ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱜᱩᱜᱚᱞ 0 139 200508 198228 2026-11-09T05:01:52Z AlbetusTudu 1096 200508 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2015 logo.svg | logo_size = | logo_alt = Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red. | logo_caption = Logo {{as of|2015|lc=y|since=y}} | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]] | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = [[Subsidiary]] ([[Limited liability company|LLC]]) | industry = {{Unbulleted list | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph Reporters |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=dead}}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | hq_location = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]] | hq_location_city = [[Mountain View, California]] | hq_location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[Chief executive office|CEO]], [[Google Cloud Platform]]) | [[Prabhakar Raghavan]] ([[Senior Vice President|SVP]], search, ads, and e-commerce)<ref>{{Cite web |last=Langley |first=Hugh |date=May 11, 2021 |title=Prabhakar Raghavan is the surprisingly powerful exec running Google's most important businesses. Insiders describe how he went from wonky Stanford professor to CEO Sundar Pichai's most trusted lieutenant at record speed. |url=https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-url=https://archive.today/20210511195507/https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-date=May 11, 2021 |website=Business Insider}}</ref> }} | products = [[List of Google products|List of products]] | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = {{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref> }} ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Multinational corporation|ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱮᱱᱟᱞ]] [[:en:Technology company|ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ''(Google Limited Liability Company)'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]] ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱢᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]], [[ᱠᱞᱟᱭᱩᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱤᱝ]], [[ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛ-ᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱤ ''(Information Technology)'' ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱤᱝᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱮᱯᱚᱞ ᱤᱝᱠ|ᱮᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱵᱽᱨᱤᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱ Ph.D. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ Standford University ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱑᱔% ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕᱖% Stockholder ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ Supervoting Stock ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ| California ᱠᱷᱚᱱ October ᱒᱒, ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱮᱞᱣᱟᱨᱮ(Delware) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ August ᱑᱙, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ IPO(Initial Public Offer) ᱧᱟᱢᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱩᱞ(Google) ᱫᱚ California ᱨᱮᱱᱟᱜ Mountain View (ᱱᱤᱛᱟᱜ Headquarters Googleplex) ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ| == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱨᱤᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱤᱵᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱞᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱭᱟᱜ ᱜᱭᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱩᱜᱚᱞᱯᱞᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱐ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱤᱪᱟᱭ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱤᱹᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱮᱰᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱶᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙% ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱠᱞᱤᱠᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ google ᱠᱮᱢᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱞᱮᱱ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤgoogle ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ< ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱚᱴᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱠᱟ ᱟᱡᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱴᱟᱵvoice typingᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ᱔᱗᱗᱕᱖ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ googleᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱴᱚᱭᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮgoogleᱠᱟᱱᱟgoogle᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱮᱸᱫgoogle᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱚ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫgoogle ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱒᱐% ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱢᱮᱞᱟ == === ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱣ === === ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ === === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱱᱴᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱝ (ᱥᱟᱭᱠᱮᱢᱳᱨ), ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ (Waymo, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ (ᱥᱟᱭᱤᱰᱣᱟᱠ ᱞᱮᱵᱽᱥ), ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱢᱮᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱤᱯᱢᱟᱭᱤᱸᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[ 17] ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ, ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱭᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱮᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱨᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱵᱽ ᱵᱽᱨᱟᱩᱡᱟᱨ, ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱯᱷᱨᱮᱢᱚᱠᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱣᱟᱨᱪᱩᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱨᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ, ᱥᱟᱨᱪ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱟᱱᱴᱤᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮ ᱵᱨᱤᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱜᱤ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱒][᱓] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱞᱳ ᱜᱟᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱔] 25][26] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱭᱤᱝ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥ ᱮᱫᱟ ᱾[ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱘] [᱒] ᱯᱮᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱰ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [ 23] ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ "ᱵᱮᱠᱨᱩᱵ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱞᱤᱱᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾[ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱱ ᱥᱴᱮᱨᱱᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱢᱚᱴᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱤ ᱣᱤᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱡᱽᱨᱚᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱳᱴᱟᱭᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷ ᱩᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ-ᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ-ᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱮᱞᱜᱚᱨᱤᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱱᱠᱰᱮᱠᱥ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱵᱮᱭᱫᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 33][34] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [᱒] [᱓] [᱓] ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱑᱐ (᱑᱐᱐ ᱡᱚᱨᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ 37] ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ HTML ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱯ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 38] ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱸᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ,[᱒] ᱥᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[ ᱓᱙] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱛᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱱᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱳ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[ 41][42] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱚᱨᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱟᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱾[ ᱔] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱪᱩᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱢᱚᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱝᱜᱽᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱡᱚᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱭ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱚᱸᱰ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ CEO ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱸᱰ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 44][45] ᱱᱩᱠᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱑᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱳᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ ᱔᱖] ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱮᱭᱜᱽ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾[ 22][47][48] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱣᱚᱭᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ [᱔᱐] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱱ ᱠᱚᱱᱵᱮᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ 50] == ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ == kr6eyftv23pylmtdcbrkj9iajx9w4cs 200509 200508 2026-11-09T05:20:01Z AlbetusTudu 1096 /* ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ */ 200509 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2015 logo.svg | logo_size = | logo_alt = Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red. | logo_caption = Logo {{as of|2015|lc=y|since=y}} | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]] | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = [[Subsidiary]] ([[Limited liability company|LLC]]) | industry = {{Unbulleted list | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph Reporters |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=dead}}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | hq_location = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]] | hq_location_city = [[Mountain View, California]] | hq_location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[Chief executive office|CEO]], [[Google Cloud Platform]]) | [[Prabhakar Raghavan]] ([[Senior Vice President|SVP]], search, ads, and e-commerce)<ref>{{Cite web |last=Langley |first=Hugh |date=May 11, 2021 |title=Prabhakar Raghavan is the surprisingly powerful exec running Google's most important businesses. Insiders describe how he went from wonky Stanford professor to CEO Sundar Pichai's most trusted lieutenant at record speed. |url=https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-url=https://archive.today/20210511195507/https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-date=May 11, 2021 |website=Business Insider}}</ref> }} | products = [[List of Google products|List of products]] | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = {{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref> }} ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Multinational corporation|ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱮᱱᱟᱞ]] [[:en:Technology company|ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ''(Google Limited Liability Company)'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]] ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱢᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]], [[ᱠᱞᱟᱭᱩᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱤᱝ]], [[ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛ-ᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱤ ''(Information Technology)'' ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱤᱝᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱮᱯᱚᱞ ᱤᱝᱠ|ᱮᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱵᱽᱨᱤᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱ Ph.D. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ Standford University ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱑᱔% ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕᱖% Stockholder ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ Supervoting Stock ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ| California ᱠᱷᱚᱱ October ᱒᱒, ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱮᱞᱣᱟᱨᱮ(Delware) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ August ᱑᱙, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ IPO(Initial Public Offer) ᱧᱟᱢᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱩᱞ(Google) ᱫᱚ California ᱨᱮᱱᱟᱜ Mountain View (ᱱᱤᱛᱟᱜ Headquarters Googleplex) ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ| == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱨᱤᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱤᱵᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱞᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱭᱟᱜ ᱜᱭᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱩᱜᱚᱞᱯᱞᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱐ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱤᱪᱟᱭ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱤᱹᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱮᱰᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱶᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙% ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱠᱞᱤᱠᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ google ᱠᱮᱢᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱞᱮᱱ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤgoogle ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ< ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱚᱴᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱠᱟ ᱟᱡᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱴᱟᱵvoice typingᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ᱔᱗᱗᱕᱖ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ googleᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱴᱚᱭᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮgoogleᱠᱟᱱᱟgoogle᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱮᱸᱫgoogle᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱚ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫgoogle ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱒᱐% ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱢᱮᱞᱟ == === ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱣ === === ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ === === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱱᱴᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱝ (ᱥᱟᱭᱠᱮᱢᱳᱨ), ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ (Waymo, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ (ᱥᱟᱭᱤᱰᱣᱟᱠ ᱞᱮᱵᱽᱥ), ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱢᱮᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱤᱯᱢᱟᱭᱤᱸᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[ 17] ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ, ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱭᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱮᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱨᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱵᱽ ᱵᱽᱨᱟᱩᱡᱟᱨ, ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱯᱷᱨᱮᱢᱚᱠᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱣᱟᱨᱪᱩᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱨᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ, ᱥᱟᱨᱪ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱟᱱᱴᱤᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮ ᱵᱨᱤᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱜᱤ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱒][᱓] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱞᱳ ᱜᱟᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱔] 25][26] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱭᱤᱝ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥ ᱮᱫᱟ ᱾[ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱘] [᱒] ᱯᱮᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱰ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [ 23] ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ "ᱵᱮᱠᱨᱩᱵ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱞᱤᱱᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾[ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱱ ᱥᱴᱮᱨᱱᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱢᱚᱴᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱤ ᱣᱤᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱡᱽᱨᱚᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱳᱴᱟᱭᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷ ᱩᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ-ᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ-ᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱮᱞᱜᱚᱨᱤᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱱᱠᱰᱮᱠᱥ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱵᱮᱭᱫᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 33][34] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [᱒] [᱓] [᱓] ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱑᱐ (᱑᱐᱐ ᱡᱚᱨᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ 37] ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ HTML ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱯ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 38] ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱸᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ,[᱒] ᱥᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[ ᱓᱙] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱛᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱱᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱳ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[ 41][42] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱚᱨᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱟᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱾[ ᱔] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱪᱩᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱢᱚᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱝᱜᱽᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱡᱚᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱭ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱚᱸᱰ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ CEO ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱸᱰ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 44][45] ᱱᱩᱠᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱑᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱳᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ ᱔᱖] ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱮᱭᱜᱽ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾[ 22][47][48] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱣᱚᱭᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ [᱔᱐] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱱ ᱠᱚᱱᱵᱮᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ 50] == ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱟᱢᱠᱚ ᱧᱮᱞᱢᱮ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ]]᱾ ''ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ''ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱥᱥᱚᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱡᱚᱨᱤᱯ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱩᱱᱰᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱖᱕.᱖ ᱯᱟᱨᱥᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚᱣᱟ-ᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱱᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱩᱰᱩᱜᱽ᱾ 83354yx08bwkopjm2aond5cqp8gjc7y 200510 200509 2026-11-09T05:20:24Z AlbetusTudu 1096 /* ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ */ 200510 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2015 logo.svg | logo_size = | logo_alt = Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red. | logo_caption = Logo {{as of|2015|lc=y|since=y}} | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]] | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = [[Subsidiary]] ([[Limited liability company|LLC]]) | industry = {{Unbulleted list | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph Reporters |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=dead}}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | hq_location = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]] | hq_location_city = [[Mountain View, California]] | hq_location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[Chief executive office|CEO]], [[Google Cloud Platform]]) | [[Prabhakar Raghavan]] ([[Senior Vice President|SVP]], search, ads, and e-commerce)<ref>{{Cite web |last=Langley |first=Hugh |date=May 11, 2021 |title=Prabhakar Raghavan is the surprisingly powerful exec running Google's most important businesses. Insiders describe how he went from wonky Stanford professor to CEO Sundar Pichai's most trusted lieutenant at record speed. |url=https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-url=https://archive.today/20210511195507/https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-date=May 11, 2021 |website=Business Insider}}</ref> }} | products = [[List of Google products|List of products]] | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = {{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref> }} ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Multinational corporation|ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱮᱱᱟᱞ]] [[:en:Technology company|ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ''(Google Limited Liability Company)'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]] ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱢᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]], [[ᱠᱞᱟᱭᱩᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱤᱝ]], [[ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛ-ᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱤ ''(Information Technology)'' ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱤᱝᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱮᱯᱚᱞ ᱤᱝᱠ|ᱮᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱵᱽᱨᱤᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱ Ph.D. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ Standford University ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱑᱔% ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕᱖% Stockholder ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ Supervoting Stock ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ| California ᱠᱷᱚᱱ October ᱒᱒, ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱮᱞᱣᱟᱨᱮ(Delware) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ August ᱑᱙, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ IPO(Initial Public Offer) ᱧᱟᱢᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱩᱞ(Google) ᱫᱚ California ᱨᱮᱱᱟᱜ Mountain View (ᱱᱤᱛᱟᱜ Headquarters Googleplex) ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ| == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱨᱤᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱤᱵᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱞᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱭᱟᱜ ᱜᱭᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱩᱜᱚᱞᱯᱞᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱐ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱤᱪᱟᱭ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱤᱹᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱮᱰᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱶᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙% ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱠᱞᱤᱠᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ google ᱠᱮᱢᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱞᱮᱱ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤgoogle ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ< ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱚᱴᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱠᱟ ᱟᱡᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱴᱟᱵvoice typingᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ᱔᱗᱗᱕᱖ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ googleᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱴᱚᱭᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮgoogleᱠᱟᱱᱟgoogle᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱮᱸᱫgoogle᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱚ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫgoogle ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱒᱐% ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱢᱮᱞᱟ == === ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱣ === === ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ === === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱱᱴᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱝ (ᱥᱟᱭᱠᱮᱢᱳᱨ), ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ (Waymo, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ (ᱥᱟᱭᱤᱰᱣᱟᱠ ᱞᱮᱵᱽᱥ), ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱢᱮᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱤᱯᱢᱟᱭᱤᱸᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[ 17] ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ, ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱭᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱮᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱨᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱵᱽ ᱵᱽᱨᱟᱩᱡᱟᱨ, ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱯᱷᱨᱮᱢᱚᱠᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱣᱟᱨᱪᱩᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱨᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ, ᱥᱟᱨᱪ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱟᱱᱴᱤᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮ ᱵᱨᱤᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱜᱤ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱒][᱓] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱞᱳ ᱜᱟᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱔] 25][26] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱭᱤᱝ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥ ᱮᱫᱟ ᱾[ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱘] [᱒] ᱯᱮᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱰ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [ 23] ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ "ᱵᱮᱠᱨᱩᱵ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱞᱤᱱᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾[ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱱ ᱥᱴᱮᱨᱱᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱢᱚᱴᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱤ ᱣᱤᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱡᱽᱨᱚᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱳᱴᱟᱭᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷ ᱩᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ-ᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ-ᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱮᱞᱜᱚᱨᱤᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱱᱠᱰᱮᱠᱥ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱵᱮᱭᱫᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 33][34] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [᱒] [᱓] [᱓] ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱑᱐ (᱑᱐᱐ ᱡᱚᱨᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ 37] ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ HTML ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱯ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 38] ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱸᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ,[᱒] ᱥᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[ ᱓᱙] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱛᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱱᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱳ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[ 41][42] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱚᱨᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱟᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱾[ ᱔] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱪᱩᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱢᱚᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱝᱜᱽᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱡᱚᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱭ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱚᱸᱰ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ CEO ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱸᱰ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 44][45] ᱱᱩᱠᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱑᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱳᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ ᱔᱖] ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱮᱭᱜᱽ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾[ 22][47][48] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱣᱚᱭᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ [᱔᱐] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱱ ᱠᱚᱱᱵᱮᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ 50] == ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱟᱢᱠᱚ ᱧᱮᱞᱢᱮ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ]]᱾ ''ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ''ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱥᱥᱚᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱡᱚᱨᱤᱯ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱩᱱᱰᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱖᱕.᱖ ᱯᱟᱨᱥᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚᱣᱟ-ᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱱᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱩᱰᱩᱜᱽ᱾ 3te3yso1kp2ayhvekbl4bz1zbq9a921 200525 200510 2026-11-09T09:59:30Z AlbetusTudu 1096 /* ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ */ 200525 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2015 logo.svg | logo_size = | logo_alt = Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red. | logo_caption = Logo {{as of|2015|lc=y|since=y}} | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]] | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = [[Subsidiary]] ([[Limited liability company|LLC]]) | industry = {{Unbulleted list | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph Reporters |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=dead}}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | hq_location = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]] | hq_location_city = [[Mountain View, California]] | hq_location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[Chief executive office|CEO]], [[Google Cloud Platform]]) | [[Prabhakar Raghavan]] ([[Senior Vice President|SVP]], search, ads, and e-commerce)<ref>{{Cite web |last=Langley |first=Hugh |date=May 11, 2021 |title=Prabhakar Raghavan is the surprisingly powerful exec running Google's most important businesses. Insiders describe how he went from wonky Stanford professor to CEO Sundar Pichai's most trusted lieutenant at record speed. |url=https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-url=https://archive.today/20210511195507/https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-date=May 11, 2021 |website=Business Insider}}</ref> }} | products = [[List of Google products|List of products]] | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = {{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref> }} ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Multinational corporation|ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱮᱱᱟᱞ]] [[:en:Technology company|ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ''(Google Limited Liability Company)'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]] ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱢᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]], [[ᱠᱞᱟᱭᱩᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱤᱝ]], [[ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛ-ᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱤ ''(Information Technology)'' ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱤᱝᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱮᱯᱚᱞ ᱤᱝᱠ|ᱮᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱵᱽᱨᱤᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱ Ph.D. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ Standford University ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱑᱔% ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕᱖% Stockholder ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ Supervoting Stock ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ| California ᱠᱷᱚᱱ October ᱒᱒, ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱮᱞᱣᱟᱨᱮ(Delware) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ August ᱑᱙, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ IPO(Initial Public Offer) ᱧᱟᱢᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱩᱞ(Google) ᱫᱚ California ᱨᱮᱱᱟᱜ Mountain View (ᱱᱤᱛᱟᱜ Headquarters Googleplex) ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ| == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱨᱤᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱤᱵᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱞᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱭᱟᱜ ᱜᱭᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱩᱜᱚᱞᱯᱞᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱐ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱤᱪᱟᱭ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱤᱹᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱮᱰᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱶᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙% ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱠᱞᱤᱠᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ google ᱠᱮᱢᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱞᱮᱱ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤgoogle ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ< ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱚᱴᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱠᱟ ᱟᱡᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱴᱟᱵvoice typingᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ᱔᱗᱗᱕᱖ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ googleᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱴᱚᱭᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮgoogleᱠᱟᱱᱟgoogle᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱮᱸᱫgoogle᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱚ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫgoogle ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱒᱐% ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱢᱮᱞᱟ == === ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱣ === === ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ === === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱱᱴᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱝ (ᱥᱟᱭᱠᱮᱢᱳᱨ), ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ (Waymo, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ (ᱥᱟᱭᱤᱰᱣᱟᱠ ᱞᱮᱵᱽᱥ), ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱢᱮᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱤᱯᱢᱟᱭᱤᱸᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[ 17] ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ, ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱭᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱮᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱨᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱵᱽ ᱵᱽᱨᱟᱩᱡᱟᱨ, ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱯᱷᱨᱮᱢᱚᱠᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱣᱟᱨᱪᱩᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱨᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ, ᱥᱟᱨᱪ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱟᱱᱴᱤᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮ ᱵᱨᱤᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱜᱤ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱒][᱓] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱞᱳ ᱜᱟᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱔] 25][26] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱭᱤᱝ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥ ᱮᱫᱟ ᱾[ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱘] [᱒] ᱯᱮᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱰ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [ 23] ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ "ᱵᱮᱠᱨᱩᱵ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱞᱤᱱᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾[ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱱ ᱥᱴᱮᱨᱱᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱢᱚᱴᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱤ ᱣᱤᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱡᱽᱨᱚᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱳᱴᱟᱭᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷ ᱩᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ-ᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ-ᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱮᱞᱜᱚᱨᱤᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱱᱠᱰᱮᱠᱥ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱵᱮᱭᱫᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 33][34] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [᱒] [᱓] [᱓] ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱑᱐ (᱑᱐᱐ ᱡᱚᱨᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ 37] ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ HTML ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱯ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 38] ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱸᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ,[᱒] ᱥᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[ ᱓᱙] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱛᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱱᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱳ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[ 41][42] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱚᱨᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱟᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱾[ ᱔] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱪᱩᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱢᱚᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱝᱜᱽᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱡᱚᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱭ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱚᱸᱰ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ CEO ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱸᱰ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 44][45] ᱱᱩᱠᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱑᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱳᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ ᱔᱖] ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱮᱭᱜᱽ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾[ 22][47][48] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱣᱚᱭᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ [᱔᱐] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱱ ᱠᱚᱱᱵᱮᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ 50] == ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ == ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱟᱢᱠᱚ ᱧᱮᱞᱢᱮ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ]]᱾ ''ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ''ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ'' ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱸᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱥᱥᱚᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱡᱚᱨᱤᱯ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱩᱱᱰᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱖᱕.᱖ ᱯᱟᱨᱥᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚᱣᱟ-ᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱱᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱫᱨᱟ ᱩᱰᱩᱜᱽ ᱫᱟᱲᱮᱜ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱩᱱᱟᱸᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱜᱮ-ᱵᱟᱲᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱠᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱝᱠᱟᱜᱮ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ 'ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱤᱭᱳᱨᱠᱥ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ' ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱜᱽ(Complaint / Allegation)-ᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱜ-ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜ-ᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ (ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱜᱚᱞ) ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞ ᱟᱫᱟᱞᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱜ-ᱮ ᱨᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱚᱴᱚᱣᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ a1dz4a2zgx57upx1jo310678sznhl94 ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ 0 216 200269 82809 2026-11-08T16:21:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200269 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | common_name = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ | native_name = {{collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; | title = ᱑᱐ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ<ref name="constitution">{{cite book|url=https://www.concourt.org.za/images/phocadownload/the_text/english-2013.pdf|title=The Constitution of the Republic of South Africa|publisher=Constitutional Court of South Africa|year=2013|edition=2013 English version|access-date=2020-04-17|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823174423/https://www.concourt.org.za/images/phocadownload/the_text/english-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> | {{Infobox | subbox=yes | bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱞᱩ]]: | data1 = {{lang|zu|iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika}} | rowclass2 = mergedrow | label1 = [[ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱞᱩ]]: | data1 = {{lang|zu|iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[ᱠᱷᱳᱥᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱥᱟ]]: | data2 = {{lang|xh|iRiphablikhi yoMzantsi-Afrika}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ]]: | data3 = {{lang|af|Republiek van Suid-Afrika}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱮᱰᱤ]]: | data4 = {{lang|nso|Repabliki ya Afrika-Borwa}} | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[ᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]]: | data5 = {{lang|tn|Rephaboliki ya Aforika Borwa}} | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱮᱛᱚᱢᱭᱟᱭ&nbsp; ᱥᱳᱛᱷᱳ]]: | data6 = {{lang|st|Rephaboliki ya Afrika Borwa}} | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[ᱥᱳᱝᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱴᱥᱳᱝᱜᱟ]]: | data7 = {{lang|ts|Riphabliki ya Afrika Dzonga}} | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[ᱥᱳᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱳᱣᱟᱡᱤ]]: | data8 = {{lang|ss|iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika}} | rowclass9 = mergedrow | label9 = [[ᱵᱷᱮᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱮᱱᱰᱟ]]: | data9 = {{lang|ve|Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe}} | rowclass10 = mergedrow | label10 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱰᱮᱵᱮᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱮᱛᱚᱢᱭᱟᱭ&nbsp;ᱱᱰᱮᱵᱮᱞᱮ]]: | data10 = {{lang|nr|iRiphabliki yeSewula Afrika}} }} }} | image_flag = Flag of South Africa.svg | alt_flag= | flag2_border= | image_coat = Coat of arms of South Africa.svg | alt_coat= | symbol_type = Coat of arms | national_motto = "{{lang|xam|ǃke e꞉ ǀxarra ǁke}}"&nbsp;{{small|([[ǀXam language|ǀXam]])}}<br />{{small|"[[:en:Unity in Diversity|Unity in Diversity]]"}} | national_anthem = "[[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]" <div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:South Africa National Anthem.ogg]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:South Africa (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location South Africa AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | image_map2 = | capital = {{unbulleted list |[[ᱯᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟ]] {{small|(executive)}}<ref name="Britannica South Africa">{{cite web |title=South Africa {{!}} History, Capital, Flag, Map, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/South-Africa |website=Encyclopedia Britannica |access-date=15 June 2020 |language=en}}</ref>|[[ᱠᱮᱯ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] {{small|(legislative)}}<ref name="Britannica South Africa" />|[[ᱵᱞᱩᱢᱯᱷᱚᱱᱴᱮᱱ]] {{small|(judicial)}}<ref name="Britannica South Africa" /><ref name="South Africa at a glance | South African Government">{{cite web |title=South Africa at a glance {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |website=www.gov.za |access-date=18 June 2020}}</ref>}} | largest_city = {{nowrap|[[ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]]<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/World.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation.de |access-date=30 October 2011}}</ref><!--end nowrap:-->}} | population_estimate = 59,622,350<ref>{{Cite web|url=http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022020.pdf|title=Mid-year population estimates|date=9 July 2020|publisher=Statistics South Africa|access-date=9 July 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729223342/http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022019.pdf|archive-date=29 July 2019}}</ref> | population_census = 51,770,560<ref name=cib11/>{{rp|18}} | population_estimate_year= 2019 | population_estimate_rank= 23rd | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 42.4 | population_density_sq_mi= | population_density_rank = 169th | ethnic_groups_year = 2019<ref>{{Cite web|url=http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022019.pdf|title=Mid-year population estimates|date=29 July 2019|publisher=Statistics South Africa|access-date=29 July 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729223342/http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022019.pdf|archive-date=29 July 2019}}</ref> | official_languages = '''[[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|᱑᱑ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]'''<ref name="constitution" /> {{plainlist | * [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] * [[ᱡᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱩᱞᱩ]] * [[ᱠᱷᱳᱥᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱤᱠᱷᱳᱥᱟ]] * [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱥ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱯᱮᱰᱤ]] * [[ᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]] * [[ᱥᱳᱛᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] * [[ᱥᱳᱝᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱛᱥᱳᱝᱜᱟ]] * [[ᱥᱳᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱥᱳᱣᱟᱛᱤ]] (ᱥᱳᱣᱟᱡᱤ) * [[ᱵᱷᱮᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱴᱥᱤᱵᱷᱮᱱᱰᱟ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱰᱮᱵᱮᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱤᱱᱰᱮᱵᱮᱞᱮ]] }}<br/>{{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;padding-left:0.5em;font-size:100%;<!--size of [show]/[hide] link--> |liststyle = text-align:center;white-space:nowrap; |title=ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ<ref name="constitution.1.6">ch.1, s.6</ref>|[[ᱠᱷᱳᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]| [[ᱱᱟᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱢᱟ]] | [[ᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]|[[:en:South African Sign Language|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]]|[[ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱨᱤᱠ]]|[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]]| [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]| [[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]|[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]|[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]|[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]| [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] | [[ᱦᱤᱵᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ]]| [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]}} | regional_languages= | languages2_type= | languages2= | ethnic_groups = {{unbulleted list | {{nowrap|᱘᱐.᱗% [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱦᱚᱲ|ᱦᱮᱫᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ]]}} | ᱘.᱘% [[:en:Coloureds|Coloured]] | ᱗.᱙% [[:en:White South Africans|ᱯᱩᱰ]] | ᱒.᱖% [[:en:Asian South Africans|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] }} | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |᱗᱘.᱐% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |—᱕᱘.᱓% [[:en:Protestantism|ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱ]] |—᱑᱙.᱗% ᱮᱴᱟᱜ [[:en:List of Christian denominations|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |᱑᱐.᱙% [[:en:Irreligion in South Africa|ᱵᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |᱔.᱔% [[:en:African traditional religion|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ]] |᱑.᱖% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |᱑.᱐% [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |᱒.᱗% ᱮᱴᱟᱜ |᱑.᱔% ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ}} | religion_year = 2016 | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=https://www.datafirst.uct.ac.za/dataportal/index.php/catalog/611|title=South Africa – Community Survey 2016|website=www.datafirst.uct.ac.za|access-date=25 November 2018}}</ref> | demonym = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ | government_type = [[:en:Unitary state|Unitary]] [[:en:Dominant-party system|dominant-party]] [[:en:List of countries by system of government#Parliamentary republics with an executive presidency|parliamentary republic with an executive presidency]] | leader_title1 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | leader_name1 = [[ᱥᱤᱨᱤᱞ ᱨᱟᱢᱟᱯᱷᱳᱥᱟ]] | leader_title2 = [[:en:Deputy President of South Africa|ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] | leader_name2 = [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱟᱵᱩᱡᱟ]] | leader_title3 = [[:en:National Council of Provinces#Chairpersons|Chairperson of the National Council]] | leader_name3 = [[ᱟᱢᱳᱥ ᱢᱟᱥᱳᱱᱰᱳ]] | leader_title4 = [[:en: Speaker of the National Assembly of South Africa|Speaker of the National Assembly]] | leader_name4 = [[ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱢᱳᱰᱤᱥᱮ]] | legislature = [[:en:Parliament of South Africa|ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ]] | upper_house = [[:en:National Council of Provinces|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]] | lower_house = [[:en:National Assembly of South Africa|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ]] | sovereignty_type = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ | sovereignty_note = {{nowrap|[[:en:United Kingdom of Great Britain and Ireland|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]}} | established_event1 = [[:en:Union of South Africa|Union]] | established_date1 = ᱓᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱐ | established_event2 = [[:en:Statute of Westminster 1931|Self-governance]] | established_date2 = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ | established_event3 = [[:en:South African referendum, 1960|ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] | established_date3 = ᱓᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱑ | established_event4 = [[:en:1994 South African general election|Democratisation]] | established_date4 = ᱒᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱔ | established_event5 = [[:en:Constitution of South Africa|Current constitution]] | established_date5 = ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱗ | area_km2 = 1,221,037 | area_footnote= | area_rank = 24th | area_sq_mi = 471,443 | percent_water = 0.380 | GDP_PPP = {{increase}} $748 billion<ref name="IMF 2020">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=199,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2020|publisher=[[International Monetary Fund]]|access-date=21 March 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_rank = 32nd | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $12,351<ref name="IMF 2020"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 96th | GDP_nominal = {{increase}} $317 billion<ref name="IMF 2020"/> | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_rank = 35th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $5,236<ref name="IMF 2020"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 89th | Gini = 63.0 <!--number only--> | Gini_year = 2014 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref =<ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=ZA |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=25 September 2018}}</ref> | Gini_rank = <!-- 2nd --><!-- hid rank as source not clear --> | HDI = 0.709 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = 114th | currency = [[South African rand]] | currency_code = ZAR | time_zone = [[South African Standard Time|SAST]] | utc_offset = +2 | utc_offset_DST= | DST_note= | time_zone_DST= | antipodes= | date_format = Short formats: * yyyy/mm/dd<ref>{{Cite web|title=Data Source Comparison for en-ZA|url=https://www.localeplanet.com/compare/en-ZA/index.html|access-date=2021-05-05|website=www.localeplanet.com}}</ref> * yyyy-mm-dd<ref>{{Cite web|title=Data Source Comparison for af-ZA|url=https://www.localeplanet.com/compare/af-ZA/index.html|access-date=2021-05-05|website=www.localeplanet.com}}</ref> | drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]] | calling_code = [[+27]] | iso3166code= | cctld = [[.za]] |today=}} '''ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ''' ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' (''Republic of South Africa'') ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱳᱛᱥᱳᱣᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱮᱥᱣᱟᱛᱤᱱᱤ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱦᱟᱭ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑,᱒᱒᱑,᱐᱓᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ‌ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔᱗᱑,᱔᱔᱕ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱕.᱙ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱯᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, [[ᱠᱮᱯ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱵᱞᱩᱢᱯᱷᱚᱱᱴᱮᱱ]] ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱰᱟᱨᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱯᱳᱨᱴ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱟᱸᱲᱮᱸᱥ ᱨᱮᱦᱮᱸ ᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱮ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱠᱩ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱮᱠᱩ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱮᱭᱟ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 1,221,037 km<sup>2</sup> (471,445 sq mi)᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱵᱤᱨ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱠᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[:en:Outline_of_South_Africa|Outline of South Africa]] == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.gov.za/ Government of South Africa] * <span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=unknown&rft.jtitle=The+World+Factbook&rft.atitle=South+Africa&rft_id=https%3A%2F%2Fwww.cia.gov%2Flibrary%2Fpublications%2Fthe-world-factbook%2Fgeos%2Fsf.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ASouth+Africa" class="Z3988"></span> * [https://web.archive.org/web/20081026035604/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/southafrica.htm South Africa] from ''UCB Libraries GovPubs'' * South Africa from the BBC News * [[c:Atlas_of_South_Africa|Wikimedia Atlas of South Africa]] == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == [[Category:ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] [[Category:ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]] pmchn8ab3h39h91tr6meu067nkhb3rg ᱭᱩᱨᱳᱯ 0 387 200152 135821 2026-11-08T13:23:39Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 200152 wikitext text/x-wiki '''ᱭᱩᱨᱳᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱥ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ (ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ), ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=30 July 2022|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== {{Main|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} * [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] * [[ᱜᱽᱨᱤᱠ|ᱜᱨᱤᱥ]] * [[ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ|ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] * [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]] * [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] * [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] * [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] * [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] * [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ|ᱦᱚᱝᱜᱮᱨᱤ]] * [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] * [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ|ᱯᱚᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] * [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] * [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] * [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] * [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] * [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] * [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] * [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] * [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] (transcontinental country) * [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱤᱪᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]] * [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] * [[ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ]] * [[ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱳ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ]] * [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ '''ᱤᱱᱰᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱢᱟᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ 200 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ== {{multiple image | align = center | direction = square | caption_align = center | header = ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | header_align = left/right/center | image1 = Business Centre of Moscow 2.jpg | width1 = 200 | alt1 = Moscow International Business Center | caption1 = [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] | image2 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt2 = Levent | width2 = 189 | caption2 = [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]{{ref label|footnote_b|b}} | image3 = Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg | alt3 = City of London | width3 = 237 | caption3 = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] | image4 = Twilight in La Défense, Paris 2014.jpg | alt4 = La Défense | width4 = 201 | caption4 = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] }} ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[United Nations]]|page=11|date=2016}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=14 December 2015|language=en}}</ref> ᱟᱫᱚ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱜᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]], [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="UN WUP 2016"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1}} * {{GovPubs|Europe}} * {{Britannica|195686}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] gyv4xflzyoapylai0w386ri8fmtfpp2 200154 200152 2026-11-08T13:27:12Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Info box added. 200154 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent | name = ᱭᱩᱨᱳᱯ | image = Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg | area = {{circa}} {{Convert|10,186,000|km2}} (᱖ ᱟᱱᱟᱜ){{ref label|footnote_a|a}} | population = {{UN_Population|Europe}} ({{UN_Population|Year}}; [[ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{UN_Population|ref}} | population_density = ᱗᱒.᱙/km<sup>2</sup> (᱑᱘᱘/sq mi) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ) | GDP_PPP = {{nowrap|[[US$|$]]᱔᱓.᱕᱓ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (PPP)|᱒ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001107/https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref>}} | GDP_nominal = $᱒᱘.᱒᱒ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225211431/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | GDP_per_capita = $᱓᱘,᱒᱗᱐ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{ref label|footnote_c|c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111084550/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | HDI = {{increase}} ᱐.᱘᱔᱕<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports |website=Human Development Reports |date=January 2011 |access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012}}</ref> | religions = {{unbulleted list | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱗᱖.᱒%)<ref name="Survey"/> | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ]] (᱑᱘.᱓%)<ref name="Survey"/> | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔.᱙%)<ref name="Survey"/> | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ]] (᱐.᱖%)<ref name="Survey"/> }} | demonym = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | countries = [[ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱔᱔–᱕᱐]])<!-- Note: The smaller figure denotes the number of European countries as defined by the United Nations geoscheme. The greater figure indicates the inclusion of several transcontinental countries and European countries in political and/or cultural geography. --><br />[[ᱥᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|᱒–᱕]])<!-- Note: The greater figure indicates the inclusion of European de facto states in political and/or cultural geography. --> | dependencies = [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱕–᱖]])<!-- Note: External territories are country-like dependencies. The greater figure indicates the inclusion of Akrotiri and Dhekelia. --><br />[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱓]])<!-- Note: Internal territories are areas of special sovereignty which form a constituent part of their sovereign state. --> | languages = [[ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]: {{hlist <!-- Note: according to [[Languages of Europe#List of languages]], ordered by number of L1 speakers. --> |[[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] |[[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]] |[[ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] }} | time_zones = [[UTC−01:00|UTC−᱑]]<!--Azores--> ᱠᱷᱚᱱ [[UTC+05:00|UTC+᱕]]<!--Russia--> | cities = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]:<ref name="Urban">{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|publisher=Demographia|access-date=28 October 2020|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>{{hlist <!--1-->|[[ᱢᱚᱥᱠᱳ]]<!--18.5 million--> <!--2-->|[[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]<!--14.7 million-->{{ref label|footnote_b|b}} <!--3-->|[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]<!--11.3 million--> <!--4-->|[[ᱯᱮᱨᱤᱥ]]<!--11.2 million--> <!--5-->|[[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]]<!--7.0 million--> <!--6-->|[[ᱮᱥᱮᱱ]]-[[ᱰᱩᱥᱮᱞᱰᱳᱨᱯᱷ]]<!--6.9 million--> <!--7-->|[[ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]]<!--5.9 million--> <!--8-->|[[ᱢᱤᱞᱟᱱ]]<!--5.6 million--> <!--9-->|[[ᱵᱟᱨᱥᱮᱞᱳᱱᱟ]]<!--5.5 million--> <!--10-->|[[ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ]]<!--4.4 million--> }} | m49_code = <code>150</code> – ᱭᱩᱨᱳᱯ<br /><code>001</code> – [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] | footnotes = {{unbulleted list|style=font-size:90%; |a. {{note|footnote_a}} ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ (transcontinental) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cref2|n|1}} |b. {{note|footnote_b}} ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |c. {{note|footnote_c}} ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱞ (IMF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱭᱩᱨᱳᱯ" ᱾}} }} '''ᱭᱩᱨᱳᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱥ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ (ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ), ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=30 July 2022|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== {{Main|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} * [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] * [[ᱜᱽᱨᱤᱠ|ᱜᱨᱤᱥ]] * [[ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ|ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] * [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]] * [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] * [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] * [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] * [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] * [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ|ᱦᱚᱝᱜᱮᱨᱤ]] * [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] * [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ|ᱯᱚᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] * [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] * [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] * [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] * [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] * [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] * [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] * [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] * [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] (transcontinental country) * [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱤᱪᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]] * [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] * [[ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ]] * [[ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱳ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ]] * [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ '''ᱤᱱᱰᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱢᱟᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ 200 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ== {{multiple image | align = center | direction = square | caption_align = center | header = ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | header_align = left/right/center | image1 = Business Centre of Moscow 2.jpg | width1 = 200 | alt1 = Moscow International Business Center | caption1 = [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] | image2 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt2 = Levent | width2 = 189 | caption2 = [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]{{ref label|footnote_b|b}} | image3 = Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg | alt3 = City of London | width3 = 237 | caption3 = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] | image4 = Twilight in La Défense, Paris 2014.jpg | alt4 = La Défense | width4 = 201 | caption4 = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] }} ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[United Nations]]|page=11|date=2016}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=14 December 2015|language=en}}</ref> ᱟᱫᱚ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱜᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]], [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="UN WUP 2016"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1}} * {{GovPubs|Europe}} * {{Britannica|195686}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] k8zxuul0imtddjudjhpa8cczz9docwk 200158 200154 2026-11-08T13:32:17Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 200158 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent | name = ᱭᱩᱨᱳᱯ | image = Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg | area = {{circa}} {{Convert|10,186,000|km2}} (᱖ ᱟᱱᱟᱜ){{ref label|footnote_a|a}} | population = {{UN_Population|Europe}} ({{UN_Population|Year}}; [[ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{UN_Population|ref}} | population_density = ᱗᱒.᱙/km<sup>2</sup> (᱑᱘᱘/sq mi) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ) | GDP_PPP = {{nowrap|[[US$|$]]᱔᱓.᱕᱓ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (PPP)|᱒ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001107/https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref>}} | GDP_nominal = $᱒᱘.᱒᱒ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225211431/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | GDP_per_capita = $᱓᱘,᱒᱗᱐ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{ref label|footnote_c|c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111084550/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | HDI = {{increase}} ᱐.᱘᱔᱕<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports |website=Human Development Reports |date=January 2011 |access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012}}</ref> | religions = {{unbulleted list | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱗᱖.᱒%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ]] (᱑᱘.᱓%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔.᱙%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ]] (᱐.᱖%) }} | demonym = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | countries = [[ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱔᱔–᱕᱐]])<!-- Note: The smaller figure denotes the number of European countries as defined by the United Nations geoscheme. The greater figure indicates the inclusion of several transcontinental countries and European countries in political and/or cultural geography. --><br />[[ᱥᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|᱒–᱕]])<!-- Note: The greater figure indicates the inclusion of European de facto states in political and/or cultural geography. --> | dependencies = [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱕–᱖]])<!-- Note: External territories are country-like dependencies. The greater figure indicates the inclusion of Akrotiri and Dhekelia. --><br />[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱓]])<!-- Note: Internal territories are areas of special sovereignty which form a constituent part of their sovereign state. --> | languages = [[ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]: {{hlist <!-- Note: according to [[Languages of Europe#List of languages]], ordered by number of L1 speakers. --> |[[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] |[[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]] |[[ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] }} | time_zones = [[UTC−01:00|UTC−᱑]]<!--Azores--> ᱠᱷᱚᱱ [[UTC+05:00|UTC+᱕]]<!--Russia--> | cities = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]:<ref name="Urban">{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|publisher=Demographia|access-date=28 October 2020|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>{{hlist <!--1-->|[[ᱢᱚᱥᱠᱳ]]<!--18.5 million--> <!--2-->|[[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]<!--14.7 million-->{{ref label|footnote_b|b}} <!--3-->|[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]<!--11.3 million--> <!--4-->|[[ᱯᱮᱨᱤᱥ]]<!--11.2 million--> <!--5-->|[[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]]<!--7.0 million--> <!--6-->|[[ᱮᱥᱮᱱ]]-[[ᱰᱩᱥᱮᱞᱰᱳᱨᱯᱷ]]<!--6.9 million--> <!--7-->|[[ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]]<!--5.9 million--> <!--8-->|[[ᱢᱤᱞᱟᱱ]]<!--5.6 million--> <!--9-->|[[ᱵᱟᱨᱥᱮᱞᱳᱱᱟ]]<!--5.5 million--> <!--10-->|[[ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ]]<!--4.4 million--> }} | m49_code = <code>150</code> – ᱭᱩᱨᱳᱯ<br /><code>001</code> – [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] | footnotes = {{unbulleted list|style=font-size:90%; |a. {{note|footnote_a}} ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ (transcontinental) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cref2|n|1}} |b. {{note|footnote_b}} ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |c. {{note|footnote_c}} ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱞ (IMF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱭᱩᱨᱳᱯ" ᱾}} }} '''ᱭᱩᱨᱳᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱥ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ (ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ), ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=30 July 2022|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== {{Main|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} * [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] * [[ᱜᱽᱨᱤᱠ|ᱜᱨᱤᱥ]] * [[ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ|ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] * [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]] * [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] * [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] * [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] * [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] * [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ|ᱦᱚᱝᱜᱮᱨᱤ]] * [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] * [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ|ᱯᱚᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] * [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] * [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] * [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] * [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] * [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] * [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] * [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] * [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] (transcontinental country) * [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱤᱪᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]] * [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] * [[ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ]] * [[ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱳ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ]] * [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ '''ᱤᱱᱰᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱢᱟᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ 200 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ== {{multiple image | align = center | direction = square | caption_align = center | header = ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | header_align = left/right/center | image1 = Business Centre of Moscow 2.jpg | width1 = 200 | alt1 = Moscow International Business Center | caption1 = [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] | image2 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt2 = Levent | width2 = 189 | caption2 = [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]{{ref label|footnote_b|b}} | image3 = Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg | alt3 = City of London | width3 = 237 | caption3 = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] | image4 = Twilight in La Défense, Paris 2014.jpg | alt4 = La Défense | width4 = 201 | caption4 = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] }} ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[United Nations]]|page=11|date=2016}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=14 December 2015|language=en}}</ref> ᱟᱫᱚ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱜᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]], [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="UN WUP 2016"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1}} * {{GovPubs|Europe}} * {{Britannica|195686}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] hlw0gpql69fdemumkjpcf1zy4oqf3oy 200166 200158 2026-11-08T13:43:09Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ 200166 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent | name = ᱭᱩᱨᱳᱯ | image = Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg | area = {{circa}} {{Convert|10,186,000|km2}} (᱖ ᱟᱱᱟᱜ){{ref label|footnote_a|a}} | population = {{UN_Population|Europe}} ({{UN_Population|Year}}; [[ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{UN_Population|ref}} | population_density = ᱗᱒.᱙/km<sup>2</sup> (᱑᱘᱘/sq mi) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ) | GDP_PPP = {{nowrap|[[US$|$]]᱔᱓.᱕᱓ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (PPP)|᱒ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001107/https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref>}} | GDP_nominal = $᱒᱘.᱒᱒ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225211431/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | GDP_per_capita = $᱓᱘,᱒᱗᱐ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{ref label|footnote_c|c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111084550/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | HDI = {{increase}} ᱐.᱘᱔᱕<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports |website=Human Development Reports |date=January 2011 |access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012}}</ref> | religions = {{unbulleted list | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱗᱖.᱒%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ]] (᱑᱘.᱓%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔.᱙%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ]] (᱐.᱖%) }} | demonym = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | countries = [[ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱔᱔–᱕᱐]])<!-- Note: The smaller figure denotes the number of European countries as defined by the United Nations geoscheme. The greater figure indicates the inclusion of several transcontinental countries and European countries in political and/or cultural geography. --><br />[[ᱥᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|᱒–᱕]])<!-- Note: The greater figure indicates the inclusion of European de facto states in political and/or cultural geography. --> | dependencies = [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱕–᱖]])<!-- Note: External territories are country-like dependencies. The greater figure indicates the inclusion of Akrotiri and Dhekelia. --><br />[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱓]])<!-- Note: Internal territories are areas of special sovereignty which form a constituent part of their sovereign state. --> | languages = [[ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]: {{hlist <!-- Note: according to [[Languages of Europe#List of languages]], ordered by number of L1 speakers. --> |[[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] |[[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]] |[[ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] }} | time_zones = [[UTC−01:00|UTC−᱑]]<!--Azores--> ᱠᱷᱚᱱ [[UTC+05:00|UTC+᱕]]<!--Russia--> | cities = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]:<ref name="Urban">{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|publisher=Demographia|access-date=28 October 2020|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>{{hlist <!--1-->|[[ᱢᱚᱥᱠᱳ]]<!--18.5 million--> <!--2-->|[[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]<!--14.7 million-->{{ref label|footnote_b|b}} <!--3-->|[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]<!--11.3 million--> <!--4-->|[[ᱯᱮᱨᱤᱥ]]<!--11.2 million--> <!--5-->|[[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]]<!--7.0 million--> <!--6-->|[[ᱮᱥᱮᱱ]]-[[ᱰᱩᱥᱮᱞᱰᱳᱨᱯᱷ]]<!--6.9 million--> <!--7-->|[[ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]]<!--5.9 million--> <!--8-->|[[ᱢᱤᱞᱟᱱ]]<!--5.6 million--> <!--9-->|[[ᱵᱟᱨᱥᱮᱞᱳᱱᱟ]]<!--5.5 million--> <!--10-->|[[ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ]]<!--4.4 million--> }} | m49_code = <code>150</code> – ᱭᱩᱨᱳᱯ<br /><code>001</code> – [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] | footnotes = {{unbulleted list|style=font-size:90%; |a. {{note|footnote_a}} ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ (transcontinental) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cref2|n|1}} |b. {{note|footnote_b}} ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |c. {{note|footnote_c}} ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱞ (IMF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱭᱩᱨᱳᱯ" ᱾}} }} '''ᱭᱩᱨᱳᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱥ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ (ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ), ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=30 July 2022|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ === [[Image:Europe20000ya.png|thumb|ᱞᱟᱥᱴ ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱠᱥᱤᱢᱟᱢ ᱨᱮᱯᱷᱭᱩᱡᱤᱭᱟ, ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ<br /> {{legend|#c54b00|ᱥᱳᱞᱩᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ}} {{legend|#ca00b0|[[Epigravettian|ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱵᱷᱮᱴᱤᱭᱟᱱ]] ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ}} ]] [[File:Lascaux painting.jpg|thumb|[[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱥᱠᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱞᱤᱭᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ (ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱵᱷᱮᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (c. ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ.)]] [[File:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 09.JPG|thumb|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱᱦᱮᱸᱡᱽ (᱓᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ)]] ᱯᱞᱟᱭᱤᱥᱴᱳᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ (ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱤ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ, ᱥᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱪᱟᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ, ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱴᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ (ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ) ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐–᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine|url=https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary|title=Quaternary Period|magazine=National Geographic|date=6 January 2017|access-date=30 July 2022|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129042714/https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary/}}</ref> ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱳᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=How long can we expect the present Interglacial period to last? |url=https://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |work=U.S. Department of the Interior |access-date=30 July 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726044340/http://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |url-status=live }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== {{Main|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} * [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] * [[ᱜᱽᱨᱤᱠ|ᱜᱨᱤᱥ]] * [[ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ|ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] * [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]] * [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] * [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] * [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] * [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] * [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ|ᱦᱚᱝᱜᱮᱨᱤ]] * [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] * [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ|ᱯᱚᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] * [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] * [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] * [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] * [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] * [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] * [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] * [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] * [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] (transcontinental country) * [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱤᱪᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]] * [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] * [[ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ]] * [[ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱳ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ]] * [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ '''ᱤᱱᱰᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱢᱟᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ 200 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ== {{multiple image | align = center | direction = square | caption_align = center | header = ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | header_align = left/right/center | image1 = Business Centre of Moscow 2.jpg | width1 = 200 | alt1 = Moscow International Business Center | caption1 = [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] | image2 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt2 = Levent | width2 = 189 | caption2 = [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]{{ref label|footnote_b|b}} | image3 = Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg | alt3 = City of London | width3 = 237 | caption3 = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] | image4 = Twilight in La Défense, Paris 2014.jpg | alt4 = La Défense | width4 = 201 | caption4 = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] }} ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[United Nations]]|page=11|date=2016}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=14 December 2015|language=en}}</ref> ᱟᱫᱚ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱜᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]], [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="UN WUP 2016"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1}} * {{GovPubs|Europe}} * {{Britannica|195686}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ioe346e6l083w4s6o2axqo5g1le7mz4 200169 200166 2026-11-08T13:49:41Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 200169 wikitext text/x-wiki {{Infobox continent | name = ᱭᱩᱨᱳᱯ | image = Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg | area = {{circa}} {{Convert|10,186,000|km2}} (᱖ ᱟᱱᱟᱜ){{ref label|footnote_a|a}} | population = {{UN_Population|Europe}} ({{UN_Population|Year}}; [[ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{UN_Population|ref}} | population_density = ᱗᱒.᱙/km<sup>2</sup> (᱑᱘᱘/sq mi) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ) | GDP_PPP = {{nowrap|[[US$|$]]᱔᱓.᱕᱓ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (PPP)|᱒ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001107/https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref>}} | GDP_nominal = $᱒᱘.᱒᱒ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=25 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225211431/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | GDP_per_capita = $᱓᱘,᱒᱗᱐ (᱒᱐᱒᱕ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ; [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]){{ref label|footnote_c|c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2022|access-date=16 January 2022|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111084550/https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|url-status=live}}</ref> | HDI = {{increase}} ᱐.᱘᱔᱕<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports |website=Human Development Reports |date=January 2011 |access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012}}</ref> | religions = {{unbulleted list | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱗᱖.᱒%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱦᱤᱱ]] (᱑᱘.᱓%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔.᱙%) | [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ]] (᱐.᱖%) }} | demonym = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | countries = [[ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱔᱔–᱕᱐]])<!-- Note: The smaller figure denotes the number of European countries as defined by the United Nations geoscheme. The greater figure indicates the inclusion of several transcontinental countries and European countries in political and/or cultural geography. --><br />[[ᱥᱤᱢᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱮ ᱯᱷᱮᱠᱴᱳ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|᱒–᱕]])<!-- Note: The greater figure indicates the inclusion of European de facto states in political and/or cultural geography. --> | dependencies = [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱕–᱖]])<!-- Note: External territories are country-like dependencies. The greater figure indicates the inclusion of Akrotiri and Dhekelia. --><br />[[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ([[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|᱓]])<!-- Note: Internal territories are areas of special sovereignty which form a constituent part of their sovereign state. --> | languages = [[ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]: {{hlist <!-- Note: according to [[Languages of Europe#List of languages]], ordered by number of L1 speakers. --> |[[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] |[[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]] |[[ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱳ-ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] }} | time_zones = [[UTC−01:00|UTC−᱑]]<!--Azores--> ᱠᱷᱚᱱ [[UTC+05:00|UTC+᱕]]<!--Russia--> | cities = [[ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]:<ref name="Urban">{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas|publisher=Demographia|access-date=28 October 2020|archive-date=3 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>{{hlist <!--1-->|[[ᱢᱚᱥᱠᱳ]]<!--18.5 million--> <!--2-->|[[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]<!--14.7 million-->{{ref label|footnote_b|b}} <!--3-->|[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]<!--11.3 million--> <!--4-->|[[ᱯᱮᱨᱤᱥ]]<!--11.2 million--> <!--5-->|[[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ]]<!--7.0 million--> <!--6-->|[[ᱮᱥᱮᱱ]]-[[ᱰᱩᱥᱮᱞᱰᱳᱨᱯᱷ]]<!--6.9 million--> <!--7-->|[[ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱟᱨᱜᱽ]]<!--5.9 million--> <!--8-->|[[ᱢᱤᱞᱟᱱ]]<!--5.6 million--> <!--9-->|[[ᱵᱟᱨᱥᱮᱞᱳᱱᱟ]]<!--5.5 million--> <!--10-->|[[ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ]]<!--4.4 million--> }} | m49_code = <code>150</code> – ᱭᱩᱨᱳᱯ<br /><code>001</code> – [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] | footnotes = {{unbulleted list|style=font-size:90%; |a. {{note|footnote_a}} ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ (transcontinental) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{cref2|n|1}} |b. {{note|footnote_b}} ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |c. {{note|footnote_c}} ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱞ (IMF) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱭᱩᱨᱳᱯ" ᱾}} }} '''ᱭᱩᱨᱳᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱞᱟᱨᱫᱷᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱥ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱚᱛᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ (ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ), ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Europe|title=Europe|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=30 July 2022|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330175836/https://www.britannica.com/place/Europe|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Europe: Human Geography {{!}} National Geographic Society |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/europe-human-geography/ |access-date=2023-02-04 |website=education.nationalgeographic.org}}</ref> ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱭᱩᱨᱟᱞ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ, ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NatlGeoAtlas">{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=978-0-7922-7528-2}} "Europe" (pp. 68–69); "Asia" (pp. 90–91): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ === [[Image:Europe20000ya.png|thumb|ᱞᱟᱥᱴ ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱠᱥᱤᱢᱟᱢ ᱨᱮᱯᱷᱭᱩᱡᱤᱭᱟ, ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ<br /> {{legend|#c54b00|ᱥᱳᱞᱩᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ}} {{legend|#ca00b0|[[Epigravettian|ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱵᱷᱮᱴᱤᱭᱟᱱ]] ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ}} ]] [[File:Lascaux painting.jpg|thumb|[[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱥᱠᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱞᱤᱭᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ (ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱵᱷᱮᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (c. ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ.)]] [[File:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 09.JPG|thumb|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱᱦᱮᱸᱡᱽ (᱓᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ)]] ᱯᱞᱟᱭᱤᱥᱴᱳᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ (ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱤ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ, ᱥᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱪᱟᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ, ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱴᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ (ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ) ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐–᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱤᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine|url=https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary|title=Quaternary Period|magazine=National Geographic|date=6 January 2017|access-date=30 July 2022|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129042714/https://www.nationalgeographic.com/science/prehistoric-world/quaternary/}}</ref> ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱳᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=How long can we expect the present Interglacial period to last? |url=https://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |work=U.S. Department of the Interior |access-date=30 July 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726044340/http://www.usgs.gov/faqs/how-long-can-we-expect-present-interglacial-period-last |url-status=live }}</ref> ''ᱦᱳᱢᱳ ᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱥ ᱡᱚᱨᱡᱤᱠᱟᱥ'', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱳᱢᱤᱱᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite journal|author1=A. Vekua |author2=D. Lordkipanidze |author3=G.P. Rightmire |author4=J. Agusti |author5=R. Ferring |author6=G. Maisuradze |s2cid=32726786 | year = 2002 | title = A new skull of early ''Homo'' from Dmanisi, Georgia | journal = Science | volume = 297 | pages = 85–89 | doi = 10.1126/science.1072953 | pmid = 12098694 | issue = 5578 |display-authors=etal|bibcode=2002Sci...297...85V }}</ref> ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱳᱢᱤᱱᱤᱱ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱟᱯᱩᱭᱮᱨᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm The million year old tooth from] . {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113104415/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6256356.stm |date=13 January 2018 }}. [[Atapuerca Mountains|Atapuerca]], [[Spain]], found in June 2007.</ref> ᱱᱤᱭᱟᱱᱰᱟᱨᱛᱷᱟᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱱᱰᱟᱨᱛᱟᱞ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2018/10/10/health/neanderthal-child-eaten-by-giant-bird/index.html|title=Bones reveal Neanderthal child was eaten by a giant bird|first=Ashley|last=Strickland|website=CNN|date=10 October 2018|access-date=30 July 2022|archive-date=7 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707235740/https://www.cnn.com/2018/10/10/health/neanderthal-child-eaten-by-giant-bird/index.html|url-status=live}}</ref>) ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱷᱳᱥᱤᱞ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Neanderthals Died Out 10,000 Years Earlier Than Thought, With Help From Modern Humans |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/140820-neanderthal-dating-bones-archaeology-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218071546/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/140820-neanderthal-dating-bones-archaeology-science |archive-date=18 February 2021 |work=National Geographic |date=21 August 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱱᱰᱟᱨᱛᱷᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ (ᱠᱨᱳ-ᱢᱮᱜᱽᱱᱚᱱ) ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱔᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="natgeo 21">National Geographic, 21.</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱳᱢᱳ ᱥᱮᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱕᱔,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | doi=10.1038/d41586-022-01593-3 | title=My work digging up the shelters of our ancestors | year=2022 | last1=Fleming | first1=Nic | journal=Nature | volume=606 | issue=7916 | page=1035 | pmid=35676354 | bibcode=2022Natur.606.1035F | s2cid=249520231 | doi-access=free }}</ref> ᱔᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱤᱯᱟᱨᱳ ᱢᱳᱪᱤ ([[ᱤᱴᱟᱞᱤ]]), ᱜᱟᱭᱥᱮᱱᱠᱞᱳᱥᱴᱟᱨᱞᱮ ([[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]]), ᱟᱨ ᱤᱥᱛᱩᱨᱤᱛᱡᱽ ([[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]]) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=range>{{cite journal |last1=Fu |first1=Qiaomei |display-authors=etal|title=The genome sequence of a 45,000-year-old modern human from western Siberia |journal=Nature |volume=514 |issue=7523 |pages=445–449 |date=23 October 2014 |doi=10.1038/nature13810|pmid=25341783 |pmc=4753769 |bibcode=2014Natur.514..445F |hdl=10550/42071 }}</ref><ref>42.7–41.5 ka ([[68–95–99.7 rule|1σ CI]]). {{cite journal | last1 = Douka | first1 = Katerina | display-authors = etal | year = 2012| title = A new chronostratigraphic framework for the Upper Palaeolithic of Riparo Mochi (Italy) | journal = Journal of Human Evolution | volume = 62 | issue = 2| pages = 286–299 | doi = 10.1016/j.jhevol.2011.11.009 | pmid = 22189428 | bibcode = 2012JHumE..62..286D }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ== {{Main|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} * [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] * [[ᱜᱽᱨᱤᱠ|ᱜᱨᱤᱥ]] * [[ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ|ᱟᱭᱤᱥᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱟᱱᱰᱚᱨᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] * [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]] * [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] * [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]] * [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] * [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] * [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ|ᱦᱚᱝᱜᱮᱨᱤ]] * [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] * [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ|ᱯᱚᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ]] * [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] * [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] * [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] * [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱟᱸᱰ]] * [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] * [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ]] * [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ]] * [[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] * [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] * [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱤᱭᱟ]] (transcontinental country) * [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] (transcontinental country) * [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱤᱪᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱞᱩᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]] * [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] * [[ᱢᱳᱱᱟᱠᱳ]] * [[ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱨᱳ]] * [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱱᱳ]] * [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] * [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] * [[ᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤ]] ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ '''ᱤᱱᱰᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱢᱟᱱ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮ 200 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ==ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ== {{multiple image | align = center | direction = square | caption_align = center | header = ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | header_align = left/right/center | image1 = Business Centre of Moscow 2.jpg | width1 = 200 | alt1 = Moscow International Business Center | caption1 = [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] | image2 = View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg | alt2 = Levent | width2 = 189 | caption2 = [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]]{{ref label|footnote_b|b}} | image3 = Super moon over City of London from Tate Modern 2018-01-31 4.jpg | alt3 = City of London | width3 = 237 | caption3 = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] | image4 = Twilight in La Défense, Paris 2014.jpg | alt4 = La Défense | width4 = 201 | caption4 = [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] }} ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]], [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="UN WUP 2016">{{cite web|title=The World's Cities in 2016|url=http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf|publisher=[[United Nations]]|page=11|date=2016}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Istanbul one of four anchor megacities of Europe: Research|url=http://www.hurriyetdailynews.com/istanbul-one-of-four-anchor-megacities-of-europe-research--92496|work=Hürriyet Daily News|date=14 December 2015|language=en}}</ref> ᱟᱫᱚ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱚ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱜᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱤᱫᱽ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]], [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="UN WUP 2016"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1}} * {{GovPubs|Europe}} * {{Britannica|195686}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] d4ttk562xjoeddjniu26d5f4uqz7dpw ᱵᱟᱯᱞᱟ 0 998 200456 174715 2026-11-08T20:19:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200456 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱟᱯᱞᱟ''' ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱯᱟ [[File:ᱥᱤᱸᱫᱨᱟᱹᱫᱷᱟᱱ.jpg|thumb|ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟᱥᱤᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱸᱫᱩᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱜᱮ ᱥᱤᱸᱫᱽᱨᱟᱹᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱥᱮ-ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ-ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱮᱭᱛᱮ ᱟᱫ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱜ ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱱᱟ : ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛᱠᱚ/ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱴᱚᱠᱟᱣ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ|ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱷᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱥᱠᱮ''' ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ-<br> ᱑. ᱥᱟᱹᱰᱟᱹᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱤᱸᱫᱩᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱒. ᱴᱩᱝᱠᱤ ᱫᱤᱯᱤᱞ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱓. ᱧᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱔. ᱚᱨ ᱟᱫᱮᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱕. ᱜᱷᱚᱨ ᱡᱟᱸᱣᱟᱸᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱖. ᱜᱷᱟᱹᱨᱫᱤ ᱡᱟᱸᱣᱟᱸᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱗. ᱤᱯᱩᱛᱩᱛ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱘. ᱪᱟᱹᱣᱰᱟᱹᱞ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> [http://www.santhaledisom.com www.santhaledisom.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915013116/http://santhaledisom.com/ |date=2017-09-15 }} ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :-<br> ᱑. ᱥᱟᱸᱜᱷᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱒. ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱓. ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱔. ᱩᱯᱟᱹᱜᱤᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱕. ᱫᱤᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱖. ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ<br> ᱗. ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ<br> ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :-<br> ᱑. ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱒. ᱫᱟᱹᱣᱲᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱓. ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱔. ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ᱕. ᱠᱩᱢᱵᱟᱹ ᱩᱭᱩᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ<br> ====ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ==== ᱑.[[ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ]] </br> ᱓.[[ᱤᱛᱩᱫ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ]]</br> ᱔.[[ᱠᱚᱸᱰᱮᱞ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *https://web.archive.org/web/20151203000604/http://www.indiantribalheritage.org/?p=16676 *https://adivasi.wordpress.com/2009/06/05/bapla-the-santhal-adivasi-marriage/ *http://www.santhaledisom.com/2014/07/santali-bapla-marriage-culture.html?m=0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028201210/https://www.santhaledisom.com/2014/07/santali-bapla-marriage-culture.html?m=0 |date=2020-10-28 }} [[Category:ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] [[Category:ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[Category:ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]] 14zr5h31kxpevtol4pszanx2lfp7mzn ᱦᱤᱱᱫᱩ 0 1113 200134 197571 2026-11-08T13:02:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200134 wikitext text/x-wiki [[File:Aum_calligraphy_Red.svg|thumb|Aum calligraphy Red]] '''ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱹᱱ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (सनातन धर्म) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ᱾<ref>The Concise Oxford Dictionary of World Religions. Ed. John Bowker. Oxford University Press, 2000;</ref> <ref>The term "Dharma" connotes much more than simply "law". It is not only the doctrine of religious and moral rights, but also the set of religious duties, social order, right conduct and virtuous things and deeds. As such Dharma is the Code of Ethics.[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Dharma <nowiki>[১]</nowiki>] The modern use of the term can be traced to late 19th century Hindu reform movements (J. Zavos, ''Defending Hindu Tradition: Sanatana Dharma as a Symbol of Orthodoxy in Colonial India'', Religion (Academic Press), Volume 31, Number 2, April 2001, pp. 109–123; see also R. D. Baird, "Swami Bhaktivedanta and the Encounter with Religions", ''Modern Indian Responses to Religious Pluralism'', edited by Harold Coward, State University of New York Press, 1987); less literally also rendered "eternal way" (so Harvey, Andrew (২০০১)। ''Teachings of the Hindu Mystics''। Boulder: Shambhala। xiii। আইএসবিএন 1-57062-449-6।). See also René Guénon, ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, আইএসবিএন০-৯০০৫৮৮-৭৪-৮, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also René Guénon, ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, আইএসবিএন০-৯০০৫৮৮-৬৯-৩ ISBN বৈধ নয়, chapter 5, p. 45</ref> ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ,ᱯᱩᱛᱲᱟᱹ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱡᱩᱲᱩ ᱠᱟᱛᱮᱡᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Osborne 2005, পৃ. 9</ref> ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱣᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱥᱟᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱠᱩ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱡ ᱦᱚᱲᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱢᱳᱨᱤᱥᱟᱥ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱥᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱫᱚ [[ᱵᱮᱫᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱡ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱩᱯᱳᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]], [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ]], [[ᱢᱚᱦᱚᱵᱷᱚᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛ ᱜᱤᱛᱟ]]᱾ == Etymology == ==ᱧᱤᱛᱩᱢ (Definition) ==ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ | ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱛᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱪᱮ,ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱝᱜᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩ ᱫᱚ ᱡᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱦᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ | ==ᱱᱟᱜᱟᱢ == ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱨᱚᱵᱠᱩ == * ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ (Makar Sankranti) * ᱯᱚᱱᱜᱟᱞ (Pongal) * ᱛᱷᱟᱭᱯᱩᱥᱚᱢ (Thaipusam) * ᱵᱷᱚᱥᱚᱱᱛ ᱯᱚᱧᱪᱚᱢᱤ (Vasant Panchami) * ᱢᱚᱦᱟ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱛᱨᱤ (Maha Shivaratri) * [[ᱥᱤᱜᱽᱢᱳ]] (Shigmo) * [[ᱦᱳᱞᱤ]] (Holi) * ᱜᱤᱰᱤ ᱯᱟᱫᱣᱟ (Gudi Padwa) * ᱩᱜᱟᱰᱤ (Ugadi) * ᱵᱤᱦᱩ (Bihu) * ᱵᱷᱤᱥᱩ (Vishu) * ᱨᱟᱢ ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ (Ram Navami) * ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ (Guru Purnima) * ᱨᱟᱹᱠᱷᱤ ᱛᱚᱞ (Raksha Bandhan) * ᱡᱚᱱᱢᱟᱥᱴᱷᱚᱢᱤ (Krishna Janmastami) * ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱦᱟᱵᱵᱟ (Gowri Habba) * ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱳᱛᱩᱨᱛᱷᱤ (Ganesh Chaturthi) * ᱚᱱᱟᱢ (Onam) * ᱱᱚᱵᱚᱨᱟᱛᱨᱤ (Navaratri) * ᱫᱩᱥᱥᱮᱨᱟ (Dussera) * ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ (Durga Puja or Durga Ashtami) * ᱠᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ (Diwali) * ᱪᱷᱚᱴ (Chhath) * ᱵᱚᱱᱟᱞᱩ (Bonalu) * [[ᱨᱚᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ]] (Rath Yatra) <gallery caption="ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱠᱩ" widths="154px" heights="108px" perrow="5"> File:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg| [[ᱤᱣᱴᱟ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱳᱞᱡᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] File:Diwali fireworks and lighting celebrations India 2012.jpg| [[ᱢᱳᱦᱤᱥᱩᱨ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱤᱯᱟᱵᱳᱞᱤ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ File:Navarathri at Parashakthi Temple.jpg|[[ᱯᱚᱨᱟᱥᱳᱠᱛᱤ ᱢᱳᱱᱫᱤᱨ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱲᱮ, ᱯᱳᱱᱴᱤᱭᱟᱠ, [[ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]; [[ᱱᱟᱣᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ]]-ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ [[ᱞᱳᱠᱠᱷᱤ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ File:Srisita ram laxman hanuman manor.JPG|[[ᱨᱟᱢ ᱱᱚᱵᱚᱢᱤ]] ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱦᱩᱛᱟᱭ [[ᱥᱤᱛᱟ]], ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱟ [[ᱦᱳᱱᱩᱢᱟᱱ]]- ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ [[ᱨᱟᱢ]](ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ) File:Rath Yatra Puri 07-11027.jpg| [[ᱯᱩᱨᱤ]]-ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱫᱮᱵᱽ]] ᱨᱚᱛᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱮᱵᱽᱠᱩ ᱥᱟᱶ [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱱᱫᱤᱨ, ᱯᱩᱨᱤ|ᱡᱟᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ]] File:Saraswati f. Strassenpuja.JPG|[[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱚ]] ᱰᱟᱦᱟᱨᱨᱮ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ]]-ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱮᱵᱤ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱳᱛᱤ]] File:Kumbh Mela2001.JPG|[[ᱮᱞᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱯᱨᱟᱭᱚᱜᱽ]]-ᱨᱮ [[ᱠᱩᱢᱵᱷᱳ ᱢᱮᱞᱟ|ᱢᱚᱦᱟᱠᱩᱢᱵᱷᱳ ᱢᱮᱞᱟ]], [[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ File:Anant Chaturdashi.jpg|[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱹᱭ]]-ᱨᱮ [[ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱳᱛᱩᱨᱛᱷᱤ|ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱵᱤᱥᱚᱨᱡᱚᱱ]] File:Durga, Burdwan, 2011.JPG|[[ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱨᱮ]] [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] ᱢᱩᱨᱛᱤ File:Bangalore Shiva.jpg| [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]-ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ|ᱥᱤᱵᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ]]-ᱨᱮ [[ᱥᱤᱵᱽ|ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ]] </gallery> ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ == ==ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱮᱵᱤᱠᱩ == <gallery caption="ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱮᱵᱤᱠᱩ" widths="154px" heights="108px" perrow="5"> File:Agni deva.JPG|[[অগ্নি|ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱮᱵᱽ]] File:Avatars.jpg|[[ᱫᱚᱥᱟᱵᱚᱛᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ]] File:Ganapati20120901 183229.jpg|[[ᱜᱚᱱᱮᱥ]] File:Prasat Ban Phluang-009.jpg|[[ᱤᱱᱫᱨᱚ]] File:Dakshineswar Bhavatarini Kali.jpg|[[ᱠᱟᱹᱞᱤ]] File:GOD CAVE 3 0271.jpg|[[ᱠᱟᱹᱨᱛᱤᱠ]] File:Garden of Kama by Byam Shaw01.jpg|[[ᱠᱟᱢ ᱫᱮᱵᱽ]] File:Statue of lord shiva.jpg|[[ᱥᱤᱵᱽ]] File:Durga Puja DS.jpg|[[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ]] File:A Hanuman temple at Haridwar.jpg|[[ᱦᱳᱱᱩᱢᱟᱱ]] </gallery> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱢᱮ == * * * * * * * * * * * ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.britannica.com/topic/Hinduism "Hinduism"]. ''Encyclopædia Britannica'' Online. * [http://www.iep.utm.edu/hindu-ph/ Hindu Philosophy and Hinduism], IEP, Shyam Ranganathan, York University * [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vedica.pdf Vedic Hinduism] SW Jamison and M Witzel, Harvard University * The Hindu Religion, Swami Vivekananda (1894), Wikisource * [http://www.ramakrishna.org/catalog/archive/Spirit_of_Hinduism.htm Hinduism by Swami Nikhilananda], The Ramakrishna Mission (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf All About Hinduism by Swami Sivananda (pdf)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222000944/http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.pdf |date=2019-12-22 }}, The Divine Life Society (one of the Theistic Hindu Movements) * [http://www.iep.utm.edu/adv-veda/ Advaita Vedanta Hinduism by Sangeetha Menon], IEP (one of the non-Theistic school of Hindu philosophy) * [http://hinduism.iskcon.com/ Heart of Hinduism: An overview of Hindu traditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103040233/http://hinduism.iskcon.com/ |date=2005-11-03 }}, ISKCON (Hare Krishna Movement) * [http://www.hinduismtoday.com/modules/wfchannel/index.php?wfc_cid=21 What is Hinduism?], Editors of Hinduism Today Magazine * [http://www.pluralism.org/religion/hinduism/bibliography Hinduism outside India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420084630/http://pluralism.org/religion/hinduism/bibliography |date=2015-04-20 }}, A Bibliography, Harvard University (The Pluralism Project) * [https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00196705/ What's in a Name? Agama Hindu Bali in the Making - Hinduism in Bali, Indonesia] Michel Picard, Le CNRS (Paris, France) '''Research on Hinduism''' * [http://www.ochs.org.uk/ The Oxford Center for Hindu Studies], University of Oxford * [http://jhs.oxfordjournals.org/content/current Latest issue of The Journal of Hindu Studies], Oxford University Press * [https://link.springer.com/journal/volumesAndIssues/11407 Latest issue of the International Journal of Hindu Studies], Springer * [http://digitalcommons.butler.edu/jhcs/ Latest issue of The Journal of Hindu-Christian Studies], Butler University * [https://web.archive.org/web/20220102080240/http://jewishstudies.fiu.edu/about-us/initiative-for-global-jewish-communities/society-for-indo-judaic-studies/journal-archives/ Latest issue of The Journal of Indo-Judaic Studies], Florida International University * [http://www.internationaljournaldharmastudies.com/ Latest issue of the International Journal of Dharma Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131101153/http://www.internationaljournaldharmastudies.com/ |date=2016-01-31 }}, Springer (Topical publications on Hinduism, other Indic religions) '''Audio on Hinduism''' * [[iarchive:SwamiVivekanandaSwamiVivekananda1893Speech|Hinduism as a Religion, by Swami Vivekananda]], ''World Parliament of Religion'', Chicago in 1893 (Audio Version, [http://www.parliamentofreligions.org/_includes/FCKcontent/file/Vivekananda.pdf Text]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * [http://www.ochs.org.uk/lectures/previous Scholarly lectures on Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620013322/http://www.ochs.org.uk/lectures/previous |date=2015-06-20 }}, OCHS, University of Oxford == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱦᱚᱨ == [[Category:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] 01ivs5clop1zlngcos6xmo9g9spnppy ᱧᱮᱞᱮ 0 1127 200146 191191 2026-11-08T13:14:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200146 wikitext text/x-wiki [[File:Bee Collecting Pollen 2004-08-14.jpg|thumb|ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱟᱥᱟᱭ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱮᱫ-ᱟ]] '''ᱧᱮᱞᱮ''' ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱧᱮᱞᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>Cite web | url = https://books.google.com/books?id=jMuShwtyem0C&pg=PA145&lpg=PA145&dq=bee+species+20000&source=bl&ots=7RSbMW34tw&sig=oi55RU7zUtDzmAFKdwBU73k60J4&hl=en&ei=SLmiSpHDE4yd4gaqzsXvCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#v=onepage&q=bee%20species%2020000&f=false | title = Bee pollination in agriculture| accessdate = 2009-09-05| first = Rosalind| last = James</ref> ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱟ ᱾<ref>[http://www.banglapedia.org/httpdocs/HTB/104452.htm]</ref> ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱮ [[ᱟᱱᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱟ|ᱟᱱᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱟ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="Danforthetal2006">Danforth, B.N., Sipes, S., Fang, J., Brady, S.G. (2006) The history of early bee diversification based on five genes plus morphology. ''Proceedings of the National Academy of Sciences'' 103: 15118-15123.</ref> ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :- * ᱦᱚᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮ * ᱵᱚᱢᱵᱚᱞ ᱧᱮᱞᱮ * ᱥᱴᱤᱝᱞᱮᱥ ᱧᱮᱞᱮ * ᱥᱚᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱧᱮᱞᱮ [[ᱭᱩᱨᱚᱯ|ᱭᱩᱨᱚᱯ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱯᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ|ᱮᱯᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱠᱨᱟᱵᱚᱱᱟᱭᱰᱤ (Crabonidae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱩᱛᱤ ᱛᱮᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱡᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱡᱩ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱩᱡᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱠᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱵᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭ/ᱨᱮᱬᱩ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱠᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ (larva) ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹᱣ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱷᱮᱥᱯᱚᱭᱮᱰ (vespoid ) ᱧᱮᱞᱮ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯ/ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱮᱴᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ (fossil), ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱸ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱵᱟᱨ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱮᱥᱩᱭᱚᱥ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱤᱠᱩᱞᱮᱴ (corbiculate) ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref>cite journal |author1=Cardinal, Sophie |author2=Danforth, Bryan N. |year=2011 |title=The Antiquity and Evolutionary History of Social Behavior in Bees |journal=PLoS ONE |volume=6 |issue=6 |pages=e21086 |doi=10.1371/journal.pone.0021086 |pmid=21695157 |pmc=3113908</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ== ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ== ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱮᱞᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱩᱛᱤ ᱛᱮᱨᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱥᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱩᱛᱤ ᱛᱮᱨᱚᱢ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ *᱑- ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱩᱛᱤ *᱒- ᱥᱟᱺᱰᱤ ᱞᱩᱛᱤ *᱓- ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱞᱩᱛᱤ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.discoverlife.org/20/q?search=Apoidea All Living Things] Images, identification guides, and maps of bees * [http://cache.ucr.edu/~heraty/beepage.html Bee Genera of the World] * [http://gears.tucson.ars.ag.gov Carl Hayden Bee Research Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101200313/http://gears.tucson.ars.ag.gov/ |date=2005-11-01 }} * [http://www.abc.net.au/science/scribblygum/may2003/default.htm Rescuing Australian stingless bees] * [http://www.sankey.ws/firstbee.html The first bee of spring] * [https://web.archive.org/web/20090409114154/http://www.insectpix.net/ Solitary Bees & Things] Solitary Bees in British gardens * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6084974.stm Scientists identify the oldest known bee, a 100 million-year-old specimen preserved in amber] * [http://www.bugguide.net Search for North American species at Bugguide here] * [http://www.bumblebeeconservation.org The Bumblebee Conservation Trust] - Learn about the UK's bumblebees, recent declines and how you can help * [http://www.judywoods.dial.pipex.com/Insects.html For Hymenoptera: Bees and other related Insects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070602115414/http://www.judywoods.dial.pipex.com/Insects.html |date=2007-06-02 }} Natural History of Bees, Wasps, and Insects * [http://morphbank.net/Browse/ByImage/index.php?keywords=&tsnKeywords=apidae+apoidea&spKeywords=&viewKeywords=whole+body&localityKeywords=&listField1=imageId&orderAsc1=ASC&listField2=&orderAsc2=ASC&listField3=&orderAsc3=ASC&numPerPage=20&goTo=&resetOffset=off&activeSubmit=2 Bee images on Morphbank, biological image database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151101035328/http://www.morphbank.net/Browse/ByImage/index.php?keywords=&tsnKeywords=apidae+apoidea&spKeywords=&viewKeywords=whole+body&localityKeywords=&listField1=imageId&orderAsc1=ASC&listField2=&orderAsc2=ASC&listField3=&orderAsc3=ASC&numPerPage=20&goTo=&resetOffset=off&activeSubmit=2 |date=2015-11-01 }} * [http://www.dickinson.caltech.edu/Home Dickinson Lab] * [http://ca.youtube.com/watch?v=sSk_ev1eZec Video: Life Cycle of a Honey Bee] * [http://ca.youtube.com/watch?v=gEcv3dBuOe4 Video: Orchid Bees] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[Category:!Main category]] tvv5vjnvyafx9binv3y8mwv64ftudce ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ 0 1139 200171 173697 2026-11-08T13:53:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200171 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific prefix = <!-- Do not add any styles/titles here per [[WP:NCIN]] --> | birth_name = | name = ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ | office = ᱑᱔ ᱟᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | image = Ram Nath Kovind official portrait.jpg | predecessor = [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] | primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | successor = | vicepresident = [[ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽ ᱟᱱᱥᱟᱨᱤ]]<br/> [[ᱵᱮᱝᱠᱟᱭᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|till July 2017}} | otherparty = | 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata1 = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | office1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | predecessor1 = [[ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱨᱤᱯᱟᱛᱷᱤ]] | successor1 = [[ᱠᱮᱥᱟᱨᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱨᱤᱯᱟᱛᱷᱤ]] | office2 = [[Member of Parliament, Rajya Sabha]] | constituency2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | term_start2 = ᱓ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱙᱔ | term_end2 = ᱒ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱒᱐᱐᱖ | predecessor2 = [[Subramanian Swamy]] | successor2 = [[ᱣᱤᱱᱟᱭ ᱠᱟᱴᱤᱭᱟᱨ]] | birth_date = {{birth date and age|1945|10|1|df=y}} | birth_place = [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱨᱟᱣᱩᱸᱠᱷ]], [[ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ Provinces (1937–50)|United Provinces]], [[British Raj|British India]]<br /> (present-day [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_place = | spouse = {{marriage|[[Savita Kovind]]|1974}} | residence = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱛᱷ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | children = Prashant Kumar Kovind (son)<br />Shweta Kovind (daughter) | alma_mater = [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱩ ᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ | term_end = | term_start1 = ᱑᱖ ᱟᱜᱟᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ | term_end1 = ᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ | native_name = | native_name_lang = }} [[File:RamNathKovind.png|thumb|ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] '''ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ''' <ref>Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/support-ramnath-kovind-yogi-appeals-to-opposition/article19103602.ece?src=wiki|title=Support Ram Nath Kovind, Yogi appeals to opposition|last=Rashid|first=Omar|work=The Hindu|access-date=2017-06-19|language=en</ref><ref name=":0">Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/ram-nath-kovind-bihar-governor-is-bjps-nominee-for-president/article19102980.ece?src=wiki|title=Who is Ram Nath Kovind?|last=|first=|date=|work=The Hindu|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=</ref> ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref>Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-governor-and-dalit-leader-ram-nath-kovind-is-nda-s-presidential-candidate-bjp-chief-amit-shah/story-1x2AphQCM3IuNC9hchnO3K.html|title=BJP {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204092247/https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-governor-and-dalit-leader-ram-nath-kovind-is-nda-s-presidential-candidate-bjp-chief-amit-shah/story-1x2AphQCM3IuNC9hchnO3K.html%7Ctitle=BJP |date=2020-12-04 }} picks Bihar governor and Dalit leader Ram Nath Kovind as presidential candidate, Modi dials Sonia|date=2017-06-19|work=http://www.hindustantimes.com/|access-date=2017-06-19|language=en{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/190617/prez-polls-bjp-parliamentary-board-to-meet-might-announce-candidate-today.html|title=Bihar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013134422/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/190617/prez-polls-bjp-parliamentary-board-to-meet-might-announce-candidate-today.html%7Ctitle%3DBihar |date=2023-10-13 }} Governor, Dalit leader Ram Nath Kovind NDA's prez candidate: Shah|date=2017-06-19|work=http://www.deccanchronicle.com/|access-date=2017-06-19|language=en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231013134422/https://www.deccanchronicle.com/%7Caccess-date%3D2017-06-19%7Clanguage%3Den |date=2023-10-13 }}</ref><ref>Cite news|url=http://www.theweek.in/news/india/ram-nath-kovid-presidential-candidate-nda.html|title=Dalit{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} leader Ram Nath Kovind is NDA presidential candidate|work=theweek.in|access-date=2017-06-19</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱶ ᱑᱙᱙᱔ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱯᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢᱮ ᱦᱟᱴᱟᱶᱮᱰ ᱴᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱯᱤ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱞᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>cite web |url=http://hindu.com/2003/01/19/stories/2003011901650400.htm |title=Enact tougher laws to prevent crimes against dalits |publisher=The Hindu</ref> ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱭᱚᱞᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ।<ref>cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ram-nath-kovind-acharya-dev-vrat-appointed-as-bihar-and-himachal-pradesh-governors/articleshow/48402785.cms|title=Ram{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nath Kovind, Acharya Dev Vrat appointed as Bihar and Himachal Pradesh governors|first=|last=PTI|date=8 August 2015|publisher=|via=The Economic Times</ref> ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱨᱤᱫᱶᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ <big>ᱢᱩᱰᱨᱩᱡᱽ ᱟᱡᱟᱨ</big> ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱤᱭ ᱪᱟᱞᱟᱶ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱶ ᱯᱷᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟ,ᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱧᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱦᱮᱶᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref>cite web|url=http://economictimes.com/news/politics-and-nation/know-about-bjps-presidential-candidate-ram-nath-kovind-in-10-points/articleshow/59217524.cms|title=Ram{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Nath Kovind who once rejected to join civil service for not getting IAS is now NDA's Presidential candidate|first=|last=PTI|date=19 June 2017|publisher=|via=The Economic Times</ref> ᱫᱤᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱯᱩᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/presidential-election-2017-who-is-ram-nath-kovind-likely-to-be-next-president-1714149?pfrom=home-lateststories|title=Who Is Ram Nath Kovind, Likely To Be Next President|work=NDTV.com|access-date=2017-06-19</ref> ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱤᱹᱮᱱᱹᱮᱥᱹᱰᱤᱹ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱮᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱤᱹᱮᱹᱵᱤᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱦᱟᱛᱟᱶ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱦᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱶ ᱢᱮ== * {{cite web | title=ରାମନାଥ କୋବିନ୍ଦ | website=ଉଇକିପିଡ଼ିଆ | date=1945-10-01 | url=https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%B0%E0%AC%BE%E0%AC%AE%E0%AC%A8%E0%AC%BE%E0%AC%A5_%E0%AC%95%E0%AD%8B%E0%AC%AC%E0%AC%BF%E0%AC%A8%E0%AD%8D%E0%AC%A6 | language=or | ref={{sfnref | ଉଇକିପିଡ଼ିଆ | 1945}} | access-date=2019-03-18}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] caoozb5ostqc44rykt4p7gtr8jb9wqx ᱩᱞ 0 1154 200203 190742 2026-11-08T14:40:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200203 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱠᱟᱡᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ Anacardiaceae ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ}} {{speciesbox | name = ᱩᱞ | image = Mangoes (Magnifera indica) from India.jpg | image_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞ ᱠᱚ | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Ganesan, S.K |date=2021 |title=''Mangifera indica'' |volume=2021 |article-number=e.T31389A67735735 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T31389A67735735.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Mangifera | species = indica | authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="POWO">{{Cite web |title=''Mangifera'' |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:69913-1 |access-date=8 May 2020 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |archive-date=17 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817224022/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:69913-1 |url-status=dead}}</ref> | synonyms = {{Species list | Mangifera amba | Forssk. | Mangifera anisodora | Blanco | Mangifera austroyunnanensis | Hu | Mangifera balba | Crevost & Lemarié | Mangifera cambodiana | (Pierre) Anon. | Mangifera domestica | Gaertn. | Mangifera equina | Crevost & Lemarié | Mangifera gladiata | Bojer | Mangifera kukulu | Blume | Mangifera laxiflora | Desr. | Mangifera linnaei | Korth. ex Hassk. | Mangifera maritima | Lechaume | Mangifera mekongensis | (Pierre) Anon. | Mangifera montana | B.Heyne ex Wight & Arn. | Mangifera oryza | Crevost & Lemarié | Mangifera rostrata | Blanco | Mangifera rubra | Bojer | Mangifera sativa | Roem. & Schult. | Mangifera siamensis | Warb. ex Craib | Mangifera viridis | Bojer }} | synonyms_ref = <ref name=POWO/> }} {| class="wikitable floatright" | align="center" colspan="2" style="border-top: 3px solid green;<!-- --> border-right: 1px solid green; border-bottom: 3px solid green;<!-- --> border-left: 1px solid green;" | <h1 style="font-size:3vw">ᱩᱞ</h1> |- | align="center" colspan="2"|[[ᱨᱮᱫ:Mango BNC.jpg|800px|200px]] ᱩᱞ |- ! ᱥᱟᱭᱮᱬᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ | ''{{#property:P225}}'' |} '''ᱩᱞ''' ({{Audio-nohelp|ᱩᱞ.ogg|ᱨᱟᱹᱲ}}{{spoken}} ) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Morton">{{cite book |last=Morton|first=Julia Frances|date=1987 |title=Mango. In: Fruits of Warm Climates |publisher=NewCROP, New Crop Resource Online Program, Center for New Crops & Plant Products, Purdue University |pages=221–239 |url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/mango_ars.html|isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱯᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱷᱚᱜ ᱩᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ, ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱩᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱜᱼᱮ ᱛᱤᱨᱯᱤ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱨᱭ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱝᱜᱚ (Mango) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱟ {{notetag| ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''Mangifera indica'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱟ}} ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱢᱟᱝᱜᱚ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱝᱜᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱝᱜᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱚᱨᱪᱟᱨ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱝᱜᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ == ᱱᱚᱶᱟ [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱟᱨ, ᱨᱚᱝ, ᱥᱚ, ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - [[ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱚ]], [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲᱯᱟᱹᱞᱤ]], [[ᱛᱚᱴᱟᱯᱟᱹᱞᱤ]], [[ᱱᱤᱞᱚᱢ]], [[ᱫᱩᱥᱨᱤ]], [[ᱞᱮᱸᱜᱽᱲᱟ]], [[ᱜᱚᱯᱟᱞᱵᱷᱚᱜᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱯᱷᱚᱱᱥᱚ ᱠᱤᱥᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱫᱷᱟᱲ ᱥᱚ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ == ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱮᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱡᱤᱭᱚᱥᱯᱟᱹᱨᱢ{{notetag|ᱤᱸᱜᱨᱟᱡᱤ ᱛᱮ ᱪᱚ Angiosperm, ᱮᱱᱡᱤᱭᱚᱥᱯᱟᱨᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱛ ᱠᱚᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ}} ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <gallery> Mango tree Kerala in full bloom.jpg|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱾ Mango flower blossom.jpg|ᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟ MangoImmatureFruits.JPG|[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ </gallery> [[File:Mangos_-_single_and_halved.jpg|thumb|ᱩᱞ ᱡᱚ ᱼᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱾]] ᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱫᱟᱨᱮ ''[[ᱩᱞ|ᱢᱮᱝᱜᱤᱯᱮᱨᱟ ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ]]'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱩ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱼᱯᱩᱨᱵᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ''ᱮᱢ ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ'' ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱞ ᱪᱟᱥ ᱦᱳᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ" ᱟᱨ "ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱼᱯᱚᱨᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ" ᱾ ᱢᱮᱝᱜᱤᱯᱮᱨᱟ ᱡᱚᱱᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ "ᱩᱞ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱢᱟᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱳᱨᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ, ᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱞ ᱡᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ, ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱟᱹᱨ, ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱢᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱞᱮ ᱤᱭᱚᱞᱳ, ᱥᱳᱱᱟ, ᱜᱨᱤᱵ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱞᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ,[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱵᱮ.ᱞᱮ. ᱟᱨ ᱩᱞᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱾ === ᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ === ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ{{efn|ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ}} [[ᱨᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚ (᱖᱐ Kcal) ᱜᱟᱱ{{notetag|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱫᱚ energy in kilo joule ᱠᱚ ᱠᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ Kcal ᱫᱚ kilocalorie ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ}} ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱣ (Apple) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟ.ᱛᱤᱡ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱩᱴᱨᱤᱮᱱᱴᱥ (nutrients) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ Vitamin C ᱟᱨ folate ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱵᱤ ᱞᱟᱵᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==== ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱩᱱ ==== ᱩᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ{{notetag|Timber}} ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ === ᱩᱞ ᱪᱟᱥ === ᱩᱞ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱟ ᱾{{notetag|Andhra Pradesh, West Bengal, Karnataka, Kerala, Bihar, Uttar Pradesh, Uttara Khand, Punjab and Haryana, Maharashtra etc.}} == ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚ == <gallery> ᱨᱮᱫ:Flora Sinensis - Mango.JPG|ᱢᱟᱭᱠᱚᱞ ᱵᱚᱭᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱦᱤ (flora sinensis) ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱱ ᱩᱞ ᱾ ᱨᱮᱫ:Mango Maya.jpg|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱾ ᱨᱮᱫ:Mango round about.JPG|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱩᱞ ᱾ ᱨᱮᱫ:Guntur Mango.jpg|ᱜᱩᱱᱛᱩᱨ, ᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱵᱟᱜᱚᱱᱯᱟᱞᱤ (Banganpalli) ᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱫ:Mangoes in Paris farmer's market.JPG|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ, ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ ᱾ </gallery> [[ᱨᱮᱫ:IMhfkmnf.jpg|thumb|ᱢᱟᱞᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱞ]] == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[[ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] == ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱞ == {{notefoot}} {{notelist}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * Litz, Richard E. (ed. 2009). ''The Mango: Botany, Production and Uses'' (2nd edition). CABI. {{ISBN|978-1-84593-489-7}} == ᱟᱸᱴ ᱟᱹᱲᱟᱹ == {{ᱣᱤᱠ|ᱩᱞ|ᱪᱟᱥ|ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|ᱴᱮᱠᱥᱚᱱᱚᱢᱤ|ᱡᱟᱹᱛ}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] fu5bbleaarox1cq0abdyl3hzum568ky ᱯᱞᱟᱴᱚ 0 1219 200292 179539 2026-11-08T17:06:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200292 wikitext text/x-wiki [[File: Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|thumb|ᱯᱞᱟᱴᱚ]] '''ᱯᱞᱟᱴᱚ''' (᱔᱒᱘/᱔᱒᱗ ᱵᱤᱥᱤ - ᱓᱔᱘/᱓᱕᱗ ᱵᱤᱥᱤ ), ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱯᱷᱞᱟᱛᱩᱱ, [[ᱭᱩᱱᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱥᱤᱭᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ Socrates ᱤᱡ ᱪᱮᱛᱮᱫᱤᱭᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱴᱚᱞ ᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱱᱟᱥᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱜᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱩᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱥᱤᱭᱟ. ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱦᱟ.ᱱᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱱᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱡᱟᱱᱟᱢ''' ᱺ- ᱔᱒᱘/᱔᱒᱗ ᱵᱤᱥᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱔᱒᱔/᱔᱒᱓ ᱵᱤᱥᱤ . '''ᱜᱩᱨ''' ᱺ- ᱓᱔᱘/᱓᱔᱗ ᱵᱤᱥᱤ (ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱘᱐) ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ '''ᱡᱟ.ᱛᱤ''' ᱺ- ᱭᱩᱱᱟᱱᱤ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== '''ᱯᱞᱟᱴᱚ''' ᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱡᱤᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟ.ᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱥᱴᱳᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱠᱴᱳᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱐᱔ ᱵᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱥᱚᱠᱨᱟᱴᱥ ᱤᱡ ᱪᱮᱛᱮᱫᱤᱭᱟ.ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱠᱨᱟᱴᱥ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ [[ᱚᱠᱛᱚ]] ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱪᱮᱛᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱠᱨᱟᱴᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱡᱟ-ᱟ.ᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱴᱤ ᱦᱤᱨᱠᱟ. ᱦᱮᱡ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱦᱳᱨᱟ, ᱢᱤᱥᱨᱚ, ᱥᱟᱭᱨᱤᱱ, [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]], ᱥᱤᱥᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫᱨᱮ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱞᱟ.ᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱞᱟᱴᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ== ᱯᱞᱟᱴᱚᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱪᱟᱪᱟᱞᱤᱭᱟ., ᱦᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟ., ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟ. ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱴᱚᱭᱤᱡ ᱪᱮᱛᱮᱤᱭᱟ. ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱤᱥᱴᱚᱴᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱴᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱔᱒᱘ ᱵᱤᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔᱗ ᱵᱤᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱩᱠᱞᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱩᱠᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱥᱟ.ᱨᱤᱭᱟ.ᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱴᱷᱮᱞᱟᱣ ᱛᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟ.ᱲᱤᱡ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱠᱩᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱞᱟ.ᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱦᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱯᱞᱟᱴᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ== ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱮ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱠᱨᱮᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ :- ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚᱠᱨᱟᱴᱥ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱜᱟᱨᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱫ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ Hippies Minor, Apology, Creato Protagoras, etc. ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱺ- ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚᱠᱨᱟᱴᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ "Illian vote" ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟ.ᱝ ᱜᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ Clasis, Cretles, jogius ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱜᱟ.ᱠᱷᱩᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ :- ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱺ- Simpson, Philbus, Trimerace, Republic and Fido ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱯᱞᱟᱴᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱨᱮᱫᱚ 'ᱫᱤ ᱨᱤᱯᱚᱵᱞᱤᱠ', 'ᱫᱤ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱢᱮᱱ', 'ᱫᱤ ᱞᱟᱜᱽ', 'ᱤᱭᱳᱱ', 'ᱥᱤᱢᱯᱚᱡᱤᱭᱳᱢ', ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱤᱱᱟ. ᱥᱤᱢᱟ. ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱜᱮᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱟ.ᱯᱱᱟ.ᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱞᱟ.ᱠᱛᱤ ᱭᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ** [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=166&Itemid=99999999 Works of Plato (Jowett, 1892)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103231715/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle%3D166&Itemid=99999999 |date=2014-01-03 }} ** [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/ancient-greece/plato/default.asp Plato complete works, annotated and searchable, at ELPENOR] ** [http://www.john-uebersax.com/plato/tetral.htm Quick Links to Plato's Dialogues (English, Greek, French, Spanish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713113602/http://www.john-uebersax.com/plato/tetral.htm |date=2011-07-13 }} ** [https://web.archive.org/web/20170330174112/http://demonax.info/doku.php?id=classical:plato The Dialogues of Plato with Apocryphal Works] from '''Loeb Classical Library''' edition (1925–1968) *Internet Encyclopedia of Philosophy: **[http://www.iep.utm.edu/plato/ Plato] **[http://www.iep.utm.edu/platoorg/ Plato's ''Organicism''] **[http://www.iep.utm.edu/phaedo/ Plato's ''Phaedo''] **[http://www.iep.utm.edu/platopol/ Plato's Political Philosophy] **[http://www.iep.utm.edu/republic/ Plato's ''Republic''] **[http://www.iep.utm.edu/theatetu/ Plato's ''Theaetetus''] **[http://www.iep.utm.edu/academy/ Plato's Academy] **[http://www.iep.utm.edu/midplato/ Middle Platonism] **[http://www.iep.utm.edu/neoplato/ Neoplatonism] *Stanford Encyclopedia of Philosophy: **[http://plato.stanford.edu/entries/plato Plato] **[http://plato.stanford.edu/entries/plato-ethics Plato's Ethics] **[https://plato.stanford.edu/entries/plato-ethics-politics Plato's Ethics and Politics in The Republic] **[http://plato.stanford.edu/entries/plato-friendship Friendship and Eros] **[http://plato.stanford.edu/entries/plato-metaphysics Middle Period Metaphysics and Epistemology] **[http://plato.stanford.edu/entries/plato-utopia Plato on Utopia] **[http://plato.stanford.edu/entries/plato-rhetoric Rhetoric and Poetry] [[Category:!Main category]] hs9pjrsucszao9wdr61hlyr84b59dwi ᱯᱮᱨᱤᱥ 0 1237 200342 184221 2026-11-08T18:07:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200342 wikitext text/x-wiki [[File:Paris montage.jpg|thumb|ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] '''ᱯᱮᱨᱤᱥ''' ᱫᱚ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱕ km<sup>2</sup> ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱨᱩᱨ ᱒.᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ-ᱟ ᱾ </br> ᱥᱚᱭᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱷᱤᱯ (Left Bank) ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱰᱷᱤᱯ (Right Bank) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</br> ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱨᱤ, ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜ ᱚᱛᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱚᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱡᱚ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱩᱰᱷᱟᱹᱱ ᱜᱷᱟᱴ (airport) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾</br> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱒᱐ % ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱟᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱪᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱦᱚᱭ ᱠᱟᱪᱨᱟ (Air pollution) ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱪᱨᱟ (Light pollution) ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱥ ᱥᱤᱡᱚᱨ ᱥᱮᱞᱴᱤᱠ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱑᱕ BC ᱨᱮ ᱾ ᱨᱚᱢᱟᱱᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ''ᱞᱩᱴᱮᱥᱤᱭᱟ'' ᱟᱨᱟᱵᱟᱝ ''ᱞᱩᱴᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱳᱢ'' ᱾ <ref>cite book|author=R. Anthony Lodge|title=A Sociolinguistic History of Parisian French|pages=37–38|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=9781139449786|url=https://books.google.com.au/books?id=Lecl8p6EsnUC</ref><ref>cite book|author=Richard J. A. Talbert|title=Atlas of Classical History|page=135|publisher=Routledge|year=2002|isbn=9780203405352|url=https://books.google.com.au/books?id=pXfqmODj0AgC</ref><ref>cite book|author=Russell L. Sturzebecker|title=Athletic-Cultural Archaeological Sites in the Greco-Roman World: Europe–North Africa–Middle East|page=62|publisher=R. L. Sturzebecker|year=1985|isbn=9780960046621|oclc=13238543|url=https://books.google.com.au/books?id=JEhoAAAAMAAJ</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱑᱒ AD ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱛᱮ '''ᱯᱮᱨᱤᱥ''' ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="Venere">cite web|url=http://www.venere.com/blog/paris-fun-facts/|title=5 Fun Facts about Paris|accessdate=13 August 2013|publisher=Venere.com</ref> </br> ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱨᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱠᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱲᱚ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱᱟ ᱔᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱕᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱚᱭᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱞᱚᱵᱤᱥ-᱑ ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱪᱟᱨᱞᱮᱢᱟᱜᱽᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱪᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱠᱤᱝᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ '''ᱦᱩᱜᱽ ᱠᱟᱯᱮᱴ''' ᱯᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱡᱽᱜᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱱᱩᱭ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹ-ᱵᱷᱤᱲᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱜ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ (temperature) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱩᱨᱩᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ== ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱮᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ :- * '''ᱮᱯᱷᱤᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱥᱴᱮᱵ ᱤᱯᱷᱮᱞ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * '''ᱞᱚᱣᱵᱽᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱢᱚᱱᱟᱞᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱚᱥ ᱰᱤ ᱢᱤᱞᱚ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱐,᱐᱐᱐ m<sup>2</sup> ᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱕ ᱢᱤᱞᱩᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚ== [[File:Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1800px|Panorama of Paris as seen from the Eiffel Tower as full 360-degree view.]]</br> ==ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱧᱮᱞ ᱜᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱛᱮ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱜᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ </br> ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱯᱷᱩᱞᱜᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱪᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱩᱭᱢᱟᱨᱰ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱒᱔ ᱢᱟᱭᱩᱞ ᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ <ref>cite web|title=Statistiques Syndicat des transports d'Île-de-France rapport 2005|url=http://www.stif.info/IMG/pdf/STIF_Les_chiffres_2005.pdf|format=pdf|accessdate=19{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} August 2011|language=French</ref> ᱟᱨ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱜᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱷᱤᱲ-ᱵᱷᱟᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱵᱟᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾ <br><gallery> Paris-Notre Dame-100-Petit Pont-2017-gje.jpg|Notre Dame Paris-Notre Dame-168-zum Chor-2017-gje.jpg|Notre Dame Paris-Place Dauphine-102-2017-gje.jpg|Place Dauphine Paris-Musee d'Orsay-082-Nashorn und Pferd-1991-gje.jpg|Musée d'Orsay Paris-Palais du Luxembourg-112-2017-gje.jpg|Palais du Luxembourg Paris-Rue Mouffetard-132-Meeresfruechte-2017-gje.jpg|Marché à la Rue Mouffetard Paris-von Montmartre-140-p15-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre </gallery> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://en.parisinfo.com/ Official website of the Paris Convention and Visitors Bureau (English version)] * [http://www.joan-of-arc-studies.org/index.php?Gazetteer-Paris This city at the Historical Association for Joan of Arc Studies]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://about-france.com/paris.htm Visiting Paris – tips and useful advice] * [http://www.ratp.fr/ RATP] * [https://web.archive.org/web/20180407235621/http://parisisparis.com/ Paris is Paris] * [http://www.blog.welcome2france.com/paris-transportation/paris-metro/ Navigating the Paris Métro] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[Category:!Main category]] [[Category:City]] so1uupxfcborsmyw3c5jbdf4t8ebwwt ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ 0 1252 200362 191220 2026-11-08T18:31:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200362 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait de Dante.jpg|thumb|ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ]] '''ᱰᱩᱨᱟᱱᱴᱮ ᱰᱮᱜᱞᱤ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ''' (Italian: [duˈrante deʎʎ aliˈɡjɛːri]), ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ '''ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ''' ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱡᱷᱮ '''ᱰᱟᱱᱴᱮ''' (Italian: [ˈdante], UK: /ˈdænti/, US: /ˈdɑːnteɪ/; c. ᱑᱒᱖᱕ – ᱑᱓᱒᱑), ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱠᱩᱲ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ . ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ (ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ᱛᱮ: Commedia) ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱠᱟᱪᱤᱭᱳ ᱦᱟᱜ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱮᱱ ᱰᱤᱵᱷᱤᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>Bloom, Harold (1994). The Western Canon.</ref><ref>Shaw, Prue (2014). Reading Dante: From Here to Eternity. New York: Liveright Publishign Corporation. pp. Introduction. ISBN 9780871407429.</ref><br> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ [[ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱥᱹᱛᱤ ᱥᱤᱠᱷᱤᱛ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟ ᱠᱚᱜᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱ ᱰᱤ ᱵᱷᱳᱞᱜᱟᱨᱤ ᱮᱞᱳᱠᱮᱱᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱩᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱜ ᱛᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱴᱩᱥᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ (᱑᱙᱒᱕)ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱴᱨᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱵᱳᱠᱟᱥᱤᱭᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱑᱒᱒᱕ ᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱼᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱨᱳ ᱰᱤ ᱵᱮᱞᱤᱱᱥᱤᱭᱳᱱ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱳᱲᱦᱟ ᱞᱟᱯᱟ ᱰᱤ ᱪᱤᱭᱟᱨᱤᱥᱢᱳ ᱥᱟᱞᱟᱜᱼᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱰᱳᱸᱟᱴᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱴᱳ ᱰᱳᱸᱟᱴᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱮᱢᱟ ᱰᱤ ᱢᱟᱱᱮᱴᱳ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱫᱤᱱ ᱱᱚᱸᱠᱟ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Chimenz, S.A. Alighieri, Dante. Dizionario Biografico degli Italiani (in Italian). Enciclopedia Italiana. Retrieved 2016-03-07.</ref> <ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/dante-alighieri_(Dizionario-Biografico)/ Chimenz, S.A. Alighieri, Dante]</ref> [[File:Purgatory (Purgatorio).jpg|thumb|ᱯᱚᱞ ᱜᱩᱥᱛᱟᱵᱷᱮ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱳᱯ ᱰᱳᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱫ ''ᱯᱩᱨᱜᱮᱴᱳᱨᱤ'' ᱦᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ]] [[File:Gustave Dore XIV.jpg|thumb|ᱯᱚᱞ ᱜᱩᱥᱛᱟᱵᱷᱮ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱳᱯ ᱰᱳᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱫ ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱡᱳ (ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ)'' ᱦᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] [[File:Paradise (Paradiso) II.jpg|thumb|ᱯᱚᱞ ᱜᱩᱥᱛᱟᱵᱷᱮ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱳᱯ ᱰᱳᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱫ ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱡᱳ (ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ)'' ᱦᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ===ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ=== ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱯᱚᱨᱢᱟᱬ ᱫᱳ ᱵᱟᱱᱩ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱯᱴᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱨᱪ ᱢᱤᱥᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱰᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱳᱞᱜᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱳᱛᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱮᱨ ᱵᱨᱩᱱᱮᱴᱳ ᱞᱟᱴᱤᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ===ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱡ ᱴᱩᱥᱠᱟᱱ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱦᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱳᱞᱳᱜᱱᱮᱡ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱤᱰᱳ ᱜᱩᱭᱤᱱᱤᱡᱮᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱦᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱤᱨᱮ ᱥᱤᱠᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱠᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱴᱩᱥᱠᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚᱜ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱯᱩᱨᱜᱟᱴᱳᱨᱤᱭᱳ XXVI ᱨᱮ ᱜᱩᱭᱤᱰᱳ ᱫᱚ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱴᱚᱴᱷᱟᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱴᱨᱳᱵᱟᱰᱳᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ, ᱟᱨᱱᱚᱴ ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ , ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ ᱥᱤᱥᱤᱨᱳ, ᱳᱵᱷᱤᱰ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱨᱜᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱿<br> ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱟᱡ ᱙ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱞᱠᱳ ᱯᱚᱨᱛᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱮᱨᱟ ᱵᱤᱴᱨᱟᱭᱤᱥ ᱯᱚᱨᱛᱤᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱮᱯᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱩᱞᱟᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱫᱳ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱ ᱟᱱ ᱡᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱰᱳᱞᱥᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱱᱳᱵᱷᱳ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱞᱥᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱢᱚᱦᱚᱨ,ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱷᱩᱢ, ᱫᱷᱤ , ᱫᱟᱲᱮ , ᱫᱤᱥ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱱᱟ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱿ ᱵᱤᱛᱨᱟᱭᱤᱥ ᱑᱒᱙᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ᱥᱟᱱᱴᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱢᱤᱱᱤᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱜᱩᱭᱰᱳ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱴᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ, ᱞᱟᱯᱳ ᱜᱤᱭᱟᱱᱤ, ᱥᱤᱱᱳ ᱫᱟ ᱯᱤᱥᱴᱳᱼᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱨᱩᱱᱮᱴᱳ ᱞᱟᱴᱤᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱰᱳᱞᱥᱤ ᱥᱴᱤᱞ ᱱᱳᱵᱷᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ====ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ==== ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱞ (ᱤᱱᱯᱷᱮᱨᱱᱳ),ᱯᱩᱨᱜᱮᱴᱳᱨᱤ (ᱯᱩᱨᱜᱮᱴᱳᱨᱤᱳ), ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱡ (ᱯᱟᱨᱟᱰᱤᱥᱳ) ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ; ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱳ ᱟᱡ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱚᱱᱦᱚᱬᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱨᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱴᱨᱟᱭᱤᱥᱼᱟ ᱫᱤᱥ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱦᱤᱧ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱤᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱦᱤᱸᱨ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱯᱩᱨᱜᱟᱴᱳᱨᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱠᱷᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱛᱟᱲ ᱟᱱᱟ ᱾ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱡ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱦᱤᱸᱨ ᱧᱮᱛᱮᱞ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ====ᱠᱚᱱᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱭᱳ==== ᱠᱚᱱᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱳᱷᱚᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱱᱦᱚᱢᱬᱮ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱟᱨᱠᱤᱭᱟ ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱧᱮᱛᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱥᱚᱱᱫᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱯᱟᱞ ᱞᱮᱜᱟᱴᱮ ᱵᱮᱨᱴᱨᱟᱱᱰᱳ ᱰᱮᱞ ᱯᱳᱜᱮᱴᱴᱳᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱤᱫᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱭ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱪᱚᱨᱪ ᱫᱤᱥ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱟᱨᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ====ᱵᱷᱤᱴᱟ ᱱᱩᱣᱳᱵᱷᱟ==== ᱵᱷᱤᱴᱟ ᱱᱩᱣᱳᱵᱷᱟ ᱫᱳ ᱴᱩᱥᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱯᱮ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱯᱚᱲᱛᱟ ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱿ ==ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ== ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱴᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱦᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱿ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱒᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱮᱯᱷ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱰᱤᱱᱳ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱟᱨᱮᱡᱡᱳ ᱜᱷᱤᱵᱮᱞᱞᱤᱱᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱒᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱱᱡᱳᱣ ᱨᱤᱱᱡᱤ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱢᱟᱨᱴᱮᱞ ᱟᱜ ᱮᱥᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡ ᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱤᱥᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱤᱲᱠᱟᱹᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[File:Dante Alighieri01.jpg|left|thumb|upright|ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ]] ᱑᱓᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱨᱟᱡ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ ᱔ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱟᱞᱳᱭᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡ ᱯᱳᱯ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱳᱯᱤᱡ ᱫᱩᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<br> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱛᱤᱨ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞ ᱨᱳᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ᱚᱱᱟ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱳᱱ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ== [[File:Dante Alieghri tomb in Ravenna (exterior).jpg|thumb|ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ (ᱵᱟᱦᱨᱮ)]][[File:Dante Alieghri tomb in Ravenna (interior).jpg|thumb|ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ(ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ)]] ᱯᱳᱯ ᱵᱳᱸᱤᱯᱷᱮᱥ ᱞᱟᱜᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱮ ᱠᱷᱟᱨᱚᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ (᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱓᱐᱑) ᱵᱞᱟᱠ ᱜᱩᱞᱮᱯᱷ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱞᱳᱭᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱞᱟᱠ ᱜᱩᱞᱮᱯᱷ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ, ᱠᱟᱱᱴᱮ ᱰᱮ ᱜᱟᱵᱨᱭᱮᱞᱤ ᱰᱟ ᱜᱩᱵᱤᱵᱳ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱳᱫᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱓᱐᱒ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱟᱨ ᱜᱷᱮᱨᱟᱰᱤᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱨ ᱟᱰᱤᱹᱜᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱩᱨᱤᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾᱑᱓᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱚᱨ (ᱯᱷᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱳᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚ ᱫᱩᱨᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱫᱮ ᱦᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱳᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱞᱟᱠ ᱜᱩᱞᱮᱯᱷ ᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱑᱓᱐᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱡᱩᱨᱤᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱞᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱡ ᱟᱵᱭ ᱠᱟᱹᱭ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱿ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱞᱟᱠ ᱜᱩᱞᱮᱯᱷ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾(᱒᱐᱐᱘ ᱡᱩᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱫ ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱞᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱥ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<br> ᱟᱞᱤᱜᱷᱤᱭᱮᱨᱤ ᱑᱓᱑᱘ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱱᱟ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱷᱚᱯᱚᱱ ᱜᱩᱭᱰᱚ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞᱟ ᱰᱟ ᱯᱳᱞᱮᱱᱴᱟ ᱦᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱤᱡᱳ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱱᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱓᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱖ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱱ ᱯᱤᱭᱮᱨ ᱢᱟᱜᱜᱤᱭᱳᱨ( ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱟ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ) ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱼᱟ ᱾ᱵᱷᱤᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱴᱳᱨ , ᱵᱚᱨᱱᱟᱨᱰᱳ ᱵᱮᱢᱵᱳ ᱑᱔᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱟᱱᱴᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱳᱬᱵ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20191015041605/https://onemorelibrary.com/index.php/en/search-results/author/dante-alighieri-381?order=loc&ord_t=asc Works by Dante Alighieri] at [https://onemorelibrary.com/index.php/en One More Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817164938/https://onemorelibrary.com/index.php/en/ |date=2020-08-17 }} (Works in English, Italian, Latin, Arabic, German, French and Spanish) * The [http://www.museocasadidante.it/en/ Dante Museum in Florence]: his life, his books and a history & literature blog about Dante * The [http://www.worldofdante.org/ World of Dante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830160755/http://www.worldofdante.org/ |date=2017-08-30 }} multimedia, texts, maps, gallery, searchable database, music, teacher resources, timeline * The [http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html Princeton Dante Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603094521/http://etcweb.princeton.edu/dante/index.html |date=2009-06-03 }} texts and multimedia * The [http://dante.dartmouth.edu/ Dartmouth Dante Project] searchable database of commentary * [http://www.danteonline.it/english/home_ita.asp Dante Online] manuscripts of works, images and text transcripts by Società Dantesca Italiana * [http://dante.ilt.columbia.edu/ Digital Dante] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040326133000/http://dante.ilt.columbia.edu/ |date=2004-03-26 }} – ''Divine Comedy'' with commentary, other works, scholars on Dante * [http://oyc.yale.edu/italian-language-and-literature/ital-310 Open Yale Course on Dante] by Yale University * [http://perunaenciclopediadantescadigitale.eu/dantesources/en/ DanteSources] project about Dante's primary sources developed by Istituto di Scienza e Tecnologie dell'Informazione|ISTI-National Research Council (Italy)|CNR and the University of Pisa * [http://www.intratext.com/catalogo/Autori/Aut11.htm Works] Italian and Latin texts, concordances and frequency lists by IntraText * [https://research.bowdoin.edu/dante-today/ Dante Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111043549/https://research.bowdoin.edu/dante-today/ |date=2018-01-11 }} citings and sightings of Dante in contemporary culture ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[Category:!Main category]] tq1xrgrsc0uxvvopalhticxo76is8u4 ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ 0 1372 200335 175763 2026-11-08T18:03:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200335 wikitext text/x-wiki {{Infobox athlete | name = ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ | image = Purnima Hembram Of India, Bronze Medalist, Heptathlon.jpg | imagesize = | caption = Hembram at the 2017 Asian Championships | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1993|07|10|df=yes}} | birth_place = [[Mayurbhanj District]] | height = 1.67 m<ref name=r2>{{cite web|url=https://results.gc2018.com/en/athletics/athlete-profile-n6017706-purnima-hembram.htm|title=2018 CWG bio|accessdate=28 April 2018|archive-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429024738/https://results.gc2018.com/en/athletics/athlete-profile-n6017706-purnima-hembram.htm|url-status=dead}}</ref> | weight = 64 kg | alma_mater = [[Kalinga Institute of Social Sciences]]<ref name=r1>[https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/HEMBRAM-Purnima-3000762/ Purnima Hembram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903082429/https://en.asiangames2018.id/athletes/athlete/HEMBRAM-Purnima-3000762/ |date=2018-09-03 }} asiangames2018.id</ref> | sport = [[Athletics (sport)|Athletics]] | event = [[Heptathlon]] | club = | education = | coach = Sushanta Roy<br>Santosh Kumar Mahanta<br>Sanjay Garanayak<ref name=r2/> | medaltemplates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Athletics Championships|Asian Championships]]}} {{Medal|Bronze| [[2015 Asian Athletics Championships|2015 Wuhan]] | [[2015 Asian Athletics Championships – Women's heptathlon|Heptathlon]]}} {{Medal|Bronze| [[2017 Asian Athletics Championships|2017 Bhubaneswar]] | [[2017 Asian Athletics Championships – Women's heptathlon|Heptathlon]]}} {{Medal|Competition | [[Asian Indoor and Martial Arts Games]] }} {{Medal|Gold | [[2017 Asian Indoor and Martial Arts Games|2017 Ashgabat]] | Pentathlon }} }} [[File:Purnima hembram.jpg|thumb|ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱑᱐ ᱡᱩᱠᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱴᱟᱛᱷᱚᱞᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱸᱡᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱵᱤᱡᱚᱛᱚᱲᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱟᱥᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ (ᱦᱮᱯᱴᱟᱛᱷᱚᱞᱚᱱ)ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ, ᱟᱭᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱱᱟᱹᱭ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱾ ᱟᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱛᱠᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱟᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱭ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱶ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱞᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱚᱠᱟᱨᱮ !ᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ |- | ᱒᱐᱑᱒||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱱᱰᱚᱨ ᱒᱐ ᱪᱟᱢᱯᱭᱟᱱᱥᱤᱯ,ᱠᱚᱞᱳᱢᱵᱳ ||ᱥᱚᱱᱟ |- | ᱒᱐᱑᱕||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱚᱢᱯᱭᱟᱱᱥᱤᱯ, ᱩᱣᱟᱱ,ᱪᱟᱭᱱᱟ||ᱵᱨᱳᱸᱡ |- | ᱒᱐᱑᱗||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ||ᱵᱨᱳᱸᱡ |- | ᱒᱐᱑᱙||᱒᱓ ᱯᱦᱮᱰᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱯ ᱱᱮᱥᱱᱚᱞ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱦᱞᱮᱛᱤᱠᱥ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱼ ᱒᱐᱑᱙||ᱠᱝᱥᱟ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://orissadiary.com/odisha-athlete-dutee-chand-bags-gold-heptathlete-purnima-hembram-wins-silver-medal-23rd-federation-cup/ |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331163156/http://orissadiary.com/odisha-athlete-dutee-chand-bags-gold-heptathlete-purnima-hembram-wins-silver-medal-23rd-federation-cup/ |url-status=dead}}</ref> |} ==ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ== ᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱕᱘᱙᱘ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *https://en.wikipedia.org/wiki/Purnima_Hembram [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} [[Category:!Main category]] [[Category:biography]] [[Category:recreation]] [[Category:athletics]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ]] 31kwg2xb5o95ogksgmdbohf7si6visn ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 3445 200299 186660 2026-11-08T17:12:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200299 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = Pakur in Jharkhand (India).svg | map_caption = ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱯᱟᱠᱩᱲ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 1805.59 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 900,422 | population_footnotes = | population_urban = ᱕.᱑᱓% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱔᱘.᱘᱒ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱘᱙ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] ([[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) | leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name2 = ᱓ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = http://pakur.nic.in/ | official_name = | image_skyline = Stone crushing unit in Pakur.jpg | image_caption = ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ }} '''ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' (Pakur district) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱘᱐᱖ ᱠᱤᱢᱤ² ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱙᱐᱐,᱔᱒᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱴᱚᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟ ᱹ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱞᱮᱠ ᱥᱴᱚᱱ ᱪᱤᱯᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱯᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱮᱱ ᱛᱮ ᱚᱥᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ - ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=September 8, 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=September 27, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=April 5, 2012 |df= }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱙᱙,᱒᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]] ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Mauritius 1,303,717 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ (US state) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣ ᱰᱮᱞᱟᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=2011-09-30 |quote=New Hampshire 899,200 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=2013-10-19 |df= }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫ ᱨᱮ ᱔᱖᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱰᱼᱚᱜ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱘ᱹ᱑᱕% <ref name=districtcensus/>᱾ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ (sex ratio) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱕ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱘.᱘᱒%<ref name=districtcensus/> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://pakur.nic.in/ Official district government website] *[https://web.archive.org/web/20211028075941/https://www.censusindia2011.com/jharkhand/pakur-population.html Pakur District Population, Jharkhand - Census India 2011] {{Geographic location |Centre = ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = |East = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |Southeast = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |South = |Southwest = |West = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{Navboxes | list = {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} {{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}} }} {{coord|24|37|48|N|87|51|00|E|region:IN-JH_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Minority Concentrated Districts in India]] 13h9uinpru3gf1046epjyip6tdvjjif ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ 0 4436 200258 159743 2026-11-08T16:13:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200258 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ | official_name = | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Panchet Dam (247922887).jpeg | photo2a = Big Bazzar, Dhanbad, Jharkhand 828127 - panoramio.jpg | photo2b = Dhanbad 0873.jpg | photo3a = Dhanbad picture collection.jpg }} | image_alt = | image_caption = ᱯᱮᱸᱫᱷᱚᱨ ᱰᱮᱢ, ᱳᱡᱚᱱ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱢᱳᱞ, ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ | nickname = 'ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ', 'ᱠᱚᱭᱞᱟᱝᱪᱟᱞ', 'ᱪᱷᱚᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ' | motto = ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map = India Jharkhand | pushpin_map_caption = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.7998|N|86.4305|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | governing_body = ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ([[BJP]])<ref> {{cite news|title=Chandrashekhar is Dhanbad Mayor|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/chandrashekhar-is-dhanbad-mayor.html|publisher=Daily Pioneer|date=30 May 2015|access-date=20 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222152913/http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/chandrashekhar-is-dhanbad-mayor.html|archive-date=22 December 2015|dead-url=no|df=dmy-all}} </ref><ref>{{cite news|title=BJP split on mayor aspirants|url=https://www.telegraphindia.com/1150511/jsp/jharkhand/story_19334.jsp|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=1 May 2015|access-date=23 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722151545/http://www.telegraphindia.com/1150511/jsp/jharkhand/story_19334.jsp|archive-date=22 July 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 577 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 222 | population_total = 1,162,472<!--DON'T INSERT POPULATION FIGURES FOR DHANBAD DISTRICT HERE. THIS ARTICLE IS ON DHANBAD CITY AND ITS POPULATION FIGURES MUST ALSO BE THAT OF THE CITY--> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="DHCITY">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/255-dhanbad.html|title=Dhanbad City Census 2011 data|work=Census2011|access-date=23 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511165258/http://www.census2011.co.in/census/city/255-dhanbad.html|archive-date=11 May 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ | population_metro = 1,333,719 | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱮᱞ | population_blank1 = ᱔᱒ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱖᱐᱐᱑ | area_code = ᱐᱓᱒᱖ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = JH-10 | website = {{URL|www.dhanbad.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]], [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] }} '''ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/full-list-of-indias-ease-of-living-index-see-where-your-city-is-ranked-5306185/|title=Full list of India's Ease of Living Index: See where your city is ranked|date=14 August 2018|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=10 November 2019}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱞᱤᱵᱷᱤᱸᱝ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱨᱮᱸᱠᱤᱸᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱙᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=City Mayors: World's fastest growing urban areas (1)|website=www.citymayors.com|access-date=10 November 2019}}</ref> ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title= The Sad State of India's Coal Capital|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/04/05/the-sad-state-of-indias-coal-capital/|publisher=Wall Street Journal|date=5 April 2010 }}</ref> [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚᱠᱤᱧ ᱠᱚᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] (ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.), [[ᱤᱥᱴᱮᱨᱱ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ|ᱤᱥᱴᱮᱨᱱ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ECL)]] ᱟᱨ [[IISCO ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱸᱴ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱭᱨᱟᱱ ᱮᱱᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] (IISC) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ  (operate) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=List of Coal Mines:Dhanbad District Of Jharkhand|url=http://dhanbad.nic.in/mines.html|publisher=dhanbad.nic.in|access-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126210433/http://dhanbad.nic.in/mines.html|archive-date=26 January 2016|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Coal mines bleed in job mafia wars|url=http://www.telegraphindia.com/1150409/jsp/frontpage/story_13607.jsp#.Vq0dwnt8uJc|publisher=The Telegraph|date=9 April 2015|access-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711093835/http://www.telegraphindia.com/1150409/jsp/frontpage/story_13607.jsp#.Vq0dwnt8uJc|archive-date=11 July 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Pollution choking Dhanbad as coal companies flout rules|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/pollution/Pollution-choking-Dhanbad-as-coal-companies-flout-rules/articleshow/21920359.cms|publisher=Times of India|date=9 August 2013|access-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831030545/http://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/pollution/Pollution-choking-Dhanbad-as-coal-companies-flout-rules/articleshow/21920359.cms|archive-date=31 August 2013|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref>ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱧ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱴᱮᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ISM, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ|IIT (ISM)]] ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=ISMIIT> {{cite news|title=Mines' school faces big dip in popularity as it readies to don IIT avatar|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Mines-school-faces-big-dip-in-popularity-as-it-readies-to-don-IIT-avatar/articleshow/46534444.cms|publisher=Times of India|date=12 March 2015|access-date=10 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211085148/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Mines-school-faces-big-dip-in-popularity-as-it-readies-to-don-IIT-avatar/articleshow/46534444.cms|archive-date=11 February 2018|dead-url=no|df=dmy-all}} </ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Dhanbad Rail Division OVERVIEW|url=http://www.telegraphindia.com/1120404/jsp/jharkhand/story_15329929.jsp#.UlYkrdIwpEI|accessdate=10 October 2013|location=Calcutta, India|work=The Telegraph|date=4 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018013105/http://www.telegraphindia.com/1120404/jsp/jharkhand/story_15329929.jsp#.UlYkrdIwpEI|archive-date=18 October 2013|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱴᱷᱚᱴᱟ ᱨᱮ)|ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱢᱟᱹᱪᱤ]] ᱟᱨ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱑᱖᱒,᱔᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<!--NOT TO BE CONFUSED WITH POPULATION FIGURES OF DHANBAD DISTRICT.--><ref name="DHCITY"/> ᱠᱚᱲᱟ (᱖᱑᱔,᱗᱒᱒) ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱓% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (᱕᱔᱗,᱗᱕᱐) ᱟᱜ ᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱘᱙᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱗᱙.᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱖.᱑᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱑.᱙᱖ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="DHCITY"/> ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ, ᱑᱐.᱕᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ== [[File:Heritage Building at IIT Dhanbad.jpg|thumb|Heritage Building at Indian Institute of Technology (Indian School of Mines), ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] [[File:Bitsindri.jpg|thumb|BIT ᱥᱤᱱᱫᱽᱨᱤ [[ᱥᱤᱱᱫᱽᱨᱤ]], ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ]] ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱨᱮᱞ=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱲ]], [[ᱜᱽᱣᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ [[File:Dhanbad howrah double decker train.jpg|thumb|left|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱮᱠᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ]][[File:Coal train in Dhanbad.jpg|thumb|right|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱭᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱮᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱨᱮᱞᱼᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱟᱭᱤᱥᱤ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱝᱨᱳᱞᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱢᱚᱦ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱟᱨ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱫᱩᱨᱚᱸᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱰᱮᱠᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱼᱰᱮᱠ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱛᱟᱜ ᱘:᱓᱐ ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱑᱒:᱔᱕ ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱖:᱓᱐ ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱐:᱔᱐ ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱟᱥᱟᱞᱥᱚᱞ, ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨᱫᱷᱩᱵᱤ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱳᱯ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘ ᱢᱤᱞ) / ᱴᱟᱬᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱥᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱳᱰᱤ, ᱦᱟᱭᱼᱥᱯᱤᱰ ᱭᱩᱨᱚᱯᱷᱤᱢᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱜᱤ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱨᱤᱝᱥ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱼᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Double-decker train to run from howrah|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/nation/north/double-decker-train-run-howrah-654|accessdate=2 October 2011|newspaper=Deccan Chronicle|date=1 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003154141/http://www.deccanchronicle.com/channels/nation/north/double-decker-train-run-howrah-654|archive-date=3 October 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Kanwar|first=Disha|title=First AC double-decker train flagged off from Bengal|url=http://www.business-standard.com/india/news/first-ac-double-decker-train-flagged-offbengal/451142/|accessdate=2 October 2011|newspaper=Business Standard|date=2 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002084218/http://www.business-standard.com/india/news/first-ac-double-decker-train-flagged-offbengal/451142/|archive-date=2 October 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India's first AC double-decker train flagged off|url=http://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/Indias-first-AC-double-decker-train-flagged-off/videoshow/10207285.cms|work=Videos News|publisher=[[The Times of India]]|accessdate=2 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003012850/http://timesofindia.indiatimes.com/videos/news/Indias-first-AC-double-decker-train-flagged-off/videoshow/10207285.cms|archive-date=3 October 2011|url-status=live}}</ref> ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nhai.org">[http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf National Highways and their Length] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127182030/http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf |date=27 January 2018 }} National Highway Authority of India (NHAI)</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (NH 19) ᱜᱚᱞᱰᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱠᱚᱸᱰ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟᱼᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="blackdiamond1">[http://dhanbad.jharkhand.org.in/2009/05/dhanbad-black-diamond-city-of-india.html The Public Website of Dhanbad (Black Diamond City of India)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108210508/http://dhanbad.jharkhand.org.in/2009/05/dhanbad-black-diamond-city-of-india.html |date=8 January 2016 }}. dhanbad.jharkhand.org.in. Retrieved on 15 August 2015.</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙ (NH19) ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘ (NH 18) ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱼ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="blackdiamond1"/> ᱤᱱᱴᱟᱨᱼᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="blackdiamond1"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Portal|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} {{Commons category}} {{Wikivoyage}} * [http://dhanbad.nic.in/ Website of the city of Dhanbad] {{ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Mining communities in Jharkhand]] o8273oru2xn2ebnj4xrkh2gurxj95k7 ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 4625 200325 130323 2026-11-08T17:42:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200325 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_name = ᱚᱝᱜᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_map = Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg | map_caption = ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|15|20|N|79|33|E|type:adm3rd_region:IN_dim:200000|display=inline,title}} | coor_pinpoint = Ongole | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱙᱗᱐ | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱚᱝᱜᱚᱞ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 17626 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 3397448 | population_footnotes = <ref name="demographics">{{cite web|title=West Godavari district profile |url=http://www.ap.gov.in/Pages/Districts.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714010101/http://www.ap.gov.in/Pages/Districts.aspx|publisher=Andhra Pradesh State Portal |url-status=dead |archive-date=14 July 2014}}</ref> | population_urban = ᱑᱙.᱕᱒% | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱖᱓.᱕᱓% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱘᱑ | leader_title = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ|ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ]] | leader_name = ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ, IAS<ref>{{cite news |title=Days after assuming office, Jagan rejigs administration in AP |url=https://www.aninews.in/news/national/politics/days-after-assuming-office-jagan-rejigs-administration-in-ap20190605014921/ |access-date=5 June 2019 |work=Asian News International |date=5 June 2019 |language=en|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201164242/https://www.aninews.in/news/national/politics/days-after-assuming-office-jagan-rejigs-administration-in-ap20190605014921/ |archive-date=1 February 2021 }}</ref> | leader_title3 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name3 = [[ᱵᱟᱯᱚᱴᱞᱟ (ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ) (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]], [[ᱚᱝᱜᱚᱞ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱷᱟ)]] | leader_title4 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name4 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ#ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|᱑᱒]] | leader_title1 = ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ | leader_name1 = ᱢᱚᱞᱞᱤᱠᱟ ᱜᱟᱨᱜᱽ, IPS | registration_plate = [[List of RTO districts in India|AP-27 (former)]]<br /> AP–39 (from 30 January 2019)<ref>{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121042200/https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-date=21 November 2020 }}</ref> | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|NH-16]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|https://prakasam.ap.gov.in/}} | footnotes = | official_name = | image_skyline = Prakasam district Montage.png }} [[File:Ongole railway station 1.jpg|thumb|200px|[[ᱚᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] '''ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱲᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Mandals in Prakasam district|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/prakasam.html|publisher=AP State Portal|accessdate=24 May 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606034217/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/prakasam.html|archivedate=6 June 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱗᱖᱒᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱓᱙᱒,᱗᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=aponline>{{cite web|title=Prakasam dist|url=http://www.ap.gov.in/about-ap/districts/prakasam/|publisher=AP state portal|accessdate=16 June 2014|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215170822/http://www.ap.gov.in/about-ap/districts/prakasam/|url-status=dead}}</ref> == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱛᱟᱝᱛᱩᱨᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱟᱠᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱷᱨᱚ ᱠᱮᱥᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱚᱰᱟᱨᱭᱟᱯᱟᱞᱮᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="dist overview">{{cite web|title=District info|url=http://www.apind.gov.in/Library/District/prakasam.pdf|publisher=apind.gov.in|accessdate=16 June 2014|format=PDF|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228161029/http://www.apind.gov.in/Library/District/prakasam.pdf|archivedate=28 December 2013|df=dmy-all}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱒ ᱯᱦᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱟᱫᱟᱝᱠᱤ, ᱪᱤᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱝᱜᱚᱞᱮ, ᱱᱮᱞᱳᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱟᱱᱰᱩᱠᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱤᱜᱤᱨᱤ, ᱫᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱰᱤᱞᱤ, ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱢᱟᱨᱠᱟᱯᱩᱨ,ᱭᱟᱨᱟᱜᱚᱱᱰᱟᱯᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱰᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱲᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱮᱰ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ (Red Corridor) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓,᱓᱙᱗,᱔᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗,᱑᱔,᱗᱖᱔ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱑᱖,᱘᱒,᱖᱘᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱘᱑ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱖᱖᱔,᱕᱘᱒ (᱑᱙ᱹ᱕᱖%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱾ ᱑᱙,᱐᱔,᱔᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱤᱛ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱖᱓ᱹ᱐᱘% ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] pj9axo85xkb5zg4vgb27tx6aedh048b ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ 0 4627 200328 173946 2026-11-08T17:43:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200328 wikitext text/x-wiki {{ infobox writer | name = ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ | image = Pradip Saikia.jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১৯৩৬ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰ | birth_place = [[ᱴᱤᱭᱚᱠ]], [[ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟ.]] | death_date = ২০১৭ চনৰ ১০ এপ্ৰিল | death_place = ᱛᱚᱥᱫᱫᱩᱠ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱨᱚᱛᱱᱚᱯᱩᱨ, ᱱᱚᱜᱟᱶ | occupation = ᱜᱟ.ᱠᱷᱩᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ., ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟ., ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟ., ᱜᱟ.ᱠᱷᱩᱲ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ , | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ.]] | ethnicity = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. | language = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]] [[ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ]] [[ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ]] | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = [[ᱳᱢᱚᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢ]] | spouse = [[ᱪᱟᱨᱩ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ]] | partner = | children = ᱡᱩᱢᱞᱤ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ, ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ᱠᱚᱭᱞᱟᱫ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱤᱱᱤᱥᱟ. ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱵᱟ.ᱭᱥᱤ, ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟ.]], ২০১৬ | signature = | signature_alt = | website = }} '''ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ''' (ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ: Pradip Saikia) ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱱᱟᱢᱡᱟᱫᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟ., ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ., ᱜᱟ.ᱠᱷᱩᱲ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ, ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟᱥ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱤᱱᱟ.ᱥᱟ. ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱽᱶᱮᱫ ᱵᱟ.ᱭᱥᱤ, ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟ.ᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ। ==ᱡᱟᱱᱟᱢ== ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱭᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ। ᱟᱯᱟᱛ ᱯᱨᱚᱭᱟᱛ ᱩᱢᱮᱥ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱝᱜᱟᱛ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ। ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱰᱩᱢᱰᱩᱢ ᱮᱢ. ᱤ. ᱟᱥᱲᱟ, ᱴᱤᱭᱚᱠ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱤᱞᱟ. ᱟᱢᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ. ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ৷ ==ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20190801022153/https://janambhumi.in/VDBSak5VNUJQVDA9/%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25B6%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25B7%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%259F%2520%25E0%25A6%25B8%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B9%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25A4%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25AF%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%2595,%2520%25E0%25A6%25B6%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%2595%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25B7%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25AC%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25A6%2520%25E0%25A6%25AA%25E0%25A7%258D%25E0%25A6%25B0%25E0%25A6%25A6%25E0%25A7%2580%25E0%25A6%25AA%2520%25E0%25A6%25B6%25E0%25A6%2587%25E0%25A6%2595%25E0%25A7%2580%25E0%25A7%259F%25E0%25A6%25BE%2520%25E0%25A6%2586%25E0%25A7%25B0%25E0%25A7%2581%2520%25E0%25A6%25A8%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%2587.html ᱜᱟ.ᱠᱷᱩᱲ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱭᱟ.,ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱭᱠᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟ.ᱱᱩᱭᱟ] ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} 19ue10ulqhmn8ccerbnb9fpshvbkas0 ᱯᱩᱱᱮ 0 4832 200339 146137 2026-11-08T18:06:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200339 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱱᱮ | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | official_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | other_name = ᱯᱩᱱᱟ | nickname = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱴ, ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ<ref>{{cite book|last1=Choudhuri|first1=Debjani Pal|title=Community Planning for Intervention for Victims of Domestic Violence|publisher=Kassel University Press|isbn=978-3-89958-346-5|pages=35|url=https://books.google.com/books?id=G29VhoiOjmsC&q=pune+queen+of+deccan&pg=PA35|year=2007}}</ref><ref>{{cite book|last1=Diddee|first1=Jaymala|title=Pune: Queen of the Deccan|publisher=Elephant Design Pvt. Limited|isbn=978-8187693000|url=https://books.google.com/books?id=kmfVAAAACAAJ&q=pune+queen+of+deccan|year=2000}}</ref> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = SHANIWAR WADA.jpg | photo1b = National War Memorial, Pune.JPG | photo2a = Front of Shinde Chhatri.jpg | photo2b = Paravati 5.JPG | photo3a = University of Pune Main Building by NishantAChavan3.JPG | photo3b = Fergusson college campus buildings1-Pune-Maharashtra.jpg | photo4a = Chatrusrungi devasthan entrance.JPG | photo4b = Dagdusheth Ganpati 08.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 }} | image_alt = | image_caption = ''Top to bottom and left to right'': [[Shaniwar Wada]], [[National War Memorial Southern Command]] at [[Pune Cantonment]], [[Shinde Chhatri]], [[Parvati Hill|Shri Parvati Temple]], [[University of Pune]], [[Fergusson University]], [[Chaturshringi Temple]], [[Dagadusheth Halwai Ganapati Temple|Shrimant Dagadusheth Halwai Ganapati Temple]] | map_alt = Pune is in the western part of India, in the northwest of Maharashtra State. | map_caption = Pune | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|18|31|13|N|73|51|24|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag |ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱱᱮ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = 17th Century<ref>{{Cite web |url=https://www.maharashtratourism.net/cities/pune/history.html |title=Pune History - Origin and History of Poona India |access-date=25 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225223610/https://www.maharashtratourism.net/cities/pune/history.html |archive-date=25 February 2019 |url-status=live }}</ref> | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name = ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{Cite web|url=https://pmc.gov.in/en/municipal-commissioner-office|title=Municipal Commissioner Office, Pune|website=Official website of the Pune Municipal Corporation}}</ref><ref>https://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-vikram-kumar-takes-over-as-pmc-chief-6502623/</ref> | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = [[ᱢᱩᱨᱞᱤᱫᱷᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]])<ref>{{cite news |last1=PTI |title=BJP's Murlidhar Mohol Elected New Mayor of Pune |url=https://www.ndtv.com/pune-news/bjps-murlidhar-mohol-elected-new-mayor-of-pune-2137204 |access-date=13 March 2020 |work=NDTV.com |date=23 November 2019}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{Cite news|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/11-newly-merged-villages-in-pmc-rife-with-illegal-constructions/articleshow/60976274.cms|title=11 newly merged villages in PMC rife with illegal constructions – Pune Mirror -|work=Pune Mirror|access-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418033355/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/11-newly-merged-villages-in-pmc-rife-with-illegal-constructions/articleshow/60976274.cms|archive-date=18 April 2018|url-status=live}}</ref><ref name="approve merger">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/state-approves-merger-of-11-villages-pune-adds-81sqkm/articleshow/60962856.cms|title=State approves merger of 11 villages, Pune adds 81sqkm [sic]– Times of India|work=The Times of India|access-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625092913/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/state-approves-merger-of-11-villages-pune-adds-81sqkm/articleshow/60962856.cms|archive-date=25 June 2018|url-status=live}}</ref> | total_type = ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | area_total_km2 = 331.26 | area_blank1_title = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱮᱴᱨᱚ]]<ref name="pmrda1">{{Cite web|url=http://www.pmrda.gov.in/background.html|title=Pune Metropolitan Region Development Authority – PMRDA|website=www.pmrda.gov.in|access-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426144158/http://www.pmrda.gov.in/background.html|archive-date=26 April 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|title=PMRDA eyes big boost to affordable housing sector – Times of India|work=The Times of India|access-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625065801/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|archive-date=25 June 2018|url-status=live}}</ref> | area_blank1_km2 = 7,256.4 | elevation_footnotes = | elevation_m = 560 | population_total = 3,124,458 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Pune|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=1 June 2016|page=28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311054952/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|archive-date=11 March 2016|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱙ ᱟᱱᱟᱜ | population_blank1_title = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱮᱴᱨᱚ]] | population_blank1 = 7,276,000<ref name="pmrda1"/> | population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank2 = ᱘ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = ᱯᱩᱱᱮᱠᱟᱨ,<ref name="Puneite">{{cite book |last1=Paik |first1=Shailaja |title=Dalit Women's Education in Modern India: Double Discrimination |publisher=Routledge |isbn=9780415493000 |pages=195 |url=https://books.google.com/books?id=uesABAAAQBAJ&q=editions:GEjvn1z_ICEC |access-date=25 May 2019|date=11 July 2014 }}</ref> Poonaite<ref name="Poonaite">{{cite book |last1=Bharucha |first1=Hoshang |title=Glimpses of Guruprasad |publisher=Notion Press |isbn=9781644290231 |url=https://books.google.com/books?id=1F6evAEACAAJ&q=poonaite |access-date=25 May 2019|date=25 September 2018 }}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN Code(s)]] | postal_code = ᱔᱑᱑᱐᱐᱑ – ᱔᱑᱑᱐᱖᱒<ref>{{cite web|url=http://www.findpincode.net/maharashtra/pune-pincodes|title=PIN Code: Pune, Maharashtra, India|work=findpincode.net|access-date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408204119/https://www.findpincode.net/maharashtra/pune-pincodes|archive-date=8 April 2016|url-status=live}}</ref> | area_code = +᱙᱑-᱒᱐ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH—Maharashtra|MH]] 12, MH-14 | website = {{URL|https://pmc.gov.in/en}} | footnotes = | blank1_name = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | blank1_info = [[ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱵᱟᱯᱟᱛ]] ([[BJP]])<ref>{{Cite web|url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4746|title=Members : Lok Sabha|website=164.100.47.194|access-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430045626/http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4746|archive-date=30 April 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/BJP-anil-shirole-won-Pune-lok-sabha-seat-by-3-15-lakh-votes-defeating-vishwajeet-kadam-of-congress-/articleshow/35220344.cms|title=BJP anil shirole won Pune lok sabha seat by 3.15 lakh votes defeating vishwajeet kadam of congress. – Times of India|work=The Times of India|access-date=29 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430212030/https://timesofindia.indiatimes.com/BJP-anil-shirole-won-Pune-lok-sabha-seat-by-3-15-lakh-votes-defeating-vishwajeet-kadam-of-congress-/articleshow/35220344.cms|archive-date=30 April 2018|url-status=live}}</ref> | blank2_name = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank2_info = ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ }} '''ᱯᱩᱱᱮ''' (ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱲᱟᱝ: ᱯᱩᱬᱮ [puɳe]; English: ᱯᱩᱱᱮ/ˈpuːnə/; ᱟᱨᱦᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱯᱩᱱᱟ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱓.᱑᱓ ᱱᱤᱡᱩᱛ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱼᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kanhere, G.K., 1993. Planning for the Pune Region. Architecture Plus Design, 10(6), p.60.</ref><ref>Joshi, S.R., 1996. Mass media and cultural identity: Issues of ethnic co‐existence in India. Asian Journal of Communication, 6(1), pp.124–139.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ "Oxford of the East" ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ<ref>{{cite news|title=The ‘Oxford of the East’ goes West|url=http://archive.indianexpress.com/news/the--oxford-of-the-east--goes-west/375464/|accessdate=24 January 2017|work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424012924/http://archive.indianexpress.com/news/the--oxford-of-the-east--goes-west/375464|archive-date=24 April 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|title=Truly the Oxford of the East|url=http://www.hindustantimes.com/education/truly-the-oxford-of-the-east/story-C4tkUn6c6BWOtxvRuUF1TO.html|accessdate=24 January 2017|work=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202032614/http://www.hindustantimes.com/education/truly-the-oxford-of-the-east/story-C4tkUn6c6BWOtxvRuUF1TO.html|archive-date=2 February 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref>, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱦᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟ-ᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱪᱮᱛ-ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{cite news|title=Serial Blasts Rock Oxford of the East|url=http://www.littleindia.com/life/13523-serial-blasts-rock-oxford-of-the-east.html|accessdate=24 January 2017|work=Little India|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209173549/http://www.littleindia.com/life/13523-serial-blasts-rock-oxford-of-the-east.html|archivedate=9 February 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/why-pune-is-an-international-favourite/article3640297.ece|title=Why Pune is an international favourite|last=Byatnal|first=Amruta|date=2012-07-15|work=The Hindu|access-date=2018-04-29|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012143732/http://www.thehindu.com/news/national/why-pune-is-an-international-favourite/article3640297.ece|archive-date=12 October 2013|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref>᱾ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱪᱮᱛ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.unipune.ac.in/dept/International%20Centre/International%20Centre%20webfile/exchange_and_casual.htm|title=Exchange And Casual Students: Department of International Centre : University of Pune|website=www.unipune.ac.in|access-date=2018-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429222303/http://www.unipune.ac.in/dept/International%20Centre/International%20Centre%20webfile/exchange_and_casual.htm|archive-date=29 April 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ== ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱥᱴᱚᱠᱩᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱜ ᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱛᱟᱹᱞ ᱯᱤᱱᱰ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱣᱤᱥᱭᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱯᱩᱨᱩᱪᱷᱩᱱ ᱥᱟᱛᱷᱟᱢ᱾<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.punediary.com/html/historyevents.html|title=India Maharashtra Pune History Event Of Pune Time Line Of Pune (Punediary.com)|website=www.punediary.com|access-date=2018-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180429092401/https://www.punediary.com/html/historyevents.html|archive-date=29 April 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> ᱜᱮ-ᱯᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱣᱟᱲᱤ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱧᱩᱢᱩᱜᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{cite web |url = http://www.pune.org.uk/history.html |title = Pune History&nbsp;– Origin & History of Pune&nbsp;– History of Puna India&nbsp;– History of Pune City |publisher = Pune.org.uk |accessdate = 16 July 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100628003014/http://www.pune.org.uk/history.html |archive-date = 28 June 2010 |dead-url = no |df = dmy-all }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ: ᱓,᱑᱒᱔,᱔᱕᱘ ᱡᱚᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ᱾ ᱱᱩᱯᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱨᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱔᱓,᱙᱐᱐ ᱡᱚᱱᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱶᱟᱹᱰᱮᱱ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱝᱜᱮᱭᱮᱱᱟ ᱘᱘,᱒᱐᱐ ᱡᱚᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱜᱮ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱰ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱨᱤᱯᱷᱩᱡᱤ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱰᱮᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱠᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱣᱛᱟᱱ ᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Official website|http://www.pune.gov.in/}} for Pune City and District * {{curlie|Regional/Asia/India/Maharashtra/Localities/Pune/}} * {{Britannica|483487}} {{Geographic location |Centre = ᱯᱩᱱᱮ |North = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]<br />[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |East = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]<br />[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] |South = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]<br />[[ᱜᱳᱣᱟ]] |West = ''[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' }} {{Navboxes |list = {{Pune topics}} {{Pune district topics}} {{Suburbs of Pune}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} }} {{Subject bar |book=Pune |portal1= |portal2= |portal3=India |commons=yes |commons-search=Category:Pune |n=yes |n-search=Category:Pune |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes |d-search=Q1538}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ| ]]<!--leave the empty space as standard--> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] tjtocxdxpthvjhd3wm4as7n203pfw2r ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ 0 4968 200358 199300 2026-11-08T18:28:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200358 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1998|05|18|df=y}} | birth_place = ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | image = Santali Singer Dagar Tudu.jpg | image_size =220px | caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ.ᱱᱤ | awards = }} '''ᱰᱚᱜᱚᱨᱢᱚᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱘, ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱤᱠ ᱟᱠᱟᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱯᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ.ᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/jhollywood/dagar-tudu-wins-best-actress-award-in-dada-saheb-phalke-film-festival-for-santhali-film-asha-dvy|title=Dagar Tudu को 'आशा' में बेहतरीन एक्टिंग के लिए मिला अवॉर्ड,दादा साहब फाल्के पुरस्कार से किया गया सम्मानित|work=Prabhat Khabar}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/bengali/entertainment/tv-actress-pallavi-deys-death-mystery-and-santali-actress-dagar-tudu-won-dada-saheb-phalke-film-festival-award-the-side-of-tele-industry_431905.html|title=Pallavi Dey-Dagar Tudu: ডগররা যদি জিততে পারে, পল্লবীরা কেন হাল ছেড়ে দেয়|work=Zee24Ghanta}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.anandabazar.com/photogallery/who-is-dagar-tudu-who-won-best-actress-for-a-film-at-12th-dada-saheb-phalke-film-festival-dgtl-photogallery/cid/1344673|title=Who is Dagar Tudu, who won Best Actress for a film at 12th Dada Saheb Phalke Film Festival|work=Anandabazar}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://champaknews.com/dagar-tudu-biography/|title=Biography of Santali actress Dagar Tudu|work=Chamak News|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610030304/https://champaknews.com/dagar-tudu-biography/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://keykhabor.com/news/entertainment/dagar-tudu-best-actress/|title=Dagar Tudu: শ্রেষ্ঠ অভিনেত্রী সাঁওতালি ডগর|last=Ganguly|first=Payel|work=Key খবর|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529084133/https://www.keykhabor.com/news/entertainment/dagar-tudu-best-actress/|archive-date=2023-05-29|access-date=2022-06-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news9live.com/entertainment/dada-saheb-phalke-film-festival-2022-check-out-full-list-of-winners-168263|title=Dada Saheb Phalke film festival 2022: check out full list of winners|last=Staff|first=News9|work=News9live|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611101746/https://www.news9live.com/entertainment/dada-saheb-phalke-film-festival-2022-check-out-full-list-of-winners-168263|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://guwahatitimes.com/dagar-tudu/|title=Dagar Tudu wins 'Best Actress' Award at 12th Dada Saheb phalke film festival|last=Times|first=Guwahati|work=Guwahati Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528071940/https://guwahatitimes.com/dagar-tudu/|archive-date=2022-05-28|access-date=2022-06-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/farhan-akhtar-wins-best-actor-for-toofan-chehre-gets-special-mention-at-12th-dada-saheb-phalke-film-festival-1944901-2022-05-03|title=Farhan Akhtar wins Best Actor for Toofan, Chehre gets Special Mention at 12th Dada Saheb Phalke Film Festival|last=Shweta|first=Keshri|work=India Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uttarbangasambad.com/dagar-tudu-wins-best-actress-award/|title=রায়গঞ্জের গ্রাম্য পরিবেশ তুলে ধরে শ্রেষ্ঠ অভিনেত্রীর পুরস্কার পেলেন ডগর টুডু|work=Uttarbanga Sambad|access-date=2022-06-05|archive-date=2022-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504101826/https://www.uttarbangasambad.com/dagar-tudu-wins-best-actress-award/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.sarsagunpatrika.com/tag/dagar-tudu|title=Image of dagar Tudu|last=Patrika|first=Sar Sagun|work=Sar Sagun Patrika|access-date=2022-06-05|archive-date=2023-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529073350/https://www.sarsagunpatrika.com/tag/dagar-tudu|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟ. ᱡᱮᱞᱟ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱤᱭᱟ., ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ., ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱞᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟ.ᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱢᱩᱱᱤ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱟᱨ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱤᱵᱟᱫᱷ ᱜᱟᱞᱥ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ । ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱮᱱᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱫᱚ '''ᱟᱥᱟ''' ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱰᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ '''ᱞᱚᱞᱚᱵ ᱨᱟᱭ''' । == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱟᱵᱚ​ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱞᱤᱢ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ । == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱠᱚ == ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱴᱩᱰᱩ ᱫᱚ '''ᱟᱥᱟ''' ᱯᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱢᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ '''ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵ ᱯᱟᱞᱠᱮ''' ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ । == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] hzpof6f1mcvb4jmpnogscvkcxnftvf9 ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 5284 200481 79854 2026-11-08T21:01:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200481 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ | iucn_category =II | map = India | map_caption = ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ | photo =Entrance of Betla national park.jpg | photo_caption = ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | location = [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱜᱚᱰᱟ]], [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nearest_city = [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ|ᱰᱟᱞᱴᱮᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] | coordinates ={{coord|23.8878|N|84.190139|E|region:IN-JH_type:city|display=inline,title|name=Betla}} | area_km2 = | established = | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = }} '''ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱡᱤᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://tourism.webindia123.com/tourism/wildlife/tigerreserves/betla_national_park/index.htm|title=BETLA NATIONAL PARK & TIGER RESERVE|website=tourism.webindia123.com|}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/winter-holiday-rush-at-betla-netarhat/cid/1340501|title=Winter holiday rush at Betla, Netarhat|website=telegraphindia.com|}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱟᱢᱩ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑,᱐᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ2 (᱓᱙᱖ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ), ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱒᱒᱖ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱗ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ) ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱩᱟᱰᱟᱨ ᱜᱚᱨᱯᱷ ᱟᱵᱷᱭᱟᱨᱚᱬᱭ ᱨᱮ ᱖᱓ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=List of National Parks of India|url=http://www2.wii.gov.in/nwdc/list_existing_np.pdf|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=8 March 2012|archive-date=9 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070109172600/http://www.wii.gov.in/nwdc/list_existing_np.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=List of National Parks of India|url=http://www2.wii.gov.in/nwdc/nparks.htm|archive-url=https://archive.is/20120805215014/http://www2.wii.gov.in/nwdc/nparks.htm|dead-url=yes|archive-date=5 August 2012|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=8 March 2012}}</ref> ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱨᱩᱯ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱣᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱦ ᱟᱨ ᱡᱤᱯ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱳᱪ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱩᱸᱰ ᱦᱟᱭᱤᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱡᱤᱦ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱡᱟᱯᱩᱛ (ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱮᱴ) ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱾ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱪ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ=== ᱵᱮᱛᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ( {{coord|23.8878|N|84.190139|E|region:IN-JH_type:city|display=inline|name=Betla}}) ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ, [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱸᱭᱮᱼᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Chota Nagpur dry deciduous forests]] fsy3wue7ql9pog64ycawy02ggzv6gxy ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ (ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱤ) 0 5402 200275 130210 2026-11-08T16:39:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200275 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Hindustan Machine Tools Logo.gif | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | trading_name = | former_name = Hindustan Machine Tools Limited | type = [[Public sector undertaking]] | industry = Engineering | fate = | successor = <!-- or: | successors = --> | founded = {{Start date and age|1953|02|07|df=yes}}<ref name="Annual Report"/> | founder = [[Government of India]] | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = 59, Bellary Road | hq_location_city = [[Bangalore]], [[Karnataka]] | hq_location_country = India | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = S. Girish Kumar <small>(Chairman & MD)</small><ref>{{cite web |title=Organisation |url=http://www.hmtindia.com/html/frame.asp?page=organisation.htm |website=HMT Limited |accessdate=28 January 2019 |archive-date=13 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813214504/http://www.hmtindia.com/html/frame.asp?page=organisation.htm |url-status=dead }}</ref> | products = {{ubl|Machine tools|Printing machinery|Food processing machinery|Watches|Tractors|Bearings<ref name = "Products">{{cite web |title=Our Products |url=http://www.hmtindia.com/html/frame.asp?page=hmtsproducts.htm |website=HMT Limited |accessdate=28 January 2019 |archive-date=13 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813214349/http://www.hmtindia.com/html/frame.asp?page=hmtsproducts.htm |url-status=dead }}</ref>}} | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = | revenue = {{increase}} {{INRConvert|32.10|c}} | revenue_year = 2018 | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|3.67|c}} | income_year = 2018 | net_income = {{increase}} {{INRConvert|-7.164|c}} | net_income_year = 2018 | assets = {{decrease}} {{INRConvert|927.48|c}} | assets_year = 2018 | equity = {{decrease}} {{INRConvert|100.29|c}} | equity_year = 2018 | owner = | num_employees = 1,742<ref name="Annual Report">{{cite web |title=Annual Report 2017-18 |url=http://www.hmtindia.com/2018/HMT_Annual_Report_final.pdf |website=HMT Limited |accessdate=28 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129082753/http://www.hmtindia.com/2018/HMT_Annual_Report_final.pdf |url-status=dead }}</ref> | num_employees_year = 2018 | parent = | divisions = | subsid = {{ubl|HMT Machine Tools Limited <small>(100%)</small>|HMT International Limited <small>(100%)</small>|Praga Tools Limited <small>(51%)</small>|<small>''Closed subsidiaries:''</small>|HMT Watches Limited <small>(100%)</small>|HMT Chinar Watches Limited <small>(100%)</small>|HMT Bearings Limited <small>(97.25%)</small><ref name = "Subsidiaries"/>}} | module = <!-- Used to embed other templates --> | website = {{URL|http://www.hmtindia.com}} | footnotes = }} '''ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ''' (ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱟᱥᱤᱦ ᱴᱩᱞᱥ) ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱩᱯᱠᱟᱨᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ, ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱩᱫᱨᱚᱱ ᱛᱚᱱᱛᱚᱨᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱩᱴ, ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱟᱵᱷᱤᱨᱩᱳᱟᱱ ᱥᱟᱸᱪᱟ, ᱨᱩᱯᱫᱚ ᱥᱚᱸᱪᱠᱚᱱ( die casting) ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱢᱚᱥᱤᱱ ᱯᱨᱚᱥᱸᱥᱠᱟᱨᱚᱬ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱚᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮ, ᱟᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱚᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱤ ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱚᱱᱩᱥᱟᱸᱜᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ== ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ (ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱚᱱᱩᱥᱟᱸᱜᱤ ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ •ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ ᱞᱩᱢᱤᱴᱮᱰ</br> •ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱣᱟᱪᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ</br> •ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱪᱤᱱᱟᱨ ᱣᱟᱪᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ</br> •ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱮᱚᱨᱤᱸᱜᱽᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ</br> •ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ (ᱡᱮᱡᱟᱛᱟᱹᱨᱤ) ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ == ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ == ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮ, ᱟᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ {| class="wikitable" |- ! ᱮᱞᱮᱞ !! ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱭᱜᱟ !! ᱩᱛᱱᱟᱣ |- | १ || [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] || ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ |- | २ || [[ᱯᱤᱸᱡᱚᱨ]] || ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ, ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- | ३ || [[ᱢᱚᱦᱟᱞᱤ]] || ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- | ४ || [[ᱨᱟᱱᱤᱵᱟᱜᱽ]] || ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ |- | ५ || [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]] || ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ |- | ६ || [[ᱦᱮᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] || ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ, ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱵᱮᱚᱨᱤᱸᱜᱽᱥ |- | ७ || [[ᱛᱩᱢᱠᱩᱨ]] || ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ |- | ८ ||[[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ]] || ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ, ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ |- | ९ || [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]]|| ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱴᱩᱞᱥ |} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.hmttractors.co.in/hindi/introhindi.htm ᱮᱪ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118101102/http://www.hmttractors.co.in/hindi/introhindi.htm |date=2012-01-18 }} fizrxd0yvau7d65knpjpnh2vkc9ro4k ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 6023 200381 160221 2026-11-08T18:51:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200381 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | total_type = Total | native_name = | image_map = Nalgonda in Telangana (India).svg | map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ, ᱢᱤᱨᱭᱟᱞᱟᱜᱩᱰᱟ, ᱫᱮᱵᱟᱨᱟᱠᱚᱱᱰᱟ | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = 31 | area_total_km2 = 2449.79 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 1631399 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱰᱮᱢᱚᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ | demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics1_info1 = 65.05 | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱯᱟᱞ | leader_title1 = ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ | leader_name1 = ᱠᱚᱢᱟᱛᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱴ ᱨᱮᱰᱰᱤ | leader_title2 = ᱨᱟᱭᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ | leader_name2 = ᱖ ᱟᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ ᱢᱟᱹᱪᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = TS – 05 <ref>{{Cite web | url=http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana | title=Vehicle Registration Codes for New Districts in Telangana | access-date=2016-10-13 | archive-date=2016-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161019204136/http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana | url-status=dead}}</ref> | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = NH-65, NH-561, SH-2 | blank_name_sec2 = ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱹᱲᱤ | blank_info_sec2 = Normal rainfall 751.0 mm; average rainfall 670.2 mm mm | website = {{URL|http://www.nalgonda.nic.in/}} }} [[File:Nalgonda District Revenue divisions.png|thumb|280px|ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] '''ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓,᱔᱘᱓,᱖᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ᱹ᱓᱒% ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Census GIS India">{{cite web |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=Census GIS India |publisher=Censusindiamaps.net |accessdate=2012-06-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703215108/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archivedate=2007-07-03 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱭᱟᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱨᱟᱝᱜᱟᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱭᱟᱫᱟᱫᱽᱫᱨᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱨᱠᱚᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱹᱲᱟᱹ '''ᱱᱟᱞᱞᱟ''' ᱟᱨ '''ᱠᱚᱱᱰᱟ''' ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱞᱞᱟ'' ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱱᱟ ''ᱦᱮᱸᱫᱮ'' ᱟᱨ ''ᱠᱚᱱᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱨᱩ'', ᱢᱮᱱ ᱫᱚ "ᱦᱮᱸᱫᱮᱵᱩᱨᱩ" (Black Hills) ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.world66.com/asia/southasia/india/andhrapradesh/nalgonda |title=Nalgonda travel guide |publisher=World66.com |date= |accessdate=2012-06-13 |archive-date=2011-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630144400/http://www.world66.com/asia/southasia/india/andhrapradesh/nalgonda |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱟᱞᱟᱜᱚᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱞᱟᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱴᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱱᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱞᱟᱣᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟᱭ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ''ᱱᱟᱞᱟᱜᱚᱱᱰᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱔᱔᱙ᱹ᱗᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newdist">{{cite news|title=New districts|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|accessdate=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|date=8 October 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref> == ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱖᱓᱑,᱓᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="newdist" /> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱢᱩᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱟᱞᱮᱨᱩ, ᱯᱮᱰᱟᱣᱟᱜᱩ, ᱫᱤᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱦᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱟᱞᱮᱨᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱞᱚᱨᱤᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ == [[File:Pochampally fancy silk sareesIMG 0317.JPG|thumb|ᱯᱚᱪᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱯᱷᱮᱱᱥᱤ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱟᱹᱲᱤ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱐ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ (BRGF) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=September 8, 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|accessdate=September 27, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archivedate=April 5, 2012}}</ref> == ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ : ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ, ᱢᱤᱨᱭᱟᱞᱟᱜᱩᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱟᱨᱟᱠᱚᱱᱟᱰᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱠᱷᱚᱸᱰ (mandal) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱕᱖᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="newdist" /> ᱜᱚᱩᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=K Chandrasekhar Rao appoints collectors for new districts|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/111016/k-chandrasekhar-rao-appoints-collectors-for-new-districts.html|accessdate=13 October 2016|work=Deccan Chronicle|date=11 October 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} *[http://nalgonda.nic.in/ Official website] * {{Wikivoyage-inline|Nalgonda (district)}} * [https://web.archive.org/web/20160303175656/http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/nalgonda.html Nalgonda factfile at APOnline.gov.in] * [https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&pg=PT1&dq=research+in+the+Hyderabad+State&lr=&as_brr=3&ei=gnoqS_ntGYiGlQSU-MjLCw&cd=20#v=onepage&q=&f=false. Neelagiri to Nalgonda. page 160] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] es46hojasfuhhklmquzymhxjseuj6m4 ᱥᱩᱨᱚᱛ 0 6197 200072 158991 2026-11-08T12:06:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200072 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱩᱨᱚᱛ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = gu | other_name = ᱥᱩᱨᱭᱟᱯᱩᱨ | settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = BAPS Temple Surat.jpg | photo2a = University Road Surat.jpg | spacing = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 266 | foot_montage = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ : [[ᱥᱣᱟᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱬ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]], ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ}} | image_alt = | image_caption = | nickname = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱢᱚᱸᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map_caption = ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21|10|12.864|N|72|49|51.819|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = | subdivision_type4 = ᱡᱚᱱ | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱨᱚᱛ]] | subdivision_name3 = | subdivision_name4 = ᱗ | established_title = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = <div> * [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] * [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] </div> | leader_title1 = [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name1 = [[ᱡᱚᱜᱽᱥ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱰᱨᱹ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱯᱚᱴᱮᱞ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]])<ref>{{cite news|title=Ashmita Shiroya is Surat's New Mayor|url=http://tv9gujarati.in/2015/12/15/ashmita-shiroya-is-surats-new-mayor-tv9-gujarati/|access-date=15 December 2015|work=tv9gujarati|date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225094714/http://tv9gujarati.in/2015/12/15/ashmita-shiroya-is-surats-new-mayor-tv9-gujarati/|archive-date=25 December 2015|url-status=dead}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Statistics for Surat Municipal Corporation|url=https://www.suratmunicipal.gov.in/TheCity/Demographics.aspx?SrNo=905005305406 |website=Official website of Surat Municipal Corporation|accessdate=4 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915032546/https://www.suratmunicipal.gov.in/TheCity/Demographics.aspx?SrNo=905005305406 |archive-date=15 September 2015}}</ref> | area_total_km2 = 326.515 | area_metro_km2 = 326.600 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4,467,797 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Surat|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2425_PART_B_DCHB_SURAT.pdf|website=Census of India|access-date=10 February 2016|pages=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20151113233253/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2425_PART_B_DCHB_SURAT.pdf|archive-date=13 November 2015|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 5,935,000<ref>{{Cite web |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |title=World urban areas |access-date=21 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=5 August 2011 |url-status=live }}</ref> | population_rank = [[List of most populous cities in India|᱘ ᱟᱱᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ)]] [[List of most populous cities in Gujarat|᱒ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ)]] | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[List of million-plus agglomerations in India|᱙ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank2_title = [[Demonym]] | population_blank2 = ᱥᱩᱨᱚᱛᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱓᱙᱔ XXX, ᱓᱙᱕ XXX | area_code = [[Telephone numbers in India|᱙᱑-᱒᱑᱖-XXX-XXXX]] | registration_plate = GJ-05, GJ-19, GJ-28<ref>{{cite news|title=SURAT GETS ADDL GJ-5 & GJ-28 SERIES FOR VEHICLE REGISTRATION|url=http://www.dnaindia.com/india/report-surat-gets-addl-gj-5-gj-28-series-for-vehicle-registration-1673577|publisher=dnaindia.com|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514040829/http://www.dnaindia.com/india/report-surat-gets-addl-gj-5-gj-28-series-for-vehicle-registration-1673577|archive-date=14 May 2016|url-status=live}}</ref> | unemployment_rate = | blank_name_sec1 = [[Human sex ratio|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ]] | blank_info_sec1 = ᱑.᱒᱗<ref>{{cite web|title=Distribution of Population, Decadal Growth Rate, Sex-Ratio and Population Density|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113182831/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-1.xls|archive-date=13 November 2011|url-status=live}}</ref> [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{Convert|35|km|mi}} | blank_name_sec2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank_info_sec2 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]] | website = {{URL|https://www.suratmunicipal.gov.in}} | leader_title2 = ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱟᱧᱪᱷᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱯᱟᱱᱤ, IAS | leader_title3 = ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ | leader_name3 = ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ<ref>{{cite web |url= https://cpsurat.gujarat.gov.in/cpsurat/default.aspx |title= પોલીસ કમિશનરશ્રીની કચેરી, સુરત |access-date= 10 February 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160305084006/https://cpsurat.gujarat.gov.in/cpsurat/default.aspx |archive-date= 5 March 2016 |url-status= dead |df= dmy-all }}</ref> | blank2_name = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | blank2_info = ᱘᱖.᱖᱕%<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-5.xls|title=Literacy Rates by Sext for State and District|work=[[2011 census of India]]|publisher=[[Government of India]]|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113182845/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/table-5.xls|archive-date=13 November 2011|url-status=live}}</ref> | official_name = }} '''ᱥᱩᱨᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱯᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱠᱳᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱟᱭᱢᱚᱰ ᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱮᱢᱚᱬ ᱥᱚᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ, ᱑᱕᱑᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱩᱜᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱚᱥᱮ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱴᱚᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱰᱚᱪ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ == ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱥᱠᱚᱢ, ᱡᱷᱟᱸᱡᱽᱲᱟ, ᱫᱟᱹᱞ, ᱟᱨ [[ᱦᱳᱲᱳ]] ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱟᱺᱠ, ᱟᱺᱜᱩᱨ, ᱟᱨ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱮᱯᱟᱨ == ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ (᱑᱕᱑᱒ ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱐) ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨᱟᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱪᱟᱞᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱖᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱮᱛ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ, ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱞᱩᱛᱟᱹᱢ, ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱯᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱥᱟᱹᱲᱤ, ᱫᱚᱛᱚ ᱯᱮᱸᱴ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''"ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ"''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ == {{bar box |title=ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name=2011census>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/343-surat.html|title=Surat City Population Census 2011 – Gujarat|access-date=27 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629044525/http://www.census2011.co.in/census/city/343-surat.html|archive-date=29 June 2015|url-status=live}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|orange|᱘᱕ᱹ᱓᱑}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|green|᱑᱑ᱹ᱖᱓}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|yellow|᱒ᱹ᱓᱑}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|blue|᱐ᱹ᱒᱘}} {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|pink|᱐ᱹ᱒᱕}} {{bar percent|Others/not stated♦|black|0.23}} |caption=♦<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (0.10%).</small>}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱔᱖᱒,᱐᱐᱒ ᱾ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙%, ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱙᱓% ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱲᱟᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱘᱔% ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=2011census>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/343-surat.html|title=Surat City Population Census 2011 – Gujarat|access-date=27 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629044525/http://www.census2011.co.in/census/city/343-surat.html|archive-date=29 June 2015|url-status=live}}</ref> == ᱥᱟᱱᱟᱜᱟᱲ == ᱑᱘᱖᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱞᱮᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱮᱴᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱹᱯᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} {{Wikivoyage}} * [https://www.suratmunicipal.gov.in Website of Surat Municipal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174228/http://www.suratmunicipal.gov.in/ |date=2016-03-03 }} * [http://www.indiadatalab.in/pincode/gujarat/surat/ Pincode list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228130815/http://www.indiadatalab.in/pincode/gujarat/surat/ |date=2021-02-28 }} * {{Cite Collier's|wstitle=Surat|short=x}} * {{Cite NIE|wstitle=Surat|short=x}} {{ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱴᱚᱯᱤᱠᱥ}} {{ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟᱛ ᱠᱚᱪᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1612 establishments in the British Empire]] qb8ur1tpbbvshygmnkr8yb8a493ehup ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 6258 200317 160796 2026-11-08T17:28:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200317 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = | image_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱚᱞ|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱚᱞ]] | image_map = Bihar district location map Patna.svg | map_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱯᱟᱴᱱᱟ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | subdivision_type2 = ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = Established | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] | parts_type = ᱛᱟᱦᱥᱤᱞ | parts_style = ᱯᱟᱨᱟ | p1 = | area_total_km2 = 3202 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 5,838,465 | population_footnotes = | population_urban = 2,514,590 (43.7 ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ) (2011) | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱗᱓.᱖᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ<ref>{{cite web |url = http://www.educationforallinindia.com/page157.html |title = District-specific Literates and Literacy Rates, 2001 |accessdate = ᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ |publisher = Registrar General, India, Ministry of Home Affairs |url-status = live |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100414170051/http://www.educationforallinindia.com/page157.html |archivedate = 14 April 2010 }}</ref> | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ | demographics1_info2 = ᱘᱙᱗ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name1 = ᱑. ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱒. ᱯᱟᱴᱟᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ, ᱓. ᱢᱩᱸᱜᱮᱨ | leader_title2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | leader_name2 = ᱑᱔ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱐ (NH 30), ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱓ (NH 83) | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = http://patna.bih.nic.in }} '''ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ (᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ)<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110611224943/http://www.census2011.co.in/district.php | archivedate = 11 June 2011 }}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ (᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.indiamapia.com/Patna.html |title=Patna Pin Code list, Population density ,literacy rate and total Area with census 2011 details |website=www.indiamapia.com |access-date=2017-12-28 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171017092950/http://www.indiamapia.com/Patna.html |archivedate=2017-10-17 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://updateox.com/india/district-wise-population-india-as-of-2011-census/ |title=District wise population in India as of 2011 census |date=2011-05-24 |website=updateOX |language=en-US |access-date=2017-12-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229052422/https://updateox.com/india/district-wise-population-india-as-of-2011-census/ |archivedate=2017-12-29 }}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ (District Magistrate) ᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱰᱤᱮᱢ ᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD |title=Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BC to 1988AD |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929110844/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD |archivedate=29 September 2007 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱔᱙᱐ ᱵᱤᱥᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱨᱟᱡᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ, ᱦᱟᱨᱭᱟᱸᱠᱟ, ᱱᱚᱸᱫᱟ, ᱢᱳᱨᱭᱟ, ᱥᱩᱸᱜᱽ ᱜᱩᱯᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱥᱪᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱟ ᱟᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱴ, ᱯᱟᱬᱤᱱᱤ, ᱵᱟᱛᱥᱭᱟᱭᱚᱱ,ᱪᱚᱬᱠᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱴᱨᱚᱞᱚᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱣᱟᱱ ᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Patna Tour |url=http://www.cultureholidays.com/patna/ |publisher=cultureholidays.com |accessdate=28 August 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404022210/http://cultureholidays.com/patna/ |archivedate=4 April 2016 }}</ref><ref>{{cite web |title=Ancient Patliputra |url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra |publisher=go4patna.com |accessdate=28 August 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018235151/http://go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra |archivedate=18 October 2016 }}</ref> ᱢᱳᱨᱭᱟ ᱡᱩᱜᱽ (᱓᱐᱐ ᱵᱤᱥᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=O'Malley |first1=L. S. S. |editor1-last=James |editor1-first=J. F. W. |title=History of Magadha |publisher=Veena Publication |location=Delhi |year=2005 |page=23 |isbn=978-81-89224-01-1 |url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ |accessdate=24 February 2011}}</ref> ᱢᱳᱨᱭᱟ ᱟᱨ᱾ᱜᱩᱯᱴ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱛᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱩᱯᱴ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱦᱤᱢᱟ ᱟᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱸᱣᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ=== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱟᱸᱛᱤᱭ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱗᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱡᱩᱰᱤᱥᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Pp9hxBMGOmQC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=patna+district+created+18&source=bl&ots=IK9Nr_1Vd-&sig=peFUC9MnPagIzI61lHGwEo4wNEc&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL8s__pK3YAhVLtI8KHfHnDFQQ6AEIWDAH#v=onepage&q=patna%2520district%2520created%252018&f=false |title=The Artisans in 18th Century Eastern India, a History of Survival |last=Singh |first=Vipul |date=2005 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=9788180692352 |language=en |access-date=2017-12-28 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229112133/https://books.google.com/books?id=Pp9hxBMGOmQC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=patna+district+created+18&source=bl&ots=IK9Nr_1Vd-&sig=peFUC9MnPagIzI61lHGwEo4wNEc&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjL8s__pK3YAhVLtI8KHfHnDFQQ6AEIWDAH#v=onepage&q=patna%2520district%2520created%252018&f=false |archivedate=2017-12-29 }}</ref> ===ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ=== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ : ᱳᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱟᱹᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱞ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴᱤᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱥᱟᱵᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱞᱟᱸᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nalanda-celebrates-foundation-day/articleshow/61583344.cms |title=Nalanda celebrates foundation day&nbsp;— Times of India |website=The Times of India |access-date=2017-12-28 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229130859/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nalanda-celebrates-foundation-day/articleshow/61583344.cms |archivedate=2017-12-29 }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Patna district.PNG|thumb|300px|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ,ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱮᱸᱜᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱞᱟᱸᱫᱟ,ᱟᱨᱣᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱜᱩᱥᱚᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱤᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱚᱛᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱸᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱓,᱒᱐᱒ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱓᱖ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Bihar: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1118–1119 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱞᱚᱢᱳᱱ ᱰᱤᱯ' ᱢᱚᱠᱤᱨᱟ ᱰᱤᱯ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | accessdate = 11 October 2011 | date = 18 February 1998 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Makira 3,190km2 | url-status = dead | archiveurl = https://archive.is/20151201081219/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | archivedate = 1 December 2015 }}</ref> ===ᱵᱚᱱᱚᱛ=== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱒᱓ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ, ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷ, ᱥᱟᱢᱯᱟᱴᱪᱟᱠ, ᱯᱚᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱯᱷᱟᱴᱩᱦᱟ, ᱠᱷᱩᱥᱨᱩᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱱᱤᱭᱟᱣᱟᱱ, ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱲ, ᱵᱮᱞᱪᱤ, ᱟᱛᱷᱢᱟᱞᱜᱚᱞᱟ, ᱢᱚᱠᱟᱢᱟ, ᱯᱟᱱᱰᱟᱨᱚᱠ, ᱜᱷᱚᱥᱣᱟᱨᱤ, ᱵᱤᱦᱛᱟ, ᱢᱟᱱᱮᱨ, ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ, ᱱᱳᱵᱟᱛᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱥᱳᱨᱦᱤ,ᱫᱷᱟᱱᱟᱨᱩᱣᱟ, ᱯᱩᱱᱯᱩᱱ ᱾ ===ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: #ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱫᱟᱨ #ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ #ᱵᱟᱲ #ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ #ᱢᱟᱥᱳᱨᱦᱤ #ᱯᱚᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|91.74}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|7.54}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.37}} {{bar percent|ᱠᱨᱤᱛᱟᱱ|blue|0.21}} {{bar percent|ᱡᱟᱭᱱ|brown|0.04}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|olive|0.08}} {{bar percent|ᱵᱚᱫᱫᱷᱟᱢ|yellow|0.02}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱘,᱓᱘,᱔᱖᱕ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱜᱩᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 1 October 2011 | quote = Nicaragua 5,666,301 July 2011 est. | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archivedate = 27 September 2011 }}</ref> ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=30 September 2011 |quote=Maryland 5,773,552 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=19 October 2013 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱑,᱘᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔,᱗᱒᱐ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚᱨ ᱒᱒.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱙᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱒.᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱓.᱑᱘% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱕.᱑᱙% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱨ ᱑.᱒᱔% ᱢᱮᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> {{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=10,28,073|13=᱑᱙᱑᱑|14=10,18,226|15=᱑᱙᱒᱑|16=9,98,101|17=᱑᱙᱓᱑|18=11,68,744|19=᱑᱙᱔᱑|20=13,57,416|21=᱑᱙᱕᱑|22=16,00,295|23=᱑᱙᱖᱑|24=18,61,811|25=᱑᱙᱗᱑|26=22,50,883|27=᱑᱙᱘᱑|28=30,19,201|29=᱑᱙᱙᱑|30=36,18,211|31=᱒᱐᱐᱑|32=47,18,592|33=᱒᱐᱑᱑|34=58,38,465|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱛ [[ᱫᱚᱦᱟ]] ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>By: Manav Saurav : Government of Bihar website :gov.bih.nic.in/Profile/Districts.htm</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ((BRGF) ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|accessdate=27 September 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archivedate=5 April 2012}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱥᱮᱪᱮᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=a4cFtJv3CsQC&pg=PA65&lpg=PA65&dq=schools+patna+english+languages+of+instruction&source=bl&ots=82t9Tez_8e&sig=fa_I9HWgjyWljY3y_UxiensBHE4&hl=en&sa=X&ei=TFSEVYuqKMy6uATTmoGwDg&ved=0CE0Q6AEwCQ#v=onepage&q=schools%20patna%20english%20languages%20of%20instruction&f=false | title=International Aid and Private Schools for the Poor: Smiles, Miracles and Markets | publisher=Edward Elgar Publishing, 2013 | author=Dixon, Pauline | year=2013 | page=65 | isbn=9781781953457 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619221812/https://books.google.com/books?id=a4cFtJv3CsQC&pg=PA65&lpg=PA65&dq=schools+patna+english+languages+of+instruction&source=bl&ots=82t9Tez_8e&sig=fa_I9HWgjyWljY3y_UxiensBHE4&hl=en&sa=X&ei=TFSEVYuqKMy6uATTmoGwDg&ved=0CE0Q6AEwCQ#v=onepage&q=schools%20patna%20english%20languages%20of%20instruction&f=false | archivedate=2015-06-19 }}</ref> ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱵᱚᱨᱰ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱚᱨᱰ (CBSE) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱚᱱ (NIOS) ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱮᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="boards">{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Class-XI-admission-process-begins-in-many-schools/articleshow/47376443.cms | title=Class XI admission process begins in many schools | publisher=The Times of India | date=23 May 2015 | accessdate=29 December 2017 | url-status=live | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025641/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Class-XI-admission-process-begins-in-many-schools/articleshow/47376443.cms | archivedate=4 March 2016 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://patna.nic.in/ Official website] {{commons category}} {{Geographic location |Centre = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱥᱟᱢᱟᱥᱛᱤ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱵᱮᱜᱩᱥᱟᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] |Southwest = [[ᱟᱨᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱹᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ}} {{ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ}} {{Patna Division topics}} {{ᱯᱟᱴᱱᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] {{Authority control}} 5jonlaznai6uljtq4mwksswmhkda8i1 ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 6356 200232 39837 2026-11-08T15:38:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200232 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | image = Chennai Express.jpg | caption = ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱯᱳᱥᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ | director = [[ᱨᱚᱦᱤᱛ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] | producer = [[ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱ]]<br />[[ᱨᱚᱱᱤ ᱥᱠᱨᱮᱣᱞᱟᱞ]]<br />[[ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱨᱚᱭ ᱠᱟᱯᱩᱨ]]<br />[[ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱢᱚᱨᱟᱱᱤ]] | screenplay = ᱭᱩᱱᱩᱥ ᱥᱚᱡᱚᱣᱟᱞ | story = [[ᱠᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ]] | music = '''Songs:'''<br />[[Vishal–Shekhar]]<br />'''Background score:'''<br />Amar Mohile | narrator = Shah Rukh Khan<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/movie-review-srks-chennai-express-is-rohit-shettys-tribute-to-ddlj-1022253.html|title=Movie Review: SRK's Chennai Express is Rohit Shetty's tribute to DDLJ|author=Suprateek Chatterjee|work=[[Firstpost]]|date=9 August 2013|accessdate=11 September 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830091727/http://www.firstpost.com/bollywood/movie-review-srks-chennai-express-is-rohit-shettys-tribute-to-ddlj-1022253.html|archivedate=30 August 2013}}</ref> | starring = [[Deepika Padukone]]<br />[[Shah Rukh Khan]] | cinematography = Dudley | editing = Steven H. Bernard | studio = [[Red Chillies Entertainment]] | distributor = [[UTV Motion Pictures]]<ref name="Photog">{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/chennai-express-finally-chugs-off/article1-936909.aspx |title=Chennai Express Finally Chugs Off |work=[[Hindustan Times]] |author=Shalvi Mangaokar |date=28 September 2012 |accessdate=28 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929105613/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chennai-Express-finally-chugs-off/Article1-936909.aspx |archivedate=29 September 2012 }}</ref> | released = {{Film date|df=yes|2013|08|08|Overseas markets|ref1=<ref name="Runtime" /><ref name=BOM>{{cite web|title=''Chennai Express'' (2013) International Box Office Results&nbsp;– Box Office Mojo|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=chennaiexpress.htm|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=11 September 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130818010051/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=chennaiexpress.htm|archivedate=18 August 2013}}</ref>|2013|08|09|India|ref2=<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/chennai-express-release-date-delayed-shah-rukh-deepika-starrer-pushed-to-9-august-492285|title='Chennai Express' Release Date Delayed: Shah Rukh-Deepika Starrer Pushed to 9 August|website=[[International Business Times]]|date=19 July 2013|accessdate=26 January 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305014439/http://www.ibtimes.co.in/chennai-express-release-date-delayed-shah-rukh-deepika-starrer-pushed-to-9-august-492285|archivedate=5 March 2016}}</ref>}} | runtime = 141 minutes<!-- Theatrical runtime:141:47 (No jumping between minutes, please) --><ref name="Runtime">{{cite web |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/chennai-express-film |title=''Chennai Express'' (12A) |work=[[British Board of Film Classification]] |date=31 July 2013 |accessdate=1 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914103518/http://bbfc.co.uk/releases/chennai-express-film |archivedate=14 September 2013 }}</ref> | country = India | language = Hindi | budget = {{INR|link=yes}}115 [[crore]]<ref name="budget">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/Collections/movie_collections/budget/?fm=1 |title=Highest Budget Movies All Time |work=[[Box Office India]] |accessdate=18 November 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004234811/http://www.boxofficeindia.com/Collections/movie_collections/budget/?fm=1 |archivedate=4 October 2015}}</ref> | gross = {{INR}}423 crore<ref name="gross">{{cite news|last=Cain|first=Rob|title=Shah Rukh Khan's 'Fan' Aims To Continue Movie Megastar's Global Hit Streak|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2016/03/20/shah-rukh-khans-fan-aims-to continue-movie-megastars-global-hit-streak/|work=[[Forbes]]|date=20 March 2016|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113165918/https://www.forbes.com/sites/robcain/2016/03/20/shah-rukh-khans-fan-aims-to-continue-movie-megastars-global-hit-streak/|archivedate=13 November 2017}}</ref> }} ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱰ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱨᱚᱦᱤᱛ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱜᱚᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱥᱟᱦᱟᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ|ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]] ᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱟᱴ‌ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱒᱖.᱗᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ᱾ ==ᱯᱟᱴ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱨᱟᱦᱩᱞ ([[ᱥᱟᱦᱟᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ|ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ]]) ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟᱱᱭᱤᱡ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱵᱟ ([[ᱞᱮᱠᱷ ᱴᱚᱹᱰᱚᱱ]]) ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱟᱭᱳ ([[ᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ]] ) ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱤᱪᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱜ ᱢᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱪᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱴᱷᱟᱹᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱞᱚ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱭᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱚᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱡᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱤᱠᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱩᱱᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱚᱣᱟ]] ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱜ ᱟ᱾ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱱᱟ ([[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱚᱱ]]) ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱱᱟ ᱦᱟᱜ ᱠᱤᱰᱱᱮᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱠᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟ ᱮᱫ ᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ([[ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽ]]) ᱠᱚᱸᱵᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱰᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ== [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱚᱱ]] -ᱢᱤᱱᱟ ᱞᱚᱪᱱᱤ </br> [[ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ]]- ᱨᱟᱦᱩᱞ</br> [[ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽ]]- ᱠᱚᱸᱵᱚᱱ ᱟᱹᱨᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱠᱷᱭᱟᱛ ᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ</br> [[ᱢᱚᱱᱳᱨᱢᱟ]] - ᱢᱤᱱᱟ ᱟᱡ ᱪᱟᱪᱤ</br> [[ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱚᱬᱤ]]- ᱣᱚᱱ ᱴᱩ ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱷᱚᱣᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ </br> [[ᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ]]</br> [[ᱞᱮᱠᱷ ᱴᱚᱸᱰᱚᱱ]] ==ᱴᱤᱠᱚᱴ ᱠᱷᱤᱲᱠᱤ== ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱟᱭ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮ ᱓.᱙᱕ ᱵᱤᱠᱤᱭᱚᱱ (US$ 57.67 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭ᱾ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱢᱤ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱨᱤ ᱤᱰᱤᱭᱚᱴᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱠ 3.92 ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$ 57.23 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ‌ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikiquote}} * {{Official website|https://web.archive.org/web/20131231022326/http://chennaiexp2013.com/}} (archive) * {{IMDb title|2112124}} * {{Box Office Mojo|chennaiexpress}} * {{Bollywoodhungama|570145}} * {{Rottentomatoes|chennai_express_2013|title=Chennai Express}} {{Portal bar|India|Film|Bollywood|Comedy}} {{Rohit Shetty}} {{UTV Movies}} {{Red Chillies Entertainment}} [[Category:2013 films]] [[Category:Films set in Chennai]] [[Category:Films set on trains]] [[Category:Indian action comedy films]] [[Category:Indian films]] [[Category:2010s action comedy films]] [[Category:Films using computer-generated imagery]] [[Category:2010s Hindi-language films]] [[Category:Indian nonlinear narrative films]] [[Category:Films directed by Rohit Shetty]] [[Category:Films scored by Vishal–Shekhar]] [[Category:Films shot in Munnar]] [[Category:Films set in Maharashtra]] [[Category:Films shot in Mumbai]] [[Category:Films set in Tamil Nadu]] [[Category:Films shot in Goa]] [[Category:Films shot in Hyderabad, India]] [[Category:Films shot in Tamil Nadu]] [[Category:UTV Motion Pictures films]] [[Category:Films featuring an item number]] [[Category:Red Chillies Entertainment films]] d7i7pyqbgwdr84aan2uj8mpsx6rktzi ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 6489 200077 183175 2026-11-08T12:17:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200077 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = Bihar district location map Supaul.svg | map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = Supaul | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱳᱥᱤ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ | seat = [[ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ]] | parts_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚ|ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ]] | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 2410 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = ᱒,᱒᱒᱘,᱓᱙᱗ | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ | demographics1_title1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]] | demographics1_info1 = ᱗᱒.᱘᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name1 = [[Supaul (Lok Sabha constituency)|ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ]] | leader_title2 = [[Vidhan Sabha|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name2 = [[Nirmali (Vidhan Sabha constituency)]], [[Pipra, Supaul (Vidhan Sabha constituency)|ᱯᱤᱯᱨᱟ]], [[Supaul (Vidhan Sabha constituency)|ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ]], [[Triveniganj (Vidhan Sabha constituency)|ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[Chhatapur (Vidhan Sabha constituency)|ᱪᱷᱚᱴᱚᱯᱩᱨ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱨ]] | blank_info_sec1 = [[National Highway 57 (India)|NH 57]], [[National Highway 106 (India)|NH 106]], [[National Highway 107 (India)|NH 107]] [[NH 327E]] [[NH 327A]] [[SH 91]] [[SH 76]] [[Indo-Nepal border road]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = [http://supaul.bih.nic.in/ supaul.bih.nic.in] }} '''ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ]] ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref> ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒,᱔᱑᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&lpg=PA30&pg=PA27&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320105920/https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&lpg=PA30&pg=PA27&redir_esc=y |date=2018-03-20 }}</ref> ᱵᱚᱭᱫᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ (᱑᱑᱐᱐-᱕᱐᱐ ᱮᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ) ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱫᱚ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱮᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱥᱟᱞᱟ ᱦᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱵᱤᱫᱮᱦᱚ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱠ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱦᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |author=Witzel, M. |author-link=Michael Witzel |year=1989 |chapter=Tracing the Vedic dialects |title=Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes |location=Paris |editor1-last=Caillat |editor1-first=C. |pages=141–143 |publisher=Fondation Hugot}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚ == ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒,᱔᱒᱕ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Bihar: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1118–1119 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ [[Antarctica]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Anvers Island]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | access-date = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Anvers Island 2,432km2 | url-status = dead | archive-url = https://archive.is/20151201081219/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | archive-date = 2015-12-01 | df = }}</ref> ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱚᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟᱨᱮ [[ᱟᱨᱟᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱠᱷᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱷᱮᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱳᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱥᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱱᱮ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱫᱟᱭᱤᱱᱚᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱷᱳᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://in.news.yahoo.com/success-encourage-youth-bihar-designer-govind-singh-20110225-024558-216.html |title=My success will encourage youth in Bihar: Designer Govind Singh |access-date=2011-03-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718135040/http://in.news.yahoo.com/success-encourage-youth-bihar-designer-govind-singh-20110225-024558-216.html |archive-date=2011-07-18 |df= |language=en}}</ref> == ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ - * ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ * ᱵᱤᱨᱯᱩᱨ * ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ * ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱤ == ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠ == ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ- * ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱨᱟᱜᱷᱳᱯᱩᱨ (ᱵᱤᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱵᱤᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ (ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱠᱤᱥᱟᱱᱯᱩᱨ (ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱚᱰ-ᱵᱷᱚᱯᱛᱤᱭᱟᱦᱤ (ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱯᱤᱯᱨᱟ (ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱩᱧ) * ᱪᱷᱚᱴᱚᱯᱩᱨ (ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱩᱧ) * ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱤ (ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) * ᱢᱚᱨᱟᱣᱱᱟ (ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ == {{historical populations|11=᱑᱙᱐᱑|12=᱓,᱕᱐,᱖᱓᱖|13=᱑᱐᱑᱑|14=᱓,᱖᱑,᱔᱘᱔|15=᱑᱙᱒᱑|16=᱓,᱔᱙,᱐᱔᱐|17=᱑᱐᱓᱑|18=᱓,᱖᱙,᱓᱒᱙|19=᱑᱙᱔᱑|20=᱓,᱗᱒,᱒᱑᱙|21=᱑᱙᱕᱑|22=᱔,᱓᱑,᱕᱔᱗|23=᱑᱙᱖᱑|24=᱖,᱖᱓,᱓᱓᱙|25=᱑᱙᱗᱑|26=᱘,᱕᱔,᱕᱘᱙|27=᱑᱐᱘᱑|28=᱑᱐,᱘᱗,᱗᱖᱒|29=᱑᱙᱙᱑|30=᱑᱓,᱔᱒,᱘᱔᱑|31=᱒᱐᱐᱑|32=᱑᱗,᱓᱒,᱕᱗᱘|33=᱒᱐᱑᱑|34=᱒᱒,᱒᱙,᱐᱗᱖|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}{{bar box |title=ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱦᱟᱭᱠᱚᱨᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|᱘᱑.᱒᱐}} {{bar percent|[[ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ]]|green|18.36}} {{bar percent|ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ|black|᱐.᱒᱓}} {{bar percent|ᱠᱮᱨᱮᱥᱛᱟᱱ|blue|᱐.᱑᱗}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|olive|᱐.᱐᱑}} {{bar percent|ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|yellow|᱐.᱐᱑}} {{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|᱐.᱐᱒}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱯᱚᱣᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱒᱒᱘,᱓᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20110611224943/http://www.census2011.co.in/district.php | archive-date = 2011-06-11 | df = }}</ref>ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱴᱵᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison: Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Latvia 2,204,708 July 2011 est. | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-date = 27 September 2011 | df = }}</ref> ᱟᱨ ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱤᱣ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=New Mexico - 2,059,179|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archive-date=2013-10-19|df=}}</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴᱟ (ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ )᱾<ref name=districtcensus/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} ijvs8o8ns9e2givhuk5lmb2bvmlb9j6 ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ 0 6837 200264 69122 2026-11-08T16:20:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200264 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ | image ={{Wikidata|property|raw|P18|size=220}} | alt =Yang Chaoyue at the "2019 Rocket Girl 101 Flight Concert LIGHT · Beijing", Beijing Cadillac Arena, February 23, 2019.<Flourishing>. | caption = | birth_date = {{birth date and age|1998|7|31}} | birth_place = [[ᱰᱤᱯᱷᱮᱸᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱭᱟᱝᱪᱮᱝ]], [[ᱡᱤᱭᱟᱝᱥᱩ]], [[ᱪᱤᱱ]] | occupation = ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱗-ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ | agent = | module = {{Infobox Chinese|child=yes | p = Yáng chāoyuè }} | module2 = {{infobox musical artist|embed=yes | alias = {{Lang|zh|村花}}(ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ),<ref name="theworldofchinese"/> {{Lang|zh|花}}(flower), 超超越越(ccyy) | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[ᱥᱤ-ᱯᱚᱯ]]|[[ᱢᱟᱱᱰᱚᱯᱚᱯ]]|[[ᱰᱟᱱᱥ-ᱯᱚᱯ]]}} | label = Wenlan Culture | associated_acts = {{hlist|[[ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ-᱑᱐᱑]]|[[Produce 101 (Chinese TV series)|ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱰ-᱑᱐᱑]]|ᱥᱤᱮᱪ᱒}} }} }} '''ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ''' ( [[ᱪᱤᱱᱤ]]: 杨超越, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱙᱘) ᱣᱮᱱᱞᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱴᱮᱱᱥᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱚᱨᱣᱟᱭᱤᱣᱚᱞ ᱥᱚ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥ ᱑᱐᱑<ref>{{Cite news|url=https://www.soompi.com/2018/06/23/wjsns-mei-qi-xuan-yi-announced-final-members-chinese-produce-101-group/|title=WJSN’s Meiqi And Xuanyi Announced As Final Members Of Chinese "Produce 101" Group|access-date=2018-06-24|language=English|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624153348/https://www.soompi.com/2018/06/23/wjsns-mei-qi-xuan-yi-announced-final-members-chinese-produce-101-group/|archive-date=2018-06-24|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱑᱐᱑ ᱮᱤᱱᱤᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱣᱤᱠ ᱜᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="scmp">{{Cite web|url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/2186920/five-actresses-who-could-become-next-fan-bingbing-and-coming|title=The next Fan Bingbing? Five actresses who could make it to the top|last=Yau|first=Elaine|date=2019-02-22|website=South China Morning Post|access-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222142811/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/2186920/five-actresses-who-could-become-next-fan-bingbing-and-coming|archive-date=2019-02-22|url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱭᱟᱸᱜᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱪᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱴ ᱭᱟᱸᱜᱽᱠᱮᱸᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱮᱸᱜᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱨᱣᱚᱨᱥ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱜ ᱮᱱᱟᱭ᱾ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱣᱮᱭᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱯᱷᱞᱟᱭᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱴᱟᱨ, ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱤᱰᱚᱞ᱾<ref>{{cite news |script-title=zh:深入走访杨超越的家乡和学校!跟乡亲们聊聊全村的希望 |url=http://ent.sina.com.cn/original/qihua/qihua12/index.shtml?vt=4 |work=Sina |date=June 8, 2018 |language=zh |title=Archived copy |access-date=August 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804110450/http://ent.sina.com.cn/original/qihua/qihua12/index.shtml?vt=4 |archive-date=August 4, 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://sh.people.com.cn/n2/2018/0528/c134768-31636487.html|script-title=zh:中国版《创造101》单集播放超4亿 普通女孩杨超越励志逆袭|date=May 28, 2018|website=People's Daily|language=zh|title=Archived copy|access-date=November 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806115506/http://sh.people.com.cn/n2/2018/0528/c134768-31636487.html|archive-date=August 6, 2018|url-status=live}}</ref><ref name="radii">{{cite web |title=After "China’s Beyoncé," Reality Show "Produce 101" Creates Another Controversial Star |url=https://radiichina.com/after-chinas-beyonce-reality-show-produce-101-creates-another-controversial-pop-star/ |website=RADII China |date=Jun 14, 2018 |access-date=August 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811031922/https://radiichina.com/after-chinas-beyonce-reality-show-produce-101-creates-another-controversial-pop-star/ |archive-date=August 11, 2018 |url-status=live }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ== ===᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱺ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱟᱨ CH2=== ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱵᱚᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱜᱮᱢ ᱵᱮᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱵᱤ ᱣᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱟᱱ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱤᱰᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱴᱥ ᱵᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱥᱤᱪᱩ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱡ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱤᱮᱪ᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱜᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱣᱮᱱᱞᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱢᱩᱞᱥᱟᱦᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱞᱨᱚᱥᱤᱪᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱟᱱ ᱣᱤᱰᱤᱭᱚ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ===᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱥᱰ ᱑᱐᱑ ᱟᱨ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱑᱐᱑=== {{Main|Produce 101 (Chinese TV series)|ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱑᱐᱑}} ᱟᱞᱨᱤᱞ ᱨᱮ, ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱮᱪ᱒ ᱴᱤᱢᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱤᱢ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱣᱮᱱᱞᱟᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱥᱟᱨᱣᱟᱭᱤᱣᱟᱞ‌ ᱜᱨᱩᱯ ''[[Produce 101 (Chinese TV series)|ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱰ ᱑᱐᱑]]''' [[ᱴᱮᱱᱥᱮᱴ ᱣᱤᱰᱤᱭᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱨᱰ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱓, ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ᱾<ref>{{cite web|url=http://ent.sina.com.cn/tv/zy/2018-04-23/doc-ifzqvvrz6536086.shtml|script-title=zh:《创造101》首播:这11位小姐姐或进最终出道名单|date=April 23, 2018|website=Sina|language=zh|title=Archived copy|access-date=November 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629102544/http://ent.sina.com.cn/tv/zy/2018-04-23/doc-ifzqvvrz6536086.shtml|archive-date=June 29, 2018|url-status=live}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱭᱟᱸᱜᱽ ᱪᱟᱹᱭᱭᱩ}} {{wikiquote}} *{{IMDb name}} *{{musicbrainz artist}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Yang, Chaoyue}} [[Category:21st-century Chinese actresses]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} lkkgi1zgd763s8u4o7nmce28lqh6gxk ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱳᱞᱟᱯᱷ ᱵᱚᱰᱤᱝ 0 6919 200301 175234 2026-11-08T17:12:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200301 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱳᱞᱟᱯᱷ ᱵᱚᱰᱤᱝ | image = Image:Portrait of Paul Olaf Bodding (1865-1938).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱳᱞᱟᱯᱷ ᱵᱚᱰᱤᱝ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|df=y|1865|11|02}} | birth_place = ᱜᱚᱡᱳᱵᱷᱤᱠ, ᱳᱯᱞᱮᱱᱰ, [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] | death_date = {{Death date and age|1938|9|25|1865|11|02|df=y}} | death_place = ᱳᱰᱮᱱᱥ, [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] | nationality = {{flag|ᱱᱚᱨᱣᱮ}} | other_names = | occupation = ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ | years_active = | known_for = | notable_works = ''Materials for a Santali Grammar I''<br /> ''A Santal Dictionary (5 volumes)'' <br /> ''Santal Folk Tales (3 volumes)'' <br /> ''Studies in Santal Medicine and Connected Folklore (3 volumes) }} [[File:Bodding ved Gjøvik kirke.jpg|thumb|250 px|Monument to Paul Olaf Bodding at Gjøvik Church]] '''ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱳᱞᱟᱯᱷ ᱵᱚᱰᱤᱝ''' ( ᱒ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱕- ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘ ) [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱢᱤᱥᱱᱟᱨᱤ]], [[:en:linguistic|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[:en:folklorist|ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url = https://snl.no/Paul_Olaf_Bodding|title= Paul Olaf Bodding|publisher= Store norske leksikon|accessdate= February 1, 2018}}</ref> ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱥᱟᱢᱵᱷᱮᱲ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱢᱠᱚ, ᱠᱩᱫᱩᱢᱠᱚ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭᱮ ᱨᱟᱹᱠᱷᱤ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ "[[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱲᱟ]]" ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱳᱞᱟᱯᱷ ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]],[[:en:Oppland|ᱳᱯᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:Gjøvik|ᱜᱚᱡᱳᱵᱷᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱳᱞᱥᱮᱱ ᱵᱚᱰᱤᱝ (᱑᱘᱒᱕-᱑᱙᱐᱕) ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱡᱤ ᱮᱢᱤᱞᱤ ᱣᱮᱱᱮᱵᱷᱳᱞᱰ(᱑᱘᱓᱘-᱘᱙) ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱼᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱚᱲᱟᱜ [[:en:Gjøvik|ᱜᱚᱡᱳᱵᱷᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱢᱤᱥᱚᱱ (The Indian Home Mission to the Santals),(ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[:en:Northern Evangelical Lutheran Church|ᱮᱱ.ᱤ.ᱮᱞ.ᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱞᱚᱥ ᱳᱞᱥᱮᱱ ᱥᱠᱨᱮᱯᱷᱥᱨᱚᱰ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱨᱮᱯᱷᱥᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱞᱤᱞᱮᱦᱟᱢᱮᱨ]], [[ᱳᱯᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]) ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ (theology) ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱘᱘᱙ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url =https://nbl.snl.no/Paul_Olaf_Bodding |title= Paul Olaf Bodding|publisher= Norsk biografisk leksikon|author= Torstein Jørgensen|accessdate= February 1, 2018}}</ref> ᱑᱘᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ([[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱱᱟᱨᱤ ᱯᱨᱤᱥᱴ (priest) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱙ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱮᱯᱷᱥᱨᱚᱰ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱱ ᱢᱤᱥᱱᱟᱨᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (Norwegian missionary organization Santaline Mission) ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱔᱔ ᱥᱟᱞ (᱑᱘᱘᱙-᱑᱙᱓᱓) ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱞᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ [[ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ]] [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱭ [[ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]] ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|url = https://snl.no/Den_norske_Santalmisjon |title= Den norske Santalmisjon|publisher= Store norske leksikon|accessdate= February 1, 2018}}</ref> ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱠᱚᱨᱮᱱ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱠᱟᱱᱰᱤᱱᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱳᱰᱮᱱᱥᱮ]], [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ]] ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱛᱟᱭ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ(᱑᱘᱘᱓-᱑᱙᱔᱐) ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url= http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/98679|title= Linguist and ethnographer, Rev. Paul Olaf Bodding|publisher= University of Southern California|accessdate= February 1, 2018|archive-date= February 22, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200222185834/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/98679|url-status= dead}}</ref> ᱪᱮᱪᱤᱞ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱳᱢᱯᱟᱥ [https://archive.org/details/folkloreofsantal00bomp ''Folklore of the Santal Parganas''](London: D. Nutt, 1909) ᱯᱚᱛᱚᱵᱼᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱳ.ᱵᱚᱰᱤᱝᱼᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱳᱯᱳᱞᱟᱱᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:Gjøvik|ᱜᱚᱡᱳᱵᱷᱤᱠ]] ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱳ. ᱵᱚᱰᱤᱝᱼᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ (monument) ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱨᱱᱟᱢᱟ== ᱯᱤ.ᱳ.ᱵᱚᱰᱤᱝ ᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ''Materials for a Santali Grammar I'', ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱑᱙᱒᱒ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱟᱵᱽᱠᱚ ᱑) * ''A Chapter of Santal Folklore'', ᱚᱥᱞᱳ ᱑᱙᱒᱔ (ᱥᱟᱱᱟᱛᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ) * ''Santal Folk Tales'' (᱓ ᱨᱟᱫᱟ), ᱑᱙᱒᱕-᱒᱙ * ''Studies in Santal Medicine and Connected Folklore'' (᱓ ᱨᱟᱫᱟ), ᱑᱙᱒᱕-᱔᱐ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱟᱱᱼᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ) * ''A Santal Dictionary'' (᱕ ᱨᱟᱫᱟ), ᱑᱙᱓᱓-᱓᱖ (ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ) * ''Santal Riddles and Witchcraft among the Santals'', ᱑᱙᱔᱐ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱩᱫᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱫᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ) {{Lutheranism}} ==ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ== {{reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ== * {{BBKL|b/bodding_p_o|band=1|autor= Friedrich Wilhelm Bautz|spalte=643}} * [[Olav Hodne]] (2006) [https://web.archive.org/web/20191021090343/https://www.tanum.no/_oppreisning-olav-hodne-9788253133317''Oppreisning, Misjonæren og vitenskapsmannen Paul Olav Bodding''] (Oslo:Luther forlag) {{ISBN|8253133316}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Gutenberg|no=11938|name=Folklore of the Santal Parganas by Cecil Henry Bompas}}. * [http://www.lcms.org/ca/www/cyclopedia/02/display.asp?t1=b&word=BODDING.PAULOLAF The Lutheran Church - Missouri Synod - Christian Cyclopedia<!-- bot-generated title -->] at www.lcms.org *[https://web.archive.org/web/20190915080438/http://digitallibrary.usc.edu/cdm/ref/collection/p15799coll123/id/98677 Christine Bodding and Paul Olaf Bodding at Darjeeling, North India, ca. 1930] 1ortn8svt80zfz6mz7lc3g0au9wkrds ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 6956 200479 189325 2026-11-08T20:59:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200479 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_skyline = Temple of Daitya Sudana-Buldhana district-Maharstra-DSC008.jpg | image_caption = ᱞᱚᱱᱟᱨ ᱡᱷᱤᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱮᱭᱛᱭᱚ ᱥᱩᱰᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱚᱨ | image_map = Buldhana in Maharashtra (India).svg | map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = ᱟᱢᱨᱟᱣᱟᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | established_title = | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ]] | parts_type = | parts_style = | p1 = | area_total_km2 = 9,640 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 2,586,258 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = | leader_title = | leader_name = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = ᱨᱟᱭ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ | blank1_info_sec2 = | website = {{URL|http://buldhana.nic.in/}} }} '''ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱼᱜᱮᱞᱼᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ]] ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱵᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱺᱭ ᱫᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱟᱣᱟᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱛᱼᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱙,᱖᱔᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴᱺ ᱒,᱕᱘᱖,᱒᱕᱘ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱜᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱛᱟᱵᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱨᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ᱾ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱤᱡᱟᱢ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱵᱮᱨᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱚᱨᱤᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱣᱟᱱᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱢᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱲᱟ ᱗᱘.᱖᱗% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲᱼᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱲᱟ ᱑᱐.᱙᱙% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱲᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱰᱪᱟᱲᱼᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱲᱟ ᱗.᱔᱓% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲᱼᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱲᱟ ᱐.᱘᱙% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲ ᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱲᱟ ᱐.᱕᱙% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱐.᱔᱒% ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱲᱪᱟᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱜᱚᱜᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱒,᱕᱘᱖,᱒᱕᱘ ᱡᱚᱱᱟ, ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱠᱩᱣᱟᱩᱭᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱩᱱᱟ.ᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱣᱮᱫᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱕᱙ ᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱒᱖᱘ ᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮᱼᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱑ - ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱞᱫᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱰᱚᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱕ᱹ᱙᱓% ᱾ ᱵᱩᱞᱫᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱼ ᱥᱟᱭ ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱙᱒᱘ ᱡᱚᱱᱟ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱘᱒ᱹ᱐᱙ᱟ % ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{EB1911 poster|ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ}} {{Commons category}} * [https://kvkbijapurcg.org/ Buldhana district website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060326063611/http://www.mumbainet.com/cityinfo/buldhana.htm |date=2006-03-26 }} * [https://web.archive.org/web/20060326063611/http://www.mumbainet.com/cityinfo/buldhana.htm Buldhana district map] * [https://en.wikipedia.org/wiki Lonar_Lake Lonar crater] * [https://web.archive.org/web/20071008230351/http://www.anuradhaengg.org/ Anuradha College of Engineering] * [https://web.archive.org/web/20070928132007/http://www.jnvbuldana.org/ Jawahar Navodaya Vidyalaya, Shegaon] * [http://www.kvkbuldhana.org/ Krishi Vigyan Kendra, Jalgaon Jamod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217110323/http://kvkbuldhana.org/ |date=17 December 2014 }} * [https://web.archive.org/web/20130406052757/http://vivekanandashram.com/ Vivekanand Ashram, Hiwara Ashram, Tq. Mehkar] * [https://buldhana.nic.in/ District official website] {{ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{Minority Concentrated Districts in India}} {{Godavari basin}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱟᱣᱟᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1867 establishments in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Minority Concentrated Districts in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱟ]] si01ua516f4dqby3pfp5b3o8mznmlrx ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ 0 7368 200283 174877 2026-11-08T16:47:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Tibetan Buddhist monastery |name = Potala Palace |image =布达拉宫.jpg |alt = |caption = Potala Palace |pushpin_map = Tibet |coordinates = {{coord|29|39|28|N|91|07|01|E|type:landmark_region:CN|display=inline,title}} |map_caption = Location within Tibet Autonomous Region |location = [[Lhasa (prefecture-level city)|Lhasa]], [[ Tibet Autonomous Region]], [[China]] |founded_by =[[Songtsen Gampo]] |founded = 637 |date_renovated = Modern palace constructed by the [[5th Dalai Lama]] in 1645 <br> Renovated:1989 to 1994, 2002 |sect = | religious_affiliation = [[Tibetan Buddhism]] |lineage=[[Dalai Lama]] |dedicated_to = |head_lama = [[14th Dalai Lama]] |colleges= |no._of_monks = |architecture = |footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1=WHS | designation1_offname= Historic Ensemble of the Potala Palace, Lhasa | designation1_date = 1994 <small>(18th [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = Cultural | designation1_criteria = i, iv, vi | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/707 707] | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in Asia|Asia-Pacific]] | designation1_free2name = Extensions | designation1_free2value = 2000; 2001 }}<!--- End {{designation list}} ---> }}<!--- End {{Infobox Tibetan Buddhist monastery}} ---> {{Infobox Chinese |pic=Potala palace (Chinese and Tibetan).svg |piccap="Potala Palace" in Simplified Chinese (top), Traditional Chinese (middle), and Tibetan (bottom) script |picupright=0.725 |s=布达拉宫 |t=布達拉宮 |order=st |p=Bùdálā gōng |tib=ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ |wylie=pho dang potala }} ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱟᱛᱢᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ([[:en: Tibet Autonomous Region]]) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱥᱟ ᱵᱟᱡᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱔᱙ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱳ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱣᱣᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱝᱥᱟᱨ ᱧᱣᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱷᱤᱥᱚᱛᱣᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[[Rolf Stein|Stein, R. A]]. ''Tibetan Civilization'' (1962). Translated into English with minor revisions by the author. 1st English edition by Faber & Faber, London (1972). Reprint: Stanford University Press (1972), p. 84</ref> ᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="Laird, Thomas 2006 pp. 175">Laird, Thomas. (2006). ''The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama'', pp. 175. Grove Press, New York. {{ISBN|978-0-8021-1827-1}}.</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:IMG 1206 Lhasa Potala.jpg|thumb|right|The former quarters of the Dalai Lama. The figure in the throne represents [[Tenzin Gyatso]], the incumbent [[Dalai Lama]]]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱟᱱ ᱫᱳ ᱟᱨᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[[Derek F. Maher]] in [[W. D. Shakabpa]], ''One hundred thousand moons,'' translated with an introduction by [[Derek F. Maher]], BRILL, 2010, Vol. 1, p.123.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱷᱯᱠᱟ ᱞᱟᱠᱷᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱚᱜᱮᱞ ᱫᱨᱩᱯᱩᱠ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱮᱭᱟᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱝᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>Gyurme Dorje, ''Tibet Handbook: With Bhutan'', Footprint Travel Guides, 1999 pp. 101–3.</ref> ᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱞᱚᱡᱟᱝ ᱜᱭᱟᱛᱥᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="Laird, Thomas 2006 pp. 175"/> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚᱱᱪᱚᱝ ᱪᱚᱯᱮᱞ ᱑᱖᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱰᱟᱭ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱨᱤᱯᱩᱝ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱟᱥᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ <ref> name="autogenerated1"</ref> ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>W. D. Shakabpa, ''One hundred thousand moons,'' translated with an introduction by Derek F. Maher BRILL, 2010, Vol.1, pp.48-9.</ref> ᱫᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref> name=autogenerated1 </ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱖᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ <ref> name=autogenerated3 </ref> <ref> R. A. ''Tibetan Civilization'' (1962). Translated into English with minor revisions by the author. 1st English edition by Faber & Faber, London (1972). Reprint: Stanford University Press (1972), p. 84.</ref> ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱳᱱ ᱜᱮ ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱚᱞᱟᱭ ᱞᱟᱢᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱖᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱖᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref> name=autogenerated3 </ref> ==ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ== [[File:Potala Palace HR.jpg|thumb|ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ]] [[File:The Zhol PIllar in 1949.jpg|thumb|left|The Sertreng ceremony photographed by [[Hugh Edward Richardson]] on April 28, 1949 with the double giant thangka banner on the white front of the palace.]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱓,᱗᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (12,100&nbsp;ft) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱟᱨᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱥᱟ ᱥᱚᱝᱜᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>Stein, R. A. ''Tibetan Civilization'' (1962). Translated into English with minor revisions by the author. 1st English edition by Faber & Faber, London (1972). Reprint: Stanford University Press (1972), p. 206</ref> ᱯᱚᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱦᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱽ ᱠᱚᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱭᱚᱢᱩᱱᱤ ᱠᱷᱹᱛᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>[http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/glossary.php.html Sertreng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009072533/http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/glossary.php.html |date=2021-10-09 }}.</ref><ref>[http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/photo_BMR.6.8.5.html The Potala taken from the south] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009083142/http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/photo_BMR.6.8.5.html |date=2021-10-09 }}.</ref> ==ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://whc.unesco.org/en/list/707 Potala Palace] (UNESCO) *[https://treasuryoflives.org/institution/Potala Potala Palace] with related biographies, art, and timelines (The Treasury of Lives) * [http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=collections/history/hsct/sites/hsctregions.xml&div=hsct5702&m=hp Potala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518185033/http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=collections/history/hsct/sites/hsctregions.xml&div=hsct5702&m=hp |date=2008-05-18 }} (Tibetan and Himalayan Digital Library) * [https://web.archive.org/web/20070716074430/http://www.chibs.edu.tw/publication/chbs/10/chbs1011.htm#nf28 Research work on possible relation with Potala, Malaya Mountains and South India] * [http://www.thdl.org/texts/reprints/kailash/kailash_07_01_01.pdf Research work on Buddhism in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224150028/http://www.thdl.org/texts/reprints/kailash/kailash_07_01_01.pdf |date=2007-02-24 }} * [https://maps.google.com/maps?t=k&ie=UTF8&ll=29.656806,91.117773&spn=0.004065,0.006791&z=17 Google Maps location of Potala Palace] * [http://www.sight3d.com/sights/Potala-Palace Three-dimensional rendering of Potala Palace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816074748/http://www.sight3d.com/sights/Potala-Palace |date=2011-08-16 }} (without plugin; in English, Spanish, German) * [https://web.archive.org/web/20170721080353/http://www.ancientpotalapalace.com/] (The sacred Potala palace) * [https://www.tibettravelexpert.com/attraction/lhasa/potala-palace/ Potala Palace Tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815024336/https://www.tibettravelexpert.com/attraction/lhasa/potala-palace/ |date=2020-08-15 }} in Tibet is one of the most prominent attractions to be visited not only by the tourists from all around the world but even to the native Tibetans and the Potala Place had been list in UNESCO's World Heritage in 1994. ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} c6z9x9z4c1dbezl0qoy79u0gl27cx3n ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ 0 7411 200462 130696 2026-11-08T20:29:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200462 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = India - Chhattisgarh - Bijapur.svg | map_caption = ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ{{!}}ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = ᱵᱟᱥᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = 4 | area_total_km2 = 6562.48 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 255,230 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱔᱑.᱕᱘% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱘᱒ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = NH-16 | blank_name_sec2 = ᱡᱟᱹᱲᱤ | blank_info_sec2 = 1517 mm | website = {{URL|http://bijapur.gov.in}} }} '''ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱥᱚᱢ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-01/india/30578413_1_new-districts-bastar-chhattisgarh |work=The Times Of India |title=Chhattisgarh carves out nine more districts |date=2012-01-01 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20141116014703/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-01/india/30578413_1_new-districts-bastar-chhattisgarh |archive-date=2014-11-16 |access-date=2014-07-20 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱑ᱹ᱕᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="distcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/census/district/502-bijapur.html | title = Bijapur District Census 2011 | accessdate = 2011-10-11 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱰ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ (Red Corridor) ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱨᱮ ᱢᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://intellibriefs.blogspot.com/2009/12/naxal-menace-83-districts-under.html |title=83 districts under the Security Related Expenditure Scheme |publisher=IntelliBriefs |date=2009-12-11 |accessdate=2011-09-17 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027115807/http://intellibriefs.blogspot.com/2009/12/naxal-menace-83-districts-under.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚ== ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱱᱟᱢᱵᱤ ᱡᱚᱞᱫᱷᱟᱨᱟ''', ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱟᱜ ᱡᱷᱚᱨᱚᱱ (Waterfall), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱔᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ '''ᱩᱥᱩᱨ''' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱸᱫᱽᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱕᱕᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Srivastava|first=Dayawanti et al (ed.)|title=India 2010, A Reference Annual|year=2010|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of Indiaand|location=New Delhi|isbn=978-81-230-1617-7|page=1122|url=http://www.publicationsdivision.nic.in/others/india_2010.pdf|access-date=2011-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229223802/http://publicationsdivision.nic.in/others/India_2010.pdf|archive-date=2010-12-29|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱖᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.webindia123.com/news/ar_showdetails.asp?id=705120475&cat=&n_date=20070512|title=2 new districts formed in Chhattisgarh |date=April 20, 2010}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱕᱕,᱒᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱱᱟᱣᱛᱩ (Vanuatu) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Vanuatu 224,564 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ (ᱨᱮᱸᱠ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱰᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘ᱹ᱗᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱘᱒ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱴᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱔᱑ᱹ᱕᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱒ᱹ᱗᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱑᱗ᱹ᱓᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱗,᱗᱖% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱓ᱹ᱕᱙% ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱐ᱹ᱕᱓% ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://bijapur.gov.in/ Official website] {{Geographic location |Centre = ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱫᱟᱱᱛᱮᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱥᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱠᱷᱟᱢᱢᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] |Southwest = [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] <br/> [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] |West = [[ᱜᱚᱰᱪᱤᱨᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |Northwest = [[ᱜᱚᱰᱪᱤᱨᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]}} {{ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ}} {{ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{Authority control}} {{Coord|18|45|N|80|41|E|display=title|region:IN_dim:100000}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] c15ek9kg1ui3khvjz8zq4rhccmjenxn ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ 0 7413 200157 42898 2026-11-08T13:31:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200157 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=October 2019}} {{Use Indian English|date=October 2019}} {{Infobox award | name = ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ | image = Rajiv Gandhi Khel Ratna Award.jpg | image_size = | alt = | caption = | subheader = ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱷᱽᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱣᱟᱰ (ᱮᱠᱞᱟ/ᱴᱤᱢ) | description = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) | sponsor = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | firstawarded = ᱑᱙᱙᱑-᱙᱒ | lastawarded = ᱒᱐᱑᱙ | reward = ᱗.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ | former name = | holder_label = Most recent winner | holder = {{bulleted list|[[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱠᱳᱦᱞᱤ]]|[[ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭᱤ ᱪᱟᱱᱩ]]}} | award1_type = Total awarded | award1_winner = ᱓᱘ | award2_type = First winner | award2_winner = [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] | website = | previous = | next = [[ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱰ]] }} '''ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ''', ᱫᱚ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ ᱤᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱮᱸᱰ ᱜᱮᱢᱥ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="scheme">{{cite web|title=Scheme for the Rajiv Gandhi Khel Ratna Award|date=23 February 2015|publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports|url=http://yas.nic.in/sites/default/files/Rajiv%20Gandhi%20Kel%20Ratna%20Award.pdf|accessdate=2 May 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909142048/http://yas.nic.in/sites/default/files/Rajiv%20Gandhi%20Kel%20Ratna%20Award.pdf|archivedate=9 September 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[India|ᱨᱤᱯᱚᱵᱞᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟᱠᱷᱽᱨᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="RGKR15IE">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sania-mirza-conferred-with-rajiv-gandhi-khel-ratna-award/|title=Sania Mirza conferred with Rajiv Gandhi Khel Ratna award|date=29 August 2015|accessdate=2 May 2016|newspaper=The Indian Express|location=New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001183252/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sania-mirza-conferred-with-rajiv-gandhi-khel-ratna-award/|archivedate=1 October 2015}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="pm">{{cite web|url=http://pmindia.gov.in/en/former-prime-ministers/|title=Prime Ministers of India|publisher=Prime Minister's Office (India)|accessdate=12 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009232119/http://pmindia.gov.in/en/former-prime-ministers/|archivedate=9 October 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] (ᱡᱩᱣᱟ.ᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟᱠᱷᱽᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱟᱞᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟ.ᱪᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱟᱞ, ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ, ᱟᱨ ᱗.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="RGKR98"/><ref name="RGKR99"/> to {{INRConvert|5|l}} in 2002,<ref name="RGKR1"/> and to {{INRConvert|7.5|l}} in 2009.<ref name="RGKR9"/>}}<ref name="scheme"/> ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤᱥᱽᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱟᱰ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱦᱚᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱻᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ A twelve-member committee evaluates the performances of a sportsperson at various International events like ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱱᱤᱥᱽᱴᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱵᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱠᱚ ᱩᱡᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱭᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢ]], [[ᱮᱥᱳᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ]]‌‌ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱰᱟᱴᱟ [[Minister of Youth Affairs and Sports (India)|ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱤᱴᱤᱥᱽᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱰᱤᱯᱳᱡᱤᱴ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[Grandmaster (chess)|ᱪᱮᱥ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ]] [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱙᱒ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵ ᱵᱤᱱᱫᱨᱟ]] ᱫᱚ [[Shooting sport|ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱩᱴᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/sports/more-sports/abhinav-bindra-5-interesting-facts-about-indias-ace-shooter-175489.html|title=5 Interesting Facts About Abhinav Bindra|work=The Times of India|date=23 September 2014|accessdate=15 May 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160621122935/http://www.indiatimes.com/sports/more-sports/abhinav-bindra-5-interesting-facts-about-indias-ace-shooter-175489.html|archivedate=21 June 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ (᱑᱙᱙᱓-᱙᱓, ᱒᱐᱐᱒, ᱒᱐᱐᱙, ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖-᱑᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱨ-ᱯᱮ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱫᱚ [[Sport of athletics|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]], [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱴᱚᱱ]], [[English billiards|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱰᱥ]], [[Professional boxing|ᱵᱚᱠᱥᱤᱸᱜ]], [[ᱪᱮᱥ]], [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ]], [[ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ]], [[Shooting sport|ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]], [[ᱥᱱᱩᱠᱚᱨ]], [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]], [[ᱨᱮᱥᱴᱞᱤᱸᱜ]], [[Olympic weightlifting|ᱣᱮᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱸᱜ]], ᱟᱨ [[ᱭᱟᱪ ᱨᱮᱥᱤᱸᱜ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱟ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱯᱟᱨᱟ-ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. [[ᱫᱤᱯᱟ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱞᱚᱨ [[ᱵᱚᱡᱨᱚᱝ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]] ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ== ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱫᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱯᱩᱴᱥ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱮᱢᱚᱱ, [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] (ᱥ.ᱚ.ᱤ.), ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱵᱳᱰᱥ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ,ᱠᱮᱱᱫᱨᱤ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱟᱞᱚ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱠᱚ ᱢᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱳᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ {{efn|name=cricket|For cricket, there is no National Sports Federation recognised by the Government.<ref name="scheme"/>}} ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱫ ᱟᱣᱟᱰ-ᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱒ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱟ.ᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="scheme"/> ==ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱯᱟᱨᱡᱟᱭ== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱱᱴᱤ ᱰᱚᱯᱤᱸᱜ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱟᱨ (ᱥ.ᱚ.ᱤ.) ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱳᱭᱟ. ᱫᱚ ᱵᱩᱞ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱱᱴᱤ ᱰᱚᱯᱤᱸᱜ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱵᱟᱸᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥ.ᱚ.ᱤ. ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ/ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ,ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ/ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱳᱴᱥ, ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="scheme"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱠᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱭᱟᱨ-ᱯᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱭᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ/ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱜ ᱢᱟ,ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ/ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ,ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱ/ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ/[[Disabled sports|ᱯᱟᱨᱟ-ᱥᱯᱳᱴᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱟᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱽᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥ.ᱚ.ᱤ.,ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱰᱤᱯᱟᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱣᱮᱸᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="scheme"/> <ref name="RGKR98"/><ref>{{cite press_release|title=Criteria for Rajiv Gandhi Khel Ratna Award, Dronacharya Award and Dhyan chand Award|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102969|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=3 May 2016|date=3 February 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602020854/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102969|archivedate=2 June 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱫᱮᱵ]] ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟ.ᱜᱩᱼᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="RGKR14"/><ref>{{cite press_release|title=National Sports Awards Schemes Revamped|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=115679|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=3 May 2016|date=23 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602020857/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=115679|archivedate=2 June 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱮ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱟ ᱾ <ref>{{cite press_release|title=Committee for National Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=118438|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=3 May 2016|date=21 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602020431/http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=118438|archivedate=2 June 2016}}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ,ᱣᱤᱱᱴᱚᱨ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ,ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ,ᱯᱟᱨᱟᱼᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ,ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱒᱐% ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱠᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ,ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱟᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱢᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="scheme"/> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱺ {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;width:60%" |+ᱯᱚᱞᱚᱢᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱚ |- ! scope="col" rowspan="2" | ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ! scope="col" colspan="3" | ᱢᱮᱰᱟᱞ |- ! scope="col" | {{ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ}} ! scope="col" | {{ᱨᱩᱯᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ}} ! scope="col" | {{ᱵᱨᱳᱸᱡ ᱢᱮᱰᱟᱞ}} |- ! scope="row" | [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ]]/[[ᱯᱟᱨᱟᱼᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ]] | ᱘᱐ || ᱗0 || ᱕᱕ |- ! scope="row" | [[World championship|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]]/[[World cup competition|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ]]{{efn|A World Championship/World Cup is generally organised every four years. For different cyclicities, proportionate marks are given.}} | ᱔0 || ᱓0 || ᱒0 |- ! scope="row" | [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] | ᱓0 || ᱒᱕ || ᱒0 |- ! scope="row" | [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] | ᱒᱕ || ᱒0 || ᱑᱕ |} ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ,ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱢᱟᱨᱠ ᱧᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱰᱟᱴᱟ [[Minister of Youth Affairs and Sports (India)|ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] ᱨᱮ ᱟᱯᱨᱳᱵ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="scheme"/> ==ᱟᱣᱟᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱩᱫ== {| class="wikitable" |+ Key |- |align=center style="width:50px;background-color:#CEE8F0"|# |ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱫ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ |} [[File:London Chess Classic 2010 Anand 04.jpg|alt=A photograph of a man playing Chess with blue sweater.|thumbnail|upright| [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱮᱥ [[Grandmaster (chess)|ᱜᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱚᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://sports.ndtv.com/chess/news/217314-who-is-viswanathan-anand|title=Why is Viswanathan Anand a chess legend?|date=22 November 2013|accessdate=15 November 2015|publisher=NDTVSports|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032620/http://sports.ndtv.com/chess/news/217314-who-is-viswanathan-anand|archivedate=2015-11-17}}</ref>]] [[File:Pankaj Advani PHC 2012-1.jpg|alt=A photograph of a man playing Snooker wearing a white shirt and black waistcoat.|thumbnail|upright|[[Pankaj Advani (billiards player)|ᱯᱚᱝᱠᱟᱡ ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞ,ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱰᱥ ᱟᱨ ᱥᱱᱳᱠᱚᱨ ᱞᱟ ᱜᱤᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 138 | image1 = Virat Kohli portrait.jpg | alt1 = A photograph of a bearded man wearing blue coloured t-shirt and cap. | image2 = Saikhom Mirabai Chanu.jpg | alt2 = A photograph of an woman holding a gold medal. | footer = ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ.: ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱚᱨ [[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱠᱳᱦᱞᱤ]] (ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱟᱨ ᱣᱟᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱚᱨ [[ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭᱤ ᱪᱟᱱᱩ]] (ᱞᱟᱛᱟᱨ) }} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ! scope="col" |ᱥᱟᱞ ! scope="col" |ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ! scope="col" |ᱠᱷᱮᱞ ! scope="col" class="unsortable" style="text-align:center;" |{{Tooltip|Refs.|Reference}} |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱑-᱙᱒ ! scope="row" | {{sortname|ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ|ᱟᱱᱚᱱᱫ}} | [[ᱪᱮᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR">{{cite web|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna Awards|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/tview3.asp?link_temp_id=553|publisher=Sports Authority of India|accessdate=18 April 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160507034054/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/tview3.asp?link_temp_id=553|archivedate=7 May 2016}} *{{cite web|title=List of Rajiv Gandhi Khel Ratna Award Winners|url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm|date=30 August 2005|publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, India|accessdate=17 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060704045548/http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm|archivedate=4 July 2006}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱒-᱙᱓ ! scope="row" | {{sortname|ᱜᱤᱛ|ᱥᱮᱴᱷᱤ}} | [[Cue sports|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱰᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱑᱙᱙᱓-᱙᱔ # ! scope="row" | {{sortname|ᱦᱳᱢᱤ|ᱢᱳᱴᱤᱵᱷᱟᱞᱟ}} | [[ᱭᱟᱪᱤᱸᱜ]] (ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ) | align="center" | <ref name="RGKR93">{{cite web|title=National Sports Awards|url=http://www.yai.org.in/national-sports-awards.html|publisher=Yachting Association of India|accessdate=17 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610104756/http://www.yai.org.in/national-sports-awards.html|archivedate=10 June 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱑᱙᱙᱓-᱙᱔ # ! scope="row" | {{sortname|ᱯᱩᱥᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱡᱚᱨᱡ}} | [[ᱭᱟᱪᱤᱸᱜ]] (ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱦᱮᱸᱴ) | align="center" | <ref name="RGKR93"/> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱔-᱙᱕ ! scope="row" | {{sortname|ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ|ᱢᱚᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ}} | [[Olympic weightlifting|ᱣᱮᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱕-᱙᱖ ! scope="row" | {{sortname|ᱱᱟᱢᱮᱤᱨᱚᱠᱽᱯᱚᱢ|ᱠᱩᱱᱡᱟᱨᱟᱱᱤ|ᱠᱩᱱᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ}} | [[Olympic weightlifting|ᱮᱟᱴᱞᱤᱯᱷᱽᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱖-᱙᱗ ! scope="row" | {{sortname|ᱞᱤᱱᱰᱚᱨ|ᱯᱟᱭᱮᱥ}} | [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱗-᱙᱘ ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱚᱪᱤᱱ|ᱛᱮᱱᱫᱩᱞᱠᱚᱨ}} | [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱘-᱙᱙ ! scope="row" | {{sortname|ᱡᱣᱳᱛᱤᱨᱢᱚᱭᱤ|ᱥᱤᱠᱫᱟᱨ}} | [[Track and field|ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR98">{{cite press_release|title=Arjun Awards 1998 announced Ms. Jyotirmoyee Sikdar gets Rajiv Gandhi Khel Ratna Award 1998–99|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr99/l0899/r110899.html|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426063937/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr99/l0899/r110899.html|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐ ! scope="row" | {{sortname|ᱫᱷᱚᱱᱨᱟᱡ|ᱯᱤᱞᱮᱭ}} | [[Field hockey|ᱦᱚᱠᱤ (ᱠᱚᱲᱟ)]] | align="center" | <ref name="RGKR99">{{cite press_release|title=Arjuna Awards to be presented tomorrow|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2000/raug2000/r28082000.html|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=30 August 2000|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412155100/http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2000/raug2000/r28082000.html|archivedate=12 April 2009}}</ref><ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱑ ! scope="row" | {{sortname|ᱯᱩᱞᱮᱞᱟ|ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫ}} | [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱴᱚᱱ]] | align="center" | <ref name="RGKR2000">{{cite press_release|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna, Arjuna and Dronacharya Awards|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2001/rsep2001/29092001/r290920012.html|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 September 2001|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303180602/http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2001/rsep2001/29092001/r290920012.html|archivedate=3 March 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱑ ! scope="row" | {{sortname|ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵ|ᱵᱤᱱᱫᱨᱟ}} | [[ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR1">{{cite press_release|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna, Arjuna and Dronacharya Awards|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2002/raug2002/29082002/r290820027.html|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 August 2002|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426053532/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2002/raug2002/29082002/r290820027.html|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱐᱒ # ! scope="row" | {{sortname|ᱠ.ᱢ.|ᱵᱤᱱᱟᱢᱳᱞ}} | [[Track and field|ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR2">{{cite press_release|title=Arjuna Awards, Rajiv Gandhi Khel Ratna, Dhyan Chand and Dronacharya Awards given away|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/raug2003/29082003/r2908200311.html|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 August 2003|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426072256/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/raug2003/29082003/r2908200311.html|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱐᱒ # ! scope="row" | {{sortname|ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ|ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱚᱛ}} | [[ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR2"/> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱓ ! scope="row" | {{sortname|ᱚᱸᱡᱩ ᱵᱚᱵᱤ|ᱡᱚᱨᱡ}} | [[Track and field|ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR3">{{cite press_release|title=President gives away Arjuna Awards and Dronacharya Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=3940|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=21 September 2004|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426042455/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=3940|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱔ ! scope="row" | {{sortname|ᱨᱟᱡᱭᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜ|ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ}} | [[ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR4">{{cite press_release|title=President gives away Arjuna Awards and Dronacharya Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=11669|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 August 2005|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426061643/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=11669|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱕ ! scope="row" | {{sortname|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡ|ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ|ᱯᱚᱸᱠᱚᱡ ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ (ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ)}} | [[Cue sports|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱱᱩᱠᱚᱨ]] | align="center" | <ref name="RGKR5">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna award, 2005, Arjuna awards 2005, Dhyan Chand awards, 2006 and Dronacharya awards for the year 2005 Announced|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=20149|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=23 August 2006|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426044314/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=20149|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱖ ! scope="row" | {{sortname|ᱢᱟᱱᱚᱵᱡᱤᱛ ᱥᱤᱸᱜ|ᱥᱚᱱᱫᱷᱩ}} | [[ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR6">{{cite press_release|title=President gives away Arjuna Awards and Dronacharya Awards|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=30609|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 August 2007|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426030832/http://www.pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=30609|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱗ ! scope="row" | {{sortname|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱸᱜ|ᱫᱷᱳᱱᱤ}} | [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱚᱨ]] | align="center" | <ref name="RGKR7">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna & Arjuna Awards announced|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=41434|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=19 August 2008|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426050423/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=41434|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱐᱘ ! scope="row" colspan="2" style="text-align:center;" | No award{{efn|name=RGKR8|The award for the performance in 2008 is being referred to as award for 2009.<ref name="RGKR"/>}} | align="center" | <ref name="RGKR"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱐᱙ # ! scope="row" | {{sortname|ᱢᱮᱨᱤ|ᱠᱚᱢ}} | [[Women's boxing|ᱵᱚᱠᱥᱤᱸᱜ (ᱠᱩᱲᱤ)]] | align="center" | <ref name="RGKR9">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna, Arjuna Awards and other Sports Awards Announced|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=51164|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=29 July 2009|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426052730/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=51164|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱐᱙ # ! scope="row" | {{sortname|ᱵᱷᱤᱡᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱥᱤᱸᱜ}} | [[ᱵᱚᱠᱥᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR9"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱐᱙ # ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱩᱥᱤᱞ|ᱠᱩᱢᱟᱨ|dab=ᱨᱮᱥᱴᱞᱚᱨ}} | [[ᱨᱮᱥᱴᱞᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR9"/> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱑᱐ ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱟᱭᱱᱟ|ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ}} | [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱴᱚᱱ]] | align="center" | <ref name="RGKR10">{{cite press_release|title=Sports Minister Gives away Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to Saina Nehwal|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66811|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=8 November 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426035926/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66811|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱑᱑ ! scope="row" | {{sortname|ᱜᱚᱜᱚᱱ|ᱱᱟᱨᱟᱸᱜ}} | [[Shooting sport|ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR11">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna, Arjuna Awards and other Sports Awards Announced|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=74755|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=18 August 2011|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426044433/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=74755|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | 2012 # ! scope="row" | {{sortname|ᱵᱤᱡᱚᱭ|ᱠᱩᱢᱟᱨ|dab=ᱥᱩᱴᱚᱨ}} | [[Shooting sport|ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR12">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna Award and Arjuna Awards Announced|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=86351|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=19 August 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426043805/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=86351|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱒ # ! scope="row" | {{sortname|ᱡᱳᱜᱮᱥᱣᱚᱨ|ᱫᱚᱛᱚ}} | [[ᱨᱮᱥᱴᱞᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR12"/> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱑᱓ ! scope="row" | {{sortname|ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ|ᱥᱳᱫᱷᱤ}} | [[Shooting sport|ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR13">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna and Arjuna Awards|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=98548|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=22 August 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426043235/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=98548|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱑᱔ ! scope="row" colspan="2" style="text-align:center;" | No award | align="center" | <ref name="RGKR14">{{cite press_release|title=National Sports Awards 2014|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=108953|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=21 August 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426065733/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=108953|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;" | ᱒᱐᱑᱕ ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ|ᱢᱤᱨᱡᱟ}} | [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR15">{{cite press_release|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna 2015 and Arjuna Awards 2015|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=126073|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=17 April 2016|date=14 August 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426052505/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=126073|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱕ # ! scope="row" | {{sortname|ᱯ.ᱵ.|ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ}} | [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱴᱚᱱ]] | align="center" | <ref name="RGKR16">{{cite press_release|title=National Sports Awards 2016|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=23 August 2016|date=22 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825074404/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|archivedate=25 August 2016}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱖ # ! scope="row" | {{sortname|ᱫᱤᱯᱟ|ᱠᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱨ}} | [[ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠ]] | align="center" | <ref name="RGKR16"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱖ # ! scope="row" | {{sortname|ᱡᱤᱛᱩ|ᱨᱟᱭ}} | [[Shooting sport|ᱥᱩᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR16"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱖ # ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱟᱠᱥᱤ|ᱢᱚᱞᱤᱠ}} | [[ᱨᱮᱥᱴᱞᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR16"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱗ # ! scope="row" | {{sortname|ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱡᱷᱟᱡᱷᱚᱨᱤᱭᱟ}} | [[ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | align="center" | <ref name="RGKR17">{{cite press_release|title=National Sports Awards 2017|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=170149|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=22 August 2017|date=22 August 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823205415/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=170149|archivedate=23 August 2017}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;"| ᱒᱐᱑᱗ # ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ|ᱥᱤᱸᱜ}} | [[Field hockey|ᱦᱚᱠᱤ (ᱠᱚᱲᱟ)]] | align="center" | <ref name="RGKR17"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱘ # ! scope="row" | {{sortname|ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱢᱤᱨᱟᱵᱟᱭᱤ|ᱪᱟᱱᱩ}} | [[Olympic weightlifting|ᱣᱮᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱸᱜ]] | align="center" | <ref name="RGKR18">{{cite press_release|title=National Sports Awards 2018 announced; Mirabai Chanu and Virat Kohli to get Rajiv Gandhi Khel Ratna|url=https://yas.nic.in/sites/default/files/Press%20release%20for%20Sports%20Awards%202018.pdf|publisher=Press Information Bureau, India|accessdate=20 September 2018|date=20 September 2018|url-status=live|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920195611/https://yas.nic.in/sites/default/files/Press%20release%20for%20Sports%20Awards%202018.pdf|archive-date=20 September 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;"| ᱒᱐᱑᱘ # ! scope="row" | {{sortname|ᱵᱤᱨᱟᱴ|ᱠᱳᱦᱞᱤ}} | [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] | align="center" | <ref name="RGKR18"/> |- |style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱙ # !scope="row" | [[ᱫᱤᱯᱟ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] |[[Paralympic Games|ᱯᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱢᱯᱤᱠ]] | |- |style="text-align:center;background-color:#CEE8F0;" | ᱒᱐᱑᱙ # !scope="row"| [[ᱵᱚᱡᱨᱟᱝ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]] |[[Freestyle wrestling|ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱴᱞᱤᱸᱜ]] | |} ==ᱠᱷᱟ.ᱯᱟ.ᱣᱨᱤ ᱠᱚ== ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. [[ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱠ.ᱢ. ᱵᱤᱱᱟᱢᱳᱞ]] ᱟᱨ [[ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱣᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Arjuna-Awards-panel-to-prune-list/articleshow/118763.cms|title=Arjuna Awards panel to prune list|work=The Times of India|date=7 August 2003|agency=Press Trust of India|accessdate=14 May 2016|location=New Delhi|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160803124633/http://timesofindia.indiatimes.com/Arjuna-Awards-panel-to-prune-list/articleshow/118763.cms|archivedate=3 August 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱢᱳᱞ ᱟᱣᱟᱰ ᱮᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱭ ᱯᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2003/aug/09khel.htm|title=Beenamol to get Khel Ratna|publisher=Rediff.com|date=9 August 2003|accessdate=15 May 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805012504/http://www.rediff.com/sports/2003/aug/09khel.htm|archivedate=5 August 2016}} * {{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/08/23/stories/2003082307431700.htm|title=Beenamol, Anjali to share Khel Ratna|date=23 August 2003|accessdate=15 May 2016|newspaper=The Hindu|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083511/http://www.thehindu.com/2003/08/23/stories/2003082307431700.htm|archivedate=3 February 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱥᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]],ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟ.ᱰᱤ ᱫᱩᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2003/08/10/stories/2003081004591700.htm|title=Beenamol to get Khel Ratna|date=10 August 2003|accessdate=15 May 2016|newspaper=The Hindu|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083511/http://www.thehindu.com/thehindu/2003/08/10/stories/2003081004591700.htm|archivedate=3 February 2018}} * {{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030811/sports.htm#2|title=Anjali flays awards panel|newspaper=The Tribune|date=10 August 2003|accessdate=15 May 2016|location=New Delhi|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150127192526/http://www.tribuneindia.com/2003/20030811/sports.htm#2|archivedate=27 January 2015}} * {{cite news|url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=23807|title=Sidelined, shooter Anjali Bhagwat slams Arjuna award selection|date=10 August 2003|work=Press Trust of India|publisher=The Indian Express|accessdate=15 May 2016|author=Srivastava, Abhaya|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806144311/http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=23807|archivedate=6 August 2016}} *{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2003/aug/10anjali.htm|title=Anjali slams Arjuna Awards committee|publisher=Rediff.com|date=10 August 2003|accessdate=15 May 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805012507/http://www.rediff.com/sports/2003/aug/10anjali.htm|archivedate=5 August 2016}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱢᱳᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱡᱚᱲᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱣ ᱛᱮ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1030830/asp/sports/story_2315737.asp|title=33 sportspersons honoured: Controversy set aside as stars get their due from the President|date=30 August 2003|accessdate=15 May 2016|newspaper=The Telegraph|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610152120/http://www.telegraphindia.com/1030830/asp/sports/story_2315737.asp|archivedate=10 June 2016}} * {{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2003/aug/22awards.htm|title=Anjali, Beenamol get Khel Ratna|publisher=Rediff.com|date=22 August 2003|accessdate=15 May 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805012510/http://www.rediff.com/sports/2003/aug/22awards.htm|archivedate=5 August 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱯᱮᱨᱮᱨᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[Shooting sport|ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱩᱴᱚᱨ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱥᱳᱫᱷᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱵᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱢᱤᱴᱤ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ronjan-sodhi-khel-ratna-irks-krishna-poonia-improper-selection-sports-panel-politics-ace-shooter/1/299466.html|archivedate=4 June 2016}}</ref> A committee member noted that ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱴᱷᱤᱠᱟ. ᱠᱮᱟᱭ ᱡᱮ, [[ᱰᱤᱥᱠᱟᱥ ᱛᱷᱨᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴ [[ᱜᱤᱨᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱮᱜᱳᱣᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱳᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱪᱤᱠᱟ.ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱳᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱴᱤᱸᱜ ᱠᱮᱫᱟ ? <ref>{{cite news|url=http://sports.ndtv.com/athletics/news/212730-khel-ratna-controversy-krishna-poonia-hits-back-at-anjali-bhagwat-says-didnt-lobby-for-award|title=Khel Ratna controversy: Krishna Poonia hits back at Anjali Bhagwat; says didn't lobby for award|publisher=NDTV|date=21 August 2013|agency=Press Trust of India|accessdate=14 May 2016|location=New Delhi|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605115318/http://sports.ndtv.com/athletics/news/212730-khel-ratna-controversy-krishna-poonia-hits-back-at-anjali-bhagwat-says-didnt-lobby-for-award|archivedate=2016-06-05}}</ref> ==ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Reflist|30em}} t3ldyveo1j5wc8au6krk6s8l995tgcz ᱯᱷᱤᱡᱤ 0 7687 200353 43671 2026-11-08T18:22:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200353 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = ᱨᱤᱯᱟᱵᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱡᱤ |native_name = {{unbulleted list |item_style=font-size:88%; | {{native name|fj|Matanitu Tugalala o Viti}} | {{native name|hif|फ़िजी गणराज्य}} }} |common_name = ᱯᱷᱤᱡᱤ |image_flag = Flag of Fiji.svg |image_coat = Coat of Arms Fiji.svg |image_map = Fiji (orthographic projection).svg |image_map2 = Fiji - Location Map (2013) - FJI - UNOCHA.svg |national_motto = {{native phrase|fj|"Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui"|italics=off|nolink= yes}}<br />{{small|"Fear God and honour the Queen<ref>{{cite web|url= http://www.fijihighcommission.org.uk/about.html|title= About Fiji – History, Government and Economy|website= www.fijihighcommission.org.uk|access-date= 1 September 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180830031112/http://www.fijihighcommission.org.uk/about.html|archive-date= 30 August 2018|url-status=live}}</ref> "}} |national_anthem = "[[God Bless Fiji]]"<br /><center>[[File:Fiji National Anthem.ogg|God Bless Fiji]]</center> |official_languages =[[ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱹᱱ]]<br> [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱜᱽᱞᱤᱥ]] <br>[[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref>Compare: {{cite web |url= http://www.fiji.gov.fj/Govt--Publications/Constitution.aspx |title= Constitution of the Republic of Fiji |website= fiji.gov.fj |publisher= The Fijian Government |accessdate= 14 March 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161011085543/http://www.fiji.gov.fj/govt--publications/constitution.aspx |archive-date= 11 October 2016 |url-status=dead }} Subsection 3(3) reads: "This Constitution is to be adopted in the English language and translations in the ''iTaukei'' and Hindi languages are to be made available." Subsection 31(3) clarifies that Fiji Hindi is the intended meaning of "Hindi".</ref> |regional_languages= [[Rotuman language|Rotuman]] |demonym = Fijian |capital = [[ᱥᱩᱵᱷᱟ]]<ref>Although Suva is the largest population center that is classified as a "city", the town of [[Nasinu]] has a population that is slightly higher than Suva's. See {{cite web |title= Age, Sex and Marital Status by Urban and Rural Enumeration, Fiji 2007 |url= http://www.statsfiji.gov.fj/component/advlisting/?view=download&format=raw&fileId=1138 |website= statsfiji.gov.fj |publisher= Fiji Bureau of Statistics |access-date= 5 June 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171016012700/http://www.statsfiji.gov.fj/component/advlisting/?view=download&format=raw&fileId=1138 |archive-date= 16 October 2017 |url-status= dead }}</ref> |coordinates = {{Coord|18|10|S|178|27|E|type:city}} |largest_city = capital |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[Republic|constitutional republic]] |leader_title1 = [[President of Fiji|President]] |leader_name1 = ᱡᱤᱭᱳᱛᱤ ᱠᱳᱱᱨᱚᱛᱮ |leader_title2 = [[Prime Minister of Fiji|Prime Minister]] |leader_name2 = ᱯᱷᱨᱟᱠ ᱵᱟᱭᱱᱤᱢᱟᱨᱟᱢᱟ |leader_title3 = [[Parliament of Fiji|Speaker of the Parliament]] |leader_name3 = ᱮᱯᱮᱭᱤ ᱱᱟᱭᱞᱟᱛᱤᱠᱟᱣ |legislature = [[Parliament of Fiji|ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱴ]] |area_rank = 151st <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> |area_km2 = 18,274 |area_sq_mi = 7,056 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = negligible |population_estimate = 912,241<ref>{{cite web |url= https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |title= World Population Prospects 2017 |date= 1 July 2017 |website= United Nations-Population Division |accessdate= 4 April 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160919061238/https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ |archive-date= 19 September 2016 |url-status=live }}</ref> |population_estimate_rank = 161st |population_estimate_year = 2018 |population_density_km2 = 46.4 |population_density_sq_mi = 120.3 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = 148th |population_census = 884,887<ref name=2017census>{{cite web |url= http://www.fiji.gov.fj/Media-Center/Press-Releases/Fiji-Bureau-of-Statistics-Releases-2017-Census-Res.aspx |title= Fiji Bureau of Statistics Releases 2017 Census Results |author= Government of Fiji |date= 10 January 2018 |accessdate= 3 November 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181103052331/http://www.fiji.gov.fj/Media-Center/Press-Releases/Fiji-Bureau-of-Statistics-Releases-2017-Census-Res.aspx |archive-date= 3 November 2018 |url-status= dead }}</ref> |population_census_year = 2017 | ethnic_groups = {{unbulleted list | ᱕᱖.᱘% ''ᱤᱛᱟᱣᱠᱮᱭ'' (ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ) | ᱓᱗.᱕% [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | ᱑.᱒% ᱨᱳᱛᱩᱢᱟᱱᱥ | ᱔.᱕% ᱮᱴᱟᱜ (ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱛᱚ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱲᱭᱟ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱ , ᱪᱟᱭᱱᱤᱥ) }} | ethnic_groups_year = 2016<ref name="Factbook-Fiji" /> |religion = {{ublist |item_style= white-space:nowrap; | 64.4% [[Christianity]] |27.9% [[Hinduism]] | 7.7% Other religions}} |religion_year = 2007<ref name="2007 Census – Religion" /> |GDP_PPP = $9.112 billion<ref name=imf2>{{cite web |url= http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&pr.y=14&sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=819&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title= Fiji |publisher= International Monetary Fund}}</ref> |GDP_PPP_year = 2018 |GDP_PPP_per_capita = $10,251<ref name=imf2 /> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $5.223 billion<ref name=imf2 /> |GDP_nominal_year = 2018 |GDP_nominal_per_capita = $5,876<ref name=imf2 /> |sovereignty_type = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ |established_event1 = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ |established_date1 = ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ |established_event2 = ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ |established_date2 = ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ |Gini_year = 2013 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 36.4 <!--number only--> |Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url= https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=FJ |title= Gini Index |publisher= World Bank |accessdate= 5 November 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171107012342/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=FJ |archive-date= 7 November 2017 |url-status=live }}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.724 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url= http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title= Human Development Report 2019 |year= 2019 |accessdate= 9 December 2019 |page= 9 |publisher= United Nations Development Programme |archive-url= https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |archive-date= 24 October 2018 |url-status=live }}</ref> |HDI_rank = 98th |currency = [[Fijian dollar]] |currency_code = FJD |time_zone = FJT |utc_offset = +12 |time_zone_DST = FJST<ref>{{cite web |url= http://www.timeanddate.com/library/abbreviations/timezones/pacific/fjst.html |title= FJST – Fiji Summer Time |publisher= timeanddate.com |accessdate= 24 October 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121020015349/http://www.timeanddate.com/library/abbreviations/timezones/pacific/fjst.html |archive-date= 20 October 2012 |url-status=live }}</ref> |utc_offset_DST = +13<ref>{{cite web |url= http://www.timeanddate.com/news/time/fiji-advances-clocks-nov-29.html |title= Fiji Reignites Daylight Saving Time on November 29 |publisher= timeanddate.com |date= 10 November 2009 |accessdate= 2 May 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091230085319/http://timeanddate.com/news/time/fiji-advances-clocks-nov-29.html |archive-date= 30 December 2009 |url-status=live }}</ref> |drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]] |calling_code = [[+679]] |cctld = [[.fj]] }} ᱯᱷᱤᱡᱤ ({{IPAc-en|audio=en-us-Fiji.ogg|ˈ|f|iː|dʒ|i}} {{respell|FEE|jee}}; {{lang-fj|Viti}} {{IPA-fj|ˈβitʃi|}}; [[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]]: फ़िजी), ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱫᱤᱯ''' (ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱹ: Matanitu Tu-Vaka-i-koya ko Viti ''ᱢᱟᱛᱟᱱᱤᱛᱩ ᱛᱩᱼᱵᱷᱟᱠᱟᱼᱤᱼᱠᱳᱭᱟ ᱠᱳ ᱵᱷᱤᱛᱤ'', ᱤᱜᱽᱞᱤᱥ: Republic of the Fiji Island) [[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]]: फ़िजी गणराज्य; ''Fiji Gaṇarājya'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑᱐᱐ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱭᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱤᱢᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱳ ᱱᱩᱭᱟ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱑᱖᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱮᱞ ᱛᱟᱥᱢᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱤᱜᱽᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ᱾ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱣ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱿ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Fiji. LOC 2005631610.tif|thumb|Fiji. ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱫᱤᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮ ᱓᱒᱒ ᱜᱚᱴᱮᱱ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱡᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱑᱐᱖ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ), ᱟᱨᱦᱚ ᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱕᱒᱒ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱩᱭᱟ ᱞᱮᱵᱩ᱿ ᱫᱤᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱛᱳᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱦᱚ ᱵᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱵᱩ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱶᱛᱟ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== ᱑)https://hi.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AB%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A5%80 ᱒)https://en.m.wikipedia.org/wiki/Fiji ᱓)https://bn.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AB%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A6%BF {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] 1yg63zxuoxw56i2r4eah6ykqgh9wpt0 ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7770 200311 145544 2026-11-08T17:22:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200311 wikitext text/x-wiki == '''ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' == ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱵᱤᱨᱜᱩᱸᱡᱽ''' ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ(᱓᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱯᱤᱲ'''ᱥᱮ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ(ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱲᱢᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ<ref>http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316011819/http://tirhut-muzaffarpur.bih.nic.in/ |date=2015-03-16 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱫᱚ'''ᱵᱮᱴᱤᱭᱟ''' ।ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱨᱚᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ। ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱟᱜᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱱᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ '''ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ'''ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱨᱚᱦᱚ ᱟᱸᱫᱚᱲᱚᱱ ᱥᱮ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ। == '''ᱚᱛᱱᱚᱜ''' == ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱕,᱒᱒᱘ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒,᱐᱑᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ)᱾ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ '''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ''' ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱚᱢᱩᱸᱰᱚ ᱨᱤᱝᱱᱮᱥ ᱫᱤᱯ''' ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤᱜᱼᱟ<ref name="Islands">{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | accessdate = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Amund Ringnes Island 5,255km2 | url-status = dead | archiveurl = https://archive.is/20151201081219/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | archivedate = 2015-12-01 }}</ref> == '''ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱶᱟ''' == ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ'''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱮᱱᱟ᱾ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱓᱖ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱺᱢᱤᱺ(᱑᱒᱙ᱹ᱗ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ)ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ '''ᱵᱤᱨᱡᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱺ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ(ᱱᱩᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ)ᱟᱨ '''ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ'''ᱯᱷᱳᱱᱟ ᱨᱮ '''ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ''' ᱮ ᱥᱟᱢᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Bihar|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|accessdate=September 25, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archivedate=August 23, 2011}}</ref> == '''ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ''' == ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱮᱱ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,'''ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ''','''ᱵᱚᱜᱚᱦᱟ''' ᱟᱨ'''ᱱᱚᱨᱠᱟᱸᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ'''᱾ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚᱫᱚ ᱺᱵᱮᱛᱤᱭᱟ,ᱥᱤᱠᱴᱟ,ᱢᱚᱭᱱᱟᱴᱟᱸᱰ, ᱪᱟᱱᱯᱚᱛᱤᱭᱟ,ᱵᱟᱭᱨᱤᱭᱟ,ᱞᱟᱣᱨᱤᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱟ-᱑,ᱵᱟᱜᱷᱟ-᱒,ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱚᱱᱤ,ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ,ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ,ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱦᱟ,ᱵᱷᱤᱛᱭᱟ,ᱯᱤᱯᱼᱨᱟᱥᱤ == '''ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱛᱷᱤᱛᱤ''' == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ,ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱮᱻᱞᱮᱞ ᱓,᱙᱓᱕,᱐᱔᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟᱢᱚᱴᱤ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱚᱨᱮᱜᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤᱜᱼᱟ᱾ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱖᱓ ᱟᱱᱟᱜ (᱖᱔᱐ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ)ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱤᱪᱷᱟ ᱙᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱩᱲᱼᱟ ᱾(᱒᱕,᱐᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱜᱮᱥᱟᱞ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱵᱟᱹᱰ ᱒᱘ᱹ᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱟᱲᱟᱝᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱙᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱕᱘ᱹ᱐᱖%᱾ == '''ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ''' == ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ == '''ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱷᱚᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱕ᱹ᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ,᱒ᱹ᱙᱗% ᱦᱚᱲ ᱩᱨᱫᱷᱩ ᱛᱮ,᱐ᱹ᱙᱙% ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱮ,ᱟᱨ ᱐ᱹ᱖᱖% ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱚ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱢᱮᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱹᱪᱷᱤ ᱔᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱻᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱟᱝ ᱥᱟᱹᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱛᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱠᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite encyclopedia | editor = M. Paul Lewis | encyclopedia = Ethnologue: Languages of the World | title = Bhojpuri: A language of India | url = http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | accessdate = 2011-09-30 | edition = 16th | year = 2009 | publisher = SIL International | location = Dallas, Texas | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111006002323/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bho | archivedate = 2011-10-06 }}</ref> ᱾ == '''ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱸᱜᱚᱴᱷᱚᱱ''' == ᱥᱚᱱᱢᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱢᱼᱢᱮᱼᱥᱣᱚᱨ ᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱟᱛᱚᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱜᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱱᱚᱛᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱸᱥᱼᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱚ ᱜᱮᱞᱮᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |title=Archive copy |access-date=2020-01-07 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817070626/http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |url-status=dead }}</ref> ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ,ᱥᱚᱱᱢᱚᱛᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱟᱷᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱭᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱢᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web |url=http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |title=Archive copy |access-date=2020-01-07 |archive-date=2019-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817070626/http://www.entrepreneurshipindia.co.in/articles/amit-choubey-founder-of-SANMAT-works-hard-to-bring-the-change-towards-the-marginalized-sections-of-our-society.html |url-status=dead }}</ref> ᱾ == '''ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ''' == ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ,ᱚᱱᱩᱜᱨᱚᱦᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱤᱱᱦᱟᱸ,ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱡᱚᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱤᱥᱟᱞ ᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱨᱚᱦᱚ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱥᱮ ᱦᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ == '''ᱥᱮᱬᱟᱦᱚᱲ ᱠᱚ''' == ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ,ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ,ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱢᱚᱱᱚᱡ ᱵᱟᱡᱯᱮᱭᱤ,ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱜᱟᱺᱫᱷᱤ ᱵᱟᱵᱟ,ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱨᱚᱦᱚ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ᱾ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱵᱷᱨᱚᱢᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵ ᱥᱚᱨᱚᱬ ᱯᱟᱸᱰᱮ,ᱟᱤᱼᱮᱼᱮᱥ,ᱮᱱᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱥᱚᱪᱤᱵ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱥᱚᱸᱡᱚᱭ ᱡᱟᱭᱥᱵᱟᱞ,ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱜᱭᱟᱸ,ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ᱾ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ,ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤᱭᱟᱜ,ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱚᱱᱚᱲᱦᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱟᱸᱰᱮ,ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱨᱟᱣ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ,ᱪᱩᱨᱤᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ᱾ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱨᱩᱥᱤ,ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱸᱰᱮ '''ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱫ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱸᱬᱼᱮ''' ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ntn457ckp47cdlli0f3xpbdkrl0x05j ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 7774 200372 177754 2026-11-08T18:39:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200372 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | mottoeng = | image_map = Noklak in Nagaland (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = {{refn|total area of the 5 circles.<ref name="censusind-Tuensang"/>}} | area_total_km2 = 1,152 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = {{refn|total population of the 5 circles.<ref name="dchb2014"/>}} | population_total = 59,300 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = | footnotes = }} '''ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ , ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱥᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="dchb2014"/> == ᱚᱛᱱᱚ == ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑,᱑᱕᱒ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="censusind11">{{cite web|title=Noklak Taluk Population Tuensang, Nagaland, List of Villages & Towns in Noklak Taluk|url=https://www.censusindia2011.com/nagaland/tuensang/noklak-population.html|publisher=Census of India|accessdate=22 December 2017|date=2017|archive-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102211/https://www.censusindia2011.com/nagaland/tuensang/noklak-population.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="dchb2014"/> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱩᱣᱮᱱᱥᱟᱸᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱵᱚᱨᱟᱵᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Noklak is Nagaland’s youngest district|url=http://www.easternmirrornagaland.com/noklak-is-nagalands-youngest-district/|work=Eastern Mirror|date=21 December 2017|access-date=4 January 2020|archive-date=24 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724183040/https://www.easternmirrornagaland.com/noklak-is-nagalands-youngest-district/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱥᱚᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ, ᱛᱷᱚᱱᱚᱠᱭᱩᱸ, ᱱᱳᱠᱷᱩ, ᱯᱟᱱᱥᱚ ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱢᱮᱭᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=News Press Releases 06 08 2012|url=https://www.nagaland.gov.in/Nagaland/NotificationsAndAlerts/NewsPressReleases_06_08_2012.html|publisher=Government of Nagaland|date=6 August 2012 |quote=Noklak Sub-Division which {{sic|comprises |hide=y|of}} 37 recognized villages and 8 un-recognized villages and 5 Administrative headquarters namely Noklak ADC, Thonoknyu SDO, EAC Hqs are Panso, Nokhu and Chengmei}}</ref><ref name="ddmp">{{cite web|title=District Disaster Management Plan, Tuensang|url=http://nsdma.gov.in/Docs/Acts_Plans/DDMP_Tsg.pdf|publisher=Nagaland State Disaster Management Authority|page=17|date=November 2011|access-date=2020-01-04|archive-date=2017-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217051214/http://nsdma.gov.in/Docs/Acts_Plans/DDMP_Tsg.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱥᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱯᱜᱽᱨᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news|title=ENPO supports demand for Noklak district headquarter|url=http://www.nagalandpost.com/ShowStory.aspx?npoststoryiden=UzEwMDY0NjQ%3D-4zkjOfQ8OeA%3D|publisher=Nagaland Post News|date=27 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220214805/https://www.nagalandpost.com/ShowStory.aspx?npoststoryiden=UzEwMDY0NjQ%3D-4zkjOfQ8OeA%3D|archive-date=20 December 2024|access-date=4 January 2020|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ == ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱡᱟᱸ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ, ᱛᱷᱳᱱᱚᱠᱤᱱᱩ, ᱱᱳᱠᱷᱩ, ᱯᱟᱱᱥᱳ, ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱢᱮᱭᱤ ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱛᱩᱣᱮᱱᱥᱟᱸᱜᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (ᱮᱰᱤᱥᱤ) ᱛᱷᱚᱱᱚᱠᱭᱩ ᱥᱚᱨᱠᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱸᱴ ᱨᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱤᱮᱥᱤ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟ.ᱥᱟᱲᱟ ᱱᱚᱠᱷᱩ, ᱯᱟᱱᱥᱳ ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱢᱮᱭᱤ ᱥᱚᱨᱠᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Profile of Tuensang District (Land of Culture)|url=https://ipr.nagaland.gov.in/Districtprofile?ID=Tuensang|website=Department of Information & Public Relations, Nagaland Official Website|date=2016|access-date=2020-01-04|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042904/https://ipr.nagaland.gov.in/Districtprofile?ID=Tuensang|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱠᱤᱭᱮᱱᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱪᱚᱣᱠᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tuensang District Profile|url=http://tuensang.nic.in/districtprofile.html|website=tuensang.nic.in}}</ref> ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ (ᱟᱨᱤᱰᱤ ᱵᱽᱞᱚᱠ) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ, ᱱᱳᱠᱷᱩ, ᱯᱟᱱᱥᱳ, ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱢᱮᱭᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱠᱭᱩᱸ ᱟᱨᱰᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱷᱳᱱᱚᱠᱭᱩᱸ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ <ref name="dchb2014"/>{{rp|68}} ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Noklak sub-div is now a district|url=http://www.nagalandpage.com/top-stories/40029-noklak-sub-div-is-now-a-district|work=Nagaland Page|date=22 December 2017|language=en-gb|access-date=4 January 2020|archive-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223102417/http://www.nagalandpage.com/top-stories/40029-noklak-sub-div-is-now-a-district|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Polling Stations|url=http://ceo.nagaland.gov.in/Downloads/ListofPS/Longleng.pdf|publisher=Government of Nagaland|pages=19, 23|access-date=2020-01-04|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223215713/http://ceo.nagaland.gov.in/Downloads/ListofPS/Longleng.pdf|url-status=dead}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱩᱣᱮᱝᱥᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱥᱚᱨᱠᱚᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙,᱕᱐᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="dchb2014">{{cite web|title=District Census Handbook, Tuensang|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/13/1307_PART_A_DCHB_TUENSANG.pdf|publisher=Census of India|page=25|date=16 June 2014}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱕᱒% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱘% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐% ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙᱘% ᱫᱚ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱚᱱᱚ ᱡᱟᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱩᱥᱩᱪᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱞᱟᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱗᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱗᱔% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="censusind11"/> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱷᱤᱭᱟᱢᱤᱱᱩᱸᱜᱚᱱ ᱡᱚᱱᱚ ᱤᱧᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Nagaland upgrades Noklak sub-division into district|url=http://indiatoday.intoday.in/story/nagaland-upgrades-noklak-sub-division-into-district/1/1115772.html|work=India Today|date=21 December 2017}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} bk7tkb2qk557gks49omq8uju1xgcf32 ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ 0 7882 200262 178940 2026-11-08T16:15:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200262 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |image = The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg |name = ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ |caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱭᱟᱱᱟᱛᱷ |office = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ |term_start = ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ |term_end = |governor = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱭᱤᱠ]]<br/>[[ᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱵᱮᱱ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] |predecessor = ᱟᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱟᱵᱽ |successor = |office1 = |term_start1 = |term_end1 = |1blankname1 = |1namedata1 = |office2 = |constituency2 = |term2 = |predecessor2 = |successor2 = |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |birth_date ={{Birth date and age|1972|6|5|df=y}} |birth_place = ᱯᱟᱧᱪᱩᱨ, ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ |residence = |death_date = |death_place = |spouse = |children = }} '''ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱧᱩᱴᱩᱢ ᱟᱟᱡᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱵᱤᱥᱛ<ref name=NYT2/><ref name=HT>[http://www.hindustantimes.com/assembly-elections/who-is-yogi-adityanath-mp-head-of-gorakhnath-temple-and-a-political-rabble-rouser/story-tTAP7eBbg5nrTU93NLLZbO.html Who is Yogi Adityanath? MP, head of Gorakhnath temple and a political rabble-rouser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420054625/http://www.hindustantimes.com/assembly-elections/who-is-yogi-adityanath-mp-head-of-gorakhnath-temple-and-a-political-rabble-rouser/story-tTAP7eBbg5nrTU93NLLZbO.html |date=20 April 2017 }}, Hindustan Times, 6 April 2017.</ref><ref name=Huffington>[http://www.huffingtonpost.in/2017/03/18/in-the-end-this-is-what-worked-in-yogi-adityanaths-favour_a_21902267/ In The End, This Is What Worked In Yogi Adityanath's Favour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318191031/http://www.huffingtonpost.in/2017/03/18/in-the-end-this-is-what-worked-in-yogi-adityanaths-favour_a_21902267/ |date=18 March 2017 }}, 18 March 2017.</ref>}, ᱢᱟᱹᱦᱤᱛᱺ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱤ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱡᱟᱛᱤᱭᱚᱛᱟᱵᱟᱫᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱒᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱚᱯᱚᱨᱪᱟᱨᱤᱡ-ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱡᱚᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢᱹ ᱯᱤᱹ ᱭᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱢᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱭᱩᱣᱟ ᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟᱫᱷᱟᱣᱤᱡᱼᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱟᱰᱨᱟᱯ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱛᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱢ ᱰᱟᱠ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱭᱚᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ([[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱰᱟᱟᱲᱣᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱧᱪᱩᱨ ᱟᱛᱚ ᱨᱮ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/saffron-power-in-gorakhpur/article342682.ece|title=Saffron power in Gorakhpur|newspaper=The Hindu|accessdate=18 March 2017|date=29 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222148/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/saffron-power-in-gorakhpur/article342682.ece|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1090414/jsp/nation/story_10819205.jsp|title=Smart father's 'simple' son battles a Yogi|website=Telegraphindia.com|accessdate=18 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807022051/https://www.telegraphindia.com/1090414/jsp/nation/story_10819205.jsp|archive-date=7 August 2017|url-status=live}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱛ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱧᱡᱟᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name=village>Anupam Trivedi, [http://www.hindustantimes.com/assembly-elections/father-villagers-elated-over-yogi-adityanath-s-elevation-as-up-cm/story-936cY6mfqyADqqIbZvJtoK.html Father, villagers in Uttarakhand elated over Yogi Adityanath’s elevation as UP CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319161411/http://www.hindustantimes.com/assembly-elections/father-villagers-elated-over-yogi-adityanath-s-elevation-as-up-cm/story-936cY6mfqyADqqIbZvJtoK.html |date=19 March 2017 }}, Hindustan Times, 19 March 2017.</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱝᱜᱟᱛ ᱟᱯᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱛᱮᱭᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱢᱣᱟᱛᱤ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱜᱟᱲᱣᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ<ref name=et0317>{{citation |title=Yogi Adityanath, a Maths graduate who became a sanyasi |url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/57713011.cms |newspaper=[[The Economic Times]] |date=19 March 2017 |last1=Bano |first1=Arjumand |access-date=19 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320024309/http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/57713011.cms |archive-date=20 March 2017 |url-status=live }}</ref><ref name=TOI>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/How-a-Pauri-youth-turned-into-Yogi/articleshow/41659956.cms|title=How a Pauri youth turned into Yogi|work=[[The Times of India]]|date=4 September 2014|accessdate=5 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905023830/http://timesofindia.indiatimes.com/india/How-a-Pauri-youth-turned-into-Yogi/articleshow/41659956.cms|archive-date=5 September 2014|url-status=live}}</ref>᱾ ==ᱜᱳᱨᱟᱠᱷᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱴ== ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱟᱹᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ, ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱮ ᱵᱟᱹᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛ ᱟᱶᱟᱭᱫᱷᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱨᱟᱠᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱟᱠᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱥᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱥᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱟᱨᱤ]] rz48722q8mvee3ou491pwnnyw5c0rpr ᱩᱦᱟᱱ 0 8121 200210 64278 2026-11-08T14:44:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200210 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = {{raise|0.2em|ᱩᱦᱟᱱ}} | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|zh-hans|武汉市}}}}}} | other_name = | settlement_type = [[Prefecture-level city|Prefecture-level]] & [[Sub-provincial city]] | image_skyline = | image_size = 280 | image_caption = From left to right, from top to bottom: The City Flower of Wuhan, The Seal of Wuhan, The City Tree of Wuhan, Skyline of Wuhan and [[Wuhan Yangtze River Bridge]] with the city's official slogan "Wuhan, different every day ({{lang|zh-Hans|武汉,每天不一样}})", [[Yingwuzhou Yangtze River Bridge]], [[Yellow Crane Tower]], Wuhan Customs House, [[Wuhan University]], Changchun Taoist Temple, Gude Buddhist Temple, [[Xinhai Revolution|Revolution of 1911]] Square, Professional tennis player [[Li Na]], [[Trams in Wuhan|Optics Valley Tram]], [[Bianzhong of Marquis Yi of Zeng]], and a Wuhan ferry across the Yangtze. | image_seal = | motto = {{lang|zh-hans|武汉, 每天不一样}}{{spaces|2}}<br/><small>("Wuhan, Different Everyday!")</small> | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=7}} | image_map1 = Wuhan_in_Hubei.png | mapsize1 = | map_caption1 = Location of Wuhan City jurisdiction in Hubei | pushpin_map = China Hubei#Eastern China#China | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = top | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in Eastern China | coordinates = {{coord|30|35|14|N|114|17|17|E|type:adm2nd_region:CN-42|display=it}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{CHN}} | subdivision_type1 = [[Provinces of the People's Republic of China|Province]] | subdivision_type4 = | subdivision_name1 = [[Hubei]] | subdivision_name4 = | established_title = Settled | established_date = 1500 BC | established_title2 = First unified | established_date2 = January 1, 1927<ref name="history2"/> | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = | population_demonym = Wuhanese | nickname = {{lang|zh-hans|{{linktext|九省通衢}}}}<ref name="Readmeok Sina"/><ref name="City government 九省通衢"/>{{spaces|2}}<br/><small>("China's Thoroughfare")</small><br/>The Chicago of China<ref name="timemagazine"/><ref name="Chicago is all over the place"/><ref name="水野幸吉 Mizuno Kokichi 2014 3"/><br/>{{lang|zh|江城}}{{spaces|2}}<small>("River City")</small> | parts_type = Divisions<ref name="history2"/><ref name="xingzhengquhua"/><br />&nbsp;[[County-level division|County-level]]<br />&nbsp;[[Administrative divisions of the People's Republic of China#Township level|Township-level]] | parts = <br />[[List of township-level divisions of Hubei#Wuhan|13 districts]]<br />156 subdistricts, 1 towns, 3 townships | government_footnotes = | government_type = | leader_title = [[Communist Party Secretary|Party Secretary]] | leader_name = Ma Guoqiang | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = [[Zhou Xianwang]] ({{lang|zh-hans|周先旺}})<ref name="wanyong">{{cite web|script-title=zh:武汉市信息公开|url=http://www.wh.gov.cn/whszfwz/szzc/sztlz/|accessdate=5 April 2018|quote={{lang|zh-hans|2017年2月19日,在武汉市第十四届人民代表大会第一次会议上当选为武汉市政府市长。}}|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406102552/http://www.wh.gov.cn/whszfwz/szzc/sztlz/|archive-date=April 6, 2018|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> | unit_pref = | area_footnotes = <ref name="yearbook">{{cite web|title=Wuhan Statistical Yearbook 2010|url=http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf|publisher=Wuhan Statistics Bureau|accessdate=July 31, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105213243/http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf|archivedate=November 5, 2011|df=mdy-all}}p. 15</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 8494.41 | area_land_km2 = | area_urban_km2 = 1,528 | area_urban_footnotes = &nbsp;(2018)<ref name="demo 14th 22">{{Cite book|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas. 14th Annual Edition|last=Cox|first=W|publisher=Demographia|year=2018|location=St. Louis|pages=22|access-date=June 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archive-date=May 3, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> | population_urban = {{formatnum:8896900}}<ref name="武汉常住人口突破1100万 城市吸引力稳步提升">{{cite web |script-title=zh:武汉常住人口突破1100万 城市吸引力稳步提升 |url=http://www.hb.xinhuanet.com/2019-03/26/c_1124281764.htm |website=[[Xinhua]] Hubei |script-newspaper=zh:长江日报 |date=26 March 2019 |accessdate=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817100249/http://www.hb.xinhuanet.com/2019-03/26/c_1124281764.htm |archive-date=August 17, 2019 |url-status=dead }}</ref> | population_urban_footnotes = &nbsp;(2018)<ref name="demo 14th 22" /> | area_water_km2 = | area_water_percent = | elevation_footnotes = {{citation needed|date=February 2018}} | elevation_m = 37 | elevation_ft = 121 | population_total = {{formatnum:11081000}}<ref name="武汉常住人口突破1100万 城市吸引力稳步提升">{{cite web |script-title=zh:武汉常住人口突破1100万 城市吸引力稳步提升 |url=http://www.hb.xinhuanet.com/2019-03/26/c_1124281764.htm |website=[[Xinhua]] Hubei |script-newspaper=zh:长江日报 |date=26 March 2019 |accessdate=17 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817100249/http://www.hb.xinhuanet.com/2019-03/26/c_1124281764.htm |archive-date=August 17, 2019 |url-status=dead }}</ref> | population_as_of = 2018 | population_density_km2 = auto | population_metro = 19 million | population_metro_footnotes = <ref name="oecd2015"/> | demographics_type2 = Major [[List of ethnic groups in China|ethnic groups]] | demographics2_title1 = Major ethnic groups | demographics2_info1 = [[Han Chinese|Han]] | demographics_type1 = Languages | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = Languages | demographics1_info1 = [[Wuhan dialect]], [[Standard Chinese]] | postal_code_type = [[Postal codes in China|Postal code]] | postal_code = '''4300'''00–'''4304'''00 | area_code = 0027 | iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-HB-01]] | blank1_name_sec2 = City tree | blank1_info_sec2 = [[Metasequoia]]<ref>{{cite web|title=THE CHRONOLOGY OF THE "LIVING FOSSIL" METASEQUOIA GLYPTOSTROBOIDES (TAXODIACEAE): A REVIEW (1943–2003)|url=http://www.metasequoia.org/chronicle.pdf|publisher=Harvard College|page=15|quote=1984 In the spring, Metasequoia was chosen as the "City Tree" of Wuhan, the capital of Hubei.|date=2003|accessdate=January 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306151512/http://www.metasequoia.org/chronicle.pdf|archive-date=March 6, 2016|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> | website = {{URL|www.wuhan.gov.cn|武汉政府门户网站 (Wuhan Government Web Portal)|}} {{in lang|zh-hans}}; {{URL|english.wh.gov.cn|English Wuhan|}} (in English) | timezone = [[China Standard Time|China Standard]] | utc_offset = +8 | blank_name = GDP<ref name="GDP2010">{{cite web|script-title=zh:武汉市2010年国民经济和社会发展统计公报|url=http://www.tjcn.org/tjgb/201103/18954.html|publisher=Wuhan Statistics Bureau|date=May 10, 2011|accessdate=July 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023035033/http://www.tjcn.org/tjgb/201103/18954.html|archive-date=October 23, 2012|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> | blank_info = 2018 | blank1_name = &nbsp;- Total | blank1_info = [[CNY]] 1.485&nbsp;trillion<br />USD 224.28&nbsp;billion ([[List of Chinese municipalities and prefecture-level cities by GDP|8th]]) | blank2_name = &nbsp;- Per capita | blank2_info = CNY 138,759<br />USD 20,960 (nominal) - 40,594 (purchasing power parity) ([[List of Chinese municipalities and prefecture-level divisions by GDP per capita|11th]]) | blank3_name = &nbsp;- Growth | blank3_info = {{increase}} 8% (2018) | blank4_name = [[License Plate (China)|License plate prefixes]] | blank4_info = {{lang|zh-cn|鄂A}}<br />{{lang|zh-cn|鄂O}} (police and authorities) | blank2_name_sec2 = City flower | blank2_info_sec2 = [[Plum blossom]]<ref name="torchrelay"/> }} '''ᱩᱦᱟᱱ''' ᱥᱮ ᱩᱦᱩᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱚᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱵᱮᱹᱭ ᱯᱨᱚᱫᱮᱹᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱤᱭᱟᱝᱥᱤᱠᱤᱭᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱤᱭᱟᱱᱜᱟᱸ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱩᱪᱚᱝ, ᱦᱟᱱᱠᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱱᱭᱟᱭᱤᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱳᱣᱟᱨᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱪᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱡᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱮ ᱨᱮᱹᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ᱾ == ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱮᱞ == ᱛᱟᱞᱟ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱖,᱐᱗,᱗᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱦᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱗᱙ᱹ᱒% ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱹᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱣ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱩ ᱫᱚ ᱓.᱙᱓% ᱠᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱔.᱖᱙% ᱫᱚ ᱵᱳᱫᱫᱷᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱩ ᱯᱟᱸᱡᱟᱸᱭᱟ, ᱒.᱘᱖% ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ, ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱐ᱹ᱓᱔%, ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱑.᱖᱔% ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱩ ᱠᱚᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱑.᱖᱑% ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ᱾ == ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ == ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱮᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱡᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱹᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱱᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱷᱩᱱᱤᱠ ᱡᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱠᱚ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == 8t2lfnhy6dltq7vslfy9fs3gsw6ca9b ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ(ᱯᱷᱤᱞᱢ) 0 8232 200441 124585 2026-11-08T19:57:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200441 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲᱚ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ | image = | caption = | starring = [[ᱥᱤᱫᱷᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]<br />[[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]<br />[[ᱢᱤᱱᱚᱠᱮᱛᱚᱱ]]<br />[[ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ]]<br />[[ᱥᱢᱤᱛᱟ]] | director = [[ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]] | producer = [[ᱫᱮᱵᱟᱥᱤᱥ ᱰᱳᱜᱽᱨᱟ]]<br />[[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] | writer = [[ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]] | music = [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ]] | cinematography = [[ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] | editing = [[ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱬᱤ]] | distributor = [[ᱞᱳᱴᱚᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] | released = ᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ | runtime = | country = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | language = ᱳᱰᱤᱭᱟ }} '''''ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ''''' (Salute to Mother Utkala/ODISHA) ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]-ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱳᱨᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ.ᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref> {{cite web |url=http://bandeutkalajanani.fullodisha.com/default.html |title=Oriya Movie, Wallpaper, Trailers, Ringtone Download, Gallery, Bande Utkal Janani, Oriya Film Official Website, By Fullorissa |publisher=bandeutkalajanani.fullorissa.com |accessdate=2009-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090129174316/http://bandeutkalajanani.fullodisha.com/default.html |archivedate=29 January 2009 |url-status=dead}}</ref><ref name="twincityplus.com">{{Cite web |url=http://www.twincityplus.com/index.aspx?page=article&sectid=15&contentid=200810312008103114203621752adf1c2&sectxslt= |title=Archived copy |access-date=25 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412170628/http://www.twincityplus.com/index.aspx?page=article&sectid=15&contentid=200810312008103114203621752adf1c2&sectxslt= |archive-date=12 April 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱭᱩ.ᱮᱯᱷ.ᱳ. ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |url=http://orissanow.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=13&Itemid=126 |title=Archived copy |access-date=25 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823202056/http://orissanow.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=13&Itemid=126 |archive-date=23 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟ.ᱲᱤᱡ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱥᱚᱠᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟᱞᱚᱪᱼᱟᱱ ᱫᱤᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱰᱟ ᱜᱚᱨᱫᱤ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟ.ᱲᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱱᱩᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ== *[[ᱥᱤᱫᱷᱟᱱᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]] *[[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] *[[ᱢᱤᱱᱚᱠᱮᱛᱚᱱ]] *[[ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱚᱛᱷ]] *[[ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] *[[ᱚᱥᱨᱩ ᱢᱳᱪᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] *[[ᱨᱟᱭᱪᱚᱨᱚᱬ ᱫᱟᱥ]] *[[ᱢᱟᱛᱨᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] <ref> {{cite web |url=http://bandeutkalajanani.fullodisha.com/default.html |title=Casting |publisher=bandeutkalajanani.fullorissa.com |accessdate=2009-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131132314/http://bandeutkalajanani.fullodisha.com/default.html |archivedate=31 January 2009 |url-status=dead}}</ref> ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|http://bandeutkalajanani.fullorissa.com/default.html}} * {{IMDb title|1433272|Bande Utkala Janani}} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:2008 films]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian films]] [[ᱛᱷᱚᱠ:2000s Odia-language films]] {{Odia-film-stub}} jleff0rrdu4eop008qb53edsibcq63i ᱵᱮᱱᱤᱱ 0 8244 200487 188034 2026-11-08T21:08:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200487 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | native_name = {{native name|fr|République du Bénin}} | common_name = ᱵᱮᱱᱤᱱ | image_flag = Flag of Benin.svg | image_coat = Coat of arms of Benin.svg | image_map = Benin (orthographic projection with inset).svg | map_caption = {{map caption|location_color=dark green}} | image_map2 = | national_motto = {{vunblist|{{native phrase|fr|"Fraternité, Justice, Travail"|italics=off|nolink=yes}}|"Fraternity, Justice, Labour"}} | national_anthem = {{vunblist|class=nowrap|{{native phrase|fr|[[L'Aube Nouvelle]]|nolink=yes}}|''The Dawn of a New Day''<center>[[File:L'Aube Nouvelle.ogg|L'Aube Nouvelle]]</center>}} | official_languages = [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] | languages_type = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]ᱠᱚ | languages = {{collapsible list|bullets=y|title={{nobold|List:}} | |[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]] |[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] |[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] |[[ᱟᱜᱩᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱜᱩᱱᱟ]] | [[ᱟᱫᱽᱡᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱫᱽᱡᱟ]] | [[ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱞᱟᱫᱟ]] | [[ᱯᱷᱳᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱳᱱ]] |[[:en:Gbe languages|ᱜᱵᱮ]] | [[ᱜᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱮᱱ]] | [[ᱜᱩᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱱ]] | [[ᱯᱷᱮᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱮᱨᱟ]] | [[ᱯᱷᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱞᱟ]] | [[ᱴᱳᱯᱷᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱴᱳᱯᱷᱤᱱ]] | [[:en:Tɔli language|ᱴᱚᱞᱤ]] | [[ᱣᱟᱪᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱣᱟᱪᱤ]] | [[ᱵᱮᱨᱵᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱨᱵᱟ]] | [[ᱠᱟᱵᱤᱭᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱵᱤᱭᱮ]] | [[ᱞᱟᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱟᱢᱟ]] | [[ᱠᱩᱠᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱠᱯᱟ]] |[[:en:Mbelime language|ᱢᱵᱮᱞᱤᱢᱮ]] | [[ᱢᱳᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱳᱥᱤ]] | [[ᱱᱟᱛᱮᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱛᱮᱱᱤ]] | [[ᱱᱜᱟᱱᱜᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱜᱟᱱᱜᱟᱢ]] | [[ᱛᱟᱢᱢᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱢᱟᱨᱤ]] | [[ᱛᱮᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱢ]] | [[ᱣᱟᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱣᱟᱢᱟ]] | [[ᱭᱳᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱭᱳᱢ]] |[[ᱠᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱣᱟ]] | [[ᱪᱟᱠᱳᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱟᱠᱳᱥᱤ]] | [[ᱯᱷᱳᱫᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱳᱫᱳ]] | [[ᱮᱫᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱮᱫᱮ]] | [[ᱤᱯᱷᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱯᱷᱮ]] | [[ᱢᱳᱠᱳᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱳᱠᱳᱞᱮ]] | [[ᱭᱳᱨᱩᱵᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱭᱳᱨᱩᱵᱟ]] |[[:en:Yoruboid languages|ᱭᱳᱨᱩᱵᱚᱭᱮᱰ]] | [[ᱵᱟᱨᱤᱵᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱨᱤᱵᱟ]] | [[ᱰᱮᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱮᱱᱰᱤ]] | [[ᱯᱷᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱩᱞᱟ]] | [[ᱦᱟᱣᱥᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱟᱣᱥᱟ]]}} | demonym = {{hlist|Beninese}} | ethnic_groups = {{vunblist|᱓᱘.᱔% [[ᱯᱷᱳᱱ ᱦᱚᱲ|ᱯᱷᱳᱱ]]|᱑᱕.᱑% [[ᱟᱫᱽᱡᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱫᱽᱡᱟ]] & [[ᱜᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱤᱱᱟ]]|᱑᱒% [[ᱭᱳᱨᱩᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱭᱳᱨᱩᱵᱟ]]|᱙.᱖% [[ᱵᱟᱨᱤᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱟᱨᱤᱵᱟ]]|᱘.᱖% [[ᱯᱷᱩᱞᱟ ᱦᱚᱲ|ᱯᱷᱩᱞᱟ]]|᱖.᱑% ᱳᱴᱴᱟᱢᱟᱨᱤ|᱔.᱓% ᱭᱳᱣᱟ-ᱞᱳᱠᱯᱟ|᱒.᱙% [[ᱫᱮᱱᱰᱤ ᱦᱚᱲ|ᱫᱮᱱᱰᱤ]]|᱒.᱘% ᱮᱴᱟᱜ|{{nowrap|}}}} | ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ<ref name="insae-bj.org">{{cite web |title=PRINCIPAUX INDICATEURS SOCIO DEMOGRAPHIQUES ET ECONOMIQUES |url=https://www.insae-bj.org/images/docs/insae-statistiques/enquetes-recensements/RGPH/1.RGPH_4/Indicateurs-et-Projetcions/Principaux%20Indicateurs%20projections%20Preface%20RGPH4.pdf |website=www.insae-bj.org |publisher=INSTITUT NATIONAL DE LA STATISTIQUE ET DE L’ANALYSE ECONOMIQUE |language=fr}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | ᱕᱓.0% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] | ᱒᱓.᱘% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] | ᱑᱘.᱑% [[:en:African Traditional Religion|Traditional faiths]] | ᱕.0% Unaffiliated | 0.᱑% ᱮᱴᱟᱜ }} | religion_year = ᱒᱐᱑᱕ | religion_ref = <ref>http://www.globalreligiousfutures.org/countries/benin/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017154104/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/benin/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year |date=2021-10-17 }} = 2010</ref> | capital = [[ᱯᱚᱨᱛᱚᱼᱱᱚᱵᱷᱚ]]<sup>a</sup> | largest_city = [[ᱠᱳᱴᱳᱱᱳᱣ]] | government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]]}} | leader_title1 = [[List of heads of state of Benin|President]] | leader_name1 = [[Patrice Talon]] | leader_title2 = [[List of Presidents of the National Assembly of Benin|President of the National Assembly]] | leader_name2 = [[Louis Vlavonou]]<ref>{{cite web |title=Benin - National Assembly |url=https://data.ipu.org/content/benin?chamber_id=13341 |website=New Parline: the IPU’s Open Data Platform (beta) |language=en |date=5 July 2018 |access-date=28 March 2021 |archive-date=18 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518094400/https://data.ipu.org/content/benin?chamber_id=13341 |url-status=dead }}</ref> | legislature = [[National Assembly (Benin)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[Independence]] | established_event1 = [[Republic of Dahomey]] established | established_date1 = 11 December 1958 | established_event2 = from France | established_date2 = 1 August 1960 | area_rank = 100th | area_km2 = 114763 | area_sq_mi = | area_footnote = <ref name=AS2010>{{Cite report |date=2012 |title=Annuaire statistique 2010 |language=fr |url=http://www.insae-bj.org/annuare-statistique.html?file=files/publications/annuel/Annuaire%20statistique%20%20INSAE%202010.pdf |publisher=[[Institut national de la statistique et de l'analyse économique|INSAE]] |page=49 |access-date=17 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091201/http://www.insae-bj.org/annuare-statistique.html?file=files%2Fpublications%2Fannuel%2FAnnuaire%20statistique%20%20INSAE%202010.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live}}</ref> | percent_water = 0.4% | population_estimate = 11,733,059 | population_estimate_rank = 78th | population_estimate_year = 2019 | population_census = 10,008,749<ref>{{cite web |url=http://www.insae-bj.org/ |title=BENIN en Chiffres |trans-title=BENIN in Figures |language=fr |website=[[Institut national de la statistique et de l'analyse économique|INSAE]] |access-date=17 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151217002938/http://www.insae-bj.org/ |archive-date=17 December 2015 |url-status=dead}}</ref> | population_census_year = 2013 | population_density_km2 = 94.8 | population_density_sq_mi = | population_density_rank = 120th | GDP_PPP = $29.918 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&pr.y=10&sy=2015&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=638&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=1 February 2019}}</ref> | GDP_PPP_rank = 137th | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $2,552<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 163rd | GDP_nominal = $11.386 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 141st | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $971<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 163rd | Gini_year = 2015 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 47.8 <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&series=SI.POV.GINI&country=BEN|title=GINI index (World Bank estimate)|publisher=[[World Bank]]|website=databank.worldbank.org |access-date=1 February 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.545 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 158th | currency = [[West African CFA franc]] | currency_code = XOF | country_code = | time_zone = [[West Africa Time|WAT]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | drives_on = right | calling_code = [[+229]] | cctld = [[.bj]] | footnote_a = [[Cotonou]] is the seat of government. | today = }} '''ᱵᱮᱱᱤᱱ''' ([[:en:Benin|Benin]]) (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ) ᱫᱚ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱦᱳᱢᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱴᱳᱜᱳ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ]], ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱨᱠᱤᱱᱟ ᱯᱷᱟᱥᱳ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱵᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱨᱛᱚ-ᱱᱚᱵᱷᱚ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱚᱱᱚᱣ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱖᱒᱒ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ. (᱔᱓,᱔᱘᱔ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ), ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ== ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Benin}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1064527.stm Country Profile] from [[BBC News]] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/benin/ Benin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231228150152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/benin/ |date=2023-12-28 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20090507211758/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/benin.htm Benin] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [[BBC]], {{YouTube|rp8flCwvoAU|Civilisations - BBC Two: "Western reactions to Benin bronzes"}}, Apr 10, 2018. * {{curlie|Regional/Africa/Benin/|Benin}} * [[commons:Atlas of Benin]] * [https://archive.today/20121214215241/http://atlas.media.mit.edu/app/treemap/export/ben/2009/ Benin Exports] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=BJ Forecasts for Benin Development] ; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ * (ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) [http://www.gouv.bj/ Government of Benin] (official site) * [https://web.archive.org/web/20080813074351/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/benin.html Chief of State and Cabinet Members] * [http://report.globalintegrity.org/benin Global Integrity Report: Benin]{{Dead link|date=August 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ; ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ * [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/benin/benin-newspapers-news.html Directory of Benin news sources] from Stanford University ;ᱵᱮᱯᱟᱨᱼᱵᱟᱱᱤᱡᱽ * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/BEN/Year/2010/Summary World Bank Benin 2010 Summary Trade Statistics] ; ᱠᱷᱮᱞᱚᱰᱸ * [http://post.mnsun.com/2016/06/22/duo-develops-nonprofit-organization-baseball-in-benin/ Baseball] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ‌]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] 7k6xf8upnpgnkiay1blsh2omhdh02vc ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ 0 8556 200445 175257 2026-11-08T20:00:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200445 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱵᱷᱤᱯᱥᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱕ | birth_place = ᱵᱟ.ᱨᱯᱟᱫᱟ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | birth_name = ᱚᱵᱷᱤᱯᱥᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ | other_name = ᱵᱟᱨᱵᱤ | occupation = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ (᱒᱐᱑᱕) | children = | parents = | relatives = | awards = |website = }} '''ᱚᱵᱷᱤᱯᱥᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ '''ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟ.ᱨᱯᱟᱫᱟ|ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref name="Babli">{{cite news|title=ପରଦାରେ କରଣ-ଶାଲିନୀଙ୍କ ପ୍ରେମ କାହାଣୀ|url=http://sambad.in/entertainment/karan-salini-21892/|accessdate=3 July 2018|newspaper=sambad.in|date=5 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018034108/https://sambad.in/entertainment/karan-salini-21892/|archivedate=18 October 2020|url-status=dead}}</ref> ᱬᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱠᱮᱶᱩ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱨᱩ ᱟᱥᱤᱞᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ]] ᱨᱮ ᱠᱟ‌ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite web|title=Babli|url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/babli-oriya-actress-biography-wiki-hot-photos-album-wallpapers/|publisher=Incredible Orissa|accessdate=20 July 2016|archive-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170413080230/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/babli-oriya-actress-biography-wiki-hot-photos-album-wallpapers/|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱵᱷᱤᱯᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱩ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite web|title=ODIA FILM ACTRESS BABLI|url=http://www.click2odisha.com/babli.php|publisher=click2odisha.com(ଆମ ଓଡ଼ିଶା ବିଷୟରେ)|accessdate=20 July 2016|archive-date=19 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819042207/http://click2odisha.com/babli.php|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱞᱮᱭᱟ ''ᱵᱟᱨᱵᱤ'' ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱞᱟ.ᱲ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Intervew with Odia Actress Babli|url=http://www.odiasantabanta.in/2015/04/interview-with-odia-actress-babali.html|publisher=OdiaSantaBanta.in|accessdate=20 July 2016|archive-date=25 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825221941/http://www.odiasantabanta.in/2015/04/interview-with-odia-actress-babali.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱟᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱓᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢ.ᱠ.ᱪ. ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱢ.ᱯ.ᱪ. ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱞᱚᱥ ᱴᱩ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Odia actress Babli marrige photo|url=http://incredibleorissa.com/odia-actress-babli-marriage-photo/|accessdate=20 July 2016|archive-date=1 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801015026/http://incredibleorissa.com/odia-actress-babli-marriage-photo/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Ollywood Celebrity Abhipsa Panda Biography|url=http://www.ollywood24.com/odia-celebrity-biography/abhipsa-panda.htm|publisher=Ollywood24.com|accessdate=20 July 2016|archive-date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706084107/http://www.ollywood24.com/odia-celebrity-biography/abhipsa-panda.htm|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱵᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ 'ᱥᱟᱫᱷᱚᱵᱚ ᱵᱚᱦᱩ' ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱴ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱶᱩ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱨᱩ ᱟᱥᱤᱞᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱪᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦᱩ]] ᱠᱤᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱥᱚ [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]]ᱻᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱥᱟᱝ ᱞᱤᱰ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱟᱠᱷᱤ ᱯᱚᱞᱚᱠᱚᱨᱮ ᱛᱩ]] ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱵᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ,[[ᱢᱤᱱᱚᱠᱮᱨᱚᱱ]],[[ᱚᱥᱨᱩᱢᱳᱪᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]],[[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]],[[ᱜᱽᱞᱳᱨᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]],ᱯᱨᱤᱭᱚᱱᱠᱟ,[[ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ(ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]], ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ [[ᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱩᱱ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱤᱨᱚ ᱫᱚ ᱛᱚᱱᱢᱚᱭ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱣ ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ,[[ᱥᱚᱢᱚᱨᱮᱥ ᱨᱟᱣᱩᱛᱨᱟᱭ]],[[ᱠᱩᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ]],[[ᱯᱤᱱᱴᱤ ᱱᱚᱱᱫᱚ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ‌ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref>{{cite web|last=Palit|first=Ashok|title=Bubbly Tanmaya starrer Aain Kanoon is set to go on theatre soon|url=http://orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=30896|publisher=OrissaDiary.com|accessdate=20 July 2016|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408191819/http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=30896|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤᱻᱟᱜ ᱰᱳᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱵᱮᱰ ᱜᱟᱯ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱞᱤᱯᱤ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱞᱤᱯᱤ]] ᱜᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱫᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱫᱚ, ᱠᱨᱩᱥᱱᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠᱻᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱳᱞᱢ [[ᱚ ᱟ ᱦᱚᱨᱥᱮᱭᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱨᱤᱡᱚᱲᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱲᱯᱚ ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱚᱲᱯᱚ ᱫᱤᱱᱚᱨᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ।<ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱯᱤ,ᱡᱤᱱᱟ ᱥᱟᱢᱚᱞ,ᱚᱡᱤᱛ ᱫᱟᱥ,[[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]], ᱟᱥᱤᱛ ᱯᱚᱛᱤ,ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ।<ref>{{cite news|title=ସୁଶ୍ରୀ ଭୂମିକାରେ ବବ୍ଲି|url=http://news.kansult.in/webpage/detailnews/3255/9|accessdate=3 July 2018|newspaper=ଓଡ଼ିଆ ସ୍ପଟ୍ ନ୍ୟୁଜ୍|date=17 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819095128/http://news.kansult.in/webpage/detailnews/3255/9|archive-date=19 August 2019|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱳᱞᱢ [[ᱴᱤᱠᱮ ᱚᱱᱟᱰᱤ ᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱵᱽᱞᱤ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ‌ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱱᱚᱱᱫᱚ ।<ref name="Babli"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱚᱬ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref>{{cite news|title=ବଡ଼ ପରଦାକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି ବବଲି!|url=http://sambad.in/entertainment/babli-is-back-7076/|accessdate=11 October 2017|newspaper=sambad.in|date=8 October 2017}}</ref> ==ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱨᱳᱞ !! ᱢᱚᱱᱛᱚᱵᱭᱚ |- | ᱒᱐᱐᱙ || [[ᱠᱮᱶᱩ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱩ ᱟᱥᱤᱞᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ]] || [[ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱚᱠ]] || || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱒᱐᱑᱐ || [[ᱟᱠᱷᱤ ᱯᱚᱞᱚᱠᱚᱨᱮ ᱛᱩ]] || ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ || ᱢᱟᱢᱟ || ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ |- | ᱒᱐᱑᱑ || [[ᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱩᱱ]] || ᱥ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ || || |- | ᱒᱐᱑᱒ || [[ᱵᱮᱰ ᱜᱟᱞ]] || ᱡᱚᱭᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ || ᱯᱨᱚᱜᱚᱲᱵᱷᱟ || |- | ᱒᱐᱑᱕ || [[ᱚ ᱟ ᱦᱚᱨᱥᱮᱭᱤ]] || ᱱ. ᱯᱟᱰᱷᱤ || || |- | ᱒᱐᱑᱕ || [[ᱜᱚᱲᱯᱚ ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱚᱲᱯᱚ ᱫᱤᱱᱚᱨᱚ]] || ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱱᱟᱭᱚᱠ || || ᱠᱷᱚᱲᱚᱱᱟᱭᱚᱠ |- | ᱒᱐᱑᱗ || [[ᱴᱤᱠᱮ ᱚᱱᱟᱰᱤ ᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ]] || ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱨᱤᱠ || ᱰ. ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ || ᱨᱤᱞᱤᱡᱚᱜ ᱛᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮ |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Imdb name|nm3532442}} 07w0hwn3ued5m6c8ucrrygjb73wekfa ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ 0 8577 200132 158182 2026-11-08T13:01:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200132 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ | image = Hira Devi Waiba.jpg | caption = Picture taken 2010 | image_size = | background = solo_singer | birth_date = {{birth date and age|1940|9|9|df=y}} | birth_place = Ambootia, Darjeeling, India | death_date = {{death date|df=yes|2011|01|19}} | death_place = Kadamtala, Siliguri, India | instrument = Madal, harmonium, damphu | occupation = [[Folk singer]] | nationality = [[Indian]] | genre = Nepali Folk, Tamang Selo | years_active = | label = HMV, Radio Nepal, Music Nepal, AIR | Notable Instruments = | website = }} '''ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱡ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱪᱩᱨᱟ ᱛᱚ ᱦᱚᱭᱤᱱ ᱚᱥᱛᱩᱨᱟ' ([[ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ]]: चुरा त होइन अस्तुरा) ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱞᱳ]] ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ-ᱟ ᱥᱨᱮᱧ [[ᱮᱪ ᱮᱢ ᱵᱷᱤ]], ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱗᱔ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱠᱚᱴ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा - पहिलो तामाङ सेलो गीत ? - Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-03-05|language=en-US|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|archivedate=4 March 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱜᱨᱮᱰ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱹᱟ== ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚᱥᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚᱥᱮᱱ ᱥᱢᱨᱩᱛᱤ ᱯᱚᱨᱚᱥᱠᱟᱨ , ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱜᱤᱨᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱦᱟᱥᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱥᱮᱣᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱬ ᱵᱟᱦᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱫᱷᱱᱟ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤᱢᱟ ᱯᱷᱩᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱳ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱩᱨᱥᱮᱶ ᱥᱩᱨ ᱟᱢᱵᱩᱛᱤᱭᱟ ᱪᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱚᱨᱸᱡᱽ ᱛᱤᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱝ ᱢᱟᱱᱥᱤᱝ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱥᱨᱤᱝ ᱫᱳᱞᱢᱟ ᱾ ᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱓᱐᱐ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling%27s+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676|title=Darjeeling's folk singer Hira Waiba dies of burn injuries|newspaper=The Himalayan Times|accessdate=21 July 2012|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921230856/https://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Darjeeling%27s+folk+singer+Hira+Waiba+dies+of+burn+injuries&NewsID=273676|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ 19 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱥᱮᱶ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱛᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱑᱙᱖᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱩᱨᱮᱥᱮᱶ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱟᱣᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp|title=North Bengal & Sikkim {{!}} School for Nepali folk music|newspaper=The Telegraph | location=Calcutta (Kolkata)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305014554/https://www.telegraphindia.com/1080210/jsp/siliguri/story_8894110.jsp|archivedate=5 March 2018|url-status=live|access-date=2018-03-05|df=dmy-all}}</ref> ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱫᱤᱭᱮᱪᱟᱱ,'' ''ᱳᱨᱟ ᱫᱟᱣᱫᱤ ᱡᱟᱱᱫᱟ'' '' ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱨᱤ ᱛᱚ ᱨᱟᱢᱨᱤ''᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱤᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢᱴᱚᱞᱟ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱮᱥ ᱮᱢ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱤᱱᱴᱮᱨᱱᱚᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1110120/jsp/siliguri/story_13466851.jsp|title=Hira Devi dies of burn injuries|newspaper=The Telegraph|accessdate=21 July 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025230739/http://www.telegraphindia.com/1110120/jsp/siliguri/story_13466851.jsp|archivedate=25 October 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱱᱚᱵᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Navneet Aditya Waiba, Satya Waiba|newspaper=The Telegraph|accessdate=26 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archivedate=2 February 2017|df=dmy-all}}</ref> == ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ == ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱱᱚᱵᱷᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱱᱤᱛ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ "ᱟᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤ ᱥᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱡᱚᱞᱲᱤ- ᱴᱨᱤᱵᱩᱴ ᱴᱩ ᱢᱚᱫᱚ " ᱨᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba|title=Songs of Tribute, Ama Lai Shraddhanjali|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212181004/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|archivedate=12 December 2017|url-status=live|accessdate=10 January 2017|newspaper=The Himalayan Times|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.oklisten.com/navneetadityawaiba|title=Ama Lai Shraddhanjali|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180215001433/https://www.oklisten.com/navneetadityawaiba|archivedate=15 February 2018|df=dmy-all}}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == [[En:Navneet Aditya Waiba|ᱱᱚᱵᱷᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ]] [[En:Ama Lai Shraddhanjali|ᱟᱢᱚ ᱞᱟᱭᱤ ᱥᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱟᱞᱵᱚᱢ]] [[En:Music of Nepal#Tamang music|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] [[En:Tamang Selo|ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱞᱳ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{YouTube|p_ezyYKGbgY|Hira Devi Waiba's songs and life in pictures}} * [https://www.youtube.com/view_play_list?p=A5560EDB1530C87E Hira Devi Waiba's songs] *[https://www.youtube.com/watch?v=_Ym_jA2fkCs 'Navneet Aditya Waiba | Aye Syangbo'] *[https://www.youtube.com/watch?v=Cuj8LO81hT0 'Navneet Aditya Waiba | Phariya Lyaaidiyechan'] *[https://www.youtube.com/watch?v=rk7GXuF04Kc 'Navneet Aditya Waiba | Chuiya Ma Hah | Dhan Naach Geet'] *[https://www.youtube.com/watch?v=BKJc_VAmR-g 'Navneet Aditya Waiba | DHANKUTA - For our Lahure Brothers'] *[https://www.youtube.com/watch?v=OpS7V_P3Blk 'Navneet Aditya Waiba | Jhilke Naachayko - Damphu Geet '] 41ht77jlvkq3t1bgodfd6u2wcou5drp ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ 0 8630 200334 158373 2026-11-08T17:55:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200334 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ | honorific_suffix = | image = Prerana Deshpande.jpg | image_size = 250px | alt = Prerana Deshpande in a concert on 1 September 2016, at [[Mahaveer School]] Auditorium, [[Jaipur]]. | caption = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | nationality = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | ethnicity = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | education = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ | alma_mater = ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱵᱟᱭᱤ ᱯᱩᱬᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | occupation = ᱮᱱᱮᱡ, ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱝ | years_active = | organization = ᱱᱨᱩᱛᱭᱚᱫᱷᱟᱢ | style = ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ | awards = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ <br/>([[#ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱮᱞᱢᱮ]]) }} '''ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] '''Prerana Deshpande''') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱛᱷᱚᱱ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/step-by-step-3/ |author=Kulkarni, Pranav |title=Step by Step |website=The Indian Express |date=24 April 2010 |access-date=5 January 2017}}</ref> ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱚᱫᱤᱱᱤ ᱜᱚᱞᱮ ᱭᱟᱜ ᱟ/ᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱟᱸᱰᱣᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=GS/> ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱮᱞᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱛᱩᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱦᱤᱬᱤ ᱵᱷᱟᱴᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ<ref name=GS/>, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱜᱷᱚᱨᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/living/kathaks-conundrum-amid-appreciation-for-outward-dazzle-is-genuine-artistry-in-danger-of-being-overlooked-4773631.html |author=Sreeram, Lakshmi |title=Kathak's conundrum: Amid appreciation for outward dazzle, is genuine artistry in danger of being overlooked? |website=Firstpost |date=19 July 2018 |access-date=19 July 2018}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2009/08/22/arts/dance/22borders.html |author=Macaulay, Alastair |title=Just Try to Pass by Without Being Stunned |website=The New York Times |date=21 August 2009 |access-date=5 January 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.narthaki.com/info/gtsk/gtsk11.html |author=Dr. Kothari, Sunil |title=New York Diary: Erasing Borders Dance Festival |website=Narthaki |date=10 September 2009 |access-date=5 January 2017}}</ref> ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤᱵᱟᱭᱤ ᱯᱷᱩᱞᱮ ᱯᱩᱬᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱞᱤᱛᱠᱚᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱥᱤᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱠᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=GS>{{cite web |url=http://thegoldensparrow.com/lifestyle/they-have-danced-their-way-to-glory/ |title=They have danced their way to glory |last=Grover |first=Heena |website=The Golden Sparrow |date=26 February 2016 |access-date=25 November 2016 |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045558/http://thegoldensparrow.com/lifestyle/they-have-danced-their-way-to-glory/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱞᱠᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://asiasociety.org/video/mathematics-rhythm |title=The Mathematics of Rhythm |website=Asia Society |date=5 June 2010 |access-date=31 January 2017}}</ref> ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱞᱟᱭ ᱢᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱬᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱷᱲᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.preranadeshpande.com/page/Nrityadham |title=Nrityadham |website=Prerana Deshpande |access-date=5 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110185518/http://www.preranadeshpande.com/page/Nrityadham |archive-date=2017-01-10 |url-status=dead }}</ref><ref name=Cha10>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/lessons-in-faith/ |author=Chaudhuri, Nupur |title=Lessons in faith |website=The Indian Express |date=19 August 2010 |access-date=5 January 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |website=Punekarnews |title=Shaniwarwada Dance & Music Festival enters in its 16th year |url=http://www.punekarnews.in/shaniwarwada-dance-music-festival-enters-in-its-16th-year/ |date=27 February 2017 |access-date=27 February 2017}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/statuesque-postures/article96635.ece |author=Srikanth, Rupa |title=Statuesque postures |website=The Hindu |date=29 January 2010 |access-date=5 January 2017}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ== ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱥᱨᱤ ᱥᱩᱯᱨᱤᱛ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱯᱞᱟ]] ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=happiness>{{cite web |url=http://www.happiness-inc.org/ishwari-deshpande |title=Ishwari Deshpande |website=Happiness Inc |access-date=17 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222112745/http://www.happiness-inc.org/ishwari-deshpande |archive-date=2016-12-22 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.supreetdeshpande.com/ |title=Supreet Deshpande |access-date=15 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215203118/http://www.supreetdeshpande.com/ |archive-date=15 February 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref name=happiness/> ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Dancers-win-national-kathak-awards/articleshow/3934977.cms |title=Dancers win national kathak awards |website=The Times of India |date=5 January 2009 |access-date=15 February 2017}}</ref> == ᱜᱟᱱᱟᱝᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ == ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ [[ᱢᱤᱨᱟ ᱵᱟᱭᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ "ᱢᱦᱟᱨᱚ ᱚᱨᱚᱬᱟᱢ" (mharo pronam) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱱᱟᱝᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱨᱚᱬᱟ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://mharopranam.weebly.com/index.html |title=Mharo Pranam - Concept |website=Mharo Pranam |access-date=5 January 2017}}</ref><ref name=Cha10/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 35dqezr1cyy253021xp58ejyh2ptsgw ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ 0 8741 200091 195841 2026-11-08T12:30:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200091 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ | image = | alt = | caption = | birth_date = ᱓᱐/᱐᱘/᱑᱙᱖᱘ | birth_place = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | death_date = <!--{{Death date|2011|06|27}}--> | death_place = | yearsactive = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ | nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]] | other_names = | known_for = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] | occupation = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ]] [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] | spouse = ᱡᱚᱭᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ | children = ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ }} '''ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ,ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ [[ᱞᱟᱞᱟᱯᱟᱱ ᱵᱤᱵᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ [[ᱛᱚᱨᱚᱝᱜᱚ]] ᱴᱩᱵᱷᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱥᱣᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱ" ᱟᱨ "ᱚᱢᱵᱤᱠᱟᱠᱷᱩᱰᱤᱸᱠᱚ ᱦᱟᱸᱰᱤᱥᱟᱲᱚ" ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟ.ᱜᱽ ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । <ref name=kadambini>{{cite book|last=ଖିଲାର|first=ଅମିତାଭ|title=ଆଳାପ : ସଫଳ ସ୍ନିଗ୍ଧା|date=March 2015|publisher=କାଦମ୍ବିନୀ|url=http://www.kadambini.org/view.aspx?id=97&dat=March-2015|access-date=2020-03-21|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014540/http://www.kadambini.org/view.aspx?id=97&dat=March-2015|url-status=dead}}</ref> == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱥᱱᱩᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟ.ᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟ/ᱟ.ᱥᱩᱞᱚᱜ ᱯᱚᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱻᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱰᱟ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ।<ref>{{cite news|title=ଉତ୍ତମଙ୍କ ବଦଳରେ ଶ୍ରୀରାମ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ଏହି ସିନେମାରେ!|url=http://sambad.in/entertainment/sriram-replces-uttam-108566/|accessdate=2 April 2018|newspaper=sambad.in|date=25 March 2018}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱥᱱᱤᱜᱽᱫᱷᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤᱻᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ|ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ । <ref>http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/sambhavna-mohanty-to-debut-in-upcoming-mun-raja-tu-rani.html{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ === {{div col|3}} * [[ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱱᱤ ᱠᱮᱦᱤ ᱚᱞᱚᱜᱟ ᱠᱚᱨᱤ]], ᱒᱐᱑᱓ * [[ᱞᱚᱵᱷ ᱰᱚᱴ ᱠᱚᱢ]], ᱒᱐᱐᱙ *[[ᱥᱩᱱᱟ ᱪᱚᱰᱷᱮᱭᱤ ᱢᱚ ᱨᱩᱯᱟ ᱪᱚᱰᱷᱮᱭᱤ]], ᱒᱐᱐᱙ *[[ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱟ]], ᱒᱐᱐᱙ *[[ᱯᱟᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱨᱤᱪᱤ ᱯᱟᱣᱩᱸᱡᱤ ᱛᱚᱨᱚ]], ᱒᱐᱐᱙ *[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱟᱭ ᱞᱚᱵᱷ ᱭᱩ]], ᱒᱐᱐᱘ *[[ᱠᱟᱲᱤᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]], ᱒᱐᱐᱗ *[[ᱪᱚᱠᱟ ᱪᱚᱠᱟ ᱵᱷᱚᱣᱩᱸᱨᱤ]], ᱒᱐᱐᱗ *[[ᱢᱳ ᱥᱩᱱᱟ ᱯᱩᱣᱚ]], ᱒᱐᱐᱗ *[[ᱨᱟᱠᱷᱤ ᱵᱚᱸᱫᱷᱤᱞᱤ ᱢᱚ ᱨᱚᱠᱷᱤᱵᱚ ᱢᱟᱱᱚ]], ᱒᱐᱐᱖ *[[ᱥᱟᱥᱩ ᱜᱷᱚᱨᱚ ᱪᱟᱞᱤ ᱡᱤᱵᱤ]], ᱒᱐᱐᱖ *[[ᱛᱚᱛᱮ ᱢᱳ ᱨᱟᱬᱚ]], ᱒᱐᱐᱕ *[[ᱢᱟᱛᱨᱩᱥᱚᱠᱛᱤ]], ᱒᱐᱐᱓ *[[ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷᱚᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱙ *[[ᱥᱟᱥᱩ ᱦᱟᱛᱚᱠᱚᱰᱤ ᱵᱷᱟᱣᱩᱡᱚ ᱵᱮᱰᱤ]], ᱑᱙᱙᱙ *[[ᱚᱱᱭᱟᱭ ᱠᱮᱛᱮᱫᱤᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱘ *[[ᱥᱚᱱᱛᱟᱱᱚ]], ᱑᱙᱙᱘ *[[ᱥᱤᱝᱦᱚᱵᱟᱦᱤᱱᱤ]], ᱑᱙᱙᱘ *[[ᱞᱚᱠᱷᱮ ᱥᱤᱵᱚ ᱯᱩᱡᱤ ᱯᱟᱭᱤᱪᱷᱤ ᱯᱩᱣᱚ]], ᱑᱙᱙᱗ *[[ᱢᱚᱦᱩᱣᱟ]], ᱑᱙᱙᱔ *[[ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱥᱟᱞ]], ᱑᱙᱙᱔ *[[ᱯᱟᱪᱮᱨᱤ ᱩᱴᱷᱳᱞᱟ ᱢᱚᱡᱷᱤ ᱫᱩᱣᱟᱨᱮ]], ᱑᱙᱙᱔ *[[ᱥᱩᱱᱟ ᱵᱷᱟᱣᱩᱡᱚ]], ᱑᱙᱙᱔ *[[ᱟᱥᱟ]], ᱑᱙᱙᱓ *[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]], ᱑᱙᱙᱓ *[[ᱚᱱᱴᱤ ᱪᱷᱩᱨᱤ ᱛᱚᱱᱴᱤ ᱠᱟᱴᱮ]], ᱑᱙᱙᱒ *[[ᱠᱟᱲᱤᱭᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱥᱟ]], ᱑᱙᱙᱐ *[[ᱥᱟᱥᱛᱤ]], ᱑᱙᱘᱙ *[[ᱵᱟᱡᱮ ᱵᱚᱭᱤᱸᱥᱤ ᱱᱟᱪᱮ ᱜᱷᱩᱝᱜᱩᱨᱚ]], ᱑᱙᱘᱒ *[[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱭᱟ]], ᱑᱙᱘᱐ {{div col end}} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ == * ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱷᱚᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ:ᱥᱳ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ, ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/show-time-2012-award-oriya-film-television-awards-ceremony-puri/ |title=Show Time 2012 Award &#124; Oriya Film & Television Awards Ceremony at Puri |first= |last= |work=incredibleorissa.com |quote=Best Character Role (Female) – Snigdha Mohanty |accessdate=16 January 2013 |archive-date=12 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112133658/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/show-time-2012-award-oriya-film-television-awards-ceremony-puri/ |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱭ == {{Reflist}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{imdb name|3385593}} rltm9let3w87ykd8uy5c4or3xi9iu0y ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ 0 8775 200323 130319 2026-11-08T17:41:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200323 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱯᱟᱱᱰᱮ | image = [[File:Pratima Pandey Barua statue.jpg|thumb|ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱥᱴᱮᱪᱭᱩ]] | caption = ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱯᱟᱱᱰᱮ | image_size = . | background = solo_singer | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|10|3}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] | death_date = 27 December 2002 | death_place =[[ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ, ᱟᱥᱟᱢ]] | instrument = Vocalist | genre = [[Folk song]] and regional [[filmi]] [[Playback singer|playback]] | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | years_active = }} '''ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ''' (᱓ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱔ᱼ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒) ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱩᱵᱽᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ, ᱟᱥᱟᱢ|ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱚᱠᱚᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱞᱯᱟᱨᱤᱭᱟ (ᱠᱚᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ/ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ/ᱫᱮᱥᱤ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚ ᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ''ᱦᱟᱥᱛᱤᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱨ ᱢᱚᱦᱩᱛ ᱵᱟᱸᱫᱷᱩᱨᱮ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ (ᱞᱟᱞᱡᱤ) ᱤᱡ ᱵᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱫᱟᱥ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱡ ᱯᱨᱚᱢᱛᱷᱮᱥ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱤᱡ ᱦᱤᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.bipuljyoti.in/music/pratima_barua_pandey.html |title=Archived copy |accessdate=2013-03-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031061418/http://www.bipuljyoti.in/music/pratima_barua_pandey.html |archivedate=2012-10-31 }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱠᱷᱞᱮ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱛᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱦᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟ! ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱲᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ "ᱜᱟᱫᱟᱫᱷᱟᱨ" ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱥᱟᱞ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ (ᱞᱟᱞᱡᱤ) ᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱮᱢᱚ ᱜᱤᱦ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱮᱠᱷᱟ ᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱵᱟᱹᱝ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱛᱚᱵᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱛᱤᱥ ᱵᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱡᱟᱞᱥᱟ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱥᱤ ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ (shy young Pratima), ᱟᱫᱚ ᱟᱞᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱯᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱡᱚᱢ, ''ᱰᱷᱚᱠ'', ''ᱡᱷᱩᱱᱩᱠᱟ'', ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱦ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟ ᱟᱫᱚ ᱜᱚᱞᱯᱲᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ᱨᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱨ. ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱠᱮᱡ ᱵᱟᱲᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱨᱮᱵᱴᱰᱤᱠᱥᱚᱱ (Prediction) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱞᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱠᱮᱡᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ᱚᱥᱚᱞ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱞᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ "ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱴᱚᱨ ᱥᱩᱨ" ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |last1=Schuman |first1=Sandy |title=We’re in the Same Boat, Brother |url=http://tothestory.blogspot.com/2016/07/were-in-same-boat-brother-and-if-you.html |website=Another Side to the Story |accessdate=5 February 2019}}</ref> ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱴᱤᱨᱮᱰ (retired) ᱯᱨᱤᱝᱥᱤᱯᱟᱞ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ== ==ᱥᱟᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} 1. [[The Times of India]], 27 December 2002.{{fcn|date=January 2020}}<br /> 2. [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]], India, 28 December 2002.{{fcn|date=January 2020}}<br /> 3. Sharmah, C. [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]], India, 22 December 2006.{{fcn|date=January 2020}}<br /> 4. Barua, N. [[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]], India, 22 January 2005.{{fcn|date=January 2020}}<br /> 5. [https://web.archive.org/web/20240730052811/https://indianfolklore.org/journals/index.php/IFL/article/viewFile/47/49 Jyotirmoi Prodhani, ''Life as lore: the art and time of Pratima Barua Pandey''] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Pandey, Pratima Barua}} [[Category:Singers from Assam]] [[Category:People from Dhubri district]] [[Category:Assamese playback singers]] [[Category:1935 births]] [[Category:2002 deaths]] [[Category:Indian female folk singers]] [[Category:Indian folk singers]] [[Category:Recipients of the Padma Shri in arts]] [[Category:20th-century Indian singers]] [[Category:Indian female royalty]] [[Category:Women musicians from Assam]] [[Category:20th-century Indian women singers]] 40ncxta0pr4j9l3yuzhj3n2drzq8sqa ᱦᱮᱢᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ 0 8799 200142 188800 2026-11-08T13:09:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200142 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱮᱢᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ | image = | caption. = Hema Chowdhary | birth_date. = 12 October 1955 | birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | residence = [[ᱨᱚᱴᱚᱱ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ]], [[ᱨᱴ ᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = | death_place = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱦ | birth_name = ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱨᱟᱵᱷᱩ | years active = ᱑᱙᱗᱕ - present | website = | spouse = | children = ᱯᱩᱨᱚᱦᱤᱛᱷ ᱠᱚᱱᱰᱟᱣᱤᱛᱤ }} '''ᱦᱮᱢᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱕) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ [[ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱛᱮᱞᱜᱩ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱯᱮᱞᱤ ᱠᱟᱱᱤ ᱯᱮᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱵᱤᱡᱟᱭᱟ ᱣᱟᱬᱤ]], [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱭᱟ]], [[ᱫᱤᱯᱟ]], [[ᱜᱟᱞᱤ ᱢᱟᱛᱷᱩ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤ ᱵᱟᱨᱮᱫᱟ ᱠᱟᱫᱟᱢᱵᱟᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱚᱨ]] ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ [[ᱢᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱟ ᱞᱤᱞᱟᱭ]] (᱑᱙᱗᱖), ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://tamilwire.net/36596-manmadha-leelai-heroine-hema-chaudhary-praises-kamal-haasan.html|title=Manmadha Leelai heroine Hema Chaudhary praises Kamal Haasan|publisher=Tamilwire|date=5 October 2013|accessdate=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812153500/http://tamilwire.net/36596-manmadha-leelai-heroine-hema-chaudhary-praises-kamal-haasan.html|archive-date=12 August 2018|url-status=dead}}</ref> ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ (ᱮᱠᱴᱤᱝ) ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱟ ᱠᱟᱞᱟᱠᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮ ᱾ ᱦᱮᱢᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱱ.ᱴᱤ ᱨᱟᱢᱟᱨᱟᱣ]], [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ]], [[ᱰᱨᱹ ᱵᱤᱥᱬᱩᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ]], [[ᱠᱟᱞᱭᱟᱬ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱮᱥ]], ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]], [[ᱚᱝᱵᱽᱨᱤᱥ]], [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱚᱱ]], [[ᱪᱤᱨᱚᱝᱡᱤᱣᱤ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱵᱟᱹᱵᱩ]], [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱨᱟᱡᱩ]], [[ᱚᱱᱚᱱᱛ ᱱᱟᱜᱽ]], [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱱᱟᱜᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱮᱥ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱼᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ [[ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]], ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ [[ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱚᱡᱤᱨ]], [[ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱚᱨᱡᱟ]], [[ᱨᱚᱵᱤᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨ]] ᱾ ᱟᱨ [[ᱵᱤ. ᱥᱟᱨᱚᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ]], [[ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ᱫᱮᱵᱤ]], [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱟᱝᱛᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱤᱥᱬᱩᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ]], [[ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱫᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱥᱩᱫᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ]], [[ᱠᱮ.ᱟᱨ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]], [[ᱡᱚᱭᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱟᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱢᱚᱸᱡᱩᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱰᱢᱟᱯᱨᱤᱭᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱨᱚᱦᱤᱱ ᱫᱚ ᱾ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱝᱥᱤᱭᱟᱹᱨ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱲᱤ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱦ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱠᱤᱞ (skill) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱱᱚᱨᱟᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱯᱮ ᱯᱮᱱᱟᱞ (judging panel) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://notesok.in/answer.php?id=39th%20National%20Film%20Awards |title=Notes for 39th National Film Awards |publisher=Notesok |accessdate=11 November 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042727/http://notesok.in/answer.php?id=39th%20National%20Film%20Awards |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱦᱮᱢᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱠᱟᱞᱟᱠᱚᱨ, ᱵᱨᱩᱸᱰᱣᱟᱱ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ [[ᱮᱱ.ᱴᱤ ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ|ᱮᱱᱴᱤᱟ]], [[ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱣ|ᱮᱮᱱᱟᱨ]], [[ᱮᱥ.ᱣᱤ. ᱨᱚᱝᱜᱟ ᱨᱟᱣ]], [[ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱮᱢᱡᱤᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱠᱚᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱵᱟᱛᱳᱨ ᱢᱩᱬ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱞᱤ ᱠᱟᱱᱤ ᱯᱮᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱟᱱᱱᱟᱫᱽ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱱᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.gomolo.com/pilli-kani-pelli-movie-cast-crew/16632|title=Pelli Kani Pelli (1977)|publisher=Gomolo|accessdate=11 November 2015|archive-date=6 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806193218/http://www.gomolo.com/pilli-kani-pelli-movie-cast-crew/16632|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱜᱟᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱤ]] (᱑᱙᱗᱗), [[ᱱᱤᱡᱟᱢ]] (᱑᱙᱗᱘), [[ᱠᱟᱛᱛᱟ ᱟᱞᱞᱩᱰᱩ]] (᱑᱙᱗᱙) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱞᱳᱠᱵᱚᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱟ ᱞᱤᱞᱟᱭ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱨᱚᱦᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟ ᱵᱟᱬᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱟᱣᱟᱨᱰ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|6024893}} * [http://www.chitraloka.com/profiles/12283-hema-chaudhary-profile.html Hema Chaudhary Profile at Chitraloka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160526150259/http://www.chitraloka.com/profiles/12283-hema-chaudhary-profile.html |date=2016-05-26 }} * [http://www.filmibeat.com/celebs/hema-chaudhary.html Hema Chaudhary biography] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Chaudhary, Hema}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses in Kannada cinema]] [[Category:Actresses in Telugu cinema]] [[Category:Actresses in Tamil cinema]] [[Category:Actresses in Malayalam cinema]] [[Category:Indian female classical dancers]] [[Category:Performers of Indian classical dance]] [[Category:Kuchipudi dancers]] [[Category:Dancers from Andhra Pradesh]] [[Category:20th-century Indian actresses]] [[Category:Actresses from Hyderabad, India]] [[Category:20th-century Indian dancers]] [[Category:Film and Television Institute of Tamil Nadu alumni]] [[Category:21st-century Indian actresses]] il70fh6alwvv05tz6cfs7ri59gz112g ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ 0 8803 200379 130444 2026-11-08T18:47:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200379 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = | name = ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ | honorific_suffix = | background = solo_singer | image = Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg | image_size = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year unless the exact date is already WIDELY published, as per [[WP:DOB]] --> | birth_place = [[Kurseong]], [[Darjeeling]], [[West Bengal, India]] | origin = | genre = Nepali Folk, [[Tamang Selo]] | occupation = Nepali Folk Singer | nationality = [[Indian]] | instrument = | years_active = 2016-present | label = OKListen | associated_acts = | website = | module = | module2 = | module3 = }} ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives Mother's songs|date=26 January 2017|website=The Telegraph|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archivedate=2 February 2017|url-status=live}}</ref> == ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱞ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱩᱨᱥᱮᱭᱳᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱛᱤᱠᱤᱲᱟᱜ ᱥᱟᱛᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱥᱤᱱᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":1" /> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫᱽ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=http://archive.annapurnapost.com/News.aspx/story/45579?_REQUEST=News.aspx/story/45579|title=आमाका गीतलाई पुनर्जन्म दिँदै|last=Author|access-date=2018-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312083621/http://archive.annapurnapost.com/News.aspx/story/45579?_REQUEST=News.aspx%2Fstory%2F45579|archivedate=2018-03-12|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=http://saptahik.ekantipur.com/news/2017-01-23/20170122113812.html|title=हीरादेवीलाई सम्झाउँदै|access-date=2018-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620121952/http://saptahik.ekantipur.com/news/2017-01-23/20170122113812.html|archivedate=2017-06-20|url-status=dead|language=ne}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba|title=Songs of Tribute|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171212181004/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|archivedate=2017-12-12|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱤᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱱ ᱯᱷᱞᱟᱤᱢ ᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱮᱭ ᱯᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱸᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴᱩᱢᱵᱟ ᱨᱩᱻᱚᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ,ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱻᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱚ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱠᱷᱩᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱵᱽᱱᱤᱛ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱭ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱳ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱣᱟᱭᱤᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱟᱭᱳ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱵᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱞᱰᱚᱢ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤ ᱥᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱡᱚᱲᱤ (ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮᱨᱮ ᱦᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱟᱡᱜᱟᱲ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱸᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://saptahik.ekantipur.com/news/2017-01-23/20170122113812.html|title=Kantipur News|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620121952/http://saptahik.ekantipur.com/news/2017-01-23/20170122113812.html|archive-date=2017-06-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://namsadhim.com/archives/3547|title=Tribute to a Mother - Namsadhim|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180223184618/https://namsadhim.com/archives/3547|archivedate=2018-02-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://darjeelingtimes.com/daughter-of-legendary-singer-late-hira-devi-waiba-revives-her-songs/|title=Daughter of Legendary Singer Late. Hira Devi Waiba Revives Her Songs|date=2017-01-28|work=Darjeeling News, Kalimpong News, Kurseong News, Darjeeling Hills, Gorkhaland News by Darjeeling Times|access-date=2018-03-11|language=en-US}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sambadpost.com/%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%A4-22/|title=फरिया ल्याइदेछन् तेइ पनि राता घनन !|date=2017-11-04|work=Sambad Post|access-date=2018-03-12|language=en-US|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312143902/http://sambadpost.com/%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%A4-22/|archivedate=2018-03-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://khabarmagazine.com/archives/14741|title=आमाको गीत गाएर नवनीतले नचाइन् कालेबुङलाई - खबरम्यागजिन|date=2018-02-03|work=खबरम्यागजिन|access-date=2018-03-26|language=en-US|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327035024/http://khabarmagazine.com/archives/14741|archivedate=2018-03-27}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/12093/|title=Sounds of 2016|work=My Republica|access-date=2018-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230085010/http://www.myrepublica.com/news/12093|archivedate=2016-12-30|url-status=live|language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} knbecj9kasfw8871zyadfvs96eqcp1q ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱚᱨ 0 8969 200401 169220 2026-11-08T19:08:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200401 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱚᱨ |image = Nirmala Rajasekar performing live in India.jpg |caption = This is a picture of Nirmala Rajasekar performing live in the prestigious Janaranjini Sabha in Kumbakonam, Tamil Nadu |background = non_vocal_instrumentalist |birth_name = |alias = |born = 11 December |origin = [[Chennai]] |instrument = [[Saraswati veena]] |genre = [[Carnatic music|Carnatic]], [[world music]] |occupation = Musician, composer, vocalist, vainika |years_active = |label = INNOVA |website = www.nirmalarajasekar.com }} '''ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱨᱟᱡᱥᱮᱠᱚᱨ''' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱰᱷᱟᱱᱪᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱵᱤᱬᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱨᱟᱡ ᱥᱮᱠᱚᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱮᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱬᱟ ᱨᱩᱨᱩᱠᱩᱜ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱨᱤ ᱫᱮᱵᱚ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱚᱱᱚ ᱟᱭᱮᱸᱜᱮᱨ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱚᱥᱣᱚᱛᱷᱟᱢᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱵᱤᱬᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ᱟᱦ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱥᱣᱚᱸᱜᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜ ᱜᱚᱸᱜᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱡᱤ ᱪᱮᱱᱟᱢᱟ ᱨ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱤ ᱯᱤ ᱟᱞᱟᱢᱮᱞᱩ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<br> ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱹᱟᱢᱤ ᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱳᱭᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱬᱟ ᱵᱤᱫᱩᱥᱤ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱠᱚᱞᱯᱚᱠᱚᱢ ᱥᱣᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱦᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ᱟᱡ ᱠᱚᱞᱯᱚᱠᱚᱢ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱟᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱨᱤ ᱵᱤ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱨᱚᱢᱟᱱᱭᱚᱢ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱦᱤᱸᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱦᱡᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱱᱟᱫᱷᱚ ᱨᱚᱥᱚ , ᱥᱮᱱᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱚᱨᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<br> ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱫᱟᱲᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱠᱚ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱩ, ᱡᱟᱜ, ᱪᱟᱭᱱᱤᱡ ᱨᱩ, ᱚᱱᱦᱚᱬᱮ, ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱾<br> ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱟᱰᱤᱨᱚᱠᱚᱢ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚᱰᱤᱝ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱟ ᱟᱱᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [http://mio.to/album/Nirmala+Rajasekar/Melodic+Expressions ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205072547/https://mio.to/album/Nirmala%2BRajasekar/Melodic%2BExpressions |date=2020-02-05 }}, [https://www.innova.mu/albums/nirmala-rajasekar/song-veena ᱥᱳᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱤᱬᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505065838/https://www.innova.mu/albums/nirmala-rajasekar/song-veena |date=2020-05-05 }}, [https://www.innova.mu/albums/nirmala-rajasekar/raga ᱤᱱᱴᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505042645/https://www.innova.mu/albums/nirmala-rajasekar/raga |date=2020-05-05 }} ᱟᱨ [https://charsur.com/album.php?aId=359 ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨᱚ] ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱡ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱛᱷᱨᱤ ᱾<ref>Combs, Marianne. "Art Hounds: Tap dance , plein air painters and cross-cultural improv". June 2017. https://www.mprnews.org/story/2017/06/22/art-hounds</ref> ==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ== ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱬᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱨᱩ ᱟᱚᱨᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱥ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ,<ref>https://www.bushfoundation.org/fellows/nirmala-rajasekar</ref>ᱢᱭᱟᱠ ᱢᱟᱭᱤᱴ ᱯᱦᱮᱞᱳᱥᱤᱯ,<ref>https://www.mcknight.org/grant-programs/arts/past-mcknight-artist-fellows</ref> ᱟᱨ ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵ ᱤᱱᱴᱮᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ<ref>{{Cite web |url=http://diftv.corridor-design.com/season-8/nirmala-rajasekar/ |title=Archive copy |access-date=2020-03-28 |archive-date=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327153630/http://diftv.corridor-design.com/season-8/nirmala-rajasekar/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.Nirmalarajasekar.com Official website] *[http://www.howwastheshow.com/index.cfm/action/reviews.view/reviewKey/704 interview with howwastheshow.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326201646/http://www.howwastheshow.com/index.cfm/action/reviews.view/reviewKey/704 |date=2010-03-26 }} *[http://naadharasa.blogspot.com official blog for Nirmala's music school] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205072536/http://naadharasa.blogspot.com/ |date=2020-02-05 }} *[http://www.innova.mu/artist1.asp?skuID=426 Nirmala's new Cd Into the Raga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012013324/http://innova.mu/artist1.asp?skuID=426 |date=2011-10-12 }} *[http://www.thehindu.com/chennai-margazhi-season/nirmala-rajasekars-mission-is-to-keep-the-veena-flag-flying-across-the-globe/article6735447.ece] *[https://web.archive.org/web/20200205072940/https://www.swnewsmedia.com/lakeshore_weekly/news/local/plymouth-resident-is-world-renowned-performer-of-south-indian-music/article_35fc69fa-283c-5a66-9367-086b4fa101e2.html] j3ctg0679nc5c7c81efn9b9tf5bag7b ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ 0 8991 200307 47322 2026-11-08T17:19:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200307 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ | image = Parvathi actress.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|4|4}} | birth_place = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], ᱠᱮᱨᱚᱲ | death_date = | death_place = | othername = | yearsactive = ᱑᱙᱘᱖ – ᱑᱙᱙᱓ | spouse = [[ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ]] (᱑᱙᱙᱒–present) | children = [[ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ]] (b.1993)<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kalidasan-starts-shooting-on-Jayarams-birthday/articleshow/45490829.cms|title=Kalidasan starts shooting on Jayaram's birthday - Times of India|website=indiatimes.com|accessdate=3 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207071210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kalidasan-starts-shooting-on-Jayarams-birthday/articleshow/45490829.cms|archivedate=7 February 2018|df=dmy-all}}</ref><br /> Malavika Jayaram<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/malavika-jayaram-daughter-of-actors-jayaram-and-parvathy-enters-the-fashion-world/article29921179.ece |title=Malavika Jayaram, daughter of actors Jayaram and Parvathy, enters the fashion world |publisher=The Hindu |date= |accessdate=2020-03-02}}</ref> | website = |parents = ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱯᱟᱫᱢᱟ ᱵᱷᱟᱭ |residence = [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱢ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | nationality = {{IND}} }} '''ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ''', ᱚᱠᱚᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚ ᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡᱤᱦ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-148779 |title=Infocus - Parathy Jayaram|work=Mb4Eves|accessdate=2013-12-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303192910/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-148779 |archivedate=3 March 2011 |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱞᱮᱱᱤᱱ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱰᱚᱠ (released) ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱟᱨᱼ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱵᱷᱤᱵᱷᱤᱦᱤᱛᱟᱨᱮ ᱤᱛᱷᱟᱭᱤᱞ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ''ᱟᱢᱨᱤᱛᱚᱢ ᱜᱚᱢᱟᱭᱟ'', ''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱛᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱚᱱ'', ''ᱛᱷᱩᱣᱚᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱚᱞ'' (᱑᱙᱘᱗), ''ᱯᱚᱱᱢᱩᱛᱛᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱩ'' (᱑᱙᱘᱘), ''ᱵᱷᱟᱰᱟᱠᱠᱩᱱᱩᱢᱠᱚᱴᱤᱠᱚᱴᱤᱴᱤᱢᱠᱚ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ'' ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱥᱮᱥᱚᱱᱜᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱤᱨᱤᱰᱚᱢ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱦᱚᱞ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱼᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱛᱥᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/how-male-superstars-have-an-uninterrupted-run-wonders-parvathy-jayaram_126602.html|title=How male superstars have an uninterrupted run, wonders Parvathy Jayaram|date=20 January 2013|website=india.com|accessdate=3 March 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924151817/http://zeenews.india.com/entertainment/regional/how-male-superstars-have-an-uninterrupted-run-wonders-parvathy-jayaram_126602.html|archivedate=24 September 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱢ== ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱯᱟᱫᱢᱟ ᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱪᱚᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱟᱞᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱵᱤᱭᱩᱨ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱫᱤᱯᱛᱤ (ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱮᱣᱥᱣᱚᱢ ᱵᱚᱨᱰ ᱦᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱱᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|title=Katha Ithuvare with Parvathy|url=https://www.youtube.com/watch?v=2FkFg-9s1LM|publisher=Mazhavil Manorama|accessdate=9 November 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324214416/https://www.youtube.com/watch?v=2FkFg-9s1LM|archivedate=24 March 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱚᱝᱜᱽᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱤ-ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱞᱮᱱᱤᱱ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨ ᱢᱩᱬ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱠᱚᱭ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱦᱤᱛ ᱤᱴᱤᱦᱤᱞ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱤᱞᱤ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱞᱞᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱭ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱨᱮ ''[[ᱟᱯᱟᱨᱬᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱯᱟᱨᱬᱟ]]'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱵᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱵᱚᱱᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ "ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱟᱦᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱭᱟ ?"? <ref name="newindianexpress.com">{{cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337986.ece?service=print|title=He is an instant story-maker: Parvathy|website=newindianexpress.com|accessdate=3 March 2018|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304202701/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337986.ece?service=print|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/parvathy-jayaram-love-story-malayalam-celebrity-couple-actors-kalidas-jayaram-movies-films-1.3985840 |title='പ്രിയപ്പെട്ട പാര്‍വതി; ഞാന്‍ കലാഭവനിലെ മിമിക്രി ആര്‍ട്ടിസ്റ്റാണ്, പേര് ജയറാം' &#124; Parvathy Jayaram love story malayalam celebrity couple actors kalidas jayaram movies films |publisher=Mathrubhumi.com |date=2019-07-25 |accessdate=2020-03-02}}</ref> ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱫᱩ ᱚᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱛᱮᱭᱩᱢ'' (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name="newindianexpress.com"/> ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱞᱟᱥᱟᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱠᱚᱢ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|nm0664104}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Parvathy}} [[Category:People from Pathanamthitta district]] [[Category:20th-century Indian actresses]] [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses from Kerala]] [[Category:Living people]] [[Category:1969 births]] [[Category:Actresses in Malayalam cinema]] [[Category:Indian female classical dancers]] [[Category:Performers of Indian classical dance]] [[Category:Dancers from Kerala]] [[Category:20th-century Indian dancers]] [[Category:20th-century Indian women artists]] [[Category:Women artists from Kerala]] qjtwxzomfaoylgey2hfji6sx132oecp ᱪᱟᱹᱥᱤ 0 9373 200225 49027 2026-11-08T15:18:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200225 wikitext text/x-wiki {{Infobox Occupation | name = ᱪᱟᱹᱥᱤ | image = [[Image:Farmer, Nicaragua.jpg|220px]] | caption = A farmer in [[Nicaragua]] | official_names = <!------------Details-------------------> | type = [[Employment]] | activity_sector = [[ᱟᱨᱡᱟᱣ]] | competencies = | formation = | employment_field = [[Market (place)|Market]] | related_occupation = [[Rancher]] (U.S.), [[Pastoral farming|grazier]] (Australia) or stockman | average_salary = $35,448 [[Canadian dollar|CAD]] (average) <ref>{{cite web|url=http://alis.alberta.ca/wageinfo/Content/RequestAction.asp?aspAction=GetWageDetail&format=html&RegionID=20&NOC=8431|title=General farm workers: Wages and Salaries in Alberta - alis|author=|date=|website=alis.alberta.ca|access-date=1 May 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706164317/http://alis.alberta.ca/wageinfo/Content/RequestAction.asp?aspAction=GetWageDetail&format=html&RegionID=20&NOC=8431|archive-date=6 July 2011|df=}}</ref> }} '''ᱪᱟᱹᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ - ᱟᱭ ᱾<ref>{{Harvnb|Dyer|2007|p=1}}: "The word 'farmer' was originally used to describe a tenant paying a leasehold rent (a farm), often for holding a lord's manorial [[demesne]]. The use of the word was eventually extended to mean any tenant or owner of a large holding, though when [[Gregory King]] estimated that there were 150,000 farmers in the late seventeenth century he evidently defined them by their tenures, as freeholders were counted separately."</ref> ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱥᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱡᱚ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱭᱟ, ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱭ ᱨᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱥᱤᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ - ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱥᱮ ᱠᱷᱮᱛ, ᱵᱟᱹᱲᱜᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱦᱟᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱠᱷᱮᱛ ᱵᱟᱹᱲᱜᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱜᱮᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱹᱲᱜᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱟᱣᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ᱠᱩᱪᱷᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱢ ᱧᱮᱞᱟ ᱺ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱲᱤ, [[ᱢᱮᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱟᱫᱚᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱸᱪᱚᱨᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱨᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ - ᱟ ᱾ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ product ᱟᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱢ ᱠᱚ, [[ᱜᱮᱰᱮ ]], ᱦᱟᱺᱥᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱤᱞ]], ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱞ ᱠᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱵᱟᱥᱟᱭ ᱥᱮ ᱯᱮᱥᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱪᱚ ᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ==ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ == ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜ - ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱤᱡ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱜᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱣ - ᱡᱤᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱢᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱜᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱫᱤᱢ ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ, ᱢᱩᱡ, ᱧᱮᱞᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱜᱮᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱩᱴᱩᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ - ᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} f0axc925fbuqsi6bqrvzlz0za4eiqjv ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ 0 9549 200202 136799 2026-11-08T14:34:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200202 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ | honorific_suffix = | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱘<ref>{{cite web |url=http://www.mybhubaneswarcity.com/entertainment/uttam_profile.php |title=Bhubaneswar City-Entertainment,oriya actor Uttam Mohanty, Profile of Uttam Mohanty |work=mybhubaneswarcity.com |year=2012 |quote=Birth Date- 23 Dec 1958 |accessdate=30 June 2012 |archive-date=7 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107134334/http://www.mybhubaneswarcity.com/entertainment/uttam_profile.php |url-status=dead }}</ref> | birth_place = ᱵᱚᱲᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ , [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] <!--| death_date = {{Death date and age||||2054|05|06}} <!-- (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause--> = | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | citizenship = <!--ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ--> | education = | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | years_active = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | known_for = | home_town = [[ᱵᱟᱹᱨᱯᱟᱫᱟ]]<ref>{{cite web |url= http://www.moviespad.com/celebrity/biography/434/uttam-mohanty/ |title=Uttam Mohanty Biography, Uttam Mohanty Biodata |work=moviespad.com |year=2012 |quote=His native town is in Baripada, Mayurbhanj district. |accessdate=30 June 2012}}</ref> | movement = | opponents = | boards = | spouse = [[ᱚᱯᱨᱟᱡᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] | children = [[ᱵᱟᱵᱩᱥᱟᱱ]] | parents = | relatives = | website = <!-- {{URL|www.uttam mohanty.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.ebharat.in/profile/uttam-mohanty |title=Uttam Mohanty: Latest News, Photos and Videos, Fan Club, Profile - ebharat.IN |work=ebharat.in |year=2012 |quote=Uttam Mohanty is one of the most popular Ollywood stars in the state of Orissa in India. |accessdate=30 June 2012 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014854/http://www.ebharat.in/profile/uttam-mohanty |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://orissadiary.com/personality/artist/uttammohnaty.asp |title=uttam mohanty |work=orissadiary.com |year=2012 |quote=Uttam Mohanty is one of the most popular Ollywood star |accessdate=30 June 2012 |archive-date=18 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518054134/http://orissadiary.com/personality/artist/uttammohnaty.asp |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://sambad.in/metro/renovation-fhf-213140/|title=ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେବ 'ଅଭିମାନ'|date=2018-09-15|website=Sambad|language=en-US|access-date=2019-08-18}}</ref> == ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ''' ᱫᱚ [[ᱵᱚᱲᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web |url= http://ollywood.wikidot.com/uttam-mohanty |title=Uttam Mohanty(Oriya: ଉତ୍ତମ୍ ମହାନ୍ତି ) - Ollywood |work=ollywood.wikidot.com |year=2012 |quote=Uttam Mohanty was born in place called Balrampur in Bihar |accessdate=30 June 2012}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]], ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱟᱝ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.indiaeveryday.in/celebs/uttam-mohanty-i365.htm |title=Uttam Mohanty Biography &#124; Uttam Mohanty on Facebook, Twitter, IMDB, Wikipedia &#124; Uttam Mohanty Profile, Gallery and Videos |work=indiaeveryday.in |year=2012 |quote=He has to his credit more than 135 Odia films to date and has acted in 30 Bengali films and in the only Hindi film naya Jahar |accessdate=30 June 2012 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ [[ᱚᱯᱨᱟᱡᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ|ᱚᱯᱨᱟᱡᱤᱛᱟ]] ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟ.ᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱵᱟᱵᱩᱥᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ|ᱵᱟᱵᱩᱥᱟᱱ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://entertainment.indianetzone.com/films/1/uttam_mohanty.htm |title=Uttam Mohanty |work=entertainment.indianetzone.com |year=2008 |quote=After doing along with the Oriya film actress Aparajita Khan, he got married to her and they have a son named Tanmay Mohanty(Babusan) |accessdate=30 June 2012 |archive-date=2 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202212215/http://entertainment.indianetzone.com/films/1/uttam_mohanty.htm |url-status=dead }}</ref> == ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ [[ᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱ]]‌‌ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱳᱞᱢ‌ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ।<ref>{{cite web |url=http://www.orissaspider.com/resources/2299-Uttam-Mohanty-A-Living-Legend-Oriya-Cinema.aspx |title=Uttam Mohanty - A Living Legend of Oriya Cinema |work=orissaspider.com |year=2012 [last update] |quote=So his first debut was the movie 'Abhimaan' in 1977 |accessdate=30 June 2012 |archive-date=20 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820085540/http://www.orissaspider.com/resources/2299-Uttam-Mohanty-A-Living-Legend-Oriya-Cinema.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=ଏହି ସିନେମାରେ ପ୍ରଥମେ ଏକାଠି ଆସିଥିଲେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ|url=http://sambad.in/news/entertainment/prasant-uttam-together/73538.html|accessdate=30 August 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=29 August 2017|archive-date=2 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902055627/http://sambad.in/news/entertainment/prasant-uttam-together/73538.html|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱢᱚᱱᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱤᱯᱚᱛᱱᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ‌ ᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱩᱣᱟᱲ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=ଅଭିନୟ ପାଇଁ ଭାଇ ରାଜି ନଥିଲେ: ଉତ୍ତମ ମହାନ୍ତି|url=http://sambad.in/entertainment/brither-not-intrested-for-acting-124606/|accessdate=6 June 2018|newspaper=sambad.in|date=20 April 2018}}</ref> <!--ଉତ୍ତମ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୧୭୦ରୁ ଅଧିକ [[ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା|ଓଡ଼ିଆ]], [[ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା|ବଙ୍ଗଳା]] ଓ [[ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା|ହିନ୍ଦୀ]] ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିସାରିଛନ୍ତି । --> === ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚ === {| class="wikitable sortable" |- !ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ!!ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱥᱟᱞ !!ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ |- |[[ᱠᱚᱲᱠᱤ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ]]|| [[᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱙]]||[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] |- |[[ᱨᱩᱯᱟ ᱜᱟᱸ ᱨᱚ ᱥᱩᱱᱟ ᱠᱚᱱᱤᱭᱟᱸ]]|| [[᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱘]]||[[ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] |- |[[ᱯᱩᱣᱚ ᱢᱳᱨᱚ ᱵᱷᱳᱲᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]]|| [[᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱖]]||[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] |- |[[ᱟᱩᱦᱟᱜᱚ ᱥᱤᱱᱥᱩᱨᱚ]]|| [[᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱖]]||[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] |- |[[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ]]|| [[᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱖]]||[[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱚᱦᱚᱥᱤᱱ]] |- |[[ᱡᱚᱥᱳᱫᱟ]]|| [[᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱖]]||[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] |- |[[ᱠᱚᱯᱟᱲᱚ ᱞᱤᱠᱷᱚᱱᱚ]]|| [[᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱒]]||[[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] |- |[[ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱯᱨᱚᱛᱤᱜᱽᱭᱟᱸ]]|| [[᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱒]]||[[ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱤᱱᱱᱟᱜᱤ]] |- |[[ᱮᱭᱤ ᱟᱢᱚ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨᱚ]]|| [[ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱒]]||[[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] |- |[[ᱯᱚᱧᱪᱩ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱚ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱯᱚᱧᱪᱩ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱚ]]|| [[᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱙]]||[[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱯᱚᱛᱤ ]] |- |[[ᱯᱟᱯᱚᱯᱩᱱᱭᱚ]]|| [[᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱘]]||[[ᱟᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱚ]] |- |[[ᱯᱤᱡᱟ ᱯᱷᱩᱞᱚ]]|| [[᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱕]]||[[ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱥᱚᱛᱛᱟᱨ]] |- |[[ᱥᱚᱛᱚ ᱠᱮᱵᱮ ᱞᱳᱪᱤ ᱨᱚᱦᱮᱱᱟ]]|| [[᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱕]]||[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ]] |- |[[ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱵᱚᱰᱚ ᱵᱚᱲᱚᱵᱟᱱ]]|| [[᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱕]]||[[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] |- |[[ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱜᱷᱚ]]|| [[᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱕]]||[[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱫᱽ ᱢᱚᱦᱚᱥᱤᱱ]] |- |[[ᱫᱚᱱᱰᱟ ᱵᱟᱲᱤᱝᱜᱟ]]|| [᱑᱙᱘᱔ [ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱔]]||[[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱚᱦᱥᱤᱱ]] |- |[[ᱡᱷᱤᱭᱚᱴᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱯᱚᱨᱤ]]|| [᱑᱙᱘᱓ [ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱓]]||[[ᱵᱤᱫᱷᱩ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱱᱚᱱᱫᱚ]] |- |[[ᱯᱷᱩᱞᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱚ]]|| [[ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱐᱘᱒]]||[[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱚᱦᱥᱤᱱ]] |- |[[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ)|ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ]]|| [[᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱘᱐]]||[[ᱜᱤᱵᱤᱱᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽ]] |- |[[ᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱ]]|| [[᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱗᱗]]||[[ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱮᱦᱮᱨ]] |- |} ==ᱢᱟᱱ/ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== * ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱤᱡᱮᱸᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱒<ref>{{cite web |url=http://www.orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=37713 |title=Odisha Living Legend Award conferred on Super Star Uttam Mohanty, Oriya Orbit |first= |last= |work=orissadiary.com |year=2012 |quote=OdishaDiary (Orissadiary.com) conferred Odisha Living Legend Award 2012 on Uttam Mohanty. |accessdate=21 January 2013 |archive-date=24 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324170817/http://orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=37713 |url-status=dead }}</ref> * ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, "ᱯᱷᱤᱴ ᱯᱷᱟᱴ‌ᱵᱟᱭᱤᱥᱠᱳᱯ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱐᱘<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/11/15/stories/2008111550880200.htm |title=The Hindu: Other States / Orissa News: FitFat-2008 award for Uttam Mohanty |first= |last= |work=hindu.com |year=2008 |quote=Uttam Mohanty, has been selected for this year’s ‘FitFat Bioscope” award. |accessdate=21 January 2013 |archive-date=15 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315105358/http://www.hindu.com/2008/11/15/stories/2008111550880200.htm |url-status=dead }}</ref> * ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱐᱖ * [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.|ᱡᱚᱭᱚᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱑᱙᱙᱙) * [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]]: ** ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱼᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱙᱑, ([[ᱛᱳ ᱵᱤᱱᱳ ᱚᱱᱭᱚ ᱜᱚᱛᱤ ᱱᱚᱦᱤᱸ]]) ** ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱘᱔ ([[ᱫᱚᱱᱰᱟ ᱵᱟᱲᱩᱝᱜᱟ]]) ** ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱘᱓ ([[ᱡᱷᱤᱭᱚᱴᱤ ᱥᱤᱛᱚ ᱯᱚᱨᱤ]]) ** ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱑᱙᱘᱒([[ᱯᱷᱩᱞᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ]]) * ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱪᱤᱛᱨᱚᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://orissacinema.com/ orissacinema.com] * [http://www.welcomeorissa.com/oriya_film_industry.php www.welcomeorissa.com profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223053546/http://www.welcomeorissa.com/oriya_film_industry.php |date=2008-12-23 }} * [http://www.izeans.com/node/68 www.izeans.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926100407/http://www.izeans.com/node/68 |date=2008-09-26 }} p9goefl1536ve384epqg3o0dhuc6g6l ᱦᱤᱥᱟᱵᱚ ᱠᱚᱨᱤᱵᱚ ᱠᱟᱲᱤᱭᱟ 0 9586 200128 151243 2026-11-08T13:01:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200128 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱦᱤᱥᱟᱵᱚ ᱠᱚᱨᱤᱵᱚ ᱠᱟᱲᱤᱭᱟ | image = | image size = | alt = | caption = | director = ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱮ | producer = | writer = | screenplay = ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱮ | story = ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱮ | based on = | narrator = | starring = [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]]<br>[[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ]]<br>[[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]<br>[[ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ]]<br>[[ᱫᱩᱠᱷᱤᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]<br>[[ᱨᱟᱭᱢᱳᱦᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ]] | music = [[ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱩᱥᱤᱨ]] | cinematography = [[ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]<br>ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ<br>[[ᱚᱥᱳᱠ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]<ref>{{cite news|title=ସିନେମାଟୋଗ୍ରାଫର ଅଶୋକ ସ୍ୱାଇଁଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ସଂସ୍କୃତି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଶୋକ|url=http://www.fastmailtv.com/news/details/odisha/culture-minister-condolence-on-sad-demise-of-ashok-swain-cinematographer/15483|accessdate=16 July 2018|newspaper=ଫାଷ୍ଟମେଲ୍|date=7 July 2018|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920163501/http://www.fastmailtv.com/news/details/odisha/culture-minister-condolence-on-sad-demise-of-ashok-swain-cinematographer/15483|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ଓଲିଉଡ୍‌ ସିନେମାଟୋଗ୍ରାଫର୍‌ ଅଶୋକ ସ୍ୱାଇଁଙ୍କ ପରଲୋକ|url=http://www.pratinidhiodia.in/page_details.php?id=29293|accessdate=16 July 2018|newspaper=ପ୍ରତିନିଧି|date=8 July 2018|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302042541/https://www.pratinidhiodia.in/page_details.php?id=29293|url-status=dead}}</ref> | editing = ᱢᱚᱬᱤ | studio = | distributor = | released = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐<ref name="ହିସାବ କରିବ କାଳିଆ">{{cite web|title=ହିସାବ କରିବ କାଳିଆ|url=http://www.cinecritics.in/od/movies/hisab-kariba-kalia-641450/|publisher=CINE Critics|accessdate=16 July 2018|archive-date=23 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923073531/http://www.cinecritics.in/od/movies/hisab-kariba-kalia-641450/|url-status=dead}}</ref> | runtime = | country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}} | language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | budget = | gross = }} '''ᱦᱤᱥᱟᱵᱚ ᱠᱚᱨᱤᱵᱚ ᱠᱟᱲᱤᱭᱟ''', ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽᱠᱟᱱ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="ହିସାବ କରିବ କାଳିଆ"/> ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ,ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ,ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱰᱟ,ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ,ᱫᱩᱠᱷᱤᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ,ᱨᱟᱭᱢᱳᱦᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ,ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ,ᱚᱥᱤᱛ ᱯᱚᱛᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="ହିସାବ କରିବ କାଳିଆ"/> ==ᱟᱠᱴᱚᱨ== * [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]]- ᱨᱟᱠᱮᱥ * [[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ]]- ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ * [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]<ref>{{cite news|title=ଶ୍ରୀରାମ ଓ ଶ୍ରୀତମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଏଇ ସମାନତା|url=https://archive.sambad.in/news/entertainment/sriram-sritam-in-ollywood/35494.html|accessdate=16 July 2018|newspaper=sambad.in|date=16 February 2017}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟ * [[ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ]]- ᱩᱢᱟ * [[ᱫᱩᱠᱷᱤᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]- ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ * [[ᱨᱟᱭᱢᱳᱦᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ]]- ᱥᱚᱱᱤ * [[ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ]]- ᱫᱟᱥ * [[ᱚᱥᱤᱛ ᱯᱚᱛᱤ]]- ᱤᱱᱤᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ * [[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱽᱨᱚᱢᱦᱟ]]- ᱪᱚᱝᱜᱩ * ᱜᱟᱫᱤ- ᱢᱚᱝᱜᱩ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ== ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱩᱥᱤᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. [[ᱱᱤᱡᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱚᱞ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ===ᱥᱮᱨᱮᱧ=== {{Track listing | all_writing = | extra_column = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ | title1 = | lyrics1 = | length1 = | extra1 = | title2 = | lyrics2 = | length2 = | extra2 = | title3 = | lyrics3 = | length3 = | extra3 = | title4 = | lyrics4 = | length4 = | extra4 = | title5 = | lyrics5 = | length5 = | extra5 = | title6 = | lyrics6 = | length6 = | extra6 = | title7 = | lyrics7 = | length7 = | extra7 = }} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Imdb title|tt1407214}} 9vk2a6qtqrsug425wwhx714qahgqp99 ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ 0 9859 200081 159128 2026-11-08T12:18:52Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 200081 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚ | logo_size = 200px | logo_alt = The YouTube logo is made of a red round-rectangular box with a white "play" button inside and the word "YouTube" written in black. | screenshot = YouTube homepage.png | caption = YouTube's front page on August 29, 2017 | collapsible = no | company_type = [[Subsidiary]] | type = [[Online video platform]] | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | location = 901 Cherry Avenue<br>[[San Bruno, California]] | country = United States | area_served = Worldwide (excluding [[censorship of YouTube|blocked countries]]) | founder = {{ubl|[[Chad Hurley]]|[[Steve Chen]]|[[Jawed Karim]]}} | key_people = [[Susan Wojcicki]] ([[CEO]])<br>Chad Hurley (advisor) | industry = {{ubl|[[Internet]]|[[Video hosting service]]}} | products = [[YouTube Premium]]<br>[[YouTube Music]]<br>[[YouTube TV]]<br>[[YouTube Kids]] | revenue = {{increase}} {{USD|19.8 billion}} (2020) | parent = [[Google LLC]] (2006–present) | url = {{URL|https://www.youtube.com/|YouTube.com}}<br>(see [[#Localization|list of localized domain names]]) | content_license = Uploader holds copyright (standard license); [[Creative Commons]] can be selected. | programming_language = [[Python (programming language)|Python]] (core/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017}}</ref> [[C (programming language)|C]] (through [[CPython]]), [[C++]], [[Java (programming language)|Java]] (through [[Guice]] platform),<ref>{{cite web |first=Jesse |last=Wilson |title=Guice Deuce |url=http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog |date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher= High Scalability|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[Go (programming language)|Go]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |url=https://github.com/youtube/vitess|date=October 23, 2018}}</ref> [[JavaScript]] (UI) | advertising = [[Google AdSense]] | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent | title = Optional | Not required to watch most videos; required for certain tasks such as uploading videos, viewing flagged (18+) videos, creating playlists, liking or disliking videos, and posting comments }} | users = {{increase}} 2 billion (October 2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/intl/es-419/about/press/|title=Prensa - YouTube|website=www.youtube.com}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|02|14}} | current_status = Active }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] ᱺ YouTube) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯᱮᱢ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱳᱭᱮᱯᱷ ᱒.᱐]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱫ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱ ᱟᱯᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱚᱞ]] ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱷᱟᱠᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱚᱴᱷᱟᱨᱞᱤ]], [[ᱥᱴᱤ ᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱡᱟᱣᱭᱮᱫ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ == ᱡᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱥᱤᱼᱤᱼᱳ [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱢᱟᱨᱥᱚᱱ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ([[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]]) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ (ᱯᱟᱱᱛᱮᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} g25fo6w9dof6og5vnveituhszz79wxj 200102 200081 2026-11-08T12:35:21Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 200102 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ]] ᱺ YouTube) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯᱮᱢ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱳᱭᱮᱯᱷ ᱒.᱐]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱫ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱ ᱟᱯᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱚᱞ]] ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱷᱟᱠᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱚᱴᱷᱟᱨᱞᱤ]], [[ᱥᱴᱤ ᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱡᱟᱣᱭᱮᱫ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ == ᱡᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱥᱤᱼᱤᱼᱳ [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱢᱟᱨᱥᱚᱱ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ([[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]]) ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ (ᱯᱟᱱᱛᱮᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} l195pblxhrnjynynm1qatr1txychoze 200107 200102 2026-11-08T12:42:44Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Improve the head starting. 200107 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} fulvmdztnrwd2c3c8cb6jlkhyesbsfx 200112 200107 2026-11-08T12:44:49Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 External links 200112 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} g84i6dkvd3cgt712rsuruka64i0crwa 200113 200112 2026-11-08T12:45:42Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱤᱭᱩᱴᱩᱵᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 200112 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} g84i6dkvd3cgt712rsuruka64i0crwa 200120 200113 2026-11-08T12:54:09Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 History added. 200120 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == <span class="anchor" id="Company history"></span><span class="anchor" id="Website history"></span> ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ (idea) ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=live }}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} tbm785mvxcwqfnmkhaxtyolbmu2ru0m 200121 200120 2026-11-08T12:55:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 200121 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=live }}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} s562xxebikqyt4tglbq67301fhinj2d 200127 200121 2026-11-08T13:00:36Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Added the services, but some logos are not available, so I am putting that, but I will remove or replace them. Thank you. 200127 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=live }}</ref> == ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ == === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ === [[File:YouTube Premium logo 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱰ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ "ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱤ" ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/premium |title=YouTube Premium |via=YouTube}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ === [[File:YouTube Kids logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Dalvin |title=YouTube Kids: The video streaming app is launching a separate 'safer' website for children |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2019/08/29/youtube-kids-get-its-own-website-new-content-filters-week/2149269001/ |access-date=July 20, 2025 |website=USA Today |language=en-US}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:YouTube Music 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱚᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.billboard.com/articles/business/8457379/inside-youtube-new-subscription-music-streaming-service |title=Inside YouTube's New Subscription Music Streaming Service |magazine=Billboard |access-date=September 24, 2018}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ === [[File:YouTube logo 2017.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱚᱱ-ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=November 16, 2018 |title=YouTube is now showing ad-supported Hollywood movies |url=https://adage.com/article/digital/youtube-starts-showing-free-hollywood-movies-ad-breaks/315631 |access-date=June 9, 2021 |website=[[Advertising Age]]}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ === [[File:YouTube TV logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ABC, CBS, Fox, ᱟᱨ NBC ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bbc-yttv">{{cite news |title=YouTube takes on cable with new TV service |url=https://www.bbc.com/news/technology-39124092 |first=Dave |last=Lee |publisher=BBC |date=March 1, 2017 |access-date=March 1, 2017}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ === [[File:YouTube Go.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱞᱩᱴᱩᱛᱷ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Byford |first1=Sam |title=YouTube Go is a new app for offline viewing and sharing |url=https://www.theverge.com/2016/9/27/13070804/youtube-go-announced-india-offline |access-date=February 10, 2018 |work=The Verge |date=September 27, 2016}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ === [[File:YouTube Shorts logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱴᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱓ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=September 15, 2020 |title=YouTube's TikTok rival to be tested in India |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-54156997 |access-date=September 15, 2020}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR === [[File:YouTube VR logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱮᱰᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱐° ᱟᱨ ᱑᱘᱐° ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ Oculus Quest ᱟᱨ Pico 4 ᱞᱮᱠᱟᱱ VR ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="VR">{{Cite web |last=VR |first=Oculus |title=Press Play: 'YouTube VR' Available Now on Oculus Go |url=https://www.meta.com/blog/quest/press-play-youtube-vr-available-now-on-oculus-go-/ |access-date=May 23, 2024 |website=Meta Quest Blog |language=en}}</ref> === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ === [[File:YouTube Playables icon.svg|thumb|140px|ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Playables are now on YouTube|url=https://blog.youtube/news-and-events/youtube-playables/|date=May 28, 2024|website=YouTube Blog}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} 3y2ldrk8280ck3g83suhkbxoh463z4d 200138 200127 2026-11-08T13:03:47Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 I removed the logos. 200138 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=live }}</ref> == ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ == === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ === [[File:YouTube Premium logo 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱰ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ "ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱤ" ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/premium |title=YouTube Premium |via=YouTube}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ === [[File:YouTube Kids logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Dalvin |title=YouTube Kids: The video streaming app is launching a separate 'safer' website for children |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2019/08/29/youtube-kids-get-its-own-website-new-content-filters-week/2149269001/ |access-date=July 20, 2025 |website=USA Today |language=en-US}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:YouTube Music 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱚᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.billboard.com/articles/business/8457379/inside-youtube-new-subscription-music-streaming-service |title=Inside YouTube's New Subscription Music Streaming Service |magazine=Billboard |access-date=September 24, 2018}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱚᱱ-ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=November 16, 2018 |title=YouTube is now showing ad-supported Hollywood movies |url=https://adage.com/article/digital/youtube-starts-showing-free-hollywood-movies-ad-breaks/315631 |access-date=June 9, 2021 |website=[[Advertising Age]]}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ === [[File:YouTube TV logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ABC, CBS, Fox, ᱟᱨ NBC ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bbc-yttv">{{cite news |title=YouTube takes on cable with new TV service |url=https://www.bbc.com/news/technology-39124092 |first=Dave |last=Lee |publisher=BBC |date=March 1, 2017 |access-date=March 1, 2017}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ === [[File:YouTube Go.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱞᱩᱴᱩᱛᱷ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Byford |first1=Sam |title=YouTube Go is a new app for offline viewing and sharing |url=https://www.theverge.com/2016/9/27/13070804/youtube-go-announced-india-offline |access-date=February 10, 2018 |work=The Verge |date=September 27, 2016}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱴᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱓ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=September 15, 2020 |title=YouTube's TikTok rival to be tested in India |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-54156997 |access-date=September 15, 2020}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱮᱰᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱐° ᱟᱨ ᱑᱘᱐° ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ Oculus Quest ᱟᱨ Pico 4 ᱞᱮᱠᱟᱱ VR ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="VR">{{Cite web |last=VR |first=Oculus |title=Press Play: 'YouTube VR' Available Now on Oculus Go |url=https://www.meta.com/blog/quest/press-play-youtube-vr-available-now-on-oculus-go-/ |access-date=May 23, 2024 |website=Meta Quest Blog |language=en}}</ref> === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Playables are now on YouTube|url=https://blog.youtube/news-and-events/youtube-playables/|date=May 28, 2024|website=YouTube Blog}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} 3x994qo5w402qyvczgkl2mqzxrre5py 200139 200138 2026-11-08T13:07:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 added [[Category:ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 200139 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=live }}</ref> == ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ == === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ === [[File:YouTube Premium logo 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱰ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ "ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱤ" ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/premium |title=YouTube Premium |via=YouTube}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ === [[File:YouTube Kids logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Dalvin |title=YouTube Kids: The video streaming app is launching a separate 'safer' website for children |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2019/08/29/youtube-kids-get-its-own-website-new-content-filters-week/2149269001/ |access-date=July 20, 2025 |website=USA Today |language=en-US}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:YouTube Music 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱚᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.billboard.com/articles/business/8457379/inside-youtube-new-subscription-music-streaming-service |title=Inside YouTube's New Subscription Music Streaming Service |magazine=Billboard |access-date=September 24, 2018}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱚᱱ-ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=November 16, 2018 |title=YouTube is now showing ad-supported Hollywood movies |url=https://adage.com/article/digital/youtube-starts-showing-free-hollywood-movies-ad-breaks/315631 |access-date=June 9, 2021 |website=[[Advertising Age]]}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ === [[File:YouTube TV logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ABC, CBS, Fox, ᱟᱨ NBC ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bbc-yttv">{{cite news |title=YouTube takes on cable with new TV service |url=https://www.bbc.com/news/technology-39124092 |first=Dave |last=Lee |publisher=BBC |date=March 1, 2017 |access-date=March 1, 2017}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ === [[File:YouTube Go.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱞᱩᱴᱩᱛᱷ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Byford |first1=Sam |title=YouTube Go is a new app for offline viewing and sharing |url=https://www.theverge.com/2016/9/27/13070804/youtube-go-announced-india-offline |access-date=February 10, 2018 |work=The Verge |date=September 27, 2016}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱴᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱓ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=September 15, 2020 |title=YouTube's TikTok rival to be tested in India |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-54156997 |access-date=September 15, 2020}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱮᱰᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱐° ᱟᱨ ᱑᱘᱐° ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ Oculus Quest ᱟᱨ Pico 4 ᱞᱮᱠᱟᱱ VR ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="VR">{{Cite web |last=VR |first=Oculus |title=Press Play: 'YouTube VR' Available Now on Oculus Go |url=https://www.meta.com/blog/quest/press-play-youtube-vr-available-now-on-oculus-go-/ |access-date=May 23, 2024 |website=Meta Quest Blog |language=en}}</ref> === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Playables are now on YouTube|url=https://blog.youtube/news-and-events/youtube-playables/|date=May 28, 2024|website=YouTube Blog}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] 5ybg4mc3z5u0e8nbla8b930ki68ixr5 200267 200139 2026-11-08T16:20:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200267 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ | logo = YouTube 2024.svg | logo_caption = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱳᱜᱳ | logo_alt = | screenshot = File:Youtube interface, showing search results of Burger Recipe.png | screenshot_size = 280px | caption = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱨᱡᱚ, ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ | company_type = ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ | website_type = ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ | founded = {{start date and age|2005|2|14}} | headquarters = ᱙᱐᱑ ᱪᱮᱨᱤ ᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ<br />ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ([[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ#ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ) | owner = ᱮᱞᱯᱷᱟᱵᱮᱴ ᱤᱱᱠ. | founder = {{ubl|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ|ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ|ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ}} | key_people = {{ubl|ᱱᱤᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ)|ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ (ᱩᱯᱚᱫᱮᱥᱴᱟ)}} | industry = {{ubl|ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ|ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ}} | products = {{ubl|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ}} | revenue = >US$᱖᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204426000012/googexhibit991q42025.htm |title=Alphabet Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2025 Results (Exhibit 99.1) |publisher=Alphabet Inc. |date=February 4, 2026 |access-date=September 11, 2026}}</ref> | parent = [[ᱜᱩᱜᱚᱞ LLC]] (᱒᱐᱐᱖–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) | website = {{URL|https://youtube.com/}} | ipv6 = ᱦᱚᱭ | content_license = ᱟᱯᱞᱳᱰᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ (ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ); [[ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ]] ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ | programming_language = [[ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱯᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]] (ᱠᱳᱨ/API),<ref>{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱥᱤ]] ([[CPython]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ), [[C++]], [[ᱡᱟᱵᱷᱟ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ([[Google Guice|Guice]] ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ),<ref>{{cite web|title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog|first=Jesse |last=Wilson|archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live|date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability|archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html|url-status=live|access-date=October 13, 2014}}</ref> [[ᱜᱳ (ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢᱤᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)|ᱜᱳ]],<ref>{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}</ref> [[ᱡᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱨᱤᱯᱴ]] (UI) | advertising = ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱥᱮᱱᱥ | registration = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent; color: inherit; | title = ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱚᱯᱥᱚᱱᱟᱞ) | ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ (᱑᱘+) ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ) ᱮᱢ }} | num_users = {{decrease}} ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ [[ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ|MAU]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔)<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Belle |date=May 18, 2023 |title=Top Social Media Statistics And Trends Of 2023 – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614094637/http://www.forbes.com/advisor/business/social-media-statistics/ |archive-date=June 14, 2023 |access-date=June 15, 2023 |website=Forbes}}</ref> | launched = {{start date and age|2005|04|23}} | current_status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ }} '''ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube turns 20! The numbers behind the platform |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/articles/ztq2g2p |access-date=November 8, 2026 |website=BBC Bitesize |language=en-GB}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱵᱨᱩᱱᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ (ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱒.᱗{{nbsp}}ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ (ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1 billion hours">{{cite web|title=You know what's cool? A billion hours |url=https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours|last1=Goodrow |first1=Cristos|date=February 27, 2017|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062438/https://blog.youtube/news-and-events/you-know-whats-cool-billion-hours/|via=YouTube |language=en-US|archive-date=August 6, 2020 |access-date=November 8, 2026 }}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="500 hours per minute">{{cite news |title=More Than 500 Hours Of Content Are Now Being Uploaded To YouTube Every Minute |work=[[TubeFilter]] |location=Los Angeles, CA |url=https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |last1=Loke Hale |first1=James|access-date=November 8, 2026 |archive-date=January 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105143621/https://www.tubefilter.com/2019/05/07/number-hours-video-uploaded-to-youtube-per-minute/ |url-status=live|date=May 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Neufeld |first=Dorothy |date=January 27, 2021 |title=The 50 Most Visited Websites in the World |url=https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |access-date=November 8, 2026 |website=Visual Capitalist |language=en-US |archive-date=December 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210024145/https://www.visualcapitalist.com/the-50-most-visited-websites-in-the-world/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ {{As of|2024|alt=᱒᱐᱒᱔ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ}}, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔.᱘-ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Germain-2025">{{Cite news |last=Germain |first=Thomas |date=February 13, 2025 |title=How a computer that 'drunk dials' videos is exposing YouTube's secrets |url=https://www.bbc.com/future/article/20250213-youtube-at-20-a-computer-that-drunk-dials-online-videos-reveals-statistics-that-google-doesnt-want-you-to-know |access-date=November 8, 2026 |publisher=[[BBC]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (᱒᱐᱐᱕–᱒᱐᱐᱖) === {{Multiple image |total_width = 300 | header = ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | image1 = Streamy Awards Photo 1214 (4513304983).jpg | caption1 = [[ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ]] | alt1 = ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ | image2 = Steve Chen (2022) 02.png | caption2 = [[ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ]] | alt2 = ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ | image3 = Jawed Karim 2008.jpg | caption3 = [[ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ]] | alt3 = ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ }} ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱰ ᱦᱟᱨᱞᱤ, ᱡᱟᱣᱮᱫᱽ ᱠᱚᱨᱤᱢ, ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱞᱤᱱᱚᱭ ᱩᱨᱵᱟᱱᱟ-ᱪᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |date=October 11, 2006 |title=YouTube founders now superstars |url=https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |access-date=March 18, 2021 |website=The Sydney Morning Herald |language=en |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413152749/https://www.smh.com.au/technology/youtube-founders-now-superstars-20061011-gdokrc.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱ-ᱟᱜ ᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ" ᱾<ref name="YouTube gurus">{{cite magazine |last=Cloud |first=John |date=December 25, 2006 |title=The YouTube Gurus |url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |magazine=Time |access-date=March 26, 2017 |archive-date=May 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516152014/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795,00.html |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ == === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ === [[File:YouTube Premium logo 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱰ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ "ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱤ" ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ, ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/premium |title=YouTube Premium |via=YouTube}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ === [[File:YouTube Kids logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱠᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Dalvin |title=YouTube Kids: The video streaming app is launching a separate 'safer' website for children |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2019/08/29/youtube-kids-get-its-own-website-new-content-filters-week/2149269001/ |access-date=July 20, 2025 |website=USA Today |language=en-US}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:YouTube Music 2024.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱯᱚᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.billboard.com/articles/business/8457379/inside-youtube-new-subscription-music-streaming-service |title=Inside YouTube's New Subscription Music Streaming Service |magazine=Billboard |access-date=September 24, 2018}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱚᱱ-ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤᱡᱽ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=November 16, 2018 |title=YouTube is now showing ad-supported Hollywood movies |url=https://adage.com/article/digital/youtube-starts-showing-free-hollywood-movies-ad-breaks/315631 |access-date=June 9, 2021 |website=[[Advertising Age]]}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ === [[File:YouTube TV logo.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ABC, CBS, Fox, ᱟᱨ NBC ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="bbc-yttv">{{cite news |title=YouTube takes on cable with new TV service |url=https://www.bbc.com/news/technology-39124092 |first=Dave |last=Lee |publisher=BBC |date=March 1, 2017 |access-date=March 1, 2017}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ === [[File:YouTube Go.svg|thumb|140px|ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱜᱳ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱰᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱮᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱞᱩᱴᱩᱛᱷ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Byford |first1=Sam |title=YouTube Go is a new app for offline viewing and sharing |url=https://www.theverge.com/2016/9/27/13070804/youtube-go-announced-india-offline |access-date=February 10, 2018 |work=The Verge |date=September 27, 2016}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱴᱤᱠᱴᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ (ᱢᱤᱱᱤᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱓ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=September 15, 2020 |title=YouTube's TikTok rival to be tested in India |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-54156997 |access-date=September 15, 2020}}</ref> === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR === ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ VR ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱮᱰᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱖᱐° ᱟᱨ ᱑᱘᱐° ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ Oculus Quest ᱟᱨ Pico 4 ᱞᱮᱠᱟᱱ VR ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="VR">{{Cite web |last=VR |first=Oculus |title=Press Play: 'YouTube VR' Available Now on Oculus Go |url=https://www.meta.com/blog/quest/press-play-youtube-vr-available-now-on-oculus-go-/ |access-date=May 23, 2024 |website=Meta Quest Blog |language=en}}</ref> === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ === ᱯᱞᱮᱭᱮᱵᱚᱞᱥ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Playables are now on YouTube|url=https://blog.youtube/news-and-events/youtube-playables/|date=May 28, 2024|website=YouTube Blog}}</ref> == ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱯᱚᱴ == ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ <!-- ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ --> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Sister project links}} * {{Official website}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] 2g3ymx5l4re64h2t49qameooi34z6u9 ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ 0 9870 200432 169154 2026-11-08T19:38:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200432 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ''' ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]];Bolivia) [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ-ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱜᱮᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ; Estado Plurinacional de Bolivia)᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱠᱨᱮ]] ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱟ ᱯᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱟᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱮ ᱫᱮ ᱞᱟ ᱥᱤᱭᱮᱨᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ {{Infobox country | conventional_long_name =ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ<br/>Plurinational State of Bolivia | common_name = Bolivia | native_name = | image_flag = Flag of Bolivia.svg | image_coat = Escudo de Bolivia.svg | national_motto = {{native phrase|es|"La Unión es la Fuerza"|italics=off|nolink=yes}}<br/>{{small|"Unity is Strength"}}{{lower|0.2em|<ref>{{cite web | url=http://www.bcb.gov.bo/sitio/monedas/ligera/monedas/m10c.html | title=Moneda de 10 Centavos |trans-title=10 Cent Coins | language=Spanish | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070428004356/http://www.bcb.gov.bo/sitio/monedas/ligera/monedas/m10c.html | archivedate=28 April 2007 | publisher=[[Central Bank of Bolivia]] | accessdate=28 January 2014}}</ref>}} | national_anthem = {{native name|es|"[[National Anthem of Bolivia|Himno Nacional de Bolivia]]"|nolink=yes|italic=no}}<br/><center>[[File:Himno Nacional de Bolivia instrumental.ogg]]</center> | image_map = BOL orthographic.svg | map_width = 220px | alt_map = | image_map2 = Bolivia - Location Map (2011) - BOL - UNOCHA.svg | alt_map2 = | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=[[South America]] |region_color= grey }} | capital = [[ᱥᱩᱠᱨᱮ]] <small>(ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)</small><br/>[[ᱞᱟ ᱞᱟᱡᱽ]] <small>(ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ)</small> | largest_city = {{nowrap|[[ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱮ ᱫᱮ ᱞᱟ ᱥᱤᱭᱮᱨᱟ]]}}<br/>{{small|{{coord|17|48|S|63|10|W}}}} | languages_type = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref name="languages">{{cite web|url=http://bolivia.justia.com/nacionales/nueva-constitucion-politica-del-estado/primera-parte/titulo-i/capitulo-primero/|title=Justia Bolivia :: Nueva Constitución Política Del Estado > PRIMERA PARTE > TÍTULO I > CAPÍTULO PRIMERO :: Ley de Bolivia|website=bolivia.justia.com|access-date=24 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225051614/http://bolivia.justia.com/nacionales/nueva-constitucion-politica-del-estado/primera-parte/titulo-i/capitulo-primero/|archive-date=25 February 2017|url-status=live}}</ref> | languages={{unbulleted list | [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] | [[ᱟᱭᱢᱟᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱭᱢᱟᱨᱟ]] | [[ᱠᱩᱭᱮᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱭᱮᱪ]] | [[ᱜᱩᱭᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱭᱟᱨᱟᱱᱤ]] | [[ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱟᱨᱦᱚ ᱓0 ᱜᱚᱴᱟᱱ]] }} | ethnic_groups = {{unbulleted list |᱖᱘% ᱢᱮᱥᱴᱤᱡᱳ |᱒0% [[ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱦᱚᱲ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱥᱤ]] |᱕ %ᱯᱩᱰ |᱑% ᱦᱮᱸᱱᱫᱮ |᱔% ᱮᱴᱟᱜ |᱒% ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹ }} | ethnic_groups_year = 2018<ref name="cia">{{cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html | title=South America :: Bolivia | work=[[The World Factbook]] | publisher=[[Central Intelligence Agency]] | accessdate=25 March 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110213095613/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html | archive-date=13 February 2011 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> | demonym = ᱱᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟᱱ | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[Republic|constitutional republic]] | leader_title1 = [[President of Bolivia|Interim President]] | leader_name1 = ᱢᱮᱟᱱᱤᱱ ᱟᱱᱮᱡᱽ<ref>{{cite web|url=https://www.paginasiete.bo/nacional/2019/11/20/el-mas-reconoce-la-sucesion-por-renuncia-abandono-de-funciones-de-evo-alvaro-238006.html|title=El MAS reconoce la sucesión por renuncia y abandono de funciones de Evo y Álvaro|website=Pagina Siete|date=20 November 2019|accessdate=20 November 2019|archive-date=21 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121085912/https://www.paginasiete.bo/nacional/2019/11/20/el-mas-reconoce-la-sucesion-por-renuncia-abandono-de-funciones-de-evo-alvaro-238006.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2019/11/12/la-senadora-jeanine-anez-asumio-la-presidencia-provisional-de-bolivia-tras-la-renuncia-de-evo-morales/|title=La senadora Jeanine Áñez asumió la presidencia provisional de Bolivia tras la renuncia de Evo Morales|publisher=Infobae|language=es-ES|access-date=12 November 2019}}</ref> | leader_title2 = [[Vice President of Bolivia|Vice President]] | leader_name2 = ''ᱵᱷᱟᱠᱟᱱᱴ'' | legislature = [[Plurinational Legislative Assembly]] | upper_house = [[Chamber of Senators (Bolivia)|Chamber of Senators]] | lower_house = [[Chamber of Deputies (Bolivia)|Chamber of Deputies]] | sovereignty_type = ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ | sovereignty_note = [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ | established_event1 = Declared | established_date1 = ᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱒᱕ | established_event2 = Recognized | established_date2 = ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱔᱗ | established_event3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ | established_date3 = ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱕ | established_event4 = Current constitution | established_date4 = ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒00᱙ | area_km2 = 1,098,581 | area_footnote = | area_rank = 27th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 424,163 | percent_water = 1.29 | population_estimate = 11,428,245 | population_estimate_year = 2019<ref name=imf>{{cite web | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=4&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=218&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=| title=Report for Selected Countries and Subjects | publisher=[[International Monetary Fund]] }}</ref> | population_estimate_rank = 83rd | population_density_km2 = 10.4 | population_density_sq_mi = 26,9 | population_density_rank = 224th | FR_total_population_estimate_year = 11,428,245 (2019)<ref name=imf/> | GDP_PPP = $89.018 billion | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $7,790<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=17&pr.y=21&sy=2019&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=218&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org}}</ref> | GDP_nominal = $43.687 billion | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $3,823<ref name="auto"/> | Gini = 42.2 <!--number only--> | Gini_year = 2018 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name=WB1>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BO |title=GINI index (World Bank estimate) – Bolivia |publisher=[[World Bank]] |accessdate=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811112826/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BO |archive-date=11 August 2018 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.703<!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=2019 Human Development Report |year=2019 |accessdate=9 December 2019 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> | HDI_rank = 114th | currency = [[Bolivian boliviano|Boliviano]] | currency_code = BOB | time_zone = [[UTC−4:00|BOT]] | utc_offset = −4 | drives_on = right | calling_code = [[+591]] | iso3166code = | cctld = [[.bo]] | footnote_a = {{note|1}} While [[Sucre]] is the constitutional capital, [[La Paz]] is the seat of government and the executive capital. See [[Capital of Bolivia|below]]. | today = }} ᱓᱖00 ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱞᱟ ᱯᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱠᱟᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮᱡᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Map Bolivia territorial loss-en.svg|thumb|ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱯᱮᱪ (᱑᱘᱖᱗-᱑᱙᱓᱘)]] ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱱᱠᱟ ᱥᱟᱵᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱕᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱩᱱᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱵᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Amazonia boliviana desde el aire.jpg|thumb|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱩᱯᱟᱛᱚᱠᱠᱟ, ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ]] [[File:Altiplano.jpg|thumb|200px|Bolivian Altiplano.]] ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑,0᱙᱘,᱕᱘᱑ sq ᱠᱤᱢᱤ᱾ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱗°᱒᱖'- ᱖᱙°᱓᱘'W ᱟᱨ ᱙°᱓᱘'- ᱒᱒°᱕᱓'S ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>CIA World Factbook. Retrieved from https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |date=2014-02-09 }}.</ref> [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭ]] (᱑᱘᱗᱙-᱑᱘᱘᱔) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ(land-locked) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱰᱷᱮᱱ ᱮ ᱨᱮᱞᱮᱪ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱭᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱧᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱟᱱᱫᱮᱥ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱟᱫᱳ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟ(᱖᱕᱔᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ)᱾ ᱵᱟᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱭᱮ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Bolivia|d=Q750}} * {{CIA World Factbook link|bl|Bolivia}} * {{curlie|Regional/South_America/Bolivia}} * [http://countrystudies.us/bolivia/ Bolivia: A Country Study] (U.S. Library of Congress). *BBC News: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1210487.stm Country Profile – Bolivia] * {{Wikiatlas|Bolivia}} * {{osmrelation-inline|252645}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 9i9huzkuxyujkeqakutk4epmnb87ddr ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ 0 9880 200380 175770 2026-11-08T18:49:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200380 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ | official_name = | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Diksha Bhumi.jpg | photo2a = BAPS Swaminarayan Temple, Nagpur.jpg | photo4b = VCA,Nagpur.jpg | photo4a = Night at Sitabuldi Nagpur.jpg | photo2b = Nagpur orange article.JPG | spacing = 2 | position = center | color_border = grey | color = white | size = 266 | foot_montage = Clockwise from top : [[ᱫᱤᱠᱥᱟᱵᱷᱩᱢᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟ]], [[Vidarbha Cricket Association Stadium]], Nagpur City Skyline and [[Swaminarayan temple]]}} | image_caption = | nickname = ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Nagpur-is-now-Orange-City-officially/articleshow/50967857.cms|title=Nagpur is now Orange City, officially|accessdate=25 November 2016}}</ref><br/>ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞ<ref>{{cite news |last1=Choudhari |first1=Abhishek |title=Nagpur as the heart of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Nagpur-as-the-heart-of-India/articleshow/18854653.cms |work=The Times of India |date=7 March 2013}}</ref> | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|21|9|N|79|5|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱴᱷᱚᱴᱟ ᱟᱹᱨᱤ | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[File:Seal of Maharashtra.png|23px]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱗᱐᱒<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Scrap-dealer-holds-key-to-entry-into-Bakht-Buland-Shahs-grave/articleshow/45378781.cms|title=Scrap dealer holds key to entry into Bakht Buland Shah's grave |website=The Times of India|accessdate=25 November 2016}}</ref> | founder = ᱜᱚᱸᱰ ᱨᱟᱦᱟ [[ᱵᱟᱠᱷᱚᱴ ᱵᱩᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱦ]] | government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞ | governing_body = {{bulleted list|[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]]|[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]}} | leader_title = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ | leader_name = [[ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱜᱚᱰᱠᱟᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://164.100.47.132/LssNew/members/homepage.aspx?mpsno=4923|title=Lok Sabha|accessdate=27 July 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150715224206/http://164.100.47.132/LssNew/members/homepage.aspx?mpsno=4923|archivedate=15 July 2015}}</ref> ([[BJP]]) | leader_title1 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name1 = [[ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱡᱚᱥᱤ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]])<ref name="TOI23Nov2019"/> | area_footnotes = <ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Nagpur |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2709_PART_B_DCHB_%20NAGPUR.pdf|website=Census of India|accessdate=7 February 2016|page=10,12,28}}</ref> | unit_pref = Metric | total_type = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ | area_total_km2 = ᱒᱒᱗.᱓᱖ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱓᱑᱐ | population_total = ᱒,᱔᱐᱕,᱖᱖᱕ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="census"/> | population_density_km2 = ᱑᱑,᱐᱐᱐ | population_metro = ᱒,᱔᱙᱗,᱘᱗᱐ | population_rank = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]: ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ <br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] : ᱓ ᱟᱱᱟᱜ <br /> [[ᱵᱷᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ]]: ᱑ ᱟᱱᱟᱜ | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱟᱨ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pin code(s)]] | postal_code = ᱔᱔᱐ ᱐᱐᱑ – ᱔᱔᱐ ᱐᱓᱗<ref>{{cite web|title=Pincodes of Nagpur City|url=http://pincode.nagpuronline.in/index.html?Sort=ascending|website=Pincode.nagpuronline.in|accessdate=25 February 2017|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225133342/http://pincode.nagpuronline.in/index.html?Sort=ascending|url-status=dead}}</ref> | area_code = +᱙᱑-᱗᱑᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = MH-31 (ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ)<br />MH-49 (ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ)<ref>{{cite web|url=https://www.nagpurtoday.in/rto-east-activates-new-sarthi-4-0-system-for-learning-and-driving-licenses/03021213,%20https://www.nagpurtoday.in/rto-east-activates-new-sarthi-4-0-system-for-learning-and-driving-licenses/03021213|title=RTO (East) activates new Sarthi 4.0 system for Learning and Driving Licenses|first=Nagpur|last=News|date=|website=www.nagpurtoday.in|accessdate=25 April 2019}}</ref><br />MH-40 (ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ) | blank_name_sec1 = [[GDP]] | blank_info_sec1 = $15.10&nbsp;billion<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://credai.org/assets/upload/report_updates/the-dawn-of-indias-future-cities-special-focus-nagpur-november-2017.pdf |access-date=2020-05-07 |archive-date=2020-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020114045/https://credai.org/assets/upload/report_updates/the-dawn-of-indias-future-cities-special-focus-nagpur-november-2017.pdf |url-status=dead}}</ref> | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec2 = {{color|#090|Very High}}<ref>{{cite web|url=https://www.maharashtra.gov.in/Site/upload/WhatsNew/Economic%20Survey%20of%20Maharashtra...pdf |title=Economic Survey of Maharashtra 2014–15 |website=Maharashtra.gov.in |accessdate=25 February 2017}}</ref> | website = {{URL|www.nagpur.gov.in}} <br /> {{URL|www.nmcnagpur.gov.in}} <br /> {{URL|www.nitnagpur.org}} <br /> {{URL|www.nmrda.org}} <br /> {{URL|www.nagpurpolice.gov.in}} | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨ | leader_name2 = ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱴᱷᱟᱠᱨᱮ<ref>{{cite news |last1=Anparthi |first1=Anjaya |title=On ECI order, collector Mudgal transferred {{!}} Nagpur News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/on-eci-order-collector-mudgal-transferred/articleshow/71340355.cms |accessdate=8 October 2019 |work=The Times of India |date=28 September 2019 |language=en}}</ref> ([[Indian Administrative Service|IAS]]) | leader_title3 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name3 = ᱛᱩᱠᱟᱨᱟᱢ ᱢᱩᱱᱰᱷᱮ (IAS)<ref>{{cite news |title=Tukaram Mundhe is New Nagpur Municipal Commissioner |url=https://www.nagpurtoday.in/tukaram-mundhe-is-new-nagpur-municipal-commissioner/01212007 |accessdate=24 January 2020 |work=Nagpur Today |date=21 January 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Anparthi |first1=Anjaya |title=Govt replaces Abhijit Bangar with Tukaram Mundhe as Nagpur municipal commissioner {{!}} Nagpur News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/govt-replaces-bangar-withmundhe-as-mpl-commissioner/articleshow/73531450.cms |accessdate=24 January 2020 |work=The Times of India |date=23 January 2020 |language=en}}</ref> | leader_title4 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name4 = ᱵᱤ. ᱠᱮ. ᱩᱯᱟᱫᱷᱤᱭᱟᱭ<ref>{{cite web |url=http://nagpurpolice.gov.in/know_your_commissioner_of_police |title=Nagpur Police Official Site |publisher=nagpurpolice.gov.in |date= |accessdate=1 August 2018 |archive-date=31 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731232548/http://nagpurpolice.gov.in/know_your_commissioner_of_police |url-status=dead }}</ref> (IPS) | blank2_name = {{nowrap|ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} | blank2_info = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | blank3_name = {{nowrap|UN/LOCODE}} | blank3_info = IN NAG }} '''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/state/maharashtra.html|title=Maharashtra Population Sex Ratio in Maharashtra Literacy rate data|website=Census2011.co.in|accessdate=25 November 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.nriol.com/india-statistics/biggest-cities-india.asp|title=India's 100 Biggest Cities, Largest Cities in India|publisher=|access-date=14 August 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱳᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱓᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱘.᱔᱑% ᱜᱨᱚᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/17-of-20-fastest-growing-cities-in-the-world-will-be-from-india/articleshow/66978406.cms|title=17 of 20 fastest-growing cities in the world will be from India |first1=Surojit |last1=Gupta |date=6 December 2018 |website=The Times of India|access-date=25 April 2019}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/centre-releases-list-of-98-cities-for-smart-city-project/article7586751.ece|title=Centre unveils list of 98 smart cities; UP, TN strike it rich|last=Jeelani|first=Mehboob|work=The Hindu|access-date=17 May 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/city-maintains-first-rank-among-100-smart-cities/articleshow/67916110.cms|title=City maintains first rank among 100 Smart Cities |first1=Anjaya |last1=Anparthi |date=9 February 2019 |website=The Times of India|access-date=25 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Nidhi |title=In 4th year, mission Smart Cities sees big gains |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/in-4th-year-mission-smart-cities-sees-big-gains/articleshow/69935983.cms |accessdate=12 August 2019 |work=The Economic Times |date=25 June 2019}}</ref> ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱵᱳᱫᱫᱷ ᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱵᱟᱫᱤ ᱥᱚᱝᱴᱷᱚᱱ RSS ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱭᱩᱱᱤᱠᱤᱭᱩ (Unique) ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽᱵᱷᱩᱢᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱳᱨᱫᱫᱷ ᱤᱥᱛᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱚᱠᱷᱞᱟ ᱤᱥᱛᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱭᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱡᱷᱚᱦ ᱳᱨᱮᱸᱡᱽ ᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Nagpur also popularly known as Orange City">{{Cite news |url=http://www.hindu.com/yw/2006/03/31/stories/2006033100200500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001010317/http://www.hindu.com/yw/2006/03/31/stories/2006033100200500.htm|url-status=dead|archive-date=1 October 2007|title=Stamps from the Orange City|access-date=19 June 2006|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|date=31 March 2006}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ'' ᱟᱨᱵᱟᱝ ''ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱜᱮᱴᱣᱮ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚᱱᱥᱮᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=tiger>{{cite web |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-nagpur-to-be-country-s-tiger-capital-1532395|title=Nagpur to be country's tiger capital|date=16 April 2011|website=DNA India|access-date=25 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Govt-approves-IG-posts-for-NTCA-HQ-regional-offices/articleshow/7279842.cms|title=Govt approves IG posts for NTCA HQ, regional offices |date=2011|website=The Times of India|access-date=25 April 2019}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒,᱔᱐᱕,᱖᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑,᱒᱒᱕,᱔᱐᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱘᱐,᱒᱗᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱩᱢᱚᱨ ᱖-᱖) ᱒᱔᱗,᱐᱗᱘ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱘,᱒᱙᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱘,᱗᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱐.᱒᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱞᱤᱱ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱞ ᱑᱗᱙,᱙᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱕᱙,᱔᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓᱕.᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱒᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑,᱙᱘᱔,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱓᱖,᱐᱙᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱔᱘,᱐᱒᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱙᱑.᱙᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱙᱔.᱔᱔% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱘᱙.᱓᱑% ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="census" /> === ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ === ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ, [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱟᱹᱢᱟᱞᱮᱛ ᱟᱨ ᱰᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮᱫ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱰᱤ (ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱲ) ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱡ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="whitelight.in">{{cite web |url=http://whitelight.in/dci-india/nagpur.pdf |title=Nagpur – Orange City |website=Whitelight.in |accessdate=25 February 2017 |archive-date=11 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511053719/http://whitelight.in/dci-india/nagpur.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://bombayhighcourt.nic.in/libweb/acts/1965.05.PDF |title=Archived copy |accessdate=2 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402225839/http://bombayhighcourt.nic.in/libweb/acts/1965.05.PDF |archivedate= 2 April 2015 }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Americana Poster|year=1920}} {{Commons category|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ}} {{Wikivoyage}} * {{CathEncy|wstitle=Nagpur}} * {{Cite NSRW|wstitle=Nagpur}} {{ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ}} {{ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Neighbourhoods in Maharashtra]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] op9en79yl12gyj00t7e70ybv0qnajiy ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ 0 9978 200341 197381 2026-11-08T18:06:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200341 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ''' [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱮᱥᱮᱫ (landlock) ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]]; República del Paraguay ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱟ ᱫᱮᱞ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ)᱾ ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ]]᱾ {{Infobox country | conventional_long_name = ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ | native_name = {{ubl|{{native name|es|República del Paraguay}}|{{native name|gn|Tetã Paraguái}}}} | common_name = Paraguay | image_flag = Flag_of_Paraguay.svg | flag_caption = {{nowrap|Flag{{tsp}}<small>{{#tag:ref |The reverse side of the Flag of Paraguay:<br/>[[File:Flag_of_Paraguay_(reverse).svg|100px|left]]{{-}} |group="nb"}}</small><!--(end nowrap:)-->}} | image_coat = Coat of arms of Paraguay.svg | symbol_type = {{nowrap|[[Coat of arms of Paraguay|Seal]]{{tsp}}{{#tag:ref |The reverse side of the National Seal of Paraguay:<br/>[[File:Coat of arms of Paraguay (reverse).svg|100px|left]]{{-}} |group="nb"}}<!--(end nowrap:)-->}} | image_map = PRY orthographic.svg | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=[[South America]] |region_color= grey }} | image_map2 = Paraguay - Location Map (2012) - PRY - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|es|"Paz y justicia"|italics=off|nolink=on}}<br/>{{small|"Peace and justice"}} | national_anthem = <br/>{{native name|es|[[Paraguayan National Anthem|Himno Nacional Paraguayo]]|nolink=on}}<br/>{{small|''Paraguayan National Anthem''}}<div style="padding-top:0.5em;">[[File:Paraguayan National Anthem.oga|center]]</div> | languages_type = [[ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]s<ref name=languages>{{cite journal |url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |title=Paraguay – Constitution, Article 140 About Languages |publisher=International Constitutional Law Project |accessdate=3 December 2007 |journal= |archive-url=https://www.webcitation.org/6ATSFpvnY?url=http://www.servat.unibe.ch/icl/pa00000_.html#A140_ |archive-date=6 September 2012 |url-status=live }} (see [http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html translator's note] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201143025/http://www.servat.unibe.ch/icl/pa__indx.html |date=1 February 2017 }})</ref><ref>{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=8 LIZCANO |publisher=Convergencia.uaemex.mx |accessdate=5 October 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115054959/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |archivedate=15 January 2013}}</ref> | official_languages = {{hlist |[[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] | [[ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ]]}} | demonym = ᱯᱮᱨᱟᱜᱩᱣᱟᱭᱟᱱ<br>ᱜᱩᱣᱟᱨᱟᱱᱤ (colloquial)<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=lwGSDQAAQBAJ&pg=PA14&lpg=PA14&dq=paraguayans+refer+to+themselves+as+Guarani#v=onepage|title=Prophets of Agroforestry: Guaraní Communities and Commercial Gathering|first=Richard K.|last=Reed|date=1 May 1995|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292744875|via=Google Books}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list | ᱙᱕% ᱢᱮᱥᱴᱤᱡᱳ | ᱕% ᱮᱴᱟᱜ}} | ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱖<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Paraguay |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2016 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |accessdate=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104205444/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |archive-date=4 November 2015 |url-status=dead }}</ref> | capital = [[ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ]] | coordinates = {{Coord|25|16|S|57|40|W|type:city}} | largest_city = ᱟᱥᱩᱱᱥᱤᱭᱚᱱ | religion_year = ᱒0᱑᱗ | religion_ref = <ref name="Latinobarometro 2017">{{cite web|title=Latinobarómetro 1995 – 2017: El Papa Francisco y la Religión en Chile y América Latina|url=http://www.cooperativa.cl/noticias/site/artic/20180112/asocfile/20180112124342/f00006494_religion_chile_america_latina_2017.pdf|accessdate=19 January 2018|language=es|date=January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093209/http://www.cooperativa.cl/noticias/site/artic/20180112/asocfile/20180112124342/f00006494_religion_chile_america_latina_2017.pdf|archive-date=13 January 2018|url-status=live}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |᱘᱙% ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ |᱕% ᱯᱨᱳᱠᱮᱥᱴᱟᱱ |᱔% ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |᱒% ᱮᱴᱟᱜ}} | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Paraguay|President]] | leader_name1 = ᱢᱥᱨᱤᱭᱳ ᱟᱵᱽᱫᱳ ᱱᱨᱱᱤᱛᱮᱡᱽ | leader_title2 = [[Vice President of Paraguay|Vice President]] | leader_name2 = ᱦᱩᱜᱳ ᱵᱷᱮᱞᱟᱡᱠᱩᱭᱮᱡᱽ | legislature = ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ | upper_house = ᱥᱮᱱᱮᱴ | lower_house = [[Chamber of Deputies of Paraguay|Chamber of Deputies]] | area_rank = 59th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 406752 | percent_water = 2.3 | population_estimate = 7,252,672<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=7&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=288&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|work=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]]|title=Paraguay|date=9 October 2018|accessdate=9 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331072622/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=7&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=288&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|archive-date=31 March 2019|url-status=live}}</ref> | population_estimate_rank = 102th | population_estimate_year = ᱒0᱒0 | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = 17.83 | population_density_sq_mi = 39 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 210th | GDP_PPP = $101.075 billion<ref name=imf2/> | GDP_PPP_rank = 88th | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $14,131 | GDP_PPP_per_capita_rank = 96th | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal = $44.557 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = 94th | GDP_nominal_per_capita = $6,229<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 94th | sovereignty_type = ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ {{nobold| [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]]}} ᱠᱷᱚᱱ | established_event1 = Declared | established_date1 = ᱑᱔ ᱢᱮ ᱑᱘᱑᱑ | established_event2 = Recognized | established_date2 = ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱔᱒ | established_event3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ | established_date3 = ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱕ | Gini_year = 2017 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 48.8 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |title=Gini Index |publisher=[[World Bank]] |accessdate=6 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205203227/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=PY |archive-date=5 December 2017 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ᱒᱐᱑᱘<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.724 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|title=Human Development Report|year=2019|accessdate=9 December 2019|publisher=United Nations Development Programme|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209094356/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf|archive-date=9 December 2019|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = ᱙᱘ ᱟᱱᱟᱜ | currency = [[Paraguayan guaraní|Guaraní]] | currency_code = PYG | time_zone = [[UTC–4|PYT]] | utc_offset = –᱔ | time_zone_DST = [[Daylight saving time in Paraguay|PYST]] | utc_offset_DST = –᱓ | drives_on = right | calling_code = [[+᱕᱙᱕]] | cctld = [[.py]] | footnote_a = Mixed European and [[Amerindian]]. | today = }} ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Paraguay}} ;Government * [https://web.archive.org/web/20100528053421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-p/paraguay.html Chief of State and Cabinet Members] * [http://www.senatur.gov.py/ National Department of Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150520071223/http://www.senatur.gov.py/ |date=2015-05-20 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.hacienda.gov.py/ Ministry of Finance with economic and government information; also available in English] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ;General information * [https://www.britannica.com/place/Paraguay Paraguay] from the ''Encyclopædia Britannica'' * {{CIA World Factbook link|pa|Paraguay}} * [https://web.archive.org/web/20080607085416/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/paraguay.htm Paraguay] at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/South_America/Paraguay}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222081.stm Paraguay profile] from the BBC News * {{Wikiatlas|Paraguay}} * {{osmrelation-inline|287077}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=PY Key Development Forecasts for Paraguay] from International Futures ;News media * [https://web.archive.org/web/20090916131713/http://www.larueda.com.py/ La Rueda – Weekly reviews] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.abc.com.py/ ABC Color] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.ultimahora.com.py/ Última Hora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201100434/http://www.ultimahora.com.py/ |date=2008-12-01 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.lanacion.com.py/ La Nación] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.paraguay.com/ Paraguay.com] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.nanduti.com.py/ Ñanduti] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.mipyme.com.py/ Paraguayan Pymes News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604075323/http://www.mipyme.com.py/ |date=2020-06-04 }} ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ;Trade *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/PRY/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Paraguay] * [https://web.archive.org/web/20190414174336/https://www.tipo-de-cambio.com/paraguay/cotizacion-de-monedas-en-paraguay-casa-de-cambios-alberdi-chaco-cde-encarnacion-y-asuncion/ Exchange rate of the Guaraní – Paraguayan Currency] ;Travel * [http://www.asu-cvb.org.py/servicios/lacuidad_en.html Paraguay Convention & Visitor's Bureau]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.Paraguay.com/ Paraguay.com: Tradition, Culture, Maps, Tourism] * {{Wikivoyage-inline}} * [https://web.archive.org/web/20081202113657/http://www.turismo.com.py/ Tourism in Paraguay, information, pictures and more. Turismo.com.py] ([[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ]] h2abb13gk4dg066886x8gzqy0v64tc7 ᱱᱟᱱᱩᱨ 0 10024 200393 195930 2026-11-08T18:56:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200393 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱱᱩᱨ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = Nanoor 3.JPG | image_alt = | image_caption = ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱵᱷᱤᱴᱟᱹ | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|23.70|N|87.86|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = ᱮᱢᱮᱞᱮ | leader_name = ᱡᱚᱭᱫᱮᱵ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 24 | population_total = 8,311 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱓᱑᱓0᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑ ᱓᱔᱖᱓ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ | blank1_info_sec1 = ᱙᱕᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]] | blank2_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ | blank2_info_sec1 = ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ | blank3_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ | blank3_info_sec1 = ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ | website = {{URL|birbhum.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱱᱟᱱᱩᱨ''' (ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ) [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ| ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵ ᱯᱚᱫᱟᱵᱚᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱓.᱗᱐°N ᱘᱗.᱘᱖E᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱗᱙ ᱯᱷᱩᱴ)᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nanur.html | title = Nanur, India Page | accessdate = 2009-03-15 | last = | first = | work = West Bengal | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 2008-02-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080204142913/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Nanur.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ, [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]/[[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱟᱦᱢᱚᱫᱯᱩᱨ|ᱟᱦᱚᱢᱚᱫᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]] ᱟᱨ ᱢᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱵᱟᱦᱤᱠᱟ (alluvial) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[ᱪᱟᱹᱛ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱪᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱮᱸᱴ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱡᱷᱮᱴ]] ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱱᱚᱰᱮ ᱨᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱛᱮᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱲ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱟᱥᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ]] ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱱᱚᱰᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱡᱟᱹᱨᱩᱭᱟᱭ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱗᱘% ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱘᱓᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱔᱒᱖᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑᱓᱑ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱙᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱜᱚᱡᱤᱭᱟᱹ (literat) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ (᱗᱒.᱘᱘%)᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 1 February 2018 }}</ref> ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ===ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ=== [[Image:Nanoor 2.JPG|200px|thumb|left|ᱵᱤᱥᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] [[Image:Nanoor 1.JPG|thumb|250px|ᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱟᱱᱫᱤᱨ]] [[Image:Nanoor terracota.jpg|thumb|left|300px|Terracotta carvings in a Nanoor temple]] ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱰᱮ ᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱹᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱦᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱡᱩᱴᱤᱯᱟᱨᱟ]] [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱞᱚᱭ]] (ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ) ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] fhog35u6v5i9odz4z81lb4fq2yikukl ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ 0 10101 200159 147725 2026-11-08T13:32:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200159 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ | birth_name = ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ | image = Raju-Srivastav.jpg | caption = ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱩ | birth_date = ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱓ | birth_place = [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | yearsactive = ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | political_party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | medium = | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱴᱤᱭᱚ | education = | alma_mater = | active = | employer = | genre = ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ | subject = | influences = | influenced = | spouse = ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ | parents = | relatives = | notable_work = ''[[ᱫᱤ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱯᱷᱴᱚᱨ ᱪᱟᱞᱮᱧᱡᱽ]]'' ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱰ ᱚᱯ‌ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ | memorials = | website = {{URL|www.rajusrivastav.in}} }} '''ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱚ''' ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱓), ᱢᱤᱻᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ '''ᱜᱚᱡᱳᱫᱷᱚᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱓,[[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱭ ᱠᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱟᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱭ ᱞᱟ.ᱭ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱡᱤ‌ᱡᱤᱭᱟᱱ== ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱴ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="DHInstitute2009">{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/24575/an-institute-comedy-courtesy-raju.html|title=An institute of comedy, courtesy Raju Srivastav|date=2009-09-11|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-11-03}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱱᱤ ᱚ,ᱤᱭᱚ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱤ ᱠᱚᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱤᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ [[ᱚᱢᱤᱛᱚᱵᱽ ᱵᱚᱪᱚᱱ]]-ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ [[ᱨᱚᱡᱚᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/maine-pyar-kiya-salman-khan-lesser-known-facts-trivia-5003692/|title=28 years of Maine Pyar Kiya: Eight lesser-known facts about the Salman Khan starrer|date=2017-12-29|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-11-03}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ‌ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱡᱮᱢᱚᱱ ''[[ᱵᱟᱡᱤᱜᱚᱨ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱴᱳ ᱜᱳᱣᱟ (᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱴᱳ ᱜᱳᱣᱟ]]'' ᱾<ref name="DHInstitute2009"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ''[[ᱟᱢᱫᱟᱱᱤ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱚ ᱨᱩᱯᱮᱭᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.in/videos/big-b-praises-raju-srivastav-in-kbc-comedian-gets-emotional-783522|title=Big B praises Raju Srivastav in KBC, comedian gets emotional|date=2018-11-23|website=ABP Live|language=en-US|access-date=2019-11-03|archive-date=2024-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204172115/https://www.abplive.in/videos/big-b-praises-raju-srivastav-in-kbc-comedian-gets-emotional-783522|url-status=dead}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ''[[ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱯᱷᱴᱚᱨ ᱪᱟᱞᱮᱧᱡᱽ]]'' ᱨᱮ <ref>{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/comic-moments-comedian-kapil-sharma-ginni-chatrath-recep-181225|title=Comic moments in comedian Kapil Sharma-Ginni Chatrath reception|website=Tellychakkar.com|language=en|access-date=2019-11-03|archive-date=2019-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103154227/https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/comic-moments-comedian-kapil-sharma-ginni-chatrath-recep-181225|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱩ ''[[ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱟᱫ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱓)]]'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱱᱴᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱴ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://movies.rediff.com/report/2009/dec/07/tv-raju-srivastav-on-bigg-boss.htm|title=Was shocked when Tanaaz, Aditi pulled my pajamas|website=Rediff|date=Dec 7, 2009|first=Rajul|last=Hegde|access-date=2019-11-03}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ''[[ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱠᱟᱵᱤᱞᱟ]]'' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/bangalore/Raju-Srivastav-tickles-the-funny-bone-at-Le-Meridien-Bangalore/articleshow/30159461.cms|title=Raju Srivastav tickles the funny bone at Le Meridien, Bangalore|website=The Times of India}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟ.ᱦᱩ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ''[[ᱱᱟᱪ ᱵᱚᱞᱤᱭᱮ]] ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱖'' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱴᱟᱨᱯᱞᱚᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ''[[ᱠᱟᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱠᱚᱯᱤᱞ]]'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ''[[ᱢᱚᱡᱟᱠ ᱢᱚᱡᱟᱠ ᱢᱮ]]'' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱫᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱡᱟᱠ ᱞᱤᱜᱽ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱰ ᱚᱯ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱳᱠᱮ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱩ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱛᱤᱨᱤ ᱯᱩᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱧᱩᱨᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱛᱟ.ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/lucknow/lol-with-raju-srivastava-on-his-wedding-anniversary-in-lucknow/articleshow/69975642.cms|title=LOL with Raju Srivastava on his wedding anniversary in Lucknow!|website=The Times of India|date=Jul 2, 2019|first=Sumit|last=Jha|access-date=2019-11-03}}</ref> ᱨᱟᱡᱩ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱚᱨ ᱣᱟᱞᱰ ᱰᱚᱱ [[ᱫᱟᱣᱫᱽ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱠᱷᱟ‌ᱛᱤᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱚᱡᱮ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱠᱟ ᱮᱢᱟᱫᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Comedian Raju Srivastav gets threat from Pak|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Comedian-Raju-Srivastav-gets-threat-from-Pak/articleshow/4051315.cms|website=indiatimes.com|publisher=Times of India|accessdate=19 January 2017|location=Mumbai|date=January 31, 2009}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ=== {|class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱠᱟᱹᱢᱤ ! ᱠᱟᱢᱤ |- | ᱑᱙᱙᱘ | ''[[ᱛᱤᱡᱟᱵᱽ]]'' | | ᱠᱟᱢᱤᱳ ᱨᱳᱞ |- | ᱑᱙᱘᱘ | ''[[ᱢᱮᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ]]'' | ᱴᱨᱚᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱤᱡ | |- | rowspan="2"|᱑᱙᱓᱓ | ''[[ᱵᱟᱡᱤᱜᱚᱨ]]'' | ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | |- | ''[[ᱢᱤᱥᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱫ]]'' | |- |᱑᱙᱙᱔ |''[[ᱚᱵᱷᱚᱭ (᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱚᱵᱷᱚᱭ]]'' |- | ᱒᱐᱐᱑ | ''[[ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤ ᱜᱷᱚᱨᱪᱚ ᱨᱩᱯᱮᱭᱟ]]'' |ᱵᱟᱵᱟ ᱪᱤᱱ ᱪᱤᱱ ᱪᱟᱣ | |- | ᱒᱐᱐᱒ | ''[[ᱣᱟᱦ ᱴᱮᱨᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱷᱟᱱᱟ]]'' | Banne Khan's assistant | |- | 2003 | ''[[Main Prem Ki Diwani Hoon]]'' | Shambhu, Sanjana's servant | |- | 2006 | ''Vidyaarthi: The Power of Students'' | Inspector JK | |- | rowspan="2"|2007 | ''[[Big Brother (2007 film)|Big Brother]]'' | Autorickshaw Driver & Rizwan Ahmed | |- | ''[[Bombay to Goa (2007 film)|Bombay to Goa]]'' | Anthony Gonsalves | |- | rowspan="2"|᱒᱐᱑᱐ | ''ᱵᱷᱟᱵᱽᱸᱟᱶ ᱠᱟ ᱥᱚᱬᱡᱷᱩ'' | ᱰᱚᱭᱟ ᱯᱷᱨᱚᱬ ᱜᱚᱭᱟ | |- | ''[[ᱰᱵᱟᱨᱳ : (ᱰᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ) - ᱬᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹ]]' | | |- | rowspan="2"| 2017 | ''[[Toilet: Ek Prem Katha]]'' | | |- | ''[[Firangi (2017 film)|Firangi]]'' | | special appearance |- |} ===ᱴᱤᱵᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ=== {|class="wikitable sortable" |- ! Name ! Period ! Genre ! Channel ! Notes |- | ''[[The Great Indian Laughter Challenge]]'' | Season1 | [[Comedy]] | [[STAR One]] | |- | ''[[Bigg Boss (Hindi season 3)|Bigg Boss]]''<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/comedian-raju-srivastav-exits-bigg-boss-house/106514-8.html|title=BJP is future of Indian politics, says Raju Srivastava|website=News18|access-date=2020-06-03|archive-date=2014-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712083350/http://ibnlive.in.com/news/comedian-raju-srivastav-exits-bigg-boss-house/106514-8.html|url-status=dead}}</ref> | Season3 (2009) | | | |- | ''[[Shaktiman]]'' |1998-2005 | | [[Doordarshan]] |as Dhurandhar Singh |- | ''Tea Time Manoranjan'' | 1994 | [[Comedy]] | [[Doordarshan]] | |- | ''Masti TV'' | | | | |- | ''Raju Hazir Ho'' | 2008 | [[Comedy]] | [[Imagine TV]] | | |- | ''[[Comedy Ka Maha Muqabala]]'' | March-June 2011 | [[Comedy]] | [[STAR Plus]] | |- | ''[[Comedy Circus]]'' | 2007-2014 | [[Comedy]] | [[Sony Entertainment Television]] | |- | ''[[Dekh Bhai Dekh]]'' | 1993-1994 | [[Sitcom]] | [[DD Metro]] | Cameo role |- | ''[[Laugh India Laugh]]'' | July-September 2012 | [[Stand-up comedy]] | [[Life OK]] | |- | ''Nautanki- The Come'' | | | | |- | ''[[Nach Baliye]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-funnyman-raju-srivastava-and-chef-ripudaman-handa-in-nach-baliye-6-1903420|title=Funnyman Raju Srivastava and chef Ripudaman Handa in 'Nach Baliye 6'|first=Chaya|last=Unnikrishnan|date=14 October 2013|website=DNA India}}</ref> | Season6 | [[Dance]] [[Reality Television]] | [[STAR Plus]] | |- | ''[[Comedy Nights with Kapil]]''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Comedy-Nights-with-Kapil-Raju-Shrivastav-joins-the-show-Gutthi/articleshow/26947070.cms|title=Finally Raju Srivastav on 'Comedy Nights with Kapil'! - Times of India|website=The Times of India}}</ref> | 2013-2016 | [[Comedy]] [[Chat Show]] | [[Colors TV]] | |- | ''[[The Kapil Sharma Show]]'' | 2016-2017 | [[Stand-up comedy]] | [[Sony TV]] | |- | ''[[Adaalat]]'' | 2010-2016 | [[Courtroom drama]] | [[Sony TV]] | as Raju Chaurasia |- | ''[[Gangs of Haseepur]]''<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/screen/being-seriously-funny/|title=Being seriously funny|date=23 April 2014}}</ref> | April-July 2014 | [[Comedy]] [[Reality television]] | [[Zee TV]] | a Host |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|2}} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|1555152}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Srivastav, Raju}} [[Category:Living people]] [[Category:1963 births]] [[Category:People from Kanpur]] [[Category:Indian stand-up comedians]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Indian male voice actors]] [[Category:Bigg Boss contestants]] df8p70sl47itampnxnyonrodnp4ihpd ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱚᱭ 0 10128 200200 182099 2026-11-08T14:32:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200200 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱚᱭ | image = Rohit_Roy_during_the_45th_International_Film_Festival_of_India_(IFFI-2014),_in_Panaji,_Goa_(cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1968|04|05|df=yes}} or <br> {{birth date and age|1969|04|05|df=yes}}<ref>{{cite news |last1=Mattoo |first1=Seema |title=Rohit Roy celebrates two birthdays! - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rohit-roy-celebrates-two-birthdays/articleshow/66084693.cms |accessdate=12 March 2020 |work=The Times of India |date=6 October 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Rohit Roy reveals how he celebrates his birthday twice in a year {{!}} TV - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/tv/hindi/rohit-roy-reveals-how-he-celebrates-his-birthday-twice-in-a-year/videoshow/66094110.cms |accessdate=12 March 2020 |work=timesofindia.indiatimes.com |date=6 October 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=50-year-old Rohit Roy flaunts toned abs in latest pic, R Madhavan asks all men to take note |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/50-year-old-rohit-roy-flaunts-toned-abs-in-latest-pic-r-madhavan-asks-all-men-to-take-note-1631149-2019-12-24 |accessdate=12 March 2020 |work=India Today |date=24 December 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rohit-roy-surprises-all-with-his-fab-transformation-at-the-age-of-51-credits-salman-khan-for-inspiring-him/amp_etphotostory/74303277.cms|title=Rohit Roy Surprises All With His Fab Transformation At The Age Of 51, Credits Salman Khan For Inspiring Him|website=Times Of India Dot Com|language=en|access-date=2020-03-15|archive-date=2020-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225230714/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rohit-roy-surprises-all-with-his-fab-transformation-at-the-age-of-51-credits-salman-khan-for-inspiring-him/amp_etphotostory/74303277.cms|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱥᱴᱨᱚ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | nationality = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ | known_for = | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | spouse = [[ᱢᱟᱱᱚᱥᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱨᱚᱭ]] | children = ᱑ | relatives = [[ᱨᱳᱱᱤᱛ ᱨᱚᱭ]] (ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱚᱲᱟ) }} '''ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱚᱭ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱴᱤᱶᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱸᱫᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''[[ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱳᱜᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱥᱣᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱ]]'' ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱚᱡ ᱠᱟ.ᱢᱤ ‌ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="express">{{cite news|title=Grateful that God gave me Sanjivani to make my TV comeback: Rohit Roy|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/rohit-roy-sanjivani-reboot-vardhaan-films-theatre-brother-ronit-rohit-roy-5993194/|work=[[Indian Express Limited]]|date=14 September 2019|accessdate=27 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922145017/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/rohit-roy-sanjivani-reboot-vardhaan-films-theatre-brother-ronit-rohit-roy-5993194/|archive-date=22 September 2019|url-status=live}}</ref> ᱴᱤᱵᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ''[[ᱠᱟᱵᱤᱞ]]'', ''[[ᱮᱠ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ ᱮᱠ ᱦᱚᱥᱤᱱᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱠ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ ᱮᱠ ᱦᱚᱥᱤᱱᱟ]]'', ''[[ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱸᱴ]]'' and ''[[ᱯᱞᱟᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱞᱟᱱ]]'' ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾ ''[[ᱥᱚᱴᱟᱣᱩᱴ ᱮᱴ ᱞᱳᱠᱷᱚᱸᱰᱣᱟᱞᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱸᱜᱽ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Rohit-Roy|title=Rohit Roy|work=The Times of India|accessdate=20 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611212449/http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Rohit-Roy|archive-date=11 June 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/topic/rohit-roy|title=rohit roy|work=ndtv.com|accessdate=20 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150806224933/http://movies.ndtv.com/topic/rohit-roy|archive-date=6 August 2015|url-status=live}}</ref> ''[[ᱫᱚᱥ ᱠᱟᱦᱟᱱᱤᱭᱟᱸ]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]](anthology film) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱮᱜ ''ᱨᱟᱭᱤᱥ ᱯᱞᱮᱴ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/rohit-roy-to-bring-manhattan-mango-to-big-screen/article6180325.ece|title=Rohit Roy to bring Manhattan Mango to big screen|newspaper=The Hindu|accessdate=20 August 2015|date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708022431/http://www.thehindu.com/entertainment/rohit-roy-to-bring-manhattan-mango-to-big-screen/article6180325.ece|archive-date=8 July 2014|url-status=live}}</ref> ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ [[ᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱳᱦᱤᱛ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ, ᱞᱳᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ,ᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ,ᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]‌ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ, ᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=ethnicity>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/im-a-gujarati-at-heart-and-a-bengali-by-birth-rohit-roy/articleshow/62882881.cms?from=mdr|title=I'm a Gujarati at heart, and a Bengali by birth: Rohit Roy|first=Shruti|last=Jambhekar|date=12 February 2018|access-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220142050/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/im-a-gujarati-at-heart-and-a-bengali-by-birth-rohit-roy/articleshow/62882881.cms?from=mdr|archive-date=20 February 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱰᱳᱞᱞᱤ ᱨᱚᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱫᱟ [[ᱨᱳᱱᱤᱛ ᱨᱚᱭ]] ᱦᱚᱸ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|title=ronit roy|url=https://indianexpress.com/about/ronit-roy/|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-05-11}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱥᱤ ᱡᱳᱥᱤ ᱨᱚᱭ]] ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=ethnicity/> ᱟ.ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟ.ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/photogallery/movies/happy-anniversary-rohit-roy-manasi-joshi-personal-photos-of-the-couple-you-may-have-missed-1011044.html|title=Happy anniversary Rohit Roy, Manasi Joshi: Personal photos of the couple you may have missed|website=News18|access-date=12 July 2016|date=24 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810060436/http://www.news18.com/photogallery/movies/happy-anniversary-rohit-roy-manasi-joshi-personal-photos-of-the-couple-you-may-have-missed-1011044.html|archive-date=10 August 2016|url-status=live}}</ref> ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱦᱚᱸ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]] ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟ.ᱭ ᱫᱟᱜᱽᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ <ref name=ethnicity/> == ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == * ''Tujhpe Dil Qurbaan'' as Lt. Karan * ''[[Swabhimaan]]'' as Rishabh Malhotra * ''[[Kabhie Kabhie (1997 TV series) | Kabhie Kabhie]]'' as Vijay Sinha * ''[[Waaris (1999 TV series) | Waaris]]'' * ''[[Saturday Suspense]]'' - Haan Maine Coreena Peters Ka Khoon Kiya Hai as Kapil (Episode 95) * ''[[Rishtey (TV series) | Rishtey]]'' – Ajnabee as Aman * ''[[Hera Pheri (TV series) | Hera Pheri]]'' as Sanjay Premi * ''[[Rishtey (TV series) | Rishtey]]'' – Sparsh as Vineet * ''Baat Ban Jaaye'' as Amit Kapoor * ''Gubbare'' – Bollywood Bite as Roxy * ''[[Milan (Indian TV series) | Milan]]'' as Ranbir Kapoor * ''Hum Hain Dilwale'' as Vijay * [[Kittie Party]] * [[Kkusum]] as Abhay Kapoor * [[Kya Hadsaa Kya Haqeeqat]] - Karzz as Nakul Kapoor * ''[[Bhabhi (TV series) | Bhabhi]]'' as Raj Malhotra * ''[[Des Mein Niklla Hoga Chand]]'' as Yash Diwan (Karan Thakur) * ''[[Sarkarr:Rishton Ki Ankahi Kahani]]'' as Karan Pratap Singh * ''[[Nach Baliye 1]]'' as Contestant * ''[[Viraasat (2006 TV series) | Viraasat]]'' as Rahul Lamba * ''Wild Ten'' as Host * ''Jhalak Dikhhla Jaa 2'' as Host * ''Yeh Hai Jalwa'' as Contestant * ''[[Jhalak Dikhhla Jaa 3]]'' as Host * ''[[Dil Jeetegi Desi Girl]]'' as Host * ''[[Sajda Tere Pyaar Mein]]'' as Mahendra Pratap Singh * ''[[Hitler Didi]]'' as Major Kabir Chaudhary / Saheb * ''[[Jhalak Dikhhla Jaa 6]]'' as Contestant * ''[[The Bachelorette India]]'' as Host * ''[[Encounter (Indian TV series) | Encounter]]'' as Senior Inspector Milind Mandlik * ''[[Peterson Hill]]'' as Kishorilal Chadda / Jaggu * ''Khooni Saaya'' as Host * ''Memories'' as Siddharth * ''[[Shakti - Astitva Ke Ehsaas Ki]]'' as Nishant Bhalla * ''[[Sanjivani (2019 TV series) | Sanjivani]]'' as Vardhaan<ref name="express"/> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {|class="wikitable" |+Key |{{nom|{{dagger|alt=Films that are not yet released}}}} |Denotes feature films that are not yet released |} {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱯᱷᱤᱞᱢ !ᱨᱳᱞ !ᱱᱳᱴᱥ |- |2020 | {{nom|{{dagger|alt=Films that are not yet released}}}} ''[[Mumbai Saga]]'' | Jaykar Shinde | Filming<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sanjay-gupta-nervous-to-shoot-for-mumbai-saga/articleshow/70854273.cms|title=Sanjay Gupta nervous to shoot for 'Mumbai Saga'|website=The Times of India|date=27 August 2019|access-date=27 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827182446/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sanjay-gupta-nervous-to-shoot-for-mumbai-saga/articleshow/70854273.cms|archive-date=27 August 2019|url-status=live}}</ref> |- |2018||''[[I.M.A. Gujju]]''||Siddhraj Zala|| Gujarati Film |- |2018||''[[Paltan (film)|Paltan]]''||Maj. Cheema|| |- |2017||''[[Kaabil]]''||Amit Shellar|| |- |2015||''[[Calendar Girls (2015 film)|Calendar Girls]]''||Timmy|| |- |2013||''[[Mrs. Sen]]''||Somnath|| |- |2011||''[[Bhorer Alo]]''|| Subhankar Bose ||<ref>{{cite web|url=http://www.gomolo.com/rohit-roy-movies-list-filmography/11880|title=Filmography of Rohit Roy|work=gomolo.com|accessdate=20 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111941/http://www.gomolo.com/rohit-roy-movies-list-filmography/11880|archive-date=24 September 2015|url-status=dead}}</ref> |- |2010||''[[Apartment (film)|Apartment]]''||Karan Malhotra|| |- |2010||''[[Mittal v/s Mittal]]''||Karan Mittal|| |- |2011||''Alibaug''|| || |- |2008||''[[Fashion (2008 film)|Fashion]]'' ||Kartik Suri|| |- |2008||''[[Don Muthu Swami]]''||Preetam|| |- |2007||''[[Dus Kahaniyaan]]''||Dev ||([[Anthology film]]) story ''[[Dus Kahaniyaan#Plot|Gubbare]]'' |- |2007||''[[Shootout at Lokhandwala]]'' ||Fattu|| |- |2007||''[[Delhii Heights]]''||Bobby|| |- |2005|| ''[[Ek Khiladi Ek Haseena (film)|Ek Khiladi Ek Haseena]]''||Rohit|| |- |2005|| ''[[Kuchh Meetha Ho Jaye]]''||Pilot Vikram Sinha|| |- |2004||''[[Plan (film)|Plan]]''|| Omi|| |- |2003||''[[LOC Kargil]]''|| Capt Shashibhushan Ghildyal|| |- |2002||''[[Kaante]]''||special appearance in song, "Ishq Samundar" || |- |2000||''Glamour Girl''|| || |- |2000||''[[Hum To Mohabbat Karega]]''||Rohit|| |- |1997||''Hamein Jahan Pyar Mile''|| || |- |1997||''[[Ankhon Mein Tum Ho]]''|| Prem || |- |1997||''[[Achena Atithi (1997 film)|Achena Atithi]]''||Prem || |- |1997||''Koi Kisi Se Kum Nahin''||Amar|| |- |1996||''Laalchee'' ||Amar Prabhakar Choudhry|| |- |1994||''[[Jazbaat (1994 film)|Jazbaat]]''|| || |- |1994||''Gaata Rahe Mera Dil''|| || Unreleased |} ==ᱰᱚᱵᱤᱝ ᱨᱳᱞ== ===ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {| class="wikitable" |- ! ᱯᱷᱤᱞᱢ‌ᱧᱩᱛᱤᱢ !! ᱟᱠᱴᱚᱨ(ᱠᱚ) !! ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ(ᱠᱚ) !! ᱰᱚᱵᱤᱝ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ !! ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ !! ᱢᱩᱬᱤᱛ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱰᱚᱵᱤᱝ-ᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱱᱳᱴᱥ |- | ''[[Guardians of the Galaxy Vol. 2]]'' || [[Chris Pratt]] || [[Star-Lord|Peter Quill / Star-Lord]] || Hindi || English || 2017 || 2017 || |- | ''[[Avengers: Infinity War]]'' || [[Chris Pratt]] || [[Star-Lord|Peter Quill / Star-Lord]] || Hindi || English || 2018 || 2018 || |- | ''[[Avengers: Endgame]]'' || [[Chris Pratt]] || [[Star-Lord|Peter Quill / Star-Lord]] || Hindi || English || 2019 || 2019 || |- |} {{commons category}} == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.rohitroy.com Rohit Roy's personal website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190212020633/https://www.rohitroy.com/ |date=2019-02-12 }} * {{IMDb name|1123937}} * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/rohit-roy/ Rohit Roy] on [[Bollywood Hungama]] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Roy, Rohit}} [[Category:1960s births]] [[Category:Living people]] [[Category:Bengali people]] [[Category:Indian male television actors]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Indian television talk show hosts]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Indian male soap opera actors]] [[Category:Male actors from Ahmedabad]] [[Category:20th-century Indian male actors]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Actors from Mumbai]] 1uw4yfix6c2an5rjvy1t92416acz2hf ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ 0 10140 200371 197983 2026-11-08T18:39:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200371 wikitext text/x-wiki {{Infobox person || birth_name = ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱚᱴᱵᱤᱱᱫᱽ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ | image = File:Nagma at RK Excellence Awards (6).jpg | caption = ᱟᱨᱹ ᱠᱮᱹ ᱮᱠᱥᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱽᱢᱮ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|25}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ | relatives = [[ᱨᱳᱥᱤᱱᱤᱤ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱨᱳᱥᱤᱱᱤ]] (ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ)<br />[[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤᱠᱟ]] (ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ) | othername= ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱥᱚᱫᱚᱱᱚᱦ | party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] | yearsactive = ᱑᱙᱙᱐–᱒᱐᱐᱘ (ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)<br />᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ(ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱤᱭᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) }} '''ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱚᱴᱵᱤᱱᱫᱽ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ''' ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱢᱚᱱ ''[[ᱜᱷᱚᱨᱚᱱᱚ ᱢᱩᱜᱩᱰᱩ]]'', ''[[ᱠᱟᱫᱦᱟᱞᱟᱱ]]'', ''[[ᱵᱟᱥᱟ]]'' ᱟᱨ ᱮᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ |<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/mp/2002/07/18/stories/2002071800140401.htm|title=The Hindu : Nagma plays mother|publisher=Hinduonnet.com|access-date=6 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606123254/http://www.hinduonnet.com/mp/2002/07/18/stories/2002071800140401.htm|archive-date=6 June 2011|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ | ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ | ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱡᱲᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱰᱟ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ |<ref>{{cite web|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/30112006-4.shtml|title=டோடோவின் ரஃப் நோட்டு|access-date=2 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131103236/http://cinesouth.com/masala/hotnews/new/30112006-4.shtml|archive-date=31 January 2010|url-status=dead}}</ref> == ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱟᱜᱽᱢᱟᱼᱤᱡ ᱵᱟᱭᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ(biological) ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱨᱮᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱥᱤᱝ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮ [[ᱯᱳᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱜᱳᱠᱩᱲᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱟᱨᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ, ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱠᱩᱢᱯᱟᱹᱱᱤ,ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ,ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ | ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱠᱳᱱᱠᱟᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱤ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟ ᱠᱟᱡᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ | ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟ,ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱹᱥᱤᱹᱤᱭᱹ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ | ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱷᱟ,ᱰᱤ ᱭᱮᱱᱟ | ᱱᱚᱜᱽᱢᱟᱼᱟᱜ ᱯᱟᱥᱯᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱚᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱟᱜ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱯᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ | ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱝ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱷᱟᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱜᱽᱢᱟᱼᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱪᱚᱱᱫᱮᱨ ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱦ ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ | ᱪᱚᱱᱫᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ | ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱨᱥᱟᱹ, [[ᱨᱚᱥᱤᱱᱤ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱨᱳᱥᱤᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤᱠᱟ]] | ᱟᱡ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱷᱚᱱᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱭᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽ |{{citation needed|date=April 2016}} ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ | ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱴᱤᱵᱤ ᱨᱚᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱞᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ | ᱤᱧ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽ ᱢᱳᱨᱟᱨᱤᱡᱤ ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱹᱥᱤᱹᱤᱭᱹ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ |" ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ |<ref>{{cite web |url=http://www.icravebollywood.com |title=For Indophiles and Those Who Crave Bollywood |publisher=I Crave Bollywood |date= |accessdate=17 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729133721/http://www.icravebollywood.com/ |archive-date=29 July 2013 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱚᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱴᱤᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://movies.indiainfo.com/tamil/features/nagma.html|title=Akshay inaugurates Nagma's boutique|publisher=|access-date=31 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224212411/http://movies.indiainfo.com/tamil/features/nagma.html|archive-date=24 December 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/wc2003/2003/mar/06news.htm|title=Ganguly?s career was at stake, so we parted: Nagma|publisher=Rediff.com|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112053505/http://www.rediff.com/wc2003/2003/mar/06news.htm|archive-date=12 January 2014|url-status=live}}</ref> == ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱜ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱲᱯᱩᱨᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱰᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱜᱽᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟ‌ᱲᱦᱷᱟᱹᱭ ᱦᱚᱪᱚ ᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱛᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱸᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱳᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱱᱳᱴᱥ |- || 1990 || ''[[Baaghi: A Rebel for Love]]'' || Kaajal, a.k.a. "Paro" || [[Hindi]] || Debut film |- |rowspan="2"| 1991 || ''[[Peddinti Alludu]]''|| Geeta || Telugu || |- |''[[Killer (1991 film)|Killer]]'' || Priya || [[Telugu language|Telugu]] || |- |rowspan="6"| 1992 || ''[[Gharana Mogudu]]'' || Uma Devi || Telugu || |- | ''[[Bewaffa Se Waffa]]'' || Nagma || Hindi || |- | ''[[Dilwale Kabhi Na Hare]]'' || Anjali Oberoi || Hindi || |- | ''[[Police Aur Mujrim]]'' || Meena Khanna || Hindi || |- |''[[Yalgaar (India film)|Yalgaar]]'' || Anu Singhal || Hindi || |- | ''[[Aswamedham (1992 film)|Aswamedham]]'' || Sowjanya || Telugu || |- |rowspan="9"| 1993 || ''[[King Uncle]]'' || Kavita || Hindi || |- | ''[[Major Chandrakanth (1993 film)|Major Chandrakanth]]'' || Seetha || Telugu || |- | ''[[Varasudu]]'' || Keerthi || Telugu || |- | ''[[Hasti]]'' || Neena Narang || Hindi || |- | ''[[Kondapalli Raja]]'' || Subbalakshmi || Telugu || |- | ''[[Dhartiputra]]'' || Lisa || Hindi || |- | ''[[Allari Alludu]]'' || Sravani || Telugu || |- | ''Rendilla Poojari'' || || Telugu || |- | ''[[Green Snake]]'' || Bharata Natyam dancer || [[Cantonese]] & [[Standard Chinese|Mandarin]] [[Chinese language|Chinese]] || |- |rowspan="6"| 1994 || ''[[Mugguru Monagallu]]'' || Rani || Telugu || |- | ''[[Super Police]]'' || Roja || Telugu || |- | ''[[Gangmaster (film)|Gang Master]]'' || Sandhya || Telugu || |- | ''Aavesham'' || || Telugu || |- | ''[[Kadhalan]]'' || Sruthi || [[Tamil language|Tamil]] || |- | ''[[Suhaag (1994 film)|Suhaag]]'' || Madhu || Hindi || |- |rowspan="7"| 1995 || ''[[Baashha]]'' || Priya || Tamil || |- | ''[[Mounam]]'' || Manjari || Telugu || |- | ''[[Ragasiya Police]]'' || Raji || Tamil || |- | ''[[Villadhi Villain]]'' || Janaki || Tamil || |- | ''[[Rikshavodu]]'' || Rani || Telugu || |- | ''[[Adavi Dora]]'' || Priya || Telugu || |- | ''Bharatha Simham'' || || Telugu || |- |rowspan="3"| 1996 || ''[[Love Birds (1996 film)|Love Birds]]'' || Mridula || Tamil || |- | ''[[Saradha Bullodu]]'' || Nirmala Devi || Telugu || |- | ''[[Mettukudi]]'' || Indhu || Tamil || |- |rowspan="6"| 1997 || ''[[Kaun Rokega Mujhe]]'' || Nisha || Hindi || |- | ''[[Periya Thambi]]'' || Selvi || Tamil || |- | ''[[Aravindhan]]'' || Anu || Tamil || |- | ''[[Surya Putrulu]]'' || || Telugu || |- | ''[[Janakiraman]]'' || Indhu || Tamil || |- | ''[[Pistha]]'' || Vanilla || Tamil || |- |rowspan="3"| 1998 || ''[[Sreekrishnapurathe Nakshathrathilakkam]]'' ||Yamuna Rani || [[Malayalam]] || |- | ''[[Kurubana Rani]]'' || Rani || [[Kannada language|Kannada]] || |- | ''[[Vaettiya Madichu Kattu]]'' || || Tamil || |- |rowspan="2"| 1999 || ''[[Lal Baadshah]]'' || || Hindi || Special appearance |- | ''[[Ravimama]]'' || || Kannada || |- |rowspan="3"| 2000 || ''[[Kunwara]]'' || Sharmila Singh || Hindi || |- | ''[[Chal Mere Bhai]]'' || Sonia || Hindi || |- | ''[[Papa The Great]]'' || Mrs. Pooja Jai Prakash || Hindi || |- |rowspan="5"| 2001 || ''[[Dheena]]'' || || Tamil || Special appearance in the song "paththikkuchchi" |- | ''Sai Teri Maya'' || || Hindi || |- | ''[[Ek Rishtaa: The Bond of Love]]'' || || Hindi || Special appearance |- | ''[[Citizen (film)|Citizen]]'' || CBI Sarojini Harichandran || Tamil || |- | ''[[Yeh Teraa Ghar Yeh Meraa Ghar]]'' || Anupama Verma || Hindi || |- |rowspan="3"| 2002 || ''[[Chathurangam (2002 film)|Chathurangam]]'' ||Nayana Pillai || Malayalam || |- | ''[[Allari Ramudu]]'' || Chamundeswari || Telugu || |- | ''[[Ninu Choodaka Nenundalenu]]'' || || Telugu || Special appearance |- || 2003 || ''[[Hrudayavantha]]'' || || Kannada || |- || 2004 || ''[[Ab Tumhare Hawale Watan Saathiyo]]'' || Aarti V. Singh || Hindi || |- |rowspan="3"| 2005 || ''Dulha Milal Dildar'' || || [[Bhojpuri]] || '''Winner''', Bhojpuri Film Award for Best Actress <ref>See, e.g., "First-ever Bhojpuri awards " in Mid-Day (1 Feb.2006), online at [http://www.mid-day.com/hitlist/2006/february/129805.htm]</ref> |- | ''Panditji Batai Na Byah Kab Hoi'' || || Bhojpuri || |- | ''[[Parinam (2005 film)|Parinam]]'' || || [[Bengali language|Bengali]] || |- |rowspan="6"| 2006 || ''[[Ek Jind Ek Jaan]]'' || Nimmi || [[Punjabi language|Punjabi]] || |- | ''[[Ganga (2006 film)|Ganga]]'' || Ganga || Bhojpuri || |- | ''Ab Ta Banja Sajnwa Hamaar'' || || Bhojpuri || |- | ''Mai Baap'' || || Bhojpuri || |- | ''Dil Diwana Tohar Ho Gayil'' || || Bhojpuri || |- | ''Raja Thakur'' || || Bhojpuri || |- |rowspan="4"| 2007 || ''Back To Honeymoon'' || || Hindi || |- |''Thamb Lakshmi Thamb'' || Lakshmi || [[Marathi language|Marathi]] || |- | ''Tu Hamaar Hou'' || || Bhojpuri || |- | ''[[Janam Janam Ke Saath]]'' || || Bhojpuri || |- |rowspan="2"| 2009 || ''Hanuman Bhakt Hawaldaar'' || || Bhojpuri || |- | ''Thela No 501'' || || Bhojpuri || |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|0619324}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Malayalam cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian film actresses]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses from Mumbai]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Telugu cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Tamil cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Kannada cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Hindi cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Bhojpuri cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Actresses in Bengali cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Filmfare Awards South winners]] [[ᱛᱷᱚᱠ:20th-century Indian actresses]] [[ᱛᱷᱚᱠ:21st-century Indian actresses]] [[ᱛᱷᱚᱠ:United Progressive Alliance candidates in the 2014 Indian general election]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Women in Delhi politics]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian actor-politicians]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian Christians]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian National Congress politicians from Andhra Pradesh]] [[ᱛᱷᱚᱠ:21st-century Indian women politicians]] [[ᱛᱷᱚᱠ:21st-century Indian politicians]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Converts to Christianity]] asyh4a64u0nzus7za7ufxdufbicz50o ᱦᱮᱸᱰ ᱥᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱚᱨ 0 10150 200145 161387 2026-11-08T13:10:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200145 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | drug_name = | INN = | type =<!-- empty --> | IUPAC_name = | image = Hand Sanitizer.JPG | alt = | caption = A typical bottle of hand sanitizer gel <!-- Clinical data --> | synonyms = Hand sanitizer, hand antiseptic,<ref name=US2009>{{cite web| title =Tentative Final Monograph for Health-Care Antiseptic Drug Products; Proposed Rule| volume =74| issue =56| publisher =United States Federal Food and Drug Administration| date =March 2009| url =https://www.fda.gov/OHRMS/DOCKETS/ac/05/briefing/2005-4184B1_01_16-FDA-TAB15.pdf| pages =12613–12617| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20100310201814/https://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/05/briefing/2005-4184B1_01_16-FDA-TAB15.pdf| archivedate =2010-03-10}}</ref> hand disinfectant, hand rub, handrub<ref name=WHO-LocalProduction/> | pronounce = | tradename = | Drugs.com = | MedlinePlus = | pregnancy_AU = <!-- A/B1/B2/B3/C/D/X --> | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_US = <!-- A/B/C/D/X/N --> | pregnancy_category= | routes_of_administration = | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--> | legal_AU_comment = | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III --> | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --> | legal_US = <!-- OTC/Rx-only/Schedule I, II, III, IV, V --> | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> | legal_status = <!-- Free text --> <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | metabolites = | onset = | elimination_half-life = | duration_of_action = | excretion = <!-- Identifiers --> | CAS_number = | class = | ATCvet = | ATC_prefix = <!-- 'none' if uncategorised --> | ATC_suffix = | PubChem = | DrugBank = <!-- Chemical and physical data --> | chemical_formula = | molecular_weight = }} '''ᱦᱮᱸᱰ ᱥᱮᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱚᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱡᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ (liquid) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞ ᱥᱮ ᱳᱷᱳᱢ ᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱹᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱭᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱧᱮᱞ‌ ᱠᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱸᱰ ᱥᱮᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱴᱟᱬᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱳᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱠᱞᱳᱥᱴᱨᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱰᱤᱯᱷᱤᱥᱟᱭᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱴᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱜᱷᱟᱴᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ - ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱸᱰ ᱥᱮᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴ ᱟᱹᱣᱠᱷᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱠᱚᱸᱥᱴᱮᱨᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ‌ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱧᱮᱞ ᱥᱮᱭᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞᱼᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱰ ᱥᱮᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱚᱨ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤ ᱟᱵᱩᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱜᱟᱱ ᱚᱪᱚ ᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱠᱴᱤᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱟᱵᱩᱠᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱚᱸᱫᱩᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱩᱢᱩᱜ ᱨᱩᱢ (ᱵᱟᱛᱷᱨᱩᱢ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱜ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱤ ᱥᱮᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱯᱷᱟᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱝᱥᱠᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱥᱳᱯᱨᱳᱯᱤᱞ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ, ᱤᱛᱷᱮᱱᱳᱞ (athine alcohol) ᱥᱮ ᱮᱱ ᱯᱨᱳᱯᱮᱱᱳᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱯᱟᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕% ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱠᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱢᱟᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱱᱰᱤᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱯᱨᱚᱪᱷᱟᱞᱚᱠ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ - ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱣᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱤᱫᱷᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱟᱱ ᱵᱤᱡᱟᱬᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱞᱤᱥᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} c9o6t0yfoevrk25e446qyl4la48ipjl ᱦᱟᱱᱚᱭ 0 10154 200122 179269 2026-11-08T12:56:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200122 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱱᱚᱭ | native_name = Hà Nội | native_name_lang = vi | settlement_type = ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ | translit_lang1_type = [[Quốc ngữ]] | translit_lang1_info = Thành phố Hà Nội | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = West Hanoi.jpg | image2 = Hanoi sjc.jpg | image5 = VN Chua Huong1 tango7174.JPG | image3 = LUNE Hanoi Opera House 01.jpg | image4 = Tháp Rùa 6.jpg | image6 = Ho Chi Minh Mausoleum, Hanoi (4016818067).jpg | image7 = Constellation of Literature pavilion - Temple of Literature, Hanoi - DSC04688.JPG }} <!-- Do NOT change without first discussing on talk page --> | image_caption = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱮᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ:''' ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ, St. Joseph's Cathedral, ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱚᱯᱮᱨ ᱚᱲᱟᱜ, Sword Lake, pilgrim boats toward Perfume Pagoda, Ho Chi Minh Mausoleum, Temple of Literature | nicknames = ''ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ (The City for Peace)''<br />''The Capital of Thousand Years of Civilization''<br />''Little Paris of the East'' | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8|frame-lat=20.98|frame-long=105.75}} | map_caption = Interactive map outlining Hanoi | image_map1 = Ha Noi in Vietnam.svg | map_caption1 = | image_seal = Emblem of Hanoi.svg | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_label_position = | coordinates = | subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = [[File:Flag of Vietnam.svg|22x20px]] [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱞᱴᱟ | parts_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ | parts = ᱑᱒ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱑᱗ rural districts, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ | leader_title1 = Party's Secretary | leader_name1 = Vương Đình Huệ | leader_title2 = Chairman of People's Council | leader_name2 = Nguyễn Thị Bích Ngọc | leader_title3 = Chairman of People's Committee | leader_name3 = Nguyễn Đức Chung | area_footnotes = <ref name="area_2018">{{cite act | index=2908/QĐ-BTNMT| title=Phê duyệt và công bố kết quả thống kê diện tích đất đai của cả nước năm 2018|language=Vietnamese|trans-title=Announcements of area statistics for the whole country in 2018|url=http://www.monre.gov.vn/VanBan/Lists/VanBanChiDao/Attachments/2299/QD%202908.rar|legislature = [[Ministry of Natural Resources and Environment (Vietnam)]]|date={{date|2019-11-13|mdy}}}} - the data in the report are in ares, rounded to integers</ref> | area_total_km2 = 3358.6 | area_total_sq_mi = 1297 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 319.56 | area_metro_km2 = 24,314.7 | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="census2019_datasheet">{{cite book |url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing |section-url=http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509091125/http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf |archive-date=9 May 2020 |title=Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở thời điểm 0 giờ ngày 01 tháng 4 năm 2019 |trans-title=Results of the Census of Population and Housing at 0 o'clock April 1, 2019 |publisher=Statistical publishing house, Central Population and Housing Census Steering Committee, [[General Statistics Office of Vietnam]] ({{lang-vi|Nhà xuất bản thống kê, Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở Trung ương, Tổng cục Thống kê}}) |publication-place=Hanoi |accessdate=15 May 2020 |date=December 2019 |trans-section=Part III - Tabulated tables |section=Phần III - biểu tổng hợp |language=Vietnamese |isbn=978-604-75-1448-9 |url-status=live |format=pdf}}</ref><ref name="ha_noi_census_2019_news">{{cite web|url=https://hanoi.gov.vn/ct_trangchu/-/hn/eGyAvmWjq0X4/3/2830671/8/tong-ket-cong-tac-tong-ieu-tra-dan-so-va-nha-o-nam-2019.html|website=[[UBND]] Hanoi|title=Tổng kết công tác Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019|language=Vietnamese|trans-title=Summary of 2019 Population and Housing Census|date=2019-10-11|access-date=14 May 2020|archive-date=2020-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607071123/https://hanoi.gov.vn/ct_trangchu/-/hn/eGyAvmWjq0X4/3/2830671/8/tong-ket-cong-tac-tong-ieu-tra-dan-so-va-nha-o-nam-2019.html|url-status=dead}}</ref> | population_total = 8,053,663 | population_as_of = 2019 | population_rank = [[List of cities in Vietnam|2nd]] | population_demonym = Hanoian | population_density_km2 = auto | population_urban = 3,962,927 | population_density_urban_km2 = 14708.8 | population_metro = 19.795.895 | population_density_metro_km2 = 662.1 | demographics_type1 = GDP (nominal) | demographics1_footnotes = <br/>(2018 {{abbr|est.|estimate}})<ref>{{cite web|url=http://thongkehanoi.gov.vn/uploads/files/source/2018/Thang%2012%20nam%202018_All.pdf|title=Tình hình kinh tế – xã hội tháng Mười hai; Ước quý IV và cả năm 2018|trans-title=Socioeconomic situation of December; Estimates for the fourth quarter and the whole year of 2018|publisher=General Statistics Office of Hanoi|language=vi|accessdate=6 August 2019|archive-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522221029/http://thongkehanoi.gov.vn/uploads/files/source/2018/Thang%2012%20nam%202018_All.pdf|url-status=dead}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = US$32.8 billion | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = US$5,080 | demographics1_title3 = Growth | demographics1_info3 = {{increase}} 7.2% | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +07:00 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code_type = <!--ZIP code, Postcode, Postal code... --> | postal_code = 10000 | area_code_type = [[Telephone numbers in Vietnam|Area codes]] | area_code = 24 | blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank_info = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | website = {{URL|http://www.english.hanoi.gov.vn}} | official_name = | established_date = 1010 | founder = [[Lý Thái Tổ]] }} {{Infobox Chinese |pic=Hanoi (Chinese characters).svg |piccap="Hanoi" in ''[[chữ Hán]]'' |picupright=0.45 |chuhan=河內 |qn=Hà Nội }} '''ᱦᱟᱱᱚᱭ''' (ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱥ ᱺ Hà Nội) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱓᱕᱘.᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱒᱙᱗ sq ᱢᱟᱭᱤᱞ)<ref name="area_2018"/> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱘᱐᱕᱓᱖᱖᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="census2019_datasheet"/><ref name="ha_noi_census_2019_news"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ (᱙) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱮᱛᱟᱢ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱛᱤᱭᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱱᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ '''ᱞᱚᱝ ᱵᱮᱭᱱ''' ((龍邊, "dragon edge")ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ '''ᱛᱚᱝ ᱵᱮᱱᱦ''' (宋平, "Song peace") ᱟᱨ '''ᱞᱚᱝ ᱰᱳ''' (龍肚, "dragon belly")᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱥᱮᱯᱟᱥᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱬᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ (龍, "dragon") ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱟᱦ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱘᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ (河內,ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ)᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱦᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱞᱮᱠᱟ ᱺ ᱠᱮ ᱪᱳ (ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱟᱴᱷᱟ)/(marketplace), ᱛᱨᱮᱝ ᱟᱱ (ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱹᱱᱛᱤ)/(long peace), ᱦᱟ ᱛᱷᱟᱱᱦ (ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱱᱟᱜᱟᱨ) ᱟᱨ ᱛᱷᱩ ᱰᱳ (ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ) ᱮᱢᱟᱱ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱑᱙᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱤᱱᱰᱳᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱭᱩ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱱᱪᱚᱞ, ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱨᱮ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱹᱜᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱚᱱᱪᱚᱞ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱟᱢᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱤ (᱑᱒᱘᱑ ᱢᱤᱴᱟᱨ)᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box |width = auto |location = ᱦᱟᱱᱚᱭ |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan record high C = 32.0 |Feb record high C = 34.7 |Mar record high C = 37.2 |Apr record high C = 39.0 |May record high C = 42.8 |Jun record high C = 42.5 |Jul record high C = 40.8 |Aug record high C = 38.2 |Sep record high C = 39.0 |Oct record high C = 36.6 |Nov record high C = 34.7 |Dec record high C = 31.5 |year record high C = 42.8 |Jan high C = 19.7 |Feb high C = 20.1 |Mar high C = 22.9 |Apr high C = 27.2 |May high C = 31.4 |Jun high C = 32.9 |Jul high C = 33.1 |Aug high C = 32.3 |Sep high C = 31.2 |Oct high C = 28.8 |Nov high C = 25.3 |Dec high C = 22.0 |year high C = 27.2 |Jan mean C = 16.4 |Feb mean C = 17.2 |Mar mean C = 20.0 |Apr mean C = 23.9 |May mean C = 27.4 |Jun mean C = 28.9 |Jul mean C = 29.2 |Aug mean C = 28.6 |Sep mean C = 27.5 |Oct mean C = 24.9 |Nov mean C = 21.5 |Dec mean C = 18.2 |year mean C = 23.6 |Jan low C = 14.3 |Feb low C = 15.3 |Mar low C = 18.1 |Apr low C = 21.7 |May low C = 24.6 |Jun low C = 26.1 |Jul low C = 26.3 |Aug low C = 26.0 |Sep low C = 24.9 |Oct low C = 22.3 |Nov low C = 18.9 |Dec low C = 15.6 |year low C = 21.2 |Jan record low C = 2.7 |Feb record low C = 6.0 |Mar record low C = 6.0 |Apr record low C = 11.8 |May record low C = 17.2 |Jun record low C = 20.0 |Jul record low C = 21.0 |Aug record low C = 22.2 |Sep record low C = 16.1 |Oct record low C = 14.0 |Nov record low C = 10.0 |Dec record low C = 5.0 |year record low C = 2.7 |rain colour = green |Jan rain mm = 18 |Feb rain mm = 19 |Mar rain mm = 34 |Apr rain mm = 105 |May rain mm = 165 |Jun rain mm = 266 |Jul rain mm = 253 |Aug rain mm = 274 |Sep rain mm = 243 |Oct rain mm = 156 |Nov rain mm = 59 |Dec rain mm = 20 |year rain mm = |Jan rain days = 10.3 |Feb rain days = 12.4 |Mar rain days = 16.0 |Apr rain days = 14.4 |May rain days = 14.5 |Jun rain days = 14.6 |Jul rain days = 15.6 |Aug rain days = 16.9 |Sep rain days = 13.6 |Oct rain days = 10.9 |Nov rain days = 7.9 |Dec rain days = 5.0 |year rain days = 152.1 |Jan humidity = 80.9 |Feb humidity = 83.4 |Mar humidity = 87.9 |Apr humidity = 89.4 |May humidity = 86.5 |Jun humidity = 82.9 |Jul humidity = 82.2 |Aug humidity = 85.9 |Sep humidity = 87.2 |Oct humidity = 84.2 |Nov humidity = 81.9 |Dec humidity = 81.3 |year humidity = 84.5 |Jan sun = 74 |Feb sun = 47 |Mar sun = 47 |Apr sun = 90 |May sun = 183 |Jun sun = 172 |Jul sun = 195 |Aug sun = 174 |Sep sun = 176 |Oct sun = 167 |Nov sun = 137 |Dec sun = 124 |year sun = 1586 | source 1 = Vietnam Institute for Building Science and Technology<ref name=IBST>{{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180722172120/http://ibst.vn/DATA/nhyen/QCVN%2002-2009%20BXD%20So%20lieu%20tu%20nhien.pdf | archivedate = 22 July 2018 | url = http://ibst.vn/DATA/nhyen/QCVN%2002-2009%20BXD%20So%20lieu%20tu%20nhien.pdf | title = Vietnam Building Code Natural Physical & Climatic Data for Construction | publisher = Vietnam Institute for Building Science and Technology | language = Vietnamese | accessdate = 23 July 2018}}</ref> |source 2 = Pogoda.ru.net (records),<ref name="pogoda"> {{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/48831.htm | title=ПОГОДА в Ханое | trans-title = Weather in Hanoi | accessdate = 17 October 2015 | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = Russian | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160306042336/http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/48831.htm | archivedate = 6 March 2016 }}</ref> (May record high and January record low only),<ref name=climate/> Vietnamnet.vn (June record high only),<ref name=Vietnamnet> {{cite web | url = http://m.danviet.vn/tin-tuc/nong-425-do-c-nhiet-do-tai-hn-lien-tiep-pha-ky-luc-776199.html | title = Hà Nội nóng kỷ lục 41,5 độ | publisher = danviet.vn | language = Vietnamese | accessdate = 4 June 2017 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170603030816/http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/du-bao-thoi-tiet-hom-nay-3-6-ha-noi-nong-ky-luc-41-5-do-376336.html | archivedate = 3 June 2017 }}</ref> Tutiempo.net (March and April record low only),<ref name=tutiempo> {{cite web | url = https://en.tutiempo.net/climate/03-1988/ws-488200.html | title = Climate Ha Noi March - 1988 | publisher = tutiempo.net | language = English | accessdate = 15 July 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170715130619/https://en.tutiempo.net/climate/03-1988/ws-488200.html | archivedate = 15 July 2017 }}</ref><ref name=tutiempo2> {{cite web | url = https://en.tutiempo.net/climate/04-1982/ws-488200.html | title = Climate Ha Noi April - 1982 | publisher = tutiempo.net | language = English | accessdate = 15 July 2017 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170715193434/https://en.tutiempo.net/climate/04-1982/ws-488200.html | archivedate = 15 July 2017 }}</ref> Nchmf.gov.vn<ref>{{cite web | url = http://www.nchmf.gov.vn/Web/vi-VN/62/19/58/map/Default.aspx | title = THỜI TIẾT HÀ NỘI | publisher = nchmf.gov.vn | language = Vietnamese | accessdate = 30 September 2018 | df = | archive-date = 29 September 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180929163138/http://www.nchmf.gov.vn/Web/vi-VN/62/19/58/map/Default.aspx | url-status = dead }}</ref> }} {{Weather box |width = auto | location = ᱦᱟ ᱫᱳᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | metric first = Y | single line = Y | collapsed = Y | Jan record high C = 31.3 | Feb record high C = 34.9 | Mar record high C = 38.9 | Apr record high C = 39.9 | May record high C = 37.9 | Jun record high C = 39.5 | Jul record high C = 38.3 | Aug record high C = 37.7 | Sep record high C = 36.2 | Oct record high C = 34.6 | Nov record high C = 34.6 | Dec record high C = 30.7 |year record high C = 39.9 | Jan high C = 19.9 | Feb high C = 20.2 | Mar high C = 23.1 | Apr high C = 27.2 | May high C = 31.1 | Jun high C = 33.0 | Jul high C = 33.2 | Aug high C = 32.2 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 28.7 | Nov high C = 25.3 | Dec high C = 22.2 |year high C = 27.3 | Jan mean C = 16.5 | Feb mean C = 17.4 | Mar mean C = 20.1 | Apr mean C = 23.7 | May mean C = 26.8 | Jun mean C = 28.8 | Jul mean C = 29.1 | Aug mean C = 28.4 | Sep mean C = 27.0 | Oct mean C = 24.5 | Nov mean C = 21.2 | Dec mean C = 18.0 |year mean C = 23.5 | Jan low C = 14.4 | Feb low C = 15.5 | Mar low C = 18.2 | Apr low C = 21.6 | May low C = 24.0 | Jun low C = 25.8 | Jul low C = 26.2 | Aug low C = 25.8 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 21.7 | Nov low C = 18.4 | Dec low C = 15.2 |year low C = 20.9 | Jan record low C = 5.4 | Feb record low C = 6.1 | Mar record low C = 7.3 | Apr record low C = 13.3 | May record low C = 16.5 | Jun record low C = 20.8 | Jul record low C = 22.5 | Aug record low C = 21.9 | Sep record low C = 19.0 | Oct record low C = 12.0 | Nov record low C = 8.4 | Dec record low C = 3.6 |year record low C = 3.6 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 24 | Feb precipitation mm = 27 | Mar precipitation mm = 39 | Apr precipitation mm = 91 | May precipitation mm = 179 | Jun precipitation mm = 239 | Jul precipitation mm = 229 | Aug precipitation mm = 272 | Sep precipitation mm = 235 | Oct precipitation mm = 196 | Nov precipitation mm = 97 | Dec precipitation mm = 43 |year precipitation mm = 1671 | Jan precipitation days = 9.8 | Feb precipitation days = 12.2 | Mar precipitation days = 15.1 | Apr precipitation days = 14.1 | May precipitation days = 14.4 | Jun precipitation days = 14.2 | Jul precipitation days = 14.9 | Aug precipitation days = 15.7 | Sep precipitation days = 13.6 | Oct precipitation days = 11.3 | Nov precipitation days = 8.4 | Dec precipitation days = 6.2 |year precipitation days = 149.9 | Jan humidity = 84.6 | Feb humidity = 86.0 | Mar humidity = 87.9 | Apr humidity = 89.4 | May humidity = 86.5 | Jun humidity = 82.9 | Jul humidity = 82.2 | Aug humidity = 85.9 | Sep humidity = 87.2 | Oct humidity = 84.2 | Nov humidity = 81.9 | Dec humidity = 81.3 |year humidity = 85.0 | Jan sun = 71 | Feb sun = 48 | Mar sun = 57 | Apr sun = 93 | May sun = 178 | Jun sun = 171 | Jul sun = 195 | Aug sun = 178 | Sep sun = 178 | Oct sun = 159 | Nov sun = 141 | Dec sun = 124 | year sun = 1593 | source 1 = Vietnam Institute for Building Science and Technology<ref name=IBST/> }} ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ== ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱑ ᱴᱮᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱩᱨᱵᱟᱱ (ᱟᱛᱳ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ [[File:Bản đồ Hà Nội.png|thumb|ᱦᱟᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== <gallery> File:Vietnam, Hanoi, Life on the streets of Hanoi 2.jpg|Life on the streets of the [[Old Quarter, Hanoi|Old Quarter]] File: Thiên Trù Pagoda.jpg|Thiên Trù Pagoda in the [[Perfume Pagoda]] complex File:Pen Tower in Hanoi.jpg|''Tháp Bút'' (Pen Tower) with a phrase "''Tả thanh thiên''" (meaning "Write on the sky") next to Hoàn Kiếm Lake (2007) File:Cau The Huc (Pont du soleil levant).jpg|Thê Húc Bridge on [[Hoàn Kiếm Lake]] File: Presidential Palace of Vietnam.jpg|[[Presidential Palace, Hanoi]] (formerly Place of The Governor-General of French Indochina) File:Hanoi_opera_house._Made_as_a_copy_of_the_Opera_Garnier_in_Paris_(22334215449).jpg|[[Hanoi Opera House]] modeled on the [[Palais Garnier]] in Paris File:Long Bien bridge.jpg|[[Long Bien Bridge]] File:Bâtiments_172.jpg|[[National Museum of Vietnamese History|Museum of Vietnamese History]] in Hanoi, formerly the first ''[[École française d'Extrême-Orient]]'' File:Bacbophu.jpg|[[Tonkin Palace]] serves as State Guest House File:bao tang my thuat.jpg|[[Vietnam National Museum of Fine Arts]] File:Nha-quoc-hoi.jpg|[[National Assembly (Vietnam)|National Assembly]] building File:Vietnam_national_convention_center.jpg|[[Vietnam National Convention Center]] File:Lotte_Center_Hanoi_2.jpg|[[Lotte Center Hanoi]] in western [[Ba Dinh District|Ba Đình]] File:LANDMARK72_night.jpg|[[Keangnam Hanoi Landmark Tower|AON Landmark 72]] in [[Nam Từ Liêm]] File: Vinata,_The_Manor,_Hà_Nội_002.JPG|Inspiration of French Colonial architecture in Hanoi's modern buildings </gallery> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.english.hanoi.gov.vn/ Official Site of Hanoi Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520020052/https://english.hanoi.gov.vn/ |date=2020-05-20 }} *[http://travel.nytimes.com/2007/02/18/travel/18hanoi.html An article in ''New York Times'' about Hanoi] *[https://chaohanoi.com Hanoi City Guide - ''Chao Hanoi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617042734/https://chaohanoi.com/ |date=2020-06-17 }} *{{Wikivoyage-inline}} *{{osmrelation-inline|1903516}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 4ta96bdfmenk4y12hkhyedldpjq8vae ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ 0 10248 200186 159670 2026-11-08T14:14:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200186 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor}} {{EngvarB|date=September 2013}} {{Infobox person | name = ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | image = Riteish Deshmukh at the Promotion of 'Kyaa Super Kool Hain Hum' 06.jpg | caption = ''[[ᱠᱭᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱩᱞ ᱦᱮᱸ ᱦᱚᱢ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ | birth_name = ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱵᱤᱲᱟᱥᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1978|12|17|}}<ref name="ibti_Happ">{{Cite web | title = Happy birthday Riteish Deshmukh: Rare photos and lesser known facts about 'Housefull 3' actor | last = Sen | first = Sushmita | work = International Business Times, India Edition | date = 16 December 2015 | accessdate = 14 June 2016 | url = http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-riteish-deshmukh-rare-photos-lesser-known-facts-about-housefull-3-actor-659789 | quote = Bollywood actor, Riteish Deshmukh, has turned 37 on 17 December. | archive-url = https://web.archive.org/web/20191003113414/https://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-riteish-deshmukh-rare-photos-lesser-known-facts-about-housefull-3-actor-659789 | archive-date = 3 October 2019 | url-status = live }}</ref><ref name="indi_Rite">{{Cite web | title = Riteish Deshmukh turns 38, gets wishes galore from B-Town | agency = Indo-Asian News Service | work = The Indian Express | date = 17 December 2015 | accessdate = 14 June 2016 | url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-turns-37-gets-wishes-galore-from-b-town/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20191003113421/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-turns-37-gets-wishes-galore-from-b-town/ | archive-date = 3 October 2019 | url-status = live }}</ref> | birth_place = [[ᱞᱟᱴᱩᱨ]],<ref name="gupta">{{cite web|last=Gupta|first=Priya|title=Yes, Genelia is pregnant and we are both very excited about it: Ritesh Deshmukh|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Yes-Genelia-is-pregnant-and-we-are-both-very-excited-about-it-Riteish-Deshmukh/articleshow/36150341.cms|website=The Times of India|date=7 June 2014|accessdate=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607022305/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Yes-Genelia-is-pregnant-and-we-are-both-very-excited-about-it-Riteish-Deshmukh/articleshow/36150341.cms|archive-date=7 June 2014|url-status=live}}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱚ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠ}} | years active = ᱒᱐᱐᱓ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = {{marriage| [[ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱰᱤ'ᱥᱚᱣᱡᱟ]] | ᱒᱐᱑᱒}} | parents = [[ᱵᱤᱲᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱵᱟᱵᱟ) | relatives = [[ᱚᱢᱤᱛ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ) <br />[[ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ) | awards = [[List of awards and nominations received by Riteish Deshmukh|ᱜᱚᱴᱥᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] }} '''ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱵᱤᱲᱟᱥᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘)<ref name="ibti_Happ"/><ref name="indi_Rite"/> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱩᱠᱷᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱤᱲᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]]ᱼᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱟᱭᱳᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱤᱥᱟᱲᱤ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ ᱠᱟᱱᱟ |<ref name="Article4-914009" >[https://web.archive.org/web/20120817122618/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-India/RememberingVilasraoDeshmukh/Article4-914009.aspx "SRemembering Vilasrao Deshmukh"]. ''Hindustan Times''.</ref><ref>{{cite web|title=The CM's son who wants to act|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/25ritesh.htm|publisher=[[Rediff]]|accessdate=5 December 2010|date=25 April 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062510/http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/25ritesh.htm|archive-date=6 October 2017|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱛᱩᱡᱷᱮ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱢ]]'' ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱚᱥᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱚᱥᱛᱤ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱢᱚᱱ, ''[[ᱵᱚᱨᱫᱟᱥᱛ]]'' (᱒᱐᱐᱔), ''[[ᱠᱭᱟ ᱠᱳᱞ ᱦᱮ ᱦᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱵᱽᱞᱚᱯᱷ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ!]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱢᱟᱞᱟᱢᱟᱞ ᱣᱤᱠᱞᱤ]]'' (᱒᱐᱐᱖), ''[[ᱦᱮᱭ ᱵᱮᱵᱤ]]'' (᱒᱐᱐᱗), ''[[ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ ''[[ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱑) ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ''[[ᱮᱠ ᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ (᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱐), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱒]]'' (᱒᱐᱑᱒), ''[[Grand Masti]]'' (᱒᱐᱑᱓), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱓]]'' (᱒᱐᱑᱖), ''[[ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱙), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱔]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱡᱟᱱᱟᱵᱟᱱ]] (᱒᱐᱑᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ‌ ᱠᱚ ᱟ.ᱰᱤᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''[[ᱵᱟᱞᱟᱠ ᱯᱟᱞᱟᱠ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱮ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ''[[ᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱨᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=Zee>{{cite news|title=‘Lai Bhaari’: Riteish Deshmukh delivers highest grossing Marathi film!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/lai-bhaari-riteish-deshmukh-delivers-highest-grossing-marathi-film_159531.html|accessdate=23 May 2015|publisher=Zee News|date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808073708/http://zeenews.india.com/entertainment/regional/lai-bhaari-riteish-deshmukh-delivers-highest-grossing-marathi-film_159531.html|archive-date=8 August 2014|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Riteish Deshmukh, Genelia Dsouza at Success bash of 'The Dirty Picture' (20).jpg|thumb|ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱫᱟ-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ|ᱚᱢᱤᱛ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱚᱲᱟ-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ [[ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱥᱳᱢᱟᱱᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱨᱟᱦᱮᱡᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ-ᱮ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱤᱵᱷᱳᱞᱭᱩᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱤᱝ ᱯᱷᱤᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱤᱝ ᱠᱩᱢᱯᱟ‌ᱱᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱵᱟᱞᱚᱠ ᱯᱟᱞᱚᱠ]]''-ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ‌ᱴᱤᱢ [[ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ,ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱟ.ᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟ.ᱦᱩ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱰᱤ'ᱥᱚᱣᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱨᱩᱡᱷᱮ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱢ]]'', ''[[ᱢᱚᱥᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱚᱥᱛᱤ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱛᱮᱨᱮ ᱱᱟᱞ ᱞᱚᱵᱽ ᱦᱳ ᱜᱚᱭᱟ]]'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟ.ᱠᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱫᱚ ᱒᱕ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱥᱢ ᱞᱮᱱᱥᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-Genelia-blessed-with-son/articleshow/45273691.cms|title=Riteish Deshmukh-Genelia blessed with son|publisher=[[The Times Group]]|accessdate=26 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125170543/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-Genelia-blessed-with-son/articleshow/45273691.cms|archive-date=25 November 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://ibnlive.in.com/news/genelia-dsouza-announces-their-sons-name-riaan-riteish-deshmukh/516787-8-66.html | title=Genelia D'Souza announces their son's name: Riaan Riteish Deshmukh | publisher=CNN-IBN | date=6 December 2014 | accessdate=18 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141207002044/http://ibnlive.in.com/news/genelia-dsouza-announces-their-sons-name-riaan-riteish-deshmukh/516787-8-66.html | archive-date=7 December 2014 | url-status=dead }}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ, ᱨᱟᱦᱭᱚᱞ, ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite magazine| url=http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-dsouza-rahyl-second-son-name-actor/1/690213.html| title=Riteish Deshmukh and Genelia D'Souza have revealed their second son's name on Twitter| magazine=India Today| date=13 June 2016| accessdate=12 June 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152918/http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-dsouza-rahyl-second-son-name-actor/1/690213.html| archive-date=12 June 2016| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | title = Its a baby boy for Riteish Deshmukh and Genelia Deshmukh, elder son Riaan announces on Twitter | work = India Today | date = 1 June 2016 | accessdate = 3 June 2016 | url = http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-deshmukh-baby-boy-parents-riaan-deshmukh/1/682205.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20160602061031/http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-deshmukh-baby-boy-parents-riaan-deshmukh/1/682205.html | archive-date = 2 June 2016 | url-status = live }}</ref> ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱴᱟᱣᱩᱱ [[ᱞᱟᱛᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱡᱟᱞᱭᱩᱠᱛᱟ ᱞᱟᱛᱩᱨ' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ 2.5&nbsp;million ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-contributes-Rs-25-lakh-for-drought-hit-Latur/articleshow/51964167.cms|title=Riteish Deshmukh contributes Rs 25 lakh for drought-hit Latur|date=26 April 2016|work=The Times of India}}</ref> ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ 2.5&nbsp;million ᱴᱟᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/celebrities/story/riteish-and-genelia-deshmukh-meet-cm-devendra-fadnavis-donate-rs-25-lakh-for-maharashtra-floods-1580085-2019-08-12|title=Riteish and Genelia Deshmukh meet CM Devendra Fadnavis, donate Rs 25 lakh for Maharashtra floods|date=12 August 2019|work=India Today|access-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815073412/https://www.indiatoday.in/amp/movies/celebrities/story/riteish-and-genelia-deshmukh-meet-cm-devendra-fadnavis-donate-rs-25-lakh-for-maharashtra-floods-1580085-2019-08-12|archive-date=15 August 2019|url-status=live}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ !scope="col"| ᱧᱩᱛᱩᱢ !scope="col"| ᱨᱳᱞ !scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | 2003 ! scope="row"|''[[Tujhe Meri Kasam]]'' | Rishi | [[Bollywood]] debut<ref name="debut film"/> |- | 2003 ! scope="row"| ''[[Out of Control (2003 film)|Out of Control]]'' | Jaswinder |<ref name="riteish movies rediff"/> |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Masti (2004 film)|Masti]]'' |Amar Saxena | |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Bardaasht]]'' | Anuj Shrivastav |<ref name="riteish movies rediff"/> |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Naach (2004 film)|Naach]]'' | Veer | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Kyaa Kool Hai Hum]]'' | Karan Pandey | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Mr Ya Miss]]'' | Shekhar | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Bluffmaster!]]'' |Aditya Shrivastav (Dittu) / Arjun Bajaj | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Fight Club - Members Only]]'' | Somil Sharma | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Malamaal Weekly]]'' | Kanhaiya | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Darna Zaroori Hai]]'' | Altaaf | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Apna Sapna Money Money]]'' |Kishen / Sanya | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Cash (2007 film)|Cash]]'' | Lucky | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Heyy Babyy]]'' |Tanmay Joglekar | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Dhamaal]]'' |Deshbandhu Roy | |- | 2008 ! scope="row"| ''[[De Taali]]'' |Paglu | |- | 2008 ! scope="row"| ''[[Chamku]]'' | Arjun Tiwari | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Do Knot Disturb]]'' | Govardhan | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Aladin (film)|Aladin]]'' | Aladin Chatterjee | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Rann (film)|Rann]]'' | Purab Shastri | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Jaane Kahan Se Aayi Hai]]'' | Rajesh Parekh | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Housefull (2010 film)|Housefull]]'' |Bob | |- | 2011 ! scope="row" | ''[[F.A.L.T.U]]'' | Bajirao | |- | 2011 ! scope="row"| ''[[Double Dhamaal]]'' |Deshbandhu Roy | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Tere Naal Love Ho Gaya]]'' |Viren Chaudhary | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Housefull 2]]'' |Jolly | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Kyaa Super Kool Hain Hum]]'' | Sid | |- | 2013 ! scope="row"| ''[[Grand Masti]]'' | Amar Saxena | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Humshakals]]'' | Kumar | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Ek Villain]]'' | Rakesh Mahadkar |Negative role as a psycho |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Lai Bhaari]]'' | Mauli / Prince | Debut [[Marathi cinema|Marathi film]] <br>Double role |- | 2015 ! scope="row"|''[[Bangistan]]'' |Hafeez Bin Ali / Ishwarchand Sharma | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Housefull 3]]'' | Teddy | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Great Grand Masti]]'' | Amar Saxena |<ref>{{cite news|title=Grand Masti 3 shoot begins with a selfie!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/great-grand-masti-shooting-begins_1598362.html|work=Zee News|date=20 May 2015|access-date=20 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818034250/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/great-grand-masti-shooting-begins_1598362.html|archive-date=18 August 2015|url-status=live}}</ref> |- |2016 ! scope="row" | ''[[Banjo (2016 film)|Banjo]]'' | Taraat | |- | 2017 ! scope="row" | ''[[Bank Chor]]'' | Champak |<ref>{{Cite web | title = Vivek Oberoi to have two releases this year | last = Service | first = Bollywood News | work = The New Indian Express | date = 18 June 2016 | accessdate = 20 June 2016 | url = http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Vivek-Oberoi-to-have-two-releases-this-year/2016/06/18/article3487377.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20160620000332/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Vivek-Oberoi-to-have-two-releases-this-year/2016/06/18/article3487377.ece | archive-date = 20 June 2016 | url-status = dead }}</ref> |- | 2018 ! scope="row"| ''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' | Riteish | |- | 2018 ! scope="row"|''[[Mauli (film)|Mauli]]'' |Inspector Mauli Sarjerao Deshmukh |Marathi language |- | 2019 ! scope="row"| ''[[Total Dhamaal]]'' | Lallan | |- |2019 ! scope="row"|''[[Housefull 4]]'' |Bangdu Maharaj/Roy | |- |2019 ! scope="row"|''[[Marjaavaan]]'' | Vishnu Shetty |Negative role |- |2020 ! scope="row"| ''[[Baaghi 3]]'' |Vikram Chaturvedi | Supporting Role |} ===ᱠᱷᱟᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col" class="unsortable" | Notes |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Home Delivery: Aapko... Ghar Tak|Home Delivery]]'' | Party Time | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Namastey London]]'' | Bobby Bedi | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Om Shanti Om]]'' | Himself | Special Appearance in song "Deewangi Deewangi" |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Kal Kisne Dekha]]'' | Kali Charan | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Aao Wish Karein]]'' | Adult Bonny | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Jhootha Hi Sahi]]'' | Caller No 2 / Aman | Voice Over |- | 2011 ! scope="row"| ''[[Love Breakups Zindagi]]'' | Kunal | |- | 2013 ! scope="row"| ''[[Himmatwala (2013 film)|Himmatwala]]'' | Ravi | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Entertainment (2014 film)|Entertainment]]'' | Saral Mondal | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Kyaa Kool Hain Hum 3]]'' | Satya Nash | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Mastizaade]]'' | Beep/Orgasm Baba | |- | 2019 ! scope="row"| ''[[Dream Girl (2019 film)|Dream Girl]]'' | Himself |(Special appearance in song "Dhagala Lagali") |} == ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == ===ᱦᱳᱥᱴ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Show !! class="unsortable" | Other notes |- | 2008 || ''[[IIFA Awards]] Bangkok'' || Co Host Boman Irani <br> – Also Performed |- | 2009 || ''[[IIFA Awards]] Macau'' || Co Host Boman Irani <br> – Also Performed |- | 2010 || ''[[IIFA Awards]] Colombo'' || Co Host Boman Irani |- | 2011 || ''[[IIFA Awards]] Toronto'' || Co Host Boman Irani |- | 2011 || ''Airtel Superstar Awards'' || Co Host Sonakshi Sinha |- | 2013 || ''[[Zee Cine Awards]]'' || Co Host Abhishek Bachchan |- | 2013 || ''[[India's Dancing Superstar]]'' || Judge |- | 2013 || ''CCL Glam Night'' || Co Host Ayushman Khurana |- | 2014 || ''[[Zee Cine Awards]]'' || Co Host Abhishek Bachchan |- | 2015 || ''Sansui Colors Stardust Awards'' || Co Host Farah Khan and Karan Johar |- | 2016 || "Yaaron ki baraat" || Co Host Sajid Khan |- | 2016 || Vikta Ka Uttar || Solo Host Quiz Show |- |} ==ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚ== {{main|List of awards and nominations received by Riteish Deshmukh}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} *{{IMDb name|id=1299011|name=Riteish Deshmukh}} * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/riteish-deshmukh/ Riteish Deshmukh] on [[Bollywood Hungama]] {{StardustAwardBestSupportingActor}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Deshmukh, Riteish}} [[Category:Indian male film actors]] [[Category:People from Latur]] [[Category:People from Maharashtra]] [[Category:Marathi people]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Lee Strasberg Theatre and Film Institute alumni]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Marathwada]] [[Category:1978 births]] nbw971uo5d3kxwu2lju90lo36rkkvkf 200187 200186 2026-11-08T14:14:13Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200187 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor}} {{EngvarB|date=September 2013}} {{Infobox person | name = ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | image = Riteish Deshmukh at the Promotion of 'Kyaa Super Kool Hain Hum' 06.jpg | caption = ''[[ᱠᱭᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱩᱞ ᱦᱮᱸ ᱦᱚᱢ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ | birth_name = ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱵᱤᱲᱟᱥᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1978|12|17|}}<ref name="ibti_Happ">{{Cite web | title = Happy birthday Riteish Deshmukh: Rare photos and lesser known facts about 'Housefull 3' actor | last = Sen | first = Sushmita | work = International Business Times, India Edition | date = 16 December 2015 | accessdate = 14 June 2016 | url = http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-riteish-deshmukh-rare-photos-lesser-known-facts-about-housefull-3-actor-659789 | quote = Bollywood actor, Riteish Deshmukh, has turned 37 on 17 December. | archive-url = https://web.archive.org/web/20191003113414/https://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-riteish-deshmukh-rare-photos-lesser-known-facts-about-housefull-3-actor-659789 | archive-date = 3 October 2019 | url-status = live }}</ref><ref name="indi_Rite">{{Cite web | title = Riteish Deshmukh turns 38, gets wishes galore from B-Town | agency = Indo-Asian News Service | work = The Indian Express | date = 17 December 2015 | accessdate = 14 June 2016 | url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-turns-37-gets-wishes-galore-from-b-town/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20191003113421/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/riteish-deshmukh-turns-37-gets-wishes-galore-from-b-town/ | archive-date = 3 October 2019 | url-status = live }}</ref> | birth_place = [[ᱞᱟᱴᱩᱨ]],<ref name="gupta">{{cite web|last=Gupta|first=Priya|title=Yes, Genelia is pregnant and we are both very excited about it: Ritesh Deshmukh|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Yes-Genelia-is-pregnant-and-we-are-both-very-excited-about-it-Riteish-Deshmukh/articleshow/36150341.cms|website=The Times of India|date=7 June 2014|accessdate=6 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607022305/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Yes-Genelia-is-pregnant-and-we-are-both-very-excited-about-it-Riteish-Deshmukh/articleshow/36150341.cms|archive-date=7 June 2014|url-status=live}}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱚ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠ}} | years active = ᱒᱐᱐᱓ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = {{marriage| [[ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱰᱤ'ᱥᱚᱣᱡᱟ]] | ᱒᱐᱑᱒}} | parents = [[ᱵᱤᱲᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱵᱟᱵᱟ) | relatives = [[ᱚᱢᱤᱛ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ) <br />[[ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] (ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ) | awards = [[List of awards and nominations received by Riteish Deshmukh|ᱜᱚᱴᱥᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] }} '''ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱵᱤᱲᱟᱥᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘)<ref name="ibti_Happ"/><ref name="indi_Rite"/> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ,ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱩᱠᱷᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱤᱲᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]]ᱼᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱟᱭᱳᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱤᱥᱟᱲᱤ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ ᱠᱟᱱᱟ |<ref name="Article4-914009" >[https://web.archive.org/web/20120817122618/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-India/RememberingVilasraoDeshmukh/Article4-914009.aspx "SRemembering Vilasrao Deshmukh"]. ''Hindustan Times''.</ref><ref>{{cite web|title=The CM's son who wants to act|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/25ritesh.htm|publisher=[[Rediff]]|accessdate=5 December 2010|date=25 April 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062510/http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/25ritesh.htm|archive-date=6 October 2017|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱛᱩᱡᱷᱮ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱢ]]'' ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱚᱥᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱚᱥᱛᱤ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱢᱚᱱ, ''[[ᱵᱚᱨᱫᱟᱥᱛ]]'' (᱒᱐᱐᱔), ''[[ᱠᱭᱟ ᱠᱳᱞ ᱦᱮ ᱦᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱵᱽᱞᱚᱯᱷ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ!]]'' (᱒᱐᱐᱕), ''[[ᱢᱟᱞᱟᱢᱟᱞ ᱣᱤᱠᱞᱤ]]'' (᱒᱐᱐᱖), ''[[ᱦᱮᱭ ᱵᱮᱵᱤ]]'' (᱒᱐᱐᱗), ''[[ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ ''[[ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱑) ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ''[[ᱮᱠ ᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ (᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱐), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱒]]'' (᱒᱐᱑᱒), ''[[Grand Masti]]'' (᱒᱐᱑᱓), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱓]]'' (᱒᱐᱑᱖), ''[[ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ]]'' (᱒᱐᱑᱙), ''[[ᱦᱟᱣᱩᱥᱯᱷᱩᱞ ᱔]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ [[ᱢᱚᱨᱡᱟᱱᱟᱵᱟᱱ]] (᱒᱐᱑᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ‌ ᱠᱚ ᱟ.ᱰᱤᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''[[ᱵᱟᱞᱟᱠ ᱯᱟᱞᱟᱠ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱮ [[ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ''[[ᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱨᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=Zee>{{cite news|title=‘Lai Bhaari’: Riteish Deshmukh delivers highest grossing Marathi film!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/regional/lai-bhaari-riteish-deshmukh-delivers-highest-grossing-marathi-film_159531.html|accessdate=23 May 2015|publisher=Zee News|date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808073708/http://zeenews.india.com/entertainment/regional/lai-bhaari-riteish-deshmukh-delivers-highest-grossing-marathi-film_159531.html|archive-date=8 August 2014|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Riteish Deshmukh, Genelia Dsouza at Success bash of 'The Dirty Picture' (20).jpg|thumb|ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱤᱞᱟᱥ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱫᱟ-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ|ᱚᱢᱤᱛ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱚᱲᱟ-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ [[ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱥᱳᱢᱟᱱᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱨᱟᱦᱮᱡᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ-ᱮ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱤᱵᱷᱳᱞᱭᱩᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱤᱝ ᱯᱷᱤᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱤᱝ ᱠᱩᱢᱯᱟ‌ᱱᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱵᱟᱞᱚᱠ ᱯᱟᱞᱚᱠ]]''-ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ‌ᱴᱤᱢ [[ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ,ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱟ.ᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟ.ᱦᱩ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱰᱤ'ᱥᱚᱣᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱨᱩᱡᱷᱮ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱥᱚᱢ]]'', ''[[ᱢᱚᱥᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱚᱥᱛᱤ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱛᱮᱨᱮ ᱱᱟᱞ ᱞᱚᱵᱽ ᱦᱳ ᱜᱚᱭᱟ]]'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟ.ᱠᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱫᱚ ᱒᱕ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱥᱢ ᱞᱮᱱᱥᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-Genelia-blessed-with-son/articleshow/45273691.cms|title=Riteish Deshmukh-Genelia blessed with son|publisher=[[The Times Group]]|accessdate=26 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141125170543/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-Genelia-blessed-with-son/articleshow/45273691.cms|archive-date=25 November 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://ibnlive.in.com/news/genelia-dsouza-announces-their-sons-name-riaan-riteish-deshmukh/516787-8-66.html | title=Genelia D'Souza announces their son's name: Riaan Riteish Deshmukh | publisher=CNN-IBN | date=6 December 2014 | accessdate=18 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141207002044/http://ibnlive.in.com/news/genelia-dsouza-announces-their-sons-name-riaan-riteish-deshmukh/516787-8-66.html | archive-date=7 December 2014 | url-status=dead }}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ, ᱨᱟᱦᱭᱚᱞ, ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite magazine| url=http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-dsouza-rahyl-second-son-name-actor/1/690213.html| title=Riteish Deshmukh and Genelia D'Souza have revealed their second son's name on Twitter| magazine=India Today| date=13 June 2016| accessdate=12 June 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152918/http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-dsouza-rahyl-second-son-name-actor/1/690213.html| archive-date=12 June 2016| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | title = Its a baby boy for Riteish Deshmukh and Genelia Deshmukh, elder son Riaan announces on Twitter | work = India Today | date = 1 June 2016 | accessdate = 3 June 2016 | url = http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-deshmukh-baby-boy-parents-riaan-deshmukh/1/682205.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20160602061031/http://indiatoday.intoday.in/story/riteish-deshmukh-genelia-deshmukh-baby-boy-parents-riaan-deshmukh/1/682205.html | archive-date = 2 June 2016 | url-status = live }}</ref> ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱴᱟᱣᱩᱱ [[ᱞᱟᱛᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱡᱟᱞᱭᱩᱠᱛᱟ ᱞᱟᱛᱩᱨ' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ 2.5&nbsp;million ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Riteish-Deshmukh-contributes-Rs-25-lakh-for-drought-hit-Latur/articleshow/51964167.cms|title=Riteish Deshmukh contributes Rs 25 lakh for drought-hit Latur|date=26 April 2016|work=The Times of India}}</ref> ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ 2.5&nbsp;million ᱴᱟᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/riteish-and-genelia-deshmukh-meet-cm-devendra-fadnavis-donate-rs-25-lakh-for-maharashtra-floods-1580085-2019-08-12|title=Riteish and Genelia Deshmukh meet CM Devendra Fadnavis, donate Rs 25 lakh for Maharashtra floods|date=12 August 2019|work=India Today|access-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815073412/https://www.indiatoday.in/amp/movies/celebrities/story/riteish-and-genelia-deshmukh-meet-cm-devendra-fadnavis-donate-rs-25-lakh-for-maharashtra-floods-1580085-2019-08-12|archive-date=15 August 2019|url-status=live}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ !scope="col"| ᱧᱩᱛᱩᱢ !scope="col"| ᱨᱳᱞ !scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | 2003 ! scope="row"|''[[Tujhe Meri Kasam]]'' | Rishi | [[Bollywood]] debut<ref name="debut film"/> |- | 2003 ! scope="row"| ''[[Out of Control (2003 film)|Out of Control]]'' | Jaswinder |<ref name="riteish movies rediff"/> |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Masti (2004 film)|Masti]]'' |Amar Saxena | |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Bardaasht]]'' | Anuj Shrivastav |<ref name="riteish movies rediff"/> |- | 2004 ! scope="row"| ''[[Naach (2004 film)|Naach]]'' | Veer | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Kyaa Kool Hai Hum]]'' | Karan Pandey | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Mr Ya Miss]]'' | Shekhar | |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Bluffmaster!]]'' |Aditya Shrivastav (Dittu) / Arjun Bajaj | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Fight Club - Members Only]]'' | Somil Sharma | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Malamaal Weekly]]'' | Kanhaiya | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Darna Zaroori Hai]]'' | Altaaf | |- | 2006 ! scope="row"| ''[[Apna Sapna Money Money]]'' |Kishen / Sanya | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Cash (2007 film)|Cash]]'' | Lucky | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Heyy Babyy]]'' |Tanmay Joglekar | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Dhamaal]]'' |Deshbandhu Roy | |- | 2008 ! scope="row"| ''[[De Taali]]'' |Paglu | |- | 2008 ! scope="row"| ''[[Chamku]]'' | Arjun Tiwari | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Do Knot Disturb]]'' | Govardhan | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Aladin (film)|Aladin]]'' | Aladin Chatterjee | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Rann (film)|Rann]]'' | Purab Shastri | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Jaane Kahan Se Aayi Hai]]'' | Rajesh Parekh | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Housefull (2010 film)|Housefull]]'' |Bob | |- | 2011 ! scope="row" | ''[[F.A.L.T.U]]'' | Bajirao | |- | 2011 ! scope="row"| ''[[Double Dhamaal]]'' |Deshbandhu Roy | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Tere Naal Love Ho Gaya]]'' |Viren Chaudhary | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Housefull 2]]'' |Jolly | |- | 2012 ! scope="row"| ''[[Kyaa Super Kool Hain Hum]]'' | Sid | |- | 2013 ! scope="row"| ''[[Grand Masti]]'' | Amar Saxena | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Humshakals]]'' | Kumar | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Ek Villain]]'' | Rakesh Mahadkar |Negative role as a psycho |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Lai Bhaari]]'' | Mauli / Prince | Debut [[Marathi cinema|Marathi film]] <br>Double role |- | 2015 ! scope="row"|''[[Bangistan]]'' |Hafeez Bin Ali / Ishwarchand Sharma | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Housefull 3]]'' | Teddy | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Great Grand Masti]]'' | Amar Saxena |<ref>{{cite news|title=Grand Masti 3 shoot begins with a selfie!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/great-grand-masti-shooting-begins_1598362.html|work=Zee News|date=20 May 2015|access-date=20 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818034250/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/great-grand-masti-shooting-begins_1598362.html|archive-date=18 August 2015|url-status=live}}</ref> |- |2016 ! scope="row" | ''[[Banjo (2016 film)|Banjo]]'' | Taraat | |- | 2017 ! scope="row" | ''[[Bank Chor]]'' | Champak |<ref>{{Cite web | title = Vivek Oberoi to have two releases this year | last = Service | first = Bollywood News | work = The New Indian Express | date = 18 June 2016 | accessdate = 20 June 2016 | url = http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Vivek-Oberoi-to-have-two-releases-this-year/2016/06/18/article3487377.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20160620000332/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Vivek-Oberoi-to-have-two-releases-this-year/2016/06/18/article3487377.ece | archive-date = 20 June 2016 | url-status = dead }}</ref> |- | 2018 ! scope="row"| ''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' | Riteish | |- | 2018 ! scope="row"|''[[Mauli (film)|Mauli]]'' |Inspector Mauli Sarjerao Deshmukh |Marathi language |- | 2019 ! scope="row"| ''[[Total Dhamaal]]'' | Lallan | |- |2019 ! scope="row"|''[[Housefull 4]]'' |Bangdu Maharaj/Roy | |- |2019 ! scope="row"|''[[Marjaavaan]]'' | Vishnu Shetty |Negative role |- |2020 ! scope="row"| ''[[Baaghi 3]]'' |Vikram Chaturvedi | Supporting Role |} ===ᱠᱷᱟᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| Year !scope="col"| Title !scope="col"| Role !scope="col" class="unsortable" | Notes |- | 2005 ! scope="row"| ''[[Home Delivery: Aapko... Ghar Tak|Home Delivery]]'' | Party Time | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Namastey London]]'' | Bobby Bedi | |- | 2007 ! scope="row"| ''[[Om Shanti Om]]'' | Himself | Special Appearance in song "Deewangi Deewangi" |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Kal Kisne Dekha]]'' | Kali Charan | |- | 2009 ! scope="row"| ''[[Aao Wish Karein]]'' | Adult Bonny | |- | 2010 ! scope="row"| ''[[Jhootha Hi Sahi]]'' | Caller No 2 / Aman | Voice Over |- | 2011 ! scope="row"| ''[[Love Breakups Zindagi]]'' | Kunal | |- | 2013 ! scope="row"| ''[[Himmatwala (2013 film)|Himmatwala]]'' | Ravi | |- | 2014 ! scope="row"| ''[[Entertainment (2014 film)|Entertainment]]'' | Saral Mondal | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Kyaa Kool Hain Hum 3]]'' | Satya Nash | |- | 2016 ! scope="row"| ''[[Mastizaade]]'' | Beep/Orgasm Baba | |- | 2019 ! scope="row"| ''[[Dream Girl (2019 film)|Dream Girl]]'' | Himself |(Special appearance in song "Dhagala Lagali") |} == ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == ===ᱦᱳᱥᱴ=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Show !! class="unsortable" | Other notes |- | 2008 || ''[[IIFA Awards]] Bangkok'' || Co Host Boman Irani <br> – Also Performed |- | 2009 || ''[[IIFA Awards]] Macau'' || Co Host Boman Irani <br> – Also Performed |- | 2010 || ''[[IIFA Awards]] Colombo'' || Co Host Boman Irani |- | 2011 || ''[[IIFA Awards]] Toronto'' || Co Host Boman Irani |- | 2011 || ''Airtel Superstar Awards'' || Co Host Sonakshi Sinha |- | 2013 || ''[[Zee Cine Awards]]'' || Co Host Abhishek Bachchan |- | 2013 || ''[[India's Dancing Superstar]]'' || Judge |- | 2013 || ''CCL Glam Night'' || Co Host Ayushman Khurana |- | 2014 || ''[[Zee Cine Awards]]'' || Co Host Abhishek Bachchan |- | 2015 || ''Sansui Colors Stardust Awards'' || Co Host Farah Khan and Karan Johar |- | 2016 || "Yaaron ki baraat" || Co Host Sajid Khan |- | 2016 || Vikta Ka Uttar || Solo Host Quiz Show |- |} ==ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚ== {{main|List of awards and nominations received by Riteish Deshmukh}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} *{{IMDb name|id=1299011|name=Riteish Deshmukh}} * [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/riteish-deshmukh/ Riteish Deshmukh] on [[Bollywood Hungama]] {{StardustAwardBestSupportingActor}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Deshmukh, Riteish}} [[Category:Indian male film actors]] [[Category:People from Latur]] [[Category:People from Maharashtra]] [[Category:Marathi people]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Lee Strasberg Theatre and Film Institute alumni]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Marathwada]] [[Category:1978 births]] 3tq94dfgb8yf5bu6s2ikubtq79br56k ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ 0 10250 200340 196555 2026-11-08T18:06:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200340 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱦᱟᱸᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|last=Zimbalist, Sherman and Brown|first=Andrew, Howard J. and Stuart|title=Comparing Economic Systems: A Political-Economic Approach|publisher=Harcourt College Pub|date=October 1988|isbn=978-0-15-512403-5|pages=[https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6 6–7]|quote=Pure capitalism is defined as a system wherein all of the means of production (physical capital) are privately owned and run by the capitalist class for a profit, while most other people are workers who work for a salary or wage (and who do not own the capital or the product).|url=https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6}}</ref><ref>{{cite book|last1=Rosser|first1=Mariana V.|last2=Rosser|first2=J Barkley|title=Comparative Economics in a Transforming World Economy|url=https://archive.org/details/comparativeecono0000ross_v4p7|publisher=MIT Press|date=23 July 2003|isbn=978-0-262-18234-8|page=[https://archive.org/details/comparativeecono0000ross_v4p7/page/7 7]|quote=In capitalist economies, land and produced means of production (the capital stock) are owned by private individuals or groups of private individuals organized as firms.}}</ref><ref>Chris Jenks. ''Core Sociological Dichotomies''. "Capitalism, as a mode of production, is an economic system of manufacture and exchange which is geared toward the production and sale of commodities within a market for profit, where the manufacture of commodities consists of the use of the formally free labor of workers in exchange for a wage to create commodities in which the manufacturer extracts surplus value from the labor of the workers in terms of the difference between the wages paid to the worker and the value of the commodity produced by him/her to generate that profit." London; Thousand Oaks, CA; New Delhi. Sage. p. 383.</ref><ref>{{cite book|title=The Challenge of Global Capitalism : The World Economy in the 21st Century|last=Gilpin |first=Robert |isbn=9780691186474|oclc=1076397003|date=5 June 2018 }}</ref> [[File:Supply-and-demand.svg|thumb|Supply-and-demand]] [[File:Anti-capitalism color— Restored.png|thumb|Pyramid of Capitalist System (1911)]] [[File:20090109 stock index-01.jpg|thumb|20090109 stock index-01]] [[File:New Internationalist - Alternatives to Capitalism July 2015, Issue 484.jpg|thumb|New Internationalist - Alternatives to Capitalism July 2015, Issue 484]] [[File:TravailEnfantUSXIX.jpg|thumb|TravailEnfantUSXIX]] ᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ, ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱡᱟᱨᱣᱟ, ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱩᱞᱭᱟᱹ, ᱟᱢᱛᱮ ᱮᱯᱮᱢ, ᱫᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱥᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ <ref>Heilbroner, Robert L. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053 "Capitalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028232506/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053 |date=2017-10-28 }}. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume, eds. ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. 2nd {{abbr|ed.|edition}} (Palgrave Macmillan, 2008) {{DOI|10.1057/9780230226203.0198}}</ref><ref>Louis Hyman and Edward E. Baptist (2014). ''[http://books.simonandschuster.com/American-Capitalism/Louis-Hyman/9781476784311 American Capitalism: A Reader].'' [[Simon & Schuster]]. {{ISBN|978-1-4767-8431-1}}.</ref> <br> ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱹᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱢᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱰᱟ ᱠᱚ ᱪᱚᱨᱪᱟ ᱦᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱦᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ <ref>{{cite book|last=Gregory and Stuart|first=Paul and Robert|title=The Global Economy and its Economic Syste ms|url=https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg|publisher=South-Western College Pub|date=28 February 2013|isbn=978-1-285-05535-0|page=[https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg/page/107 107]|quote=Real-world capitalist systems are mixed, some having higher shares of public ownership than others. The mix changes when privatization or nationalization occurs. Privatization is when property that had been state-owned is transferred to private owners. [[Nationalization]] occurs when privately owned property becomes publicly owned.}}</ref> ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱮᱥᱥᱮ ᱯᱦᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱲᱟᱼᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱦᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱦᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱲᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱴᱟᱦᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱱᱟ <ref name="Modern Economics 1986, p. 54">''Macmillan Dictionary of Modern Economics'', 3rd Ed., 1986, p. 54.</ref><ref>{{cite magazine|last=Bronk|first=Richard|title=Which model of capitalism?|url=http://oecdobserver.org/news/archiv%20estory.php/aid/345/Which_model_of_capitalism_.html|url-status=live|magazine=[[OECD Observer]]|publisher=OECD|date=Summer 2000|volume=1999|issue=221–22|pages=12–15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180406200423/http://oecdobserver.org/|archivedate=6 April 2018|accessdate=6 April 2018}}</ref> ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱛᱤ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱼᱥᱮᱱᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱛ ᱯᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="Stilwell">Stilwell, Frank. "Political Economy: the Contest of Economic Ideas". First Edition. Oxford University Press. Melbourne, Australia. 2002.</ref><br> ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟ, ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱛᱩᱞᱩᱡᱽ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱠᱟᱭ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱮᱨᱮᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱭ; ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱚᱲ, ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ, ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱱ ᱚᱥᱛᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱼᱟ ᱯᱩᱸᱡᱤᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱣᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱼᱟ, ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱥᱟᱸᱜᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟ, ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱫ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱲ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟ ᱾<br> [[File:Sao Paulo Stock Exchange.jpg|thumb|São Paulo Stock Exchange]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == {{div col begin|colwidth=27em}} * [[:en:Anti-capitalism|Anti-capitalism]] * [[:en:Capitalism (disambiguation)|Capitalism (disambiguation)]] * [[:en:Christian views on poverty and wealth|Christian views on poverty and wealth]] * [[:en:Communism|Communism]] * [[:en:Corporatocracy|Corporatocracy]] * [[:en:Crony capitalism|Crony capitalism]] * [[:en:Economic sociology|Economic sociology]] * [[:en:Free market|Free market]] * [[:en:Global financial crisis in September 2008|Global financial crisis in September 2008]] * [[:en:Humanistic economics|Humanistic economics]] * [[:en:Invisible hand|Invisible hand]] * [[:en:Late capitalism|Late capitalism]] * ''[[:en:Le Livre noir du capitalisme|Le Livre noir du capitalisme]]'' – 1998 French book (''The Black Book of Capitalism'') * [[:en:Market socialism|Market socialism]] * [[:en:Perspectives on capitalism by school of thought|Perspectives on capitalism by school of thought]] * [[:en:Post-capitalism|Post-capitalism]] * [[:en:Post-Fordism|Post-Fordism]] * [[:en:Rent-seeking]] * [[:en:State monopoly capitalism|State monopoly capitalism]] * [[:en:Sustainable capitalism|Sustainable capitalism]] {{div col end}} phfboo8z2ix09dlyb7a4bnkzjlbj2ex ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ-ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱟᱞᱞᱟᱢᱟᱸᱰ 0 10285 200356 191218 2026-11-08T18:25:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200356 wikitext text/x-wiki ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ-ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱟᱞᱞᱟᱢᱟᱸᱰ(ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱟᱨᱭ ᱕ ᱑᱗᱓᱖, ᱯᱟᱭᱟᱨᱱ, ᱣᱟᱩᱰ ᱼ ᱢᱟᱨᱪ ᱓, ᱑᱘᱐᱙, ᱵᱷᱟᱞᱠᱮᱱᱱᱚᱨᱜ, ᱥᱚᱩᱛᱷ ᱦᱚᱞᱞᱟᱸᱰ) ᱾ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ-ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱟᱞᱞᱟᱢᱟᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱥ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱣᱚᱭᱜᱭᱟᱱᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>Jan Portengen. Huizen & mensen van Valkenburg, 1795-1832. 2006. [https://books.google.com/books/about/Huizen_mensen_van_Valkenburg_1795_1832.html?id=ZmdKIf940HUC]</ref><ref>Newspaper death notice. CBG Verzamelingen.[https://cbgverzamelingen.nl/zoeken?search=allamand+frederik&collection=Familieadvertenties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615145602/https://cbgverzamelingen.nl/zoeken?search=allamand+frederik&collection=Familieadvertenties |date=2020-06-15 }}</ref>. ᱩᱱᱤ ᱥᱣᱤᱡᱟᱹᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱭᱮᱨᱱᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱗᱔᱙ ᱨᱮ ᱟᱠᱚ ᱱᱤᱫᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱭᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ Jean-Nicolas-Sébastien Allamand ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ (1713–1787) ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱬᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱭᱰᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱞᱤᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥ naturalist ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱼᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱯᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱗᱖᱐ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱰᱚᱪ ᱢᱟᱨᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱟᱸᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱭᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱟᱬᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱴᱥᱟᱨ ᱠᱚᱴ (tsar's court, [[Saint Petersburg|St. Petersburg]]) ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱟᱭ ᱾ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱜᱟᱲ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱮᱭᱚᱥ|ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ]] ᱤᱡ ᱥᱚᱢᱵᱟᱫᱛᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱭᱚᱵᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱷᱟᱭ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱡ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱟᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱤᱼᱢᱤᱠᱤ ᱠᱷᱚᱵᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱚᱥ ''[[Allamanda]]'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱑᱘᱐᱙ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱵᱚᱨᱜ, ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱦᱚᱞᱟᱺᱰ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱓ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱦᱟᱸᱞ ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ {{botanist|F.Allam.|Allamand, Frédéric-Louis}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱱ]] 9zna53jaspkvdb6u7ltyybvgipvdrap ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ 0 10343 200284 54582 2026-11-08T16:47:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200284 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian Actor}} {{Use Indian English|date=February 2016}} {{Use dmy dates|date=April 2019}} {{Infobox person | name = ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ | image = File:Pankaj Tripathi World Premiere Newton Zoopalast Berlinale 2017 06.jpg | image_upright = | image_size = <!-- Discouraged per WP:IMGSIZE; please use image_upright. --> | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱡᱮ-ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ‌]] ᱨᱮ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ | birth_name = <!-- only use if different from name above --> | birth_date =᱑᱙᱗᱖ | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|1976|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | birth_place = ᱵᱮᱞᱥᱟᱸᱰ, ᱵᱟᱨᱟᱣᱞᱤ<ref name="Pankaj Belsand, Barauli">{{cite web |title=Story of Pankaj Tripathi: From jail cell, hotel kitchen to big screen |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/story-of-pankaj-tripathi-from-jail-cell-hotel-kitchen-to-big-screen/articleshow/64529484.cms |website=The Times of India |access-date=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008222358/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/story-of-pankaj-tripathi-from-jail-cell-hotel-kitchen-to-big-screen/articleshow/64529484.cms |archive-date=8 October 2018 |url-status=live }}</ref> [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | alma_mater = {{Plainlist| *[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ]] *[[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]]}} | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | years_active = ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse(s) = {{marriage|ᱢᱨᱩᱫᱩᱞᱚ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ|᱒᱐᱐᱔}} }} '''ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟ | ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ''[[ᱨᱚᱱ (᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱚᱱ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱳᱢᱠᱟᱨᱟ (᱒᱐᱐᱖ ᱴᱨᱮᱩᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱳᱢᱠᱟᱨᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱳᱞ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱢᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱤᱛ ᱵᱷᱩᱨ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ |<ref>{{cite news|title=कभी गेट पर रोक देते थे गार्ड, आज इस एक्टर की फिल्म पहुंची ऑस्कर|url=https://www.bhaskar.com/news/c-268-bollywood-actor-pankaj-tripathi-life-story-pt0171-NOR.html|accessdate=29 September 2017|work=Dainik Bhaskar|date=26 September 2017|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622040912/https://www.bhaskar.com/news/c-268-bollywood-actor-pankaj-tripathi-life-story-pt0171-NOR.html|archive-date=22 June 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pankaj-tripathi-first-of-many-debut-film-run-5809550/|title=First of Many: Pankaj Tripathi revisits Run|date=2019-09-04|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-03-18}}</ref> ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽᱼᱟᱜ [[ᱜᱮᱸᱜᱽᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱤᱯᱩᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|''ᱜᱮᱸᱜᱽᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱤᱯᱩᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ |<ref>{{cite news|last1=Jamkhandikar|first1=Shilpa|title=Q&A: Pankaj Tripathi on surviving in frog-in-the-well Bollywood|url=https://in.reuters.com/article/interview-pankaj-tripathi/qa-pankaj-tripathi-on-surviving-in-frog-in-the-well-bollywood-idINKCN1BV0YL|accessdate=29 September 2017|work=Reuters|date=20 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003125327/https://in.reuters.com/article/interview-pankaj-tripathi/qa-pankaj-tripathi-on-surviving-in-frog-in-the-well-bollywood-idINKCN1BV0YL|archive-date=3 October 2017|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱯᱟᱹᱜᱤᱱ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ | ᱡᱮᱢᱚᱱ, ''[[ᱯᱷᱩᱨᱠᱮᱭ]]'' (᱒᱐᱑᱓), ''[[ᱢᱟᱥᱟᱱ]]'' (᱒᱐᱒᱕), ''[[ᱱᱤᱞ ᱵᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱴᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱖), ''[[ᱵᱚᱨᱮᱞᱤ ᱠᱤ ᱵᱚᱨᱯᱷᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱗), ''[[ᱱᱤᱭᱩᱴᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱱᱤᱭᱩᱴᱚᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱗), ''[[ᱯᱷᱩᱨᱠᱤᱭ ᱨᱤᱴᱚᱨᱱᱥ]]'' (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ''[[ᱥᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱛᱨᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ | ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ''ᱱᱤᱭᱩᱴᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ [[National Film Award&nbsp;– Special Mention (feature film)|National Film Award&nbsp;– Special Mention]] ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=National Film Awards 2018 complete winners list: Sridevi named Best Actress; Newton is Best Hindi Film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/national-film-awards-2018-complete-winners-list-sridevi-named-best-actress-newton-is-best-hindi-film-4429915.html|accessdate=13 April 2018|work=Firstpost|date=13 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413192729/https://www.firstpost.com/entertainment/national-film-awards-2018-complete-winners-list-sridevi-named-best-actress-newton-is-best-hindi-film-4429915.html|archive-date=13 April 2018|url-status=live}}</ref> ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱟᱭᱜ ᱵᱟᱨᱟᱣᱞᱤ, ᱵᱮᱥᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Pankaj Belsand">{{cite web |title=Story of Pankaj Tripathi: From jail cell, hotel kitchen to big screen |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/story-of-pankaj-tripathi-from-jail-cell-hotel-kitchen-to-big-screen/articleshow/64529484.cms |website=The Times of India |access-date=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008222358/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/story-of-pankaj-tripathi-from-jail-cell-hotel-kitchen-to-big-screen/articleshow/64529484.cms |archive-date=8 October 2018 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟ.ᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱮᱞᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱮᱞᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ-ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱣᱟᱱᱛᱤ ᱫᱮᱣᱤ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟ. ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱚᱝᱠᱚᱡ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite AV media | date=5 April 2016 | title=Guftagoo with Pankaj Tripathi | publisher=Rajya Sabha TV}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱪᱟ.ᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Pankaj Belsand" /> ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ-ᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟ.ᱵᱡᱡ ᱱᱩᱭ ᱦᱚᱸ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱵᱟᱲᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ''[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ|ᱱᱟᱴᱚᱠ]]'' ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="db">{{cite news|title=Oscar में इस बिहारी एक्टर की मूवी, अभी भी मिट्टी के चूल्हे पर बनता है खाना|url=https://www.bhaskar.com/news/BIH-PAT-HMU-pankaj-tripathi-newton-nominated-for-oscar-5702111-PHO.html|accessdate=29 September 2017|work=dainikbhaskar|date=22 September 2017|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201142638/https://www.bhaskar.com/news/BIH-PAT-HMU-pankaj-tripathi-newton-nominated-for-oscar-5702111-PHO.html|archive-date=1 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, [[ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱚᱠᱷᱤᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱨᱛᱷᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ‌ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Story of Pankaj Tripathi: From jail cell, hotel kitchen to big screen - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/story-of-pankaj-tripathi-from-jail-cell-hotel-kitchen-to-big-screen/articleshow/64529484.cms|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-05-19}}</ref> ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱟᱨ ᱥᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱚᱨ-ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ, ᱱᱩᱭ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱴᱟᱨ ᱦᱳᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱪᱷᱩᱴᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱞ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ✓[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|author1=Danish Raza|title=Pankaj Tripathi, the scene-stealer of ‘Gurgaon’|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/pankaj-tripathi-the-scene-stealer-of-gurgaon/story-47lVowafdXhQJKUQPbelJJ.html|accessdate=29 September 2017|work=Hindustan Times|date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003174449/http://www.hindustantimes.com/bollywood/pankaj-tripathi-the-scene-stealer-of-gurgaon/story-47lVowafdXhQJKUQPbelJJ.html|archive-date=3 October 2017|url-status=live}}</ref><ref name="scroll">{{cite news|last1=Ramnath|first1=Nandini|title=The Pankaj Tripathi interview: ‘The audience should be in the same room as the character’|url=https://thereel.scroll.in/806894/the-pankaj-tripathi-interview-the-audience-should-be-in-the-same-room-as-the-character|accessdate=30 September 2017|work=Scroll.in|date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824210301/http://thereel.scroll.in/806894/the-pankaj-tripathi-interview-the-audience-should-be-in-the-same-room-as-the-character|archive-date=24 August 2016|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱨᱩᱫᱩᱞᱚ ᱥᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟ.ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name="db"/> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|2690647}} *[https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/pankaj-tripathi/ Pankaj Tripathi] on [[Bollywood Hungama]] *{{facebook|impankajtripathi}} {{National Film Award Special Mention feature film}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Tripathi, Pankaj}} [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Male actors from Bihar]] [[Category:Indian male television actors]] [[Category:Indian male stage actors]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Gopalganj district, India]] [[Category:National School of Drama alumni]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Male actors in Telugu cinema]] [[Category:Male actors in Tamil cinema]] [[Category:Special Mention (feature film) National Film Award winners]] [[Category:1976 births]] hs9rx9bkk6a0bf3h90vhv8or0z3ppan ᱱᱟᱥᱤᱠ 0 10382 200387 169185 2026-11-08T18:53:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200387 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱟᱥᱤᱠ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱱᱟᱥᱤᱠ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ<!-- Do not change, this is the correct name per the city website --> | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Trimbak Mandir.jpg | photo1b = Anjaneri waterfall.jpg | photo2a = Goda ghat nasik.jpg | photo2b = PandavLena Caves Nashik.jpg | photo3a = Sula Vineyards.jpg | photo3b = Kalaram.jpg | photo4a = Grapes. Nasik.jpg | photo4b = NashikViewfromPandavLeni.jpg | spacing = 2 | position = center | color_border = grey | color = white | size = 286 | foot_montage = Clockwise from top left: [[Trimbakeshwar Shiva Temple]], [[Anjaneri]] waterfall, [[Pandavleni Caves]], [[Kalaram Temple]], Nashik city skyline, Nashik grapes, [[Sula Vineyards]], [[Godavari]] Ghat}} | image_alt = = | nickname = ''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱭᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ''<ref name=wine /><!-- Unsourced nicknames will be removed per WP:V policy. --> | image_map = | map_alt = | map_caption = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_map = India#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = ᱦᱚᱭ | coordinates = {{coord|20.00|N|73.78|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱥᱤᱠ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱠᱩᱞᱠᱟᱨᱱᱤ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 2681 | elevation_footnotes = | elevation_m = 986 | population_total = ᱑,᱔᱘᱖,᱙᱗᱓ (ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ) | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Census of India 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=29 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=23 July 2013|url-status=live}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = ᱑᱕,᱖᱒,᱗᱖᱙ | population_metro_footnotes = <ref name="Census India 2011">{{cite web|title=Major Agglomerations|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=censusindia.gov.in|accessdate=25 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153124/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=17 October 2013|url-status=live}}</ref> | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = ᱱᱟᱥᱤᱠᱠᱟᱨ, ᱱᱟᱥᱤᱠᱤᱛᱮ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 422 0xx | area_code = 91(253) | registration_plate = MH-15(ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ) MH-41,51(ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱮᱦᱟᱛ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱠᱳᱰ | website = {{URL|https://nashik.gov.in/}} <br /> {{URL|https://nashikcorporation.in/}} <br /> {{URL|http://www.nashikcorporation.in/}} | leader_title2 = ᱜᱚᱣᱟᱨᱰᱤᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | leader_name2 = ᱪᱷᱟᱜᱚᱱ ᱵᱷᱩᱡᱽᱵᱟᱞ | leader_title3 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ | leader_name3 = ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱮᱢ | leader_title4 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ | leader_name4 = ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱱᱟᱱᱜᱟᱨᱮ ᱯᱚᱛᱤᱞ | leader_title5 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name5 = ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ ᱰᱹ ᱢᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱮ | leader_title6 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | leader_name6 = ᱦᱮᱢᱚᱸᱛ ᱜᱚᱰᱥᱮ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | official_name = }} '''ᱱᱟᱥᱤᱠ''' ᱫᱚ <ref>{{cite web |url=http://www.jjkent.com/articles/nassak-diamond-history.htm|title=jjkent.com |publisher=jjkent.com |accessdate=28 September 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20130127004051/http://www.jjkent.com/articles/nassak-diamond-history.htm|archivedate=27 January 2013 }}</ref>[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱫᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱷ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Kumbh/><ref name=history/> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ''"ᱣᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ"'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱤᱱᱚᱨᱤ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=wine>{{cite web|title=Why Nashik is the wine capital of India - Asia-Pacific - RFI|url=http://en.rfi.fr/asia-pacific/20160925-why-nashik-wine-capital-india|access-date=9 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409105924/http://en.rfi.fr/asia-pacific/20160925-why-nashik-wine-capital-india|archive-date=9 April 2018|url-status=live|date=25 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Visit Nashik, Wine Capital of India|url=https://edition.cnn.com/travel/article/nashik-wine-india/index.html|publisher=[[CNN]]|access-date=9 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409110223/https://edition.cnn.com/travel/article/nashik-wine-india/index.html|archive-date=9 April 2018|url-status=live|date=14 November 2017}}</ref> ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ'' ᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱫᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱽᱜᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱛᱮ, [[ᱥᱩᱨᱯᱟᱬᱠᱷᱟ]] ᱢᱩᱸ ᱜᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱱᱟᱥᱤᱠ" ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=history>{{cite web|title=Development and present Status of Nashik District|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/95441/15/15_chapter6.pdf|access-date=9 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409110143/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/95441/15/15_chapter6.pdf|archive-date=9 April 2018|url-status=live}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱱᱟᱥᱤᱠ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱙᱑᱖ ᱯᱷᱤᱴ)<ref name="nashik.nic.in">{{cite web |url=http://nashik.nic.in/htmldocs/disoverview.htm|title=Overview of District |website=Official Website of Nashik District |publisher=Nashik.nic.in |accessdate=1 February 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405153304/http://www.nashik.nic.in/htmldocs/disoverview.htm|archivedate=5 April 2015 }}</ref> ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱡᱷᱚᱦ ᱟᱭᱤᱰᱤᱞ ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱝᱥᱚᱝ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=wine/> [[File:Nashik Clouds.jpg|left|thumb|ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] ᱜᱚᱫᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ, ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱛᱨᱤᱢᱵᱟᱠᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱚᱱᱰᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱟᱨᱛᱟᱨᱱᱟᱠ ᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=geography |url=http://www.ecoindia.com |access-date=21 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118214332/http://www.ecoindia.com/ |archive-date=18 January 2019 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|title=Official WebSite of District |publisher=Nashik.nic.in |accessdate=16 July 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716225947/http://nashik.nic.in/htmldocs/geology.htm|archivedate=16 July 2011 }}</ref> [[ᱛᱨᱤᱢᱵᱟᱠᱮᱥᱚᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱫᱟᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱒᱕᱙.᱑᱓ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱐.᱐᱕ ᱫᱚᱦᱨᱟ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nashikcorporation.com">{{cite web |url=http://www.nashikcorporation.com/html/history/index.shtml|title=History of Nashik |publisher=Nashikcorporation.com |accessdate=16 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227072248/http://www.nashikcorporation.com/html/history/index.shtml|archive-date=27 December 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱩᱨ ᱟᱸᱡᱚᱱᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|reason= Religious statements should be qualified and not stated as fact. Also, it is not clear where this belief originates from. Perhaps a link to https://en.wikipedia.org/wiki/Hanuman#Birth suffices|date=August 2018}} == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔,᱘᱖,᱐᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱗,᱘᱒,᱕᱑᱗ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱮᱞ ᱗᱐᱓,᱖᱓᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱕,᱖᱑,᱘᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒᱑,᱙᱒᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗᱓᱙,᱘᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱙.᱘᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱓.᱔᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱕.᱙᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=2011 Census Nashik|url=http://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|website=India 2011 Census|access-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708095900/http://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|archive-date=8 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱘᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱘᱖᱕ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ, ᱑᱑.᱔᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|title=Nashik City Population Census 2011 – Maharashtra|accessdate=27 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703090619/http://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|archive-date=3 July 2015|url-status=live}}</ref> ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑,᱕᱒,᱓᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱩᱴ (ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱳᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱕,᱖᱒,᱗᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name="citypopulation. de">{{cite web |author=Thomas Brinkhoff |url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World&nbsp;– Population Statistics & Maps |publisher=Citypopulation.de |date=23 January 2010 |accessdate=16 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704112702/http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html|archive-date=4 July 2010 |url-status=live }}</ref> {{bar box |title=ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref>{{cite web|title=Nashik City Census 2011 data|url=https://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|accessdate=19 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504090117/http://www.census2011.co.in/census/city/361-nashik.html|archive-date=4 May 2018|url-status=live}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|85.21}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|8.90}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|gold|3.18}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|pink|1.10}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱭ]]|dodgerblue|1.00}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|darkkhaki|0.39}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ†|black|0.22}} |caption=Distribution of religions<br /> †<small>Includes not stated and others.</small> }} ==ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ== #ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ- ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ #ᱨᱮᱞᱣᱮ- ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱮᱣᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ #ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ- ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱡᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱟ ᱾ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ UDAN ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱯᱩᱱᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡ ᱜᱷᱟᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|31em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱱᱟᱥᱤᱠ}} {{Wikivoyage}} * [http://www.unravelnashik.com Unravel Nashik, The City of Abundance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422164135/https://www.unravelnashik.com/|date=2020-04-22 }} *{{Cite EB1911|wstitle=Nasik|short=x}} *[https://nashikcorporation.in/ Nashik Municipal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200618164923/http://nashikcorporation.in/|date=2020-06-18 }} {{Navboxes | list = {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{Hindu holy cities}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱥᱤᱠ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Places in the Ramayana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Locations in Hindu mythology]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Places in Hindu worship]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 6p0hoq0pjeeb344m5ft13gkxcsxpblc ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱬ 0 10408 200170 176333 2026-11-08T13:50:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200170 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor, producer, and entrepreneur}} {{Use Indian English|date=December 2015}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Infobox person | name = ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ | image = Ram Charan at the grand finale of Indian Idol Junior.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|3|27|df=yes}}<ref name="IBT"/> | birth_place = [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ |ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ |ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ}} | yearsactive = ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = {{marriage|ᱩᱯᱟᱥᱚᱱᱟ ᱠᱟᱢᱤᱱᱮᱭᱱᱤ|᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒}} | father = [[ᱪᱤᱨᱚᱧᱡᱤᱵᱤ]] | relatives = | family = | website = }} '''ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/Highest-paid-actors-in-Tollywood/Highest-paid-actors-in-Tollywood/photostory/48668711.cms |title=Highest paid actors in Tollywood |website=[[The Times of India]] |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605232732/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/Highest-paid-actors-in-Tollywood/Highest-paid-actors-in-Tollywood/photostory/48668711.cms |archivedate=5 June 2016 }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''[[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]''-ᱟᱜ [[ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ]] ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ]], ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱥᱚᱱᱛᱳᱥᱚᱢ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ [[ᱪᱤᱨᱚᱧᱡᱤᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱴ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱪᱤᱨᱩᱴᱷᱟ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱢᱮᱞ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ - ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱚᱜᱽᱜᱽᱨᱚᱣᱟᱞ]] ᱥᱟᱝ [[ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱟᱢᱚᱣᱞᱤ]]-ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱱᱴᱟᱥᱴᱤᱠ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤᱨᱟ]]'' (᱒᱐᱐᱙), ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨ ᱢᱟ.ᱱ ᱠᱚᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ, ''[[ᱨᱚᱪᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱪᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱒), ''[[ᱱᱟᱭᱚᱠ]]'' (᱒᱐᱑᱓), ''[[ᱭᱮᱵᱷᱰᱩ]]'' (᱒᱐᱑᱔), ''[[ᱫᱷᱨᱩᱵᱚ (᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱷᱨᱩᱵᱚ]]'' (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ''[[ᱨᱚᱸᱜᱚᱥᱛᱷᱟᱞᱚᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱮᱥᱴ ᱜᱽᱨᱚᱥᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ''[[ᱨᱚᱸᱜᱚᱥᱛᱷᱟᱞᱚᱢ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ‌ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱟᱨ - ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱣᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱱᱤᱰᱮᱞᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charan-to-produce-his-father-Chiranjeevis-150th-film/articleshow/52091104.cms |title=Ram Charan to produce his father Chiranjeevi's 150th film |website=[[Times of India]] |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508162345/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charan-to-produce-his-father-Chiranjeevis-150th-film/articleshow/52091104.cms |archivedate=8 May 2016 }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱞᱳ ᱨᱟᱭᱰᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto">Abhishek Raje [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/news-interviews/30109477_1_polo-team-dhruv-pal-godara-samir-suhag Ram Charan Tej's polo team wins its debut match] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917022833/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/news-interviews/30109477_1_polo-team-dhruv-pal-godara-samir-suhag |date=17 September 2011 }}. The Times of India. 3 September 2011. Retrieved on 3 August 2011</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]](ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ [[ᱪᱤᱨᱚᱧᱡᱤᱵᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IBT">{{cite news |last1=Hooli |first1=Shekhar H. |title=Ram Charan birthday: Rana, Kajal, others wish, share Rangasthalm star's rare photos |url=https://www.ibtimes.co.in/ram-charan-birthday-rana-kajal-others-wish-share-rangasthalm-stars-rare-photos-765066 |accessdate=9 November 2019 |work=International Business Times, India Edition |date=27 March 2018 |language=english}}</ref> ᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱨᱟᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱟᱭᱟᱦ]]-ᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱚᱜᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱵᱩ]], [[ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ]], ᱟᱨ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]]-ᱤᱡ ᱵᱷᱟ.ᱜᱽᱱᱟ. ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱛᱮᱡᱽ]] , [[ᱥᱟᱭᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱡᱽ]], [[ᱚᱞᱞᱩ ᱥᱤᱨᱤᱥ]], [[ᱱᱤᱦᱟᱨᱤᱠᱟ ᱠᱳᱱᱤᱰᱮᱞᱟ]] ᱛᱮᱠᱚᱭᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱮᱥᱫᱽᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref>{{cite news |title=Unfazed about competition |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2011/apr/26/unfazed-about-competition-248061.html |work=The New Indian Express}}</ref> [[ᱞᱚᱣᱨᱮᱱᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱞᱚᱵᱷᱰᱟᱞᱮ]]<ref>{{cite news |last1=ChennaiMay 6 |first1=India Today Web Desk |last2=May 6 |first2=India Today Web Desk |last3=Ist |first3=India Today Web Desk |title=Nostalgic Ram Charan goes back to his school in Ooty. See pics |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nostalgic-ram-charan-goes-back-to-his-school-in-ooty-see-pics-1518436-2019-05-06 |work=India Today |language=en}}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱮᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Alumni |url=https://www.stmaryscollege.in/the-college/alumni/ |website=www.stmaryscollege.in}}</ref> ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ, ᱟᱯᱳᱞᱳ ᱪᱟᱨᱤᱴᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱟᱨ ''ᱵᱤ ᱯᱚᱡᱮᱴᱤᱵᱷ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱷᱤᱯᱷ-ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱩᱯᱟᱥᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱝ ᱥᱟᱨ ᱥᱟ.ᱜᱩᱱ ᱛᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱯᱟᱥᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤ. ᱨᱮᱰᱰᱤ]]ᱼᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤ. ᱨᱮᱰᱰᱤ]] ᱫᱚ [[ᱟᱯᱳᱞᱳ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Nothing will change the person I am, says Upasana Kamineni |url=http://andhrabuzz.com/viewnews.php?newsid=nothing_will_change_the_person_i_am_upasana__25151&category=Film%20news |publisher=andhrabuzz.com/ |accessdate=25 November 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140527213634/http://andhrabuzz.com/viewnews.php?newsid=nothing_will_change_the_person_i_am_upasana__25151&category=Film%20news |archivedate=27 May 2014 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Shabana |first1=Hussain |title=Apollo Hospitals' Prathap Reddy grooms daughters for leadership positions |url=http://www.forbesindia.com/article/boardroom/apollo-hospitals-prathap-reddy-grooms-daughters-for-leaderhip-positions/39045/1 |website=[[Forbes India]] |accessdate=26 November 2016 |date=24 November 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161117062924/http://www.forbesindia.com/article/boardroom/apollo-hospitals-prathap-reddy-grooms-daughters-for-leaderhip-positions/39045/1 |archivedate=17 November 2016 }}</ref> ᱦᱩᱯᱠᱟ. ᱜᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱ, ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱴᱮᱢᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/news-interviews/32234366_1_boney-kapoor-allu-arjun-biggest-weddings |work=The Times of India |title=Ram Charan marries Upasana |date=14 June 2012 |access-date=20 June 2020 |archive-date=4 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214239/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-14/news-interviews/32234366_1_boney-kapoor-allu-arjun-biggest-weddings |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== === ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center;font-size:90%;margin: 1em 1em 1em 0;text-align:center; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; width:100%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !ᱥᱮᱨᱟᱢ !ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱠᱟ.ᱢᱤ !ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !ᱱᱳᱴᱥ |- |align=center| 2007 !''[[Chirutha]]'' |Charan |[[Puri Jagannadh]] | |- |2009 !''[[Magadheera]]'' |Kala Bhairava / Harsha{{efn|name=dual}} |[[S. S. Rajamouli]] | |- |2010 ![[Orange (2010 film)|''Orange'']] |Ram |[[Bhaskar (director)|Bhaskar]] | |- |2012 ![[Racha (film)|''Racha'']] |Betting Raj |[[Sampath Nandi]] | |- | rowspan="2" |2013 !''[[Naayak]]'' |Charan "Cherry" / Siddharth Naayak{{efn|name=dual}} |[[V. V. Vinayak]] | |- ![[Zanjeer (2013 film)|''Zanjeer'']] |ACP Vijay Khanna |[[Apoorva Lakhia]] |Bilingual in Hindi and Telugu (as Thoofan)<br />also playback singer("Mumbai Ke Hero") |- | rowspan="2" |2014 !''[[Yevadu]]'' |Charan / Satya / Ram{{efn|Charan played two charcters, Charan and Satya with a pseudonym Ram.}} |[[Vamshi Paidipally]]|| |- !''[[Govindudu Andarivadele]]'' |Abhiram |[[Krishna Vamsi]]|| |- |2015 !''[[Bruce Lee: The Fighter]]'' |Karthik / Bruce Lee / IB Officer Vikram Kumar{{efn||name=character|group=}} |[[Srinu Vaitla]]|| |- |2016 ![[Dhruva (2016 film)|''Dhruva'']] |Dhruva |[[Surender Reddy]] | |- |2018 !''[[Rangasthalam]]'' |Chelluboina Chitti Babu |[[Sukumar (director)|Sukumar]] | |- | rowspan="1" |2019 !''[[Vinaya Vidheya Rama]]'' |Konidela Ram |[[Boyapati Srinu]]|| |- |2021 !style="background:#ffc;"| ''[[RRR (film)|RRR]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |[[Alluri Sitarama Raju]] |[[S. S. Rajamouli]] |Filming |} === ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ === {| class="wikitable |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center;font-size:90%;margin: 1em 1em 1em 0;text-align:center; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; width:100%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱠᱟ.ᱡᱤ !ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !ᱱᱳᱴᱥ |- |- |2017 !''[[Khaidi No. 150]]'' |Himself |[[V. V. Vinayak]] |Special appearance, Also producer |- | 2019 !''[[Sye Raa Narasimha Reddy]]'' | {{N/a}} |[[Surender Reddy]] |Producer |- |2020 !style="background:#ffc;"|''[[Acharya (film)|Acharya]]{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}'' |{{TBA}} |[[Koratala Siva]] |Filming, Also Producer |- |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center;font-size:90%;margin: 1em 1em 1em 0;text-align:center; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; width:100%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ! ᱛᱷᱚᱠ ! ᱯᱷᱤᱞᱢ ! ᱚᱨᱡᱚ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- | 2008 | rowspan=2|[[Nandi Awards]] | [[Nandi Special Jury Award|Special Jury Award]] |''[[Chirutha]]'' | {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2007.html |title=Nandi awards 2007 announced |date=12 January 2008 |publisher=idlebrain.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150531021540/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2007.html |archivedate=31 May 2015 }}</ref> |- | 2010 | Special Jury Award |''[[Magadheera]]'' | {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2009.html |title=Nandi awards 2009 announced |date=7 October 2010 |publisher=idlebrain.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024125706/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2009.html |archivedate=24 October 2014 }}</ref> |- | 2008 | rowspan="6" | [[Filmfare Awards South]] | [[Filmfare Award for Best Male Debut – South|Best Male Debut – South]] |''[[Chirutha]]'' | {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/39969.html |title=NTR bags Filmfare award – Telugu Movie News |date= |work=IndiaGlitz.com |url-status=dead |archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110710163434/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/39969.html |archivedate=10 July 2011 }}</ref> |- | 2010 | rowspan="5" | [[Filmfare Award for Best Actor – Telugu|Best Actor – Telugu]] |''[[Magadheera]]'' | {{won}} |<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Filmfare-Awards-winners/articleshow/6280143.cms?referral=PM |title=Filmfare Awards winners |date=9 August 2010 |work=The Times of India}}</ref> |- |2012 |[[Racha (film)|''Racha'']] |{{nom}} | |- |2013 |''[[Naayak]]'' |{{nom}} | |- |2016 |[[Dhruva (2016 film)|''Dhruva'']] |{{nom}} |<ref>{{Cite web|title=Filmfare Awards South 2017 Telugu Nominations {{!}} Filmfare|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2017/telugu/nominations|access-date=2020-06-13|website=filmfare.com|language=en}}</ref> |- | 2019 |''[[Rangasthalam]]'' | {{won}} |<ref>{{cite web |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/winners-of-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-38163.amp |title=Winners of the 66th Filmfare Awards (South) - 2019|date=22 December 2019 |work=Filmfare}}</ref> |- |2019 | [[South Indian International Movie Awards]] |[[Siima for Best Actor – Telugu|Best Actor – Telugu]] |''[[Rangasthalam]]'' | {{won}} | |- | 2010 | rowspan="2" |[[Santosham Film Awards]] |[[Santosham Best Actor Award|Best Actor]] |[[Magadheera]] | {{won}} | |- | 2015 |[[Santosham Best Actor Award|Best Actor]] |''[[Govindudu Andarivadele]]'' | {{won}} | |- | 2016 | Ritz Icon Awards | Most Admired Celebrity Icon Award | — | {{won}} | |- |2016 |[[Asiavision Awards]] |Youth Icon Of India | — | {{won}} |<ref>{{cite news |last1=James |first1=Anu |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: Sonam Kapoor, Nivin Pauly, Radhika Apte, Ram Charan, others to be honoured |url=http://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |accessdate=27 November 2016 |work=International Business Times, India Edition |date=15 November 2016 |language=en |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729214313/http://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2016-announced-sonam-kapoor-nivin-pauly-radhika-apte-ram-charan-others-704008 |archivedate=29 July 2017 }}</ref> |- | 2014 | rowspan=2| TSR – TV9 National Film Awards | Best Hero |''[[Naayak]]'' | {{won}} | |- |2016 |Special Jury Best Actor Award |[[Dhruva (2016 film)|''Dhruva'']] | {{won}} |<ref>{{cite news |url=http://english.tupaki.com/movienews/article/TSR-TV9-Awards-2015-and-2016-Winners-List/51624 |language=en |title=SR-TV9 Awards 2015 & 2016 Winners List |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509191452/http://english.tupaki.com/movienews/article/TSR-TV9-Awards-2015-and-2016-Winners-List/51624 |archivedate=9 May 2017 }}</ref> |- | 2010 | [[CineMAA Awards]] | [[CineMAA Award for Best Actor – Male|Best Actor – Male]] |''[[Magadheera]]'' | {{won}} | |- |2019 |Zee Cine Awards Telugu |Best Actor in Leading Role – Male |''[[Rangasthalam]]'' | {{won}} | |} == ᱱᱳᱴᱥ == {{notes | colwidth = | notes = {{efn | name=dual | Charan played two characters. }} {{efn | name=character | Charan played a single character with two or more names.}} }} == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name|2776304|Ram Charan}} * {{Facebook|AlwaysRamCharan|Ram Charan}} {{FilmfareTeluguBestActor}} {{SIIMA Award for Best Actor}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Charan, Ram}} [[ᱛᱷᱚᱠ:21st-century Indian male actors]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Filmfare Awards South winners]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Film producers from Hyderabad, India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Living people]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Male actors from Chennai]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Male actors in Hindi cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Male actors in Telugu cinema]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian male film actors]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Telugu male actors]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1985 births]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Nandi Award winners]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Male actors from Hyderabad, India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Telugu film producers]] c73069klis8qt3stwbjs51905cx96ud ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ 0 10442 200071 152477 2026-11-08T12:05:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ |image =Sushil Koirala.jpg|200px |office = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱓᱖ ᱭᱟᱜ (३७ औँ)ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ |deputy = |president = [[ᱨᱟᱢᱵᱚᱬᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵ]] |term_start = ᱵᱤᱹᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱐ ᱢᱟᱜᱽ ᱒᱗ (२०७० माघ २७) |term_end = ᱚᱥᱳᱡ ᱒᱓,᱒᱐᱗᱒(असोज २३, २०७२) |predecessor = [[ᱠᱷᱤᱞᱚᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱜᱽᱢᱤ]] |successor = [[ᱠᱷᱚᱰᱜᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱳᱞᱤ]] |office2 = ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] |term_start2 = ᱒᱒ ᱥᱮᱚᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ |term_end2 = ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱒ ᱢᱟᱜᱽ ᱒᱕ |predecessor2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] |nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] |birth_date = ᱵᱤᱹ ᱥᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱣᱱ ᱒᱘ (वि.सं १९९६ साउन २८) |birth_place = [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] |death_date= ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱐ ᱢᱟᱜᱽ ᱒᱗(वि.सं २०७० माघ २७) |death_place= ᱢᱚᱷᱟᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱧᱡᱽ,ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱸᱰᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞ<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/onlinekhabar]</ref> }} '''ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ''' (ᱥᱚᱱ ᱑᱙᱓᱙- ᱒᱐᱑᱖) ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱓᱗ ᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ (३७ औं प्रधानमन्त्री) ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ | ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟᱯᱤᱠᱟ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱐ ᱢᱟᱜᱽ ᱒᱗ ᱦᱤᱞᱳ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ <ref>[http://setopati.com/raajneeti/8361/ सुशील कोइराला देशका ३७ औँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008054010/http://setopati.com/raajneeti/8361 |date=2015-10-08 }} सेतोपाटी अनलाईन</ref><ref name="ekantipur.com">{{Cite web |url=http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ |title=Archive copy |access-date=2020-06-21 |archive-date=2014-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225093752/http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱵᱚᱱ== ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱳᱫᱷᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱳ ᱠᱩᱢᱩᱫᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ |ᱥᱩᱥᱤᱞ-ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱱ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ |ᱩᱸᱠᱩ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ | ᱵᱚᱱ(ᱵᱤᱨ) ᱟᱷᱤᱠᱨᱤᱛ ᱵᱳᱫᱷᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱱᱟᱦᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱵᱟᱸᱠᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ''' ᱱᱮᱯᱟᱞᱜᱚᱧᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱤᱱᱟ | ᱩᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱟᱡ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱤᱱᱟ | == ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱮᱦᱚᱵ == ᱵᱤᱥᱣᱮᱥᱣᱚᱨᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤ ᱥᱚᱢᱟᱡᱣᱟᱫᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱤᱱᱟ | ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱟᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱦᱚᱨᱚᱬ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱣᱚᱯᱨᱚᱵᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ | ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱠᱟᱢ (ᱛᱚᱨᱩᱬ) ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱭᱟ | ᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱨᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢᱚᱛ ᱥᱚᱸᱜᱽᱨᱚᱷᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱷᱩᱫᱚᱞᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱚᱠᱪᱷᱚ ᱨᱮ ᱟᱵᱦᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ '''ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱴᱭᱟᱜᱽᱨᱷᱚ'''ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱭᱭᱟᱹ '''ᱡᱚᱱᱚᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱑''' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱤᱱᱟ | ==ᱮᱱᱮᱢ== ᱵᱤᱯᱤ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱛᱟ [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ '''ᱥᱳᱥᱚᱞᱤᱥᱴ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱚᱞ''' ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱟᱨ ᱚᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱩᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱵᱤᱞᱤ ᱵᱨᱟᱱᱛ, ᱵᱨᱩᱱᱳ ᱠᱟᱥᱠᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱭᱩᱨᱩᱯᱨᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱢᱮᱨᱤᱠᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱚᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱩᱫᱩᱯ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ | ᱥᱩᱥᱤᱞ-ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱭᱚ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ, ᱢᱚᱷᱟᱢᱚᱱᱛᱨᱤ,ᱩᱯᱥᱚᱵᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱭᱚᱵᱟᱷᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱤᱫᱟ | ᱯᱟᱨᱴᱤ-ᱟᱜ ᱑᱑ ᱭᱟᱜ(एघारौँ) ᱢᱚᱷᱟᱫᱷᱤᱵᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱭᱚᱵᱟᱦᱚᱠ ᱥᱚᱵᱦᱟᱯᱟᱛᱤ ᱦᱚᱭᱥᱤᱭᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱴᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱤᱫᱟ | ᱩᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱱᱮᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ | ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱷᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱱᱮᱛᱟ ᱵᱤᱯᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱱᱛᱨᱤᱠ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱛᱟᱭᱟ | ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱹᱥᱚᱹ ᱒᱐᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱢᱵᱚᱱᱫᱷ ᱵᱤᱵᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱩᱠᱷ ᱢᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ | ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱮᱢᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱛᱚᱛᱠᱟᱞᱤᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤᱥᱚᱵᱷᱟ ᱪᱷᱩᱱᱟᱵ ᱨᱮ ᱵᱤᱹᱥᱚᱹ ᱒᱐᱔᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱕᱖(ᱥᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱢᱚᱞᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱮᱥᱮᱭᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ | ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ ᱫᱚᱞ ᱣᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱥᱮᱨᱵᱚᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ''' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ | ==ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ== ==ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ== ==ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ== ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱒ ᱢᱟᱜᱽ ᱑᱖ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱑᱒ᱺ᱕᱐ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱸᱰᱩ ᱢᱚᱷᱟᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱧᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ | ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱛᱦᱩᱲᱟ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱ ᱞᱤᱭᱟ |<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/ onlinekhabar]</ref> <ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385623/onlinekhabar]</ref> ==ᱱᱩᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱮᱞ ᱢᱮ== 8dvzp5qr5ho5qwoae06qiq86y4sqwaa ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ 0 10525 200078 191185 2026-11-08T12:17:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200078 wikitext text/x-wiki {{About|the educational program|the 2019 film|Super 30 (film)}} {{short description|Indian educational program started in Patna, India}} {{Use Indian English|date=September 2017}} {{Use dmy dates|date=September 2017}} {{Infobox school | name = ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ | image = Super 30 Bihar CM 2nd June2006.jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ ᱪᱟᱱᱟᱪ | motto = | motto_translation = | location = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | country = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | type = ᱟᱥᱲᱟ | established = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|2002}} | opened = | closed = | district = | grades = | superintendent = | principal = [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | staff = | faculty = | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | enrollment = ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. | campus_size = | campus_type = ᱥᱮᱪᱮᱫ | team_name = ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ | colors = <!-- or | colours = --> | communities = | website = [http://www.super30.org www.super30.org] | footnotes = }} '''ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]],[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ‌ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱚᱵᱷᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]], ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱳ. ᱛᱤᱠᱤᱱᱠᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/super-30-anand-kumar-hrithik-roshan-abhayanand-vikas-bahl/190343|title=Hrithik Roshan, you better read what Super 30 co-founder has to say about Anand Kumar {{!}} Bollywood News|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=2019-02-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/mumbai-the-wrong-side-of-super-30-continues-good-work-in-thane/19718182|title=Mumbai: The wrong side of Super 30 continues good work in Thane|date=2018-08-19|website=mid-day|language=en|access-date=2019-02-14|archive-date=15 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215050645/https://www.mid-day.com/articles/mumbai-the-wrong-side-of-super-30-continues-good-work-in-thane/19718182|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱽ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ – ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ|ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ.]] ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮᱫ ᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''[[ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐]]'' ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ [[ᱦᱨᱤᱛᱤᱠ ᱨᱳᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ-ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱚᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱵᱟᱲᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu2018"/> ==ᱟᱜᱟᱢ== ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱚᱵᱷᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ. ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱜᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱬᱠᱩ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ – ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ|ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ-ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ.]] ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱞᱟ.ᱷᱤᱱ ᱠᱚ ᱪᱷᱩᱴᱟ.ᱣᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱠᱚᱭ ᱪᱚᱸᱫᱟ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱠ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱜᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5345100.stm|title=Helping poor Indians crack toughest test|date=2006-09-21|access-date=2018-02-10|language=en-GB}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱜᱮ ᱯᱟᱜᱲᱟᱣ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/programmes/specialseries/2018/01/bihar-super-30-step-ladder-180115082525229.html|title=Bihar's Super 30: First step on the ladder|website=www.aljazeera.com|access-date=2018-02-10}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱛᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱟᱱ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ‌. ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱱᱚᱰᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱟ.ᱨᱡᱤ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱥᱟ.ᱵᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ-ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ. ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟ.ᱨᱡᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5zoCwAAQBAJ&pg=PT136&lpg=PT136&dq=super+30+in+first+year+18+out+of+30+students&source=bl&ots=hlfpFu2XMF&sig=y6A8bUMbMxArbAVnlWpcGoLbYt8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj09uSCuJzZAhUrx1kKHdwKDqEQ6AEIPjAD#v=onepage&q=super%2030%20in%20first%20year%2018%20out%20of%2030%20students&f=false|title=Dreams that Don’t Let You Sleep: Based on the Life Skills Management of Dr. Kalam|last='NISHANK'|first=DR RAMESH POKHRIYAL|date=2016-04-08|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=9789385975882|language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱟᱱ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. [[ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱮᱱᱴᱨᱟᱱᱥ ᱮᱠᱷᱡᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ – ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ|ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ-ᱡᱮ.ᱤ.ᱤ.]] ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱴᱤ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱢᱩᱠᱷᱭᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱡᱷᱚᱛᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ₹᱕0,000 ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/CM-felicitates-Super-30-stars/articleshow/4605436.cms|title=CM felicitates Super-30 stars - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-02-10}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱮᱡ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱵᱷᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟ.ᱭ-ᱟᱭ ᱡᱮ "ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟ.ᱛ ᱮᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cop-quits-Super-30-says-experiment-is-over/articleshow/3115540.cms|title=Cop quits Super-30, says the experiment is over - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-02-10}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ : ᱒᱐᱑᱑ (᱒᱔ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.), ᱒᱐᱑᱒ (᱒᱗ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.), ᱒᱐᱑᱓ (᱒᱘ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.), ᱒᱐᱑᱔ (᱒᱗ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.), ᱒᱐᱑᱕ (᱒᱕ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.), ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ (᱒᱘ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.) ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name = "TOI">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/all-super-30-candidates-crack-iit-jee-advanced/articleshow/59096733.cms|title=All 'Super 30' candidates crack IIT-JEE Advanced - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-06-11}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="tet">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/education/26-students-from-anand-kumars-super-30-academy-crack-iit-jee/articleshow/64529608.cms|title=26 students from Anand Kumar's Super 30 academy crack IIT-JEE|date=10 June 2018|newspaper=[[The Economic Times]]|accessdate=5 June 2019}}</ref> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist}} [[Category:Education in Patna]] [[Category:Indian educational programs]] [[Category:2002 establishments in India]] [[Category:University-preparatory schools]] ea1zze7bdu9tkgjqhid26j7syjuq4sv ᱫᱷᱩᱞᱮ 0 10583 200259 195897 2026-11-08T16:14:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200259 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱷᱩᱞᱮ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Dhule Pune Dhule Railway.jpg | image_alt = | image_caption = Recently inaugurated 'Dhule to Pune' Rail Service | nickname = | map_alt = Position of Dhule in India | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|20|53|59|N|74|46|11|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagicon|IND}} ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | subdivision_name2 = [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]] (ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ) | subdivision_type3 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name3 = [[ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name4 = [[ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱩᱞᱮ]] | subdivision_type5 = [[Tourist attraction]]s | subdivision_name5 = [[File:Drive in Spectacular Dhule City.ogg|thumb|Drive in city]] | established_date = ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓ | founder = | named_for = | parts_type = ᱛᱚᱞᱩᱠᱟ | parts = ᱫᱷᱩᱞᱮ | administration_type = | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱥᱴᱚᱨ | leader_name1 = ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | leader_title2 = [[Superintendent of police (India)|Superintendent of Police]] | leader_name2 = ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱤᱱᱢᱟᱭ ᱯᱚᱱᱰᱤᱴ (IPS) | leader_title3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name3 = ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱮᱠᱷ | leader_title4 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name4 = ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱱᱛ ᱵᱟᱯᱩ ᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_title5 = MLA | leader_name5 = ᱰᱨᱹ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱟᱦ MIM | unit_pref = | area_total_km2 = 142 | area_rank = ᱘ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]), ᱑᱕ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | elevation_footnotes = | elevation_m = 319 | population_total = ᱗,᱙᱘,᱕᱔᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_demonym = ᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱟᱨ | population_footnotes = <ref name="GR|India">{{cite web |url= http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archivedate= 2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |accessdate= 2008-11-01 |publisher= Census Commission of India}}</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱒᱔᱐᱐x | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = +᱙᱑ ᱒᱕᱖ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|<!-- ISO 3166-2 -->]] | registration_plate = MH-18 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱕᱒/᱔᱘ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱟ|♀]] | blank2_name_sec1 = [[IUCN protected area categories|IUCN category]] | blank2_info_sec1 = <!-- for protected areas only --> | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank2_info_sec2 = {{cvt|44|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank3_info_sec2 = {{cvt|20|°C|°F}} | website = {{URL|www.dhule.nic.in}} | footnotes = }} '''ᱫᱷᱩᱞᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱸᱡᱟᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱳ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱟᱯᱷᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ, ᱡᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤᱼᱠᱚᱨᱜᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱥᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱓, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱖ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱒᱑᱑ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱᱢᱟᱰ ᱼ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱠᱮᱡ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱩᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱤᱣᱟᱦᱟᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱡᱚᱛ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱗ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱵᱟᱨᱡᱮᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ᱓ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱴᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.loksatta.com/nashik-news/permission-for-dhule-nashik-highway-1268697/|title=धुळे-नाशिक महामार्गाच्या सहापदरीकरणास मान्यता|date=17 July 2016|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nashik-north-maharashtra-news/nashik/nashik-dhule-six-way-highway-project/articleshow/53243338.cms|title='नाशिक-धुळे' सहापदरी -Maharashtra Times|date=17 July 2016|publisher=|access-date=25 June 2020|archive-date=29 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129185342/https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nashik-north-maharashtra-news/nashik/nashik-dhule-six-way-highway-project/articleshow/53243338.cms|url-status=dead}}</ref> ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱰ ᱼ᱑᱗, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱴᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱰᱷᱟᱸᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.dmicdc.com/ DMICDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512053442/https://dmicdc.com/ |date=2020-05-12 }}. DMICDC. Retrieved on 2016-03-16.</ref><ref>[http://delhimumbaiindustrialcorridor.com/ ::: Welcome to Delhi Mumbai Industrial Corridor :::] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319191356/http://delhimumbaiindustrialcorridor.com/ |date=2016-03-19 }}. Delhimumbaiindustrialcorridor.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref><ref>[http://www.tourismguideindia.com/dhule.htm Tourism in Dhule, Best Places in Dhule]. TourismGuideIndia.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤᱵᱤᱳ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=IT Minister approves 9,000 seats for call centres in small towns | website=The Economic Times | date=2016-10-03 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/it-minister-approves-9000-seats-for-call-centres-in-small-towns/articleshow/54659119.cms | access-date=2025-11-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/govt-approves-about-9-020-seats-under-bpo-promotion-scheme-116100400219_1.html|title=Govt approves about 9,020 seats under BPO promotion scheme|first=B. S.|last=Reporter|date=4 October 2016|publisher=|via=Business Standard}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱷᱩᱞᱮ {{Coord|20.9|N|74.78|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Dhule.html Falling Rain Genomics, Inc - Dhule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204210542/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Dhule.html |date=2020-12-04 }}. Fallingrain.com. Retrieved on 2016-03-16.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱒᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱘᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ [[ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱡᱟᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name="GR|India"/> ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗᱗᱖,᱐᱙᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱡᱷᱚᱦ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱔᱘% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱐% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱙% ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱞᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Central Bus Stand of Dhule.jpg|right|thumb|ᱫᱷᱩᱞᱮ- ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ]] ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱸᱫᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱮ ᱑,᱔᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱖᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱩᱰᱩᱪᱤᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱤᱨᱰᱤ (᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱟᱣᱨᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ (᱑᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱯᱩᱱᱮ (᱓᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (᱓᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱯᱨᱟᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist|30em}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20070311000602/http://dhule.gov.in/ Dhule City Gov. Site] * [https://web.archive.org/web/20170529063401/http://dhule.biz/ Dhule.biz Dhule Online News Website] * [https://web.archive.org/web/20120128105644/http://www.dhulecity.info/ DhuleCity.info] * [https://web.archive.org/web/20131001221053/http://www.shirpur.in/ Shirpur.in information about Shirpur] * [http://www.dhulesports.in information about sports in dhule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223165805/http://dhulesports.in/ |date=2020-02-23 }} <!-- conflicts with other coordinates {{Coord|20|54|N|74|47|E|region:IN_type:city|display=title}} --> {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱩᱞᱮ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Planned cities in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] 2loks5zuav8emxi2esmrspit1735s3s ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ 0 10669 200218 190108 2026-11-08T14:59:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200218 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |image = | name = ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ | caption = | birth_date ={{Birth date|1929|11|19|df=y}} | birth_place = | residence = | death_date ={{Death date and age|2019|01|28|1929|11|19}} | death_place = | office1 = ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ: ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ | constituency1 = ᱳᱰᱤᱥᱟ | term1 = ᱑᱙᱗᱙ - ᱑᱙᱘᱕ | predecessor1 = | successor1 = | party1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | office2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ: [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | constituency2 = [[ᱨᱟᱭᱨᱚᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ|ᱨᱟᱭᱨᱚᱢᱯᱩᱨ]] | term2 = ᱑᱙᱘᱖ - ᱑᱙᱙᱐ | predecessor2 = | successor2 = | party2 = ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ | office3 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ | constituency3 = [[ᱵᱟᱝᱜᱤᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ|ᱵᱟᱝᱜᱤᱨᱤᱯᱚᱥᱤ]] | term3 = ᱒᱐᱐᱔ - ᱒᱐᱐᱙ | predecessor3 = | successor3 = | party3 = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ | religion = | father = ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ | spouse = ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ | children = ᱥᱚᱨᱚᱡᱤᱱᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ | website = | footnotes = |nationality=[[India]]n }} '''ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ''' (᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱙ - ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ">{{cite news |title=ପୂର୍ବତନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଦିବାସୀ ନେତା ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀଙ୍କ ପରଲୋକ |url=http://sambad.in/state/former-minister-and-tribals-leader-cp-majhi-passes-away-293872/ |accessdate=28 January 2019 |work=Sambad |date=28 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130075456/http://sambad.in/state/former-minister-and-tribals-leader-cp-majhi-passes-away-293872/ |archivedate=30 January 2019 |location=Bhubaneswar |language=Odia |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱥᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱤᱠᱟᱞ ᱛᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱩᱯᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱧᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱟᱝᱢᱟ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ]] ᱱᱮᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news |title=Former Odisha minister Chaitanya Prasad Majhi passes away |url=http://www.orissapost.com/former-odisha-minister-chaitanya-prasad-majhi-passes-away/ |accessdate=28 January 2019 |work=Orissa POST |date=28 January 2019}}</ref> ==ᱡᱟᱱᱟᱢ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱧᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ।<ref name="CPM">{{cite web |title=MLA Chaitanya Prasad Majhi Profile {{!}} BANGIRIPOSI Constituency |url=http://naveenpatnaik.com/MLA-Chaitanya-Prasad-Majhi-of-BANGIRIPOSI-constituency-207.html |website=naveenpatnaik.com |accessdate=28 January 2019 |archive-date=13 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113135434/http://naveenpatnaik.com/MLA-Chaitanya-Prasad-Majhi-of-BANGIRIPOSI-constituency-207.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="CPM"/><ref>{{cite news |title=Ex Minister Chaitanya Majhi passes away |url=http://www.prameyanews.com/ex-minister-chaitanya-majhi-passes-away/ |accessdate=28 January 2019 |work=prameyanews.com |date=28 January 2019 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="CPM"/> ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱥᱚᱨᱚᱡᱤᱱᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/><ref name="Chaitany Majhi Passed away">{{cite news |title=Former Odisha Minister Chaitanya Prasad Majhi Dies At 90 |url=https://www.ndtv.com/india-news/former-odisha-minister-chaitanya-prasad-majhi-dies-at-90-1984381 |accessdate=28 January 2019 |work=NDTV.com |date=28 January 2019}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱧᱡᱽ ᱡᱤᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱚᱢᱯᱩᱨ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱥᱤᱴ ᱠᱷᱚᱟᱜ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮ ᱡᱤᱛᱹᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱾<ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱤᱨᱤᱯᱚᱥᱤ ᱱᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱱᱰᱚᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="CPM"/> ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Chaitanya Majhi"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱩᱯᱚ ᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱞᱚᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱭᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="CPM"/> ==ᱜᱩᱨ== ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱭᱛᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="Chaitanya Majhi">{{cite news |title=Former Minister Chaitanya Prasad Majhi passes away |url=https://odishatv.in/odisha/former-minister-chaitanya-prasad-majhi-passes-away-349693 |accessdate=28 January 2019 |work=odishatv.in |publisher=O TV |date=28 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921090044/https://odishatv.in/odisha/former-minister-chaitanya-prasad-majhi-passes-away-349693 |archive-date=21 September 2019 |url-status=dead }}</ref> ᱜᱩᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱚᱥᱩᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱗ᱺ᱑᱐ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ମାଝୀ"/><ref name="Chaitany Majhi Passed away"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ]] t9u1fsdjkebb3i0kvp0qv61cbo1g63y ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ 0 10709 200463 188385 2026-11-08T20:31:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200463 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ | native_name = | native_name_lang = | image = Biju Patnaik 2018 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱘, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ | birth_date = {{Birth date|1916|03|05|df=y}} | birth_place = [[Asika|ᱟᱥᱠᱟ]], [[Bihar and Orissa Province|ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br> (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{Death date and age|1997|04|17|1916|03|05|df=y}} | death_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | birth_name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ | office1 = ᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[List of Chief Ministers of Odisha|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start1 = ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐ | term_end1 = ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱕ | predecessor1 = [[ᱦᱮᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱲ]] | successor1 = [[ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] | term_start2 = ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱑ | term_end2 = ᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱓ | predecessor2 = [[ᱦᱚᱨᱮᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱵᱽ]] | successor2 =[[ᱵᱤᱨᱮᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ]] | office3= [[Morarji Desai Ministry|ᱤᱥᱴᱤᱞ, ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start3 = ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱗ | term_end3= ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐ | primeminister3 = [[ᱢᱳᱨᱟᱨᱡᱤ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ]] | constituency3= [[Kendrapara (Lok Sabha constituency)|ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱚᱰᱟ]] | party = [[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]]<small> (᱑᱙᱘᱙-᱑᱙᱙᱗)</small> | otherparty = [[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ]]<small> (᱑᱙᱗᱗- ᱑᱙᱘᱙)</small><br>[[ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]<small> (᱑᱙᱖᱙-᱑᱙᱗᱗)</small><br>[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]<small> (᱑᱙᱔᱖-᱑᱙᱖᱔)</small> | alma_mater = [[ᱨᱮᱵᱷᱮᱥᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | profession = [[Aircraft pilot|ᱯᱟᱭᱞᱳᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] | spouse = ᱜᱽᱭᱟᱱ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ | signature = | children = ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ<br />[[ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]]<br />[[ᱜᱤᱛᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ]] }} '''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ''' (᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱑᱖ - ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[File:Biju_Pattnaik_statue.jpg|thumb|ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ]] == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱟᱥᱟᱞᱚᱛᱟ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱨᱮ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱕ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite journal|last=Kanungo|first=Dr. Pabak|journal=Orissa Review|issue=Feb -Mar 2005|title=BIJU PATNAIK: A PROFILE|url=http://www.kalingafoundationtrust.com/website/biju-patnaik-profile.htm|accessdate=29 February 2016|archive-date=25 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225084425/http://www.kalingafoundationtrust.com/website/biju-patnaik-profile.htm|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱴᱚᱠᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱹᱛ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱮᱲ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱛᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱳᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱛᱟᱹᱞᱤᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ == ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ == ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱯᱟᱹᱛᱟᱹᱛ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱚᱪ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭᱤ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱚᱨᱱᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ <ref>{{Cite news|title=Ajit Singh praises Biju Patnaik|date=5 March 2013|newspaper=Zee News (Zee Media Corporation Ltd)|url=http://zeenews.india.com/news/odisha/ajit-singh-praises-biju-patnaik_833198.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728192128/http://zeenews.india.com/news/odisha/ajit-singh-praises-biju-patnaik_833198.html|archivedate=᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ 2014|url-status=live|access-date=᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕}}</ref> ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱴᱚᱨ-ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱟᱦᱚᱨᱤᱨ <ref>{{Cite web|title=Biju Patnaik Biography - Biju Patnaik Profile, Childhood, Life, Timeline|publisher=India Guide (iloveindia.com)|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/biju-patnaik.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622220017/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/biju-patnaik.html|archivedate=᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔|url-status=dead|access-date=᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕}}</ref> ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱫᱮᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱰᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱩᱨ ᱥᱚᱡᱟᱦᱚᱨᱤᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱡᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱳᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱚᱡᱟᱦᱚᱨᱤᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱗ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱷᱟᱱᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ '''ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱩᱛᱨᱚ''' <ref name="">{{Cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-biju-patnaik-1259246.html |title=ᱥᱚᱝᱜᱽᱨᱚᱦᱤᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤ |access-date=᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ |archive-url=https://www.webcitation.org/6RPES7pIU?url=http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-biju-patnaik-1259246.html |archive-date=᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ |url-status=live }}</ref> ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱤᱱᱰᱳᱥᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱟᱞᱮ ᱜᱮ ᱛᱤᱥ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ == ᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱰᱚᱠᱟᱨᱰᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱳᱴᱟ - ᱓ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱚᱠᱳᱴᱟ ᱰᱤᱥᱤ - ᱓ (Reg.No: VP 905) Wg ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱨ ᱠᱮ.ᱮᱞ. ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱴ ᱠᱚᱨᱱᱚᱞ ᱫᱤᱣᱟᱱ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟᱜ ᱑ - ᱥᱤᱠᱷ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱑᱗ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ ᱠᱚᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟᱨᱥᱴᱤᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱟᱢᱞᱟᱣᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱮᱦᱨᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱱᱮᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱵᱽᱡᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E05E4DD173EF932A15757C0A961958260&sec=&spon=&partner=permalink&exprod=permalink New York Times article on Biju Patnaik] * [http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/febmar2005/englishpdf/bptvoapatriot.pdf Biju Patnaik: The Vision of a Patriot] * [http://www.orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/febmar2005/englishpdf/bpatribute.pdf Tribute to Patnaik] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] 1lecqepkdwbrjm6efqwsrnlsh7hk73p ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ 0 10710 200500 176553 2026-11-08T21:29:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200500 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a =Crescent_circle_bhavnagar.jpg | photo2a =Nirma_bridge_bhavnagar.jpg | photo3a = | photo4a = Nightviewbhavnagar.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = white }} | image_caption = From Top : Crescent tower, Nirma bridge bhavnagar, Bhavnagar City from Skyeye | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nicknames = ᱵᱷᱟᱵᱮᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ, ᱜᱟᱱᱴᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱵᱽ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱩᱛᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱤ | coordinates = {{coord|21.76|N|72.15|E|region:IN-GJ|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ (ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ)|ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]] | subdivision_type4 = ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱚᱱ | subdivision_name4 = 5(A,B,C,D,E division) | subdivision_type5 = ᱣᱟᱨᱰ | subdivision_name5 = ᱑᱙(ᱥᱚᱦᱚᱨ) | established_title = Founded | established_date = ᱑᱗᱒᱓ | founder = ᱵᱷᱟᱣᱥᱤᱝᱡᱤ ᱜᱚᱦᱤᱞ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name1 = ᱮᱢ.ᱮ. ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Bhavnagar Municipal Corporation">{{cite web|url=https://www.bmcgujarat.com/|title=BMC – Bhavnagar Municipal Corporation|accessdate=25 November 2016|archive-date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623225124/https://www.bmcgujarat.com/|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = ᱑᱐᱘.᱒᱗ | area_rank = ᱕ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱒᱔ | population_total = ᱖᱔᱓,᱓᱖᱕ (ᱥᱚᱦᱨᱤ) | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_demonym = ᱵᱷᱟᱵᱮᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 364 001, 364 002, 364 003, 364 004, 364 005, 364 006 | area_code =(+91)278 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = GJ-04 | website ={{url|https://www.bmcgujarat.com/}} | leader_title2 = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱭ ᱢᱚᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] }} '''ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱑᱗᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱽᱥᱤᱝᱡᱤ ᱜᱚᱦᱤᱞ (᱑᱗᱐᱓ᱼ᱑᱗᱖᱔) ᱮ ᱪᱮᱠᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱢᱵᱷᱟᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱟᱯᱩᱫᱟᱜ ᱭᱟᱨᱰ, ᱚᱞᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱥᱱᱮᱠ 'ᱜᱟᱬᱛᱷᱤᱴᱟ' ᱟᱨ 'ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱟᱹᱦ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱣᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ {{coord|21.77|N|72.15|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fallingrain">{{cite web |publisher=Falling Rain Genomics, Inc.|title=Bhavnagar, India Page|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bhavnagar.html|accessdate=15 August 2007| archiveurl= https://web.archive.org/web/20071001131726/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bhavnagar.html| archivedate= 1 October 2007 | url-status= live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱓.᱓&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> (᱒᱐.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱹᱭᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱤᱞ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱝᱵᱷᱟᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱱᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱸᱥᱟᱨᱟ ᱱᱟᱹᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱨᱼᱵᱟᱨᱚᱦᱢᱟᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/333-bhavnagar.html|title=Bhavnagar City Population Census 2011 – Gujarat|accessdate=25 November 2016}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱙᱓,᱗᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ; ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[Geographic reference|India]</ref> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Jet Airways at Bhavnagar.jpg|thumb|upright|ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱣᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ VTCOS ᱵᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱟᱠᱲᱟ]] (ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑᱗᱒᱐᱓) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱾<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/station/map/967|title=BVC/Bhavnagar Terminus Railway Station Map/Atlas WR/Western Zone – Railway Enquiry|accessdate=25 November 2016}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱨᱟ ᱮᱞᱟᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ}} {{wikivoyage|ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ}} * Government/Administration: :[http://www.bada-bhavnagar.com Bhavnagar Area Development Authority] :[https://web.archive.org/web/20070224073656/http://www.bmc.gujarat.gov.in/ Bhavnagar Municipal Corporation] :[https://web.archive.org/web/20061208005451/http://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ Bhavnagar Collectorate] :[http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english Bhavnagar District Panchayat] {{ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ}} {{Princely states of India}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1723 establishments in India]] 2r5e6bfxzyynlmp2vrg6scgmgd07mrn ᱱᱤᱲᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ 0 10771 200405 150211 2026-11-08T19:10:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200405 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱱᱤᱲᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ | native_name = '''ନୀଳମଣି ରାଉତରାୟ''' | native_name_lang = or | image = Nilamani-Routray.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date|1920|05|24|df=y}} | birth_place =ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2004|10|04|1920|05|24}} | death_place = ᱠᱚᱴᱚᱠ | constituency = | office = Union Minister, [[Ministry of Environment and Forests (India)|ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ]] | predecessor = | successor = | primeminister = [[ᱵᱷᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ]] | term_start = ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ | term_end = ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ | constituency1 = | office1 = [[List of Chief Ministers of Odisha|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start1 = ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱗ | term_end1 = ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐ <ref>{{cite web |url=http://ws.ori.nic.in/ola/brief.htm |title=Brief History of Odisha Legislative Assembly Since 1937 |work=ws.ori.nic.in |year=2011 |quote=NAME OF THE CHIEF MINISTERS OF Odisha |accessdate=᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070109172223/http://ws.ori.nic.in/ola/brief.htm |archivedate=᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱗ |df=dmy-all }}</ref> | predecessor1 = [[ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] | successor1 = [[ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ]] | party = [[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] |otherparty = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]],<br/>[[ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]],<br/>[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱫᱚᱞ]], <br/>[[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ]] | father = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ | spouse = ᱱᱚᱞᱤᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ | children = [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ]] | alma_mater = [[ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]],<br/> [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]],<br/>[[ᱵᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | education = ᱥᱚᱱᱮᱨ, ᱮᱞᱮᱞ.ᱵᱤ. | awards = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱑᱙᱘᱖ | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱠᱤᱞ | profession = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | office2 = [[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]<ref name="Parliament of India,Members Bioprofile Nilamani Rautray">{{cite web | title=Members Bioprofile | website=Parliament of India, Lok Sabha | date=1920-05-24 | url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/3397.htm | access-date=2019-07-08}}</ref> | term_start2 = ᱑᱙᱘᱙ | term_end2 = ᱑᱙᱙᱑ | constituency2 = [[Puri (Lok Sabha constituency)|ᱯᱩᱨᱤ]] | predecessor2 = ᱵᱽᱨᱚᱡᱚᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ | successor2 = [[ᱵᱽᱨᱚᱡᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ]] }} '''ᱱᱤᱲᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ''' (ᱳᱰᱤᱭᱟ: ନୀଳମଣି ରାଉତରାୟ; ᱒᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱐ - ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ।<ref>{{cite web |url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/oct042004/update7.asp |title=Former Orissa CM Nilamani Routray passes away - Deccan Herald |first= |last= |work=archive.deccanherald.com |year=2004 |quote=Routray was Chief Minister of the state between 1977 and 1980 and is a former union minister |accessdate=5 February 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100509210103.htm|title=Nilamani Routray dead|publisher=The Hindu|date=October 5, 2004|access-date=July 2, 2020|archive-date=October 10, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041010092516/http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100509210103.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2004/oct/04oris.htm Nilamani Routray passes away, three-day state mourning in Orissa]</ref> == ᱩᱯᱨᱩᱢ == ᱱᱤᱲᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ‍᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱵᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱤᱲᱚᱢᱚᱬᱤ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱳᱱ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱮᱞᱥᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱫᱚᱞ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱴᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.dailyexcelsior.com/web1/04oct05/national.htm#1|title=Former Odisha Chief Minister Nilamani Routray passes away|publisher=Daily Excelsior|date=5 October 2004}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ''' ᱥᱢᱩᱛᱤ ᱳ ᱚᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱤ''' (᱑᱙᱘᱖) ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="ODISHA SAHITYA ACADEMY AWARDED BOOKS AND WRITERS">{{cite web | title=Odisha Sahitya Academy Award winners | url=http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/92-99.pdf | date=2019-07-08 | archive-url=https://archive.today/20190708115915/http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/92-99.pdf | archive-date=8 July 2019 | access-date=8 July 2019 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Odisha Sahitya Akademi">{{cite web | title=Odisha Sahitya Akademi | website=Odisha Sahitya Akademi | url=http://odishasahityaakademi.org/sahitya-award5.php | archive-url=https://archive.today/20160613164155/http://odishasahityaakademi.org/sahitya-award5.php | archive-date=13 June 2016 | language=or | access-date=2019-07-08 | url-status=dead }}</ref>ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} 9hiegr7rbo952wzlcnwca3wovy66fgk ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱥᱚᱣᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ 0 10784 200126 192153 2026-11-08T12:59:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200126 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱥᱚᱣᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱥᱮᱠᱷᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/books-and-more-hansda-sowvendra-shekhar-is-a-dedicated-doctor-and-writer-2053574 |title=Hansda Sowvendra Shekhar is a dedicated doctor and writer |work=DNA |author=Kaartikeya Bajpai |date=January 18, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref> [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ]] ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Hansda Sowvendra Shekhar, '[https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/not-just-one/article7460270.ece Not just one]', ''The Hindu Business Line'' (24 July 2015)</ref><ref>{{cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/aZ43AhlrXibH0u9vem9p5K/Ghatsila-A-nostalgists-map.html |title=Ghatsila: A nostalgist's map |work=Mint Lounge/Livemint |author=Hansda Sowvendra Shekhar |date=April 23, 2016 |accessdate=August 13, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianquarterly.com/black/ |title=Black |work=The Indian Quarterly |author=Hansda Sowvendra Shekhar |date=April–June 2018 |accessdate=August 13, 2018 |archive-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813004749/http://indianquarterly.com/black/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/playing-with-fire-5334097/ |title=Playing with Fire: Hansda Sowvendra Shekhar on his first children's book |work=The Indian Express |author=Paromita Chakrabarti |date=September 2, 2018 |accessdate=September 2, 2018}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/772558/the-tribal-world-strikes-back-at-indian-writing-in-english-through-a-doctor |title=The tribal world strikes back at Indian writing in English through a doctor |work=Scroll |author=Binoo K. John |date=November 30, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref><ref>Sudipta Datta, '[http://www.thehindu.com/news/national/hansda-sowvendra-shekharfighting-a-ban/article19525262.ece Who is Hansda Sowvendra Shekhar, fighting a ban]', ''The Hindu'' (19 August 2017).</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Ziya Us Salam, '[http://www.frontline.in/the-nation/a-santhal-suppressed/article9873860.ece A Santhal Suppressed]', ''Frontline'' (13 October 2017).</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱟᱵ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱟ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref>Ziya Us Salam, '[http://www.frontline.in/the-nation/a-santhal-suppressed/article9873860.ece A Santhal Suppressed]', ''Frontline'' (13 October 2017).</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚᱜᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟ.ᱦᱤᱸᱨ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/772558/the-tribal-world-strikes-back-at-indian-writing-in-english-through-a-doctor |title=The tribal world strikes back at Indian writing in English through a doctor |work=Scroll |author=Binoo K. John |date=November 30, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/tlsafHsKkGsFvOzNRp6eGM/Faith-in-the-local.html |title=Faith in the local |work=Livemint |author=Sumana Roy |date=October 17, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref> <ref>Sujit Prasad, '[https://antiserious.com/i-am-a-santhal-and-my-opinion-too-should-matter-hansda-sowvendra-shekhar-8b8d226e7153 “I Am a Santhal, and My Opinion Too Should Matter,” says Hansda Sowvendra Shekhar]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}', ''antiserious.com'' (16 August 2017) [repr. from the ''Boston Coffee House Magazine'' 2014].</ref> ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/books-and-more-hansda-sowvendra-shekhar-is-a-dedicated-doctor-and-writer-2053574 |title=Hansda Sowvendra Shekhar is a dedicated doctor and writer |work=DNA |author=Kaartikeya Bajpai |date=January 18, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref> [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ [[ᱢᱚᱥᱟᱵᱩᱱᱤ]] ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Hansda Sowvendra Shekhar, '[https://www.thehindubusinessline.com/blink/read/not-just-one/article7460270.ece Not just one]', ''The Hindu Business Line'' (24 July 2015)</ref><ref>{{cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/aZ43AhlrXibH0u9vem9p5K/Ghatsila-A-nostalgists-map.html |title=Ghatsila: A nostalgist's map |work=Mint Lounge/Livemint |author=Hansda Sowvendra Shekhar |date=April 23, 2016 |accessdate=August 13, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianquarterly.com/black/ |title=Black |work=The Indian Quarterly |author=Hansda Sowvendra Shekhar |date=April–June 2018 |accessdate=August 13, 2018 |archive-date=August 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813004749/http://indianquarterly.com/black/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱜᱷᱟᱴᱥᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱚᱯᱚᱨ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/playing-with-fire-5334097/ |title=Playing with Fire: Hansda Sowvendra Shekhar on his first children's book |work=The Indian Express |author=Paromita Chakrabarti |date=September 2, 2018 |accessdate=September 2, 2018}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/772558/the-tribal-world-strikes-back-at-indian-writing-in-english-through-a-doctor |title=The tribal world strikes back at Indian writing in English through a doctor |work=Scroll |author=Binoo K. John |date=November 30, 2015 |accessdate=August 15, 2018}}</ref><ref>Sudipta Datta, '[http://www.thehindu.com/news/national/hansda-sowvendra-shekharfighting-a-ban/article19525262.ece Who is Hansda Sowvendra Shekhar, fighting a ban]', ''The Hindu'' (19 August 2017).</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Ziya Us Salam, '[http://www.frontline.in/the-nation/a-santhal-suppressed/article9873860.ece A Santhal Suppressed]', ''Frontline'' (13 October 2017).</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/838374/eight-melancholic-introspective-poems-by-parimal-hansda-on-being-a-santhal-today |title=Eight melancholic, introspective poems by Parimal Hansda on being a Santhal today |work=Scroll |author=Parimal Hansda |date=August 20, 2017 |accessdate=August 12, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.asymptotejournal.com/nonfiction/shibu-tudu-memories-of-the-kirta-dangra/ |title=Memories of the Kirta Dangra |work=Asymptote |author=Shibu Tudu |accessdate=August 12, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.asymptotejournal.com/nonfiction/shibu-tudu-memories-of-the-kirta-dangra/santhali/ |title=Memories of the Kirta Dangra (Santhali) |work=Asymptote |author=Shibu Tudu |accessdate=August 12, 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/books/i-am-from-the-earth/article19690085.ece |title=I am from the Earth |work=The Hindu |author=Manish Mundra |date=September 16, 2017 |accessdate=August 12, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.usawa.in/in-translation/baba-crows-and-black-smoke.html |title=Baba, Crows and Black Smoke |work=Usawa literary Review |author=Ranendra |date=August 2, 2018 |accessdate=August 12, 2018 |archive-date=August 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812213440/https://www.usawa.in/in-translation/baba-crows-and-black-smoke.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== * ''[[ᱫᱤ ᱢᱟᱭᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱥ ᱟᱭᱞᱢᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱨᱩᱯᱤ ᱵᱟᱥᱠᱮ]]'' (New Delhi: Aleph, 2014) {{ISBN|9789382277323}} * ''[[ᱫᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱣᱤᱞ ᱱᱚᱴ ᱰᱟᱱᱥ : ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ]]'' (New Delhi: Speaking Tiger, 2015) {{ISBN|9789385288647}} * ''[[ᱡᱣᱟᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱸᱰ ᱫᱤ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ : ᱟᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱟᱢᱯᱟᱵᱟᱜᱽ]]'' (featuring illustrations by Krishna Bala Shenoi)<ref>{{cite web |url=https://www.goodbooks.in/version2/2019/03/19/jwala-kumar-and-the-gift-of-fire-adventures-in-champakbagh/ |title=Jwala Kumar and the Gift of Fire: Adventures in Champakbagh |work=Goodbooks |accessdate=December 7, 2019 |archive-date=December 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206204623/https://www.goodbooks.in/version2/2019/03/19/jwala-kumar-and-the-gift-of-fire-adventures-in-champakbagh/ |url-status=dead }}</ref> (New Delhi: Talking Cub - an imprint of Speaking Tiger - 2018) {{ISBN|9789387693975}}<ref>{{cite web |url=http://speakingtigerbooks.com/books/jwala-kumar-and-the-gift-of-fire/ |title=Jwala Kumar and the Gift of Fire |work=Speaking Tiger Books |accessdate=August 12, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://theduckbillblog.wordpress.com/2018/07/21/new-indian-kids-and-ya-books-in-august-2018/ |title=New Indian Kids’ and YA Books in August 2018 |work=The Duckbill Blog |author=Duckbill Books |date=July 21, 2018 |accessdate=August 12, 2018 |archive-date=August 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809030223/https://theduckbillblog.wordpress.com/2018/07/21/new-indian-kids-and-ya-books-in-august-2018/ |url-status=dead }}</ref> * ''ᱢᱟᱸᱭ ᱯᱷᱟᱫᱚᱨᱥ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ'' (New Delhi: Speaking Tiger, 2018) {{ISBN|9789388326223}}<ref>{{cite web |url=https://www.telegraphindia.com/india/those-accusing-me-of-objectifying-women-were-all-bullying-women-219818 |title='Those accusing me of objectifying women were all bullying women' |work=The Telegraph, Kolkata |author=Prasun Chaudhuri |date=April 1, 2018 |accessdate=August 15, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.speakingtigerbooks.com/books/my-fathers-garden/ |title=My Father's Garden |work=Speaking Tiger Books |accessdate=February 22, 2019}}</ref> * ''ᱦᱩ ᱤᱡᱽ ᱫᱮᱭᱟᱨ?'' (featuring illustrations by Anupama Ajinkya Apte) (Chennai: Duckbill Books - an imprint of Penguin Random House India - 2020) {{ISBN|9780143450788}}<ref>{{cite web |url=https://penguin.co.in/book/uncategorized/whos-hook-books/ |title=Who’s There? |work=Penguin Random House India |accessdate=April 22, 2020 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ᱥᱩᱢᱤ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱮᱸᱰ ᱥᱩᱜᱤ'' (featuring illustrations by Joanna Mendes) (Bengaluru: Pratham Books, 2020)<ref>{{cite web |url= https://storyweaver.org.in/stories/117435-sumi-budhi-and-sugi |title=Sumi Budhi and Sugi |work=Pratham Books StoryWeaver |accessdate=April 22, 2020}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱟ.ᱫᱽ== ᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ-ᱟᱜ ''[[ᱫᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱣᱤᱞ ᱱᱚᱴ ᱰᱟᱱᱥ : ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟ]]'' ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱵᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>Sudipta Datta, '[http://www.thehindu.com/news/national/hansda-sowvendra-shekharfighting-a-ban/article19525262.ece Who is Hansda Sowvendra Shekhar, fighting a ban]', ''The Hindu'' (19 August 2017).</ref> ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱞᱤᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]], ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱩᱨᱪᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>Ziya Us Salam, '[http://www.frontline.in/the-nation/a-santhal-suppressed/article9873860.ece A Santhal Suppressed]', ''Frontline'' (13 October 2017).</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ-ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>Sanjay Srivastava, '[https://www.hindustantimes.com/opinion/what-the-ban-on-the-adivasi-will-not-dance-tells-us-about-india-s-political-life/story-gPtXIRpKwDcwl0zTEgEdVN.html What the ban on The Adivasi Will Not Dance tells us about India’s political life]', ''Hindustan Times'' (14 August 2017).</ref><ref>Ruchir Joshi, '[http://www.thehindu.com/opinion/columns/the-reader-will-not-dance/article19482115.ece The reader will not dance]', ''The Hindu'' (13 August 2017).</ref><ref>'[https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/dubbed-porn-book-on-tribals-banned-in-jharkhand/articleshow/60041186.cms Dubbed 'porn', book on tribals banned in Jharkhand', ''The Times of India'' (13 August 2017).]</ref><ref>'[https://thewire.in/171820/jharkhand-book-ban-condemned/ Writers, Activists Condemn Banning of ‘The Adivasi Will Not Dance’ in Jharkhand]', ''The Wire'' (29 August 2017).</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/latest/861308/four-months-after-ban-jharkhand-finds-nothing-objectionable-in-hansda-shekhars-book-on-adivasis |title=Four months after ban, Jharkhand finds nothing objectionable in Hansda Shekhar’s book on Adivasis |work=Scroll |author=Scroll Staff |date=December 13, 2017 |accessdate=September 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/india/jharkhand-govt-finds-nothing-objectionable-in-santhal-writers-book-ban-could-be-lifted-sowvendra-shekhar-hansda-4981307/ |title=Jharkhand: Govt finds nothing objectionable in Santhal writer’s book, ban could be lifted |work=The Indian Express |author=Prashant Pandey |date=December 14, 2017 |accessdate=September 2, 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ-ᱟᱜ ᱥᱚᱥᱯᱮᱸᱴ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://indianculturalforum.in/2018/08/17/suspension-on-writer-hansda-sowvendra-shekhar-revoked/ |title=Suspension on Writer Hansda Sowvendra Shekhar Revoked |work=Indian Cultural Forum |author=ICF Team |date=August 17, 2018 |accessdate=September 2, 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/playing-with-fire-5334097/ |title=Playing with Fire: Hansda Sowvendra Shekhar on his first children's book |work=The Indian Express |author=Paromita Chakrabarti |date=September 2, 2018 |accessdate=September 2, 2018}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{cite web |url=https://www.goodreads.com/author/show/7752926.Hansda_Sowvendra_Shekhar |title=Hansda Sowvendra Shekhar on Goodreads |accessdate=August 13, 2018}} * {{cite web |url=https://independent.academia.edu/HansdaSowvendraShekhar |title=Hansda Sowvendra Shekhar on Academia |accessdate=August 13, 2018}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Shekhar, Hansda Sowvendra}} [[Category:1983 births]] [[Category:Bengali writers]] [[Category:English-language poets from India]] [[Category:Indian male poets]] [[Category:21st-century Indian novelists]] [[Category:Living people]] [[Category:Adivasi writers]] [[Category:21st-century Indian male writers]] [[Category:Poets from Jharkhand]] [[Category:Novelists from Jharkhand]] lyf2y4nuyilbq3ozop2a9e3qgmfx6yg ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ 0 10846 200461 151149 2026-11-08T20:29:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200461 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Vizianagaram Montage.png | image_alt = | image_caption = Clockwise from Top Left: Clock Tower (Ganta stambham), Vizianagaram Fort Balcony, View of Vizianagaram Town, Writings of the great writer [[Gurajada Apparao]], Vizianagaram Fort Walls, Replica of a steam engine at [[Vizianagaram railway station]] | etymology = | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long --> | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|18.12|N|83.42|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ]] | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- requires established_title= --> | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = ᱑᱘᱘᱘ | established_title2 = Incorporated (Corporation) | established_date2 = | founder = | named_for = | parts_type = ᱣᱟᱨᱰ | parts = ᱓᱘ | government_footnotes = | government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | governing_body = ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = | leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ | leader_name = | leader_title1 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLAs]] | leader_name1 = | leader_title2 = [[Member of Parliament|MP]] | leader_name2 = | leader_title3 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/VIZIANAGARAM/Basic_information_Municipality.html|website=Commissioner & Director of Municipal Administration|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810145501/http://cdma.ap.gov.in/VIZIANAGARAM/Basic_information_Municipality.html|archive-date=10 August 2014|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 29.27 | area_metro_footnotes = <ref name="census">{{cite web |title=District Census Hand Book : Vizianagaram (Part B) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_B_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |accessdate=10 June 2019 |pages=16, 48 |format=PDF |date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829010743/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_B_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |archive-date=29 August 2017 |url-status=live }}</ref> | area_metro_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="stats">{{cite web |title=Statistical Abstract of Andhra Pradesh, 2015 |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |website=Directorate of Economics & Statistics |publisher=Government of Andhra Pradesh |accessdate=27 April 2019 |pages=44 |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020914/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Statistical%20Abstract%202015.pdf |archive-date=14 July 2019 |url-status=dead }}</ref> | population_total = ᱒᱒᱘᱐᱒᱕ | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ <small>(ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ)</small> | population_density_km2 = | population_metro_footnotes = | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ | demographics1_info2 = | demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics2_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = +᱙᱑–᱘᱙᱒᱒ | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of India|Vehicle registration]] | registration_plate = [[List of RTO districts in India|AP-39]] (from 30 January 2019)<ref>{{cite news |title=New ‘AP 39’ code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |accessdate=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-date=28 July 2019 |url-status=dead }}</ref> | website = | footnotes = }} '''ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ''' ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web |title=District Census Hand Book : Vizianagaram (Part A) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_A_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |accessdate=10 June 2019 |pages=11,992–993 |format=PDF |date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114033243/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2812_PART_A_DCHB_VIZIANAGARAM.pdf |archive-date=14 November 2016 |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱘,᱐᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱚᱝ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ (patrons) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Vizianagaram|title=Vizianagaram {{!}} India|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127195902/https://www.britannica.com/place/Vizianagaram|archive-date=27 November 2019|url-status=live}}</ref> [[File:West Entrance of the Vizianagaram fort in Andhra Pradesh.jpg|thumb|[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱠᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ {{Coord|18.12|N|83.42|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱗᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱴ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱᱟ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱜᱽᱣᱟᱞᱤ, ᱵᱮᱜᱟᱵᱟᱛᱤ, ᱜᱚᱢᱩᱠᱷᱤ, ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ, ᱪᱟᱢᱚᱥᱵᱟᱛᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱥᱴᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱣᱟᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾ ᱜᱚᱛᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱚᱱᱚᱛᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱨᱤᱵᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱩᱠᱚᱛᱟ (ᱮᱥ.ᱠᱚᱴᱟ) ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱚᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱟᱞᱤ (finally) ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱠᱚᱱᱰᱟ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱟᱣᱟᱛᱤ ᱯᱚᱪᱤᱯᱮᱱᱴᱟ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱯᱮᱱᱴᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱚᱱᱟᱨᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟᱝᱛᱟᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱒᱗᱕᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱑᱑᱑,᱕᱙᱖ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱕,᱙᱓᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱼ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱮ ᱑᱐᱓᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ, ᱙᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=population>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de|access-date=2 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724215047/http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|archive-date=24 July 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Sex Ratio|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922103426/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html|archive-date=22 September 2014|url-status=live}}</ref> ᱒᱐,᱔᱘᱗ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱔᱙᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙,᱙᱙᱒ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱔᱖᱑ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱰᱟᱶ ᱘᱑.᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓.᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=population /><ref>{{cite web|title=Chapter–3 (Literates and Literacy rate)|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-3.pdf|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India|accessdate=2 September 2014|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113231419/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-3.pdf|archive-date=13 November 2013|url-status=live}}</ref> ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ == [[File:APSRTC Metro Luxury Bus at Vizianagaram.jpg|thumb|APSRTC ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱞᱟᱠᱡᱟᱨᱤ]] [[File:Vizianagaram Railway station.jpg|thumb|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] === ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱓᱑᱗.᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|title=DETAILS OF ROADS IN EACH ULB OF ANDHRA PRADESH|access-date=28 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|archive-date=1 August 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱣᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bus Stations in Districts |url=http://www.apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx |website=Andhra Pradesh State Road Transport Corporation |accessdate=9 March 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322233330/http://apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx |archivedate=22 March 2016 }}</ref> === ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟᱼᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱥᱴ ᱠᱚᱥᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱩᱯᱨᱯᱷᱟᱨᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ}} * [http://vizianagaram.nic.in/ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ}} {{ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] m48pm0xm95dk3x2ql9c833kv3z0ke6l ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ 0 11307 200438 191226 2026-11-08T19:49:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200438 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor|bot=PearBOT 5}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{EngvarB|date=May 2014}} {{Use dmy dates|date=October 2017}} {{Infobox person | name = ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ | image = Varun Dhawan promoting Badrinath Ki Dulhania.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''[[ᱵᱟᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱤ ᱫᱩᱞᱦᱟᱱᱤᱭᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1987|04|24}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱚᱨ | yearsactive = ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | father = [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ]] | relatives = | alma_mater = [[ᱱᱳᱴᱤᱝᱜᱷᱚᱢ ᱴᱨᱮᱸᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} '''ᱵᱟᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ''' ({{IPA-hi|ʋəˈrʊɳ dʱəˈʋən|}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱘᱗) ᱫᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱟ.ᱛᱥᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''[[ᱥᱤᱧᱟᱛ ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ]]''{{-ᱟᱜ}} [[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱭ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ|ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱞᱤᱣᱩᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ]]-ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱟ [[ᱱᱳᱴᱤᱝᱜᱷᱚᱢ ᱴᱨᱮᱸᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱡᱳᱦᱟᱨ]]-ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ]]'' ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ''[[ᱥᱴᱤᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱭᱮᱨ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ''[[ᱢᱮᱸ ᱛᱮᱨᱟ ᱦᱤᱨᱚ]]'' (᱒᱐᱑᱔), ''[[ᱦᱚᱢᱯᱴᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤ ᱫᱩᱞᱦᱚᱱᱤᱭᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱔), ᱟᱨ ''[[ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱤ ᱫᱩᱞᱦᱚᱱᱤᱭᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ''[[ᱫᱤᱞᱣᱟᱞᱮ (᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱤᱞᱣᱟᱞᱮ]]'' (᱒᱐᱑᱕), ''[[ᱫᱤᱥᱳᱢ]]'' (᱒᱐᱑᱖), ᱧᱨ ''[[ᱡᱩᱰᱣᱟ ᱒]]'' (᱒᱐᱑᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ''[[ᱮ.ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱒]]'' (᱒᱐᱑᱕) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ''[[ᱥᱩᱭᱤ ᱫᱷᱟᱜᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱫᱽᱞᱟᱯᱩᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱵᱚᱫᱽᱞᱟᱯᱩᱨ]]'' (᱒᱐᱑᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱵᱷᱮᱧᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ''[[ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ (᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/happy-birthday-varun-dhawan-7-lesser-known-facts-about-the-dishoom-star-1132592/|title=Happy Birthday Varun Dhawan: 7 lesser known facts about the Dishoom star!|date=24 April 2016|publisher=[[India.com]]|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104210919/http://www.india.com/showbiz/happy-birthday-varun-dhawan-7-lesser-known-facts-about-the-dishoom-star-1132592/|archivedate=4 November 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱩᱬᱟ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Sangghvi|first=Bhavikk|title=Varun Dhawan will attract girls even when he’s older?|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-23/news-interviews/38762353_1_varun-dhawan-alia-bhatt-david-dhawan|accessdate=10 February 2014|newspaper=The Times of India|date=23 April 2013|archive-date=3 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603110032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-23/news-interviews/38762353_1_varun-dhawan-alia-bhatt-david-dhawan|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Singh|first=Prashant|title=I was a waiter at dad’s party: Varun Dhawan|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/i-was-a-waiter-at-dad-s-party-varun-dhawan/article1-1108986.aspx|date=17 August 2013|newspaper=Hindustan Times|accessdate=25 December 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141225171730/http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/i-was-a-waiter-at-dad-s-party-varun-dhawan/article1-1108986.aspx|archivedate=25 December 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ, [[ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ|ᱨᱳᱦᱤᱛ]], ᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ(uncle) [[ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ|ᱚᱱᱤᱞ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|last=Gupta|first=Priya|title=Varun Dhawan considers his brother Rohit his real life Humpty|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Varun-Dhawan-considers-his-brother-Rohit-his-real-life-Humpty/articleshow/37769756.cms|accessdate=25 December 2014|newspaper=The Times of India|date=5 July 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141201124336/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Varun-Dhawan-considers-his-brother-Rohit-his-real-life-Humpty/articleshow/37769756.cms|archivedate=1 December 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱞᱴ|ᱮᱪ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱠᱚᱱᱳᱢᱤᱠᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱳᱴᱤᱝᱜᱷᱚᱢ ᱴᱨᱮᱸᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Forget girlfriend, I'll now find myself a wife: Varun Dhawan|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Forget-girlfriend-Ill-now-find-myself-a-wife-Varun-Dhawan/articleshow/20755803.cms?|work=The Times of India|date=25 July 2013|accessdate=23 March 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505021854/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Forget-girlfriend-Ill-now-find-myself-a-wife-Varun-Dhawan/articleshow/20755803.cms|archivedate=5 May 2015|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Check out: Varun Dhawan during his college days|url=http://www.bollywoodhungama.com/slideshow/index/type/view/id/1281/Check+out%3A+Varun+Dhawan+during+his+college+days|publisher=Bollywood Hungama|date=18 January 2013|accessdate=25 December 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224183728/http://www.bollywoodhungama.com/slideshow/index/type/view/id/1281/Check+out%3A+Varun+Dhawan+during+his+college+days|archivedate=24 December 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱡᱳᱦᱟᱨ]] ᱥᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱟᱸᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱ]]'' (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="new">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/The-new-stars-of-Bollywood/Article1-644946.aspx |title=The new stars of Bollywood |work=Hindustan Times |date=31 December 2010 |accessdate=27 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005081045/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/The-new-stars-of-Bollywood/Article1-644946.aspx |archivedate=5 October 2012 }}</ref> ᱵᱚᱨᱩᱬ ᱫᱷᱟᱣᱚᱱ ᱫᱚ, ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱱᱚᱛᱟᱥᱟ ᱫᱚᱞᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱥᱟᱝ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Natasha Dalal Is The One For Varun Dhawan!|url=https://www.mid-day.com/articles/natasha-dalal-is-the-one-for-varun-dhawan/19403176|work=Mid Day|date=10 May 2018|accessdate=5 December 2018|archive-date=6 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206004731/https://www.mid-day.com/articles/natasha-dalal-is-the-one-for-varun-dhawan/19403176|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Gangwani|first=Rahul|title= First Time Ever! Varun Dhawan opens up about Natasha Dalal & wedding plans|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/first-time-ever-varun-dhawan-opens-up-about-natasha-dalal-wedding-plans-and-more-30092-1.html|work=Filmfare|date=29 August 2018|accessdate=5 December 2018}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''[[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]''{{-ᱟᱜ}} [[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ|ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤCᱞ]] ᱛᱟᱞᱠᱟ. ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ-ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Varun Dhawan|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/varun-dhawan/1587/99|work=Forbes|accessdate=19 February 2018|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219151447/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/varun-dhawan/1587/99|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|accessdate=22 August 2018|archive-date=24 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062405/http://forbesindia.com/celebprofile/pawan-kalyan/52|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all |title=2018 Celebrity 100 |work=Forbes India |accessdate=5 December 2018 |archive-date=5 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205064833/http://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} <!-- According to [[WP:FACEBOOK]] and [[WP:Twitter-EL]], social networking links like Facebook, Twitter are allowed only if they are Verified Official links and the subject of the article has no other Web presence. Kindly consider these rules before adding anything.---> * {{IMDb name|3315894}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/varun-dhawan/ Varun Dhawan] at [[Bollywood Hungama]] * {{instagram}} {{Navboxes |title = Awards for Varun Dhawan |list= {{StardustAwardBestActor}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} }} {{Authority control}} {{Portal bar|Biography|Bollywood|Film|India}} {{DEFAULTSORT:Dhawan, Varun}} [[Category:Living people]] [[Category:1987 births]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Alumni of Nottingham Trent University]] [[Category:Punjabi people]] [[Category:Male actors from Mumbai]] [[Category:Actors from Mumbai]] gj9uml6qzm4uhnwh8knwwwu6z7yeq7w ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ 0 11335 200150 58910 2026-11-08T13:21:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200150 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor}} {{Distinguish|Ranvir Singh}} {{pp-protected|small=yes}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Use Indian English|date=June 2016}} {{Infobox person | name = ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ | image = Ranveer Singh promoting Bajirao Mastani.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ''[[ᱵᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱢᱚᱥᱛᱟᱱᱤ]]'' ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ | birth_name = ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18"/> | birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱽᱞᱳᱢᱤᱝᱴᱚᱱ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | yearsactive = ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ | spouse = {{marriage|[[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]]|᱒᱐᱑᱘}} | awards = [[ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.|ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱛᱟᱢᱞᱠᱟ.]] }} '''ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ''' ({{IPA-hns|rəɳˈʋiːr sɪŋ|}}ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ|ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.|ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ''[[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱤᱱᱰᱤᱟᱭ]]''{{-}}ᱟᱜ [[ᱯᱷᱳᱵᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ|ᱥᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱽᱞᱳᱢᱤᱝᱴᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱟᱰᱵᱷᱚᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ '[[ᱭᱚᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱤᱯᱢᱥ]]'-ᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ''[[ᱵᱮᱸᱰ ᱵᱟᱡᱟ ᱵᱟᱨᱟᱛ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱧᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱞᱟ.ᱷᱤᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱢᱮᱞ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ''[[ᱞᱳᱴᱮᱮᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ, [[ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱞᱤᱲᱟ ᱵᱷᱚᱱᱥᱟᱲᱤ]]ᱼᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱯᱷᱤᱯᱢ ''[[ᱜᱳᱞᱤᱭᱳᱸ ᱠᱤ ᱨᱟᱥᱞᱤᱲᱟ ᱨᱟᱢ-ᱞᱤᱲᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ [[ᱵᱟᱡᱤᱨᱟᱣ I]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱞᱟᱣᱫᱽᱫ ᱠᱷᱤᱞᱟᱡᱤᱤᱱ]] ''[[ᱵᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱢᱚᱥᱛᱟᱱᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱕) ᱧᱨ ''[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱚᱛ]]'' (᱒᱐᱑᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱨᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱥᱤᱢᱵᱟ]]'' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱳᱭᱟ ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ]]-ᱟᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''[[ᱜᱩᱞᱞᱤ ᱵᱚᱭ]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮᱠᱨᱮᱥ [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱨᱚᱬᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ<ref name="ht2013-03-18"/> [[ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱡᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱠᱤᱱ ᱾<ref>{{cite web|title=Filmfare Awards: Ranveer's sweet whispers for Deepika |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Filmfare-Awards-Ranveers-sweet-whispers-for-Deepika/articleshow/50619663.cms |publisher=[[Times of India]] |date=18 January 2016 |accessdate=24 May 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123015119/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Filmfare-Awards-Ranveers-sweet-whispers-for-Deepika/articleshow/50619663.cms |archivedate=23 January 2016 |df= }}</ref><ref>{{cite web |title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India |first=Sameeksha |last=Dandriyal |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html |publisher=[[International Business Times]] |date=6 July 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html |archivedate=9 July 2015 |df= }}</ref><ref>{{cite web |title=Buddy bonding for Arjun Kapoor and Ranveer Singh |first=Upala |last=KBR |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681 |publisher=[[Daily News and Analysis]] |date=6 February 2014 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681 |archivedate=11 December 2015 |df= }}</ref> ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ]] ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]], [[ᱥᱤᱱᱫᱷ]] ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms |title=SUNDER SINGH BHAVNANI - Times of India |accessdate=13 May 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms |archivedate=15 November 2016 |df= }}</ref><ref>{{cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh |first=Adnan |last=Lodhi |url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/ |publisher=[[The Express Tribune]] |date=9 December 2015 |accessdate=28 March 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/ |archivedate= 1 April 2016 |df= }}</ref> ᱨᱚᱬᱵᱤᱨᱼᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟ.ᱭ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱤᱛᱤᱠᱟ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ht2013-03-18">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx |title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times |date=18 March 2013 |accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="throb">{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|title=Ranveer Singh: The new heart-throb|last=Singh|first=Harneet|date=12 March 2011|accessdate=4 July 2011|work=[[The Indian Express]]|publisher=[[Indian Express Group]]}}</ref><ref name="bhbio">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh |title=Introducing: Ranveer Singh |publisher=[[Bollywood Hungama]] |last=Ramsubramaniam |first=Nikhil |date=11 November 2010 |accessdate=20 November 2010 |pages=1–6 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh |archivedate=23 October 2013 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm |title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh |work=[[Mid Day]] |publisher=MiD Day Infomedia Ltd |accessdate=11 March 2011 |date=23 February 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm |archivedate=26 February 2011 |df= }}</ref> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{reflist|30em}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{IMDb name|3828984}} * {{Rotten Tomatoes person|ranveer_singh|Ranveer Singh}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ranveer-singh/ Ranveer Singh] at [[Bollywood Hungama]] {{Navboxes | title = Awards for Ranveer Singh | list = {{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} }} {{good article}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Singh, Ranveer}} [[Category:1985 births]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Indian male dancers]] [[Category:Indiana University alumni]] [[Category:Living people]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Sindhi people]] [[Category:Male actors from Mumbai]] [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Filmfare Awards winners]] 37pt3zubc0ihv4ge00nb4lfocrhzl23 ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ 0 11697 200364 195658 2026-11-08T18:35:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200364 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Dindigul Fort2.JPG | image_alt = | image_caption = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ | nickname = | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|10.35|N|77.95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = ᱢᱮᱴᱨᱚ | subdivision_type4 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_name2 = [[ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ]] | subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = ᱑᱙᱘᱕ | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | governing_body = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Vacant | unit_pref = Metric | area_footnotes = <!--6266.67 --> | area_total_km2 = 46.9 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 268 | population_total = ᱒᱐᱗᱓᱒᱗ | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = automatic | population_rank = ᱑᱑ | population_demonym = ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞᱮ | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱖᱒᱔᱐᱐᱑ | area_code = +᱙᱑-᱔᱕᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = TN-57/TN-94 | GI_Tags = Dindigul=Locks Sirumalai=Bananas Palani=Panchamirutham Kodaikanal=Malai Punddu Sinnallapatti=Kandaagi Saree Natham=Oil Parotta Dindigul=Biriyani | website = [http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm Dindigul Municipal Corporation] | leader_title2 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱮᱨᱥᱚᱱ | leader_name2 = ᱢᱨ. ᱵᱤᱨᱟᱠᱩᱢᱟᱨ | leader_title3 = Commissioner of City Corporation | demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | official_name = }} '''ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱢᱚᱫᱩᱨᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ, ᱳᱲᱟᱱᱪᱚᱛᱨᱚᱢ, ᱵᱷᱮᱫᱽᱥᱩᱱᱫᱚᱨ, ᱱᱤᱞᱠᱚᱴᱟᱭ, ᱠᱚᱰᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱱᱟᱛᱷᱚᱢ, ᱟᱛᱷᱩᱨ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱞᱳᱠ ᱢᱮᱠᱟᱨ, ᱞᱮᱫᱟᱨ ᱴᱮᱱᱮᱨᱤ, ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱥᱯᱤᱱᱤᱝ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱥᱮᱵᱟ, ᱪᱟᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ, ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱔.᱐᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110423/http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm |url-status=dead |archive-date=2010-02-18 |newspaper=[[The Hindu]] |title=Tamil Nadu News : Dindigul District – A Profile |date=2010-02-15 |access-date=2013-03-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱒,᱕᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱩᱢᱚᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱰᱤᱝᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱘᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=heady>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623183228/http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm |url-status=dead |archive-date=2011-06-23 |title=Tamil Nadu News : A heady mix of all, for all |date=2008-05-31 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=2013-03-03}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ {{Coord|10.35|N|77.95|E|}}<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Dindigul.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Dindigul|publisher=Falling Rain Genomics Inc|access-date=2022-03-16|archive-date=2022-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085505/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Dindigul.html|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱖᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱖᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱖᱐ ᱢᱤᱞ)ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱩᱢᱚᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ |titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|69.11}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|14.17}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|16.59}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.02}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.02}}{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Blue|0.01}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.1}}}} {{Historical populations |align = right |state=collapsed |1901|25182 |1911|25052 |1921|30922 |1931|43617 |1941|56275 |1951|78361 |1961|92947 |1971|128429 |1981|164103 |1991|182477 |2001|196619 |2011|207327 |footnote=Sources:<br/> * 1901 – 2001<ref name="urbaninfra24">[[#urban|Urban Infrastructure Report]] 2008, pp. 2-4</ref> * 2011<ref name=2011census/> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱓᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱙᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 Jan 2014}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱩᱴ ᱑᱙,᱖᱐᱓ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱑᱐,᱑᱒᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱙,᱔᱗᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱗.᱕᱘% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱐.᱐᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱗᱒.᱙᱙% ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱑.᱖᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱒,᱑᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔᱕,᱔᱓᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱖,᱖᱙᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱖᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙.᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱓.᱔᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱔.᱘᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱒᱖,᱑᱖᱙ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=2011Cities>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF|page=12 | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2012-12-29}}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱓᱑.᱗᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱑.᱘᱕᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱑. ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓.᱔᱖ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱙᱘.᱓᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱑.᱐᱘᱘ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱴᱩᱢᱤᱱᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱙.᱓᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕.᱕᱐ ᱢᱤᱞ) ᱜᱮᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱨᱤ (pavements) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, NH 44 (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ), ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ NH 45A ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱨ NH 83 ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱛᱛᱤᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱲᱟᱝᱪᱟᱛᱷᱨᱚᱢ, ᱯᱚᱞᱟᱱᱤ, ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱨᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱛᱷᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱛᱷᱚᱞᱜᱩᱸᱰᱩ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Dindigul roads |url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm |publisher=Dindigul municipality |year=2011 |accessdate=2012-12-29 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004224820/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm |archivedate=2013-10-04 }}</ref><ref name="urbaninfra40">[[#urban|Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 40</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{refbegin|30em}} * {{cite book|title=The Madura Country: A Manual|url=https://books.google.com/books?id=-QpN1BDaS4cC&pg=PA287&dq=history+of+dindigul&hl=en&sa=X&ei=5BPPUc6bDpPc9QTDh4HQBw&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=history%20of%20dindigul&f=false|publisher=Asian Educational Services|year=1989|last=Nelson|first=James Henry|isbn=9788120604247|ref=Nelson}} * {{cite report|url=http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/Dindigul.pdf |format=PDF |title=Conversion of City Corporate Plan into Business Plan |last=Urban Infrastructure report |publisher=Tamil Nadu Urban Infrastructure Financial Services Limited |year=2009 |accessdate=2012-12-29 |ref=urban }}{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱸᱰᱤᱜᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] nemgn93gnfceoxpm411o4v7g33eaoqb ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ 0 11709 200414 189763 2026-11-08T19:13:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200414 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----------------> |name = ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ |official_name = |other_name = |native_name = နေပြည်တော် ပြည်တောင်စုနယ်မြေ |nickname = |settlement_type = [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = [[File:Naypyidaw Union Territory in Myanmar.svg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] |subdivision_name = [[File:Flag of Myanmar.svg|22x20px]] [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ |seat = [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ]] |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] |leader_name = [[:en:Win Myint (politician, born 1951)|ᱣᱤᱱ ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ]] |leader_title1 = Mayor and Chairperson of the ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ |leader_name1 = ᱢᱟᱶ ᱟᱭᱩᱝ |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|pages=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_total = 1,160,242 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱔ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Naypyidawan | population_note = | population_rank = [[List of administrative divisions of Myanmar by population|13th]] <!-- General information ---------------> |timezone = [[Myanmar Standard Time|MMT]] |utc_offset = +6:30 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|19|45|0|N|96|6|0|E|region:MM|display=inline}} <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postal codes |postal_code = |area_code = 2 (mobile: 69, 90) |website = |footnotes = }} '''ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ''' ([[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱨᱢᱤᱥ]] ᱺ နေပြည်တော် ပြည်တောင်စုနယ်မြေ) [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=19671] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116043806/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=19671|date=November 16, 2010}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱺ * ᱳᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ** ᱛᱛᱷᱨᱟᱛᱷᱥᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်) ** ᱯᱳᱵᱵᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်) ** ᱴᱚᱴᱠᱳᱱ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (တပ်ကုန်းမြို့နယ်) ** ᱡᱤᱭᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဇေယျာသီရိမြို့နယ်) * ᱫᱮᱠᱠᱷᱤᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ** ᱫᱮᱠᱠᱷᱤᱱᱟ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်) ** ᱞᱮᱣ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (လယ်ဝေးမြို့နယ်) ** ᱯᱟᱭᱱᱚᱢᱟᱱᱟ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ပျဉ်းမနားမြို့နယ်) ** ᱡᱚᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱴᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱯ (ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်) ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ (civilian) ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱤᱡ (representative) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a1/Constitution_of_Myanmar_of_2008.pdf|title=Constitution of the Republic of the Union of Myanmar|publisher=Upload.wikimedia.org|accessdate=13 October 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱷᱮᱤᱱ ᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱛᱷᱮᱤᱱ ᱱᱟᱭᱩᱱᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱺ ᱛᱷᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱭ, ᱠᱳᱞᱳᱱᱮᱞ ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱟᱭᱩᱝ ᱛᱷᱟᱱ, ᱠᱟᱱ ᱪᱩᱱ, ᱯᱟᱭᱤᱝ ᱥᱳᱮ, ᱥᱟᱣ ᱦᱞᱟ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱥᱚᱣᱮ, ᱢᱟᱭᱤᱱᱴ ᱥᱚᱣᱮ ᱟᱨᱢᱲᱭᱳ ᱢᱤᱭᱩᱱᱴ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.burmalibrary.org/docs11/NLM2011-03-31.pdf|title=Notification No. 7/2011: Formation of Nay Pyi Taw Council|author=Thein Sein|date=31 March 2011|work=New Light of Myanmar|pages=15|accessdate=21 August 2011}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱜᱳ ᱭᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱭᱳᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱟᱜᱣᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱟᱜᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱩᱝᱢᱟᱝᱜᱭᱤ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱭᱤᱠ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱜᱟ-ᱟ᱾ ᱭᱮᱡᱤᱱ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱥᱟᱹᱜᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box |location = ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ |collapsed= N |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 30 |Feb high C = 34 |Mar high C = 36 |Apr high C = 38 |May high C = 35 |Jun high C = 32 |Jul high C = 31 |Aug high C = 30 |Sep high C = 32 |Oct high C = 32 |Nov high C = 31 |Dec high C = 29 |year high C = 32.5 |Jan low C = 14 |Feb low C = 16 |Mar low C = 20 |Apr low C = 24 |May low C = 25 |Jun low C = 24 |Jul low C = 24 |Aug low C = 24 |Sep low C = 24 |Oct low C = 23 |Nov low C = 20 |Dec low C = 16 |year low C = 21.2 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 5 |Feb precipitation mm = 2 |Mar precipitation mm = 9 |Apr precipitation mm = 33 |May precipitation mm = 154 |Jun precipitation mm = 160 |Jul precipitation mm = 198 |Aug precipitation mm = 229 |Sep precipitation mm = 186 |Oct precipitation mm = 131 |Nov precipitation mm = 37 |Dec precipitation mm = 7 |Jan precipitation days = 1 |Feb precipitation days = 0 |Mar precipitation days = 1 |Apr precipitation days = 3 |May precipitation days = 14 |Jun precipitation days = 21 |Jul precipitation days = 23 |Aug precipitation days = 24 |Sep precipitation days = 19 |Oct precipitation days = 12 |Nov precipitation days = 4 |Dec precipitation days = 1 |unit rain days = 0.2 mm |source 1 = Weather2Travel.com. Retrieved 26 March 2013 }} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== {{Historical populations|align=none |footnote = |source = ᱒᱐᱑᱔ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱝ |᱒᱐᱑᱔ | 1,160,242 }} {{bar box |title=ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱔) |titlebar=#ddd |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|orange|96.8}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|2.1}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|red|1.1}} }} ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱖᱐,᱒᱔᱒ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Census_Nay_Pyi_Taw_Report_Eng_2015.pdf|title=Nay Pyi Taw Union Territory Report|last=|first=|date=May 2015|website=2014 Myanmar Population and Housing Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820181109/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/Census_Nay_Pyi_Taw_Report_Eng_2015.pdf|archive-date=2018-08-20|access-date=|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱖᱔.᱔ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱖.᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱖᱒,᱒᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱨ (size) ᱔.᱑ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱙᱖.᱘% ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱒.᱑% ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱑.᱑% ᱦᱚᱲ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/union_2-c_religion_en.pdf|title=The Union Report: Religion|last=|first=|date=July 2016|website=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617062659/https://dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/union_2-c_religion_en.pdf|archive-date=2021-06-17|access-date=|url-status=dead}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨ=== [[File:Naypyidiaw Airport - panoramio.jpg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱮᱞᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱣᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ== ===ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ=== ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== [[File:Naypyitaw Railway Station 002.jpg|thumb|ᱱᱮᱯᱤᱭᱫᱟᱣ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qn6nvl606noi8ivm4pjt05u7k2m39gt ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱭᱤ 0 11971 200250 157103 2026-11-08T16:01:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200250 wikitext text/x-wiki {{notability|Biographies|date=March 2019}} {{Use mdy dates|date=February 2019}} {{short description|Nepalese film actress.}} {{Infobox person | name = Deepika Prasain | image = Deepika Prasain.png | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1986|07|18}} | birth_place = [[Dhangadhi]], Nepal | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = Nepali | other_names = | occupation = Actor | years_active = 2017– | known_for = | spouse = [[Diwakar Bhattarai]] (m.2018) | notable_works     = [[Chhakka Panja Chhakka3]] }} '''ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱭᱤ''' ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱭᱤ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ ᱙ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱮᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ [[ᱫᱦᱟᱸᱜᱟᱰᱤᱦ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱨᱟᱥᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱦᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ᱯᱨᱟᱥᱩᱱ ᱫᱚ ᱮᱥᱣᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱑᱗) ᱠᱦᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, [[ᱦᱟᱣ ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱓]] (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱟᱥᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=http://reelnepal.com/name/146073/dipika-prasai|title=Dipika Prasai|website=reelnepal|access-date=5 February 2019|archive-date=February 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207130312/https://reelnepal.com/name/146073/dipika-prasai|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/36163/|title=5 things about Deepika Prasain|last=Lama|first=Sonam|website=My City|access-date=5 February 2019|archive-date=September 20, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250920185613/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/36163/|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱯᱨᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱣᱟᱠᱟᱨ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱨᱟᱭᱤ]] ᱟᱜ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ [[ᱰᱨᱟᱢᱟ]] ᱮᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱯᱦᱤᱞᱢ (᱒᱐᱑᱗) ᱠᱦᱚᱱ ᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱜᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ [[ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱩᱯᱨᱮᱛᱤ]] ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱣᱟᱯᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱮᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱤᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱓]] ᱨᱮ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱦᱤᱞᱢ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱦᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱠᱴᱚᱵᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱦᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱤᱡ [[ᱫᱤᱣᱟᱠᱟᱨ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱨᱟᱭᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱥᱩᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱮᱱᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable" |+ !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱨᱳᱞ !ᱱᱳᱴᱥ |- |2017 ! scope="row" |''[[ᱮᱥᱣᱟᱨᱣᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱑᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱥᱣᱟᱨᱣᱟᱨᱭᱟ]]'' |ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ |ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ<ref>{{Cite web|url=http://www.977mag.net/watch-teaser-of-aishwarya-ft-ramesh-upreti-deepika-prasain/|title=Watch Teaser Of ‘Aishwarya’ {{!}} Ft. Ramesh Upreti & Deepika Prasain|date=August 30, 2017|website=Nepali Film News|access-date=5 February 2019|archive-date=February 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015447/http://www.977mag.net/watch-teaser-of-aishwarya-ft-ramesh-upreti-deepika-prasain/|url-status=dead}}</ref> |- |2018 ! scope="row" |''[[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱓]]'' | |<ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-05-15/chakka-panja-3-heads-into-production.html|title=Chakka Panja 3 heads into production|website=kathmandupost.ekantipur.com|access-date=5 February 2019}}</ref> |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! ᱠᱮᱴᱮᱜᱮᱨᱤ ! Nominated work ! Result ! Refs. |- | ᱒᱐᱑᱘ | ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱒᱐᱗᱕ | ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮᱠᱴᱚᱨ (Female) | ''ᱮᱥᱣᱟᱨᱭᱟ '' | {{nominated}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.lensnepal.com/awards/kamana-film-award/2075.html|title=Kamana Film Award Details {{!}} 2075|website=Lens Nepal|access-date=5 February 2019}}</ref> |- | ᱒᱐᱑᱘ | NFDC ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱗᱔ | ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮᱠᱴᱚᱨ (Female) | ''ᱮᱥᱣᱟᱨᱭᱟ '' | {{nominated}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.lensnepal.com/awards/nfdc-national-film-award/2074.html|title=NFDC National Film Award Details {{!}} 2074|website=Lens Nepal|access-date=5 February 2019}}</ref> |} == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|id=nm9413506}} [[Category:Living people]] [[Category:Nepalese actresses]] [[Category:Nepalese female models]] [[Category:1996 births]] [[Category:Nepalese film actresses]] l3gkezjklkimq60i1m43kfdk1yujtsh ᱵᱤᱠᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ 0 12016 200459 197952 2026-11-08T20:26:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200459 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor}} {{Good article}} {{Use dmy dates|date=December 2019}} {{Use Indian English|date=October 2019}} {{Infobox person | name = Vicky Kaushal | image = Vicky Kaushal at HT Style Awards.jpg | imagesize = | caption = Kaushal at an event for ''[[Hindustan Times]]'' in 2019 | birth_date = {{Birth date and age|1988|05|16|df=yes}} | birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India | occupation = Actor | yearsactive = 2012–present | relatives = [[Sunny Kaushal]] (brother) | education = [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]] }} '''Vicky Kaushal''' ({{IPA-hns|ʋɪkkiː kɔːʃəl|pron}}; born 16 May 1988) is an Indian actor who works in [[Bollywood|Hindi films]]. He is the recipient of a [[National Film Award]] and a [[Filmfare Award]], and has appeared in ''[[Forbes India]]''{{'s}} [[Forbes Celebrity 100|Celebrity 100]] list of 2019. Born to the action director Sham Kaushal, Kaushal pursued an engineering degree from the [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]]. Aspiring to take up a career in film, he assisted [[Anurag Kashyap]] in the crime drama ''[[Gangs of Wasseypur]]'' (2012) and went on to play minor roles in two of Kashyap's productions. His first leading role was in the independent drama ''[[Masaan]]'' (2015), which earned him the [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|IIFA]] and [[Screen Award for Best Male Debut|Screen Awards]] for Best Male Debut, following which he starred as an unhinged cop in Kashyap's psychological thriller ''[[Raman Raghav 2.0]]'' (2016). Kaushal rose to prominence in 2018 with supporting roles in ''[[Raazi]]'' and ''[[Sanju]]'', two of the highest-grossing [[List of Bollywood films of 2018|Hindi films of the year]]. For the latter, he won the [[Filmfare Award for Best Supporting Actor]]. His 2018 projects also included starring roles in the [[Netflix]] films ''[[Love per Square Foot]]'' and ''[[Lust Stories]]''. The following year, he played the lead role of a military officer in the commercially successful action film ''[[Uri: The Surgical Strike]]'', winning the [[National Film Award for Best Actor]]. ==Life and career== ===Early life and work (1988–2016)=== Kaushal was born on 16 May 1988 in a [[chawl]] in suburban [[Mumbai]] to Sham Kaushal, a stuntman and subsequent action director in Hindi films.<ref>{{cite news|last=Singh|first=Deepali|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|work=[[Daily News and Analysis]]|title='Raazi has made my b'day special', says birthday boy Vicky Kaushal|date=16 May 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711030040/http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref name="toiinterview17">{{cite news|last=Khuranaa|first=Amann|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|work=[[The Times of India]]|title='Raman Raghav 2.0' actor Vicky Kaushal: I was born in a 10x10 chawl|date=28 January 2017|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324115849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|archive-date=24 March 2017|url-status=live}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|last=Roy|first=Priyanka|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/women-are-more-in-love-with-iqbal-than-with-vicky-vicky-kaushal-has-232298|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|title='Women are more in love with Iqbal than with Vicky!' — Vicky Kaushal has hit the big league with Raazi|date=23 May 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523001803/https://www.telegraphindia.com/entertainment/women-are-more-in-love-with-iqbal-than-with-vicky-vicky-kaushal-has-232298|archive-date=23 May 2018|url-status=live}}</ref> His younger brother, [[Sunny Kaushal|Sunny]], is also an actor.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/|work=[[The Indian Express]]|title=Vicky advised me not to be pretentious in Bollywood: Sunny Kaushal|date=13 August 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012135109/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/|archive-date=12 October 2017|url-status=live}}</ref> His family is [[Punjabi people|Punjabi]].<ref name="gq16">{{cite news|last=Gupta|first=Nidhi|url=https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|work=[[GQ]]|title=Vicky Kaushal, the poster boy of Indian cinema's 'new wave'|date=2 March 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|archive-date=20 July 2018|url-status=dead}}</ref> Kaushal has described himself as a "regular kid who was interested in studying, playing cricket and watching movies".<ref name="toiinterview17"/> His father was keen on his son having a stable career and Kaushal thus pursued an engineering degree in electronics and telecommunications from Mumbai's [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]].<ref name="huffint">{{cite news|last=Chatterjee|first=Suprateek|url=https://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html|work=[[HuffPost]]|title=Interview: Vicky Kaushal On 'Zubaan' And His Journey As An Actor|date=3 March 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055137/http://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html|archive-date=14 April 2016|url-status=live}}</ref> During an industrial visit to an IT company, he realised that an office job would be unsuitable for him and he began aspiring to a career in film. He briefly took on an engineering job and began accompanying his father on film sets.<ref name="toiinterview17"/><ref name="huffint"/> He studied acting at [[Kishore Namit Kapoor]]'s academy and worked as an assistant director to [[Anurag Kashyap]] in the two-part crime drama ''[[Gangs of Wasseypur]]'' (2012).<ref name="huffint"/><ref>{{cite news|last=Chatterjee|first=Arundhati|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html|work=[[Hindustan Times]]|title=Vicky Kaushal: From being an engineer to becoming an actor|date=25 June 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220204217/http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html|archive-date=20 December 2017|url-status=live}}</ref> Kaushal has described fond memories of working with Kashyap, whom he considers as his mentor.<ref name="action">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm|title=I badly want to do an action film|last=N|first=Patcy|date=16 May 2016|website=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160520120929/http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm|archivedate=20 May 2016|url-status=live|accessdate=20 May 2016}}</ref> He also began working on stage with his first acting job in [[Manav Kaul]]'s production of ''Laal Pencil''.<ref name="huffint"/> In film, Kaushal played minor roles in Kashyap's productions ''[[Luv Shuv Tey Chicken Khurana]]'' (2012) and ''[[Bombay Velvet]]'' (2015), and the experimental short film ''Geek Out'' (2013).<ref name="huffint"/><ref>{{cite news|last=Nayar Singh|first=Anjuri|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html|work=Hindustan Times|title=Anurag is my family, my guardian in the industry, says Vicky Kaushal|date=10 August 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311171612/https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html|archive-date=11 March 2018|url-status=live}}</ref> [[File:Vicky Kaushal & Shweta Tripathi in 2015.jpg|thumb|left|upright=1|Kaushal and [[Shweta Tripathi]], his co-star in ''[[Masaan]]'' (2015)]] Kaushal played his first leading role in the independent drama ''[[Masaan]]'' (2015) directed by [[Neeraj Ghaywan]]. Kaushal and Ghaywan were both assistants on ''Gangs of Wasseypur'', and he was cast in the film after [[Rajkummar Rao]] backed out.<ref>{{cite news|last=Jha|first=Subhash K.|url=https://www.firstpost.com/entertainment/i-got-the-part-in-masaan-because-rajkummar-rao-didnt-have-dates-vicky-kaushal-2558246.html|work=[[Firstpost]]|title=I got the role in 'Masaan' because Rajkummar Rao didn't have dates: Vicky Kaushal|date=24 December 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.firstpost.com/entertainment/i-got-the-part-in-masaan-because-rajkummar-rao-didnt-have-dates-vicky-kaushal-2558246.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> To play a young man from a low socio-economic class yearning for a better life, Kaushal spent time in [[Benaras]], where the film is set, and observed the mannerisms of local men.<ref name="filmfare interview">{{cite news|last=Paul|first=Ushonita|url=https://www.filmfare.com/features/a-candid-chat-with-the-tall-dark-and-nononsense-vicky-kaushal-12922.html|work=[[Filmfare]]|title=A candid chat with the tall, dark and no-nonsense Vicky Kaushal|date=14 April 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417174125/http://www.filmfare.com/features/a-candid-chat-with-the-tall-dark-and-nononsense-vicky-kaushal-12922.html|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> The film was screened in the [[Un Certain Regard]] segment at the [[2015 Cannes Film Festival]], where it won two awards, including the [[FIPRESCI Prize]].<ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/nuWG2KmS0YA85yqO3qyk2J/Masaan-wins-two-top-awards-at-Cannes.html|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|title='Masaan' wins two top awards at Cannes|date=24 May 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.livemint.com/Consumer/nuWG2KmS0YA85yqO3qyk2J/Masaan-wins-two-top-awards-at-Cannes.html?utm_source=scroll&utm_medium=referral&utm_campaign=scroll|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> ''Masaan'' earned critical acclaim and ''[[The New York Times]]'' considered it to be a leading example of increased realism in Indian cinema.<ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/36epInYO3bHT2okkFpUADJ/Critically-acclaimed-Masaan-sees-a-limited-release.html|work=Mint|title=Critically acclaimed 'Masaan' sees a limited release|date=24 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150727071043/http://www.livemint.com/Consumer/36epInYO3bHT2okkFpUADJ/Critically-acclaimed-Masaan-sees-a-limited-release.html|archive-date=27 July 2015|url-status=live}}</ref><ref> {{cite news|last=Sharma|first=Vaibhav|url=https://www.nytimes.com/2015/09/21/movies/masaan-and-other-indian-films-steer-away-from-bollywood-escapism.html|work=[[The New York Times]]|title='Masaan' and Other Indian Films Steer Away From Bollywood Escapism|date=20 September 2015|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720165911/https://www.nytimes.com/2015/09/21/movies/masaan-and-other-indian-films-steer-away-from-bollywood-escapism.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}} </ref> Nikhil Taneja of ''[[HuffPost]]'' termed Kaushal's performance "poignant and memorable" and Anuj Kumar of ''[[The Hindu]]'' wrote that "he effortlessly conveys both the inferiority complex and the attitude of breaking through the caste cauldron".<ref>{{cite news|last=Taneja|first=Nikhil|url=https://www.huffingtonpost.in/nikhil-taneja-/masaan-review-a-fine-film_b_7869922.html|work=HuffPost|title=Masaan Review: A Fine Film Packed With Fantastic Performances|date=25 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223224419/http://www.huffingtonpost.in/nikhil-taneja-/masaan-review-a-fine-film_b_7869922.html|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Kumar|first=Anuj|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/masaan-mapping-the-moral-morass/article7460790.ece|work=[[The Hindu]]|title=Masaan: Mapping the moral morass|date=24 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221183209/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/masaan-mapping-the-moral-morass/article7460790.ece|archive-date=21 December 2017|url-status=dead}}</ref> His performance won him the [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|IIFA]] and [[Screen Award for Best Male Debut|Screen Awards]] for Best Male Debut, and a nomination for the [[Asian Film Award for Best Newcomer]], among other accolades.<ref name="screen"/><ref name="iifa"/><ref name="asian"/> The 2015 [[Busan International Film Festival]] marked the release of the drama ''[[Zubaan]]'', which Kaushal had filmed before ''Masaan''.<ref name="gq16"/> His role was that of a grieving man who starts [[stammering]] after the death of his father. He worked with a speech therapist to learn stammering patterns and spent time with some of the doctor's patients. After completing work on the film, Kaushal found it difficult to distance from the character and began to stammer in real life.<ref name="filmfare interview"/> His performance led [[Justin Chang]] of ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' to label him as a "charismatic, naturally engaging talent".<ref>{{cite news|last=Chang|first=Justin|url=https://variety.com/2015/film/festivals/zubaan-review-busan-film-festival-1201605869/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=Busan Film Review: 'Zubaan'|date=1 October 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927141544/http://variety.com/2015/film/festivals/zubaan-review-busan-film-festival-1201605869/|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> In Kashyap's psychological thriller ''[[Raman Raghav 2.0]]'' (2016), Kaushal played a drug-addicted police officer in pursuit of the serial killer [[Raman Raghav]] (portrayed by [[Nawazuddin Siddiqui]]).<ref name="gq16"/> The troubled and unbalanced character had little in common with Kaushal's own personality, and to convince Kashyap to cast him, he lived in isolation for five days and kept repeating lines from the script.<ref name="action"/> Writing for [[Rediff.com]], Aseem Chhabra found his performance "brave" and added, "If there is one big surprise in ''Raman Raghav 2.0'', it is Vicky Kaushal’s star-making performance."<ref>{{cite web|last=Chhabra|first=Aseem|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-raman-raghav-20-a-difficult-watch/20160624.htm|website=Rediff.com|title=Review: ''Raman Raghav 2.0'': A difficult watch|date=24 June 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925121815/http://www.rediff.com/movies/report/review-raman-raghav-20-a-difficult-watch/20160624.htm|archive-date=25 September 2017|url-status=live}}</ref> Both ''Zubaan'' and ''Raman Raghav 2.0'' failed to find a wide audience at the box office.<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=12453|website=[[Box Office India]]|title=Vicky Kaushal|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112238/https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=12453|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> ===Breakthrough (2018–present)=== [[File:Vicky Kaushal 2018.jpg|thumb|upright=0.8|Kaushal at a promotional event for ''[[Raazi]]'' in 2018]] Kaushal achieved his breakthrough in 2018.<ref>{{cite news|last=Upadhyay|first=Karishma|url=https://www.firstpost.com/entertainment/with-sanju-lust-stories-raazi-love-per-square-foot-2018-is-vicky-kaushals-breakout-year-4685791.html|title=With Sanju, Lust Stories, Raazi, Love Per Square Foot, 2018 is Vicky Kaushal's breakout year|date=7 July 2018|accessdate=14 July 2018|work=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714112758/https://www.firstpost.com/entertainment/with-sanju-lust-stories-raazi-love-per-square-foot-2018-is-vicky-kaushals-breakout-year-4685791.html|archive-date=14 July 2018|url-status=live}}</ref> He was first seen as the male lead of the romantic comedy ''[[Love per Square Foot]]'', India's first [[Netflix]] original film.<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/netflix-acquires-first-indian-original-movie-titled-love-per-square-foot-117112700390_1.html|work=[[Business Standard]]|title=Netflix acquires first Indian original movie titled Love Per Square Foot|date=27 November 2017|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305015109/http://www.business-standard.com/article/companies/netflix-acquires-first-indian-original-movie-titled-love-per-square-foot-117112700390_1.html|archive-date=5 March 2018|url-status=live}}</ref> Shweta Ramakrishnan of ''[[Firstpost]]'' considered the chemistry between Kaushal and his co-star [[Angira Dhar]] to be the film's highlight.<ref>{{cite news|last=Ramakrishnan|first=Shwetha|url=https://www.firstpost.com/entertainment/love-per-square-foot-movie-review-this-netflix-film-feels-like-a-breezy-bombay-version-of-yrfs-band-baaja-baaraat-4351265.html|work=Firstpost|title=Love Per Square Foot review: This Netflix film feels like a breezy Bombay version of YRF's Band Baaja Baaraat|date=15 February 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710001700/https://www.firstpost.com/entertainment/love-per-square-foot-movie-review-this-netflix-film-feels-like-a-breezy-bombay-version-of-yrfs-band-baaja-baaraat-4351265.html|archive-date=10 July 2018|url-status=live}}</ref> He next featured in [[Meghna Gulzar]]'s spy thriller ''[[Raazi]]'' (2018), based on Harinder Sikka's novel ''[[Calling Sehmat]]''. Set during the [[Indo-Pakistani War of 1971]], the film tells the real-life story of a young Indian girl from Kashmir (played by [[Alia Bhatt]]) who marries a Pakistani army officer (Kaushal) to spy for Indian intelligence. He was drawn to the humanity he found in the story and worked towards conveying both vulnerability and authoritative strength in his character.<ref>{{cite news|last=Maheshwri|first=Neha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-raazi-is-more-than-just-a-spy-thriller-its-a-human-story/articleshow/64063682.cms|work=Firstpost|title=Vicky Kaushal: 'Raazi' is more than just a spy thriller, it's a human story|date=8 May 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508034241/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-raazi-is-more-than-just-a-spy-thriller-its-a-human-story/articleshow/64063682.cms|archive-date=8 May 2018|url-status=live}}</ref> The film emerged as one of the highest-grossing Hindi films featuring a female protagonist and Meena Iyer of ''[[Daily News and Analysis]]'' commended Kaushal for being "the correct foil" to Bhatt's character.<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|website=Box Office India|date=23 May 2018|accessdate=23 May 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archivedate=23 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|url=http://www.dnaindia.com/movie-reviews/report-raazi-movie-review-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-will-blow-your-mind-2613927|work=Daily News and Analysis|title=Raazi movie review: Alia Bhatt-Vicky Kaushal starrer will blow your mind!|date=11 May 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612201756/http://www.dnaindia.com/movie-reviews/report-raazi-movie-review-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-will-blow-your-mind-2613927|archive-date=12 June 2018|url-status=live}}</ref> His second Netflix production of the year was the [[anthology film]] ''[[Lust Stories]]''. It consists of four short films dealing with female sexuality; Kaushal was seen in [[Karan Johar]]'s segment as a newly married man who fails to recognise his wife's (played by [[Kiara Advani]]) sexual dissatisfaction.<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/lust-stories-movie-review-4-directors-explore-the-idea-of-lust-without-caution-4-out-of-5-stars-1867833?amp=1&akamai-rum=off|title=Lust Stories Movie Review: 4 Directors Explore The Idea of Lust, Without Caution|last=Sen|first=Raja|website=NDTV|date=16 June 2018|accessdate=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616004502/https://www.ndtv.com/entertainment/lust-stories-movie-review-4-directors-explore-the-idea-of-lust-without-caution-4-out-of-5-stars-1867833?amp=1&akamai-rum=off|archive-date=16 June 2018|url-status=live}}</ref> Kaushal's most commercially successful release of 2018 came with [[Rajkumar Hirani]]'s ''[[Sanju]]'', a biopic of the troubled actor [[Sanjay Dutt]], who was portrayed by [[Ranbir Kapoor]] in the film. Kaushal played his best friend Kamli, a fictionalised amalgamation of various real-life friends of Dutt.<ref name="kamli">{{cite news|last=Kameshwari|first=A.|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sanju-actor-vicky-kaushal-ranbir-kapoor-5240771/|work=The Indian Express|title=Vicky Kaushal: Kamli is an amalgamation of three or four of Sanjay Dutt's closest friends|date=2 July 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701063305/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sanju-actor-vicky-kaushal-ranbir-kapoor-5240771/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref> In preparation, he spent time with Paresh Ghelani, who served as the primary inspiration for the role.<ref name="kamli"/> Rachit Gupta from ''[[The Times of India]]'' considered Kaushal's work to be "one of the finest performances in the film" and Samrudhi Ghosh of ''[[India Today]]'' wrote that he "holds his own against Ranbir’s superlative performance, and shines in the funny as well as emotional scenes".<ref> {{cite news|last=Gupta|first=Rachit|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/sanju/movie-review/64790325.cms|work=The Times of India|title=Sanju Movie Review {4/5}: Ranbir's top gun act|date=29 June 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718100128/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/sanju/movie-review/64790325.cms|archive-date=18 July 2018|url-status=live}} </ref><ref>{{cite news|last=Ghosh|first=Samrudhi|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/sanju-movie-review-ranbir-kapoor-breathes-life-into-the-sanjay-dutt-biopic-1272911-2018-06-29|work=[[India Today]]|title=Sanju movie review: Ranbir Kapoor breathes life into Dutt biopic|date=29 June 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629130809/https://www.indiatoday.in/amp/movies/reviews/story/sanju-movie-review-ranbir-kapoor-breathes-life-into-the-sanjay-dutt-biopic-1272911-2018-06-29|archive-date=29 June 2018|url-status=live}}</ref> Both ''Raazi'' and ''Sanju'' proved to be among the highest-grossing [[List of Bollywood films of 2018|Hindi films of 2018]], and with earnings of over {{INRConvert|5.79|b}}, the latter ranks among [[List of highest-grossing Indian films|Indian cinema's biggest grossers]].<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4058|title=Worldwide Top Ten 2018 - Race 3 Second|website=Box Office India|date=26 June 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4058|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref><ref> {{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-sanju-now-6th-highest-bollywood-grosser-worldwide/|title=Box Office: Sanju is now the 6th highest Bollywood grosser worldwide|work=[[Bollywood Hungama]]|date=27 July 2018|accessdate=28 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728002914/http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-sanju-now-6th-highest-bollywood-grosser-worldwide/|archive-date=28 July 2018|url-status=live}} </ref> In his final release of the year, Kaushal reunited with Kashyap for ''[[Manmarziyaan]]'', a [[love triangle]] set in [[Punjab]] and co-starring [[Abhishek Bachchan]] and [[Taapsee Pannu]].<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/abhishek-bachchan-posts-an-update-about-manmarziyan-1839308|title=Abhishek Bachchan Posts An Update About Manmarziyan|last=Basu|first=Nilanjana|website=NDTV|date=18 April 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421161333/https://www.ndtv.com/entertainment/abhishek-bachchan-posts-an-update-about-manmarziyan-1839308|archive-date=21 April 2018|url-status=live}}</ref> [[Anupama Chopra]] took note of how well he used silences to convey his character's pain and desire.<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/manmarziyaan-review-anurag-kashyap-abhishek-bachchan-vicky-kaushal-taapsee-pannu-anupama-chopra|title=Manmarziyaan Movie Review|last=Chopra|first=Anupama|website=Film Companion|date=13 September 2018|accessdate=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916093216/https://www.filmcompanion.in/manmarziyaan-review-anurag-kashyap-abhishek-bachchan-vicky-kaushal-taapsee-pannu-anupama-chopra|archive-date=16 September 2018|url-status=dead}}</ref> For ''Sanju'', Kaushal won the [[Filmfare Award for Best Supporting Actor]] (tied with [[Gajraj Rao]] for ''[[Badhaai Ho]]'').<ref name="ff19">{{cite news|title=Winners of the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/all-winners-of-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-33004-3.html|date=23 March 2019|accessdate=23 March 2019|work=Filmfare}}</ref> In 2019, Kaushal starred as a military officer in ''[[Uri: The Surgical Strike]]'', an action film based on the [[2016 Uri attack]], directed by [[Aditya Dhar]] and filmed in [[Serbia]]. To prepare, he gained muscle weight, practised a [[ketogenic diet]], and underwent five months of military training and [[mixed martial arts]] sessions.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-uri-was-the-most-physically-challenging-film-for-me/articleshow/65992703.cms|title=Vicky Kaushal: 'Uri' was physically the most challenging film for me|last=Dubey|first=Rachna|work=The Times of India|date=28 September 2018|accessdate=18 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929100907/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-uri-was-the-most-physically-challenging-film-for-me/articleshow/65992703.cms|archive-date=29 September 2018|url-status=live}} </ref><ref>{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/vicky-kaushal-by-the-end-of-six-months-i-was-tired-of-eating/20217181|title=Uri star Vicky Kaushal: By the end of six months, I was tired of eating|last=Lulla|first=Sonia|work=[[Mid Day]]|date=9 January 2019|accessdate=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111182452/https://www.mid-day.com/articles/vicky-kaushal-by-the-end-of-six-months-i-was-tired-of-eating/20217181|archive-date=11 January 2019|url-status=live}}</ref> He injured his arm while filming an action sequence in it.<ref name="uri">{{cite web|last=Bhowal|first=Tiasa|url=https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|website=NDTV|title=Vicky Kaushal Injures Arm While Filming ''Uri'', Keeps Shooting|date=17 July 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114726/https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> Uday Bhatia of ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' found Kaushal to be a "fetching stoic lead" but bemoaned the lack of depth in his character.<ref> {{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/xELzFHtWpt88BE7NkEMiTO/Uri-The-Surgical-Strike-review-A-wartime-filmmaking.html|title='Uri: The Surgical Strike' is wartime filmmaking|last=Bhatia|first=Uday|work=Mint|date=11 January 2019|accessdate=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111091456/https://www.livemint.com/Consumer/xELzFHtWpt88BE7NkEMiTO/Uri-The-Surgical-Strike-review-A-wartime-filmmaking.html|archive-date=11 January 2019|url-status=live}} </ref> [[Rajeev Masand]] took note of the film's jingoism and criticised the over-the-top characterisations, but opined that Kaushal "brings both the bulked-up physicality and the sort of steely determination that the part requires".<ref> {{cite web|url=https://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/strike-big/|title=Strike big!|last=Masand|first=Rajeev|website=RajeevMasand.com|date=11 January 2019|accessdate=12 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112195003/https://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/strike-big/|archive-date=12 January 2019|url-status=live}}</ref> ''Uri'' earned {{INRConvert|2.4|b}} in India, and over {{INRConvert|3.5|b}} worldwide, making it the [[List of highest domestic net collection of Hindi films#Domestic net figures|tenth highest-grossing Indian film domestically]].<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood Top Grossers Worldwide|work=Bollywood Hungama|accessdate=2 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204174446/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|archive-date=4 February 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Tuteja, Joginder|url=https://www.businesstoday.in/trending/box-office/uri-box-office-collection-vicky-kaushals-movie-nearing-rs-250-crore-in-india-first-blockbuster-of-2019/story/325410.html|title=Uri Box Office Collection: Vicky Kaushal's movie nearing Rs 250 crore in India; first blockbuster of 2019|work=[[Business Today (India)|Business Today]]|date=7 March 2019|accessdate=20 March 2019}}</ref> Kaushal was awarded with the [[National Film Award for Best Actor]] (shared with [[Ayushmann Khurrana]] for ''[[Andhadhun]]'') and was nominated for the [[Filmfare Award for Best Actor]].<ref name="nfa">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/national-film-awards-2019-the-full-list-of-winners/article28931491.ece|title=National Film Awards 2019: 'Andhadhun', 'Uri:The Surgical Strike' bag awards|work=The Hindu|access-date=9 August 2019|date=9 August 2019}}</ref> A year later, Kaushal starred in the horror film ''[[Bhoot – Part One: The Haunted Ship]]'' (2020), produced by Karan Johar.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/karan-johar-announces-horror-franchise-with-bhoot-part-one-the-haunted-ship-first-look-featuring-vicky-kaushal-6783471.html|title=Karan Johar announces horror franchise with Bhoot – Part One: The Haunted Ship first look, featuring Vicky Kaushal|work=Firstpost|date=10 June 2019|access-date=10 June 2019}}</ref> He suffered an accident during the filming of an action sequence when he fractured his cheekbone.<ref>{{cite news|last=Coutinho|first=Natasha|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-fractures-his-cheekbone-on-the-sets-of-his-upcoming-horror-film/articleshow/68959891.cms|title=Vicky Kaushal fractures his cheekbone on the sets of his upcoming horror film|work=Mumbai Mirror|date=20 April 2019|access-date=20 April 2019}}</ref> Saibal Chatterjee of [[NDTV]] found Kaushal to be "earnest" in a film he considered to be a "horrific misfire".<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bhoot-part-one-the-haunted-ship-movie-review-vicky-kaushal-stars-in-horrific-misfire-1-5-stars-out-o-2183464|title=Bhoot: Part One - The Haunted Ship Movie Review: Vicky Kaushal Stars In Horrific Misfire|website=NDTV|date=21 February 2020|access-date=21 February 2020}}</ref> ====Upcoming projects==== Kaushal will next portray the freedom fighter [[Udham Singh]], who assassinated [[Michael O'Dwyer]], in a [[Sardar Udham Singh|biopic]] directed by [[Shoojit Sircar]], after which he will star as the [[Mughal Empire|Mughal]] emperor [[Aurangzeb]] in ''Takht'', a historical drama directed by Johar, which features an ensemble cast, including [[Ranveer Singh]], [[Kareena Kapoor]], [[Alia Bhatt]], and [[Bhumi Pednekar]].<ref>{{cite news|last=Pathak|first=Vedanshi|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-after-playing-major-in-uri-vicky-kaushal-all-set-to-be-seen-as-freedom-fighter-udham-singh-in-shoojit-sircar-s-next-2726240|title=After playing major in 'Uri', Vicky Kaushal all set to be seen as freedom fighter Udham Singh in Shoojit Sircar's next|work=Daily News and Analysis|date=4 March 2019|access-date=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305150829/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-after-playing-major-in-uri-vicky-kaushal-all-set-to-be-seen-as-freedom-fighter-udham-singh-in-shoojit-sircar-s-next-2726240|archive-date=5 March 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url = https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/takht-karan-johar-alia-bhatt-ranveer-singh-janhvi-kapoor-5298675/ |title = Takht: Karan Johar ropes in Alia Bhatt, Ranveer Singh, Janhvi Kapoor, Kareena Kapoor and others for his next directorial |date = 9 August 2018 |work = The Indian Express |access-date = 9 August 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180809163439/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/takht-karan-johar-alia-bhatt-ranveer-singh-janhvi-kapoor-5298675/ |archive-date = 9 August 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-to-play-dara-shikoh-while-vicky-kaushal-will-be-seen-as-aurangzeb-in-takht/articleshow/67234455.cms|title=Ranveer Singh to play Dara Shikoh while Vicky Kaushal will be seen as Aurangzeb in 'Takht'|work=The Times of India|date=24 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225091547/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-to-play-dara-shikoh-while-vicky-kaushal-will-be-seen-as-aurangzeb-in-takht/articleshow/67234455.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> He has also committed to reunite with Dhar and Gulzar in an action film about the mythological character [[Ashwatthama]] and a biopic of the army officer [[Sam Manekshaw]], respectively.<ref>{{cite news|author=Lohana, Avinash|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-vicky-kaushal-set-to-bring-ashwatthama-on-screen-with-the-makers-of-uri-the-surgical-strike/articleshow/68895198.cms|title=Now, Vicky Kaushal set to bring Ashwatthama on screen with the makers of Uri: The Surgical Strike|work=Mumbai Mirror|date=16 April 2019|access-date=18 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|author=Lohana, Avinash|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/exclusive-vicky-kaushal-to-play-field-marshal-sam-manekshaw-in-meghna-gulzars-movie/articleshow/69964817.cms|title=Exclusive! Vicky Kaushal to play Field Marshal Sam Manekshaw in Meghna Gulzar's movie|work=Mumbai Mirror|date=27 June 2019|access-date=27 June 2019}}</ref> ==In the media== Kaushal topped ''[[The Times of India]]''{{'}}s listing of the country's most desirable men of 2018.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-is-the-times-most-desirable-man-of-2018/articleshow/69361561.cms|title=Meet India's most desirable dudes|date=17 May 2019|work=The Times of India|access-date=21 December 2019}}</ref> ''[[Forbes India]]'' featured him in their [[Forbes 30 Under 30|30 Under 30]] list of 2018.<ref>{{cite news|last=Purandare|first=Kunal|url=http://www.forbesindia.com/article/30-under-30-2018/vicky-kaushal-the-silent-performer/49337/1|title=Vicky Kaushal: The silent performer|date=6 February 2018|accessdate=20 July 2018|work=[[Forbes India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206113942/http://www.forbesindia.com/article/30-under-30-2018/vicky-kaushal-the-silent-performer/49337/1|archive-date=6 February 2018|url-status=live}}</ref> The following year, he appeared in the magazine's [[Forbes Celebrity 100|Celebrity 100]] list, ranking 72nd with an estimated annual income of {{INRConvert|104.2|m}}.<ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |accessdate=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=dead }}</ref> Kaushal also endorses several brands and products, including [[Havells]], [[Reliance Trends]], and [[Oppo]], charging {{INRConvert|2|c}}{{mdash}}{{INRConvert|3|c}} annually per brand.<ref>{{cite news|last1=Bhushan|first1=Ratna|last2=Bailay|first2=Rasul|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/vicky-kaushal-ayushmann-khurrana-emerge-new-poster-boys-of-ad-world/articleshow/71860898.cms?from=mdr|title=Vicky Kaushal, Ayushmann Khurrana emerge new poster boys of ad world|date=2 November 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=13 January 2020}}</ref> Kaushal contributed {{INR|1 crore}} to the [[PM CARES Fund]] and Maharashtra Chief Minister's Relief Fund due to [[COVID-19 pandemic in India]].<ref>{{cite news |title=Vicky Kaushal flaunting his omelette-flipping skills is most of us right now. Watch |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-flaunting-his-omelette-flipping-skills-is-most-of-us-right-now-watch-1663817-2020-04-06 |accessdate=6 April 2020 |work=India Today |date=6 April 2020 |language=en}}</ref> ==Filmography== ===Films=== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|Year ! scope="col"|Film ! scope="col"|Role ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- |2012 !scope="row"|''[[Gangs of Wasseypur]]'' |{{mdash}} |Assistant director |- |2012 !scope="row"|''[[Luv Shuv Tey Chicken Khurana]]'' |Young Omi | |- |2013 !scope="row"|''Geek Out'' | Geek |Short film |- |2015 !scope="row"|''[[Bombay Velvet]]'' | Inspector Basil | |- |2015 !scope="row"|''[[Masaan]]'' | Deepak | |- |2015 !scope="row"|''[[Zubaan]]'' | Dilsher | |- |2016 !scope="row"|''[[Raman Raghav 2.0]]'' | Raghav Singh | |- |2018 !scope="row"|''[[Love per Square Foot]]'' | Sanjay Chaturvedhi | |- |2018 !scope="row"|''[[Raazi]]'' | Iqbal Syed | |- |2018 !scope="row"|''[[Lust Stories]]'' | Paras | Karan Johar's segment |- |2018 !scope="row"|''[[Sanju]]'' | Kamlesh "Kamli" Kanhaiyalal Kapasi | |- |2018 !scope="row"|''[[Manmarziyaan]]'' | Vicky Sandhu | Also playback singer for song "F For Fyaar"<ref>{{cite news|last=Singh|first=Anvita|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|work=The Indian Express|title=Manmarziyaan song F for Fyaar: The Amit Trivedi track has all the makings of an earworm|date=10 August 2018|accessdate=12 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812124205/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|archive-date=12 August 2018|url-status=live}}</ref> |- |2019 ! scope="row"|''[[Uri: The Surgical Strike]]'' | Major Vihaan Singh Shergill | |- |2020 ! scope="row"|''[[Bhoot – Part One: The Haunted Ship]]'' |Prithvi | |- |2021 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''[[Sardar Udham Singh]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | [[Udham Singh]] |Post-production<ref>{{cite news|last=Mankad|first=Himesh|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|work=Mumbai Mirror|title=Shoojit Sircar's Udham Singh biopic to release on October 2, 2020|date=17 June 2019|accessdate=17 June 2019|archive-date=17 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617023709/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|url-status=dead}}</ref> |} === Television === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: margin;" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role |- |2018 | [[25th Screen Awards]] | Co-host<ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-star-screen-awards-2018-deepika-padukone-ranveer-singh-katrina-kaif-alia-bhatt-arrive-in-style-2696863|title=Star Screen Awards 2018: Deepika Padukone - Ranveer Singh, Katrina Kaif, Alia Bhatt arrive in style|work=Daily News and Analysis|date=17 December 2018|accessdate=19 March 2019}}</ref> |- | 2019 | [[Zee Cine Awards 2019]] | Co-host<ref name="zee">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/zee-cine-awards-2019-from-performances-to-hosts-all-you-need-to-know-about-the-ceremony-on-19-march-6286411.html|title=Zee Cine Awards 2019: From performances to hosts, all you need to know about the ceremony on 19 March|work=Firstpost|date=19 March 2019|accessdate=19 March 2019}}</ref> |- | 2019 | [[64th Filmfare Awards]] | Co-host<ref>{{cite news |last1=Khurana |first1=Amman |title=Shah Rukh Khan teaches Vicky Kaushal how to become 'romance ka badshah,' Kajol in splits |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/shah-rukh-khan-teaches-vicky-kaushal-how-to-become-romance-ka-badshah-kajol-in-splits-watch-video/393070 |accessdate=5 May 2019 |work=[[Times Now]] |publisher=[[The Times Group|Bennett Coleman and Company Ltd]] |date=2 April 2019}}</ref> |} ===Music video=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align: margin;" |- !Year !Song !Performer !{{Tooltip|Ref|Reference}} |- |2019 |"[[Pachtaoge]]" |[[Arijit Singh]] |<ref>{{cite news|accessdate=16 August 2019|date=16 August 2019|author=Lohana, Avinash|title=First Look: Vicky Kaushal and Nora Fatehi in the music video Pachtaoge|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/first-look-vicky-kaushal-and-nora-fatehi-in-the-music-video-pachtaoge/articleshow/70693970.cms|work=Mumbai Mirror|archive-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816064137/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/first-look-vicky-kaushal-and-nora-fatehi-in-the-music-video-pachtaoge/articleshow/70693970.cms|url-status=dead}}</ref> |} == Awards and nominations == [[File:Vicky Kaushal National Award for Uri.jpg|thumb|Kaushal receiving the [[National Film Award for Best Actor]] for ''[[Uri: The Surgical Strike]]'' in 2019]] {| class="wikitable" !Year !Film !Award !Category !Result !Ref. |- | rowspan="5" |2016 | rowspan="5" |''[[Masaan]]'' |[[Zee Cine Awards|Zee Cine Award]] |[[Zee Cine Award for Best Male Debut|Best Male Debut]] |{{won}} |<ref>{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607 |title=Zee Cine Awards: Complete List of Winners |last=Prashar |first=Chandni |date=21 February 2016 |website=NDTV |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302151730/http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607 |archive-date=2 March 2016 |url-status=live |access-date=23 June 2016}}</ref> |- |[[Screen Awards]] |[[Screen Award for Best Male Debut|Best Male Debut]] |{{won}} |<ref name="screen">{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815 |title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners |last=Ghosh |first=Raya |date=11 January 2016 |website=[[NDTV]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815 |archive-date=10 January 2016 |url-status=live |access-date=20 July 2018}}</ref> |- |[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|Star Debut of the Year – Male]] |{{won}} |<ref name="iifa">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-winners-deepika-padukone-and-ranveer-singh-piku-bajirao-mastani-best-actor-male-best-actor-female-2876646/|title=IIFA 2016: Deepika Padukone and Ranveer Singh win top laurels|work=The Indian Express|date=26 June 2016|access-date=26 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626055938/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-winners-deepika-padukone-and-ranveer-singh-piku-bajirao-mastani-best-actor-male-best-actor-female-2876646/|archive-date=26 June 2016|url-status=live}}</ref> |- |[[Asian Film Awards]] |[[Asian Film Award for Best Newcomer|Best Newcomer]] |{{nom}} |<ref name="asian">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bajirao-mastani-masaan-bombay-velvet-and-baahubali-nominated-at-10th-asian-film-awards-2613458.html|title='Bajirao Mastani', 'Masaan', 'Bombay Velvet', and 'Baahubali' nominated at 10th Asian Film Awards|work=Firstpost|date=5 February 2016|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112236/https://www.firstpost.com/entertainment/bajirao-mastani-masaan-bombay-velvet-and-baahubali-nominated-at-10th-asian-film-awards-2613458.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> |- |[[Stardust Awards]] |Best Acting Debut (Male) |{{nom}} |<ref>{{cite news |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-stardust-awards-2015/ |title=Nominations for Stardust Awards 2015 |date=15 December 2015 |work=Bollywood Hungama |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011231452/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-stardust-awards-2015/ |archive-date=11 October 2016 |url-status=live |access-date=20 July 2018}}</ref> |- |rowspan=4|2018 |''[[Manmarziyaan]]'' | rowspan="3" | [[25th Screen Awards|Screen Awards]] | [[Screen Award for Best Actor|Best Actor]] | {{nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite episode | title=A Star-studded Night | url=https://www.hotstar.com/tv/star-screen-awards/s-449/a-starstudded-night/1000226800 | access-date=5 May 2019 | series=Star Screen Awards | series-link=Screen Awards | first1=Aly | last1=Morani | authorlink1=Aly Morani | first2=Karim | last2=Morani | authorlink2=Karim Morani | first3=Mohomed | last3=Morani | first4=Mazhar | last4=Nadiadwala | first5=Neelam | last5=Soorma | network=[[Star Plus]] | date=31 December 2018 | archive-date=5 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190505205651/https://www.hotstar.com/tv/star-screen-awards/s-449/a-starstudded-night/1000226800 | url-status=dead }}</ref> |- |''[[Raazi]]'' | rowspan="2" | [[Screen Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] | {{nom}} |- |rowspan=5|''[[Sanju]]'' | {{nom}} |- |[[Indian Film Festival of Melbourne]] |Best Supporting Performance |{{won}} |<ref>{{cite news |last1=IANS |title=IFFM 2018 winners list: Sanju wins Best Film award; Rani Mukerji, Manoj Bajpayee named Best Actors- Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/iffm-2018-winners-list-sanju-wins-best-film-award-rani-mukerji-manoj-bajpayee-named-best-actors-4951921.html |accessdate=16 January 2020 |work=Firstpost |date=13 August 2018 |language=en}}</ref> |- | rowspan="4" |2019 |[[Zee Cine Awards]] |[[Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role – Male|Best Actor in a Supporting Role – Male]] |{{won}} |<ref>{{cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-zee-cine-awards-2019/ |title=Winners of Zee Cine Awards 2019 |date=19 March 2019 |work=Bollywood Hungama |accessdate=19 March 2019 }}</ref> |- |[[Filmfare Awards]] |[[Filmfare Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |{{won}} |<ref name="ff19"/> |- |[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |{{won}} |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2019-complete-winners-list-ranveer-singh-alia-bhatt-andhadhun-sriram-raghavan-6008612/|title=IIFA 2019 winners: Ranveer Singh, Alia Bhatt, Sriram Raghavan win big|date=19 September 2019|website=The Indian Express|access-date=19 September 2019}}</ref> |- |''[[Uri: The Surgical Strike]]'' |[[National Film Awards]] |[[National Film Award for Best Actor|Best Actor]] |{{won}} |<ref name="nfa"/> |- |2020 |''[[Uri: The Surgical Strike]]'' |[[Filmfare Award]] |[[Filmfare Award for Best Actor|Best Actor]] |{{nom}} | |- |} ==References== {{Reflist}} ==External links== {{Commons category}} * {{IMDb name|5817249}} * {{Facebook | id= vicky.kaushal.127| name= Vicky Kaushal}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/vicky-kaushal/ Vicky Kaushal] on [[Bollywood Hungama]] {{Navboxes |title = Awards for Vicky Kaushal |list= {{NationalFilmAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestSupportingActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestSupportingActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestSupportingActorMale}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kaushal, Vicky}} [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Punjabi people]] [[Category:Living people]] [[Category:1988 births]] [[Category:Filmfare Awards winners]] [[Category:Best Actor National Film Award winners]] fgnx4n549264aorv9ctbab3my4yubu0 ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ 0 12215 200239 191208 2026-11-08T15:49:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ | native_name = ᱫᱳᱦᱟᱫᱽ | native_name_lang = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ | other_name = Dhd | settlement_type = ᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = Dhd | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|22|50|05|N|74|15|20|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type3 = Collector & DM | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ]] | subdivision_name3 = ᱥᱨᱤ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱷᱟᱨᱟᱰᱤ, I.A.S | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱑᱔ | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_metro = ᱑᱓᱐,᱕᱐᱓ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name=census>{{cite web|title=Dohad Metropolitan Urban Region Population 2011 Census|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/300-dohad.html|website=www.census2011.co.in|accessdate=23 October 2017}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱘᱙᱑᱕᱑ | area_code = ᱒᱖᱗᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = GJ-20 | website = https://dahod.gujarat.gov.in | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] }} [[File:Jilla Panchayat Bhawan Dahod.jpg|thumb|ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] '''ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱫᱩᱫᱷᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱸᱛ ᱫᱚᱫᱷᱤᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱫᱩᱫᱷᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱓ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱳᱦᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ", ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾<ref name="Desai2007">{{cite book|author=Anjali H. Desai|title=India Guide Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA180|accessdate=28 August 2017|year=2007|publisher=India Guide Publications|isbn=978-0-9789517-0-2|page=180}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref name=census/> ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱐,᱕᱐᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙% ᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱓.᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:Dahod Bus stand.jpg|thumb|GSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ]] '''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ''' ᱡᱤᱮᱥᱟᱨᱴᱤᱥᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱣᱚᱦᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱨᱮᱞᱣᱮ''' ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱜᱩᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱰᱮᱨᱱᱤᱡᱟᱥᱚᱱ (Modernization) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] (ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱫᱤᱱ) ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ [[ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱠᱨᱟᱸᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱕ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱯᱞᱟᱥ (plus) ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱞ, ᱟᱣᱟᱸᱛᱤᱠᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱜᱟᱱᱜᱳᱨ) ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱖ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱼ [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]] ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20200727104445/http://www.dahod.com/ www.dahod.com] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱦᱳᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 8m1ejme07nh045wefgz2piilhnlnc1o ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 12533 200191 197226 2026-11-08T14:17:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200191 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱨᱩᱥ<br/>ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ | nativename = {{lang|ru|русский язык}} (russkiy yazyk) | pronunciation = {{IPA-ru|ˈruskʲɪj jɪˈzɨk||Ru-russkiy jizyk.ogg}} | states = [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]], [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱮᱥᱛᱳᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ | ethnicity = ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ | speakers = {{sigfig|154|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ref = e21 | speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]]: {{sigfig|110.4|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱒)<ref name=e21/> | familycolor = Indo-European | fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | fam4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | ancestor = ᱢᱟᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | script = [[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ]] ([[ᱨᱩᱥ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ | nation = {{Collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = ᱑᱑ ᱫᱤᱥᱚᱢ| |[[File:Flag of Russia.svg|22x20px]] [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] <small>(ᱫᱤᱥᱚᱢ)</small><ref name=RusConst>{{cite web |url = http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |title = Article 68. Constitution of the Russian Federation |website = Constitution.ru |access-date=18 June 2013 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130606071041/http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |archive-date=6 June 2013 }}</ref><br /> [[File:Flag of Belarus.svg|22x20px]] [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]]<ref name=Belarus>{{cite web |url = http://president.gov.by/en/press19329.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502115338/http://president.gov.by/en/press19329.html|archivedate=2 May 2007 |title=Article 17. Constitution of the Republic of Belarus |website = President.gov.by |date=11 May 1998 |access-date=18 June 2013}}</ref><br /> [[File:Flag of Kazakhstan.svg|22x20px]] [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]] <small>(co-official)</small><ref name=Kazakhstan>{{cite web |first = N. |last = Nazarbaev |url = http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020060732/http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/ |archive-date=20 October 2007 |title=Article 7. Constitution of the Republic of Kazakhstan |website = Constcouncil.kz |date=4 December 2005 |access-date=18 June 2013}}</ref><br /> [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|22x20px]] [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]] <small>(co-official)</small><ref name=Kyrgyzstan>{{Cite web|url=https://www.gov.kg/ky|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222125830/http://www.gov.kg/?page_id=263|url-status=dead|title=Официальный сайт Правительства КР|archivedate=22 December 2012|website=Gov.kg|accessdate=16 February 2020}}</ref><br /> [[File:Flag of Tajikistan.svg|22x20px]] [[ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]<ref>{{cite web |title=КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН |url=http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html |website=prokuratura.tj |publisher=Parliament of Tajikistan |accessdate=9 January 2020}}</ref> <br> [[File:Flag of Uzbekistan.svg|22x20px]] [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] <small>(inter-ethnic communication)</small><ref name="AA">{{cite web |author=Юрий Подпоренко |title = Бесправен, но востребован. Русский язык в Узбекистане |url = http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |year=2001 |publisher=Дружба Народов |access-date=27 May 2016 |url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160513012627/http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |archive-date=13 May 2016 }}</ref><ref name="Шухрат Хуррамов">{{cite web|author=Шухрат Хуррамов|title=Почему русский язык нужен узбекам? |url = http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/|date=11 September 2015 |website=365info.kz |access-date=27 May 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160701175737/http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/ |archive-date=1 July 2016 }}</ref><ref name="AB">{{cite web |author=Евгений Абдуллаев |title=Русский язык: жизнь после смерти. Язык, политика и общество в современном Узбекистане |url = http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html |year=2009 |publisher=Неприкосновенный запас |access-date=27 May 2016|url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160623201807/http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html|archive-date=23 June 2016 }}</ref><br /> [[File:Flag of Ukraine.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]: * ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱚᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱭᱟ{{NoteTag|The status of [[Crimea]] and of the city of [[Sevastopol]] is [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|under dispute between Russia and Ukraine]] since March 2014; Ukraine and the majority of the international community consider Crimea to be an [[autonomous republic]] of Ukraine and Sevastopol to be one of Ukraine's [[cities with special status]], whereas Russia, on the other hand, considers Crimea to be a [[federal subject of Russia]] and Sevastopol to be one of Russia's three [[federal cities of Russia|federal cities]].}} [[File:Flag of Turkmenistan.svg|22x20px]] [[ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] <small>(inter-ethnic communication)</small><br /> [[File:Flag of Moldova.svg|22x20px]] [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]]: * [[File:Flag of Gagauzia.svg|22x20px]] [[ᱜᱟᱜᱟᱣᱡᱤᱭᱟ]] <small>(co-official)</small><ref name=Gagauzia>{{cite web |url=http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240 |title=Article 16. Legal code of Gagauzia (Gagauz-Yeri) |website=Gagauzia.md |date=5 August 2008 |access-date=18 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513170728/http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&idc=389&id=240 |archive-date=13 May 2013 }}</ref> * ᱛᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱛᱨᱤᱭᱟ <small>(co-official)</small> ''Partially recognized states:''<br /> [[File:Flag of Abkhazia.svg|22x20px]] [[ᱟᱵᱷᱠᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]]<ref name="partialrecognition">Abkhazia and South Ossetia are only [[international recognition of Abkhazia and South Ossetia|partially recognized countries]]</ref><small>(co-official)</small><ref name=Abkhazia>{{Cite web|url=http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty|title=Конституция Республики Абхазия|date=18 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118213155/http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty|accessdate=16 February 2020|archive-date=18 January 2009}}</ref><br /> [[File:Flag of South Ossetia.svg|22x20px]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱳᱠᱮᱥᱤᱭᱟ]]<ref name="partialrecognition" /><small>(state)</small><ref name=Ossetia>{{Cite web|url=http://cominf.org/node/1127818105|title=Wayback Machine|date=11 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811021536/http://cominf.org/node/1127818105|accessdate=16 February 2020|archive-date=11 August 2009}}</ref><br /> '''Organizations:'''<br /> {{UNO}} * [[:en:International Atomic Energy Agency|IAEA]] * [[:en:International Civil Aviation Organization|ICAO]] * UNESCO * [[:en:World Health Organization|WHO]] [[:en:Commonwealth of Independent States|CIS]]<br /> [[Warsaw Pact]] <small>(defunct)</small><br /> [[Eurasian Economic Community|EAEC]]<br /> [[:en:Collective Security Treaty Organization|CSTO]]<br /> [[:en:Comecon|CMEA]] <small>(defunct)</small><br /> [[GUAM]]<ref>{{cite web|url=http://guam-organization.org/en/node/450|title=Charter of Organization for democracy and economic development – GUAM – GUAM|website=guam-organization.org|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305201355/http://guam-organization.org/en/node/450|archivedate=5 March 2016|df=|date=22 April 2006}}</ref> <br /> [[:en:Shanghai Cooperation Organisation|SCO]]<br /> [[File:OSCE logo.svg|22px]] [[Organization for Security and Co-operation in Europe|OSCE]]<br /> [[:en:Antarctic Treaty Secretariat|ATS]]<br /> [[File:ISO english logo.svg|22px]] [[:en:International Organization for Standardization|ISO]]}} | minority = {{collapsible list |[[File:Flag of Romania.svg|22x20px]] [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]]<small> (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ)</small> * [[:en:Tulcea County|ᱛᱩᱞᱥᱮᱭᱟ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ]] ᱟᱨ [[:en:Constanța County|ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱱᱴᱟ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ{{citation needed|date=April 2016}} [[File:Flag of Ukraine.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]<small> (ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ)</small><br/> [[File:Flag of Israel.svg|22x20px]] [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]]<br /> [[File:Flag of Azerbaijan.svg|22x20px]] [[ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ]]{{citation needed|date=November 2019}}<br /> [[File:Flag of Armenia.svg|22x20px]] [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]]<ref name=No148>{{cite web |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) |publisher=[[Council of Europe]] |access-date=22 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522083136/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23%2F01%2F05&CL=ENG&VL=1 |archivedate=22 May 2012 |df= }}</ref><br /> [[File:Flag of Poland.svg|22x20px]] [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<ref name=No148 /><br /> [[File:Flag of Czech Republic.svg|22x20px]] [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]<ref>{{cite web |url=http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |title=National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic |publisher=Vlada.cz |access-date=22 May 2012 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120607051111/http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |archive-date=7 June 2012 }}</ref><br /> [[File:Flag of Slovakia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]]<ref name=No148 /><br /> [[File:Flag of Latvia.svg|22x20px]] [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]]<br /> [[File:Flag of Moldova.svg|22x20px]] [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]]{{citation needed|date=April 2016}}<br /> [[File:Flag of Cyprus.svg|22x20px]] [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]<br /> {{flag|ᱪᱤᱱ}}<br /> [[File:Flag of Mongolia.svg|22x20px]] [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]]<br> [[File:Flag of Uzbekistan.svg|22x20px]] [[ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]<ref>{{cite web|author=Юрий Подпоренко|title=Бесправен, но востребован. Русский язык в Узбекистане|url=http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/|year=2001|publisher=Дружба Народов|access-date=27 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513012627/http://mytashkent.uz/2015/04/27/bespraven-no-vostrebovan-russkij-yazyk-v-uzbekistane/|archivedate=13 May 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web|author=Шухрат Хуррамов|title=Почему русский язык нужен узбекам?|url=http://365info.kz/2015/09/russkij-yazyk-v-uzbekistane/|date=11 September 2015|website=365info.kz|access-date=27 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701175737/http://365info.kz/|archivedate=1 July 2016|df=}}</ref><ref>{{cite web |author=Евгений Абдуллаев|title=Русский язык: жизнь после смерти. Язык, политика и общество в современном Узбекистане |url = http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html |year=2009 |publisher=Неприкосновенный запас |access-date=27 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623201807/http://magazines.russ.ru/nz/2009/4/ab21.html|archivedate=23 June 2016 }}</ref><ref>{{cite web |author = А. Е. Пьянов |title = СТАТУС РУССКОГО ЯЗЫКА В СТРАНАХ СНГ |url = http://www.philology.ru/linguistics2/pyanov-11.htm|publisher=2011|access-date=27 May 2016 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528192438/http://www.philology.ru/linguistics2/pyanov-11.htm|archivedate=28 May 2016 }}</ref><br /> }} | agency = [[:en:Russian Language Institute|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims |title=Russian Language Institute |website=Ruslang.ru |access-date=16 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719234135/http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims |archive-date=19 July 2010 }}</ref> ᱨᱮ [[:en:Russian Academy of Sciences|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]] | iso1 = ru | iso2 = rus | iso3 = rus | lingua = 53-AAA-ea < [[East Slavic languages|53-AAA-e]]<br />(varieties: 53-AAA-eaa to 53-AAA-eat) |map = Idioma ruso.PNG |mapcaption = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱤᱞ) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱱᱤᱞ) | map2 = Russian language status and proficiency in the World.svg | mapcaption2 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱰᱤᱯ ᱱᱤᱞ) ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲᱼᱱᱤᱞ) | notice = [[International Phonetic Alphabet|IPA]] | glotto = russ1263 | glottorefname = Russian }} '''ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱥᱮ '''ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' (ᱨᱩᱥ : русский язык, ''ᱨᱩᱥᱠᱤᱭ ᱭᱤᱡᱤᱠ'') ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]], [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]], [[ᱵᱟᱞᱴᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ]], [[ᱠᱚᱠᱮᱥᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱡᱤᱣᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱞᱴᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ== ==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ== ==ᱪᱤᱠᱤ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|Russian derivation|wikt=Category:Russian language|voy=Russian phrasebook}} {{InterWiki |code = ru }} * {{Wiktionary-inline|Appendix:Russian Swadesh list}} * Oxford Dictionaries [http://www.oxforddictionaries.com/ru/ Russian Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909151244/http://www.oxforddictionaries.com/ru |date=2016-09-09 }} * {{curlie|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Indo-European/Slavic/Russian|Russian Language}} * [https://www.livelingua.com/fsi-russian-course.php USA Foreign Service Institute Russian basic course] * [http://www.spanishenglish.com/russian-translation.html Free English to Russian Translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726061614/https://www.spanishenglish.com/russian-translation.html |date=2020-07-26 }} * [http://context.reverso.net/translation/ Translation of Russian expressions and phrases] * [https://www.youtube.com/playlist?list=PLF2F566484C119BF4 Russian – YouTube]: playlist of (mostly half-hour-long) video lessons from Dallas Schools Television * [http://wikitranslate.org/wiki/Russian Free Online Russian Language WikiTranslate Video Course] * [http://www.ruscorpora.ru/ Национальный корпус русского языка] National Corpus of the Russian Language (ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://www.ruslang.ru/ Russian Language Institute] Language regulator of the Russian language (ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) * [http://getrussia.com/articles/russian_around_the_globe/ Top 7 foreign universities where studied Russian language] * [https://www.elitetranslingo.com/languages/eastern-european/russian-translation-services/ Russian Cultural Solution Agency] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱤᱨᱜᱤᱡᱽᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱩᱨᱠᱢᱮᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] bjutzojjeij6nrpx9hkqv5a0w1i5r8y ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 12560 200344 188202 2026-11-08T18:09:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200344 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱯᱳᱞᱤᱥ | nativename = {{lang|pl|język polski}} | pronunciation = {{IPA-pl|ˈpɔlskʲi||Pl-polski.ogg}} | states = [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]], [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱟᱸᱜᱽᱨᱤ]], [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱯᱟᱪᱮ [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱟᱨᱮ [[ᱠᱨᱮᱥᱤ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ | ethnicity = ᱯᱳᱞᱤᱥ<br/>ᱠᱟᱥᱩᱵ<br/>ᱥᱤᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱥ | speakers = ᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | ref = <ref name="almanac">''World Almanac and Book of Facts'', World Almanac Books, Mahwah, 1999. {{ISBN|0-88687-832-2}}.</ref> | speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ +<ref name="encyklopedia">''Encyklopedia języka polskiego'', pod red. S Urbańczyka i M. Kucały, Ossolineum, wyd. 3, Warszawa 1999, {{ISBN|83-04-02994-4}}, s. 156.</ref> | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] | fam5 = [[ᱞᱮᱪᱤᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱪᱤᱴᱤᱠ]] | ancestor = ᱢᱟᱬᱮ ᱯᱳᱞᱤᱥ | ancestor2 = ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱯᱳᱞᱤᱥ | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ]])<br/>ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ | nation = [[File:Flag of Poland.svg|22x20px]] [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<br/>[[File:Flag of European Union.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱳ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] | minority = [[File:Flag of Czech Republic.svg|22x20px]] [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]<ref name="euro-charter">[[European Charter for Regional or Minority Languages]]</ref><br>[[File:Flag of Hungary.svg|22x20px]] [[ᱦᱟᱸᱜᱽᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://europapont.blog.hu/2016/03/16/nyelvi_sokszinuseg_az_eu-ban_hivatalos_regionalis_es_kisebbsegi_nyelvek_a_tagallamokban|title=Nyelvi sokszínűség az EU-ban – hivatalos regionális és kisebbségi nyelvek a tagállamokban|publisher=|accessdate=28 November 2018|date=16 March 2016|language=hu}}</ref><br>[[File:Flag of Lithuania.svg|22x20px]] [[ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite act|url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/QueVoulezVous.asp?NT=157&CM=2&DF=18/04/02&CL=ENG|title=Framework Convention for the Protection of National Minorities|index=157|type=Treaty|legislature=Council of Europe|date=1 February 1995|accessdate=28 November 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.minelres.lv/NationalLegislation/Lithuania/lithuania.htm|title=MINELRES - Minority related national legislation - Lithuania|website=www.minelres.lv|accessdate=28 November 2018}}</ref><br>[[File:Flag of Slovakia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]]<ref name="euro-charter"/><br>[[File:Flag of Ukraine.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]]<ref name="euro-charter"/><ref>{{cite web | url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 | title=Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version — Revision from 01.02.2014) | publisher=Zakon2.rada.gov.ua | work=Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2 | date=1 February 2014 | accessdate=30 April 2014 | archive-date=14 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140214125040/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 | url-status=dead}}</ref> | agency = [[:en:Polish Language Council|Polish Language Council]]<br>(of the [[:en:Polish Academy of Sciences|Polish Academy of Sciences]]) | iso1 = pl | iso2 = pol | iso3 = pol | lc1 = szl | ld1 = [[:en:Silesian Polish|Silesian]] | lingua = 53-AAA-cc [[West Slavic languages|53-AAA-b..-d]]<br>(varieties: 53-AAA-cca to 53-AAA-ccu) | map = Map of Polish language.svg | mapcaption = {{legend|#1E90FF|ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ}} {{legend|#87CEEB|ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ}} {{legend|#87CEEB|ᱢᱟᱭᱱᱳᱨᱤᱴᱤ (Minority) ᱯᱳᱞᱤᱥ}} | notice = IPA | sign = [[System Językowo-Migowy]] (SJM) | glotto = poli1260 | glottorefname = Polish }} '''ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' (ᱯᱳᱞᱳᱥ : język polski, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] : Polish) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱪᱤᱴᱤᱠ (Lechitic) ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/335581/Lekhitic-languages |title=Lekhitic languages|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=2015-01-08 |accessdate=2015-03-31}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱳ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱩᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{External links|date=March 2015}} {{InterWiki|code=pl}} {{WikisourceWiki|code=pl}} {{Wikivoyage|Polish phrasebook|Polish|a phrasebook}} {{Sister project links |wikt=Category:Polish language |commons=Polish language |b=Polish |n=no |q=Polish language |s=no |v=no |voy=no |species=no |d=no}} * [http://www.polish-interpreting.co.uk Interpreting Translation Polish-English Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824165344/http://polish-interpreting.co.uk/ |date=2018-08-24 }} * [http://www.surfacelanguages.com/language/Polish.html Basic Polish Phrases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200820213320/https://surfacelanguages.com/language/Polish.html |date=2020-08-20 }} * [https://web.archive.org/web/20140716084912/http://www.kurspl.com/ Basic Polish Phrases Audio Course] * [https://web.archive.org/web/20120629231024/http://www.polish-translators.com/grammar.html Polish Pronunciation Audio and Grammar Charts] * [http://www.kcl.ac.uk/artshums/depts/mlc/lrc/language-resources/polish.aspx King's College London: Polish Language Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205020905/http://www.kcl.ac.uk/artshums/depts/mlc/lrc/language-resources/polish.aspx |date=2014-12-05 }} * [http://polish.slavic.pitt.edu University of Pittsburgh: Polish Language Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806104703/http://polish.slavic.pitt.edu/ |date=2020-08-06 }} * "[https://www.bbc.co.uk/languages/polish/soap/ A Touch of Polish]", [[BBC]] * [http://grzegorj.interiowo.pl/gram/en/gram00.html A Grammar of the Polish Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180402124829/http://grzegorj.interiowo.pl/gram/en/gram00.html |date=2018-04-02 }} * [http://seelrc.org:8080/grammar/pdf/compgrammar_polish.pdf A Concise Polish Grammar, by Ronald F. Feldstein (110-page 600-KB pdf)] * [https://web.archive.org/web/20131123031658/http://polish.slavic.pitt.edu/polish/ Oscar Swan's Electronic Polish-English, English-Polish dictionary] * [https://web.archive.org/web/20131217103006/http://hablaa.com/english-polish/ English-Polish Online Dictionary] * [http://www.polish-dictionary.com/ Basic English-Polish Dictionary] * [http://glosbe.com/en/pl Big English-Polish Dictionary] with example sentences from translation memories * [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Polish_Swadesh_list Polish Swadesh list of basic vocabulary words] from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix] * [http://www.learnpolish-online.com Learn Polish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225011311/http://www.learnpolish-online.com/ |date=2021-02-25 }}—List of Online Polish Courses * [http://www.personal.ceu.hu/students/97/Roman_Zakharii/polski.htm Polish English wordlist, 600 terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008043213/http://www.personal.ceu.hu/students/97/Roman_Zakharii/polski.htm |date=2013-10-08 }} * [http://culture.pl/en/article/languages-you-never-knew-existed A taste of linguistic diversity of contemporary Poland], Culture.pl * [http://arquivo.pt/wayback/20141128233029/http%3A//www.kellyproject.eu/wp%2Dcontent/uploads/2012/07/Polish_M3.xls KELLY Project word list] 9000 most useful words for learners of Polish * [https://www.dictionaries24.com/english,polish,dictionary Dictionaries24.com] Online dictionary with English-Polish and Polish-English translations * [https://culture.pl/en/article/polszczyzna-and-the-revolutionary-feminine-suffix ‘Polszczyzna’ & the Revolutionary Feminine Suffix] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== bj2klate9cwupqptz766d5l2jf3wuv2 ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ 0 12584 200446 189769 2026-11-08T20:01:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200446 wikitext text/x-wiki {{Geobox | ᱜᱟᱰᱟ <!-- *** Name section *** --> |name = ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ |native_name = ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ <!-- *** Map section *** --> |map = |map_caption = <!-- General section *** --> |country = ᱱᱮᱯᱟᱞ |country1 = |state = |city = |city1 = |city2 = |city3 = |city4 = |city5 = |city6 = |length = |length_imperial = |watershed = |watershed_imperial = |discharge_location = |discharge_average = |discharge_average_imperial = |discharge_max_month = |discharge_max = |discharge_max_imperial = |discharge_min_month = |discharge_min = |discharge_min_imperial = |discharge1_location = |discharge1_average = |discharge1_average_imperial = <!-- *** Source *** --> |source_name = [[बाघद्वार]] |source_location = |source_country = ᱱᱮᱯᱟᱞ |source_country1 = |source_elevation = |source_elevation_imperial = |source_lat_d = |source_lat_m = |source_lat_s = |source_lat_NS = |source_long_d = |source_long_m = |source_long_s = |source_long_EW = <!-- *** Mouth *** --> |mouth_name = |mouth_location = बागद्वार, [[ᱥᱤᱵᱯᱩᱨᱤ]] |mouth_country = नेपाल |mouth_country1 = |mouth_elevation = |mouth_elevation_imperial = |mouth_lat_d = 27 |mouth_lat_m = 29 |mouth_lat_s = 09 |mouth_lat_NS = N |mouth_long_d = 85 |mouth_long_m = 17 |mouth_long_s = 23 |mouth_long_EW = E <!-- *** Tributaries *** --> |tributary_left = [[ᱵᱤᱥᱠᱩᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] |tributary_left1 = |tributary_left2 = |tributary_left3 = |tributary_left4 = |tributary_right = [[ᱦᱚᱱᱩᱢᱚᱱᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ]] |tributary_right1 = |tributary_right2 = |tributary_right3 = |tributary_right4 = <!-- *** Image *** ---> |image =Bagmati river from Sundarilal (8).jpg|thumb| |image_size = 250px |image_caption =ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱳᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ}} '''ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱟᱜᱫᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱩᱨᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩᱜ-ᱟ । ᱴᱮᱠᱩ ᱫᱳᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱥᱟᱜ-ᱟᱭ । ᱪᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱞᱪᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱯᱛᱭᱚᱠᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱛᱚᱨᱟᱤ]] ᱥᱮᱡᱽ ᱮ ᱟᱛᱩᱜ-ᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱢᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ । ==ᱪᱤᱛᱟᱨ== <gallery> File:Bagmati River at Sundarijal (1).JPG|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ File:Bagmati Khola from Sundarijal (1).JPG|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱡᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱨ File:Bagmati River at Sundarijal (2).JPG|'''ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' File:Bagmati River 2.jpg|ᱵᱟᱜᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱴᱷᱚᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱱᱟᱢᱚᱸᱜᱚᱞ ᱨᱮ </gallery> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Bagmati river}} * [http://www.friendsofthebagmati.org.np/ Friends of the Bagmati] * [https://web.archive.org/web/20110724190156/http://sangesh.com.np/blog/?p=453 Illegal Capture of Bagmati River Banks] * [https://web.archive.org/web/20151223233340/http://nepalrudraksha.com/pashupatinath-temple/ Religious story of Bagmati River] {{Hydrography of Nepal}} {{Rivers in Bihar}} [[Category:Rivers of Nepal]] [[Category:Newar]] [[Category:Rivers of Bihar]] [[Category:International rivers of Asia]] [[Category:Rivers of India]] 6oay7eqicd1n2bpb2v3fra0dyzdqiy8 ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ 0 12952 200198 192896 2026-11-08T14:31:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200198 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ |common_name = ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ |native_name = {{native name|ro|România}} |image_flag = Flag of Romania.svg |image_coat = Coat of arms of Romania.svg |national_anthem = "[[Deșteaptă-te, române!]]"<br />({{Lang-en|"Awaken thee, Romanian!"}})<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Desteapta-te, romane!.ogg|center]]</div> |image_map = {{Switcher|[[File:EU-Romania (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:EU-Romania.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|default=1}} |map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=Europe|region_color=dark grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=green|legend=EU-Romania.svg}} |capital = [[ᱵᱩᱡᱷᱟᱨᱮᱥᱴ]] |coordinates = {{Coord|44|25|N|26|06|E|type:city}} |largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ |official_languages = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]<ref>{{cite web|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a13|title=Constitution of Romania|publisher=Cdep.ro|access-date=2 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907214119/http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a13|archive-date=7 September 2017|df=dmy-all}}</ref> | languages2_type = ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ <br />ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ<!--Protected and/or co-official (regional) languages--><ref>{{cite web|title=Reservations and Declarations for Treaty No.148 – European Charter for Regional or Minority Languages|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|website=Council of Europe|publisher=Council of Europe|access-date=3 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208122308/http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|archive-date=8 December 2015|df=dmy-all}}</ref> | languages2 = {{Collapsible list |titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title= ''See here'' |[[Albanian language|ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[Armenian language|ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱚ]] |[[Bulgarian language|ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱚ]] |[[Croatian language|ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |[[Czech language|ᱪᱮᱠ]] |[[German language|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] |[[Greek language|ᱜᱨᱤᱠ]] |[[Italian language|ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ]] |[[Macedonian language|ᱢᱮᱥᱟᱰᱳᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[Hungarian language|ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱚ]] |[[Polish language|ᱯᱳᱞᱤᱥ]] |[[Romani language|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]] |[[Russian language|ᱨᱩᱥ]] |[[Ruthenian language|ᱨᱩᱛᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ]] |[[Serbian language|ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ]] |[[Slovak language|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |[[Crimean Tatar language|ᱛᱟᱛᱟᱨ]] |[[Turkish language|ᱛᱩᱨᱠᱤᱥ]] |[[Ukrainian language|ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱚ]] |[[ᱭᱤᱫᱫᱤᱥ]] }} |ethnic_groups = {{unbulleted list | ᱘᱘.᱙᱒% [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱹᱱ]] | ᱖.᱕0% [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱹᱱ]] | ᱓.᱒᱙% [[ᱨᱳᱢᱱᱤ]] | ᱑.᱒᱙% ᱮᱴᱟᱜ }} |ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱑ |ethnic_groups_ref = <ref name="CensusRef">{{cite web|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf|title=Romanian 2011 census (final results)|publisher=INSSE|access-date=28 August 2012|language=ro|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717125951/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf|archive-date=17 July 2013|df=dmy-all}}</ref> |demonym = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱚ]] |religion = ᱘᱖.᱔᱕% [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]] <br/>᱗.᱑᱕% [[ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱ]] <br/>᱕.᱔᱑% [[ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱟᱞᱤᱠ]] <br/>0.᱗᱘% ᱮᱴᱟᱜ <br/>0.᱒᱑% ᱵᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱤᱭᱟᱹ/[[ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ]] |religion_year = 2011 |religion_ref = <ref name="census_2011_rel"/> |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]]<br />[[republic]] |leader_title1 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱝᱠᱮ]] |leader_name1 = [[ᱠᱞᱟᱶᱥ ᱞᱳᱦᱟᱱᱱᱤᱥ]] |leader_title2 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] |leader_name2 = [[Ilie Bolojan]] |legislature = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ]] |upper_house = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ|ᱥᱮᱱᱮᱴ]] |lower_house = [[Chamber of Deputies (Romania)|Chamber of Deputies]] |sovereignty_type = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱜᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ|Establishment history]] |established_event1 = First Romanian polities |established_date1 = {{circa}} 895 / 1247<sup>a</sup> |established_event2 = [[Wallachia|Principality of Wallachia]] |established_date2 = 1330 |established_event3 = [[Moldavia|Principality of Moldavia]] |established_date3 = {{circa}} 1360 |established_event4 = [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] |established_date4 = 1570 |established_event5 = First [[personal union|common rule]] under [[Michael the Brave]] |established_date5 = 1600 |established_event6 = [[United Principalities]]<sup>b</sup> |established_date6 = ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱕᱙ |established_event7 = [[Romanian War of Independence|Independence]] from<br />the [[Ottoman Empire]] |established_date7 = ᱙ ᱢᱮ ᱑᱘᱗᱗{{\}}᱑᱘᱗᱘<sup>c</sup> |established_event8 = [[Kingdom of Romania]] |established_date8 = ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱘᱑ |established_event9 = [[Greater Romania]]<sup>d</sup> |established_date9 = ᱑᱙᱑᱘ / ᱑᱙᱒᱐<sup>e</sup> |area_km2 = ᱒᱓᱘,᱓᱙᱗ |area_rank = ᱘᱑ ᱟᱱᱟᱜ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]]--> |area_sq_mi = ᱙᱒,᱐᱔᱖ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 3 |population_estimate = {{decrease}} ᱑᱙,᱓᱑᱗,᱙᱘᱔<ref>{{cite web|url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2020r.pdf|title=Populaţia rezidentă la 1 Ianuarie 2020|language=ro|trans-title=The usually resident population on 1 January 2020|publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)|National Institute of Statistics]]|website=Insse.ro|access-date=28 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200828223044/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2020r.pdf|archive-date=28 August 2020|url-status=bot: unknown}}</ref> |population_census = ᱒᱐,᱑᱒᱑,᱖᱔᱑<ref name="CensusRef" /> |population_estimate_year = 01.01.2020 |population_estimate_rank= ᱖᱑ ᱟᱱᱟᱜ |population_census_year = ᱒᱐᱑᱑ |population_census_rank = |population_density_km2 = 84.4 |population_density_sq_mi = 218.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ᱑᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ |GDP_PPP = {{increase}} $525.051 billion<ref name="IMFWEORO">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.y=3&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=968&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=16 October 2019}}</ref> |GDP_PPP_year = ᱒᱐᱒᱐ |GDP_PPP_rank = 40th |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $᱒᱙,᱕᱕᱕<ref name="IMFWEORO"/> |GDP_nominal_year = ᱒᱐᱒᱐ |GDP_nominal_rank = ᱔᱖ ᱟᱱᱟᱜ |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $᱑᱓,᱔᱑᱔<ref name="IMFWEORO"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 57th |Gini = 34.8 <!--number only--> |Gini_year = ᱒᱐᱑᱙ |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref =<ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=8 May 2020}}</ref> |Gini_rank = |HDI = 0.816 <!--number only--> |HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=2018 Human Development Report|date=2018|access-date=20 September 2018|publisher=United Nations Development Programme|pages=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322121226/http://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/ROU.pdf|archive-date=22 March 2017|df=dmy-all}}</ref> |HDI_rank = 52nd |currency = [[Romanian leu]] |currency_code = RON |time_zone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |utc_offset_DST = +3 |time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] |date_format = dd.mm.yyyy&nbsp;([[Anno Domini|AD]]) |drives_on = right |calling_code = [[Telephone numbers in Romania|+40]] |patron_saint = [[Andrew the Apostle|Saint Andrew]] | iso3166code = RO |cctld = [[.ro]]<sup>f</sup> |footnote_a = A [[Vlach]] duke ruling Transylvania around 895, [[Gelou]], is mentioned alongside [[Glad (duke)|Glad]] and [[Menumorut]] in the late 12th&nbsp;century ''[[Gesta Hungarorum]]'' (the reliability of which is debated); a 1247 royal charter, known as the [[Diploma of the Joannites]], mentions four Romanian ''[[Knez (Vlach leader)|keneziates]]'' (or polities) in [[Muntenia]] and [[Oltenia]]. |footnote_b = The double election of [[Alexandru Ioan Cuza]] in [[Moldavia]] and [[Wallachia]] (respectively, 5&nbsp;and 24&nbsp;January 1859). |footnote_c = Independence proclaimed on 9&nbsp;May 1877, internationally recognised in 1878. |footnote_d = Romania in the interwar period, following the [[Union of Transylvania with Romania|proclamation of the union]] in 1918 including [[Bessarabia]], [[Bukovina]], [[Transylvania]], parts of [[Banat]], [[Crișana]] and [[Maramureș]], established after the [[Paris Peace Conference, 1919|Paris Peace Conference]] closing [[World War&nbsp;I]] in 1920. |footnote_e = Monarchy was abolished on 30&nbsp;December 1947 upon the proclamation of the [[Socialist Republic of Romania|People's Republic]] and was changed with the [[1965 Constitution of Romania|new constitution]] upon its adoption on 21&nbsp;August 1965 as the Socialist Republic. The Communist regime [[Romanian Revolution|fell]] on 22&nbsp;December 1989, the new democratic government was installed on 20&nbsp;May 1990 and the new post-communist [[Constitution of Romania|constitution]] was adopted on 21&nbsp;November 1991. Romania joined the [[European Union]] on 1&nbsp;January 2007. |footnote_f = Also [[.eu]], shared with other [[European Union]] member states. }} '''ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ''' ([[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] : România ''ᱨᱳᱢᱤᱱᱤᱭᱟ'') [[ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱰᱟ|ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱓᱘,᱓᱙᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ (᱙᱒,᱐᱔᱖ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱨᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱵᱩᱡᱷᱟᱨᱮᱥᱴ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ=== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] 91ofl8j5rnaismf3tu2hcewrq4xxx6z ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13111 200266 190963 2026-11-08T16:20:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200266 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ | nativename = {{lang|uk|українська мова}} | pronunciation = {{IPA|uk|ʊkrɐˈjinʲsʲkɐ ˈmɔwɐ|}} | states = ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ | ethnicity = ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ | speakers = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (L1): {{sigfig|32.124580|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = ᱒᱐᱒᱓ | ref = <ref>ukr</ref> | speakers2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (L2): {{sigfig|6.895280|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓)<ref>ukr</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ: {{sigfig|39.019860|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓)<ref>ukr</ref> | speakers_label = ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ | familycolor = ᱤᱱᱰᱳ-ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = ᱵᱟᱞᱴᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | fam3 = ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | fam4 = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | ancestor = ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱤᱱᱰᱳ-ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | ancestor2 = ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱵᱟᱞᱴᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | ancestor3 = ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | ancestor4 = ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ | ancestor5 = ᱨᱩᱛᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ (ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ) | ancestor6 = | dia1 = ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (ᱵᱟᱞᱟᱪᱠᱟ) | dia2 = ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ) | dia3 = ᱠᱚᱭᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | dia4 = (ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ) | script = {{ubli|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ (ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱢᱟᱞᱟ)|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱮᱞ}} | nation = {{ubl|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ|ᱴᱨᱟᱱᱥᱱᱤᱥᱴᱨᱤᱭᱟ{{efn|ᱵᱟᱝ-ᱩᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ-ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ}}|ᱠᱨᱤᱢᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ){{efn|name=russian-occupied-ukraine|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ UN ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾}}}} | minority = {{ubl|ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ|ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ<ref name="treaty" />|ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ<ref name="treaty" />|ᱪᱮᱠ ᱨᱮᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ<ref name="languages">{{cite web |url=http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |title=National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic |website=Vlada.cz |access-date=2012-05-22 |archive-date=7 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607051111/http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ |url-status=live }}</ref>|ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ<ref>{{cite web |url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research |access-date=16 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |archive-date=27 February 2014 }}</ref>|ᱢᱳᱞᱫᱳᱵᱷᱟ|ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ<ref name="treaty"/>|ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ<ref name="treaty" />|ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ<ref name="treaty">{{cite web |url=http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) |publisher=Council of Europe |access-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118142916/http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 |archive-date=18 January 2012 |url-status=dead}}</ref>|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ<ref name="treaty" />}} | agency = ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ: ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ, [https://web.archive.org/web/20110926095038/http://www.ulif.com.ua/UMIF/ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ-ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ], [http://www.inmo.org.ua/ ᱯᱳᱴᱮᱵᱽᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ] | iso1 = uk | iso2 = ukr | iso3 = ukr | lingua = 53-AAA-ed < ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ<br />(varieties: 53-AAA-eda to 53-AAA-edq) | map2 = | mapcaption2 = ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ: {{Legend|#0080ff|ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} {{Legend|#88c4ff|ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ}} | notice = IPA | glotto = ukra1253 | glottoname = Ukrainian | region = ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱨᱳᱯ }} '''ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ''' (українська мова, ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱥᱠᱟ ᱢᱳᱵᱷᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ (ᱡᱟᱱᱟᱢ) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱢᱟᱞᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱴᱮᱵᱽᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="classification145">Alexander M. Schenker. 1993. "Proto-Slavonic", ''The Slavonic Languages''. (Routledge). pp. 60–121. p. 60: "The distinction between dialect and language being blurred, there can be no unanimity on this issue in all instances..."<br />C.F. Voegelin and F.M. Voegelin. 1977. ''Classification and Index of the World's Languages'' (Elsevier). p. 311, "In terms of immediate mutual intelligibility, the East Slavic zone is a single language."<br />Bernard Comrie. 1981. ''The Languages of the Soviet Union'' (Cambridge). pp. 145–146: "The three East Slavonic languages are very close to one another, with very high rates of mutual intelligibility...The separation of Russian, Ukrainian, and Belorussian as distinct languages is relatively recent...Many Ukrainians in fact speak a mixture of Ukrainian and Russian, finding it difficult to keep the two languages apart..."<br />The Swedish linguist Alfred Jensen wrote in 1916 that the difference between the Russian and Ukrainian languages was significant and that it could be compared to the difference between Swedish and Danish. Jensen, Alfred. ''Slaverna och världskriget. Reseminnen och intryck från Karpaterna till Balkan 1915–16.''. Albert Bonniers förlag, Stockholm, 1916, p. 145.</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>K. Tyshchenko (1999), ''Metatheory of Linguistics'' (published in Ukrainian), cited in {{cite web |last1=Elms |first1=Teresa |title=Lexical Distance Among the Languages of Europe |url=https://elms.wordpress.com/2008/03/04/lexical-distance-among-languages-of-europe/ |website=Etymologikon |archive-url=https://archive.today/20170404185709/https://elms.wordpress.com/2008/03/04/lexical-distance-among-languages-of-europe/#selection-289.0-289.46 |archive-date=4 April 2017 |language=English |date=4 March 2008 |quote=[graph] lexical distance Ukrainian-Polish: 26–35, Ukrainian-Bulgarian: 26–35, (...) 36–50 |url-status=dead}}</ref> ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱨᱩᱥ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱰᱟᱪᱤ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱛᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Ukrainian-language |title=Ukrainian language |author=|date=23 August 2023 |website=Encyclopædia Britannica |access-date= |archive-date=15 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715033910/https://www.britannica.com/topic/Ukrainian-language |url-status=live }}</ref> ᱯᱳᱞᱤᱥ-ᱞᱤᱛᱷᱩᱣᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ᱾ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱨᱩᱛᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="pugh"/><ref name="shevelov"/><ref name="bunčić"/> ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="schools">Eternal Russia: Yeltsin, Gorbachev, and the Mirage of Democracy by Jonathan Steele, Harvard University Press, 1988, ISBN 978-0-674-26837-1 (p. 217)</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="WUkraineL">Purism and Language: A Study in Modem Ukrainian and Belorussian Nationalism {{Cite web |title=Archive copy |url=https://books.google.com/books?id=AP2Hh3LVGaUC&pg=PA309 |access-date=22 April 2026 |archive-date=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922165713/https://books.google.com/books?id=AP2Hh3LVGaUC&pg=PA309 |url-status=bot: unknown }} by Paul Wexler, Indiana University Press, ISBN 087750-175-0 (page 309)</ref><ref name="UkrGrammar30">Contested Tongues: Language Politics and Cultural Correction in Ukraine by Laada Bilaniuk, Cornell Univ. Press, 2006, ISBN 978-0-8014-7279-4 (page 78)</ref> == ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ == [[File:Ivan Franko Museum in Krivorivnia.jpg|thumb|ᱠᱨᱤᱵᱷᱳᱨᱤᱵᱷᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱓᱗.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗.᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱤᱭᱮᱵᱷ ᱨᱮ, ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="d-m.com.ua"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱭᱮᱵᱷ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱠᱤᱭᱮᱵᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱘᱗.᱘% ᱦᱚᱲ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="d-m.com.ua">{{Cite web|url=http://www.d-m.com.ua/05_03.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302201528/http://www.d-m.com.ua/05_03.htm|url-status=dead|title=D-M.com.ua|archivedate=2 March 2009|accessdate=31 July 2024}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱘᱕% ᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱕᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑% ᱟᱨ ᱔᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-08-23 |title=Seventeenth National Survey: Identity. Patriotism. Values (17–18 August 2022) |url=https://ratinggroup.ua/en/research/ukraine/s_mnadcyate_zagalnonac_onalne_opituvannya_dentichn_st_patr_otizm_c_nnost_17-18_serpnya_2022.html |access-date=2022-10-22 |website=Rating Group |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022194351/https://ratinggroup.ua/en/research/ukraine/s_mnadcyate_zagalnonac_onalne_opituvannya_dentichn_st_patr_otizm_c_nnost_17-18_serpnya_2022.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2022-08-23 |title= |script-title=uk:Сімнадцяте загальнонаціональне опитування: Ідентичність. Патріотизм. Цінності (17–18 серпня 2022) |trans-title=Seventeenth National Survey: Identity. Patriotism. Values (17–18 August 2022) |url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/rg_ua_1000_independence_082022_xvii_press.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826043944/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/rg_ua_1000_independence_082022_xvii_press.pdf |archive-date=2022-08-26 |url-status=dead |access-date=2022-10-22 |website=Rating Group |pages=29–38}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮᱜᱮ, ᱗᱖% ᱦᱚᱲ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ridna mova) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱕᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱐% ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞ == File:Universal Declaration of Human Rights - ukr - r90 - Art1.ogg|thumb|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱦᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑: <blockquote>'''''Всі люди народжуються вільними і рівними у своїй гідності та правах. Вони наділені розумом і совістю і повинні діяти у відношенні один до одного в дусі братерства.'''''<ref>{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights – Ukrainian |url=http://www.udhr.de/ukr.html |website=unicode.org |access-date=9 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709065919/http://www.udhr.de/ukr.html |url-status=live }}</ref></blockquote> ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ: <blockquote>''Vsi lyudy narodzhuyut’sya vil’nymy i rivnymy u svoyiy hidnosti ta pravakh. Vony nadileni rozumom i sovistyu i povynni diyaty u vidnoshenni odyn do odnoho v dusi braterstva.''</blockquote> ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑:<ref>{{cite news |title=Universal Declaration of Human Rights |newspaper=United Nations |url=https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |access-date=9 July 2023 |archive-date=16 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316050452/https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights |url-status=live }}</ref> <blockquote>ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱯᱟᱹᱱ ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾</blockquote> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=uk}} {{Wikibooks|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ}} {{Wikivoyage|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}} *{{commons category-inline|ᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} * [http://www.irekw.internetdsl.pl/mapy/rozne/mapy_kuraszkiew.jpg Dialects of Ukrainian Language / Narzecza Języka Ukraińskiego by Wł. Kuraszkiewicz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214134402/http://www.irekw.internetdsl.pl/mapy/rozne/mapy_kuraszkiew.jpg |date=2010-02-14 }} (ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱛᱮ) * [http://www.anesi.com/rmap2.jpg Hammond's Racial map of Europe, 1919] "National Alumni" 1920, vol.7, anesi.com * [https://web.archive.org/web/20080303112904/http://cla.calpoly.edu/~mriedlsp/History315/Maps/map2.html Ethnographic map of Europe 1914], cla.calpoly.edu * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CK%5CUkrainianlanguage.htm Internet Encyclopedia of Ukraine: Ukrainian language] * [http://izbornyk.org.ua/pravopys/pravopys2012.htm The official Ukrainian Orthography (2012), published by the National Academy of Sciences of Ukraine] * [http://www.101languages.net/ukrainian/history.html 101languages.net – Ukrainian 101] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱭᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] c5ugnhcyuyhr11esysohmizkr6okuqu ᱱᱚᱨᱣᱮ 0 13114 200375 197633 2026-11-08T18:42:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200375 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ | native_name = {{ubl|{{native name|nb|Kongeriket Norge}}|{{native name|nn|Kongeriket Noreg}}|{{native name|se|Norgga gonagasriika}}|{{native name|smj|Vuona gånågisrijkka}}|{{native name|sma|Nöörjen gånkarijhke}}}} | common_name = ᱱᱚᱨᱣᱮ | image_flag = Flag of Norway.svg | image_coat = Coat of arms of Norway.svg | symbol = Coat of arms of Norway | symbol_type = Coat of arms | symbol_width = 65px | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-Norway (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Europe-Norway.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|default=1}} | map_caption = {{map caption |countryprefix=the Kingdom of |location_color=green | region=Europe |region_color=green and dark grey}} | image_map2 = Norway in the World (+Antarctica claims) cropped.svg | map_caption2 = Location of the Kingdom of Norway and [[list of possessions of Norway|its integral overseas territories and dependencies]]: [[Svalbard]], [[Jan Mayen]], [[Bouvet Island]], [[Peter I Island]], and [[Queen Maud Land]] | national_anthem = {{unbulleted list |''[[Ja,vi elsker dette landet]]''<br>({{Lang-en|"Yes, we love this country"}}){{nbsp|2}}}} <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]]</div> | royal_anthem = ''{{lang|sv|[[Kongesangen]]}}''<br />{{small|''King's Song''}} | national_motto = None<sup>a</sup> | official_languages = *[[ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ]] <br />{{hlist|style=font-size:85%;|([[ᱵᱳᱠᱢᱟᱞ]]|[[ᱱᱟᱭᱱᱳᱨᱥᱠ]])}} * [[ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱢᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://snl.no/spr%C3%A5k_i_Norge|title=Språk i Norge – Store norske leksikon|publisher=|date=22 May 2019}}</ref> <br />{{hlist|style=font-size: 85%;|([[:en:Northern Sámi|Northern]]|[[:en:Lule Sámi|Lule]]|[[:en:Southern Sámi|Southern]])}} <small>'''Regional language:''' [[Kven language|Kven]]</small> <small>'''Minority languages:''' [[Scandoromani language|Romani]], [[Romani language|Romanes]]</small><ref>{{cite web|url=http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/|title=Minoritetsspråk|website=Språkrådet|access-date=8 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115020835/http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak|archive-date=15 January 2018|url-status=dead}}</ref> | languages_type = [[Writing system]] | languages = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] | ethnic_groups = * ᱘᱖.᱒% [[:en:Norwegians|ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹ]] * 13.8% non-Norwegian Indigenous status: * [[Sámi people|Sámi]]<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/samepolitikk/id1403/|title=Samer|first=Fornyings-, administrasjons- og|last=kirkedepartementet|date=16 June 2006|website=Regjeringen.no}}</ref> Minority status:<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/nasjonale-minoriteter/id1404/|title=Nasjonale minoriteter|first=Arbeids- og|last=inkluderingsdepartementet|date=16 June 2006|website=Regjeringen.no}}</ref> * [[History of the Jews in Norway|Jewish]] * [[Norwegian and Swedish Travellers|Traveller]] * [[Forest Finns|Forest Finn]] * [[Romani people|Romani]] * [[Kvens|Kven]]<!--Arranged by its first appearance in Norway--> | religion = | demonym = [[Norwegians|Norwegian]] | capital = [[ᱚᱞᱥᱳ]] | coordinates = {{Coord|59|56|N|10|41|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of Norway|Monarch]] | leader_name1 = [[Haakon VIII]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Norway|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Jonas Gahr Støre]] | leader_title3 = [[President of the Storting|President of the ''Storting'']] | leader_name3 = [[Tone W. Trøen]] | leader_title4 = [[Chief Justice of the Supreme Court of Norway|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Toril Marie Øie]] | leader_title5 = [[2017 Norwegian parliamentary election|Current coalition]] | leader_name5 = [[Conservative Party (Norway)|Liberal conservative]] | legislature = ''[[Parliament of Norway|Stortinget]]'' <br />&nbsp;'''L''' ''[[Sami Parliament of Norway|Sámediggi]]'' | sovereignty_type = [[History of Norway|History]] | established_event1 = [[Unification of Norway|State established prior unification]] | established_date1 = 872 | established_event2 = [[Kingdom of Norway (872–1397)|Old Kingdom of Norway]] {{small|(Peak extent)}} | established_date2 = 1263 | established_event3 = [[Kalmar Union]] | established_date3 = 1397 | established_event4 = [[Denmark–Norway]] | established_date4 = 1524 | established_event5 = [[Kingdom of Norway (1814)|Re-established state]]<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/|title=The Re-establishing of a Norwegian State|last=regjeringen.no|date=5 July 2011|website=Government.no}}</ref> | established_date5 = [[Meeting of Notables|25 February 1814]] | established_event6 = [[Constitution of Norway|Constitution]] | established_date6 = 17 May 1814 | established_event7 = [[Sweden-Norway]] | established_date7 = 4 November 1814 | established_event8 = [[Dissolution of Sweden-Norway]] | established_date8 = 7 June 1905 | area_rank = 67th<sup>b</sup> <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 385,207 | area_footnote = <ref name="kart_2019">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2019|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|date=20 December 2019|accessdate=1 March 2020|archive-date=8 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=dead}}</ref> | area_sq_mi = 148,718 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 5.7<sup>c</sup> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate = {{increase}} 5,594,340<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2025-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2025-02-25|accessdate=2025-02-26|language=en}}</ref> | population_estimate_rank = 120th | population_density_km2 = 14.5 | population_density_sq_mi = 37.61 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 213th | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP = $397 billion<ref name="imf2">{{cite web |title=Norway |publisher=International Monetary Fund |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=}}</ref> | GDP_PPP_rank = 46th | GDP_PPP_per_capita = $79,638<ref name="imf2"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 6th | GDP_nominal = $443 billion<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_rank = 22nd | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_per_capita = $82,711<ref name="imf2"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = 3rd | Gini_year = 2018 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 24.8 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income |publisher=[[Eurostat]] – EU-SILC survey|website=ec.europa.eu |access-date=7 March 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2018 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.954 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = 1st | currency = [[Norwegian krone]] | currency_code = NOK | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | date_format = dd.mm.yyyy | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Norway|+47]] | cctld = [[.no]]<sup>d</sup> | footnote_a = The country has no official motto, but the oath from the 1814 [[Norwegian Constituent Assembly]] can be regarded as the closest unofficial equivalent:<br />{{native phrase|nn|Einige og tru inntil Dovre fell}}<br />"United and loyal until [[Dovrefjell|Dovre]] falls" | footnote_b = Does not include [[Svalbard and Jan Mayen]]. (With the territories, it is the 67th largest country at 385,207<ref name="kart_2019" /> square kilometers) | footnote_c = This percentage is for the mainland, Svalbard, and Jan Mayen. This percentage counts glaciers as "land". It's calculated as 19,940.14/(365,246.17+19,940.14).{{citation needed|date=January 2018}} | footnote_d = Two more TLDs have been assigned, but are not used: [[.sj]] for Svalbard and Jan Mayen; [[.bv]] for [[Bouvet Island]]. | today = }} '''ᱱᱚᱨᱣᱮ''' ([[ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ]]: Norge ᱱᱳᱨᱜᱮ ᱥᱮ Noreg ᱱᱳᱨᱮᱜ) [[ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ''' ([[ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ]] Kongeriket Norge; Kongeriket Noreg) ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱞᱳ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱕,᱒᱐᱗ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱘,᱗᱒᱙ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱰᱮᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱥᱠᱟᱜᱮᱨᱟᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱱᱴᱥ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== [[File:Ohthere.jpg|thumb|left|upright=1.5|ᱳᱦᱛᱷᱮᱨ ᱟᱜ ᱳᱞᱰ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱦᱚᱵ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱳᱦᱛᱷᱮᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮᱞᱯᱷᱮᱨᱮᱰ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ..."]] ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱱᱳᱨᱡ ᱫᱚ ᱵᱳᱠᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱮᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱱᱳᱥᱠ ᱨᱮ ᱾ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱘᱘᱐ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱞᱰ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱱᱳᱨᱯᱣᱮᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ" ᱵᱟᱝᱛᱮ "ᱩᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱥᱴᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱚᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱘᱘᱐ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱰᱢᱟᱱᱱᱟ ᱞᱮᱸᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱥᱚᱢᱚᱦᱚᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱮᱴᱤᱢᱳᱞᱳᱡᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱢᱯᱟᱨᱤᱠ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱢᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱰᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱱᱳᱨᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱜᱽᱱᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱳᱨᱰᱨ ᱵᱷᱮᱜᱽᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱩᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ", ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱫᱤᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱭᱤᱞᱤᱝ ᱨᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱮᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱟᱨ ᱥᱩᱰᱨᱵᱷᱮᱜᱟᱨ "ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ" ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱮᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ (ᱳᱞᱰ ᱱᱳᱨᱥ ᱥᱩᱰᱨ ᱠᱷᱚᱱ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ([[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]]), ᱟᱨ ᱟᱣᱩᱥᱴᱨᱵᱷᱮᱜᱟᱨ "ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ" (ᱟᱣᱩᱥᱴᱨ ᱠᱷᱚᱱ) ᱵᱟᱞᱴᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱦᱟᱯᱷᱨᱥᱯᱷᱭᱳᱨᱰ (᱘᱗᱒ ᱮ ᱰᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱛᱤᱡᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱳᱠᱯᱷᱤᱥ (ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ) ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ, ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱑᱐᱖᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱳᱛᱨᱳᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ; ᱥᱴᱳᱠᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ [ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ] ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱑᱓᱔᱙ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱟ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱵᱩᱵᱳᱱᱤᱠ ᱯᱞᱮᱜᱽ (ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱵᱞᱮᱠ ᱰᱮᱛᱷ) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱥ ᱢᱤᱫ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱑᱓᱘᱗ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱓᱙᱗ ᱨᱮ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱠᱟᱞᱢᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ [ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ] ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱔᱘᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾<ref name=FirstMapDagbladet>{{cite web|url=https://www.dagbladet.no/a/68638877|title=- Nå kommer denne nasjonalskatten hjem til Norge|date=28 August 2017|website=Dagbladet.no|access-date=10 April 2025|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521172847/https://www.dagbladet.no/kultur/na-kommer-denne-nasjonalskatten-hjem-til-norge/68638877|url-status=live}}</ref><ref name="FirstMap">{{cite web|title=Fikk verdifulle kart i gave|url=https://www.klartale.no/kultur/fikk-verdifulle-kart-i-gave-1.1017066|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120001813/https://www.klartale.no/kultur/fikk-verdifulle-kart-i-gave-1.1017066|archive-date=2021-01-20|access-date=10 April 2025|website=www.klartale.no|date=28 August 2017 }}</ref> ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱑᱕᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱢᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱕᱓᱖/᱑᱕᱓᱗ ᱠᱷᱚᱱ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱥᱟᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱐ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ–ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱑᱘᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱠᱤᱞ ᱴᱨᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ (ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ); ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱯᱷᱮᱨᱳ ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱸᱰ, ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱᱞᱮᱸᱰ ᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱭᱮᱥᱟᱱ ᱑᱘᱑᱔ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ, ᱱᱮᱯᱳᱞᱤᱭᱳᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱣᱤᱰᱤᱥ–ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱑᱔ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ: ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱑᱔ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱥ (en) ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ; ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱒ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱛᱤᱡᱟ, ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴᱨᱤᱡᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ; "ᱥᱣᱮᱢᱯ ᱦᱚᱲ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱳᱴ ᱤᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ, ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴᱥᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; "ᱥᱣᱮᱢᱯ ᱦᱚᱲ" ᱥᱚᱥᱛᱟ ᱚᱛ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱴ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱧᱟᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱾ [ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ] ᱤᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱴ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱑᱘᱙᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟ (ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲ) ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱐᱕ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱕ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱠᱟᱨᱞ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱠᱤᱝ ᱦᱟᱠᱳᱱ ᱵᱷᱤᱟᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ, ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱩᱴᱨᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱱᱤᱩᱴᱨᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱔᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱵᱽᱡᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱱᱮᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱛᱷ ᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱚᱭᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ; ᱚᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱤᱝ ᱦᱟᱠᱳᱱ ᱵᱷᱤᱟᱭᱟᱭ ᱑᱙᱐᱕ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱦᱮᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ, ᱯᱨᱤᱸᱥᱮᱥ ᱢᱳᱰ, ᱠᱣᱤᱱ ᱢᱳᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱮᱞᱮᱠᱥᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱳᱞᱟᱵᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱝ ᱳᱞᱟᱵᱽ ᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱳᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ, ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥᱮᱥ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱨᱤᱸᱥᱮᱥ ᱨᱟᱜᱽᱱᱦᱤᱞᱰ, ᱯᱨᱤᱸᱥᱮᱥ ᱟᱥᱴᱨᱤᱰ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱝ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ ᱵᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ) ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱨᱟᱞᱰ ᱖᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱳᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ; ᱯᱨᱤᱸᱥᱮᱥ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟ ᱞᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱦᱟᱠᱳᱱ ᱢᱮᱜᱽᱱᱟᱥ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|thumb|left|ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱱ ᱢᱟᱭᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱵᱷᱟᱞᱵᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪᱤᱯᱮᱞᱟᱜᱚ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱯᱤᱴᱟᱨ ᱑ ᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱵ-ᱮᱱᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱵᱩᱵᱷᱮᱴ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱮᱱᱴᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱣᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱤᱱ ᱢᱚᱰ ᱞᱮᱸᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ, ᱯᱷᱟᱨᱳ ᱫᱤᱯ, ᱜᱽᱨᱤᱱᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ, ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱳᱦᱩᱥᱞᱟᱸᱰ, ᱑᱖᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱢᱴᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱡᱮᱰᱟᱞᱮᱱ, ᱑᱔᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱱᱤ ᱟᱨ ᱑᱒᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱤᱴᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱵᱽᱨᱤᱰᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱞ ᱳᱯᱷ ᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>Helle, Knut & Knut Mykland: ''Norge blir en stat. 1130–1319.'' Bergen: Universitetsforlaget, 1964.</ref> ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="SNL">{{Citation|last1=Thuesen|first1=Nils Petter|title=Norge|date=14 May 2018|url=http://snl.no/Norge|work=Store norske leksikon|language=no|access-date=5 July 2018|last2=Thorsnæs|first2=Geir|last3=Røvik|first3=Sissel|archive-date=6 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706021727/https://snl.no/Norge|url-status=live}}</ref> ᱕᱗° ᱟᱨ ᱘᱑° ᱮᱱ ᱟᱠᱷᱟᱝᱥ ᱟᱨ ᱔° ᱟᱨ ᱓᱒° ᱤ ᱫᱮᱥᱟᱝᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱵᱷᱟᱞᱵᱟᱨᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Ytterpunkter/Norges_nordligste_ostligste_sorligste_vestligste/|title=Norge i nord, sør, øst og vest|date=8 March 2013|work=Kartverket|access-date=5 July 2018|language=nb|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705233750/https://www.kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Ytterpunkter/Norges_nordligste_ostligste_sorligste_vestligste/|archive-date=5 July 2018|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒,᱕᱓᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱕᱗᱓ ᱢᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱘,᱙᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗,᱙᱙᱑ ᱢᱤ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱙᱑᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒,᱗᱐᱖ ᱢᱤ) ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱑,᱖᱑᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱐᱖ ᱢᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱶ ᱗᱒᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕᱒ ᱢᱤ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱒ ᱢᱤ) ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱵᱮᱭᱨᱮᱸᱴᱥ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱟᱜᱮᱨᱟᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ |work=The World Factbook |title=Norway |author=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |access-date=20 June 2013 |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱓᱘᱕,᱒᱐᱗ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱘,᱗᱒᱙ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤ) ᱨᱮ (ᱥᱵᱷᱟᱞᱵᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱢᱟᱭᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ; ᱓᱒᱓,᱘᱐᱘ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱕,᱐᱒᱓ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤ) ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ), ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱨᱟᱜᱟᱹᱛᱤᱦᱟᱹᱥᱤᱠ ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱯᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱡᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱳᱜᱽᱱᱮᱯᱷᱭᱳᱨᱰᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱔ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱗ ᱢᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱳᱨᱱᱤᱱᱰᱟᱞᱥᱵᱷᱟᱴᱱᱮᱴ ᱡᱷᱤᱞ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/minifakta_en/en/ |title=Minifacts about Norway 2009: 2. Geography, climate and environment |publisher=Statistics Norway|access-date=25 October 2009 |archive-date=16 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216153750/http://www.ssb.no/english/subjects/00/minifakta_en/en/ |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱒᱓᱙,᱐᱕᱗ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱢᱟᱨᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱟᱯᱷᱨᱚᱥᱴ ᱧᱟᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱜᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮᱱᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱜᱽᱱᱤᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱞᱮᱴ, ᱥᱮᱸᱰᱥᱴᱳᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱢᱥᱴᱳᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== [[File:Wilhelmine Seippel.jpg|thumb|ᱯᱟᱨᱟᱢᱯᱟᱨᱤᱠ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱞᱠᱮᱰᱨᱟᱠᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱥᱴᱭᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱯᱮᱨᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱟᱫᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱣᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾]] ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱛ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱱᱟᱜ ᱡᱳᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ, ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱟᱹᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱟ, ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱹᱯᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱜᱡᱤᱵᱤᱥᱟᱱ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱣᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|d=yes|voy=Norway}} {{NIE Poster|year=1905}} * [https://regjeringen.no/en/id4/ regjeringen.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220924112706/https://www.regjeringen.no/en/id4/ |date=24 September 2022 }}, official Norwegian government website * [https://web.archive.org/web/20060209022219/http://www.norway.no/ Norway.no], Norway's official portal * [http://www.ssb.no/english/ Statistics Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226231149/http://ssb.no/english/ |date=26 February 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20170531174956/http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ |date=11 January 2021 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502183400/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway |date=2 May 2015 }} entry at ''[[Britannica.com]]'' * {{cite EB9 |wstitle = Norway |volume= XVII |last= Gosse |first= Edmund William |author-link= Edmund Gosse | pages = 575–592 |short=1}} * {{Cite EB1911|wstitle= Norway | volume= 19 |last1= Gosse |first1= Edmund William |author1-link= Edmund Gosse | last2= and four others| pages = 799–818 |short= 1}} * {{Cite EB1922 |wstitle= Norway |volume= 31 |last= Hammer |first= Simon Christian |author-link= Simon Christian Hammer |short= 1}} * [https://web.archive.org/web/20160126102504/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/norway.htm Norway] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17743896 Norway profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181129020321/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17743896 |date=29 November 2018 }} from the [[BBC News]] * [http://www.norway.info/ Norway.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210326195754/http://www.norway.info/ |date=26 March 2021 }}, official foreign portal of the [[Ministry of Foreign Affairs (Norway)|Norwegian Ministry of Foreign Affairs]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ]] muxy0tlk3n3xbw19swl56pllj07zpnw ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ 0 13400 200332 169589 2026-11-08T17:46:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200332 wikitext text/x-wiki {{Unreliable sources|date=December 2016}} {{use American English|date=July 2019}} {{Use dmy dates|date=March 2018}} {{Infobox person | name = Priyanka Karki | image = Priyanka Karki at Sadanga Premier.jpg | caption = Karki at the premiere of ''Sadanga'' | Birth_name = Priyanka Arika Karki | Native_Name = प्रियंका कार्की | Partner(s) = | birth_name = Kathmandu | birth_date = February 27, 1987 | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = Actress, Model, VJ | years_active = 2005–present | spouse = [[Ayushman Joshi]] (m. 2020) }} '''ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ''' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ , ᱢᱚᱰᱚᱞ, ᱫᱤᱥᱟᱹᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱴᱤᱱ ᱱᱮᱯᱞᱟ ᱒᱐᱐᱕ ᱯᱮᱡᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱮᱠᱴᱤᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== [[File:Priyanka Karki felicitated by Prime Minister Sushil Koirala.jpg|thumb|Prime Minister [[Sushil Koirala]] with Karki after her winning NFDC National Film Awards 2017, Best Actor (Female)]] ᱭᱩᱮᱥᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱱᱚᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴ, ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ ᱯᱚ ᱦᱚ ᱠᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱧᱮᱞ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱭᱟᱦᱟᱸᱜ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱷᱚᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱮᱭ ᱱᱟ ᱵᱟᱱᱱᱩ ᱞᱟ ᱒ [[ᱥᱩᱨᱟᱡ ᱥᱤᱝ ᱛᱷᱟᱠᱩᱨᱤ]] , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔ ᱞᱟᱠᱷ ᱮᱱᱯᱤᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱭᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱷᱩᱞᱮᱣᱚ ᱵᱟᱱᱱᱤ, ᱥᱤᱣᱟᱠᱚᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱚᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱟᱱ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱮᱭ ᱱᱟ ᱵᱷᱟᱱᱱᱩ ᱞᱟ ᱒, ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱠᱷᱟᱵᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱡᱚᱝ ᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ(ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱤᱯᱷᱴᱤᱮ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱵᱥᱮᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ᱟᱭᱤᱮᱱᱮᱯᱷᱮ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱨᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱮᱱᱮᱯᱷᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="dcnepalonline1">{{cite web|url=http://www.dcnepalonline.com/news/model-photo.php?nid=119294/|title=DCNepal Photo|publisher=Dcnepalonline.com|date=10 June 2014|access-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307062727/http://www.dcnepalonline.com/news/model-photo.php?nid=119294%2F|archive-date=7 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ “ᱟᱣᱟᱨᱟᱱ” ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ᱪᱮᱫᱟᱥᱮ ᱵᱤᱡᱱᱥᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱵᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱫᱭᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱭᱱᱟᱹᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱳᱸᱪ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱢ ᱵᱩᱫᱷ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱣᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱴ ᱥᱟᱮᱨᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ==ᱵᱩᱜᱤ ᱣᱩᱜᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ== ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱞᱟᱜᱚᱴᱟ (ᱡᱚᱡ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱚᱵᱤᱨᱟᱡ ᱜᱟᱛᱨᱟᱡ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱨᱟᱭᱢᱟᱡᱷ]]ᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾<ref>{{Cite web|url = https://poondiaries.com/boogie-woogie-nepal/|title = Boogie Woogie Nepal; A Franchise Dance Reality Show - Poon Diaries|date = 3 April 2018|access-date = 17 November 2020|archive-date = 30 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200930102328/https://poondiaries.com/boogie-woogie-nepal/|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://neostuffs.com/2017/10/dilip-rayamajhi-priyanka-karki-kabiraj-gahatraj-to-judge-ap1-tvs-boogie-woogie/|title=Dilip Rayamajhi, Priyanka Karki, Kabiraj Gahatraj To Judge AP1 TV's Boogie Woogie|date=24 October 2017|accessdate=7 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024044032/http://neostuffs.com/2017/10/dilip-rayamajhi-priyanka-karki-kabiraj-gahatraj-to-judge-ap1-tvs-boogie-woogie/|archive-date=24 October 2018|url-status=live}}</ref> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱚᱪᱟᱠ ᱢᱮᱭᱱᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱟᱭ ᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱣᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱱᱟᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱮᱥᱨᱟᱡ ᱡᱚᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱗ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.moviemandu.com/ayushman-ds-joshi-priyanka-karki-engaged/|title=Ayushman DS Joshi, Priyanka Karki ENGAGED!!!|website=www.moviemandu.com|language=en-US|access-date=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715181223/http://www.moviemandu.com/ayushman-ds-joshi-priyanka-karki-engaged/|archive-date=15 July 2018|url-status=dead}}</ref> ==ᱰᱤᱥᱠᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱮᱧ |- | ᱒᱐᱑᱔ | ᱟᱣᱟᱨᱟᱱ |- | ᱒᱐᱑᱕ | Lucky (Cover) ft. Nattu Shah |- | ᱒0᱑᱖ | Maya ta Maya ho (Cover) ft. [[ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱡᱚᱥᱤ ]] |- | ᱒᱐᱑᱖ | Swatantra (single) |- | ᱒᱐᱑᱖ | Like I'm gonna lose you (Cover) ft. [[ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱡᱚᱥᱤ]] |- |} ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱚᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ ! scope="col"| ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col"| ᱠᱟ.ᱢᱤ ! scope="col"| ᱠᱮᱴᱮᱜᱽᱨᱤ ! scope="col"| ᱟᱨᱡᱚ ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- !scope="row"|[[ᱠᱟᱢᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] |᱒᱐᱒᱐ |''[[ᱱᱟᱭ ᱱᱟᱵᱷᱟᱱᱱᱩ ᱞᱟ ᱕]]'' |Best Actor in a Supporting Role (Female) |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=|title=Kamana Awards 2076 concludes with much fanfare|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/83611/|access-date=2020-06-29|website=My City|language=en|archive-date=2 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250802230319/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/83611/|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Film Critics Society Nepal]] |᱒᱐᱑᱕ |''[[ᱥᱩᱱᱛᱟᱞᱤ]]'' |Best Actress |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=|title=Film Critics Society of Nepal presents awards in seven Categories|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31296/|access-date=2020-06-29|website=My City|language=en|archive-date=22 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222015549/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/31296/|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row" rowspan="2" |[[NFDC National Film Awards]] |᱒᱐᱑᱗ |''[[ᱪᱷᱟᱠᱠᱟ ᱯᱟᱱᱡᱟ]]'' | rowspan="2" |Best Actress |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=CHHAKKA PANJA Wins 5 NFDC Trophies : See The Complete List|url=http://www.moviemandu.com/chhakka-panja-wins-5-nfdc-trophies-see-the-complete-list/|access-date=2020-06-29|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629193737/http://www.moviemandu.com/chhakka-panja-wins-5-nfdc-trophies-see-the-complete-list/|archive-date=29 June 2020|url-status=dead}}</ref> |- |᱒᱐᱑᱕ |''[[ᱥᱩᱱᱛᱟᱞᱤ]]'' |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|date=|title=‘Kabaddi’ wins 3rd NFDC National Film Award|work=Republica|url=http://myrepublica.com/lifestyle/story/28068/kabaddi-wins-3rd-nfdc-national-film-award.html|url-status=dead|access-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060542/http://myrepublica.com/lifestyle/story/28068/kabaddi-wins-3rd-nfdc-national-film-award.html|archive-date=23 September 2015}}</ref> |- !scope="row"|[[FAAN ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] |᱒᱐᱑᱗ |''[[Chhakka Panja]]'' |Best Actress |{{nom}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=The Rising Nepal: FAAN Award nominees announced|url=http://www.therisingnepal.org.np/news/22604|access-date=2020-06-29|website=therisingnepal.org.np|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629193930/http://www.therisingnepal.org.np/news/22604|archive-date=29 June 2020|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[NEFTA Film Awards]] |᱒᱐᱑᱕ |— |Best Actress |{{won}} |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=2015-09-28|title=13,000 Nepalese attend NEFTA Awards 2015|url=https://gulf-times.com/story/456773|access-date=2020-06-29|website=Gulf Times|language=ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629201520/https://gulf-times.com/story/456773|archive-date=29 June 2020|url-status=live}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Official website|www.priyankakarki.com}} *{{IMDb name|nm6674426}} *[https://www.instagram.com/priyanka.karki/ Priyanka Karki] at [[Instagram]] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Karki, Priyanka}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[Category:Living people]] [[Category:Nepalese beauty pageant winners]] [[Category:Nepalese female models]] [[Category:Nepalese film actresses]] [[Category:Nepalese Hindus]] [[Category:People from Kathmandu]] [[Category:Nepalese actresses]] [[Category:21st-century Nepalese actresses]] 0dghluszizxi1qjurgnkzjl0ddvxc74 ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱮᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ 0 13560 200230 159243 2026-11-08T15:33:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200230 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ |image_name = |established = 1938 |city = [[Grozny]], [[Chechen Republic]] |native_name = Чеченский государственный университет |rector = [[Saidov Zaurbek Aslanbekovich]] |coordinates = {{coord|43|18|42|N|45|42|10|E|type:edu_region:RU|display=title,inline}} {{Infobox building | embed = yes | name = | native_name = | native_name_lang = | image = Chesu.jpg | image_size = 250px | caption = | start_date = | completion_date = | location = | coordinates = | map_type = | architectural = | status = | antenna_spire = | top_floor = | floor_count = | elevator_count = | floor_area = | developer = | owner = }} }} '''ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ''' (Russian: Чеченский государственный университет) ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱪᱱᱟᱭᱟ, ᱜᱽᱨᱳᱡᱽᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱳᱨᱛᱷ ᱠᱳᱠᱟᱥᱤᱭᱥᱬ ᱯᱮᱰᱟ ᱜᱳᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱨᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮᱜᱮ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱟᱱᱜ ᱨᱩᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱪᱮᱪᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱮ ᱜᱽᱨᱳᱡᱽᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱣᱞᱚᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱪᱟᱱ ᱜᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱣᱟᱱᱟᱥᱯᱟᱛᱤ ᱩᱫᱽᱭᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱮᱣᱞᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠ ᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱩᱯᱳᱞᱮᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱢᱱᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱫᱚ ᱭᱩ ᱮᱥ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ - ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱢᱤᱛ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱤᱛ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱟᱭᱳᱡᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ == ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱤᱴᱚᱨᱤ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱭᱚ ᱜᱟᱛᱤᱵᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱳᱡᱽᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱤᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛ ᱠᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱮᱱᱭᱚ ᱵᱟᱭᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮ, ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ, ᱣᱟᱪᱱᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱛ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱚᱨᱤᱭᱳᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱪᱷᱤᱭ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱪᱮᱪᱮᱱ ᱟᱯᱱᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱳᱴᱮᱵᱟᱞ ᱮᱞᱩᱢᱱᱤ == ᱢᱟᱜᱳ ᱢᱮᱫᱽ ᱵᱤᱵᱳ ᱞᱟᱴᱳᱣ (ᱞᱚᱣ ᱯᱷᱮᱠᱩᱞᱤᱴᱤ) - ᱯᱨᱳᱯᱷᱤᱥᱥᱤᱳᱱᱚᱞ ᱮᱢ ᱮᱢ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱰᱚᱨ ᱩᱭ ᱮᱯᱷ ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱰᱚᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱜᱳ ᱢᱮᱫᱽ ᱞᱟᱴᱳᱣ ᱾ == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{in lang|ru}} [http://www.chechsu.com/ Chechen State University official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128055504/https://www.chechsu.com/ |date=2020-11-28 }} * {{in lang|ru}} [https://web.archive.org/web/20201128055504/https://www.chechsu.com/ Chechen State University student website] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} g438ogj3qal6c8a4adzyyl2h1cxo4ae ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ 0 13625 200435 68545 2026-11-08T19:49:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200435 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name ={{Wiki favicon}} ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ |logo =Wikipedia-logo-v2-my.svg |screenshot =[[File:Myanmar Wikipedia.png|280px|Main page of the Myanmar Wikipedia]] |caption = |collapsible =yes |url =[http://my.wikipedia.org/ my.wikipedia.org] |commercial =ᱵᱟᱝ |type =[[:en:Internet encyclopedia project|ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ]] |language =[[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱨᱢᱤ]] |registration =Optional |owner =[[ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] |author = Burmese Wikipedia community |launch_date = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱔ |current_status = |revenue = }} '''ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ''' ([[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱨᱢᱤ]]: မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ '''ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ''' [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱾ {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱤᱯᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|my}}round -3}}}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱚᱴᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|USERS|my}}round -3}}}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ {{NUMBEROF|ADMINS|my}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱰᱢᱤᱱ ᱥᱟᱶ {{formatnum:{{NUMBEROF|FILES|my}}}} ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web|url=http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaMY.htm|title=Wikipedia Statistics - Tables - Burmese|work=wikimedia.org|access-date=2015-03-14|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225035822/https://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaMY.htm|url-status=dead}}</ref>᱾ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱷ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱘᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * (ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱛᱮ) [http://my.wikipedia.org Burmese Wikipedia] * (ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱛᱮ) [http://my.m.wikipedia.org Burmese Wikipedia mobile version] ==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ== 5n8td32t5v9dxhxpb6tapghtrhb25u0 ᱴᱚᱨ 0 13681 200420 79478 2026-11-08T19:22:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200420 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = Tor | logo = [[File:Tor-logo-2011-flat.svg|150px]] | logo caption = [[The Tor Project]] logo | screenshot = [[File:Tor-9.png|250px]] | caption = The [[#Tor Browser|Tor Browser]] default homepage | collapsible = | developer = [[The Tor Project]] | released = {{Start date and age|2002|9|20|df=y}}<ref name="prealpha" /> | ver layout = stacked | discontinued = | programming language = [[C (programming language)|C]],<ref name="openhub-tor" /> [[Python programming language|Python]] | operating system = [[Unix-like]] ([[Android operating system|Android]], [[Linux]], [[BSD]], [[macOS]]), [[Microsoft Windows]] | platform = | size = {{Nowrap|50–55 MB}}<!-- Stand-alone version! Tor Browser has its own infobox further down. --> | language = | genre = [[Overlay network]], [[mix network]], [[onion routing|onion router]], [[Anonymity application]] | license = [[BSD licenses#3-clause license ("BSD License 2.0", "Revised BSD License", "New BSD License", or "Modified BSD License")|BSD 3-clause license]]<ref name="LICENSE - Tor">{{Cite web |title=LICENSE – Tor's source code |url=https://gitweb.torproject.org/tor.git/tree/LICENSE |access-date=15 May 2018 |website=tor |archive-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105121901/https://gitweb.torproject.org/tor.git/tree/LICENSE |url-status=dead }}</ref> | website = {{plain list| * {{URL|https://www.torproject.org/}} * {{Onion URL|expyuzz4wqqyqhjn}} }} | alexa = }} '''ᱴᱚᱨ''' (Tor: The Onion Router) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱠᱟᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨ-ᱟ ᱫᱟᱱᱟᱝ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱠᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱣᱴᱤᱝ ᱥᱚᱯᱴᱟᱨ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ ᱯᱮᱸᱭᱟᱸᱡᱽ ᱨᱟᱣᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱟᱱᱟᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱟ ᱜᱚᱵᱮᱥᱚᱱᱟ ᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱯᱷᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]] (EFF) ᱨᱮᱵᱟᱜ ᱯᱨᱚᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤ ᱮᱯᱷ ᱮᱯᱷ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱭᱮᱵᱽ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱠᱚᱭ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== p1135emi6eeozb7t7qbvuod8vrvj9yo ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ 0 13720 200484 170229 2026-11-08T21:03:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200484 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ |native_name = {{ubl|{{native name|nl|Koninkrijk België}}|{{native name|fr|Royaume de Belgique}}|{{native name|de|Königreich Belgien}}}} |common_name = ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ |image_flag = Flag of Belgium.svg <!--Please do not replace the official 13:15 size flag by the more commonly used civil flag. Thank you.--> |image_coat = Great_coat_of_arms_of_Belgium.svg |symbol_type = Coat of arms |national_motto = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "[[Unity makes strength]]" |national_anthem = <br />"[[La Brabançonne]]"<br />({{Lang-en|"The Brabantian"}})<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:The Brabanconne.ogg|center]]</div> |image_map = EU-Belgium.svg |image_map2 = |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union |subregion_color=green}} |official_languages = [[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]]<br />[[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]<br />[[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]] |demonym = {{unbulleted list |[[:en:Belgians|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱱ]]}} |religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |᱖᱒.᱘% [[:en:Religion in Belgium#Christianity|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |᱒᱙.᱓% [[:en:Irreligion in Belgium|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] |᱖.᱘% [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |᱑.᱑% ᱮᱴᱟᱜ}} |religion_year = 2018<ref name=EB2018>{{cite book|title=Eurobarometer 90.4: Attitudes of Europeans towards Biodiversity, Awareness and Perceptions of EU customs, and Perceptions of Antisemitism|publisher=European Commission|url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|access-date=9 August 2019|via=[[GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|GESIS]]|archive-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313212123/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V204&v=2&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V11&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA7556_V440&V204slice=1&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA7556&charttype=null&tabcontenttype=row&V11slice=1&V204subset=1+-+10%2C11%2C12+-+13%2C14&mode=table&top=yes|url-status=dead}}</ref> |capital = [[ᱵᱨᱟᱥᱮᱞᱥ]] |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} |largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ |government_type = [[:en:Federalism|Federal]] [[:en:Parliamentary system|parliamentary]]<br />[[:en:constitutional monarchy|constitutional monarchy]]<ref>{{cite web|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|access-date=19 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|archive-date=7 February 2012|url-status=dead}}</ref> |leader_title1 = [[:en:Monarchy of Belgium|ᱨᱟᱡᱽᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] |leader_name1 = [[:en:Philippe of Belgium|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ]] |leader_title2 = [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] |leader_name2 = [[Alexander De Croo]] |legislature = [[:en:Belgian Federal Parliament|ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ]] |upper_house = [[:en:Senate (Belgium)|Senate]] |lower_house = [[:en:Chamber of Representatives (Belgium)|Chamber of Representatives]] |area_km2 = ᱓᱐,᱖᱘᱙ <ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |title=be.STAT |publisher=Bestat.statbel.fgov.be |date=26 November 2019}}</ref> |area_sq_mi = |area_rank = 136th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> |percent_water = 0.71 (as of 2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=2020-10-11|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> |population_estimate = 11,492,641 {{increase}}<ref name="Population">{{cite web|url=https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/structuur-van-de-bevolking |title=Structuur van de bevolking |language=nl |publisher=Statbel |access-date=29 February 2020}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_estimate_year = 2020 |population_estimate_rank = 81st |population_density_km2 = 376<!-- based on the 2019-11-01 population number, else it does not make sense in the light of everything above --> |population_density_rank = 22nd |population_density_sq_mi = |GDP_PPP_year = 2020 |GDP_PPP =$575,808 billion<ref name=IMF>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=83&pr.y=7&sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=124&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook Database|publisher=International Monetary Fund|access-date=1 October 2020}}</ref> |GDP_PPP_rank = 36th |GDP_PPP_per_capita = $50,114<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 18th |GDP_nominal_year = 2020 |GDP_nominal = $503,416 billion<ref name=IMF/> |GDP_nominal_rank = 26th |GDP_nominal_per_capita = $43,814<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 16th |Gini_year = 2018 |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 25.6 <!--number only--> |Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |archive-date=20 March 2019 |url-status=live }}</ref> |HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.919 <!--number only--> |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking |title=2019 Human Development Index Ranking |publisher=Hdr.undp.org }}</ref> |HDI_rank = 17th |sovereignty_type = [[:en:Belgian Revolution|ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] |sovereignty_note = ([[:en:United Kingdom of the Netherlands|ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ) |established_event1 = ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ |established_date1 = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘᱓᱐ |established_event2 = [[Treaty of London (1839)|Recognised]] |established_date2 = 19 April 1839 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | DST_note = {{small|Note: Although Belgium is located in [[Western European Time]]/[[Coordinated Universal Time|UTC]] (Z) zone, since 25 February 1940, upon [[German occupation of Belgium during World War II|WW2 German occupation]], [[Central European Time]]/[[UTC+01:00]] was enforced as standard time,<ref>{{cite web|url=https://www.timeanddate.com/time/zone/belgium/brussels |title=Time Zone & Clock Changes in Brussels, Belgium |work=Timeanddate.com |date=1 January 2020}}</ref> with a +0:42:30 offset (and +1:42:30 during [[Daylight saving time|DST]]) from Brussels [[Local mean time|LMT]] (UTC+0:17:30).}} |drives_on = right |calling_code = [[Telephone numbers in Belgium|+32]] |cctld = [[.be]] |footnote_a = The flag's official proportions of 13:15 are rarely seen; proportions of 2:3 or similar are more common. |footnote_b = The [[Brussels]] region is the ''de facto'' capital, but the [[City of Brussels]] municipality is the ''de jure'' capital.<ref>{{cite book|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015|url-status=dead}}</ref> |footnote_c = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other European Union member states. }} '''ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ''' ([[ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱰᱟᱪ]]: België; [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: Belgique; [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ]]: Belgien) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ''' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (constitutional monarchy) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱞᱤᱠᱥᱮᱢᱵᱟᱨᱜᱽ]], ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱥᱮᱞᱥ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ; ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ * [http://www.monarchie.be/ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://www.Belgium.be/ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [https://web.archive.org/web/20070612233630/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-b/belgium.html Heads of State and Cabinet Members] ; ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ * {{CIA World Factbook_link|be|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/59268/Belgium Belgium] entry at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20080607084449/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/belgium.htm Belgium] at ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://web.archive.org/web/20110905025655/http://www.state.gov/p/eur/ci/be/ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱯᱷᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ। * {{dmoz|Regional/Europe/Belgium}} * [http://www.loc.gov/rr/international/european/belgium/be.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]] * [http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&iso3=BEL&subj=1&paia= FAO Country Profiles: Belgium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126041548/http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&iso3=BEL&subj=1&paia= |date=2012-01-26 }} {{wikiatlas|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ}} ; ᱧᱮᱧᱮᱞ * [http://www.visitbelgium.com/ Official Site of the Belgian Tourist Office in the Americas and GlobeScope],<br />– its [http://www.visitbelgium.com/links.htm#toursitofficeinbelgium links to sites of Belgian Tourist Offices in Belgium]<br />– its [http://www.visitbelgium.com/links.htm#globaloffices links to sites of Belgian Tourist Offices worldwide] {{Wikivoyage|Belgium}} ; ᱮᱴᱟᱜ * [[s:en:Catholic Encyclopedia (1913)/Belgium|ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ]], entry on the Catholic Encyclopedia 1913, republished on [[Wikisource]] * [http://publicdiplomacy.wikia.com/wiki/Belgium ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304012324/http://publicdiplomacy.wikia.com/wiki/Belgium |date=2010-03-04 }}, entry on the Public Diplomacy wiki monitored by the USC Center on Public Diplomacy * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Belgium:_Primary_Documents ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ: Preliminary documents] ''EuroDocs: Online Sources for European History'' [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] nzech0bj0gr2gcwcju9bsrz8t8ki4f5 ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ 0 13795 200176 198844 2026-11-08T14:00:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200176 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Kosi River, Jim Corbett National Park, Ramnagar, Uttarakhand.jpeg | image_alt = | image_caption = ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ | nickname = ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ | pushpin_map = India Uttarakhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|29.40|N|79.12|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for =ᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 345 | population_total = 97,916 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱔᱔᱗᱑᱕ | registration_plate =[[List of RTO districts in India#UK.E2.80.94Uttarakhand|UK]]-19 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑᱕᱙᱔᱗ | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] , [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ]] }} '''ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|title=eCorbett Ver 2.0...Offical Webportal of Corbett Tiger Reserve, Ramnagar|url=https://www.corbettonline.uk.gov.in/|access-date=2021-01-01|website=www.corbettonline.uk.gov.in|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113060342/https://corbettonline.uk.gov.in/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Corbett National Park {{!}} Uttarakhand Tourism Development Board {{!}} Department of Tourism, Government Of Uttarakhand, India|url=https://uttarakhandtourism.gov.in/activity/corbett-national-park-2/|access-date=2021-01-01|website={{!}} Uttarakhand Tourism Development Board {{!}} Department of Tourism, Government Of Uttarakhand, India|language=en-US}}</ref>, ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱝᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ<ref>{{Cite web|title=Incredible India {{!}} Garjia Temple|url=https://www.incredibleindia.org/content/incredibleindia/en/destinations/jim-corbett-national-park/garjia-temple.html|access-date=2021-01-01|website=www.incredibleindia.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Garjiya Devi Temple|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/uttarakhand/garjiya-devi-temple/ps48143470.cms|access-date=2021-01-01|website=Times of India Travel}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱹᱵᱚᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱤᱛᱟᱹᱵᱚᱱᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ<ref>{{Cite web|date=2016-03-10|title=This Music Composer Bought An Entire Hill And Turned It Into A Wildlife Sanctuary!|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-music-composer-bought-an-entire-hill-and-turned-it-into-a-wildlife-sanctuary-251758.html|access-date=2021-01-01|website=IndiaTimes|language=en-IN}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ 29.40 ° N 79.12 ° E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web|title=eCorbett Ver 2.0...Offical Webportal of Corbett Tiger Reserve, Ramnagar|url=https://www.corbettonline.uk.gov.in/|access-date=2021-01-01|website=www.corbettonline.uk.gov.in|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113060342/https://corbettonline.uk.gov.in/|url-status=dead}}</ref>᱾ ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱥᱤ ᱵᱮᱭᱨᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ=== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|title=Pantnagar Airport - Flights Schedule To Delhi, Dehradun & Pithoragarh|url=https://www.euttaranchal.com/tourism/pantnagar-airport.php|access-date=2021-01-01|website=www.euttaranchal.com}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱗ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱴᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱑ ᱟᱨ ᱗᱗.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱘᱑.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ=== ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Ramnagar">{{cite book|author=Sharad Singh Negi|title=Uttarakhand: land and people|url=https://books.google.com/books?id=qsNMI1Hi174C&pg=PA24 | isbn=978-81-85880-73-0 | year=1995 | publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.}}</ref> ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱭᱱᱤᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]], [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱡᱮᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''RMR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱨᱟᱱᱤᱠᱷᱮᱛ]], [[ᱦᱚᱞᱫᱽᱣᱟᱱᱤ]], [[ᱴᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒᱑ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱵᱟᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://nainital.nic.in/ Official website of Nainital district] *[http://corbettonline.uk.gov.in Jim Corbett National Park official website for online booking and more] * https://www.bing.com/search?q=census+2011&cvid=b74c855d7a5f419ca9a6a79458dc69c5&FORM=ANAB01&PC=U531 {{ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]] 1nclby5xugvohule9lpucuk5r4ycy2u ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13796 200270 185548 2026-11-08T16:21:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200270 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ | nativename = {{lang|se|davvisámegiella}} | states = [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]], [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]], [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] | speakers = ca. ᱒᱕,᱐᱐᱐ (᱑᱙᱙᱒–᱒᱐᱑᱓Gp)<!--Norway fig of 20k is to 1 sig fig--> | date = | ref = e18 | familycolor = Uralic |fam1 = [[ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ]] | fam2 = [[ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱤ]] | fam3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ]] | nation = [[File:Flag of Norway.svg|22x20px]] [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]]<ref>https://snl.no/språk_i_Norge</ref><ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4|title=St.meld. nr. 35 (2007-2008)|first=Kultur- og|last=kirkedepartementet|date=27 June 2008|website=Regjeringa.no}}</ref> | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Northern Sami alphabet|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤ]])<br>[[:en:Northern Sami Braille|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]] | minority = [[File:Flag of Finland.svg|22x20px]] [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]]<br>[[File:Flag of Sweden.svg|22x20px]] [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]]<ref>{{cite web|title=To which languages does the Charter apply?|page=4|url=http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227|work=European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Council of Europe|access-date=2014-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227174247/http://hub.coe.int/c/document_library/get_file?uuid=d74fc9bd-0c0c-40ac-9e47-26d4887daf8e&groupId=10227|archive-date=27 December 2013|url-status=dead}}</ref> | iso1 = se | iso2 = sme | iso3 = sme | notice = IPA | glotto = nort2671 | glottorefname = North Saami<!-- Actual name of referenced Glottolog page --> }} [[File:WIKITONGUES-_Lene_and_B%C3%B8rre_speaking_Northern_Sami.webm|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]] '''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ''' ᱥᱮ '''ᱮᱛᱚᱢᱟᱭ ᱥᱟᱢᱤ''' (davvisámegiella, [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ]]: pohjoissaame, [[ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ]]: nordsamisk, [[ᱥᱩᱭᱰᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱩᱭᱰᱤᱥ]]: nordsamiska) ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ '''ᱥᱟᱢᱤ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]], [[ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱑᱕,᱐᱐ᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ<ref>{{cite web|url=http://www.samediggi.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=74&Itemid=167 |title=Samediggi – Saamelaiskäräjät – Sámi language |access-date=2008-09-21 }}</ref> ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref>{{cite web |url=http://www.eng.samer.se/servlet/GetDoc?meta_id=1186 |title=The Sami dialects |access-date=2008-09-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120081140/http://www.eng.samer.se/servlet/GetDoc?meta_id=1186 |archive-date=20 January 2009 |df=dmy-all }}</ref> ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Swenske och Lappeske ABC.djvu|page=9|thumb|᱑᱖᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ '''ᱥᱵᱮᱱᱥᱠᱮ ᱚᱪ ᱞᱮᱯᱯᱮᱥᱠᱮ ᱮᱵᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠ''' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ Svenske och Lappeske ABC Book ("ᱥᱣᱮᱰᱤᱥ ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱤᱥ ᱮ. ᱵᱤ. ᱥᱤ. ᱯᱚᱛᱚᱵ") ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱣᱮᱰᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱓᱘ ᱟᱨ ᱑᱖᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾" ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://sayitinsaami.yle.fi/ Say it in Saami] Yle's colloquial Northern Saami-Inari Saami-Skolt Saami-English phrasebook online * [https://www.youtube.com/watch?v=Prjluz93ZCc Bustávat davvisámegillii] Northern Saami alphabet by the Finnish Saami Parliament * [https://web.archive.org/web/20240813075343/http://gtweb.uit.no/jorgal/ Northern Sami to Norwegian Bokmål online machine translation] (translates text, docx, urls) * [http://sanit.oahpa.no Interactive morphology-enriched Northern Saami <-> Norwegian / Finnish dictionary] * [https://web.archive.org/web/20240813075339/http://gtweb.uit.no/korp/ Dependency-parsed searchable 25m word Northern Saami corpus] * [http://www.uta.fi/~km56049/same/svocab.html Kimberli Mäkäräinen] A Northern Sámi-English vocabulary (5500+ words in Sámi as of 12 September 2013) * [https://web.archive.org/web/20121126022032/http://www.kirjasto.oulu.fi/saamilottit/ Names of birds found in Sápmi in a number of languages, including Skolt Sámi and English. Search function only works with Finnish input though.] * [http://oahpa.no/davvi OAHPA! Online interactive Sámi pedagogical program suite] * [https://web.archive.org/web/20110822024405/http://giellatekno.uit.no/english.html Sámi language technology project] * [http://risten.no Sámi dictionary and terminology database] * [http://divvun.no Sámi proofing tools project] * [http://www.lohkan.no/ Sátnemeahccái project for children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101113215/http://www.lohkan.no/ |date=2014-01-01 }} * [https://wayback.archive-it.org/all/20070927172252/http://ling.osu.edu/~odden/Saami.pdf Gradation described] * [https://web.archive.org/web/20060905095601/http://www.ling.ohio-state.edu/~odden/saamidict/Saami%20Online%20Words.htm Wordlist with sound files] * [[Irja Seurujärvi-Kari]] [http://www.helsinki.fi/~sugl_smi/aani/Kielinaytteet/Pohjoissaame.MP3 talking in Northern Sámi] * [http://lexin.nada.kth.se/lang/trio/ns/nordsamiska.htm Lexin picture themes – Northern Sámi] * [https://web.archive.org/web/20110219012441/http://www.e-skuvla.no/?dokument=2007-01-06.21:29:39.txt Sami alphabet – Flash/Sound] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 8m2fy7o74iu3r6nqwyedpr6si37d9ts ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13799 200506 198384 2026-11-08T21:52:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200506 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ | nativename = {{Script|Kthi|𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲}} | image = {{Photomontage|position=center | photo1a = Bhojpuri.png | photo2a = | size = 200 | spacing = 2 | color = | border = 0 | foot_montage =}} | states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | ethnicity = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] | region = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]]-[[ᱯᱩᱨᱵᱟᱧᱪᱚᱞ]] | nation = [[File:Flag of Fiji.svg|22x20px]] [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]] {{small|([[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)}}<br/>{{IND}} * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ)<ref name="telegraph_jharkhandbihar_official">{{cite news|author=Sudhir Kumar Mishra|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/bhojpuri-3-more-to-get-official-tag-217369|title=Bhojpuri, 3 more to get official tag|newspaper=The Telegraph|date=22 March 2018}}</ref> | speakers = {{sigfig|50.579447|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ, partial count (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ) | date = | speakers2 = (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ) | ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=7 July 2018}}</ref> | familycolor = Indo-European | fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] | fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] | fam4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝᱥᱮᱱᱟᱜ]] | fam5 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ]] | dia1 = ᱮᱛᱚᱢ (ᱜᱳᱨᱟᱠᱷᱯᱩᱨᱤ, ᱥᱟᱨᱟᱣᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱥᱛᱤ) | dia2 = ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ (ᱯᱩᱨᱵᱤ, ᱵᱮᱱᱟᱨᱥᱤ) | dia3 = ᱠᱚᱧᱮ (ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱨᱤ) | dia4 = [[ᱥᱟᱫᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ (ᱥᱟᱫᱨᱤ)]] | dia5 = ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ | dia6 = ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ | dia7 = ᱫᱳᱢᱨᱟ | dia8 = ᱢᱩᱥᱟᱦᱟᱨᱤ | dia9 = [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ]]<br/>{{no wrap|{{·}}ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ}} {{small|{{small|(ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, Plantation Hindustani, Gaon ke Bolee)}}}}<br/>{{no wrap|{{·}}ᱜᱟᱭᱟᱱᱤᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ}} {{small|{{small|(Aili Gaili)}}}}<br/>{{no wrap|{{·}}ᱥᱟᱨᱱᱟᱢᱤ ᱦᱤᱱᱫᱳᱥᱛᱟᱱᱤ}} | dia10 = [[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | dia11 = ᱢᱚᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ<ref>{{cite journal|last1=Oozeerally|first1=Shameem|title=The Evolution of Mauritian Bhojpuri: an Ecological Analysis - Mauritius Institute of Education|date=March 2013|url=https://www.researchgate.net/publication/323772628|access-date=1 September 2020}}</ref> | dia12 = ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ {{small|{{small|(Naitali)}}}}<ref>{{cite web|last1=Rambilass|first1=B.|title=NAITALI - SOUTH AFRICAN BHOJPURI|url=http://www.indiandiasporacouncil.org/pdf/NAITALI-SOUTH-AFRICAN-BHOJPURI-by-B-Rambilass.pdf|website=indiandiasporacouncil.org|access-date=1 September 2020}}</ref> | script = {{unbulleted list |[[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] |[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤᱼᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] |[[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ]] (Bhojpuri Style) (ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ) }} | iso2 = bho | iso3 = bho | lc1 = hns | ld1 = [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ]] | lc2 = hif | ld2 = [[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | lingua = 59-AAF-sa | notice = IPA | glotto = bhoj1246 | glottorefname = Bhojpuric | imagesize = 150px | imagecaption = "ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ [[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ | map = Bhojpuri Speaking Region in India.png | mapcaption = ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ }} [[File:WIKITONGUES- Krishna speaking Bhojpuri.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱾]] '''ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ''' ({{IPAc-en|ˌ|b|oʊ|dʒ|ˈ|p|ʊər|i}};<ref name="oxford">[http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/bhojpuri Bhojpuri entry, Oxford Dictionaries] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208140012/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/bhojpuri |date=8 December 2015 }}, Oxford University Press</ref> {{Audio|hi-Bhojpuri.ogg|𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ]]-[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱚᱨᱟᱭ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ<ref name="autorefA">Diwakar Mishra and Kalika Bali, [http://www.icphs2011.hk/resources/OnlineProceedings/RegularSession/Mishra/Mishra.pdf A COMPARATIVE PHONOLOGICAL STUDY OF THE DIALECTS OF HINDI] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140201170926/http://www.icphs2011.hk/resources/OnlineProceedings/RegularSession/Mishra/Mishra.pdf |date=1 February 2014 }}, ICPhS XVII, Hong Kong, 17–21 August 2011, pp 1390</ref> ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]], [[ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱢᱚᱨᱤᱥᱟᱥ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱫᱟᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="Rajend Mesthrie 1992, pages 30-32" /><ref name="ucla" /> ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱢᱟᱹᱱ== ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱛᱷᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name="bh">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3429620.ece|title=Chidambaram speaks a surprise|date=17 May 2012|agency=[[The Hindu]]|access-date=5 June 2012|location=Chennai, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520172134/http://www.thehindu.com/news/national/article3429620.ece|archive-date=20 May 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite news|title=Jharkhand gives second language status to Magahi, Angika, Bhojpuri and Maithili|url=https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|access-date=17 December 2019|work=Avenue Mail|date=21 March 2018|archive-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428140711/https://www.avenuemail.in/ranchi/jharkhand-gives-second-language-status-to-magahi-angika-bhojpuri-and-maithili/118291/|url-status=dead}}</ref>᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ [[:en:Board of High School and Intermediate Education Uttar Pradesh|ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱰᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ{{Citation needed|date=November 2019}} ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱨᱪᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱤᱨ ᱠᱩᱱᱣᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web|url=https://vksu.ac.in/new/bhojpuri/|title=Bhojpuri|access-date=17 December 2019|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217170106/https://vksu.ac.in/new/bhojpuri/|url-status=dead}}</ref>, [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/arts/bhojpuri/pc.php|title=Banaras Hindu University, Faculty of Arts, bhojpuri addhyan kendra Varanasi|website=www.bhu.ac.in|access-date=17 December 2019|archive-date=18 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718084839/http://bhu.ac.in/arts/bhojpuri/pc.php|url-status=dead}}</ref>, [[ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ ᱨᱟᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.nalandaopenuniversity.com/notices/Schools/school%20of%20language/content%20for%20website%20for%20Certificate%20course%20in%20Bhojpuri.pdf|title=Bhojpuri in NOU|access-date=17 December 2019|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228073002/http://www.nalandaopenuniversity.com/notices/Schools/school%20of%20language/content%20for%20website%20for%20Certificate%20course%20in%20Bhojpuri.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[:en:Dr. Shakuntala Misra National Rehabilitation University|ᱰᱚ. ᱥᱟᱠᱩᱱᱛᱚᱞᱟ ᱨᱤᱦᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱮᱥᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<ref>{{Cite web |url=http://dsmru.up.nic.in/User/course.aspx |title=Archive copy |access-date=2021-01-16 |archive-date=2017-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516181428/http://dsmru.up.nic.in/User/course.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ== ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱵᱤᱦᱟᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱚᱰᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'', ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.aakhar.com |title=Archived copy |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305153456/http://www.aakhar.com/ |archive-date=5 March 2016 }}</ref> ᱾ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠ ᱞᱚᱠᱷᱱᱳᱣ''<ref>{{cite web|url=https://rni.nic.in/display_language.asp |title=Archived copy |access-date=10 December 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225130153/http://rni.nic.in/display_language.asp |archive-date=25 February 2015 }}</ref>, ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱢᱳᱦᱩᱣᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱢᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ]] ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite book|title=A Study on the Usage of Internet by Working Women of Vadodara City for Performing Their Household Responsibilities|publisher=Anchor Academic Publishing|year=2016|isbn=978-3960675518}}</ref> ᱾ ==ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ== ===ᱮᱢᱦᱟᱸ=== {| class="wikitable" border = 1 |- ! ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ! Bhojpuri (ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ) ! {{Script|Kthi|𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲}} ({{Script|Kthi|𑂍𑂰𑂨𑂟𑂲 𑂪𑂱𑂎𑂰𑂆}}; [[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ]]) ! भोजपुरी (देवनागरी लिपि; [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]]) |- |ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Eitwaar |{{Script|Kthi|𑂉𑂞𑂫𑂰𑂩}} |एतवार |- |ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Somaar |{{Script|Kthi|𑂮𑂷𑂧𑂰𑂩}} |सोमार |- |ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Mangar |{{Script|Kthi|𑂧𑂁𑂏𑂩}} |मंगर |- |ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Budhh |{{Script|Kthi|𑂥𑂳𑂡}} |बुध |- |ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Bifey |{{Script|Kthi|𑂥𑂱𑂨𑂤𑂵}} |बियफे |- |ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Sukkar |{{Script|Kthi|𑂮𑂴𑂍𑂩}} |सूकर |- |ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ |Sanichar |{{Script|Kthi|𑂮𑂢𑂱𑂒𑂩}} |सनिचर |} ===ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ=== {| class="wikitable" border = 1 |- ! ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ! Bhojpuri ! {{Script|Kthi|𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲}} ([[ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ]]) ! भोजपुरी |- |ᱡᱚᱦᱟᱨ |Raam Raam / Parnaam |{{Script|Kthi|𑂩𑂰𑂧 𑂩𑂰𑂧/ 𑂣𑂩𑂝𑂰𑂧}} |राम राम / परणाम |- |ᱫᱟᱨᱟᱢ/ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ |Aain na |{{Script|Kthi|𑂄𑂆𑂁 𑂢𑂰}} |आईं ना |- |ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ? |Ka haal ba? / kaisan hava? |{{Script|Kthi|𑂍𑂰 𑂯𑂰𑂪 𑂥𑂰?/𑂍𑂆𑂮𑂢 𑂯𑂫ऽ?}} |का हाल बा? / कइसन हवऽ? |- |ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ᱾ ᱟᱨ ᱟᱢ? |Hum theek baani. Aur rauwa? |{{Script|Kthi|𑂯𑂧 𑂘𑂱𑂍 𑂥𑂰𑂢𑂲𑂾𑂄𑂈𑂩 𑂩𑂈𑂫𑂰? /𑂯𑂧 𑂘𑂱𑂍 𑂯𑂖𑂱𑂾 𑂄𑂈𑂩 𑂄𑂣?}} |हम ठीक बानी। अउर रउवा? / हम ठीक हञि। अउर आप? |- |ᱟᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱮᱫ? |Tohaar naav ka ha? / Raur naav ka ha? |{{Script|Kthi|𑂞𑂷𑂯𑂰𑂩 𑂢𑂰𑂀𑂫 𑂍𑂰 𑂯ऽ?/𑂩𑂰𑂈𑂩 𑂢𑂰𑂀𑂫 𑂍𑂰 𑂯ऽ?}} |तोहार नाँव का ह? / राउर नाँव का ह? |- |ᱤᱧᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ... |Hamar naav ... ha |{{Script|Kthi|𑂯𑂧𑂰𑂩 𑂢𑂰𑂀𑂫 ... 𑂯ऽ}} |हमार नाँव ... ह |- |ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ? |Kaa hot aa? |{{Script|Kthi|𑂍𑂰 𑂯𑂷𑂞𑂰?}} |का होताऽ? |- |ᱤᱧ ᱟᱢᱤᱧ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱢᱟ᱾ |Hum tohse pyaar kare ni / Hum tohra se pyaar kare ni |{{Script|Kthi|𑂯𑂧 𑂞𑂷𑂯 𑂮𑂵 𑂣𑂹𑂨𑂰𑂩 𑂍𑂩𑂵𑂢𑂲/ 𑂯𑂧 𑂞𑂷𑂯𑂩𑂰 𑂮𑂵 𑂣𑂹𑂨𑂰𑂩 𑂍𑂩𑂵𑂢𑂲𑂩 𑂍𑂩𑂵𑂢𑂲}} |हम तोहसे प्यार करे नी / हम तोहरा से प्यार करे नी |} ==ᱚᱞ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑ : * ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱠᱟᱭᱛᱷᱤ :- {{Lang|bh|{{script|kthi|𑂃𑂢𑂳𑂒𑂹𑂓𑂵𑂠 1: 𑂮𑂥𑂯𑂱 𑂪𑂷𑂍𑂰𑂢𑂱 𑂄𑂔𑂰𑂠𑂵 𑂔𑂢𑂹𑂧𑂵𑂪𑂰 𑂄𑂇𑂩 𑂋𑂎𑂱𑂢𑂱𑂨𑂷 𑂍𑂵 𑂥𑂩𑂰𑂥𑂩 𑂮𑂧𑂹𑂧𑂰𑂢 𑂄𑂋𑂩 𑂃𑂡𑂱𑂍𑂰𑂩 𑂣𑂹𑂩𑂰𑂣𑂹𑂞 𑂯𑂫𑂵𑂾 𑂋𑂎𑂱𑂢𑂱𑂨𑂷 𑂍𑂵 𑂣𑂰𑂮 𑂮𑂧𑂕-𑂥𑂴𑂕 𑂄𑂇𑂩 𑂃𑂁𑂞:𑂍𑂩𑂝 𑂍𑂵 𑂄𑂫𑂰𑂔 𑂯𑂷𑂎𑂞𑂰 𑂄𑂋𑂩 𑂯𑂳𑂢𑂍𑂷 𑂍𑂵 𑂠𑂷𑂮𑂩𑂰 𑂍𑂵 𑂮𑂰𑂟 𑂦𑂰𑂆𑂒𑂰𑂩𑂵 𑂍𑂵 𑂥𑂵𑂫𑂯𑂰𑂩 𑂍𑂩𑂵 𑂍𑂵 𑂯𑂷𑂎𑂪𑂰𑂿}}}} ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ:- अनुच्छेद १: सबहि लोकानि आजादे जन्मेला आउर ओखिनियो के बराबर सम्मान आओर अधिकार प्राप्त हवे। ओखिनियो के पास समझ-बूझ आउर अंत:करण के आवाज होखता आओर हुनको के दोसरा के साथ भाईचारे के बेवहार करे के होखला।<ref name="UDHR-Bhojpuri">{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights{{Snd}} Bhojpuri |url=https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/bhj.pdf |website=[[United Nations]] |access-date=3 January 2020 |page=1 |language=bho |date=23 April 2019}}</ref> * ᱦᱤᱱᱫᱤ{{Snd}} अनुच्छेद १: सभी मनुष्यों को गौरव और अधिकारों के मामले में जन्मजात स्वतन्त्रता और समानता प्राप्त हैं। उन्हें बुद्धि और अन्तरात्मा की देन प्राप्त है और परस्पर उन्हें भाईचारे के भाव से बर्ताव करना चाहिये।<ref name="UDHR-Hindi">{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights{{Snd}} Hindi |url=https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/hnd.pdf |website=[[United Nations]] |access-date=3 January 2020 |page=1 (orig p. 2) |language=hi |date=1 July 2015}}</ref> * [[:en:Sarnámi Hindustani|ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ]] (ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ){{Snd}} Aadhiaai 1: Sab djanne aadjádi aur barabar paidaa bhailèn, iddjat aur hak mê. Ohi djanne ke lage sab ke samadj-boedj aur hierdaai hai aur doesare se sab soemmat sè, djaane-maane ke chaahin.<ref name="UDHR-SarnamiHindustani">{{cite web |title=Universal Declaration of Human Rights{{Snd}} Sarnámi Hindustani |url=https://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/hns.pdf |website=[[United Nations]] |access-date=3 January 2020 |page=2 |version=(in [[Sarnámi Hindustani]]) |date=9 December 2013}}</ref> * ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ {{Snd}} ᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞ ᱑: ᱥᱟᱢᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱜᱚᱨᱚᱵ ᱟᱨ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢᱡᱟᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱᱦᱳᱠ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱸᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱟᱯᱳᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Lien web|langue=en|titre=Universal Declaration of Human Rights in austroasiatic languages|lien=https://omniglot.com/udhr/austroasiatic.htm#md}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=bh|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ}} * [[:iarchive:rosettaproject bho undec-1|The Universal Declaration of Human Rights in Bhojpuri]], United Nations Information Centre, India (1998) * [https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/4250/simple-search?filterquery=Bhojpuri&filtername=language&filtertype=equals Archived open-access recordings of Bhojpuri] from [[Kaipuleohone]] * [https://arxiv.org/abs/1905.02239 English-Bhojpuri Machine Translation System] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱤᱥᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]] lvcehu8s7b7rab2s23jnqkptgvomrr7 ᱳᱱᱟᱢ 0 13939 200419 198121 2026-11-08T19:21:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 9 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200419 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | image = Onapookkalam.jpg | caption = ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ | holiday_name = ᱳᱱᱟᱢ | observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ | date = ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ | observances = {{ubl|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ|ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ}} | duration = ᱑᱐ ᱫᱤᱱ | relatedto = ᱵᱟᱞᱤᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱚᱫᱟ | frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | startedby = | begins = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱦᱟᱥᱛᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ | ends = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ | firsttime = | scheduling = | month = | weekday = | alt = | celebrations = | litcolor = | nickname = | official_name = ᱳᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ<ref>[https://www.kerala.gov.in/documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208122153/https://kerala.gov.in//documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c |date=8 February 2021 }}, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗</ref> | type = ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=46, 49–50}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chopra |first=Prabha |url=https://books.google.com/books?id=yAgMAAAAIAAJ |title=Encyclopaedia of India |year=1988 |page=285 |quote=Onam – Most important festival of Kerala; held in Chingam (August–September)}}</ref> }} '''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite book|last=Singh|first=Mahendra|title=Dalit's Inheritance in Hindu Religion|publisher=Gyan Publishing House|publication-place=Delhi|date=2006|isbn=978-81-7835-517-7|page=}}</ref><ref>{{cite book|last=McLeod|first=John|title=Modern India|publisher=Bloomsbury Publishing USA|date=2019-11-15|isbn=979-8-216-11861-9|page=}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kurup |first=A.M. |date=1977 |title=The Sociology of Onam |url=https://www.jstor.org/stable/41919319 |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |issue=2 |pages=95–110 |jstor=41919319 |issn=0970-0927}}</ref><ref name="cush-2012">{{Cite book |last1=Cush |first1=Denise |url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA574 |title=Encyclopedia of Hinduism |last2=Robinson |first2=Catherine |last3=York |first3=Michael |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-135-18979-2 |pages=573–574 |language=en}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822103042/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece |date=22 August 2023 }}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Subhashini |date=31 August 2020 |title=Despite Sangh Efforts to Project it as 'Hindu' Festival, Story of Onam Prevails in Kerala |url=https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812214846/https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |archive-date=12 August 2021 |access-date=12 August 2021 |website=TheWire |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010">{{Cite news |last=M. Nazeer |date=10 August 2010 |title=The abiding lore and spirit of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-abiding-lore-and-spirit-of-onam/article583395.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/The-abiding-lore-and-spirit-of-Onam/article16138152.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=26 September 2013 |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Peter J. Claus |url=https://books.google.com/books?id=ienxrTPHzzwC&pg=PA454 |title=South Asian Folklore: An Encyclopedia |last2=Sarah Diamond |last3=Margaret Ann Mills |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93919-5 |page=454}}</ref><ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite book |last=Hospital |first=Clifford |url=https://books.google.com/books?id=Wz8qAAAAYAAJ |title=The Righteous Demon: A Study of Bali |date=1984 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0-7748-0187-4}}</ref> ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱᱩ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱱᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam Celebrations | publisher=Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala) | accessdate=26 August 2025 | url=https://www.keralatourism.org/onam/onam-festivals/onam-celebrations }}</ref> == ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ == [[File:Onapottan.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱱᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱫᱟᱭᱛᱭᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kalidasan |first=Vinod Kottayil |date=2015-04-01 |title=A king lost and found: Revisiting the popular and the tribal myths of Mahabali from Kerala |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/safm.7.1-2.103_1 |journal=Studies in South Asian Film & Media |language=en |volume=7 |issue=1–2 |pages=103–118 |doi=10.1386/safm.7.1-2.103_1 |issn=1756-4921|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=THOMAS |first=NEVILLE |title=Festivals and Culinary Carnivalesque: Analyzing 'Onam' as Celebration of Food and Identity |url=https://www.researchgate.net/publication/350135352 |journal=American College Journal of English Language and Literatur |pages=72 |via=researchgate.net}}</ref><ref name="j gordon melton-2011">{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA659 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |page=659}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009">{{Cite book |last=Ritty A. Lukose |url=https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |title=Liberalization's Children: Gender, Youth, and Consumer Citizenship in Globalizing India |publisher=Duke University Press |year=2009 |isbn=978-0-8223-9124-1 |pages=164, 182–183, context: 179–183 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103043/https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ (ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱠᱩᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ (ᱠᱟᱫᱟᱢ) ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱩᱠᱨᱟ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=28 January 2019 |title=Story of Vāmana |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc242041.html |access-date=27 November 2022 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cole |first1=Owen |url=https://books.google.com/books?id=Mt_itliEnRQC&dq=vamana+avatar+legend&pg=PT30 |title=Hinduism – An Introduction |last2=Kanit |first2=V. P. Hermant |date=25 June 2010 |publisher=John Murray Press |isbn=978-1-4441-3100-0 |pages=30 |language=en}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 August 2012 |title=Onam: The legend behind Kerala's state festival |url=https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817042542/https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |archive-date=17 August 2022 |access-date=17 August 2022}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱝᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱜᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱴ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival – Onam in India, Onamfestival.org |url=http://www.onamfestival.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103053/http://www.onamfestival.org/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=22 August 2023 |website=www.onamfestival.org}}</ref><ref name="cush-2012" /> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[File:Vamana teaching King Mahabali Wellcome V0050544.jpg|thumb|ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱖᱗᱒ ᱰᱟᱪ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="am kurup-1977" /> ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="am kurup-1977">{{Cite journal |last=A.M. Kurup |year=1977 |title=The Sociology of Onam |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |pages=95–110 |jstor=41919319 |number=2}}</ref> * ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱠᱠᱟᱧᱪᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ – ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱳᱱ (ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ * ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱱᱟᱢᱢᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ "ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ" ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil Digital Library |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824090835/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023}}</ref> * ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱠᱟᱥ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱞᱞᱟᱰᱥ'' ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱾ * ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ – ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ – ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭᱟᱭ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * ᱩᱫᱫᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Rajendran |first=Chettiarthodi |title=A Scholar Poet from the Neighbouring Land: Uddaṇḍa Śāstrin's Perceptions of Kerala |url=https://journals.akademicka.pl/cis/article/view/1509/1359 |url-status=live |journal=Cracow Indological Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103051/https://journals.akademicka.pl/cis/article/download/1509/1359 |archive-date=22 August 2023 |access-date=13 August 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ/ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ: <blockquote>चोकुयन्ते पृथुकततयश्चापतादिन्य उच्चैः सर्वानार्यःपतिभिरनिशम् लम्भयन्त्यर्थकामान्। बभ्रम्यन्ते सकलपुरुषैर्वल्लभाभ्यः प्रदातुम् चित्रम् वस्त्रम् श्रावणकुतुकम् वर्तते केरळेषु॥ ''ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱳᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱭᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱱᱛᱮ-ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ 'ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ'' ᱾</blockquote> * ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱮᱨᱮᱲᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="am kurup-1977" /> == ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ == ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱳᱫᱷᱤ, ᱵᱷᱤᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱱᱤᱡᱷᱟᱢ, ᱛᱷᱨᱤᱠᱮᱴᱟ, ᱢᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱟᱫᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news |date=21 August 2014 |title=Myth, mystique and traditions of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001124912/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref> ᱯᱮᱨᱮᱰ (Parades) ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱵᱽᱞᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="pti-2010">{{Cite news |last=PTI |date=14 August 2010 |title='Athachamayam' Festivities held at Tripunithura |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202232749/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |archive-date=2 February 2014 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱮᱱᱮᱡ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' (ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ), ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱥᱳᱯᱤᱝ, ᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=Say it in gold and off-white |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref> === ''ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' === [[File:Athachamayam 3.JPG|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾]] [[File:Athachamayam - അത്തച്ചമയം - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ]] ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ, ᱰᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ, ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱠ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 Thripunithura Athachamayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303043138/https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 |date=3 March 2017 }}, Kerala Tourism, Government of Kerala</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" /><ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=And Onam is here, officially |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904013728/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |archive-date=4 September 2016 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref> ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="athachamayam">[http://www.athachamayam.com/ Athachamayam: a festival of generations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903184229/http://www.athachamayam.com/ |date=3 September 2019 }}, Athachamayam, Trippunithura Municipality (2015)</ref> ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ) ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="athachamayam" /> === ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' === [[File:Onapookkalam 2024 01.jpg|thumb|ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ]] ''ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'', ''ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱥᱮ ᱮᱠᱮᱱ ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'',<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C&pg=PA49 |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=49–50}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱡᱩᱠ ᱴᱚᱪ ᱟᱨ ᱴᱳᱱ ᱟᱨ ᱵᱽᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Stephen P. Huyler |url=https://books.google.com/books?id=c1AJYJecU48C |title=Painted Prayers: Women's Art in Village India |publisher=St Martins Press |year=1994 |isbn=978-0-8478-1809-9 |page=191}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤᱭᱮᱪᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ (ᱪᱷᱟᱛᱟ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱮᱥᱴᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="team metroplus-2013">{{Cite news |last=Team MetroPlus |date=15 September 2013 |title=The feel of Onam |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917063913/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |archive-date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱯᱟᱞ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Onam Pookalam: Know everything about its significance and check out some Thiruvonam pookolam images |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831113241/https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |archive-date=31 August 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.timesnownews.com}}</ref> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱟᱥᱟᱯᱩᱥᱯᱟᱢ (᱑᱐-ᱵᱟᱦᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=1 September 2009 |title='Athappookalam' losing traditional verve |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/athappookalam-losing-traditional-verve/article173569.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoAthappookalamrsquo-losing-traditional-verve/article16506033.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" /> === ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ === [[File:തിരുവാതിര കളി 3.JPG|right|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱾]] [[File:Kummattikali - കുമ്മാട്ടിക്കളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔]] ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ'', ''ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱛᱷᱩᱢᱵᱤ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ'', ''ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱢᱟᱥᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Onam — Kerala's Harvest Festival |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/onam/ |access-date=2026-05-06}}</ref> [[File:Kathakali DSC 0109 1.jpg|thumb|left|upright=0.7|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=D. Appukuttan Nair |url=https://books.google.com/books?id=P0jkAAAAMAAJ |title=Kathakali, the Art of the Non-worldly |publisher=Marg Publications |year=1993 |isbn=978-81-85026-22-0 |page=47}}</ref>]] ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011">{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Thiruvonam celebrated with enthusiasm |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054512/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite news |last=Vinu Vasudevan |date=9 May 2013 |title=Majestic portrayals |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922085430/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |archive-date=22 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'': ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ === [[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|right|thumb|''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[File:Pulikkali - പുലിക്കളി.webm|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ|right|thumb]] ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱰᱩᱵᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱴᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Covid pandemic hinders Onam festivities; Thrissur to give Pulikali a miss |url=https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030081804/https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |archive-date=30 October 2020 |access-date=31 August 2020}}</ref> ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱮᱡ, ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱳᱴᱴᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱯᱟᱴᱟᱠᱟᱢ, ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱟᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011" /><ref>{{Cite news |date=24 August 2010 |title=Ritual lunch marks Onam at Thrikkakara |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005103818/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |archive-date=5 October 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Grandeur marks Onam celebrations at Thrikkakkara temple |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ (ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ) ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟ-ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=24 August 2013 |title=Thrikkakara temple gears up for Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019091739/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |archive-date=19 October 2013 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Chennai, India}}</ref> === ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'': ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ === [[File:An Onam boat race collage Kerala India.jpg|thumb|450px|ᱢᱤᱫ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ]] [[File:Nehru Trophy Boat Race - നെഹ്‌റു ട്രോഫി വള്ളംകളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱒᱐᱒᱔ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ]] ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'' (ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱢᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱳᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="asia one news-2012">{{Cite web |date=7 September 2012 |title=Onam celebrated in S'pore |url=https://www.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223175050/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |archive-date=23 December 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Asia One news}}</ref> === ''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' === [[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾]] [[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾]] [[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' (ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ) ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="team metroplus-2013" /> ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱮᱥ ᱜᱳᱣᱨᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival |url=https://rove.me/to/kerala/onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725183934/https://rove.me/to/kerala/onam-festival |archive-date=25 July 2018 |access-date=24 July 2018}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ):<ref>{{Cite news |date=4 September 2014 |title=Kerala gets ready for 26 dish Onam sadya |url=http://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415082531/https://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |archive-date=15 April 2023 |access-date=4 September 2014}}</ref> ᱪᱤᱯᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ), ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱨᱟᱴᱴᱤ (ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ),<ref name="n satyendran-2010" /><ref>{{Cite web |date=11 April 2013 |title=Sarkara varatti recipe |url=http://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=30 October 2015 |publisher=Cheena Chatti}}</ref> ᱯᱟᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱥ (soups) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱳᱞᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ, ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱤ, ᱮᱨᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱢᱳᱞᱳᱥᱭᱟᱢ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱩᱛᱷᱟ ᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ (ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱚᱢ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞᱟ) ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ), ᱢᱳᱨᱩ (ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ), ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱷᱳᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱰᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ' ᱯᱟᱨᱵᱳᱭᱮᱞᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱾<ref name="n satyendran-2010" /> ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱩᱫᱩᱢ "''ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱢ ᱳᱱᱟᱢ ᱩᱱᱱᱟᱱᱟᱢ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ "ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱟᱠᱟᱭ ᱡᱚᱢ ᱢᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="team metroplus-2013" /> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ-ᱵᱟᱣᱩᱱᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="n satyendran-2010">{{Cite news |last=N. Satyendran |date=10 August 2010 |title=Onam on a leaf |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱤᱪᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱥ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961">{{Cite web |date=1961 |title=Monograph Series, Onam A Festival of Kerala, Part VII-B, Vol-I - 23277 1961 CNA.pdf |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830171316/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |archive-date=30 August 2020 |access-date=30 August 2020 |website=Linguistic Survey of India}}</ref> === ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ === ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱷᱵᱷᱤᱴᱴᱳᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 September 2019 |title=As Onam Celebration Begins, Here's How Kerala's Annual Harvest Festival is Celebrated for 10 Days |url=https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103604/https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |archive-date=22 August 2023 |access-date=3 September 2020}}</ref> === ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ === [[File:Onapottan - A Traditional Kerala Art Form.jpg|thumb|150px|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" />]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱟᱠᱠᱳᱰᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Outlook India: Best Online Magazine India, Latest News, Story |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/the-harvest-festival-all-about-onam-celebrations-in-india/1135620 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103606/https://www.outlookindia.com/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=19 August 2020}}</ref> ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮ ''ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ'' (ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ<ref>{{Cite news |date=13 September 2013 |title=Flowers, pookkalam and Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920042340/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |archive-date=20 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱴᱷᱤᱠ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg">''Genealogy Of The South Indian Deities'' By Bartholomaeus Ziegenbalg, Daniel Jeyaraj. p. 179</ref> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱰ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱡᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" /> ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱴᱴ'', ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮᱧᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱰᱞᱩᱢ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" /> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ '''''ᱳᱱᱟᱠᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱥ ('''''ᱢᱟᱨᱟᱢᱟᱫᱤᱢᱟᱛᱥᱟᱨᱟᱢ'''''), '''''ᱩᱨᱤᱭᱟᱰᱤ''''', ᱡᱚᱢᱟᱜ-ᱡᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱪᱮᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱫᱷᱩᱯ, ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱤᱞ (appeal) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''''ᱠᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱭᱠᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱩᱪᱟᱨᱟ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" /> === ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ === [[File:Onam Celebration in Vienna by Vienna Malayali Assosiation 06.jpg|thumb|right|᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ]] ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱢᱟᱱ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ,<ref name="asia one news-2012" /><ref>{{Cite web |date=15 August 2015 |title=Onam celebrations in Dubai to have traditional flair |url=http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027023555/http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |archive-date=27 October 2015 |access-date=30 December 2015 |publisher=The Khaleej Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shveta Pathak |date=10 September 2011 |title=Keralites in the UAE celebrate Onam |url=http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915135205/http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |archive-date=15 September 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Gulf News}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱮᱭ) ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ == ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ<ref>{{Cite book |last=((Editors of Encyclopaedia Britannica)) |url=https://books.google.com/books?id=H4YVAQAAMAAJ |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1974 |isbn=978-0-85229-290-7 |page=534}}, Quote: "Onam, Hindu festival in Kerala State, India."</ref><ref>{{Cite book |last1=Chase |first1=Elaine |url=https://books.google.com/books?id=3tySBQAAQBAJ&pg=PA312 |title=Poverty and Shame: Global Experiences |last2=Bantebya-Kyomuhendo |first2=Grace |author-link2=Grace Bantebya Kyomuhendo |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-968672-8 |page=312}}, Quote: "Onam (Hindu festival)"</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last1=Caroline Osella |url=https://books.google.com/books?id=yGLrI8-io_AC&pg=PA174 |title=Men and Masculinities in South India |last2=Filippo Osella |publisher=Anthem Press |year=2006 |isbn=978-1-84331-232-1 |page=174}}, Quote: "The 2000 Onam (Hindu festival) special edition of..."</ref> ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Jacob |first=Jeemon |date=2015-08-31 |title=In India, a harvest festival regains prominence in churches- UCA News |url=https://www.ucanews.com/news/in-india-a-harvest-festival-regains-prominence-in-churches/74174 |access-date=2025-08-27 |website=ucanews.com}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=The Hindu Bureau |date=2025-08-25 |title=Onam rush grips Kozhikode as shopping, cultural festivities begin |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/onam-rush-grips-kozhikode-as-shopping-cultural-festivities-begin/article69975464.ece |access-date=2025-08-27 |website=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |last=Kadiyala |first=Swetha |date=2019-09-04 |title=Non-Malayalis celebrate Onam in a grand way too |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/Sep/04/non-malayalis-celebrate-onam-in-a-grand-way-too-2028484.html |access-date=2025-08-27 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Digital |first=Mirror Now |date=2022-09-05 |title=Muslim Cleric weighs in on Kerala controversy of Onam celebration by hijab wearing students |url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/muslim-cleric-weighs-in-on-kerala-controversy-of-onam-celebration-by-hijab-wearing-students-article-94005209 |access-date=2025-08-27 |website=Times Now}}</ref><ref>{{cite web |last=P |first=Prashanth M |date=2016-07-18 |title=Kozhikode News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kerala-salafi-preacher-says-onam-christmas-haram/articleshow/53260614.cms |access-date=2025-08-27 |website=The Times of India}}</ref> === ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ === ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱰᱤᱠᱴᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱳᱞᱤᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱜᱚᱡ ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA400 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |pages=400–402}}</ref> [[File:Shivas Kinder - 0192.jpg|thumb|ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱯ-ᱮᱥᱴᱮᱯ (leap-step) ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱾]] ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ (ᱫᱮᱵᱟᱥ) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱽᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' (''ᱦᱳᱢᱟ – ᱢᱤᱫ'' ᱫᱟᱱ/ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ – ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ<ref>{{Cite book |last=Michael D. Coogan |url=https://archive.org/details/illustratedguide00coog |title=The Illustrated Guide to World Religions |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-521997-5 |page=[https://archive.org/details/illustratedguide00coog/page/152 152] |url-access=registration}}</ref> – ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ – ᱥᱚᱱᱟ, ᱜᱟᱹᱭ, ᱦᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱹᱛᱩ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ "ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Nanditha Kirshna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–59}}</ref> ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱮᱵᱮᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱢᱨᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ-ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |title=India through the ages |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/74 74]}}</ref> ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱷᱤᱨᱩ-ᱠᱟᱞ-ᱠᱟᱨᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ' ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱴᱮᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱭᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ 'ᱠᱩᱞᱟᱫᱮᱭᱵᱷᱟᱢ' (ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱝᱥᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾</blockquote>ᱱᱟᱱᱫᱤᱛᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ''ᱨᱤᱜᱽᱵᱮᱫᱟ'' ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱴᱮᱠᱥᱴ ''ᱥᱟᱛᱟᱯᱟᱛᱷᱟ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱜᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱤᱥᱱᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–61}}</ref> ᱨᱳᱥᱮᱱ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱮᱥᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱞᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱠᱮᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ-ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Roshen Dalal |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |publisher=Penguin Books |year=2010 |isbn=978-0-14-341421-6 |pages=229–230}}</ref> === ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ === [[File:ONAM.jpg|thumb|260px|right|ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ ᱠᱚ]] ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009">{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=65–69}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱠᱥᱟᱛᱨᱤᱭᱟ (ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ) ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱚᱦᱚᱝᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱨᱛᱟᱵᱷᱤᱨᱭᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ, ᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱢᱟᱫᱟᱜᱽᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=67–68}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> === ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ === ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱮ ᱢᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ "ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱥ" ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Christine Mangala Frost |url=https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |title=The Human Icon: A Comparative Study of Hindu and Orthodox Christian Beliefs |publisher=James Clarke Company Limited, Cambridge, UK |year=2017 |isbn=978-0-227-90612-5 |page=46 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103056/https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱮᱠᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱵᱤᱥᱳᱯ<ref>{{Cite web |title=Bishop Selvister Ponnumuthan [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024175333/https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |archive-date=24 October 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> ᱥᱮᱞᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996">{{Cite book |last=Selvister Ponnumuthan |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&pg=PA210 |title=The Spirituality of Basic Ecclesial Communities in the Socio-religious Context of Trivandrum/Kerala, India |publisher=Gregorian Press |year=1996 |isbn=978-88-7652-721-0 |pages=210–212}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ, ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ''ᱟᱨᱟᱛᱤ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ (''ᱯᱩᱥᱯᱟᱨᱟᱛᱤ'') ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ "ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ BECs ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" /> ᱯᱳᱣᱞᱤᱱᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱟᱨᱛᱷᱳᱞᱳᱢᱤᱣ (᱑᱗᱔᱘–᱑᱘᱐᱖), ᱟᱡᱟᱜ [https://www.cambridge.org/core/books/voyage-to-the-east-indies/A4EA0C0DD38C23E39A6AE05BFB641EEC ''ᱮ ᱵᱷᱳᱭᱮᱡᱽ ᱴᱩ ᱫᱟ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ''] ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱭ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ) ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ; ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ, ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱞ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ-ᱠᱟᱸᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱩᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱛᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱧᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</blockquote> === ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ === <!--"Onam and Islam" redirects here--> [[File:Mappila Payasam Fest.jpg|thumb|360px|ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ (Activist) ᱯᱷᱮᱭᱥ ᱩᱢᱮᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ 'ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴ' ᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ (response) ᱨᱮ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=P.S. Salini |year=2011 |title=Prevalence of Hindu Customs and Practices among the Muslims of Kerala: A Socio-Cultural Analysis |url=https://books.google.com/books?id=8UjkVHi_cJoC |journal=Journal of Kerala Studies |language=en |publisher=University of Kerala. |volume=38 |page=100 |access-date=1 January 2020}}, Quote: "Most of the Muslims celebrate Hindu festivals like Onam, Divali etc; actively participating in the Hindu festivals without any religious feelings but as occasions to rejoice with friends"</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱯᱳ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱳᱞᱟᱭᱤᱱ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ "ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{Cite book |last1=Osella |first1=Filippo |title=The Everyday State and Society in Modern India |url=https://archive.org/details/everydaystatesoc0000unse |last2=Osella |first2=Caroline |date=2001 |publisher=C. Hurst & Co. |isbn=978-1-85065-471-1 |editor-last=Fuller |editor-first=Christopher John |page=[https://archive.org/details/everydaystatesoc0000unse/page/139 139] |chapter=The return of king Mahabali: the politics of morality in Kerala |editor-last2=Bénéï |editor-first2=Véronique}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ, ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱾<ref>{{Cite journal |last1=Osella |first1=Caroline |last2=Osella |first2=Filippo |year=2008 |title=Food, Memory, Community: Kerala as both 'Indian Ocean' Zone and as Agricultural Homeland |url=https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |url-status=live |journal=Journal of South Asian Studies |volume=31 |issue=1 |pages=170–198 |doi=10.1080/00856400701877232 |s2cid=145738369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026204002/https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |archive-date=26 October 2021 |access-date=11 September 2021}}</ref> ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shreya Biswas |date=12 September 2016 |title=Malayali Muslim man celebrates Onam after a preacher calls the festival 'haram' |url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest-340645-2016-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123233731/http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest/1/762527.html |archive-date=23 January 2017 |access-date=2 March 2017 |website=India Today}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002095637/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece|date=2 October 2021}}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == *ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ - ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ * ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱞᱞᱩ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{Commons category-inline|Onam}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]] dlkves5nmcsnwz3epb86w9xhoz9ntew ᱫᱤᱞᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱵᱩᱦ 0 14164 200243 160946 2026-11-08T15:58:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱞᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱵᱩᱦ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1946|4|13|df=y}} | birth_place = [[ᱥᱤᱞᱟᱝ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ | yearsactive = | known for = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱟᱠᱨᱤ | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | website = | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢ ᱥᱨᱤ]] }} '''ᱫᱤᱞᱤᱱ ᱯᱷᱟᱱᱵᱩᱦ''' ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭᱚ ᱯᱚᱱᱚᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱭᱳᱜᱽ (ᱮᱢ ᱮᱥ ᱥᱤ ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Theilin Phanbuh is MSCW Chairperson">{{cite web | url=http://www.meghalayatimes.info/index.php/front-page/17638-theilin-phanbuh-is-mscw-chairperson | title=Theilin Phanbuh is MSCW Chairperson | publisher=Meghalaya Times | date=11 January 2015 | access-date=3 December 2015 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092003/http://www.meghalayatimes.info/index.php/front-page/17638-theilin-phanbuh-is-mscw-chairperson | url-status=dead }}</ref><ref name="MEMBERS OF THE MEGHALAYA STATE COMMISSION FOR WOMEN">{{cite web | url=http://mscw.gov.in/composition.htm | title=MEMBERS OF THE MEGHALAYA STATE COMMISSION FOR WOMEN | publisher=MEGHALAYA STATE COMMISSION FOR WOMEN | date=2015 | access-date=3 December 2015}}</ref> ᱑᱓ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭᱚ<ref name="Autographs of the Recipients of Padma Shri">{{cite web | url=http://www.indianautographs.com/productdetail-126604.html | title=Autographs of the Recipients of Padma Shri | publisher=Indian Autographs | date=2015 | access-date=4 December 2015 | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208075956/http://www.indianautographs.com/productdetail-126604.html | url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ - ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref name="Slow trials embolden criminals: Phanbuh">{{cite web | url=http://www.theshillongtimes.com/2015/10/07/slow-trials-embolden-criminals-phanbuh/ | title=Slow trials embolden criminals: Phanbuh | publisher=Shillong TImes | date=7 October 2015 | access-date=4 December 2015 | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208131053/http://www.theshillongtimes.com/2015/10/07/slow-trials-embolden-criminals-phanbuh/ | url-status=dead }}</ref><ref name="Poor response to vaccination programmes worries Phanbuh">{{cite web | url=http://www.theshillongtimes.com/2015/09/11/poor-response-to-vaccination-programmes-worries-phanbuh/ | title=Poor response to vaccination programmes worries Phanbuh | publisher=Shillong Times | date=11 September 2015 | access-date=4 December 2015 | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208135316/http://www.theshillongtimes.com/2015/09/11/poor-response-to-vaccination-programmes-worries-phanbuh/ | url-status=dead }}</ref> ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢ ᱥᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱟᱱᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱱᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} stgj8d64z749kl9k05yx41g5vp59w2z ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 15900 200295 196554 2026-11-08T17:07:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200295 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ |altname=ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱮᱱᱤᱥ |nativename=''Salitan Pangasinan'' |pronunciation = {{IPA-all|paŋɡasiˈnan|}}<ref name=BentonGrammar>{{cite book|last=Benton|first=Richard A.|year=1971|title=Pangasinan Reference Grammar|url=https://archive.org/details/pangasinanrefere0000bent|location=Honolulu|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-7910-5}}</ref>{{rp|36}} |states=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] |region=[[ᱤᱞᱳᱠᱟᱱᱳᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱜᱚᱴᱟ [[ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱞᱟ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]])<br/>[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱩᱡᱚᱱ]] (ᱠᱚᱧᱮ [[ᱴᱟᱨᱞᱟᱠ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱩᱭᱮᱵᱷᱟ ᱮᱠᱤᱡᱟ]], ᱠᱚᱧᱮ [[ᱡᱟᱢᱵᱮᱞᱮᱥ]])<br/>[[:en:Cordillera Administrative Region|ᱠᱳᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱥ]] (ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱰ]])<br/>[[ᱠᱟᱜᱟᱭᱟᱱ ᱵᱮᱰᱟ]] (ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱱᱩᱭᱮᱵᱷᱟ ᱵᱷᱤᱡᱽᱠᱟᱭᱟ]]) |ethnicity=[[ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ]] |speakers={{sigfig|1.16|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱙᱙᱐ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ) |ref=e18 |date= |speakers2=ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘ ᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ<ref>Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region: 2000</ref> |familycolor=Austronesian |fam1=[[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] |fam3=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] |fam4=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] |fam5=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱩᱡᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱩᱡᱚᱱ]] |fam6=[[ᱢᱮᱥᱳᱼᱠᱚᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱮᱥᱳᱼᱠᱚᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱱ]] |fam7=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱱ]] |fam8=ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱨᱰᱤᱞᱮᱨᱟᱱ |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱟᱵᱟᱠᱟᱫᱟ|ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br/>ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱫᱚ: ''[[ᱵᱟᱭᱵᱟᱭᱤᱱ]]'' |nation=[[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] |agency=[[:en:Komisyon sa Wikang Filipino|Komisyon sa Wikang Filipino]] (ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ) |iso2=pag |iso3=pag |glotto=pang1290 |glottorefname=Pangasinan |map=Pangasinan language maximum extent.png |mapcaption=ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ |mapsize=220px |notice=IPA |lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=31-CGA-f 31-CGA-f] }} '''ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ''' (Pangasinense) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱞᱩᱡᱚᱱ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱹᱢᱩᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱴᱟᱨᱞᱟᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ [[ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱞᱟ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱰ]], [[ᱱᱩᱭᱮᱵᱷᱟ ᱵᱷᱤᱡᱽᱠᱟᱭᱟ]], [[ᱱᱩᱭᱮᱵᱷᱟ ᱮᱠᱤᱡᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱵᱮᱞᱮᱥ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱝᱜᱟᱥᱤᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ==ᱨᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ== ==ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=pag}} * [https://news.mb.com.ph/2018/12/15/reviving-a-dying-language/ Pangasinan as a dying language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403190452/https://news.mb.com.ph/2018/12/15/reviving-a-dying-language/ |date=2019-04-03 }} * [http://bansa.org/dictionaries/pag/ Bansa Pangasinan-English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215062243/http://www.bansa.org/dictionaries/pag/ |date=2017-12-15 }} * [http://pag.wiktionary.org Pangasinan Wiktionary] * [https://web.archive.org/web/20170503020518/http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/ Austronesian Basic Vocabulary Database] * [https://web.archive.org/web/20220306101829/http://punch.dagupan.com/ Sunday Punch] * [http://www.sunstar.com.ph/pangasinan Sun Star Pangasinan] * [https://web.archive.org/web/20060426013017/http://pangasinanstar.prepys.com/ Pangasinan Star] * [http://www.dalityapi.com/ Pangasinan: Preservation and Revitalization of the Pangasinan Language and Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008135138/https://www.dalityapi.com/ |date=2019-10-08 }} * [https://web.archive.org/web/20071017200326/http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/03/yehey/top_stories/20070903top6.html Globalization killing Pangasinan language] * [https://web.archive.org/web/20090704210246/http://globalnation.inquirer.net/features/features/view_article.php?article_id=70216 Pangasinan language is alive and kicking (Philippine Daily Inquirer, June 8, 2007)] * [http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/02/yehey/top_stories/20070902top1.html Dying languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302181144/http://www.manilatimes.net/national/2007/sept/02/yehey/top_stories/20070902top1.html |date=2009-03-02 }} * [https://books.google.com/books?id=dbFAiatnnjEC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false Pangasinan-Spanish Dictionary], by Lorenzo Fernandez Cosgata, published in 1865. [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱚᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== g3cmmdou3b9ckd8wovc0lwac0e0fero ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 15991 200440 83498 2026-11-08T19:49:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200440 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | total_type = ᱜᱩᱴ | native_name = | image_map = India Uttar Pradesh districts 2012 Badaun.svg | map_caption = ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] | established_title = Established | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ]] | parts_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = ᱖ | area_total_km2 = 4234 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = ᱓,᱖᱘᱑,᱘᱙᱖ | population_footnotes = | population_urban = ᱘᱒᱖,᱐᱐᱐ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ | demographics1_info1 = ᱕᱒.᱙᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲ | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name1 = [[ᱵᱚᱫᱟᱭᱚᱝ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ]], [[ᱟᱝᱠᱚᱞᱟ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱟᱝᱠᱚᱞᱟ]] (partly) | leader_title2 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] | leader_name2 = ᱖ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec1 = SH33, SH43, SH51, SH18, [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱓]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = https://badaun.nic.in/ }} [[File:India Uttar Pradesh districts Badaun.svg|thumb|alt=Muzaffarnagar map till date 28 September 2011|'''ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ (ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ)]] '''ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱑᱖᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ (ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱚᱫᱽᱭᱩᱝ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱯᱚᱣᱨᱟᱬᱤᱠ ᱠᱷᱟᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱩᱫᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱦᱤᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>'''District Badaun Government Of Uttar Pradesh''' https://budaun.nic.in/hi/%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%b2%e0%a5%87-%e0%a4%95%e0%a5%87-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0/</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{historical populations|11=1901|12=10,26,192|13=1911|14=10,54,293|15=1921|16=9,75,684|17=1931|18=10,10,467|19=1941|20=11,62,322|21=1951|22=12,51,152|23=1961|24=14,11,657|25=1971|26=16,45,967|27=1981|28=19,71,946|29=1991|30=24,48,338|31=2001|32=30,69,426|33=2011|34=36,81,896|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓,᱖᱘᱑,᱘᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,᱾{{citation needed|date=June 2018}} ᱞᱟᱭᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱟᱠᱚ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Liberia 3,786,764 July 2011 est. | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-date = 27 September 2011 | df = dmy-all }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱳᱠᱞᱟᱦᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=2011-09-30 |quote=Oklahoma 3,751,351 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=1 January 2011 |df=dmy }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱙ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱗᱑᱘ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱘᱖᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ ᱒᱐.᱙᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱕᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱕᱒.᱙᱑ % ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ (᱓.᱙᱗ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ), ᱩᱡᱷᱟᱱᱤ (᱑.᱒᱔ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ), ᱥᱚᱦᱚᱥᱣᱟᱱ (᱑.᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ) ᱟᱨ ᱠᱚᱠᱨᱚᱞᱟ (᱐.᱘᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱚᱦᱨᱤ, ᱒᱘% ᱡᱚᱜᱚᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱔᱕% ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱑.᱒᱘^ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱘.᱖᱔% [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title= ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#ddd |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|77.89}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|Green|21.47}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|gold|0.27}} {{bar percent|Not stated|ᱫᱟᱨᱠᱠᱷᱠᱤ|0.37}} }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{official website|http://badaun.nic.in/}} {{Geographic location |Centre = ᱵᱚᱫᱟᱭᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] <br> [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱸᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱯᱷᱟᱨᱩᱠᱷᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱠᱟᱥᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = [[ᱵᱩᱞᱮᱱᱫᱽᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱡᱭᱚᱛᱤᱵᱟ ᱯᱷᱩᱞᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{Minority Concentrated Districts in India}} {{coord|28|07|N|78|59|E|display=title|region:IN_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱫᱟᱭᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Minority Concentrated Districts in India]] aqu7owwsc1si28z3jfphmup0utz3u7y ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ 0 16013 200329 187263 2026-11-08T17:43:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200329 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT. --> | native_name_lang = | other_name = ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | image_skyline = Allahabad Montage II Dec 2014.jpg | imagesize = 295px | image_caption = Clockwise from top left: [[All Saints Cathedral, Allahabad|All Saints Cathedral]], [[Khusro Bagh]], the [[Allahabad High Court]], the [[New Yamuna Bridge, Allahabad|New Yamuna Bridge]] near [[Triveni Sangam#Triveni Sangam in Allahabad|Sangam]], the skyline of [[Civil Lines, Allahabad|Civil Lines]], the [[University of Allahabad]], [[Thornhill Mayne Memorial]] at [[Alfred Park]] and [[Anand Bhavan]] | nicknames = ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ,<ref name=sangam>{{cite news |last1=Mani |first1=Rajiv |title=Sangam city, Allahabad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Girl-from-Sangam-city-grabs-headlines-in-US/articleshow/35421311.cms |access-date=16 August 2014 |newspaper=[[The Times of India]] |date=21 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525090000/http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Girl-from-Sangam-city-grabs-headlines-in-US/articleshow/35421311.cms |archive-date=25 May 2014 }}</ref> City of Prime Ministers<ref name="prime">{{cite web |title=City of Prime Ministers |url=http://allahabad.nic.in/history.htm |publisher=Government of Uttar Pradesh |access-date=16 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813071307/http://allahabad.nic.in/history.htm |archive-date=13 August 2014 }}</ref> | image_map = | map_alt = | map_caption = ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ | pushpin_map = India | pushpin_relief = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|25|27|N|81|51|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_name2 = ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ | subdivision_name3 = [[ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]] | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = [[ᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱟ ᱜᱩᱯᱴᱟ]] | leader_title1 = ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ | leader_name1 = ᱥᱚᱝᱡᱚᱭ ᱜᱚᱭᱟᱞ<ref>{{cite web |title=Shri Sanjay Goyal, IAS {{!}} District Prayagraj, Government of Uttar Pradesh {{!}} India |url=https://prayagraj.nic.in/whoswho/divisional-commissioner/ |website=prayagraj.nic.in |access-date=25 March 2021}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='Prayagraj City'>{{cite web|title=Prayagraj City|url=http://allahabadmc.gov.in/about_ann.html|website=allahabadmc.gov.in|access-date=21 November 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Allahabad|url=http://allahabadmc.gov.in/city_profile.html|website=allahabadmc.gov.in|publisher=Government of Uttar Pradesh|language=en|access-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404174232/http://www.allahabadmc.gov.in/city_profile.html|archive-date=4 April 2018}}</ref> | area_total_km2 = 365 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 98 | population_total = 1,536,218 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name='Prayagraj City'/><ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|website=Census India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=25 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723151530/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=23 July 2013}}</ref><ref name="UA population">{{cite web|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.allahabad|website=Census India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|access-date=25 June 2014|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153124/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=17 October 2013}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2280929 | population_metro_footnotes = <ref>{{Cite web|title=2011 census of India.|url=http://www.censusindia.gov.in/}}</ref> | population_rank = ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonyms = ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱒᱑᱑᱐᱐᱑-᱑᱘ | area_code = +᱙᱑-᱕᱓᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = UP-70 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱘᱕᱒ [[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]/᱑᱐᱐᱐[[ᱠᱚᱲᱟ|♂]] | website = {{URL|1=https://prayagraj.nic.in/|2=Official district website}} | footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} | leader_name2 = ᱵᱷᱟᱱᱩ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱲᱚᱥ | leader_name3 = ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ<ref>{{cite web |title=Shri Kavindra Pratap Singh, IPS {{!}} District Prayagraj, Government of Uttar Pradesh {{!}} India |url=https://prayagraj.nic.in/whoswho/inspector-general-of-police/ |website=prayagraj.nic.in |access-date=25 March 2021}}</ref> | leader_title3 = [[Inspector general of police#India|Inspector General]], Allahabad Range | leader_name4 = Sarvashresth Tripathi<ref>{{cite web |title=Shri Sarvashresth Tripathi, IPS {{!}} District Prayagraj, Government of Uttar Pradesh {{!}} India |url=https://prayagraj.nic.in/whoswho/senior-superindent-of-police/ |website=prayagraj.nic.in |access-date=25 March 2021}}</ref> | leader_title4 = [[Superintendent of police (India)|Senior Superintendent of Police]] | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=20 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> | demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ&nbsp;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_info2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | demographics1_title3 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | demographics1_info3 = [[ᱚᱣᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱣᱫᱷᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/awa |title=Awadhi |website=[[Ethnologue]] |access-date=7 May 2019}}</ref> }} '''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ''', ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ '''ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Metropolitan Cities of India |url=http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf |website=cpcb.nic.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923210838/http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf |access-date=22 December 2020|archive-date=23 September 2015 }}</ref><ref name= IdentifyingCensusCentres>{{cite report |url=https://m.rbi.org.in//scripts/bs_viewcontent.aspx?Id=2035 |title=Guidelines for Identifying Census Centres by Reserve Bank of India |work=Reserve Bank of India |publisher= RBI Central Board, Government of India|access-date=21 March 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Six-cities-to-get-metropolitan-status/articleshow/2210886.cms?from=mdr|title=Six cities to get metropolitan status|date=20 October 2006|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=8 August 2020}}<br />The other five cities were: [[Agra]], [[Kanpur|Kanpur (Cawnpore)]], [[Lucknow]], [[Meerut]], and [[Varanasi|Varanasi (Benares)]].</ref><ref name= UrbanScenario>{{cite report |url=https://mohua.gov.in/cms/number-of-cities--towns-by-city-size-class.php |title= Urban Scenario by Ministry of Housing and Urban Affairs |work=MoHUA Government of India |publisher= Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India|access-date=21 March 2018} </ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱼ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱼ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱯᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑.᱕᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=SlumFreeCityPlan>{{cite report |url=http://www.mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/19UP_Allahabad_sfcp-min.pdf |title=Slum Free City Plan of Action - Allahabad |work=Regional Centre for Urban and Environmental Studies |publisher=Ministry of Urban Development, Government of India |access-date=14 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108132547/http://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/19UP_Allahabad_sfcp-min.pdf |archive-date=8 January 2021 |page=14 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="census2011">{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/census/city/138-allahabad.html |title=Allahabad City Population Census 2011 &#124; Uttar Pradesh |publisher=Census2011.co.in |access-date=26 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517183230/http://www.census2011.co.in/census/city/138-allahabad.html |archive-date=17 May 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/87-allahabad.html |title=Allahabad Metropolitan Urban Region Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=26 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518234508/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/87-allahabad.html |archive-date=18 May 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name="fastest growing">{{cite web|title=The world's fastest growing cities and urban areas from 2006 to 2020|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth2.html|work=City Mayors Statistics|access-date=11 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014181201/http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth2.html|archive-date=14 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/10-twin-towns-and-sister-cities-of-indian-states/|title= 10 Twin Towns and Sister Cities of Indian States|author= <!--Staff writer(s); no by-line.-->|website= walkthroughindia.com|access-date= 9 January 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140109083014/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/10-twin-towns-and-sister-cities-of-indian-states/|archive-date= 9 January 2014}}</ref> ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ([[ᱱᱚᱭᱮᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://competitiveness.in/publications/reports/liveability-index/ |title=Liveability Index |access-date=1 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912165115/http://competitiveness.in/publications/reports/liveability-index/ |archive-date=12 September 2015 |publisher=Institute for Competitiveness, India}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱨᱚᱲ ᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱟᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ "ᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ" (''ᱯᱨᱚ-,'' "ᱞᱟᱦᱟ-" + ''ᱭᱟᱡᱽ-'', "ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ") ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=687|title=A Sanskrit–English Dictionary|last=Monier-Williams|first=Monier|website=www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de|access-date=18 April 2020|archive-date=19 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819125313/https://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/2014/web/webtc/servepdf.php?page=687|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱣᱤ (''ᱭᱟᱜᱽ, [[ᱭᱟᱡᱱᱟ]]'') ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/yogi-adityanath-takes-allahabad-to-prayagraj-after-443-years-a-recap-of-history-1368216-2018-10-15|title=Yogi Adityanath takes Allahabad to Prayagraj after 443 years: A recap of History|website=[[India Today]]|author=India Today Web Desk|date=15 October 2018|access-date=12 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213011029/https://www.indiatoday.in/india/story/yogi-adityanath-takes-allahabad-to-prayagraj-after-443-years-a-recap-of-history-1368216-2018-10-15|archive-date=13 February 2019|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.timesnownews.com/spiritual/article/what-is-the-meaning-of-prayagraj-new-name-of-allahabad-city-how-is-brahma-connected/300287|title=क्या है प्रयागराज का मतलब? सृष्टि की रचना के बाद जहां ब्रह्मा ने सबसे पहले संपन्न किया था यज्ञ|website=[[Times Now]]|author=टाइम्स नाउ डिजिटल|date=16 October 2018|language=hi|access-date=12 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005748/https://hindi.timesnownews.com/spiritual/article/what-is-the-meaning-of-prayagraj-new-name-of-allahabad-city-how-is-brahma-connected/300287|archive-date=13 February 2019|url-status=dead}}</ref> ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ "ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱥᱣᱚᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱛᱨᱤᱵᱮᱬᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ (ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ([[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]: ''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱟ''), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱚᱬᱮ ''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ'' ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ", ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/videos/news/india/what-does-prayagraj-actually-mean-times-now-exclusive/12779|title=What does 'Prayagraj' actually mean?|website=[[Times Now]]|author=Akrita Reyar|date=17 October 2018|access-date=12 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005706/https://www.timesnownews.com/videos/news/india/what-does-prayagraj-actually-mean-times-now-exclusive/12779|archive-date=13 February 2019|url-status = live}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Historical populations |align = right |state = | 1820| 20000 | 1865| 105900 | 1871| 143700 | 1881| 148500 | 1891| 175200 | 1901| 172032 | 1911| 171697 | 1921| 157220 | 1931| 173895 | 1941| 246226 | 1951| 312259 | 1961| 411955 | 1971| 490622 | 1981| 616051 | 1991| 792858 | 2001| 975393 | 2011| 1112544 | 2020| 1536218 |footnote= Sources:<ref name="censusindia1">{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=India, historical demographical data of the urban centers |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|archive-date=17 February 2013|url-status=dead|access-date=3 October 2014 |work=www.populstat.info}}</ref><ref name=AllahabadUA2011/><ref name='Prayagraj City'/>}} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱘᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱒ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱑᱒,᱕᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱓,᱖᱐᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱕,᱐᱐᱐/ᱥᱚᱠᱟᱨ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=AllahabadUA2011/><ref>{{cite web|title=Allahabad|url=http://allahabadmc.gov.in/city_profile.html|website=allahabadmc.gov.in|publisher=Government of Uttar Pradesh|language=en|access-date=26 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404174232/http://www.allahabadmc.gov.in/city_profile.html|archive-date=4 April 2018|url-status = dead<!-- Present content is different -->}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱓᱖᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱔᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱑,᱕᱓᱖,᱒᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱔,᱒᱐᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱑,᱑᱐᱐/ᱥᱚᱠᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name='Prayagraj City'/> {{bar box |title=ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="censusdata2011">{{cite web |title = Population by Religious Community |publisher = Census of India |url = http://www.census2011.co.in/census/city/138-allahabad.html |access-date = 27 April 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170505012949/http://www.census2011.co.in/census/city/138-allahabad.html |archive-date = 5 May 2017}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|76.03}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|21.94}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|1.35}} |caption=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ }} ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== [[File:On the banks of New Yamuna bridge, Allahabad.jpg|thumb|right|alt=Long bridge, with its lights reflected in the water|ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱚᱞ, ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱚᱞ]]]] === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (IATA: IXD, ICAO: VEAB) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗.᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱨᱳᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ, ᱤᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱮᱞᱟᱭᱚᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤᱱᱰᱤᱜᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱨᱟᱠᱷᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Institute1937">{{cite book|author=Allahabad Agricultural Institute|title=The Allahabad aviation|url=https://books.google.com/books?id=4oAsAQAAIAAJ|volume=11|publisher=Allahabad Agricultural Institute, Uttar Pradesh|page=44|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523044352/http://books.google.com/books?id=4oAsAQAAIAAJ|archive-date=23 May 2013|year=1937}}</ref><ref>{{cite news |author=Ashwini Phadnis |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/air-india-to-begin-new-services-from-sept-9/article5044189.ece |title=Air India to begin new services from Sept 9 &#124; Business Line |newspaper=The Hindu Business Line |date=21 August 2013 |access-date=26 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109185203/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/air-india-to-begin-new-services-from-sept-9/article5044189.ece |archive-date=9 January 2014 }}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=transport>{{cite web|title=Profile of UP State Unit|url=http://nicsu.up.nic.in/profile.htm|work=National Informatics Centre|access-date=3 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512131658/http://nicsu.up.nic.in/profile.htm|archive-date=12 May 2012}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ}} {{Sister project links|voy=Allahabad|ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ}} * [http://www.jagran.com/local/uttar-pradesh_allahabad-city-news-hindi.html Allahabad News] * [http://allahabadmc.gov.in/ Allahabad Municipal Corporation] * [http://allahabad.nic.in/ Prayagraj District] * [https://www.youtube.com/watch?v=aNRDh1t8vJo Allahabad, the Land of Prime Ministers] * {{Curlie|Regional/Asia/India/Uttar_Pradesh/Localities/Allahabad/}} * [https://web.archive.org/web/20181201180945/https://www.libraryindex.com/encyclopedia/pages/cpxleu6ps2/north-western-provinces-north-ganges.html North Western Provinces] * [http://wikimapia.org/#lat=25.4293227&lon=81.8687439&z=12&l=0&m=s Allahabad at Wikimapia – Places, geography, terrain and routes in and around Allahabad, with satellite images] {{ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Portal bar|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Locations in Hindu mythology]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] ganllvpkow5wxi11ww9gof6mjpv76j1 ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ 0 16115 200349 179907 2026-11-08T18:12:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200349 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | pushpin_map = India | pushpin_label = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | pushpin_map_alt = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Vatika Business Towers Faridabad.png | photo2b = Crown plaza Faridabad.jpg | photo2a = Most Beautiful Lake in Faridabad.jpg | photo3a = Larsen & Toubro Office.png| spacing = 2 | position = center | color_border = black | color =white | size = 300 | foot_montage = From Top, Left to Right: Vatika Mindscapes, Lake near [[Surajkund]], Crown Plaza of Faridabad, [[Larsen & Toubro]] Corporate Office }} | coordinates = {{coord|28.4211|N|77.3078|E|display=it}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | subdivision_name3 = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱖᱐᱗ | founder = | named_for = [[ᱥᱮᱠᱷ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽ]] | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱵᱟᱞᱟ | leader_title1 = ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = ᱰᱤᱵᱮᱱᱫᱚᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ | leader_title2 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name2 = ᱢᱟᱱᱢᱚᱦᱟᱱ ᱜᱟᱨᱜᱽ | leader_title3 = Planning agency | leader_name3 = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱣ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 189.9 | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Faridabad City|url=https://www.ircwash.org/sites/default/files/faridabad.pdf|access-date=2021-04-27|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113132/https://www.ircwash.org/sites/default/files/faridabad.pdf|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 198 | population_total = 1,414,050 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Faridabadi/Fbd-ians | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱑᱒᱑᱐᱐᱑<ref name="pincode">{{cite web|url=https://pin-code.net/in-taluka/faridabad-pin-code/13/|title=Faridabad Pin code|publisher=pin-code.net|accessdate=15 February 2021|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022124504/https://pin-code.net/in-taluka/faridabad-pin-code/13/|url-status=dead}}</ref> | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱑᱒᱙ | registration_plate = HR-51 (North)<br/> HR-29 (South)<br/> HR-87 (West)<br/> HR-38 (Commercial)<br/> DL-16 (Delhi NCR) | website = {{url|http://faridabad.nic.in}}<br/>{{url|http://mcfaridabad.org}} | official_name = | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.696<ref name="unhdi-gdl">{{cite web |title=Government of Haryana– District Database |url=https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf |access-date=30 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930123032/https://in.one.un.org/wp-content/uploads/2017/06/SDG-Vision-Documnet-Haryana-Final.pdf |archive-date=30 September 2019 |url-status=dead }}</ref> ({{color|Orange| medium}})}} | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2017)}} }} {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=250|frame-height=280|zoom=6|frame-lat=29.185|frame-long=76.225 |type=shape-inverse|id=Q1174|title=Haryana |type2=point|id2=Q200663|stroke-width=1|title2=Faridabad }} '''ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="tribuneindia2005"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱘᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=Smrt1>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/lucknow-warangal-2nd-list-of-smart-cities-is-out-10-facts-1409414|title=Lucknow, Warangal...2nd List of Smart Cities Is Out: 10 Facts|access-date=24 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527075434/http://www.ndtv.com/india-news/lucknow-warangal-2nd-list-of-smart-cities-is-out-10-facts-1409414|archive-date=27 May 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=City Mayors: World's fastest growing urban areas (1)|website=www.citymayors.com|access-date=18 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125090345/http://citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|archive-date=25 November 2010|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱡᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱰᱤᱮᱢᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Evaluation Study of DMA Towns in National Capital Region|url=http://tcpomud.gov.in/divisions/mutp/dma/final_dma_report.pdf|website=Town and Country Planning Organisation|publisher=[[Ministry of Urban Development]]|access-date=19 March 2017|date=September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052724/http://tcpomud.gov.in/divisions/mutp/dma/final_dma_report.pdf|archive-date=20 March 2017}}</ref> ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱥᱮᱠ.᱖᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱙) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱳᱞ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱸᱥᱤᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚ ᱟᱨ ᱦᱤᱞᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱼᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱖᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.acmespaces.com/news_detail.php?id=180|title=Acme Spaces|work=acmespaces.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124164712/http://www.acmespaces.com/news_detail.php?id=180|archive-date=24 November 2015|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="tribuneindia2005"/> ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐% ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ|ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=The Tribune|date=28 December 2005|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20051228/delhi.htm|access-date=27 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613023249/http://www.tribuneindia.com/2005/20051228/delhi.htm|archive-date=13 June 2007|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱸᱦᱫᱤ ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱴᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱠᱤᱞ, ᱥᱣᱤᱪ ᱜᱤᱭᱟᱨ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱤᱡᱽᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱡᱩᱛᱟ, ᱴᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱮᱠᱷ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱡᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/04/24/faridabad-mahabharata-to-mughals-to-ncr |title=Archive copy |access-date=2021-04-27 |archive-date=2020-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026070118/https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/04/24/faridabad-mahabharata-to-mughals-to-ncr |url-status=dead }}</ref>᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱤᱯᱷᱩᱡᱤ ᱨᱤᱥᱮᱴᱞᱮᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=BritannicaOnline>{{cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica Online]] |title=Faridabad |url=https://www.britannica.com/place/Faridabad |access-date=2019-03-14 |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |location=Chicago, Illinois |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406015944/http://www.britannica.com/place/Faridabad |archive-date=6 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱔᱑᱔,᱐᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕᱔,᱕᱔᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱕᱙,᱕᱐᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2011 Census of India">{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | access-date=10 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱓.᱘᱓ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Census 2011 at a Glance (District Faridabad)|url=http://faridabad.nic.in/census2011.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504100306/http://faridabad.nic.in/census2011.htm|archive-date=4 May 2015|df=dmy-all}}</ref> ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱨᱚᱡᱽᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱣᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ===Sources=== *http://www.FaridabadYellowPages.com – A 2 Z about Faridabad *{{citation|title = The Imperial Gazetteer of India, Vol. 12|chapter = Faridabad|publisher = Oxford at Clarendon Press|year = 1909|page = 51|chapter-url = https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_057.gif|ref = Hi|title-link = The Imperial Gazetteer of India|access-date = 2021-04-27|archive-date = 2021-04-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20210427074113/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_057.gif|url-status = dead}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://faridabad.nic.in/ District Faridabad Official Web Site] * [https://web.archive.org/web/20150927074038/https://www.mcfbd.com/ Municipal Corporation of Faridabad Official Website] * {{Wikivoyage-inline}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Landforms of Haryana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠArchaeological sites in Haryana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Tourist attractions in Haryana]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Rebuilt buildings and structures in India]] ibewnvzmf74fc7la996ys49apvm6wmw ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 16213 200492 139750 2026-11-08T21:14:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200492 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱚᱣᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | image_map = Botad in Gujarat (India).svg | map_caption = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | established_title = <!-- Established --> | established_date = ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=profile>[http://botaddp.gujarat.gov.in/index.htm Botad District Panchayat, Government of Gujarat]</ref> | area_total_km2 = 2,564 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 652,000 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name=profile/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> ᱓᱖᱔᱗᱑᱐ | website =https://botad.gujarat.gov.in }} '''ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ - ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ, ᱜᱚᱲᱟ, ᱵᱚᱨᱣᱟᱞᱟ, ᱨᱚᱬᱯᱩᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref> {{Cite news |author=Kapil, Dave |title=7 new districts to start functioning from Independence Day |date=14 August 2013 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-14/ahmedabad/41408891_1_districts-talukas-independence-day |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Xoa50Ujs?url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/7-new-districts-to-start-functioning-from-Independence-Day/articleshow/21821642.cms?referral=PM |archivedate=15 April 2015 |url-status=dead |newspaper=[[The Times of India]] |df=dmy }}</ref><ref name="DG-01">{{Cite news|title=Maps of Gujarat’s new 7 districts and changes in existing districts |date=13 August 2013|newspaper=Desh Gujarat |url=http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816151212/http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archivedate=16 August 2013|url-status=live}}</ref> [[ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://botad.gujarat.gov.in/tourist-places |title=Archive copy |access-date=2021-05-06 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506095146/https://botad.gujarat.gov.in/tourist-places |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱣᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ'ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱚᱢᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DG-01" /> == ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ == ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ, ᱜᱚᱲᱟ, ᱵᱚᱨᱣᱟᱞᱟ, ᱨᱚᱬᱯᱩᱨ ᱾<ref name="DG-01" /> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱕᱒,᱕᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱒,᱕᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱒᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=April 2015}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://botad.nic.in/ Official website] * [http://botad.gujarat.gov.in/ Collectorate office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501060455/http://botad.gujarat.gov.in/ |date=2015-05-01 }} {{coord|22|10|12|N|71|40|12|E|type:city_source:kolossus-frwiki|display=title}} {{Geographic location |Centre = ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<br>[[ᱵᱷᱟᱣᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southeast = [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |South = [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = [[ᱚᱢᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:2013 establishments in Gujarat]] 23nr0u0yuri6u2m96fl9zdp7c0t2qss ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ 0 16226 200491 139755 2026-11-08T21:12:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200491 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ | official_name = ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = https://images.app.goo.gl/uBZqV1R92YQXhSX86 | image_alt = https://images.app.goo.gl/L76Gq41FcZvdvYuXA | image_caption = ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ | nickname = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|22.17|N|71.67|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱫᱽᱠᱚᱨ]] | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_name = [[ᱥᱚᱣᱨᱟᱵᱷ ᱯᱚ ᱟᱴᱮᱞ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 70 | population_total = 130,302 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱖᱔᱗᱑᱐ | registration_plate = | website = botad.gujarat.gov.in | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱠᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱣᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱣᱟᱞᱤ]] }} '''ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://botad.gujarat.gov.in/about-botad |access-date=2023-06-23 |archive-date=2015-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150718001435/http://botad.gujarat.gov.in/about-botad |url-status=dead}}</ref> ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱚᱢᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱸᱰᱩ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱩᱛᱟᱣᱚᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="bg">{{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kathiawar (Public Domain text)|url=https://archive.org/details/1884GazetteerByBombayPresidencyVol8Kathiawar349D|year=1884|publisher=Printed at the Government Central Press, Bombay|volume=VIII|pages=402}}</ref> ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱛᱟᱣᱚᱞᱤ ᱠᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱠᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱱᱟᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱛᱞᱟᱣᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱣᱟᱲ, (ᱜᱚᱰᱷᱰᱟ, ᱞᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱢᱨᱮᱞᱤ ᱥᱮᱦᱮᱫ) ᱟᱨ ᱜᱚᱦᱤᱞᱣᱟᱰ (ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱦᱮᱫ), ᱡᱚᱞᱟᱣᱟᱫᱽ (ᱞᱤᱸᱵᱽᱰᱤ, ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱟᱨ ᱯᱟᱸᱪᱟᱞ (ᱯᱚᱞᱤᱭᱟᱲ, ᱵᱤᱸᱪᱤᱭᱟ, ᱡᱚᱥᱫᱟᱱ ᱥᱮᱦᱮᱫ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱠᱷᱯᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱬᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱩᱫᱷᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱰᱷᱰᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱗᱑E ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱒᱒ N ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱔᱒ E ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱑᱐N ᱞᱚᱝᱜᱤᱪᱩᱰ ᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱒,᱕᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱩᱵᱷᱚᱨ, ᱥᱩᱠᱷᱵᱷᱟᱫᱚᱨ, ᱜᱷᱮᱞᱚ, ᱩᱛᱯᱟᱣᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱢᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱼ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖.᱕᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱤᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱓᱐,᱓᱐᱒ (᱖᱗,᱗᱗᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱒,᱕᱒᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱔,᱕᱖᱓ (᱕᱓,᱒᱗᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑,᱒᱘᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱓.᱒᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱘.᱘᱙ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱔.᱖᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱒᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱘᱗᱔ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱑᱖,᱖᱕᱔ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ), ᱘,᱘᱘᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗,᱗᱖᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱒.᱗᱘ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Nikunj|first=Rojesara|title=Botad According To Census-2011|url=http://www.census2011.co.in/census/city/334-botad.html|publisher=Census2011|accessdate=28 November 2012}}</ref> ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱗᱔᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱗᱗᱕᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bg"/> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱩᱨᱚᱛ, ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱴᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱩᱨᱚᱛ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱚᱞ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱚᱦᱤᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱪᱩᱣᱮᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Reeten mandaliya">{{cite web|last=Mandaliya|first=Reeten|title=Railway Junction Timing|url=http://www.cleartrip.com/trains/stations/BTD|publisher=Reeten Mandaliya}}</ref><ref name="bg"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} k897fxmfp1l75kp37wt0mlf2s3sttvo ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 16254 200472 188477 2026-11-08T20:41:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200472 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport||<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/traffic_news/traffic_news_2014.jsp|format=jsp|title=TRAFFIC STATISTICS - DOMESTIC & INTERNATIONAL PASSENGERS|publisher=Aai.aero|accessdate=31 December 2014}}</ref> |name=ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ |nativename-a= |image= |image-width=250 |image2=Ranchi Airport Terminal.jpg |image2-width=250 |caption2= |WMO= |IATA=IXR |ICAO=VERC |type=ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ |owner=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] |operator=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] |city-served=[[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] |location=ᱦᱤᱱᱩ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] |hub= |elevation-m=646 |coordinates={{coord|23|18|51|N|085|19|18|E|type:airport|display=inline,title}} |pushpin_map=India |pushpin_relief=1 |pushpin_label= |pushpin_mapsize=200 |pushpin_map_caption=ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |elevation-f=2,148 |website={{URL|http://www.bmia.com.in}} |metric-rwy=Y |r1-number=13/31 |r1-length-f=9,016 |r1-length-m=2,748 |r1-surface=ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ |h1-number=H1 |h1-length-f=63 |h1-length-m=19 |h1-surface=ᱟᱥᱯᱷᱟᱞᱴ |stat-year= ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱼ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ |stat1-header=ᱯᱟᱥᱮᱧᱡᱚᱨ |stat1-data=2,577,406 ({{decrease}} 6.6%) |stat2-header=ᱥᱟᱢᱟᱱ (ᱴᱚᱱ ᱛᱮ) |stat2-data=18,300 ({{increase}}2.6) |stat3-header=ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ |stat3-data=5,945 ({{increase}}8.8) |stat4-data= |stat4-header=ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ |footnotes=Sources: [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]}} '''ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|IXR|VERC}}<ref>{{Cite web|url=https://www.iata.org/en/publications/directories/code-search/|title=Airline and Location Code Search|website=www.iata.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ch-aviation.com/portal/airports/IXR|title=Ranchi Birsa Munda on ch-aviation|website=ch-aviation}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.aai.aero/en/airports/ranchi|title=AAI Airport's |website=www.aai.aero}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑,᱕᱖᱘ ᱮᱠᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Ranchi Airport Information |url=https://www.aai.aero/en/node/92426 |publisher=[[Airports Authority of India]] |access-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329122610/https://www.aai.aero/en/node/92426 |archive-date=29 March 2023 |language=en |date=24 February 2023 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Ranjan |first1=Mukesh |title=Ranchi Airport crosses 1 million mark of passengers |url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/ranchi-airport-crosses-1-million-mark-of-passengers.html |access-date=2 February 2021 |work=The Pioneer |date=6 April 2017 |language=en}}</ref> ==ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ== ===ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== [[File:Ranchi Airport.png|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱧᱮᱞ]] [[File:Ranchi Airport New.jpg|thumb|ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ]] [[File:Ranchi Airport.jpg|thumb|ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=New terminal at Ranchi airport to be inaugurated on Sunday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/New-terminal-at-Ranchi-airport-to-be-inaugurated-on-Sunday/articleshow/19049560.cms |access-date=9 August 2022 |work=The Times of India |date=19 March 2013}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙,᱖᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱐.᱐᱑᱙᱖ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱘ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱓᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱥᱮ ᱒᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]], [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱭᱨᱚᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=19 March 2013|title=New terminal at Ranchi airport to be inaugurated on Sunday|newspaper=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/New-terminal-at-Ranchi-airport-to-be-inaugurated-on-Sunday/articleshow/19049560.cms|url-status=live|access-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918163843/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/New-terminal-at-Ranchi-airport-to-be-inaugurated-on-Sunday/articleshow/19049560.cms|archive-date=18 September 2020}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱟᱨᱵᱟᱭᱤᱱ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱒᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔% ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱛᱟᱜ-ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Mishra |first=Alok K N |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-31/india/38162884_1_flights-atf-raipur-airport |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403021959/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-31/india/38162884_1_flights-atf-raipur-airport |url-status=dead |archive-date=3 April 2013 |title=Ranchi's double treat for flyers, airlines |date=31 March 2013 |website=[[The Times of India]] |access-date=3 April 2013}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱤᱭᱟᱨ-II ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Mishra |first=Alok K N |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-01/ranchi/38188580_1_airport-director-r-r-runway-bays |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419040839/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-01/ranchi/38188580_1_airport-director-r-r-runway-bays |url-status=dead |archive-date=19 April 2013 |title=Ranchi airport to get 3 more parking bays |date=1 April 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=3 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bisoee |first1=Animesh |title=Birsa airport ready for more planes |url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/birsa-munda-airport-ready-for-more-planes/cid/1701223 |access-date=9 August 2022 |work=The Telegraph |date=29 August 2019}}</ref><ref name=autogenerated1>{{cite news |title=Infra-boost to cater for increasing passenger flow to airport |url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/infra-boost-to-cater-for-increasing-passenger-flow-to-airport.html |access-date=9 August 2022 |work=The Pioneer |date=18 May 2018 |language=en |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411075619/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/infra-boost-to-cater-for-increasing-passenger-flow-to-airport.html |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱭᱨᱳᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name=autogenerated1 /><ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/ranchi-airport-expansion-to-commence-in-2018-747885 |title=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry &#124; CAPA |publisher=Centreforaviation.com |date=11 December 2017 |access-date=16 June 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Chaudhury |first1=Sumedha |title=Decks cleared for Birsa Munda airport expansion |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/Decks-cleared-for-Birsa-Munda-airport-expansion/articleshow/55198488.cms |access-date=9 August 2022 |work=The Times of India |date=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mukesh |first1=A.S.R.P. |title=Runway extension on radar |url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/runway-extension-on-radar/cid/1361203 |access-date=9 August 2022 |work=The Telegraph |date=17 January 2018}}</ref> ===ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]] ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ (MT) ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱯᱷᱚᱴᱟᱠ ᱴᱨᱮᱥ ᱰᱤᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩᱞᱥ, ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱤᱱ, ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/cargo-terminal-for-city-airport-ahead-of-biz-meet/articleshow/57047459.cms |title=Cargo terminal for Ranchi airport ahead of business meet &#124; Ranchi News |work=Times of India|date=9 February 2017 |access-date=4 November 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=अब तक नहीं बदली कार्गो टर्मिलन की तस्वीर |url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-ranchi-condition-of-cargo-terminal-on-birsa-munda-airport-17456241.html |access-date=16 January 2021 |work=Dainik Jagran |date=3 February 2018 |language=hi}}</ref> ===ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ=== ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱟᱱᱣᱮ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱤᱥᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱭᱨᱳ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱓᱐᱓.᱖᱒ ᱮᱠᱚᱲ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ, ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ (MOU) ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱢ.ᱳ.ᱭᱩ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱓.᱖᱒ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. (AAI) ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱑.᱑᱒ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱓᱐᱑.᱑᱒ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱛ ᱒᱗᱓.᱗᱘ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱒᱗.᱓᱔ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱜ ᱒᱗.᱓᱑ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Infra |first=Khabar |date=29 June 2022 |title=After 'land' boost, Ranchi's Birsa Munda airport set to vie for int'l tag |url=https://khabarinfra.com/after-land-boost-ranchis-birsa-munda-airport-set-to-vie-for-intl-tag/ |access-date=25 April 2023 |website=Khabar Infra |language=en-GB }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ, ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱚᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱠᱮ.ᱮᱞ. ᱚᱜᱽᱨᱚᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱚᱞ-ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱟᱭᱤᱥᱳᱞᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮ, ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱒,᱗᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱖᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱟᱭᱤᱰ-ᱵᱚᱰᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱴ, ᱵᱷᱤᱥᱩᱭᱟᱞ ᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱣᱱᱰ ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱞᱤ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱴᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱛᱞᱮᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱓᱕.᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Jha |first1=Mithilesh |date=7 June 2023 |title=birsa munda airport ranchi new control tower summer schedule |url=https://www.prabhatkhabar.com/business/new-control-tower-at-birsa-munda-airport-ranchi-here-is-summer-schedule-of-flights-mtj |work=Prabhat Khabar |language=hi |access-date=18 June 2024}}</ref> ==ᱫᱟᱹᱲ ᱦᱚᱨ== === ᱦᱚᱨ === {| class="wikitable sortable" |+ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ<ref>{{Cite web |title=Birsa Munda Airport of Ranchi gets Instrument Landing System |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/birsa-munda-airport-of-ranchi-gets-instrument-landing-system20230116160633/ |access-date=26 April 2023 |website=ANI News |language=en |archive-date=26 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426120740/https://www.aninews.in/news/national/general-news/birsa-munda-airport-of-ranchi-gets-instrument-landing-system20230116160633/ |url-status=dead }}</ref> !ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ !Length !Width !Approach Lights/[[:en:Instrument landing system|Instrument landing system]] |- |13/31 |{{convert|2748|m|ft|abbr=on}} |{{convert|45|m|ft|abbr=on}} |CAT I / CAT I |} == ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ == <!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --> {{Airport-dest-list |{{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]}}|[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite web| url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/new-hyd-ranchi-flight-from-march/articleshow/118636134.cms|title=New Hyd-Ranchi flights from March|website=[[The Times of India]] |accessdate=28 February 2025}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]|[[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]],<ref name="IndiGo Domestic Expansion">{{cite news|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230307-6edom|title=Indigo 1H23 Domestic Routes Addition Summary – 05Mar23|work=Aeroroutes|accessdate=7 March 2023}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]],<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ranchi-to-get-direct-flights-to-lucknow-bhubaneshwar/cid/1824928|title=Ranchi to get direct flights to Lucknow, Bhubaneshwar|access-date=3 August 2021|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803034632/https://www.telegraphindia.com/jharkhand/ranchi-to-get-direct-flights-to-lucknow-bhubaneshwar/cid/1824928|url-status=live}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱟᱴᱱᱟ]],<ref>{{cite web|url=http://dgca.nic.in/dom_flt_schedule/Indigo_WS2018.pdf|date=28 October 2018|title=Airport Movement Report|website=Dgca.nic.in|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123143357/http://dgca.nic.in/dom_flt_schedule/Indigo_WS2018.pdf|archive-date=23 November 2018|url-status=dead}}</ref> [[ᱯᱩᱱᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]]}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=IN69879&sch=VERC World Aero Data page for VERC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515200214/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=IN69879&sch=VERC |date=2011-05-15 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:Buildings and structures in Ranchi]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Memorials to Birsa Munda]] [[ᱛᱷᱚᱠ:World War II sites in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Airports with year of establishment missing]] i3o4wri74ewa9t1bp7zd1buq4v5gpjc ᱪᱮᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16463 200229 176168 2026-11-08T15:33:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200229 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{Infobox language | name = ᱪᱮᱣᱟ | nativename = ''Chichewa, Chinyanja'' | altname = Nyanja | states = [[ᱢᱟᱞᱟᱣᱤ]], [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ]], [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] | region = [[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] | ethnicity = [[ᱪᱮᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱮᱣᱟ]] | speakers = {{sigfig|11.5|2}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱐᱗) | date = | ref = ne2007 | familycolor = Niger-Congo | fam1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam2 = [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam3 =[[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam4 = [[ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] | fam5 = [[ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]] | fam6 = [[:en:Southern Bantoid languages|ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ]] | fam7 = [[ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱩ]] | fam8 = [[:en:Nyasa languages|ᱱᱭᱟᱥᱟ]] | nation = {{MWI}} | minority = {{Plainlist| * {{flag|ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ}} * {{flag|ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ}} * {{flag|ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ}} }} | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱪᱮᱣᱟ ᱪᱤᱠᱤ)<br>[[:en:Mwangwego alphabet|ᱢᱟᱣᱟᱝᱣᱮᱜᱳ]]<br>[[ᱪᱮᱣᱟ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]] | iso1 = ny | iso2 = nya | iso3 = nya | glotto = nyan1308 | glottorefname = Nyanja | guthrie = N.30 (N.31, N.121) | lingua = 99-AUS-xaa&nbsp;– xag | notice = IPA | map = Chewa_map.svg | imagecaption = Areas where Chewa is the dominant language. | mapcaption = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱣᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ (ᱵᱮᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ)᱾ ᱥᱳᱞᱤᱰ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱜᱽ ᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ }} [[File:WIKITONGUES- Chabota speaking Nyanja.webm|thumb|ᱞᱩᱥᱟᱠᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ, [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]] '''ᱪᱮᱣᱟ''' ('''ᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱢᱟᱞᱟᱣᱤ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱨ [[ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱣᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱤᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱪᱮᱣᱟ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Kishindo (2001), p.265.</ref> ᱛᱚᱵᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ ᱥᱮ ᱪᱤᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>For spelling Chinyanja cf. Lehmann (1977). Both spellings are used in Zambia Daily Mail articles.</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ == ==ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱟᱞᱟ== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ !! ᱪᱮᱣᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱣᱤ)<ref>Paas (2016).</ref>!! ᱴᱟᱭᱩᱱ ᱱᱟᱭᱟᱱᱡᱟ (ᱞᱩᱥᱟᱠᱟ)<ref>Phrases from Gray et al. (2013).</ref> |- | ᱟᱢ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ? || {{lang|ny|Muli bwanji?}} || {{lang|ny|Muli bwanji?}} |- | ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ || {{lang|ny|Ndili bwino}} || {{lang|ny|Nili bwino}} / {{lang|ny|Nili mushe}} |- | ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ || {{lang|ny|Zikomo}} || {{lang|ny|Zikomo}} |- | ᱦᱮᱸ || {{lang|ny|Inde}} || {{lang|ny|Ee}} |- | ᱵᱟᱝ || {{lang|ny|Iyayi/Ayi}} || {{lang|ny|Iyayi}} |- | ᱟᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱮᱫ? || {{lang|ny|Dzina lanu ndani?}}<ref>Maxson (2011), p. 112.</ref> || {{lang|ny|Zina yanu ndimwe bandani?}} |- | ᱤᱧᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ... || {{lang|ny|Dzina langa ndine...}} || {{lang|ny|Zina yanga ndine...}} |- | ᱟᱢᱨᱮᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱤᱸᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ? || {{lang|ny|Muli ndi ana angati?}} || {{lang|ny|Muli na bana bangati?}} ('b' = [ŵ]) |- | ᱤᱧ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱸᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ || {{lang|ny|Ndili ndi ana awiri}} || {{lang|ny|Nili na bana babili}} |- | ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜᱼᱟ... || {{lang|ny|Ndikufuna...}} || {{lang|ny|Nifuna...}} |- | ᱡᱚᱢᱟᱜ || {{lang|ny|Chakudya}} || {{lang|ny|Vakudya}} |- | ᱫᱟᱜ || {{lang|ny|Madzi}} || {{lang|ny|Manzi}} |- | ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ? || {{lang|ny|Ndi zingati?}} || {{lang|ny|Ni zingati?}} |- | ᱜᱟᱯᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ || {{lang|ny|Tionana mawa}} || {{lang|ny|Tizaonana mailo}} |- |ᱤᱧ ᱟᱢᱤᱧ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱢᱟ || {{lang|ny|Ndimakukonda}} || {{lang|ny|Nikukonda}} |} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=ny}} {{Wikivoyage|Nyanja phrasebook|Nyanja|a phrasebook}} * Tola Akindipe, George Kondowe, [http://chichewa.mofeko.com/ Learn Chichewa on Mofeko] * [http://translate.chichewadictionary.org/ Online English–Chichewa Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20230529143712/https://ny.kasahorow.org/app/d My First Chewa Dictionary] kasahorow * [http://www.omniglot.com/writing/chichewa.php Chichewa at Omniglot] * [http://sasrc.com/chichewa/ English / Chichewa (Nyanja) Online Dictionary] * [https://archive.org/details/bukulopatulikand00murr {{lang|ny|Buku Lopatulika}} Bible, 1922 version digitalized] * [https://www.bible.com/bible/1068/gen.1.bl92 Complete Bible ({{lang|ny|Buku Lopatulika}}, 1922, revised 1936) in Nyanja, chapter by chapter] * [https://www.bible.com/versions/1708-blpb2014-chichewa-buku-lopatulika-bible-2014 Buku Lopatulika Bible, 2014 version] * [https://archive.org/details/rosettaproject_nya_gen-3 Johnson's 1912 translation of Genesis 1-3 into the Likoma dialect, in various formats] * [http://mammana.org/bcp/chinyanja/ Johnson's translation of the Book of Common Prayer in the Likoma dialect (1909)]. * [http://islamhouse.com/ar/books/727529/ Holy Quran in Chichewa] * [http://www.iu.edu/~celtie/chichewa_archive.html Recordings of pages of Scotton & Orr's ''Learning Chichewa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011142213/http://www.iu.edu/~celtie/chichewa_archive.html |date=2017-10-11 }} * Willie T. Zingani, [https://static1.squarespace.com/static/557edb36e4b0c3993dee95d1/t/5730f244c2ea515cf2bfdb9b/1462825565916/Zingane,+Idzani+Muone+.pdf {{lang|ny|Idzani muone}} "Come and see"] Chichewa book in pdf form. * [http://www.language-archives.org/language/nya OLAC resources in and about the Nyanja language] *[http://liveonlineradio.net/zodiak-radio Zodiak Radio live radio in English and Chichewa] *[https://www.academia.edu/36910998/Chichewa-Chinyanja_Notebook M.V.B. Mangoche ''A Visitor's Notebook of Chichewa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220505195537/https://www.academia.edu/36910998/Chichewa-Chinyanja_Notebook |date=2022-05-05 }} Elementary phrasebook. *[http://listen.bible.is/NYJBLV/Matt/1/N Complete recording of {{lang|ny|Buku Loyera}} New Testament]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (without text) [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱮᱱᱩᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱱᱴᱳᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱱᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱟᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱩᱭᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== m0luyyeigjbdgs0s2e09lf3c3ww3hvd ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16579 200222 78931 2026-11-08T15:10:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200222 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{Infobox language | name = ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ | nativename = ''{{lang|ch|Finu{{hamza}} Chamoru}}'' | states = [[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ]] | region = | ethnicity = [[ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ]] | speakers = ᱕᱘,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱐᱕-᱒᱐᱑᱕) | date = | ref = e19 | familycolor = Austronesian | fam1 = [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]] | nation = {{flag|ᱜᱩᱣᱟᱢ}} <br /> {{flag|ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ}} | iso1 = ch | iso2 = cha | iso3 = cha | glotto = cham1312 | glottorefname = Chamorro | notice = IPA | map = Northern Mariana Islands on the globe (Southeast Asia centered) (small islands magnified).svg<!-- ideally Guam would also be highlighted --> }} '''ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ''' ({{IPAc-en|tʃ|ə|ˈ|m|ɒr|oʊ}};<ref>{{Lexico|Chamorro}}</ref> {{lang-ch|Finu{{hamza}} Chamoru|links=no}} (CNMI), {{lang|ch|Fino{{hamza}} CHamoru}} (ᱜᱩᱣᱟᱢ)<ref>{{Cite web |title=Chamorro Orthography Rules |url=https://www.guampedia.com/chamorro-orthography-rules/ |access-date=20 August 2020 |website=Guampedia |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922175451/https://www.guampedia.com/chamorro-orthography-rules/ |url-status=dead }}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱘,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕,᱘᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ [[ᱜᱩᱣᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱓᱒,᱒᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ [[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱢᱳᱨᱳ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ== ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱚᱨᱛᱷᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|Chamorro language|code=ch}} {{Wikivoyage|Chamorro phrasebook|Chamorro phrasebook|an entry}} *[http://www.chamoru.info/dictionary/ Chamorro-English Online Dictionary] *https://web.archive.org/web/20131223170220/http://ns.gov.gu/language.html *https://web.archive.org/web/20060613193013/http://www.offisland.com/thelanguage.html *https://web.archive.org/web/20031119062318/http://www.chamorro.com/fino/fino.html *[https://books.google.com/books?id=fu2Au0dreyYC&printsec=frontcover Chamorro-English dictionary], partially available at Google Books. *A [https://books.google.com/books?id=iUQle0R4Y3sC&printsec=frontcover Chamorro Reference Grammar], partially available at Google Books. *https://web.archive.org/web/20050405213852/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Chamorro-english/ * [https://web.archive.org/web/20071212072402/http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=18 Chamorro Wordlist at the Austronesian Basic Vocabulary Database] *https://web.archive.org/web/20081210161635/http://www.sous-le-soleil-de-guam.com/ *https://web.archive.org/web/20110716095102/http://www.fb10.uni-bremen.de/chin/ Chamorro Linguistics International Network (CHIN). *[[hdl:10125/33150|Text and software files from "Chamorro-English Dictionary]] (PALI Language Texts: Micronesia)" by Donald M. Topping, Pedro M. Ogo, and Bernadita C. Dungca, published in 1975 by University of Hawaii Press archived at [[Kaipuleohone]]. *[[hdl:10125/32780|Index cards of plant and animal names in Chamorro language]] in [[Kaipuleohone]]. [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱥᱴᱨᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱚᱭᱼᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱩᱣᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== sg1yd405qjqqn2oygy5r8lqg8oh75y2 ᱮᱣᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16605 200272 176171 2026-11-08T16:32:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200272 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱮᱣᱤ |nativename=''Eʋegbe'' |states=[[ᱜᱷᱟᱱᱟ]], [[ᱴᱳᱜᱳ]] |region=ᱮᱛᱚᱢ ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ |ethnicity=[[ᱮᱣᱤ ᱦᱚᱲ|ᱮᱣᱤ]] |speakers={{sigfig|6.61|1}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱑᱓) |ref=e21 |date= |familycolor=Niger-Congo |fam1=[[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam2=[[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam3=[[ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam4=[[ᱠᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱣᱟ]] |fam5=[[ᱜᱵᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱵᱮ]] |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱮᱣᱤ ᱪᱤᱠᱤ)<br>[[ᱮᱣᱤ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]] |iso1=ee |iso2=ewe |lc1=ewe|ld1=Ewe |lc2=wci|ld2=[[:en:Waci language|Waci]] |lc3=kef|ld3=Kpesi<!--single S in lit ID'ing it as Ewe--> |glotto=ewee1241 |glottoname=Ewe |glotto2=kpes1238 |glottoname2=Kpessi |glotto3=waci1239 |glottoname3=Waci Gbe |ELP=5078 |ELPname=Kpessi |notice=IPA }} [[File:Gbe languages.png|thumb|250px|ᱜᱵᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] '''ᱮᱣᱤ''' (Eʋe ᱥᱮ Eʋegbe [ɛβɛɡ͡bɛ])<ref>[http://www.eric.ed.gov/PDFS/ED028444.pdf], p. 243</ref> ᱫᱚ [[ᱴᱳᱜᱳ]] ᱟᱨ [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱖.᱖᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref name=e21/> ᱮᱣᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱵᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱵᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱷᱳᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ== ==ᱚᱨᱛᱷᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱢᱟᱹᱱ== ᱮᱣᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱳᱜᱳ]] ᱟᱨ [[ᱜᱷᱟᱱᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=ee}} {{commons category}} {{Wikivoyage|Ewe phrasebook|Ewe|a phrasebook}} * [http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/down/publikationen/basic_ewe.pdf Basic Ewe for foreign students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917000001/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/down/publikationen/basic_ewe.pdf |date=2012-09-17 }} Institut für Afrikanistik der Universität zu Köln * https://web.archive.org/web/20111118234109/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/afrikanistik/sprachen/ewe/ Ewe being taught at University of Cologne (Institute for African Studies Cologne) * [http://www.iu.edu/~celtie/ewe_archive.html#basic=Ewe Ewe Basic Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011142720/http://www.iu.edu/~celtie/ewe_archive.html#basic=Ewe |date=2017-10-11 }} by Irene Warburton, Prosper Kpotufe, Roland Glover, and Catherine Felten (textbook in Portable Digital Format and audio files in MP3 format) at Indiana University Bloomington's Center for Language Technology and Instructional Enrichment (CELTIE). * [https://web.archive.org/web/20130114202237/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Ewe.aspx Articles on Ewe] (Journal of West African Languages) * [https://web.archive.org/web/20171011142026/http://www.let.leidenuniv.nl/verba-africana/ewe/c-ewe-language.htm The Ewe language] at Verba Africana * [http://www.omniglot.com/writing/ewe.htm Ewe alphabet and pronunciation] page at Omniglot * [https://web.archive.org/web/20060812052246/http://www.ghanakeyboards.com/ Free virtual keyboard for Ewe language] at GhanaKeyboards.Com * [https://web.archive.org/web/20060318005230/http://archive.phonetics.ucla.edu/Language/EWE/EWE.html] Recordings of Ewe being spoken. * [https://web.archive.org/web/20250320233625/https://ee.kasahorow.org/app/d My First Gbe Dictionary] Online Gbe(Ewe)-English Glossary * [http://www.bisharat.net/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Gbe PanAfriL10n page] * [https://web.archive.org/web/20071223022701/http://classweb.gmu.edu/accent/nl-ipa/eweipa.html Ewe IPA] * [https://web.archive.org/web/20100308223613/http://ewegbe.net/content/section/1/6/ Ewe online grammar]; in French. Apparently the text of [https://openlibrary.org/b/OL2613757M/Grammaire_ev%CC%B3e ''Grammaire ev̳e: aide-mémoire des règles d'orthographe de l'ev̳e''] by Kofi J. Adzomada, 1980. * [https://www.jw.org/ee/agbal%E1%BA%BDwo-kple-nu-bubuwo/biblia/ Biblia Le Internet Dzi]; online [[bible]] in Ewe language by Jehovah's Witnesses * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.leafecodes.ewebible Ewe Bible (Èʋegbe Biblia) Nublabla Xoxo and Yeye ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱵᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱴᱳᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== jxi0pls3sf62tx8tmoqalylpi4l4ia1 ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ 0 16727 200070 79564 2026-11-08T12:05:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200070 wikitext text/x-wiki {{short description|Nepalese actress}} {{Use dmy dates|date=April 2020}} {{Infobox person | name = ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ | honorific_suffix = | native_name = [[Nepali language|Nepali]]: सुष्मा कार्की | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 14 February 1986<ref>{{Cite web |url=https://www.glamournepal.net/actress-sushma-karki-celebrates-birthday-actor-pramod |title=Actress Sushma Karki celebrates birthday with Actor Pramod |last=Nepal |first=Glamour |date=15 February 2015 |website=Glamour Nepal |language=en-US |access-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507085949/https://www.glamournepal.net/actress-sushma-karki-celebrates-birthday-actor-pramod |archive-date=7 May 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalichalchitra.com/sushma-karki-birthday-celebration-valentine-day/ |title=Sushma Karki's Birthday Celebrations on Valentine Day |last=Singh |first=Pradeep |date=15 February 2015 |website=Nepali Chalchitra |language=en-US |access-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507085936/https://nepalichalchitra.com/sushma-karki-birthday-celebration-valentine-day/ |archive-date=7 May 2019 |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Bardiya District|Bardiya]], [[Nepal]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[Nepalis|Nepali]] | citizenship = [[Nepalis|Nepali]] | education = | alma_mater = | occupation = Actress, model | years_active = | known_for = | influences = | influenced = | height = | weight = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> }} ==Media spotlight== ==Filmography== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ !scope="col"| Title !scope="col"| ᱨᱳᱞ !scope="col" class="unsortable" | Language !scope="col"| ᱱᱚᱴᱥ |- | ᱒᱐᱐᱙ ! scope="row"| ''[[Mero Euta Saathi Cha]]'' | ᱵᱤᱸᱫᱩ | [[Nepali language|Nepali]] | |- | ᱒᱐᱑᱑ ! scope="row"| ''ᱵᱮᱪ ᱮᱞ. ᱑᱖ '' | ᱥᱤᱛᱟᱞ | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- | ᱒᱐᱑᱒ ! scope="row"| ''[[Loot (2012 film)|Loot]]'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ |Special appearance in an item song<ref>{{Cite web |url=http://reelnepal.com/name/1848/sushma-karki/filmography |title=Sushma Karki - Filmography, Full Movies, Recent Movies, Upcoming Movies List |website=reelnepal |language=en-us |access-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507100412/https://reelnepal.com/name/1848/sushma-karki/filmography |archive-date=7 May 2019 |url-status=dead }}</ref> |- |᱒᱐᱑᱒ ! scope="row"| ''ᱵᱤᱱᱫᱟᱥ'' | ᱢᱮᱜᱷᱟ | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱓ ! scope="row"| ''Bindaas 2'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱓ ! scope="row"| ''[[Notebook (2013 Nepali film)|Notebook]]'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱗ ! scope="row"| ''ᱥᱟᱠᱟᱥ'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱘ ! scope="row"| ''ᱨᱳᱢᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱟ'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱙ ! scope="row"| ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | |- |᱒᱐᱑᱙ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|''Gupt'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | Releasing on 31 May 2019 |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Facebook|sushmakarki.org}} * {{IMDb name|4742240}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Karki, Sushma}} [[Category:Nepalese actresses]] [[Category:Nepalese female models]] [[Category:Living people]] [[Category:People from Bardiya District]] [[Category:1986 births]] {{Nepal-actor-stub}} rf37khl912czj1rui66r9awot2qzzrj ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ 0 16840 200079 139888 2026-11-08T12:17:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200079 wikitext text/x-wiki {{short description|Nepalese actor}} {{Infobox person | name = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ | image = Sunil Thapa.jpg | native_name = सुनील थापा | native_name_lang = ne | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1957|05|19|df=yes}} | birth_place = [[Kathmandu]], Nepal | nationality = | other_names = Ratey Kaila<br />Sher Singh | occupation = Actor | height = | spouse = Rajani Thapa | children = 2 | website = }} '''ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ''' ({{lang-ne|ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ}}) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref>{{cite web|url=https://www.inheadline.com/news/biography-of-sunil-thapa-an-antagonist-in-reel-life|title=Biography of Sunil Thapa; An antagonist in reel life|access-date=2021-07-14|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212005255/https://www.inheadline.com/news/biography-of-sunil-thapa-an-antagonist-in-reel-life|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bossnepal.com/popular-villain-sunil-thapa/|title=Most popular villain Sunil Thapa|access-date=2021-07-14|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006221810/http://bossnepal.com/popular-villain-sunil-thapa/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/actor-sunil-thapa-making-comeback-with-sher-bahadur.html|title= Actor Sunil Thapa making comeback with Sher Bahadur|access-date= Jan 8, 2018}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱮᱢᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱡᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱵᱷᱚᱡᱯᱩᱨᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱦᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱮᱠ ᱫᱩᱡᱮ ᱠᱮ ᱞᱤᱭᱮ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ। <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rati-Agnihotri-I-was-a-rare-North-Indian-girl-doing-well-down-South/articleshow/48155856.cms|title=Rati Agnihotri: I was a rare North Indian girl doing well down South - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-09-14}}</ref> ᱩᱱᱤ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ | ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱟᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱫᱟᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ। [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱷᱤᱠᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱞᱱᱟᱭᱟᱠ ᱟᱠᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱛ ᱠᱟᱜ-ᱟ। ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱞᱤᱧ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱯᱷᱟᱞᱟᱞ ᱯᱷᱮᱭᱵᱨᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ। ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱ ᱫᱤᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱭᱤᱥᱤᱮᱞ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱟᱨ ᱚᱨᱠᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱞᱟᱵᱽ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟᱜ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱡᱮᱮᱥ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱟ (ᱥᱴᱮᱴᱥᱢᱮᱭᱱ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱟᱡᱽᱭᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱮ ᱠᱟᱣᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/specials/finding-mary-kom-114082101060_1.html|title=Why Priyanka Chopra was picked to play Mary Kom|last=Ganesan|first=Ranjita|date=2014-08-23|work=Business Standard India|access-date=2017-09-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lexlimbu.com/blog/2013/06/13/nepali-actor-sunil-thapa-in-bhansalis-film-with-priyanka-chopra/|title= Nepali Actor Sunil Thapa in Bhansali's Film With Priyanka Chopra|access-date=June 13, 2013}}</ref> He is recently working for Nepali Movie "Sher Bahadur".<ref>{{cite web|url=http://www.977mag.net/sunil-thapa-to-portray-the-character-of-sher-bahadur/|title=Sunil Thapa To Portray The Character Of 'Sher Bahadur'|access-date=2021-07-14|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006221757/http://www.977mag.net/sunil-thapa-to-portray-the-character-of-sher-bahadur/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.myrepublica.com/news/22862/|title=Sunil Thapa being Sher Bahadur|access-date=June 30, 2017}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟᱺ {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! Year !! Film !! Role !! Language !! Notes |- | 1981 || ''[[Ek Duuje Ke Liye]]'' || || [[Hindi]] || |- | 1982 || ''Aaj Ki Awaaz'' || || [[Hindi]] || |- | 1982 || ''Mashaal'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- | 1986 || ''[[Manav Hatya]]'' || Police Constable Bajirao Kale || [[Hindi]] || |- | 1989 || ''Chino'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- | 1989 || ''Manu The Great'' || || [[Hindi]] || |- | 1989 || ''Albela'' || || [[Hindi]] || |- |1991 |Deuki | |Nepali | |- | 1992 || ''Naseebwaala'' || || [[Hindi]] || |- |1992 |[[Bandhu (1992 film)|Bandhu]] |Inspector |Hindi/ Bengali | |- |1994 |Prabhisha | |Nepali | |- | 1999 || ''[[Thuldai]]'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- | 2000 || ''Aago'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- | 2000 || ''Tan Ta Sarai Bigris Ni Badri'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- |2003 |Jetho Kancho |Birkhe Saau |Nepali | |- |2004 |Basanta Ritu |Ranveer Singh |Nepali | |- |2005 |Karma Yoodha |Dharanidhar |Nepali | |- |2006 - 2017 |[[Meri Bassai]] |Sher Singh Mama |Nepali |TV Serial |- |2007 |Raghubir |Birat |Nepali | |- |2008 |Kanoon |Mantri Satya Prakash |Nepali | |- | 2009 || ''God Lives in the Himalayas'' || || [[Nepali language|Nepali]] || |- | 2014 || ''[[Mary Kom (film)|Mary Kom]]''<ref>{{cite web|url=https://tnm.com.np/sunil-thapa/|title=SUNIL THAPA: HIS RETURN TO BOLLYWOOD BIOPIC WITH MARY KOM|access-date=2021-07-14|archive-date=2021-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714030834/https://tnm.com.np/sunil-thapa/|url-status=dead}}</ref> || M. Narjit Singh || [[Hindi]] || |- | 2015 || ''[[10 Endrathukulla]]'' || Lawyer || Tamil || |- |2017 ||''[[Sarkar Raj (2017 film)|Sarkar Raj]]''|| || [[Bhojpuri]]|| |- |2018 || ''[[Border (2018 Bhojpuri film)|Border]]''|| || Bhojpuri || |- |2019 ||''[[Nirahua Chalal London]]''|| Vishabhar Singh || [[Bhojpuri]]|| |- |2019- Present |Dear Jindagi | |Nepali |TV Serial |- |2019 | ''[[Sher-E-Hindustan (2019 film)|Sher-E-Hindustan]]'' | |[[Bhojpuri]] | |- |} <!-- 1981 [[Ek Duuje Ke Liye]] Hindi His First [[India]]n Movie. With Kamal Hasan and Rati Agnihotri 1981 [[Manav Hatya]] Hindi With Shekhar Suman and Madhuri Dixit 1982 Aaj Ki Awaaz Hindi Director Ravi Chopra, co-stars Raj Babbar and Smita Patil 1982 Mashaal Nepali Played the title role, with Rajni Sharma and Danny Danzongpa 1989 Chino Nepali Super hit, ran for 75 weeks 1989 Manu the Great Hindi With Raj Kiran and a great leader Raj Narayan 1989 Albela Hindi With Kumar Gaurav 1992 Naseebwaala Hindi Directed by Mr. Kalpatru 1997 Thuldai Nepali 2000 Aago Nepali 2009 God lives in the Himalayas World cinema/nepali Title role 2014 [[Mary Kom]] Produced by Sanjay Leela Bhansali and many many more..... --> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references /> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons}} * {{IMDb name|1325129}} * {{Facebook|sunil.thapa.96592|Sunil Thapa}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Thapa, Sunil}} [[Category:Living people]] [[Category:Nepalese male actors]] [[Category:1957 births]] [[Category:20th-century Nepalese male actors]] [[Category:21st-century Nepalese male actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Actors from Kathmandu]] [[Category:Nepalese actors]] [[Category:Nepalese film people]] n0rw7ws98ka75rjrmtgll1eohx3isgz ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ 0 17112 200318 199555 2026-11-08T17:31:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200318 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{pp-protected|reason=Persistent [[WP:Disruptive editing|disruptive editing]]; requested at [[WP:RfPP]]|small=yes}} {{Use Indian English|date=March 2021}} {{Use dmy dates|date=March 2021}}{{Infobox badminton player|name=P. V. Sindhu|coach=[[Park Tae-sang]]<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/i-dont-have-any-differences-with-gopichand-says-pv-sindhu/articleshow/80917537.cms | title=I don't have any differences with Gopichand, says PV Sindhu | work=[[The Times of India]] | date=15 February 2021 | access-date=27 June 2021}}</ref>|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]] | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[BWF World Championships|World Championships]] }} {{MedalGold | [[2019 BWF World Championships|2019 Basel]] | [[2019 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2017 BWF World Championships|2017 Glasgow]] | [[2017 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2018 BWF World Championships|2018 Nanjing]] | [[2018 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2013 BWF World Championships|2013 Copenhagen]] | [[2013 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2014 BWF World Championships|2014 Guangzhou]] | [[2014 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Uber Cup]] }} {{MedalBronze | [[2014 Thomas & Uber Cup|2014 New Delhi]] | Women's team }} {{MedalBronze | [[2016 Thomas & Uber Cup|2016 Kunshan]] | Women's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games|2018 Jakarta–Palembang]]}} | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|Women's singles]]}} }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Badminton at the 2014 Asian Games – Women's team|Women's team]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalSilver | 2018 Gold Coast | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships|Asian Championships]] }} {{MedalBronze | [[2014 Badminton Asia Championships|2014 Gimcheon]] | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[2016 South Asian Games|2016 Guwahati–Shillong]] | Women's team }} {{MedalSilver | 2016 Guwahati–Shillong | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Youth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011 Douglas]] | Girls' singles }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Junior Championships|Asian Junior Championships]] }} {{MedalGold | [[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012 Gimcheon]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | [[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011 Lucknow]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | 2011 Lucknow | Mixed team }}|show-medals=Yes|date_of_current_ranking=23 March 2021<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Current Ranking -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|current_ranking=7|date_of_highest_ranking=7 April 2017<ref>{{Cite web|url=https://bwflive.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?id=13220|title=World No 2 on 7th April 2017 -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|highest_ranking=2|titles=15<!--should not include "Games" (Olympics, Asian, Southeast Asian)-->|career_record=349 wins, 149 losses|event=Women's singles|handedness=Right|image=PV Sindhu headshot.jpg|years_active=2011–present|weight=65 kg<ref name="SR"/>|height=1.79 m<ref name="SR">{{cite web |title=P. V. Sindhu Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418005033/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |url-status=dead |archive-date=18 April 2020 |website=Olympics at Sports-Reference.com |access-date=10 April 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[Hyderabad]], [[Andhra Pradesh]], India<br>{{small|(now in [[Telangana]]), India}}<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/pv-sindhu-profile-badminton-biography-stats-medals-cwg-5105924/|title=PV Sindhu Profile, Stats, Record: PV Sindhu goes after converting bronze medal to gold|date=29 March 2018}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1995|7|5}}<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=PUSARLA V. Sindhu &#124; Profile|website=bwfbadminton.com}}</ref>|country=[[India]]|birth_name=Pusarla Venkata Sindhu|size=|caption=Sindhu in 2016|bwf_id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}'''ᱯᱩᱥᱟᱨᱞᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ|ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ|ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ]], [[2019 BWF World Championships|᱒᱐᱑᱙ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱻᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱟᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref> Sindhu broke into the top 20 of the [[BWF World Ranking]] in September 2012, at the age of 17.<ref name="top20">{{cite news|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|access-date=21 September 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 September 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528015545/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|archive-date=28 May 2014|url-status=dead}}</ref> Beginning in 2013, she won a medal at every world championships, with the exception of [[2015 BWF World Championships|2015]]. She is just the second woman after [[Zhang Ning]] to win five or more medals at the world championships. She represented India at the [[2016 Summer Olympics|2016 Summer Olympics (Rio)]], becoming the first Indian badminton player to reach a final. She won the silver medal after losing out to Spain's [[Carolina Marin]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|access-date=20 August 2016|work=indiatimes.com}}</ref> She made her second consecutive [[Olympic]] appearance at the [[2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics (Tokyo)]] and won a bronze medal, becoming the first Indian woman ever to win two Olympic medals.<ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-01|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|access-date=2021-08-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> Sindhu won her first [[BWF Superseries|superseries]] title at the [[2016 China Open Super Series Premier|2016 China Open]] and followed it up with four more finals in 2017, winning the titles in [[2017 Korea Open Super Series|South Korea]] and [[2017 India Super Series|India]]. In addition to that, she has won a silver medal each at the [[2018 Commonwealth Games]] and [[2018 Asian Games]], and two bronze medals at the [[Uber Cup]]. With earnings of US$8.5&nbsp;million and $5.5&nbsp;million respectively, Sindhu made the ''[[Forbes]]''{{'}} list of Highest-Paid Female Athletes in 2018 and 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/08/21/the-highest-paid-female-athletes-2018/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/08/06/the-highest-paid-female-athletes-2019-serena-and-osaka-dominate/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2019: Serena And Osaka Dominate|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref> She is the recipient of the sports honour [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], and India's fourth highest civilian award, the [[Padma Shri]]. She was also honoured with [[Padma Bhushan]], the third highest civilian award in India, in January 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2020/jan/26/padma-vibhushan-for-mary-kom-pv-sindhu-awarded-padma-bhushan-2094756.html|title=Padma Vibhushan for Mary Kom, PV Sindhu awarded Padma Bhushan|publisher=The New Indian Express|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|newspaper=[[The Economic Times]]|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last1=DelhiJune 3|first1=Akshay Ramesh New|last2=June 3|first2=2021UPDATED|last3=Ist|first3=2021 13:30|title=PV Sindhu ready for one-woman show at Tokyo Olympics, sees no added pressure|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/tokyo-olympics-pv-sindhu-preparation-saina-srikanth-1810357-2021-06-03|access-date=2021-07-16|website=India Today|language=en}}</ref> == Early life and training == Pusarla Venkata Sindhu<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=P. V. Sindhu -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com}}</ref> was born and brought up in [[Hyderabad]], India to [[P. V. Ramana]] and P. Vijaya.<ref>{{Cite web|date=19 August 2016|title=PV Sindhu will keep hopes of all Indians high, says her father PV Ramana|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-silver-medal-india-final-father-ramana-parents-result-highlights-2985915/|access-date=21 August 2016}}</ref> Ramana, an employee of the [[Indian Railways]], was born in [[Nirmal]], [[Telangana]] while Vijaya hails from [[Vijayawada]], [[Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|last=P|first=Ashish|date=20 August 2016|title=Who does PV Sindhu belong to? Telangana and Andhra Pradesh in bitter fight|url=https://www.indiatoday.in/rio-olympics-2016/india-olympics/story/rio-olympics-2016-pv-sindhu-pullela-gopichand-andhra-pradesh-telangana-336280-2016-08-20|url-status=live|access-date=2021-07-31|website=India Today|language=en}}</ref> Both her parents have been national level [[Volleyball]] players. Her father, Ramana, who was a member of the Indian volleyball team that won the bronze medal in 1986 [[1986 Asian Games|Seoul Asian Games]], received the [[Arjuna Award]] in 2000 for his contribution to the sports.<ref name="parents">{{cite news|date=30 December 2009|title=Boys and girls with golden dreams|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|access-date=20 October 2010|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135447/https://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|url-status=dead}}</ref> Sindhu lives in [[Hyderabad]], [[Telangana]]. She was educated at [[Auxilium High School]], [[Hyderabad]]<ref>{{cite news|last1=PTI|title=Sindhu: 'My dream is to become World No. 1'|url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/sindhu-my-dream-is-to-become-world-no-1/article22881149.ece|access-date=22 January 2020|work=Sportstar|date=28 February 2018|language=en}}</ref> and at [[St. Ann's College for Women]], [[Hyderabad]].<ref>{{cite news|last1=Bureau|first1=Our|title=St Ann's College fetes Sindhu|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-08-12/St-Anns-College-fetes-Sindhu/104814|work=www.thehansindia.com|date=13 August 2014|language=en}}</ref> Though her parents played professional volleyball, she chose [[badminton]] over it because she drew inspiration from the success of [[Pullela Gopichand]], the [[2001 All England Open Badminton Championships|2001 All England Open Badminton Champion]].<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 April 2008|location=Chennai, India}}</ref> She eventually started playing [[badminton]] from the age of eight.<ref name="parents" /> She first learned the basics of the sport with the guidance of Mehboob Ali at the badminton courts of Indian Railway Institute of Signal Engineering and Telecommunications in Secunderabad. Soon after, she joined Pullela Gopichand's [[Gopichand Badminton Academy]].<ref name="pro_1" /> While profiling her career, a correspondent with ''The Hindu'' wrote:<blockquote>"The fact that she reports on time at the coaching camps daily, traveling a distance of 56 km from her residence, is perhaps a reflection of her willingness to complete her desire to be a good badminton player with the required hard work and commitment."<ref name="pro_1" /></blockquote>Gopichand seconded this correspondent's opinion when he said that "the most striking feature in Sindhu's game is her attitude and the never-say-die spirit."<ref name="pro_2">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Shuttler Sindhu is the star to watch out for|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|access-date=20 October 2010|newspaper=The Hindu|date=3 October 2010|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220132146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|archive-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> After joining Gopichand's badminton academy, Sindhu won several titles. In the under-10 years category, she won the 5th Servo All India ranking championship in the doubles category and the singles title at the Ambuja Cement All India ranking. In the under-13 years category, she won the singles title at the Sub-juniors in [[Pondicherry (city)|Pondicherry]], doubles titles at the Krishna Khaitan All India Tournament IOC All India Ranking, the Sub-Junior Nationals and the All India Ranking in [[Pune]]. She also won the under-14 team gold medal at the 51st National State Games in India.<ref name="parents" /> She later parted company with Gopichand and chose South Korean coach [[Park Tae-sang]].<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/tokyo-olympics/article/explained-why-pv-sindhu-parted-ways-with-pullela-gopichand-to-train-with-south-korean-coach/792272|title=EXPLAINED: Why PV Sindhu parted ways with Pullela Gopichand to train with South Korean coach|publisher=Times Now|work=Abhishek Kumar|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/park-tae-sang-pv-sindhu-coach-tokyo-olympics-2021|title=Park Tae-Sang: All you need to know about PV Sindhu's animated coach on the sidelines|publisher=SportsKeeda|work=Hari Kishore Malladi|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref> == Career == === 2009–2011 === Sindhu entered the international circuit at a young age of 14. She was a bronze medallist at the 2009 Sub-Junior Asian Badminton Championships held in [[Colombo]]. At the 2010 [[Iran Fajr International]] Badminton Challenge, she won the silver medal in the singles category.<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=13 February 2010}}</ref> She reached the quarterfinals of the [[2010 BWF World Junior Championships]] that was held in Mexico where she lost to Chinese [[Suo Di]] in a 3-gamer.<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|access-date=20 October 2010|newspaper=[[Zee News]]|date=29 April 2010}}</ref> In 2011, She won Maldives International Challenge in June defeating compatriot [[P.C. Thulasi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|title=15 Years Old PV Sindhu Triumphs at Maldives Open|website=www.sportskeeda.com|date=11 June 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711184035/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|url-status=dead}}</ref> She also won Indonesia International Challenge next month.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|title=P.V. Sindhu wins Indonesian International Challenge|website=www.sportskeeda.com|date=24 July 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041709/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|url-status=dead}}</ref> She was the finalist at the [[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] where she lost to home player [[Yao Jie]] with scores 16–21, 17–21.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/2011/oct/17/sindhu-loses-in-dutch-open-final-301023.html|title=Sindhu loses in Dutch Open final|website=www.newindianexpress.com|date=17 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> Her successful run continued after she won Swiss International beating [[Carola Bott]] of Germany in the Final.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sensational-sindhu-wins-swiss-international-challenge-115051.html/amp|title=Sensational Sindhu wins Swiss International Challenge|website=www.firstpost.com|date=23 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She lost in second round of [[2011 BWF World Junior Championships]] to [[Yuki Fukushima]] in a very close match 21–15, 18–21, 21–23.<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/badminton/Sameer-battles-to-make-last-eight-in-world-junior-badminton/articleshow/10599759.cms|title=Sameer battles to make last eight in world junior badminton|editor=M Ratnakar|website=m.timesofindia.com|date=4 November 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She won India International badminton event later in the year, defeating [[Sayali Gokhale]].<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sindhu-signs-off-deceptively-yours/889928/|title=Sindhu signs off, deceptively yours|editor=Kabir Mandrekar|website=archive.indianexpress.com|date=20 December 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2012 === A 16-year-old Sindhu went on to compete at the [[2012 All England Super Series Premier|All England Open Championships]] as a qualifier. She reached the main draw but lost to [[Tai Tzu-ying]] in 3 games. On 7 July 2012, she won Asian Junior Championships beating Japanese Player [[Nozomi Okuhara]] in final by 18–21, 21–17, 22–20.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sindhu-wins-asia-youth-under-19-badminton-chship-371072.html/amp|title=Sindhu wins Asia Youth Under-19 Badminton Ch'ship|website=www.firstpost.com|date=7 July 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[Li Ning]] [[China Open (badminton)|China Masters]] Super Series tournament she stunned [[London 2012 Olympics]] gold medallist [[Li Xuerui]], beating her 21–19, 9–21, 21–16 and entered the semi-finals.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/pv-sindhu-stuns-olympic-gold-medallist-xuerui-in-china-masters_748827.html|website=zeenews.india.com|title=PV Sindhu stuns Olympic gold medallist Xuerui in China Masters|date=14 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> however she lost to 4th seeded [[Jiang Yanjiao]] of China by 10–21, 21–14, 19–21 in next round.<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/badminton/Fighter-PV-Sindhu-bows-out-of-China-Masters/articleshow/16408418.cms?referral=PM|website=m.timesofindia.com|title=Fighter PV Sindhu bows out of China Masters|date=15 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu then went on to participate in the 77th [[Indian National Badminton Championships|Senior National Badminton Championships]] held at [[Srinagar]]. She was defeated in the finals by [[Sayali Gokhale]] for 15–21, 21–15, 15–21.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|title=Sayali stuns Sindhu|editor=Anamika Nandekar|website=www.hindustantimes.com|date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006005448/http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|access-date=31 May 2020|archive-date=6 October 2012}}</ref> It was later revealed that she injured her knee in the [[China Open (badminton)|China Open]] and she carried this injury through the [[Japan Open (badminton)|Japan Open]] and the nationals. She decided to skip the World Junior Championships so as not to aggravate the injury.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_pv-sindhu-sameer-verma-pull-out-of-world-junior-badminton-championships_1752060|title=PV Sindhu, Sameer Verma pull out of World Junior Badminton Championships|editor=G Krishnan|website=www.dnaindia.com|date=13 October 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She finished runner-up in the Syed Modi India Grand Prix Gold event held in [[Lucknow]] in December 2012 after going down to [[Lindaweni Fanetri]] in 3 games.<ref>{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|title=Syed Modi International: Gallant PV Sindhu loses in singles final|editor=Suhrid Barua|website=www.sportskeeda.com|date=23 December 2012|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041708/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|url-status=dead}}</ref> === 2013 === Sindhu stunned [[Wang Shixian]] in the 2nd round of [[2013 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] in tough games to reach the quarterfinal, but lost to [[Eriko Hirose]] of Japan in yet another 3 set clash.<ref>{{cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|title=Sindhu crashes out of Badminton Asia C'ships|website=business-standard.com|date=19 April 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041656/https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|url-status=dead}}</ref> She reached her career-best ranking of 15.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/kashyap-becomes-world-no6/article4653832.ece|title=Kashyap becomes world No.6|website=www.thehindu.com|date=25 April 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She won Malaysian title, beating Singaporean [[Gu Juan]], by 21–17, 17–21, 21–19. This was her first Grand Prix Gold title.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-wins-malaysia-grand-prix/article4683735.ece|title=Sindhu wins Malaysia Grand Prix|website=www.thehindu.com|date=4 May 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She participated in the [[2013 BWF World Championships - Women's singles|2013 World Championships]], where she was seeded 10th in the draw. She defeated Japanese [[Kaori Imabeppu]] in 1st round in 3 games 21–19, 19–21, 21–17 & reached the 2nd round. She downed the defending champion, second-seeded [[Wang Yihan]] of China with score 21–18, 23–21 in 54 minutes, to enter the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2013/08/08/wang-lao-ji-bwf-world-championships-2013-day-4-stunning-sindhu-denies-wang-yihan-repeat/|title=WANG LAO JI BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2013 – DAY 4: STUNNING SINDHU DENIES WANG YIHAN REPEAT|editor=Gayle Alleyne & Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=8 August 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She set-up a meeting with another higher-seeded Chinese player, [[Wang Shixian]] & beat her 21–18, 21–17 to become India's only second medalist in the singles event at the Badminton World Championships since [[Prakash Padukone]]'s Bronze medal back in [[1983 IBF World Championships - Men's Singles|1983]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|title=PV Sindhu beats Chinese former World No.1 Wang Shixian to reach BWF World Championships semis|editor=Mohit Camma|website=www.sportskeeda.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041714/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|url-status=dead}}</ref> She lost in the semi-final to ultimate champion Ratchanok Intanon.<ref>{{cite web|url=http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|title=Badminton: Ratchanok ready to create 'new history' in final with World No. 1 Li|website=sport-asia.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806160629/http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|url-status=dead}}</ref> Sindhu was awarded the [[Arjun Award]] by the government of India.<ref name="macau">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/shuttler-sindhu-receives-arjuna-award/article20665613.ece1/|title=Shuttler Sindhu receives Arjuna Award|website=www.thehindubusinessline.com|date=24 September 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> In the [[2013 Indian Badminton League]], she was the captain of the team [[Awadhe Warriors]]. Her team qualified for the semi-final, where they beat [[Mumbai Marathas]], but lost in the final to [[Hyderabad HotShots]]. She won [[2013 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open Grand Prix Gold]] title by defeating Canada's [[Michelle Li]] on 1 December 2013. The top-seeded 18-year-old won the match 21–15, 21–12 in 37 minutes.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/shuttler-p-v-sindhu-wins-macau-open-crown-219266-2013-12-01|title=Shuttler PV Sindhu wins Macau Open crown, her second Grand Prix of the year|website=www.indiatoday.in|date=1 December 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2014 === Sindhu reached the final of [[2014 India Open Grand Prix Gold]] but lost to her senior compatriot [[Saina Nehwal]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/01/27/india-gpg-2014-review-nehwal-wins-srikanth-sinks/|title=INDIA GPG 2014 – REVIEW: NEHWAL WINS; SRIKANTH SINKS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=27 January 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She claimed her first medal at the [[2014 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] after beating [[Busanan Ongbamrungphan]] in quarterfinal.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/04/27/asian-badminton-championships-2014-day-5-sasaki-lin-dan-in-final/|title=ASIAN BADMINTON CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 5: SASAKI, LIN DAN IN FINAL|website=bwfbadminton.com|date=27 April 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She reached the semi-final stage of [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Commonwealth Games]] in the women's singles competition, which she lost to eventual gold medallist [[Michelle Li]] of Canada. She later won against Malaysian [[Tee Jing Yi]] to claim the bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-commonwealth-games-2014-pv-sindhu-wins-bronze-in-badminton-women-s-singles-2007517|title=Commonwealth Games 2014: PV Sindhu wins bronze in badminton women's singles|website=www.dnaindia.com|date=3 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2014 BWF World Championships - Women's singles|2014 World Championships]] held in Denmark, Sindhu was seeded 11th. She powered past Russian [[Olga Arkhangelskaya]] in round 1 in 2 easy games. She had tough encounter against [[Bae Yeon-ju]] in the round of 16 where she edged a close win 19–21, 22–20, 25–23. She later created history by becoming the first Indian to win two back-to-back medals in the BWF World Badminton Championships after her bronze medal finish last year by beating [[Wang Shixian]] in quarterfinals in three sets 19–21, 21–19, 21–15; with the match lasting more than an hour.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pusarla-venkata-sindhu-wang-shixian-wang-shixian-bwf-world-championships-carolina-marin-copenhagen-206316-2014-08-30|title=Sindhu stuns world No. 2 Wang of China to ensure second medal at World Championships|website=www.indiatoday.in|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> However, in semis, she lost to the eventual gold medalist, [[Carolina Marin]], in straight sets and had to settle for bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2014/08/30/li-ning-bwf-world-championships-2014-day-6-magnificent-marin-shines/|title=LI-NING BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 6: MAGNIFICENT MARIN SHINES|editor=Richard Eaton|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She defended her [[2014 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] title by beating [[Kim Hyo-min]] of South Korea in final in year-end.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/12/01/2014-macau-open-badminton-grand-prix-gold-review-xue-song-sindhu-victorious/|title=2014 MACAU OPEN BADMINTON GRAND PRIX GOLD – REVIEW: XUE SONG, SINDHU VICTORIOUS|website=bwfbadminton.com|date=1 December 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2015 === Sindhu was almost on verge of victory against [[Li Xuerui]] in [[2015 Badminton Asia Championships|Asian Championships]], but lost 21–11, 19–21, 8–21.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2015/04/24/ahsansetiawan-survive-cliffhanger-dong-feng-citroen-bac-2015-day-4/|title=AHSAN/SETIAWAN SURVIVE CLIFFHANGER – DONG FENG CITROEN BAC 2015 DAY 4|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=24 April 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2015 BWF World Championships - Women's singles|2015 World Championships]], she defeated [[Line Kjærsfeldt|Line Højmark Kjærsfeldt]] of Denmark in 1st round after being a game down. She then stunned 3rd seeded [[Li Xuerui]] in Round of 16 and once again reached the quarterfinals of world championships.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2015/08/13/li-xuerui-bites-dust-day-4-session-1/|title=LI XUERUI BITES THE DUST – DAY 4: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2015|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=13 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> But this time she suffered defeat, against her Korean Opponent [[Sung Ji-hyun]] in a desperately close match 21–17, 19–21, 16–21.<ref>{{cite news|url=https://m.economictimes.com/news/sports/south-koreas-sung-ji-hyun-ends-p-v-sindhus-run-at-world-championships/articleshow/48481825.cms|title=South Korea's Sung Ji Hyun ends P V Sindhu's run at World Championships|newspaper=The Economic Times|date=14 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In October, playing at the [[2015 Denmark Super Series Premier|Denmark Open]], Sindhu reached to her maiden final of a Super Series event. On her route to the final, she defeated three seeded players, namely [[Tai Tzu-ying]], [[Wang Yihan]] and [[Carolina Marin]]. In the final, she lost to the defending champion [[Li Xuerui]] in straight games by 19–21, 12–21.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sindhu-ends-runner-up-at-Denmark-Open-Super-Series/articleshow/49442453.cms|title=Sindhu ends runner-up at Denmark Open Super Series|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 October 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In November, defending champion she won her third successive women's singles title at the [[2015 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] Grand Prix Gold after defeating Japan's [[Minatsu Mitani]] in the final by 21–9, 21–23, 21–14.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-completes-hat-trick-of-macau-open-titles/story-nsllSEcnUJLw33nwZKC71M.html|title=PV Sindhu completes hat-trick of Macau Open titles|website=www.hindustantimes|date=29 November 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> She suffered a stress fracture in 2015 that kept her from playing for nearly six months, yet managed to qualify for the 2016 Rio Olympics.<ref>{{Cite web|date=3 August 2020|title=We must get used to playing in empty stadiums, that will happen: Sindhu|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/we-must-get-used-to-playing-in-empty-stadiums-that-will-happen-sindhu/story-cwDVclpvyemLULkyOdwV3L.html|access-date=3 August 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Aug 2|first1=Pratyush Raj {{!}} TNN {{!}} Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=22:51|title=Reaching final also an achievement: PV Sindhu {{!}} Badminton News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/reaching-final-also-an-achievement-pv-sindhu/articleshow/77319222.cms|access-date=3 August 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref> === 2016 === In January, Sindhu won the [[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|Malaysia Masters]] Grand Prix Gold women's singles title after beating Scotland's [[Kirsty Gilmour]] in the final.<ref>{{cite web|url=https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|title=PV Sindhu starts 2016 with a bang, wins Malaysia Masters|editor=Debarshee Mitra|website=SportsCafe.in|date=24 January 2016|access-date=31 May 2020|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205074250/https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|url-status=dead}}</ref> She had also won this tournament in 2013. She lost a close match at the [[2016 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] to Tai Tzu-ying in 2nd round in which she failed to capitalise on the Match point and suffered defeat.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/04/29/intanons-winning-run-ends-day-3-dong-feng-citroen-badminton-asia-championships/|title=INTANON'S WINNING RUN ENDS – DAY 3: DONG FENG CITROEN BADMINTON ASIA CHAMPIONSHIPS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=29 April 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2016 Premier Badminton League]], she was the captain of [[Chennai Smashers]] team. In the group league, she won all of the five matches to help her team qualify for the semi-final and won the tournament against Mumbai Rockets. At the [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|women's singles event]], at [[Rio Olympics]] Sindhu was seeded 9th in the Draw in Group M. In the group stage, she defeated Hungary's [[Laura Sárosi]] (2–0) and Canada's [[Michelle Li]] (2–1).<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/live-badminton-score-pv-sindhu-women-singles-medal-day-9-2975058|title=PV Sindhu, Rio 2016 Olympics: PV Sindhu clinches win in second group clash|website=indianexpress.com|date=14 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Further she ousted [[Tai Tzu-ying]] (2–0) in the round of 16<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-live-badminton-women-singles-pre-quarter-final-match-india-medal-result-video-streaming-day-10-2977530/|title=PV Sindhu enters badminton quarter-final: As it happened|website=indianexpress.com|date=16 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> to meet the second seeded [[Wang Yihan]] in the quarterfinals, whom she defeated in straight sets.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports/indian-shuttler-pv-sindhu-enters-rio-2016-semis-defeats-world-no-2-wang-yihan/story-nV1oIgf25iOAIKsDc3xRqJ.html|title=PV Sindhu enters Rio 2016 semis, defeats World No. 2 Wang Yihan|editor=Sukhwant Basra|date=17 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> She later faced the Japanese star [[Nozomi Okuhara]] in the semi-finals, won in straight sets, and ensuring a podium finish.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-how-pv-sindhu-stunned-nozomi-okuhara-with-a-badminton-blitzkrieg-2964664.html|title=Rio Olympics 2016: How PV Sindhu stunned Nozomi Okuhara with a badminton blitzkrieg|editor=Shirish Nadkarni|website=www.firstpost.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> This set the stage for her final showdown with top seed from Spain, [[Carolina Marín]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/i-ll-give-my-heart-for-gold-pv-sindhu-after-her-rio-2016-semifinal-victory/story-DG0Y1oJDVuDKwkjVGaTD4N.html|title=I'll give my heart for gold: PV Sindhu after her Rio 2016 semifinal victory|website=www.hindustantimes.com|date=19 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Marin managed to beat her in three sets in the 83-minute match.<ref>{{cite web|url=http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|title=Carolina Marin stamps class as the World No.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142258/http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|archive-date=20 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With that result, she clinched the silver medal. She charted history of achieving the feat as she is youngest and first female individual to bag an Olympic Silver medal representing India. This was the second instance of podium finish at the Olympics by any Indian badminton player.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-settles-for-silver-at-rio-olympics/article9008386.ece|title=Sindhu lends a silver lining to India's Olympic campaign|editor=Kamesh Srinivasan|website=www.thehindu.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> Sindhu clinched title at the [[2016 China Open Super Series Premier|Thaihot China Open]] beating [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] scoring 21–11, 17–21, 21–11 & became only Indian player after [[Saina Nehwal]] to do so.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/18092707/badminton-pv-sindhu-wins-china-open-superseries-final|title=Dominant Sindhu wins China Open|website=www.espn.in|date=20 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She was also a finalist at the [[2016 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]] after going down to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://taiwantoday.tw/news.php?unit=2,6,10,15,18&post=104488|title=Badminton star Tai Tzu-ying becomes world No. 1 with HK Open victory|website=taiwantoday.tw|date=28 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With her consistent performances, she qualified for [[2016 BWF Super Series Finals|Superseries Finals]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/11/29/sindhu-leads-last-minute-dubai-qualifiers/|title=SINDHU LEADS 'LAST-MINUTE' DUBAI QUALIFIERS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfbadminton.com|date=29 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/12/06/womens-singles-qualifiers-dubai-world-superseries-finals/|title=WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS|website=bwfbadminton.com|date=6 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated [[Akane Yamaguchi]] (2–1), lost to [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] (0–2) and won against [[Carolina Marín]] (2–0) in the Group stage. With 2 wins in the group, she reached semi-finals. She was stopped there in semis by [[Sung Ji-hyun]] with score 15–21, 21–18, 15–21.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/824457/badminton-pv-sindhu-bows-out-of-dubai-superseries-after-losing-to-sung-ji-hyun-in-semi-final|title=Badminton: PV Sindhu bows out of Dubai Superseries after losing to Sung ji-Hyun in semi-final|website=amp.scroll.in|date=17 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In just her first ever appearance in this tournament, she managed to reach semi-final stage. === 2017 === Sindhu won [[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|Syed Modi International]] by beating [[Gregoria Mariska Tunjung]] of Indonesia in Final.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/01/30/verma-pusarla-emerge-champions-syed-modi-international-championships-review/|title=Verma, Pusarla Emerge Champions – Syed Modi International Championships: Review|website=bwfbadminton.com|date=30 January 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2017 India Super Series|India Open Superseries]], she won the title by defeating [[Carolina Marin]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/04/02/axelsen-pusarla-on-a-roll-yonex-sunrise-india-open-2017-singles-finals/|title=AXELSEN, PUSARLA ON A ROLL – YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2017: SINGLES FINALS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=2 April 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In April 2017, she achieved a career-high world ranking of number 2. In the [[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017 World Championships]] held in Scotland, she was seeded 4th. In the round of 32, she defeated Korean [[Kim Hyo-min]] in straight games. She survived a difficult challenge from Hongkonger [[Cheung Ngan Yi]] in the next round, beating her in 3 tight games 19–21, 23–21, 21–17. She thereafter eased past [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] in quarterfinal & another Chinese [[Chen Yufei]] in semi-final both in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/world-badminton-championships-2017-pv-sindhu-thumps-chen-yufei-to-reach-maiden-final-3978191.html/amp|title=World Badminton Championships 2017: PV Sindhu thumps Chen Yufei to reach maiden final|website=www.firstpost.com|date=27 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She had to settle for silver after losing to [[Nozomi Okuhara]] in the finals with scores (19–21, 22–20, 20–22), In a match lasting 110 Minutes thus making it the 2nd longest Women's Singles match in History of Badminton. Her final against Okuhara is widely regarded as one of the best ever women's singles final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2017/08/28/okuhara-prevails-in-epic-singles-finals-total-bwf-world-championships-2017/|title=OKUHARA PREVAILS IN EPIC – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2017|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=28 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu defeated Okuhara in the final of the [[2017 Korea Open Super Series]] by 22–20, 11–21, 21–18, thereby becoming the first Indian to win [[Korea Open (badminton)|Korea Open]].<ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|title=Korea Open Superseries: PV Sindhu Outlasts Nozomi Okuhara To Clinch Title|editor=Dattaraj Thaly|website=NDTVSports.com|date=17 September 2017|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806224956/https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|url-status=dead}}</ref> In August, she took charges as Deputy Collector in [[Krishna District]] in the Chief Commissioner of Land Administration (CCLA) office under the Revenue Department of the Government of [[Andhra Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Sindhu takes charge as Deputy Collector|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sindhu-takes-charge-as-deputy-collector/article19459741.ece|website=www.thehindu.com|date=10 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She set up a repeat clash of last year's final in the [[2017 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]], which she again lost to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/hong-kong-open-superseries-live-updates-pv-sindhu-tai-tzu-ying-1094433-2017-11-26|title=Hong Kong Open SuperSeries Final: How PV Sindhu was dominated by Tai Tzu Ying|editor=Ritayan Basu|website=www.indiatoday.in|date=26 November 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the Group stage of [[2017 BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]], she won all of her matches against [[He Bingjiao]] (2–1), [[Sayaka Sato]] (2–0) & [[Akane Yamaguchi]] (2–0). She put her good show against [[Chen Yufei]] (2–0) & reached the final.<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/dubai-super-series-finals-pv-sindhu-beats-chen-yufei-to-play-akane-yamaguchi-in-final-1788661%3famp=1&akamai-rum=off|title=Dubai Super Series Finals: PV Sindhu Beats Chen Yufei, To Play Akane Yamaguchi In Final|editor=Joy Tirkey|website=sports.ndtv.com|date=16 December 2017|access-date=31 May 2020}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> She had another runner-up finish after being defeated by [[Japan]]'s [[Akane Yamaguchi]] 21–15, 12–21, 19–21 in 94 minutes.<ref>{{cite news|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/12/17/yamaguchi-wins-desert-classic-singles-finals-dubai-world-superseries-finals-2017|website=bwfbadminton.com|title=YAMAGUCHI WINS DESERT CLASSIC – SINGLES FINALS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS 2017|editor=Dev Sukumar|date=17 December 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2018 === Sindhu faltered in the final again, this time at her home event, the [[2018 India Open (badminton)|India Open]], where she had Match point in the 3rd game but couldn't convert it and Lost the match to [[Zhang Beiwen]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/02/04/zhangs-finest-moment-finals-yonex-sunrise-india-open-2018/|title=ZHANG'S FINEST HOUR – FINALS: YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=4 February 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2018 All England Open|All England Open Championships]], she made it to the top 4, before losing to world number 3 [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final with the score 21–19, 19–21, 18–21. This is her best performance at the [[2018 All England Open]].<ref>{{cite news|title=All England Open: PV Sindhu loses to Akane Yamaguchi in epic semi-final|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/all-england-open-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-in-epic-semi-final/articleshow/63349500.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 March 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She competed at the [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Commonwealth Games]] in [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], winning a Gold in the mixed team event<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/09/golden-day-for-india-day-5-xxi-commonwealth-games/|title=GOLDEN DAY FOR INDIA – DAY 5: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=9 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> and silver medal in the singles event.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/16/lee-nehwal-triumphant-finals-xxi-commonwealth-games/|title=LEE, NEHWAL TRIUMPHANT – FINALS: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=16 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Her Jinx of losing in finals continued after she went down to [[Nozomi Okuhara]] in the final of [[2018 Thailand Open (badminton)|Thailand Open]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/07/15/okuhara-ends-season-jinx-singles-finals-toyota-thailand-open-2018/|title=OKUHARA ENDS SEASON JINX – SINGLES FINALS: TOYOTA THAILAND OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=15 July 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[2018 BWF World Championships]]. She won her opening encounters against [[Fitriani]] & [[Sung Ji-hyun]] both in straight games. She then faced defending champion [[Nozomi Okuhara]], whom she also defeated with 21–17, 21–19.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/03/singles-champions-out-day-5-total-bwf-world-championships-2018/|title=SINGLES CHAMPIONS OUT! – DAY 5: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=3 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> In the semi-finals, she defeated 2nd seeded [[Akane Yamaguchi]] also in 2 games 21–16, 24–22.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/24281611/as-happened-pv-sindhu-beats-akane-yamaguchi-enter-second-consecutive-world-championship-final%3fplatform=amp|title=As it happened: PV Sindhu beats Akane Yamaguchi to reach the World Championship final|website=www.espn.in|date=4 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She won her second consecutive silver medal after losing to [[Carolina Marín]] in finals 19–21, 10–21. This was her total fourth medal at the Worlds.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/06/king-kento-queen-carolina-singles-finals-total-bwf-world-championships-2018/|title=KING KENTO, QUEEN CAROLINA – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=6 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018 Asian Games]]. In the first round, she defeated Vietnamese [[Vu Thi Trang]] in 3 games 21–10, 12–21, 23–21 in a very difficult encounter. She then faced [[Gregoria Mariska Tunjung]] and beat her with 21–12, 21–15 scoreline. She had to again battle to get past Thai [[Nitchaon Jindapol]] in the quarterfinal. She then defeated [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final to enter the final round. By losing to world number one [[Tai Tzu-Ying]] in the final, she got the historic first silver medal for India in Women's singles badminton.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-games-2018-pv-sindhu-nets-the-silver-medal-in-badminton/article24799401.ece/|title=Asian Games 2018: P.V. Sindhu nets the silver|editor=Stan Rayan|newspaper=The Hindu|date=28 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu qualified for the [[2018 BWF World Tour Finals]] in the year-end. In the group stage, she defeated defending champion [[Akane Yamaguchi]] (2–0), Top seed [[Tai Tzu Ying]] (2–1) & In her third match, she defeated [[Zhang Beiwen]] comfortably in two games to progress to the semi-finals. In the semi-final she defeated [[Ratchanok Intanon]] (2–0) to reach the final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2018/12/15/nozomi-v-sindhu-for-gold-day-4-hsbc-bwf-world-tour-finals/|title=NOZOMI V SINDHU FOR GOLD! – DAY 4: HSBC BWF WORLD TOUR FINALS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=15 December 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated her arch-rival [[Nozomi Okuhara]] scoring 21–19, 21–17 & became only shuttler from India to claim the Title at the year-end finale.<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes 1st Indian To Win BWF World Tour Finals|editor=Santosh Rao|website=NDTVSports.com|date=18 December 2018|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041659/https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|url-status=dead}}</ref> === 2019–20 === [[ᱨᱮᱫ:P._V._Sindhu_inside_the_cockpit_of_twin-seater_–_HAL’s_Light_Combat_Aircraft_(LCA)_Tejas,_on_the_4th_Day_of_the_Aero_India_–_2019_air_show,_at_Air_Force_Station_Yelahanka,_Bengaluru_on_February_23,_2019.jpg|right|thumb|P. V. Sindhu inside the cockpit of [[HAL Tejas]] at [[Yelahanka Air Force Station|Yelahanka AFS]], Bengaluru.]] Sindhu was bought by the defending champions [[Hyderabad Hunters]] in the PBL auctions 2018 and was named as their skipper.<ref>{{cite news|title=PBL 2018 Auction: Kidambi Srikanth, Saina Nehwal, PV Sindhu Fetch Big Prices {{!}} Badminton News|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|editor=Samrat Chakraborty|website=NDTVSports.com|date=8 October 2018|access-date=7 December 2019|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041703/https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|url-status=dead}}</ref> They lost the semi-finals to Mumbai Rockets.<ref>{{cite news|title=PBL 2019: Mumbai Rockets beat Hyderabad Hunters, face Bengaluru Raptors in finals|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/badminton/130119/pbl-mumbai-rockets-bengaluru-raptors-hyderabad-hunters-sameer-verma.html|website=www.deccanchronicle.com|date=13 January 2019|access-date=7 December 2019}}</ref> She competed at the [[Indian National Badminton Championships]] where she reached the final losing to three-time champion [[Saina Nehwal]] 18–21, 15–21.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/saina-nehwal-beats-pv-sindhu-in-senior-nationals-final-for-second-title-in-a-row-5587223/|title=Saina Nehwal beats PV Sindhu in Senior Nationals final for second title in a row|website=indianexpress.com|date=16 February 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Just before the [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]] she had ended her deal with Yonex and signed a mega-deal with Li-Ning for 4 years worth nearly {{INRConvert|500|m}}. This led to her having a new racket and equipment to which she had to get used to within 2–3 weeks time to debut it at the prestigious [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]].<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|website=www.indiatoday.in/sports|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> She reached her first final of the season in the [[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]], where she lost to [[Akane Yamaguchi]] of Japan 15–21, 16–21.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/sports-news-indonesia-open-2019-final-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-failes-to-capture-maiden-super-1000-title-news-334603|title=Indonesia Open 2019 Final: PV Sindhu Loses To Akane Yamaguchi, Fails To Capture Maiden Super 1000 Title|website=www.outlookindia.com|date=21 July 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2019 BWF World Championships - Women's singles|World Championships]], she was seeded fifth. She opened her campaign with a straight sets victories over [[Pai Yu-po]] & [[Zhang Beiwen]] in successive rounds. She impressed everyone with her victory over [[Tai Tzu-ying]]. She defeated Tai, coming from a game down 12–21, 23–21, 21–19 to make the semi-final.<ref>{{cite news|title=BWF World Championships: PV Sindhu assured of 3rd straight medal after stunning Tai Tzu Ying|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/bwf-world-championships-pv-sindhu-beats-world-no-2-tai-tzu-ying-reach-semi-finals-assured-fifth-medal-1590889-2019-08-23|website=www.indiatoday.in|date=23 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the semi-final, she defeated [[Chen Yufei]] in straight sets to enter her third consecutive World Championships final.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu reaches 3rd successive World Championships final after outclassing Chen Yu Fei in Basel|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/world-badminton-championship-pv-sindhu-reaches-final-defeat-chen-yufei-1591152-2019-08-24|editor=Akshay Ramesh|website=www.indiatoday.in|date=24 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the final against [[Nozomi Okuhara]], she won 21–7, 21–7. In the process, she became the first Indian to win gold at the championships.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu becomes first Indian to win BWF World Championships|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pv-sindhu-becomes-first-indian-to-win-bwf-world-championships-119082500570_1.html|website=Business Standard|date=25 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> Despite her ranking as 15th on the World Tour, Sindhu got a wild card entry into the [[2019 BWF World Tour Finals]] because of her World Title victory in August this Year.<ref>{{Cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2019/12/03/meet-the-top-eight-womens-singles|title=MEET THE TOP EIGHT – WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=3 December 2019|access-date=6 March 2020}}</ref> She competed in World Tour Finals in Guangzhou as a defending champion but failed to reach the knockout phase after losing out to [[Chen Yufei]] (1–2) & [[Akane Yamaguchi]] (1–2) in successive rounds. She finished off as 3rd in the group after defeating [[He Bingjiao]] with score 21–19, 21–19 in her last match.<ref>{{cite web|url=http://newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=375936|title=BWF World Tour Finals: PV Sindhu beats He Bing Jiao for consolation win|website=newsonair.com|date=13 December 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Pusarla was named the [[BBC]] Indian Sportswoman of Year on 8 March 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/51730452|title=PV Sindhu named BBC Indian Sportswoman of Year|website=www.bbc.com|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> In April, she was elected as one of the ambassadors of BWF Committee's campaign – "I am Badminton" to promote clean and fair play in the sport.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/badminton/bwf-names-pv-sindhu-as-an-ambassador-for-its-i-am-badminton-campaign-2588063.html|title=BWF Names PV Sindhu as an Ambassador For Its 'I Am Badminton' Campaign|website=www.news18.com|date=22 April 2020|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2021 === Sindhu reaching her first final in over 18 months, at the [[2021 Swiss Open (badminton)|Swiss Open]], she suffered a demoralising defeat against [[Carolina Marín]], losing 12–21, 5–21.<ref name=":0" /><ref>{{cite news|last=PTI|date=7 March 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-loses-to-carolina-marin-in-swiss-open-final/articleshow/81379333.cms|title=PV Sindhu loses to Carolina Marin in Swiss Open final|work=The Times of India|access-date=7 March 2021}}</ref> She then was defeated by [[Pornpawee Chochuwong]] of Thailand in the semifinals of the [[2021 All England Open|All England Open]] in straight game losing out in 17–21, 9-21.<ref>{{cite web|last=Berkeley|first=Geoff|title=Chochuwong stuns Sindhu to reach All England Open Badminton Championships final|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1105682/all-england-open-badminton-day-four|website=www.insidethegames.biz|date=20 March 2021|access-date=24 March 2021}}</ref> In May, she was elected as one of the two ambassadors from badminton in the International Olympic Committee's campaign ‘Believe in Sport’ aimed at preventing competition manipulation in the sport.<ref>{{cite web|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/05/03/pusarla-v-sindhu-and-michelle-li-appointed-ambassadors-for-iocs-believe-in-sport-campaign/|title=PUSARLA V.SINDHU AND MICHELLE LI APPOINTED AMBASSADORS FOR IOC'S 'BELIEVE IN SPORT' CAMPAIGN|website=olympics.bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref> Sindhu was seeded 6th in the upcoming Tokyo Olympic Games. She won both of her group matches against Israel's [[Ksenia Polikarpova]]<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/sport/pv-sindhu-makes-winning-start-at-tokyo-olympics-beats-israel-shuttler-ksenia-polikarpova/702565/%3famp|title=PV Sindhu makes winning start at Tokyo Olympics, beats Israel shuttler Ksenia Polikarpova|website=The Print|date=25 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and Hong Kong China's representative [[Cheung Ngan Yi]]<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-olympics-pv-sindhu-beats-cheung-ngan-yi-in-straight-games-enters-pre-quarterfinals-2496532%3famp=1&akamai-rum=off|title=Tokyo Olympics: PV Sindhu Beats Cheung Ngan Yi In Straight Games, Enters Pre-Quarterfinals|website=NDTV Sports|date=28 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> to progress towards the knockout stage. She defeated [[Mia Blichfeldt]] in round of sixteen and reached the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/olympics/tokyo-2020-pv-sindhu-vs-mia-blichfeldt-last-16-report-7427641/lite/|title=Tokyo 2020: PV Sindhu beats Mia Blichfeldt in straight games to enter quarters|website=Indianexpress|date=29 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She displayed a dominating display to outmanoeuvre [[Akane Yamaguchi]] 21–13, 22–20, placing herself in last four stage.<ref>{{cite web|first=Abhishek|last=Purohit|url=https://olympics.com/en/news/tokyo-2020-olympics-india-badminton-pv-sindhu-quarter-final-akane-yamaguchi|title=PV Sindhu overcomes a fighting Akane Yamaguchi to enter Tokyo Olympics semi-finals|website=Olympics|date=30 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> Her opponent for semifinal was second seed [[Tai Tzu-ying]]. Sindhu, who was yet to drop a game in the tournament fell against Taiwan's player in two straight games 18–21, 12–21.<ref>{{cite web|first=Dev|last=Sukumar|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/07/31/tai-puts-on-a-show/|title=TAI PUTS ON A SHOW|website=Badminton World Federation|date=31 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She later won against [[He Bingjiao]] of China in playoff to clinch bronze medal and thereby becoming only the fourth player in Women's singles badminton to claim two medals at the two consecutive Olympic games.<ref>{{cite web|first=James|last=Kuanal|url=https://www.insidesport.co/tokyo-olympics-badminton-super-sindhu-claims-another-olympic-medal-thrashes-chinas-he-bingjiao-21-13-21-15-to-win-bronze-in-tokyo/|title=Tokyo Olympics Badminton: Super Sindhu claims another Olympic medal, thrashes China’s He BingJiao 21-13, 21-15 to win bronze in Tokyo|website=Inside Sports|date=1 August 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> == Endorsements == An Economic Times report published in March 2017, noted that she is second only to Indian cricket captain [[Virat Kohli]] when it comes to earnings from each day of brand endorsements. Sindhu charges brands anywhere between {{INRConvert|10|m}} and {{INRConvert|12.5|m}} for a single day of endorsement-related activities.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/pv-sindhu-is-now-the-no-2-player-in-endorsements/articleshow/57484544.cms|title=PV Sindhu is now the no. 2 player in endorsements|last=Bhushan|first=Ratna|date=6 March 2017|work=The Economic Times|access-date=23 August 2019}}</ref> Sindhu has endorsement deals with [[JBL]], [[Bridgestone|Bridgestone Tyres]], sports drink [[Gatorade]], pain reliever ointment Moov, online fashion store [[Myntra]], e-commerce portal [[Flipkart]], phone maker [[Nokia]] and electronics major [[Panasonic]]. She also endorses [[Stayfree]], health drink Boost, honey producer APIS Himalaya, herbal health drink firm Ojasvita and the [[Bank of Baroda]]. She is also a brand ambassador for both the [[Central Reserve Police Force]] and Vizag Steel.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/45268565|title=PV Sindhu: How India's Olympic badminton star became a sponsors' dream on £126,000 a week|date=22 August 2018|access-date=23 August 2019|language=en-GB}}</ref> In February 2019, it was announced that Sindhu had signed a four-year sports sponsorship deal for {{INRConvert|500|m}} with Chinese sports brand [[Li-Ning|Li Ning]]. Her deal is one of the biggest in world badminton.{{Citation needed|date=December 2019}} She reportedly will get {{INRConvert|400|m}} as sponsorship while the rest of the money will be for equipment. This was Li-Ning's second stint with Sindhu, who was with them for two years in 2014-2015 for a sum of {{INRConvert|12.5|m}} a year. In 2016, she was back with Yonex for a {{INRConvert|35|m}} per year contract for a period of three years.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|agency=Press Trust of India|work=India Today|language=en|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> == Honours == * Honoured with [[Padma Bhushan]] Award, the third-highest civilian award in [[India]], in January 2020. * Honoured with [[Padma Shri]] Award, the fourth highest civilian award in [[India]], in March 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|title=Padma Shree for P.V.Sindhu in 2015-|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|access-date=4 August 2021|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005547/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sindhu nominated for Padma Bhusan|url=https://www.outlookindia.com/website/story/pv-sindhu-nominated-for-padma-bhushan-award-by-sports-ministry/302183|website=outlookindia.com|publisher=The Outlook India|access-date=27 January 2019}}</ref> * Received [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] Award, the highest sporting honour of [[India]], on 29 August 2016<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna award for P.V.Sindhu in 2016-|website=www.pib.gov.in}}</ref><ref>{{cite news|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to four athletes|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/President-presents-Rajiv-Gandhi-Khel-Ratna-Award-to-four-athletes/article14596452.ece|newspaper=The Hindu|access-date=27 January 2019|date=29 August 2016|last1=Desk|first1=Internet}}</ref> * Bestowed with [[Arjuna Award]] for badminton on 24 September 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=560|title=Arjuna Award for P.V.Sindhu in 2013-|website=www.sportsauthorityofindia.nic.in|access-date=4 August 2021|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808121806/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp%3Flink_temp_id%3D560|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=PV Sindhu receives Arjuna award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/PV-Sindhu-receives-Arjuna-award/articleshow/23000165.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=TOI|access-date=27 January 2019}}</ref> == Achievements == === Olympic Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|2016]] | align="left" |[[Riocentro|Riocentro – Pavilion 4]], [[Rio de Janeiro]], Brazil | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 12–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Silver_medal.svg|16x16px]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|2020]] | align="left" |[[Musashino Forest Sports Plaza]], [[Tokyo]], Japan | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | align="left" |21–13, 21–15 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Bronze_medal.svg|16x16px]] '''Bronze''' |} === BWF World Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|2013]] | align="left" |[[Tianhe Sports Center]], [[Guangzhou]], China | align="left" |{{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | align="left" |10–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Ballerup Super Arena]], [[Copenhagen]], Denmark | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |17–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017]] | align="left" |[[Commonwealth Arena and Sir Chris Hoy Velodrome|Emirates Arena]], [[Glasgow]], Scotland | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |19–21, 22–20, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Nanjing Youth Olympic Sports Park]], [[Nanjing]], China | align="left" |{{flagicon|ESP}} Carolina Marín | align="left" |19–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|2019]] | align="left" |[[St. Jakobshalle]], [[Basel]], Switzerland | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–7, 21–7 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFB069" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Istora Gelora Bung Karno]], [[Jakarta]], Indonesia | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |13–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Asian Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#ECF2FF" | align="center" |[[2014 Badminton Asia Championships|2014]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | align="left" |21–15, 20–22, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |} === Commonwealth Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Emirates Arena]], [[Glasgow, Scotland]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Tee Jing Yi]] | align="left" |23–21, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Carrara Sports and Leisure Centre]], [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast, Australia]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |18–21, 21–23 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === South Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFAAAA" | align="center" |[[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016]] | align="left" |Multipurpose Hall SAI–SAG Centre, [[Shillong]], [[India]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Gadde Ruthvika Shivani]] | align="left" |11–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Commonwealth Youth Games === ''Girls' singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011]] | align="left" |[[National Sports Centre (Isle of Man)|National Sports Centre]], [[Douglas, Isle of Man]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Soniia Cheah Su Ya]] | align="left" |22–20, 21–8 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Junior Championships === ''Girls' Singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011]] | align="left" |Babu Banarasi Das Indoor Stadium, [[Lucknow, India]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–13, 12–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |18–21, 21–17, 22–20 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === BWF World Tour (1 title, 4 runners-up) === The BWF World Tour, which was announced on 19 March 2017 and implemented in 2018,<ref>{{cite web|last=Alleyne|first=Gayle|title=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|date=19 March 2017|access-date=29 November 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|archive-date=1 December 2017}}</ref> is a series of elite badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). The BWF World Tours are divided into levels of World Tour Finals, Super&nbsp;1000, Super&nbsp;750, Super&nbsp;500, Super&nbsp;300 (part of the HSBC World Tour), and the BWF Tour Super&nbsp;100.<ref>{{cite web|last=Sukumar|first=Dev|title=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=10 January 2018|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|archive-date=13 January 2018}}</ref> ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Level !Opponent !Score !Result |- | align="center" |[[2018 India Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|USA}} [[Beiwen Zhang]] | align="left" |18–21, 21–11, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 Thailand Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |15–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 BWF World Tour Finals#Finals 2|2018]] | align="left" |[[BWF World Tour Finals]] | align="left" |World Tour Finals | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–19, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- | align="center" |[[2019 Indonesia Open (badminton)#Finals 2|2019]] | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | align="left" |Super 1000 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |15–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2021 Swiss Open (badminton)#Finals 2|2021]] | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | align="left" |Super 300 | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |12–21, 5–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} === BWF Superseries (3 titles, 4 runners-up) === The BWF Superseries, which was launched on 14 December 2006 and implemented in 2007,<ref>{{cite web|title=BWF Launches Super Series|url=http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|website=Badminton Australia|date=15 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006123828/http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|url-status=dead|archive-date=6 October 2007}}</ref> was a series of elite badminton tournaments, sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). BWF Superseries levels were [[BWF Superseries|Superseries and Superseries Premier]]. A season of Superseries consistde of twelve tournaments around the world that had been introduced since 2011.<ref>{{cite web|title=Yonex All England Elevated To BWF Premier Super Series Event|url=http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|website=www.ibadmintonstore.com|access-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002005757/http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|url-status=dead|archive-date=2 October 2013}}</ref> Successful players were invited to the Superseries Finals, which were held at the end of each year. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2015 Denmark Super Series Premier#Finals 2|2015]] | align="left" |[[Denmark Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | align="left" |19–21, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2016 China Open Super Series Premier#Finals 2|2016]] | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–11, 17–21, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2016 Hong Kong Super Series#Finals 2|2016]] | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |15–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 India Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC;" | align="center" |[[2017 Korea Open Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |22–20, 11–21, 21–18 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 Hong Kong Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |Hong Kong Open | align="left" |{{flagicon|TPE}} Tai Tzu-ying | align="left" |18–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#B0C4DE" | align="center" |[[2017 BWF Super Series Finals#Finals 2|2017]] | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |21–15, 12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} : {{Color box|#B0C4DE|border=darkgray}} [[BWF Superseries Finals]] tournament : {{Color box|#DAA520|border=darkgray}} [[BWF Superseries|BWF Superseries Premier]] tournament : {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} [[BWF Superseries]] tournament === BWF Grand Prix (6 titles, 3 runners-up) === The BWF Grand Prix had two levels, the [[BWF Grand Prix and Grand Prix Gold]]. It was a series of badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF) which was held from 2007 to 2017. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D4F1C5" | align="center" |[[2011 Dutch Open Grand Prix#Finals 2|2011]] | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | align="left" |{{flagicon|NED}} [[Yao Jie]] | align="left" |16–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2012 India Open Grand Prix Gold#Finals 2|2012]] | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|India Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | align="left" |15–21, 21–18, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Malaysia Masters|Malaysia Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|SIN}} [[Gu Juan]] | align="left" |21–17, 17–21, 21–19 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | align="left" |{{flagicon|CAN}} [[Michelle Li]] | align="left" |21–15, 21–12 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |India Grand Prix Gold | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |14–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|KOR}} [[Kim Hyo-min]] | align="left" |21–12, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|2015]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | align="left" |21–9, 21–23, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|2016]] | align="left" |Malaysia Masters | align="left" |{{flagicon|SCO}} [[Kirsty Gilmour]] | align="left" |21–15, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold#Finals 2|2017]] | align="left" |Syed Modi International | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Gregoria Mariska Tunjung]] | align="left" |21–13, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D4F1C5|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix]] tournament : {{Color box|#FFFF67|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix Gold]] tournament === BWF International Challenge/Series (4 titles, 1 runner-up) === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2010 | align="left" |[[Iran Fajr International]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Rie Eto (badminton)|Rie Eto]] | align="left" |14–21, 24–26 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Maldives International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[P. C. Thulasi]] | align="left" |21–11, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Indonesia International]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Fransisca Ratnasari]] | align="left" |21–16, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Swiss International (badminton)|Swiss International]] | align="left" |{{flagicon|GER}} [[Carola Bott]] | align="left" |21–11, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Tata Open India International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Sayali Gokhale]] | align="left" |21–10, 20–22, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament === Invitational tournament === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- |- style="background:#F5F5F5" | align="center" |[[2015 Copenhagen Masters|2015]] | align="left" |[[Copenhagen Masters]] | align="left" |{{flagicon|DEN}} [[Line Kjærsfeldt]] | align="left" |12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} == Career overview == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Singles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 488 | 341 | 147 | '''+194''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 12 | 7 | 5 | '''+2''' |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Doubles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 24 | 14 | 10 | '''+4''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 0 | 0 | 0 | '''0''' |} {{col-end}} : ''<nowiki>*</nowiki> Statistics were last updated on 7 March 2021.''<ref>{{cite web|title=PUSARLA V. Sindhu – Career overview|url=http://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2021}}</ref> === Singles performance timeline === {{Performance key (badminton)}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="260" |Tournament !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 ![[2018 BWF World Tour|2018]] ![[2019 BWF World Tour|2019]] ![[2020 BWF World Tour|2020]] ![[2021 BWF World Tour|2021]] ! width="40" |{{Tooltip|SR|Strike Rate}} !Best |- | colspan="20" style="text-align:center;" |'''[[Badminton World Federation|BWF events]]''' |- | align="left" |'''[[BWF World Junior Championships]]''' | bgcolor="#afeeee" |[[2009 BWF World Junior Championships|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2010 BWF World Junior Championships|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2011 BWF World Junior Championships|3R]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="7" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |'''0/3''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('10) |- | align="left" |'''[[BWF World Championships]]''' | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#cd7f32" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 BWF World Championships – Women's singles|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="silver" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="gold" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|'''G''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/6''' | bgcolor="gold" |'''G''' ('19) |- | align="left" |'''[[Badminton at the Summer Olympics|Olympics]]''' | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|'''S''']] | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics - Women's singles|'''B''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="silver" |'''S''' ('16) |- ! colspan="10" |'''[[BWF Super Series|BWF Superseries]] / [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix]]''' ! colspan="6" |'''[[BWF World Tour]]''' |- | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Swiss Open Grand Prix Gold|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Swiss Open Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2014 Swiss Open Grand Prix Gold|SF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 Swiss Open Grand Prix Gold|QF]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2021 Swiss Open (badminton)|'''F''']] |'''0/5''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('21) |- | align="left" |[[German Open (badminton)|German Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |1R<ref>{{cite web|title=YONEX German Open GPG 2012: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214133627/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|url-status=dead}}</ref> | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 German Open Grand Prix Gold|'''QF''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('16) |- | align="left" |[[All England Open Badminton Championships|All England Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 All England Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 All England Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="ffebcd" |[[2017 All England Super Series Premier|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 All England Open|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 All England Open|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 All England Open|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2021 All England Open|'''SF''']] |'''0/9''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18, '21) |- | align="left" |[[Malaysia Masters]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 Malaysia Open Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Malaysia Masters Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="" |[[2018 Malaysia Masters (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Malaysia Masters|QF]] | |'''2/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '16) |- | align="left" |[[Australian Open (badminton)|Australian Open]] | colspan="5" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Australian Super Series|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Australian Super Series|'''QF''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Australian Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/5''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('14, '17) |- | align="left" |[[India Open]] |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise India Open 2009: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122232/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2010 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=INDIA GRAND PRIX GOLD 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121647/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2012 India Super Series|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2013 India Super Series|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 India Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 India Super Series|QF]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 India Super Series|'''W''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2018 India Open (badminton)|F]] | bgcolor="FFFF00" |[[2019 India Open (badminton)|SF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Malaysia Open (badminton)|Malaysia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q1<ref>{{cite web|title=MAYBANK Malaysia Open Presented by PROTON: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214123723/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Malaysia Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Malaysia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 Malaysia Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Malaysia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 Malaysia Open (badminton)|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Malaysia Open (badminton)|R2]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Malaysia Open (badminton)|Q]] |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18) |- | align="left" |[[Singapore Open (badminton)|Singapore Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Singapore Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Singapore Super Series|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 Singapore Super Series|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Singapore Super Series|QF]] |N.P | bgcolor="FFFF00;" |[[2019 Singapore Open (badminton)|'''SF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Singapore Open|Q]] |'''0/5''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('19) |- | align="left" |[[Indonesia Masters]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 Indonesian Masters Grand Prix Gold|'''QF''']] |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="AFEEEE" |[[2020 Indonesia Masters|2R]] | |'''0/4''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('15, '18, '19) |- | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Indonesia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Indonesia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Indonesia Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Indonesia Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Open (badminton)|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2019 Indonesia Open (badminton)|'''F''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('19) |- | rowspan="2" align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | colspan="3" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="#afeeee" |[[2012 Thailand Open Grand Prix Gold|2R]] | colspan="5" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |[[2018 Thailand Open (badminton)|'''F''']] | rowspan="2" bgcolor="" |[[2019 Thailand Open (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 Yonex Thailand Open|1R]] | rowspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | rowspan="2" |'''0/4''' | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('18) |- | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Toyota Thailand Open|QF]] |- | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Victor Korea Open 2012: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122122/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Korea Open Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Korea Open Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2017 Korea Open Super Series|'''W''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Korea Open (badminton)|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Taipei Open (badminton)|Taipei Open]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Chinese Taipei Open Grand Prix Gold|'''2R''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#afeeee" |'''2R''' ('15) |- | align="left" |[[Vietnam Open (badminton)|Vietnam Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |'''QF<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Vietnam Grand Prix Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121131/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|url-status=dead}}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('11) |- | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Li Ning China Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122119/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 China Open Super Series Premier|1R]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 China Open Super Series Premier|2R]] | bgcolor="Gold" |'''[[2016 China Open Super Series Premier|W]]''' | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 China Open Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 China Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 China Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/7''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('16) |- | align="left" |[[Japan Open (badminton)|Japan Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Japan Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Japan Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Japan Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Japan Open (badminton)|'''QF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('19) |- | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|Syed Modi International]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2009 India Open Grand Prix|QF]]<ref>{{cite web|title=JAYPEE CUP SYED MODI MEMORIAL INDIA GRAND PRIX 2009: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214121820/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="FFFF00;" |[[2010 India Grand Prix|SF]]<ref>{{cite web|title=India Grand Prix 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122332/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=Yonex – Sunrise Syed Modi Memorial India Open Grand Prix Gold: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214132914/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="D8BFD8" |[[2012 India Open Grand Prix Gold|F]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|F]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Syed Modi International Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Syed Modi International Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |[[2018 Syed Modi International|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="D8BFD8" |'''F<ref>{{cite web|title=Yonex Dutch Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=60389B26-7D2A-4EFC-831F-5D94C1BB1911&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('11) |- | align="left" |[[Denmark Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Denmark Super Series Premier|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2015 Denmark Super Series Premier|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Denmark Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Denmark Open|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Denmark Open|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | |'''0/7''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('15) |- | align="left" |[[French Open (badminton)|French Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 French Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 French Super Series|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2017 French Super Series|'''SF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 French Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 French Open (badminton)|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('17) |- | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''3/3''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '14, '15) |- | align="left" |[[Fuzhou China Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 China Masters Super Series|'''SF''']] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 China Masters Grand Prix Gold|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Fuzhou China Open|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Fuzhou China Open|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/3''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('12) |- | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Hong Kong Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214122306/https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|url-status=dead}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Hong Kong Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2016 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/9''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('16,'17) |- | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Superseries]]/[[World Tour Finals]] | colspan="7" |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | bgcolor="FFFF00" |[[2016 BWF Super Series Finals|SF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 BWF Super Series Finals|F]] | bgcolor="00FF00" |[[2018 BWF World Tour Finals|'''W''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 BWF World Tour Finals|RR]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 BWF World Tour Finals|RR]] | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('18) |- style="background:#fffaaa;" | align="left" |'''Year-end ranking''' |255 |151 |31 |19 |11 |11 |12 |6 |3 |3 |6 |7 | | |2 |} == Record against selected opponents == Record against Year-end Finals finalists, World Championships semi-finalists, and Olympic quarter-finalists. Accurate as of [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|1 August 2021]].{{col-begin}} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" |- ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Chen Yufei]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | 16 || 7 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | 7 || 4 || 3 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Lin (badminton)|Wang Lin]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | 10 || 4 || 6 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Yihan]] | 7 || 3 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | 19 || 5 || 14 || bgcolor="#ffddee" | –9 |- | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Tine Baun]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|GER}} [[Juliane Schenk]] | 2 || 0 || 2 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|HKG}} [[Yip Pui Yin]] | 4 || 4 || 0 || bgcolor="#ccffcc" | +4 |- | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | 4 || 1 || 3 || bgcolor="#ffddee" | –2 |} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | 10 || 8 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +6 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | 5 || 3 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | 19 || 12 || 7 || bgcolor="#ccffcc" | +5 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[An Se-young]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Bae Yeon-ju]] | 5 || 1 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –3 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Sung Ji-hyun]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | 14 || 5 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –4 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Porntip Buranaprasertsuk]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | 11 || 4 || 7<!-- Do NOT change this to lower number as their clash of World junior championships in 2009 is not included in bwf site, which was won by Intanon --> || bgcolor="#ffddee" | –3 |} {{col-end}} == Personal life == Sindhu has been employed with [[Bharat Petroleum]] since July 2013, as an assistant sports manager with their Hyderabad office. Following her silver-medal win at the Rio Olympics, she was promoted to deputy sports manager. She was appointed as the first brand ambassador of [[Bridgestone|Bridgestone India]].<ref name="BPCL">{{cite news|title=BPCL announces Rs 75 lakh cash award, promotion for P V Sindhu|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/bpcl-announces-rs-75-lakh-cash-award-promotion-for-p-v-sindhu-116082000493_1.html|access-date=20 August 2016|work=Business Standard|date=20 August 2016}}</ref> She was appointed as the Deputy Collector (Group-I) by the Andhra Pradesh government in July 2017, which she took charge later in August.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=9 August 2017|title=PV Sindhu takes charge as Deputy Collector in Andhra Pradesh government|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-takes-charge-as-deputy-collector-in-andhra-pradesh-government/story-dku5XszT2ykMS1cebSJz3L.html|access-date=24 July 2021}}</ref> She was the flag bearer for the [[India at the 2018 Commonwealth Games|Indian contingent]] in the opening ceremony of the [[2018 Commonwealth Games]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu leads India's contingent at CWG 2018 Parade of Nations|url=https://zeenews.india.com/other-sports/pv-sindhu-leads-indias-contingent-at-cwg-2018-parade-of-nations-2096456.html|access-date=19 May 2019|work=Zee News|date=4 April 2018|language=en}}</ref> == Awards and recognition == === National === * [[Padma Bhushan]], Third Highest Civilian Award of India (2020). * [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], highest sporting honour of India (2016)<ref>{{cite web|title=Rajiv khel ratna|url=http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|publisher=news 18.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823170430/http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|archive-date=23 August 2016|access-date=2 February 2017|date=22 August 2016}}</ref> * [[Padma Shri]], the fourth highest civilian award of India (2015)<ref name="pdma">{{cite web|title=Padma Awards 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|access-date=25 January 2015|archive-date=28 January 2015|url-status=dead}}</ref> * [[Arjuna Award]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref> === Others === * [[FICCI]] Breakthrough Sportsperson of the Year 2014<ref>{{cite news|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=14 February 2014|archive-date=4 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * [[NDTV Indian of the Year]] 2014<ref>{{cite news|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=29 April 2014|archive-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430022511/http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|1|m}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2015 [[Macau Open Badminton Championships]].<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|access-date=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref> * {{INRConvert|500|k}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2016 [[Malaysia Masters]]<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|archive-date=27 January 2016|url-status=dead}}</ref> * TV9 Nava Nakshatra Sanmanam - 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CXT9tl_tt7w|title=PV Sindhu on TV9 Nava Nakshatra Sanmanam|website=Youtube|access-date=30 December 2019}}</ref> * [[BBC Indian Sportswoman of the Year Award|BBC Indian Sportswoman of the Year]] 2020<ref name="PV Sindhu wins BBC award - TOI">{{cite news|title=PV Sindhu wins 'BBC Indian Sportswoman of the Year' award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-wins-bbc-indian-sportswoman-of-the-year-award/articleshow/74544221.cms|work=The Times of India|publisher=Times Internet|access-date=31 January 2021|date=9 March 2020}}</ref> ; Rewards for winning the silver medal at the 2016 Rio Summer Olympics * {{INRConvert|50|m}}, and a [[land grant]] from the [[Government of Telangana]].<ref>{{Cite news|url=http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|title=Telangana Govt Announces Rs 5 cr to PV Sindhu, Rs 1 cr to Gopichand|website=Sakshipost|access-date=4 August 2021|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205122838/http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|30|m}}, a Group A cadre job(Deputy Collector of Andhra Pradesh)<ref>{{cite news|title=P V Sindhu appointed dy collector in AP|url=https://www.deccanherald.com/content/625014/p-v-sindhu-appointed-dy.html|access-date=1 February 2021|work=Deccan Herald|date=27 July 2017|language=en}}</ref> and 1000 yd<sup>2</sup> land grant from the [[Government of Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/sports/rio-olympics-2016/andhra-pradesh-government-to-reward-sindhu-with-rs-3-cr-cash-prize-and-government-job_1920794.html|title=Andhra Pradesh government to reward Sindhu with Rs 3 cr cash prize and government job|date=20 August 2016|website=Zee News}}</ref><ref name="rivalry">{{cite news|title=How rivalry between Andhra and Telangana has enriched PV Sindhu by crores|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/how-rivalry-between-andhra-and-telangana-has-enriched-pv-sindhu-by-crores/story-TQhA4fA7Wj2XaUaeA1HPdJ.html|access-date=20 August 2016|work=Hindustan Times|date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|20|m}} from the [[Government of Delhi]].<ref name="indianexpress.com">{{cite news|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|url=https://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|access-date=1 February 2021|work=The Indian Express|date=23 August 2016|language=en}}</ref> * {{INRConvert|7.5|m}} from her employer, [[Bharat Petroleum Corporation]], with promotion from assistant to deputy sports manager.<ref name="BPCL" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Haryana]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Madhya Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Rio Olympics: Madhya Pradesh government announces reward for PV Sindhu silver medal|url=https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|access-date=1 February 2021|work=ABP Live|date=19 August 2016|language=en|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826104732/https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Ministry of Youth Affairs and Sports]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from [[Badminton Association of India]]<ref name="indianexpress1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|date=19 August 2016|work=Indian Express|access-date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from NRI businessman, Mukkattu Sebastian<ref name="nricafe">{{cite web|url=http://www.siasat.com/news/rio-2016-dubai-based-indian-businessman-announces-cash-prize-sindhu-sakshi-1004515/|title=Rio 2016: Dubai based indian man announces cash prize|date=21 August 2016|access-date=21 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|3|m}} from the [[Indian Olympic Association]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|500|k}} from [[All India Football Federation]].<ref name="indianexpress1" /> * [[BMW]] car from the Hyderabad District Badminton Association and as well as Indian cricketer Sachin Tendulkar<ref name="indianexpress.com" /> * {{INRConvert|101|k}} from [[Salman Khan]], for qualifying as an Olympic participant.<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|access-date=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref> * Miniature badminton racquet memento with gold and diamond from [[Kirtilals]].<ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/sports/pv-sindhu-honoured-with-miniature-gold-diamond-racquet-2199333.html|title=PV Sindhu honoured with miniature gold, diamond racquet|publisher=Oneindia.in|access-date=3 September 2016|work=One India|date=2 September 2016}}</ref> ; For winning the bronze medal at the 2020 Tokyo Summer Olympics * {{INRConvert|3|m}} from the Government of India.<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Nitin|date=12 July 2021|title=Rs 6 crore or Rs 25 lakh for Olympics gold? Home state key to cash prize|url=https://indianexpress.com/article/olympics/rs-6-crore-or-rs-25-lakh-for-olympics-gold-home-state-key-to-cash-prize-7400117/|work=Indian Express|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Telangana]].<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=7 July 2021|title=Telangana sports minister felicitates Tokyo-bound players, officials|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/telangana-sports-minister-felicitates-tokyo-bound-players-officials/articleshow/84206205.cms|work=The Times of India|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> == See also == * [[Badminton in India]] * [[India national badminton team]] * [[Gopichand Badminton Academy]] == References == {{Reflist}} == External links == {{Commons category}} * {{BWF|0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}} * {{Sports-Reference}} * {{IMDb name}} * [https://web.archive.org/web/20101025135109/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Olympic Gold Quest]] * [https://web.archive.org/web/20100805072833/http://www.pgba.in/sindhu_pro.html P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Gopichand Badminton Academy]] * [http://www.tournamentsoftware.com/sport/player.aspx?id=E0382EBA-4B51-4391-B38F-49D9FD058B5A&player=235 P.&nbsp;V. Sindhu] at tournamentsoftware.com {{Olympic medalists for India}} {{Footer World Champions Badminton Singles Women}} {{Footer BWF World Tour Finals Champions Badminton Singles Women}} {{Top ten badminton players}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{Padma Shri Award Recipients in Sports}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2020–2029}} {{Badminton in India}} {{Authority control}} o8psyxxjwaexmp04wnyiqwrsdvfb9er ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ 0 17378 200480 196491 2026-11-08T21:01:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200480 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Buenos Aires at night.jpg | photo2a = Port skyline & Women's Bridge.jpg | photo2b = Casa Rosada buenos aires.JPG | photo3a = Caminito Buenos Aires Argentina.jpg | photo3b = Congreso Nacional Buenos Aires.jpg | photo4a = Buenos Aires - Obelisco.jpg | photo4b = Buenos Aires-Catedral Metropolitana (exterior).jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱢ: [[:en:Buenos Aires Central Business District|ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ, [[:en:Puente de la Mujer|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱸᱠᱳ]], [[:en:Casa Rosada|ᱠᱟᱥᱟ ᱨᱳᱥᱟᱫᱟ]], [[:en:La Boca|ᱞᱟ ᱵᱳᱠᱟ]] ᱨᱮ [[:en:Caminito|ᱠᱟᱢᱳᱱᱤᱛᱳ]] ᱮᱞᱞᱤ, [[:en:Palace of the Argentine National Congress|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱮᱞᱮᱥ]], [[:en:Obelisk of Buenos Aires|Obelisco]] on the intersection of [[:en:9 de Julio Avenue|9 de Julio]] and [[:en:Avenida Corrientes|Corrientes]] avenues and the [[:en:Buenos Aires Metropolitan Cathedral|Metropolitan Cathedral]]. }} | image_caption = | image_flag = Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg | image_shield = Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.svg | nickname = [[:en:Río de la Plata|ᱮᱞ ᱯᱞᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱱᱤ ({{lang|es|La reina del Plata}})<ref>{{cite web |url=http://www.perfil.com/sociedad/en-la-reina-del-plata-solo-el-3-de-las-calles-tiene-nombre-de-mujer.phtml |title=En la 'Reina del Plata', sólo el 3% de las calles tiene nombre de mujer |language=es |last=Corsalini |first=Claudio |date=4 February 2017 |access-date=25 November 2017 |work=Perfil |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201103329/http://www.perfil.com/sociedad/en-la-reina-del-plata-solo-el-3-de-las-calles-tiene-nombre-de-mujer.phtml |archive-date=1 December 2017 |url-status=live }}</ref><ref name="Short history">{{cite book |title=Argentina: A Short History |url=https://archive.org/details/argentinashorthi0000lewi |first=Colin M. |last=Lewis |publisher=Oneworld Publications |location=Oxford |year=2002 |isbn=1-85168-300-3 }}</ref><br/>ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ({{lang|es|La París de Sudamérica}})<ref>{{cite web |last1=Green |first1=Toby |title=The Paris of South America |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/the-paris-of-south-america-5365543.html |work=[[The Independent]] |access-date=9 June 2020 |date=4 February 2001 }} </ref> | image_map = | mapsize = 150px | map_caption = ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_map = Argentina#South America | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|34|36|12|S|58|22|54|W|region:AR|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱖ ([[:en:Pedro de Mendoza|ᱯᱮᱫᱽᱨᱳ ᱫᱮᱹ ᱢᱮᱱᱫᱳᱡᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ)<br/>᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱕᱘᱐ ([[:en:Juan de Garay|ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱫᱮᱹ ᱜᱟᱨᱟᱭ]]) | government_type = [[:en:Autonomous city|ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | governing_body = [[:en:Buenos Aires City Legislature|ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱪᱟᱨ]] | leader_title = [[:en:List of mayors and chiefs of government of Buenos Aires|ᱢᱮᱭᱚᱨ]] | leader_name = [[:en:Horacio Rodríguez Larreta|ᱦᱳᱨᱟᱥᱤᱭᱳ ᱨᱳᱰᱨᱤᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱨᱮᱛᱟ]] ([[:en:Republican Proposal|PRO]]) | leader_title1 = ᱥᱤᱱᱮᱨᱳᱴ | leader_name1 = [[:en:Martín Lousteau|ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱞᱩᱭᱥᱴᱳᱣ]] ([[:en:Radical Civic Union|ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱟᱨ]]), [[:en:Guadalupe Tagliaferri|ᱜᱩᱣᱟᱫᱟᱞᱩᱯᱮ ᱛᱟᱜᱽᱞᱤᱭᱟᱯᱷᱮᱨᱤ]] ([[:en:Republican Proposal|ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱳ]]), [[:en:Mariano Recalde|ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱳ ᱨᱮᱠᱟᱞᱫᱮ]] ([[:en:Frente de Todos (2019 coalition)|ᱮᱯᱷ.ᱰᱤ.ᱴᱤ]]) | area_total_km2 = 203 | area_land_km2 = 203 | area_land_sq_mi = 78.5 | area_metro_km2 = 4758 | area_metro_sq_mi = 1837 | elevation_m = 25 | elevation_ft = 82 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ | population_footnotes = <ref name=indecpop/> | population_density_km2 = auto | population_urban = ᱒,᱘᱙᱑,᱐᱘᱓ | population_metro = 15,594,428 | population_rank = [[:en:List of cities in Argentina by population|1st]] | timezone1 = [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ|ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = −᱓ | timezone1_DST = <!--NO--> | utc_offset1_DST = <!--NO--> | area_code = [[:en:Argentine telephone numbering plan|᱐᱑᱑]] | website = {{Official URL}} (ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ) | population_demonyms = {{lang|es|[[porteño]]}} (m), {{lang|es|porteña}} (f) <!-- Spanish demonyms are always displayed in lower-case --> | blank_name = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ|ᱮᱭᱤᱪ.ᱰᱤ.ᱟᱭ]] ᱒᱐᱑᱘ | blank_info = 0.867 <span style="color:#090">Very High</span> ([[List of Argentine provinces by Human Development Index|1st]])<ref name="ArgentinaHDI">{{cite web |url= https://globaldatalab.org/shdi/shdi/ARG/?levels=1%2B4&interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2018&colour_scales=national |title= Subnational Human Development Index (4.0) |language= en |publisher=Globaldatalab |access-date= 25 August 2017}}</ref> | settlement_type = [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[:en:autonomous city|ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | native_name = {{lang|es|Ciudad Autónoma de Buenos Aires}} | official_name = }} '''ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ''' ({{IPAc-en|ˌ|b|w|eɪ|n|ə|s|_|ˈ|ɛər|iː|z}} ᱥᱮ {{IPAc-en|-|ˈ|aɪ|r|ɪ|s}};<ref>{{cite encyclopedia|year=2001 |title=ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ |encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt]] |location=Boston |url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Buenos%20Aires |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718134051/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Buenos%20Aires |archive-date=18 July 2011 }}</ref> {{IPA-es|ˈbwenos ˈajɾes|-|Es Buenos Aires.ogg}}),<ref>{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ''' ({{lang-es|link=no|Ciudad Autónoma de Buenos Aires}}) ᱫᱚ [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ, [[ᱨᱤᱭᱳ ᱫᱮᱹ ᱞᱟ ᱯᱞᱟᱛᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ "ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱦᱚᱭ", ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱫᱮᱹ ᱱᱩᱭᱮᱥᱛᱨᱟ ᱥᱮᱱᱳᱨᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱞ ᱵᱩᱭᱮᱱ ᱟᱭᱨᱮ" ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]], [[ᱥᱟᱨᱰᱤᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱰᱳᱱᱟ ᱵᱳᱱᱟᱨᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱐ ᱨᱮ, ᱜᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ [[:en:List of mayors and chiefs of government of Buenos Aires|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ]] ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱞᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱑.᱕᱖ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱹᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indecpop">{{cite web |url = http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |title = Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y grá |access-date=25 February 2011 |language=es |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20101220143832/http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |archive-date=20 December 2010 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱭᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="adventurelife">{{cite web |url=http://www.adventure-life.com/articles/buenos-aires-83 |title=Buenos Aires History and Culture |publisher=[[Adventure Life]] |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916190255/http://www.adventure-life.com/articles/buenos-aires-83/ |archive-date=16 September 2012 |url-status=live }}</ref> ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ [[:en:1951 Pan American Games|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[:en:1978 FIFA World Cup|᱑᱙᱗᱘ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ]] ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱨᱮ [[:en:2018 Summer Youth Olympics|᱒᱐᱑᱘ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱞᱮᱢᱯᱤᱠ]]<ref name=autogenerated1>{{cite web |url=http://www.olympic.org/news/buenos-aires-elected-as-host-city-for-2018-youth-olympic-games/202222 |title=Buenos Aires elected as Host City for 2018 Youth Olympic Games |publisher=[[International Olympic Committee]] |date=4 July 2013 |access-date=13 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711112820/http://www.olympic.org/news/buenos-aires-elected-as-host-city-for-2018-youth-olympic-games/202222 |archive-date=11 July 2015 |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ [[:en:2018 G20 Buenos Aires summit|᱒᱐᱑᱘ ᱡᱤ᱒᱐ ᱫᱩᱯᱨᱩᱵ]] ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.clarin.com/politica/Argentina-elegida-sede-G-20_0_1603039808.html |title=Argentina fue elegida sede del G-20 para 2018 |first=Natasha |last=Niebieskikwiat |work=clarin.com |access-date=29 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160628140647/http://www.clarin.com/politica/Argentina-elegida-sede-G-20_0_1603039808.html |archive-date=28 June 2016 |url-status=dead }}</ref> ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ|ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑᱙ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱤᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱸᱭ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱭᱮᱱᱳᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ (diverse) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.buenosaires.gob.ar/cultos/turismo-religioso |author=Buenos Aires Ciudad |title=Turismo Religioso |language=es |access-date=25 November 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105115134/http://www.buenosaires.gob.ar/cultos/turismo-religioso |archive-date=5 January 2016 }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲᱮᱞ== ==ᱠᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|auto=1|wikt=1|s=1911 Encyclopædia Britannica/Buenos Aires (city)|d=Q1486}} * [http://www.buenosaires.gov.ar/ Official government website] (ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ) * [https://web.archive.org/web/20110308173123/http://opencities.britishcouncil.org/web/index.php?monitor_en OPENCities Monitor participant] * [https://web.archive.org/web/20140409210017/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/estimaciones-serie34.pdf Population estimates] *[https://web.archive.org/web/20060511074651/http://wwwa.britannica.com/ebi/article-9273392 ''Encyclopædia Britannica''] *[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571750/Buenos_Aires_(city).html Microsoft Encarta] ([https://web.archive.org/web/20040228000720/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571750/Buenos_Aires_(city).html Archived] 2009-10-31) * {{OSM relation|1224652}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== 0mb5y75da5n261la22hkqq7i2b1ds1y ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ 0 17536 200184 160265 2026-11-08T14:12:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200184 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ | image = File:Rabri Devi.jpg | image_size = 300px | caption = | birth_date ={{Birth-date and age|1956}}<ref name="oneindia" /> | birth_place = [[ᱜᱚᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱜᱚᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="oneindia" /> | residence = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] | death_date = | death_place = | order = ᱒᱑ ᱟᱱ | office = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ | term_end = ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕ | constituency = | governor = [[:en:V. C. Pande|ᱵᱷᱤ. ᱥᱤ. ᱯᱟᱱᱰᱮ]] | predecessor = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | successor = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] | term_start1 = ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱙ | term_end1 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ | governor1 = [[:en:V. C. Pande|ᱵᱷᱤ. ᱥᱤ. ᱯᱟᱱᱰᱮ]] | predecessor1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] | successor1 = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | term_start2 = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗ | term_end2 = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ | governor2 = [[:en:Akhlaqur Rahman Kidwai|ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱤᱰᱣᱟᱭ]]<br>[[:en:P. Venkatasubbaiah| ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟᱥᱩᱵᱵᱟᱭᱟᱦ]] | predecessor2 = [[ᱞᱟᱞᱩᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] | successor2 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] | office3 = [[:en:Bihar Legislative Council|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ [[:en:Leader of Opposition|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱱᱮᱛᱟ]] | term_start3 = ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ | term_end3 = ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐ | office4 = [[:en:Bihar Legislative Assembly|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮᱱ [[:en:Leader of Opposition|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱱᱮᱛᱟ]] | term_start4 = ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ | term_end4 = ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ | party = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] | spouse = [[ᱞᱟᱞᱩᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = | relations = [[ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱢᱤᱥᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ]] (ᱠᱩᱲᱤ)<br/>ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ (ᱠᱩᱲᱤ)<br/>[[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[:en:Chiranjeev Rao|ᱪᱤᱨᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱣ]] (ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ)<br/>[[ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] (ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ)<br/> [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]](ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ) }} '''ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱞᱟᱞᱩᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚ-ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱱᱮᱛᱟ [[ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱵᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱞᱩᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ ᱪᱟᱨᱟ ᱜᱷᱳᱴᱟᱞᱟ (ᱤᱛᱟᱹ ᱜᱷᱩᱥ) ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱚᱵᱷᱤᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱣᱟᱨᱮᱱᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="kitchen">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/dragged-from-the-kitchen-to-bihar-assembly-rabri-devi-learns-politics-fast/1/276449.html|date=1997-08-11|access-date=2017-01-31|work=[[India Today]]|first=Farz|last=Ahmed|title=Dragged from the kitchen to Bihar Assembly, Rabri Devi learns politics fast : Cover Story - India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327080503/http://indiatoday.intoday.in/story/dragged-from-the-kitchen-to-bihar-assembly-rabri-devi-learns-politics-fast/1/276449.html|archive-date=27 March 2017|url-status=live}}</ref><ref name="proxy">{{cite news|last=Mishra|first=Dipak|date=2017-02-17|title=Proxy rule lessons from Bihar|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|url=https://www.telegraphindia.com/1170219/jsp/frontpage/story_136545.jsp|url-status=live|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327165724/https://www.telegraphindia.com/1170219/jsp/frontpage/story_136545.jsp|archive-date=27 March 2017}}</ref> [[File:Rabri Devi presenting a cheque for Rs. 10 crore on behalf of the State Government to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh for the Prime Minister's National Relief Fund, in New Delhi on January 04, 2005.jpg|thumb|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱑᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱠ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱟᱜᱷᱳᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱨᱟᱵᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱟᱜᱷᱳᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱚ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/rjd-mobbed-rabri-devi-loses-both-her-seats/702322|title=RJD Mobbed: Rabri Devi Loses Both Her Seats|access-date=10 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141449/https://www.outlookindia.com/newswire/story/rjd-mobbed-rabri-devi-loses-both-her-seats/702322|archive-date=12 June 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/Rabri-loses-in-both-seats/article15714578.ece|title=Rabri loses in both seats}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱨᱚᱱ]] [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱨᱩᱰᱤ ᱰᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Election-results-2014-JDU-RJD-decimated-in-Bihar/articleshow/35233557.cms|date=2014-05-17|access-date=2014-05-30|work=The Times of India|agency=TNN|first=Aditya|last=Vaibhav|title=Election results 2014: JD(U), RJD decimated in Bihar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531090847/http://m.timesofindia.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/Election-results-2014-JDU-RJD-decimated-in-Bihar/articleshow/35233557.cms|archive-date=31 May 2014|url-status=live}}</ref> ==ᱚᱠᱛᱟ== ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ<ref name="proxy" /> ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="kitchen" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/feb/22rabri.htm|title=rediff.com: The Rediff Interview/ Rabri Devi|publisher=Rediff.com|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20051114141826/http://www.rediff.com/news/2000/feb/22rabri.htm|archive-date=14 November 2005|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3514292.stm|title=Profile: Laloo to the Prasad Yadav|date=2006-12-18|publisher=BBC|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070222090325/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3514292.stm|archive-date=22 February 2007|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱚᱠᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/feb/23rabri.htm|title=rediff.com: The Rediff Interview/ Rabri Devi|publisher=Rediff.com|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20050824081347/http://www.rediff.com/news/2000/feb/23rabri.htm|archive-date=24 August 2005|url-status=live}}</ref> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱚᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱜᱚᱯᱟᱞᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="oneindia">{{cite web |title=Rabri Devi: Age, Biography, Education, Husband, Caste, Net Worth & More - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/politicians/rabri-devi-32893.html |website=www.oneindia.com |publisher=OneIndia |language=en |access-date=2021-09-08 |archive-date=2021-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211164446/https://www.oneindia.com/politicians/rabri-devi-32893.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱩᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱞᱮᱵᱤ, ᱨᱟᱥᱜᱩᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="gulfnews">{{cite news |last1=Akbar |first1=M. J. |title=M. J. Akbar: Laloo steals Congress seats in Bihar for sweet Rabri |url=https://gulfnews.com/uae/m-j-akbar-laloo-steals-congress-seats-in-bihar-for-sweet-rabri-1.319862 |access-date=14 December 2020 |work=gulfnews.com |language=en}}</ref> ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱵᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱞᱩᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="sify-2005-02-07">{{cite news|date=7 February 2005|title=Rabri Devi|newspaper=Hindustan Times|url=http://sify.com/news/internet/fullstory.php?id=13664560|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184612/http://sify.com/news/internet/fullstory.php?id=13664560|archive-date=30 September 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-lalu-paid-off-a-debt-to-his-wife-handsomely-1093659|title=Rabri vividly recalls how she had boarded a steamer at Pahleja Ghat in Sonepur (Chapra) to reach the Patna residence soon after her marriage on March 18, 1974 when curfew had been imposed all over the district|access-date=12 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224215207/http://www.dnaindia.com/india/report-lalu-paid-off-a-debt-to-his-wife-handsomely-1093659|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱮᱭᱟᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://www.telegraphindia.com/1140327/jsp/frontpage/story_18124041.jsp|title = A sibling swing at succession|last = Thakur|first = Sankarshan|date = 27 March 2014|journal = The Telegraph|access-date = 2015-01-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20140614091750/http://www.telegraphindia.com/1140327/jsp/frontpage/story_18124041.jsp|archive-date = 14 June 2014|url-status = live}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱔ ᱟᱱ ᱩᱯᱚ-ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱽᱲᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{s-start}} {{succession box | before=[[Lalu Prasad Yadav]]| title=[[Chief Minister of Bihar]]| years=1997—1999| after=[[President's rule]] }} {{succession box | before=[[President's rule]]| title=[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]| years=᱑᱙᱙᱙—᱒᱐᱐᱐| after=[[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] }} {{succession box | before=[[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | title=[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]| years=᱒᱐᱐᱐—᱒᱐᱐᱕| after=[[President's rule]] }} {{S-end}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] parb46s7nw93gde2ilz7t3pkuibms1n ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ 0 17547 200211 176595 2026-11-08T14:45:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200211 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ | image = Governor of Himachal Pradesh Urmila Singh.jpg | office = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | term_start = ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ | term_end = ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱓᱐᱑᱕ | predecessor = [[ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | successor = [[ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] <!-- -->| office1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | term_start1 = [[᱑᱙᱙᱓ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱓]] | term_end1 = ᱒᱐᱐᱓ | predecessor1 = ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ ᱫᱟᱞ ᱥᱤᱝ | successor1 = ᱨᱟᱢ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱩᱭᱠᱮᱭ | constituency1 = [[ᱜᱷᱟᱱᱥᱚᱨ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱜᱷᱟᱱᱥᱚᱨ]]<ref>{{cite web|url=https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Ghansor-in-Madhya-Pradesh|title=Ghansor assembly election results in Madhya Pradesh|website=elections.traceall.in|access-date=29 December 2018|archive-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808171816/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Ghansor-in-Madhya-Pradesh|url-status=dead}}</ref> <!-- -->| term_start2 = [[1985 Madhya Pradesh Legislative Assembly election|᱑᱙᱘᱕]] | term_end2 = ᱑᱙᱙᱐ | successor2 = | birth_date ={{Birth date|df=y|1960|01|01}} | death_date = | death_place = | birth_place = ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ, [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | spouse = ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱛ ᱥᱤᱝ | children = ᱔ (᱒ ᱵᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱒ ᱵᱮᱴᱟ) | education = [[ᱵᱤ. ᱮ.]][[ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ]] | alma_mater = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | data1 = | father = ᱥᱩᱨᱭᱚᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ <!-- -->| date = ᱑᱓ ᱡᱩᱱ| | year = ᱒᱐᱑᱘| | source ={{cite web|url=http://mpvidhansabha.nic.in/11thvs/11-120.pdf |title=Biography:Singh, Urmila|publisher=Madhya Pradesh Legislative Assembly}} }} '''ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ''' ᱫᱚ (᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱖ ᱼ ᱒᱙ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱘) ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://himachalrajbhavan.nic.in/Governor.html|title=Governor House, Himachal Pradesh, India - Her Excellency The Governor|publisher=himachalrajbhavan.nic.in|access-date=12 May 2010}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱟᱹᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱸᱜᱮᱥᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ, ᱦᱚᱨᱤᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱚᱴᱣᱚᱨ ᱥᱤᱝ (ᱩᱨᱯᱷ ᱞᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱦ) ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱠᱥᱟᱭᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱟᱭᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱤᱭᱟᱥᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱥᱭᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ=== ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱙᱓ᱼ᱙᱕) ᱟᱨ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ (᱑᱙᱙᱘ᱼ᱒᱐᱐᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/urmila-singh-takes-over-as-himachal-governor/571738/|title=Urmila Singh takes over as Himachal Governor|date=26 January 2010|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=8 August 2018}}</ref> ===ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ=== ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱜᱩᱨ== ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱗᱑ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Current Indian governors}} {{ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱩᱴ}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱸᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Indian National Congress politicians from Madhya Pradesh]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Chhattisgarh MLAs 2000–2003]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] [[Category:Madhya Pradesh MLAs 1985–1990]] [[Category:Madhya Pradesh MLAs 1993–1998]] [[Category:Madhya Pradesh MLAs 1998–2003]] [[Category:20th-century Indian women politicians]] [[Category:20th-century Indian politicians]] [[Category:21st-century Indian women politicians]] [[Category:21st-century Indian politicians]] [[Category:Women members of the Madhya Pradesh Legislative Assembly]] [[Category:Women members of the Chhattisgarh Legislative Assembly]] sddxfdnp06ahelorjrucfuj7os3lidt ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ 0 17604 200219 193617 2026-11-08T15:01:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200219 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[Excellency|Her Excellency]] |name = ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ |native_name = |image = Chandrika Bandaranaike Kumaratunga As The President of Sri Lanka.jpg |office = ᱕ ᱟᱱᱤᱡ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] |primeminister = [[ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱵᱷᱚ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱨ]]<br />[[ᱨᱚᱛᱱᱚᱥᱤᱨᱤ ᱣᱤᱠᱨᱮᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱮ]]<br />[[ᱨᱟᱱᱤᱞ ᱣᱤᱠᱨᱮᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱮ]]<br />[[ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱠᱥᱟ]] |term_start = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ |term_end = ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ |predecessor = [[ᱰᱤᱝᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱣᱤᱡᱮᱛᱩᱸᱜᱟ]] |successor = [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱠᱥᱟ]] |office1 = ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] |president1 = [[ᱰᱤᱝᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱱᱫᱟ ᱣᱤᱡᱮᱛᱩᱸᱜᱟ]] |term_start1 = ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ |term_end1 = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ |predecessor1 = [[ᱨᱟᱱᱤᱞ ᱣᱤᱠᱨᱮᱢᱮᱥᱤᱝᱜᱷᱮ]] |successor1 = [[ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱵᱷᱚ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ]] |office2 = [[Chairperson of the Sri Lanka Freedom Party]] |term_start2 = ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ |term_end2 = ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ |predecessor2 = [[ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱵᱷᱚ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ]] |successor2 = [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱠᱥᱟ]] |constituency_MP3 = [[ᱜᱚᱢᱯᱟᱦᱟ ᱤᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱢᱯᱟᱦᱟ]] |parliament3 = ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ |term_start3 = ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ |term_end3 = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ |majority3 = 464,588 Preferential Votes |office4 = [[List of Chief Ministers of Western Province|Chief Minister of the Western Province]] |governor4 = [[Suppiah Sharvananda]]<br />[[D. M. Swaminathan]] |term_start4 = ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱓ |term_end4 = ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ |predecessor4 = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱢᱩᱱᱮᱥᱤᱝᱜᱷᱮ]] |successor4 = [[ᱢᱳᱨᱨᱤᱥ ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱠᱥᱟ]] |birth_name = ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱚᱵᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ |birth_date ={{birth date and age|1945|6|29|df=y}} |birth_place = [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱞᱚᱱ]] |death_date = |death_place = |party = [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |otherparty = [[People's Alliance (Sri Lanka)|People's Alliance]]{{small|(1994–2004)}}<br /> [[United People's Freedom Alliance]]{{small|(2004-2006)}} |spouse ={{marriage|[[Vijaya Kumaranatunga]]|1978|1988|reason=died}} |children = ᱭᱟᱥᱚᱫᱷᱟᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ <br />ᱵᱷᱤᱢᱩᱠᱛᱷᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ |parents = [[S. W. R. D. Bandaranaike|Solomon Bandaranaike]]{{small|(Father)}}<br />[[Sirimavo Bandaranaike|Sirima Ratwatte]]{{small|(Mother)}} |education = [[Institut d'études politiques d'Aix-en-Provence]] <br />[[Paris Institute of Political Studies|Institut d'Etudes Politiques de Paris]] |alma_mater = |signature = Signature of Chandrika Kumaratunga.svg |residence = [[ᱦᱚᱨᱟᱜᱚᱞᱞᱟ ᱣᱟᱞᱟᱣᱩᱣᱟ]] }} '''ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱕) ᱢᱤᱫ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]ᱭ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱤᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱮᱥᱮᱞᱮᱯᱷᱯᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="chandrika-profile">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3239821.stm | title =BBC Profile: Chandrika Kumaratunga|work = BBC News|date=26 August 2005}}</ref><ref name="chandrika-britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9218421/Chandrika-Bandaranaike-Kumaratunga|title=Chandrika}}</ref><ref>Skard, Torild "Chandrika Kumaratunga" in ''Women of Power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press, 2014, 978-1-44731-578-0</ref> ==ᱱᱤᱡᱟᱹᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== [[File:Sirimavo Bandaranaike 1961 (cropped) 1.PNG|left|thumb|A young Chandrika Bandaranaike, with her mother sister Sunethra and brother Anura.]] [[File:CBK and Tissa.gif|thumb|220px|left|Chandrika with Sri Lankan diplomat [[Tissa Wijeyeratne]] in Paris, early 1970s]] ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱰᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱨᱤᱥᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱸᱴᱣᱚᱨᱛᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱚᱢᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴ ᱨᱤᱡᱽᱵᱷᱮ ᱰᱟᱭᱚᱥ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱢᱟ ᱨᱚᱛᱣᱟᱴᱮ ᱰᱟᱭᱚᱥ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱥᱢᱤᱰ ᱯᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱵᱮᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮᱥ. ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱯᱚᱸᱛᱷᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱷᱚᱞᱚᱣᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱥᱚᱞᱚᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱚᱥ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ, ᱢᱚᱦᱟ ᱢᱩᱫᱟᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱥᱤᱞᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱞᱚᱱ ᱨᱮᱯᱨᱤᱡᱮᱱᱴᱟᱴᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱤᱨᱤᱢᱟ ᱨᱚᱛᱣᱟᱴᱮ ᱰᱟᱭᱚᱥ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱱᱟᱭᱠᱮ, ᱵᱟᱱᱨᱥ ᱨᱚᱴᱣᱟᱴᱮ ᱫᱤᱥᱟᱣᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱤᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱚᱝᱜᱚᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟᱭᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱨᱮᱴᱮ ᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱘᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱰᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱴᱟᱞᱮ ᱭᱤᱡ ᱨᱚᱛᱣᱟᱴᱮ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱟᱣᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Skard, Torild "Sirimavo Bandaranaike" and "Chandrika Kumaratunga", 2014</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱵᱨᱤᱡᱮᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱮᱠᱣᱤᱱᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱨᱮᱸᱪ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱟᱝᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱮᱠᱣᱤᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱰᱤ'ᱮᱴᱭᱩᱰᱥ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱰᱤ'ᱮᱠᱥᱼᱮᱱᱼᱯᱨᱚᱵᱮᱸᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱰᱤ'ᱮᱴᱭᱩᱰᱥ ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱰᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ (ᱥᱟᱭᱤᱸᱥᱮᱥ ᱯᱚ) ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}} <!-- Reference in Sinhala : http://www.lankadeepa.lk/Section/diyatha/17012010/main.htm --> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20220628162051/http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen1001.html The Bandaranaike Ancestry] * [https://web.archive.org/web/20211104162817/http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3060.html The Ratwatte Ancestry] * [https://web.archive.org/web/20090215112039/http://www.dailynews.lk/2001/11/10/fea12.html Economic and political agenda of a people's President] * [https://web.archive.org/web/20080302201452/http://www.srilankafreedomparty.org/ Sri Lanka Freedom Party's official Website] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3239821.stm Profile by] [[BBC]] * [http://www.google.com/search?hl=en&lr=&ie=UTF-8&oe=UTF-8&safe=off&q=+site:news.bbc.co.uk+Chandrika+Kumaratunga Search] BBC for news about Chandrika Kumaratunga * [http://www.defence.lk/ Ministry of Defence : Sri Lanka] * [https://web.archive.org/web/20040603183314/http://www.priu.gov.lk/execpres/cbk.html Profile of Mrs. Chandrika Kumaratunga on Sri Lankan government website] * [http://3quarksdaily.blogs.com/3quarksdaily/2005/04/3qd_monday_musi.html Personal reminiscence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050419005959/http://3quarksdaily.blogs.com/3quarksdaily/2005/04/3qd_monday_musi.html |date=2005-04-19 }} of meeting with the Sri Lankan President by S. Abbas Raza of ''[[3 Quarks Daily]]''. {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Ranil Wickremesinghe]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Sri Lanka]]|years=᱑᱙᱙᱔}} {{s-aft|after=[[Sirimavo Bandaranaike]]}} |- {{s-bef|before=[[Dingiri Banda Wijetunga]]}} {{s-ttl|title=[[President of Sri Lanka]]|years=᱑᱙᱙᱔-᱒᱐᱐᱕}} {{s-aft|after=[[ᱢᱟᱦᱤᱱᱫᱟ ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱠᱥᱟ]]}} |- {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Maumoon Abdul Gayoom]]}} {{s-ttl|title=Chairperson of [[South Asian Association for Regional Cooperation|SAARC]]|years=᱑᱙᱙᱘}} {{s-aft|after=[[Sher Bahadur Deuba]]}} {{s-end}} {{ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ}} {{ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ}} {{Sri Lankan finance ministers}} {{Members of the 10th Parliament of Sri Lanka}} {{Members of the Sri Lankan Parliament from Gampaha}} {{Chief Ministers of Western Province}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱢᱟᱨᱛᱩᱸᱜᱟ, ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] duwp4nz5tktfj27uqiho9gy0f46j37w ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ 0 17607 200195 174098 2026-11-08T14:23:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200195 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ | image = Renu_Devi_Deputy_CM.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = | office = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start = ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | predecessor = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱫᱤ]] | alongside = [[ᱛᱟᱨᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] | successor = | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | office1 = [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]<br/>[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | term_start1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | 1blankname1 ={{centre|Portfolio}} | 1namedata1 ={{centre|'''Term'''}} | 2blankname1 = Minister of Backward Classes & Extermely Backward Classes Welfare | 2namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - Incumbent | 3blankname1 = Minister of Disaster Management | 3namedata1 = ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ - ᱱᱤᱛᱚᱜ | 4blankname1 = ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 4namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | 5blankname1 = ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 5namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | 1blankname2 ={{centre|Portfolio}} | 1namedata2 ={{centre|'''Term'''}} | 2blankname2 = Minister of Sports, Art & Culture | 2namedata2 = ᱒᱐᱐᱕ - ᱒᱐᱐᱘ | term_start2 = ᱒᱐᱐᱕ | term_end2 = ᱒᱐᱐᱘ | office3 = Member of [[Bihar Legislative Assembly]] | term_start4 = ᱒᱐᱐᱐ | term_end4 = ᱒᱐᱑᱕ | predecessor3 = ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ | term_start3 = ᱒᱐᱒᱐ | constituency3 = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱮᱛᱟᱭᱟ]] | constituency4 = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ]] | majority = | predecessor4 = ᱵᱤᱨᱵᱷᱟᱞ ᱭᱟᱫᱟᱵᱟ | successor4 = ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ | predecessor2 = | constituency2 = | birth_place = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | birth_date ={{Birth date and age|1958|11|01|df=y}} <ref>{{cite news|url= https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-deputy-chief-minister-renu-devi-profile-3630336.html|title= बिहार की नई उप-मुख्यमंत्री होंगी रेणु देवी, जानिए उनके बारे में |website=LiveHindustan}}</ref> | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (died) | children = ᱒ | alma_mater = [[ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} '''ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱘) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.newindianexpress.com/nation/2020/nov/16/nitish-kumar-takes-oath-as-bihar-cm-for-fourth-consecutive-term-renu-devi-first-woman-deputy-cm-2224191.html|title= Nitish Kumar takes oath as Bihar CM for fourth consecutive term; Renu Devi first woman deputy CM|website= The Indian Express}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱜᱟᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Thakur-Chaurasia-dropped-from-Shahs-team/articleshow/40324830.cms | title=Thakur, Chaurasia dropped from Shah's team | work=[[The Times of India]] | date=14 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140904065711/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Thakur-Chaurasia-dropped-from-Shahs-team/articleshow/40324830.cms | archive-date=4 September 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-president-amit-shah-announces-new-team-varun-gandhi-dropped-as-general-secretary/article1-1252635.aspx | title=BJP chief Amit Shah announces new team, Varun Gandhi dropped as general secretary | publisher=[[Hindustan Times]] | date=16 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141021020028/http://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-president-amit-shah-announces-new-team-varun-gandhi-dropped-as-general-secretary/article1-1252635.aspx | archive-date=21 October 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bjp.org/organisation/office-bearers | title=Bhartiya Janata Party National Office Bearers | publisher=[[Bhartiya Janata Party]] | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20141022002728/http://www.bjp.org/organisation/office-bearers | archive-date=22 October 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.outlookindia.com/news/article/New-Team-BJP-BSY-is-VP-Ram-Madhav-G-Sec-Varun-Dropped/855568 | title=New Team BJP: BSY is VP, Ram Madhav G. Sec, Varun Dropped | publisher=Outlook | date=16 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140823114002/http://www.outlookindia.com/news/article/New-Team-BJP-BSY-is-VP-Ram-Madhav-G-Sec-Varun-Dropped/855568 | archive-date=23 August 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/bettiah.html | title=Sitting and previous MLAs from Bettiah Assembly Constituency | publisher=www.elections.in | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20141107102305/http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/bettiah.html | archive-date=7 November 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Nitish Kumar allocates Bihar portfolios: Here's the full list of cabinet ministers{{!}} freepressjournal|url=https://m.freepressjournal.in/article/india/nitish-kumar-allocates-bihar-portfolios-heres-the-full-list-of-cabinet-ministers-2/a80b791a-2d5a-4567-ad11-8e4513a34e27|access-date=2020-11-18|website=m.freepressjournal.in|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913162245/https://m.freepressjournal.in/article/india/nitish-kumar-allocates-bihar-portfolios-heres-the-full-list-of-cabinet-ministers-2/a80b791a-2d5a-4567-ad11-8e4513a34e27|url-status=dead}}</ref> __TOC__ ==ᱱᱤᱡᱟᱹᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱟ ᱨᱮᱱᱩ, ᱱᱚᱱᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱭᱚᱸᱛ ᱯᱤᱪᱷᱲᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ (ᱤᱵᱤᱥᱤ) ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/bihar-assembly-polls-2020/story/nitish-kumar-oath-taking-who-are-tarkishore-prasad-and-renu-devi-two-deputy-cm-probables-1741259-2020-11-16|title= Nitish Kumar oath taking: Who are Tarkishore Prasad and Renu Devi, two deputy CM probables?|website=The Indian Express}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2020}} ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱢᱟ ᱱᱤᱨᱤᱠᱥᱟᱠ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/india-news/1st-woman-dy-cm-rss-veteran-to-be-the-second-in-command-in-bihar/story-VsbXVKK8ZAQubTcRDaEjxO.html|title=1st woman dy CM, RSS veteran to be the second-in-command in Bihar|website=Hindustan Times}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱠᱚᱨᱚᱭᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.jansatta.com/rajya/renu-devi-chosen-bjp-legislature-deputy-leader-is-rss-connected-can-become-deputy-cm-with-tarkishore-prasad-who-has-been-chosen-leader-news-and-updates/1571735/|title= Renu Devi From Extremely Backward Caste Becomes First Woman Deputy CM Of Bihar|website=Jansatta}}</ref> ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱞ ᱯᱮᱨᱮᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-deputy-chief-minister-renu-devi-profile-3630336.html|title= बिहार की नई उप-मुख्यमंत्री होंगी रेणु देवी, जानिए उनके बारे में |website=LiveHindustan}}</ref> ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱭᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱣᱟᱦᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.thequint.com/news/politics/mahila-morcha-to-bihar-dy-cm-renu-devis-32-years-with-the-bjp |title= Mahila Morcha to Bihar Deputy CM: Renu Devi's 32 Years with BJP|website=The Quint}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱛᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱵᱤ᱓, ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱐ᱼ᱒᱐᱑᱕; ᱒᱐᱒᱐ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱜᱚᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱫᱤᱰᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱦᱟᱥᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱟᱨᱥᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱟᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-11-16|title=From Durga Vahini to Deputy Chief Minister of Bihar: The Journey of Renu Devi|url=https://www.news18.com/news/politics/from-durga-vahini-to-deputy-chief-minister-of-bihar-the-journey-of-renu-devi-3086111.html|access-date=2020-11-18|website=News18|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱟᱢ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.shethepeople.tv/news/renu-devi-from-extremely-backward-caste-becomes-first-woman-deputy-cm-of-bihar/amp/?__twitter_impression=true|title=Renu Devi From Extremely Backward Caste Becomes First Woman Deputy CM Of Bihar|website=She The People|access-date=2021-09-13|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913171708/https://www.shethepeople.tv/news/renu-devi-from-extremely-backward-caste-becomes-first-woman-deputy-cm-of-bihar/amp/?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/bihar/article/renu-devi-bihars-first-woman-deputy-cm-is-rss-womens-wing-leader-bjps-counterweight-to-nitishs-clout/683526|title= Renu Devi, Bihar's first woman Deputy CM is RSS women's wing leader; BJP's counterweight to Nitish's clout|website= Times Now|language=en |access-date=2020-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-who-is-renu-devi-bihar-bjp-deputy-chief-minister-665114|title= Who is Renu Devi: BJP's surprise pick as Bihar's deputy Chief Minister|website= India Tv|language=en |access-date=2020-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.femina.in/trending/achievers/meet-renu-devi-first-woman-to-be-deputy-cm-of-bihar-177881.html|title= Meet Renu Devi, First Woman To Be Deputy CM Of Bihar|website= Femina|language=hi |access-date=2020-11-17}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ}} {{DEFAULTSORT:ᱫᱮᱵᱤ, ᱨᱮᱱᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] edzkcm5qo7lq6aa6o6923kam704eswk 200196 200195 2026-11-08T14:23:38Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200196 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ | image = Renu_Devi_Deputy_CM.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = | office = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start = ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | predecessor = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱫᱤ]] | alongside = [[ᱛᱟᱨᱠᱤᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] | successor = | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | office1 = [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]<br/>[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | term_start1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | 1blankname1 ={{centre|Portfolio}} | 1namedata1 ={{centre|'''Term'''}} | 2blankname1 = Minister of Backward Classes & Extermely Backward Classes Welfare | 2namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - Incumbent | 3blankname1 = Minister of Disaster Management | 3namedata1 = ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ - ᱱᱤᱛᱚᱜ | 4blankname1 = ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 4namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | 5blankname1 = ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 5namedata1 = ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ - ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | 1blankname2 ={{centre|Portfolio}} | 1namedata2 ={{centre|'''Term'''}} | 2blankname2 = Minister of Sports, Art & Culture | 2namedata2 = ᱒᱐᱐᱕ - ᱒᱐᱐᱘ | term_start2 = ᱒᱐᱐᱕ | term_end2 = ᱒᱐᱐᱘ | office3 = Member of [[Bihar Legislative Assembly]] | term_start4 = ᱒᱐᱐᱐ | term_end4 = ᱒᱐᱑᱕ | predecessor3 = ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ | term_start3 = ᱒᱐᱒᱐ | constituency3 = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱵᱮᱛᱟᱭᱟ]] | constituency4 = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ]] | majority = | predecessor4 = ᱵᱤᱨᱵᱷᱟᱞ ᱭᱟᱫᱟᱵᱟ | successor4 = ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱱ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ | predecessor2 = | constituency2 = | birth_place = [[ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | birth_date ={{Birth date and age|1958|11|01|df=y}} <ref>{{cite news|url= https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-deputy-chief-minister-renu-devi-profile-3630336.html|title= बिहार की नई उप-मुख्यमंत्री होंगी रेणु देवी, जानिए उनके बारे में |website=LiveHindustan}}</ref> | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ (died) | children = ᱒ | alma_mater = [[ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} '''ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱘) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.newindianexpress.com/nation/2020/nov/16/nitish-kumar-takes-oath-as-bihar-cm-for-fourth-consecutive-term-renu-devi-first-woman-deputy-cm-2224191.html|title= Nitish Kumar takes oath as Bihar CM for fourth consecutive term; Renu Devi first woman deputy CM|website= The Indian Express}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱜᱟᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Thakur-Chaurasia-dropped-from-Shahs-team/articleshow/40324830.cms | title=Thakur, Chaurasia dropped from Shah's team | work=[[The Times of India]] | date=14 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140904065711/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Thakur-Chaurasia-dropped-from-Shahs-team/articleshow/40324830.cms | archive-date=4 September 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-president-amit-shah-announces-new-team-varun-gandhi-dropped-as-general-secretary/article1-1252635.aspx | title=BJP chief Amit Shah announces new team, Varun Gandhi dropped as general secretary | publisher=[[Hindustan Times]] | date=16 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141021020028/http://www.hindustantimes.com/india-news/bjp-president-amit-shah-announces-new-team-varun-gandhi-dropped-as-general-secretary/article1-1252635.aspx | archive-date=21 October 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bjp.org/organisation/office-bearers | title=Bhartiya Janata Party National Office Bearers | publisher=[[Bhartiya Janata Party]] | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20141022002728/http://www.bjp.org/organisation/office-bearers | archive-date=22 October 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.outlookindia.com/news/article/New-Team-BJP-BSY-is-VP-Ram-Madhav-G-Sec-Varun-Dropped/855568 | title=New Team BJP: BSY is VP, Ram Madhav G. Sec, Varun Dropped | publisher=Outlook | date=16 August 2014 | access-date=21 October 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140823114002/http://www.outlookindia.com/news/article/New-Team-BJP-BSY-is-VP-Ram-Madhav-G-Sec-Varun-Dropped/855568 | archive-date=23 August 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/bettiah.html | title=Sitting and previous MLAs from Bettiah Assembly Constituency | publisher=www.elections.in | access-date=21 October 2014 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20141107102305/http://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/bettiah.html | archive-date=7 November 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Nitish Kumar allocates Bihar portfolios: Here's the full list of cabinet ministers{{!}} freepressjournal|url=https://m.freepressjournal.in/article/india/nitish-kumar-allocates-bihar-portfolios-heres-the-full-list-of-cabinet-ministers-2/a80b791a-2d5a-4567-ad11-8e4513a34e27|access-date=2020-11-18|website=m.freepressjournal.in|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913162245/https://m.freepressjournal.in/article/india/nitish-kumar-allocates-bihar-portfolios-heres-the-full-list-of-cabinet-ministers-2/a80b791a-2d5a-4567-ad11-8e4513a34e27|url-status=dead}}</ref> __TOC__ ==ᱱᱤᱡᱟᱹᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱟ ᱨᱮᱱᱩ, ᱱᱚᱱᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱭᱚᱸᱛ ᱯᱤᱪᱷᱲᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ (ᱤᱵᱤᱥᱤ) ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/bihar-assembly-polls-2020/story/nitish-kumar-oath-taking-who-are-tarkishore-prasad-and-renu-devi-two-deputy-cm-probables-1741259-2020-11-16|title= Nitish Kumar oath taking: Who are Tarkishore Prasad and Renu Devi, two deputy CM probables?|website=The Indian Express}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2020}} ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱢᱟ ᱱᱤᱨᱤᱠᱥᱟᱠ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/india-news/1st-woman-dy-cm-rss-veteran-to-be-the-second-in-command-in-bihar/story-VsbXVKK8ZAQubTcRDaEjxO.html|title=1st woman dy CM, RSS veteran to be the second-in-command in Bihar|website=Hindustan Times}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱠᱚᱨᱚᱭᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.jansatta.com/rajya/renu-devi-chosen-bjp-legislature-deputy-leader-is-rss-connected-can-become-deputy-cm-with-tarkishore-prasad-who-has-been-chosen-leader-news-and-updates/1571735/|title= Renu Devi From Extremely Backward Caste Becomes First Woman Deputy CM Of Bihar|website=Jansatta}}</ref> ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱞ ᱯᱮᱨᱮᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-deputy-chief-minister-renu-devi-profile-3630336.html|title= बिहार की नई उप-मुख्यमंत्री होंगी रेणु देवी, जानिए उनके बारे में |website=LiveHindustan}}</ref> ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱭᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱣᱟᱦᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url= https://www.thequint.com/news/politics/mahila-morcha-to-bihar-dy-cm-renu-devis-32-years-with-the-bjp |title= Mahila Morcha to Bihar Deputy CM: Renu Devi's 32 Years with BJP|website=The Quint}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱛᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱪᱚᱢᱯᱟᱨᱚᱬ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱵᱤ᱓, ᱵᱮᱛᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱐ᱼ᱒᱐᱑᱕; ᱒᱐᱒᱐ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱜᱚᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱫᱤᱰᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱦᱟᱥᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱟᱨᱥᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱟᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-11-16|title=From Durga Vahini to Deputy Chief Minister of Bihar: The Journey of Renu Devi|url=https://www.news18.com/news/politics/from-durga-vahini-to-deputy-chief-minister-of-bihar-the-journey-of-renu-devi-3086111.html|access-date=2020-11-18|website=News18|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱟᱢ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.shethepeople.tv/news/renu-devi-from-extremely-backward-caste-becomes-first-woman-deputy-cm-of-bihar/?__twitter_impression=true|title=Renu Devi From Extremely Backward Caste Becomes First Woman Deputy CM Of Bihar|website=She The People|access-date=2021-09-13|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913171708/https://www.shethepeople.tv/news/renu-devi-from-extremely-backward-caste-becomes-first-woman-deputy-cm-of-bihar/amp/?__twitter_impression=true|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/bihar/article/renu-devi-bihars-first-woman-deputy-cm-is-rss-womens-wing-leader-bjps-counterweight-to-nitishs-clout/683526|title= Renu Devi, Bihar's first woman Deputy CM is RSS women's wing leader; BJP's counterweight to Nitish's clout|website= Times Now|language=en |access-date=2020-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/elections/news-who-is-renu-devi-bihar-bjp-deputy-chief-minister-665114|title= Who is Renu Devi: BJP's surprise pick as Bihar's deputy Chief Minister|website= India Tv|language=en |access-date=2020-11-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.femina.in/trending/achievers/meet-renu-devi-first-woman-to-be-deputy-cm-of-bihar-177881.html|title= Meet Renu Devi, First Woman To Be Deputy CM Of Bihar|website= Femina|language=hi |access-date=2020-11-17}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ}} {{DEFAULTSORT:ᱫᱮᱵᱤ, ᱨᱮᱱᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] dlg0jgyq8mba3g836o35f7j3ngqeoec ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ 0 18174 200337 186307 2026-11-08T18:06:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200337 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Puneeth Rajkumar (2017).jpg | caption = | native_name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ | birth_name = ᱞᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_date = {{Birth date|df=y|1975|3|17}} | birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱱᱤᱛ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ)]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{Death date and age|2021|10|29|1975|03|17|df=yes}} | death_place = [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ|ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ}} | other_names = ᱚᱯᱯᱩ<br/>ᱭᱩᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱷᱱᱟ<br/>ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ | years_active = {{Ubl | ᱑᱙᱗᱖–᱑᱙᱘᱙ | ᱒᱐᱐᱒–᱒᱐᱒᱑}} | spouse = {{marriage|ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱨᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱷ|1999}} | children = ᱓ | father = [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ]] | mother = ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | relatives = }} '''ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ''' (᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱕ - ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑), '''ᱚᱯᱯᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱢᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ''ᱵᱮᱴᱴᱟᱫ ᱦᱳᱵᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱢᱩ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="DOB">{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/puneeth-rajkumar/biography.html|title=Puneeth Rajkumar Biography, Life Story, Career, Awards & Achievements|website=[[Filmibeat]]|access-date=23 December 2018}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱯᱯᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱟᱠᱟᱥ''' (᱒᱐᱐᱕), '''ᱚᱥᱩᱨ''' (᱒᱐᱐᱗), '''ᱢᱤᱞᱚᱱ''' (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ '''ᱵᱚᱝᱥᱤ''' (᱒᱐᱐᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |title=Superstars of the Kannada Film Industry |access-date=27 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724104058/http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |archive-date=24 July 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Appu">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms|title=3 films for Puneeth, Puneeth Rajkumar this year|work=The Times of India}}</ref> ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱼᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376|title=Top 20 Highest Paid South Indian Actors of 2014|publisher=ibtimes.co.in|work=International Business Times|date=16 December 2014}}</ref> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱩᱱᱤᱛ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱳᱦᱤᱛ) ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱢᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱴᱤᱱᱤ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱬᱮᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱥᱮᱴ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref name="PR">{{cite web|title= I can never be my father|url= http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text/html&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG/2010/11/15&ID=Ar00500|archive-url= https://web.archive.org/web/20141206233325/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text%2Fhtml&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG%2F2010%2F11%2F15&ID=Ar00500|url-status= dead|archive-date= 6 December 2014|work= [[The Times of India]]|date= 15 November 2010|access-date= 25 September 2014}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱥᱤᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |title=After Puneeth Rajkumar's death, elder brother Shiva Rajkumar's Bhajrangi 2 shows cancelled |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |access-date=30 October 2021 |work=India Today |date=29 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱨᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱷ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=16 Years Marital Bliss For Powerstar Puneeth Rajkumar & Wife Ashwini|author=Veena|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2015/puneeth-rajkumar-and-ashwini-wedding-pictures-dodmane-huduga-and-chakravyuha-207029.html|work=Filmibeat|date=2 December 2015|access-date=31 October 2021}}</ref> ==ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===᱑᱙᱗᱖-᱑᱙᱘᱙: ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== ===ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ=== ===ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== ==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱡᱨᱮᱥᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱵᱟᱭᱤᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱣᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱯᱷ ᱥᱠᱚᱭᱮᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ, ᱢᱚᱱᱯᱯᱩᱨᱚᱢ<ref name="Manappuram.com">{{cite web|url=http://www.manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100926215532/http://manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24|url-status=dead|archive-date=26 September 2010|title=MANAPPURAM FINANCE – Gold Loan &#124; Loan against Gold Ornaments &#124; Loan against Gold Jewellery &#124; Jewel Loan|publisher=Manappuram.com |date=31 March 2010|access-date=26 August 2010}}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱽᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱵᱽᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱞᱤᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== {| class="wikitable" |+ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ᱩᱫᱩᱜᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷ.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ}} |- | 1976 ! scope="row" | ''[[Premada Kanike]]'' | An infant | Credited as Master Rajkumar |style="text-align: center;"| |- | 1977 ! scope="row" | ''[[Sanaadi Appanna]]'' | Young Ashok | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1978 ! scope="row" | ''[[Thayige Thakka Maga]]'' | young Kumar | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1980 ! scope="row" | ''[[Vasantha Geetha]]'' | Shyaam | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1981 ! scope="row" | ''[[Bhoomige Banda Bhagavantha]]'' | [[Krishna]] | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1981 ! scope="row" | ''[[Bhagyavantha]]'' | Krishna | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1982 ! scope="row" | ''[[Hosa Belaku]]'' | Puttu | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1982 ! scope="row" | ''[[Chalisuva Modagalu]]'' | Ramu | Credited as Master Lohith <br/> [[Karnataka State Film Award for Best Child Actor (Male)|Karnataka State Film Award for Best Child Actor]] |style="text-align: center;"| |- | 1983 ! scope="row" | ''[[Bhakta Prahlada (1983 film)|Bhakta Prahlada]]'' | [[Prahlada]] | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1983 ! scope="row" | ''[[Eradu Nakshatragalu]]'' | Raja | Credited as Master Lohith <br/>Karnataka State Film Award for Best Child Actor |style="text-align: center;"| |- | 1984 ! scope="row" | ''[[Yarivanu]]'' | Shyam | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1985 ! scope="row" | ''[[Bettada Hoovu]]'' | Ramu | Credited as Master Puneeth (Lohith) <br/> [[National Film Award for Best Child Artist]] |style="text-align: center;"| |- | 1988 ! scope="row" | ''[[Shiva Mecchida Kannappa]]'' | Young [[Kannappa|Dinna]] | Credited as Master Puneeth Rajkumar |style="text-align: center;"| |- | 1989 ! scope="row" | ''[[Parashuram (1989 film)|Parashuram]]'' | Appu |style="text-align: center;"| |- | 2002 ! scope="row" | ''[[Appu (2002 film)|Appu]]'' | Appu |style="text-align: center;"| |- | 2003 ! scope="row" | ''[[Abhi (film)|Abhi]]'' | Abhi |style="text-align: center;"| |- | 2004 ! scope="row" | ''[[Veera Kannadiga]]'' | Munna |style="text-align: center;"| |- | 2004 ! scope="row" | ''[[Maurya (2004 film)|Maurya]]'' | Manu |style="text-align: center;"| |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Aakash (2005 film)|Aakash]]'' | Aakash |style="text-align: center;"| |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Namma Basava]]'' | Basava |style="text-align: center;"| |- | 2006 ! scope="row" | ''[[Ajay (2006 film)|Ajay]]'' | Ajay |style="text-align: center;"| |- | 2007 ! scope="row" | ''[[Arasu (2007 film)|Arasu]]'' | Shivaraj Arasu | [[Filmfare Award for Best Actor – Kannada]] |style="text-align: center;"| |- | 2007 ! scope="row" | ''[[Milana (film)|Milana]]'' | Aakash | [[Karnataka State Film Award for Best Actor]]<br/>[[Suvarna Film Awards|Suvarna Film Award for Best Actor]]<br/>Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=On my pinboard - Puneeth Rajkumar|url=http://www.deccanherald.com/content/562018/on-my-pinboard-puneeth-rajkumar.html|website=Deccan Herald|accessdate=24 March 2017|date=4 August 2016}}</ref> |- | 2008 ! scope="row" | ''[[Bindaas (2008 film)|Bindaas]]'' | Shivu |style="text-align: center;"| |- | 2008 ! scope="row" | ''[[Vamshi (film)|Vamshi]]'' | Vamshi | [[South Scope|South Scope Award for Best Actor]] |style="text-align: center;"| |- | 2009 ! scope="row" | ''[[Raaj - The Showman]]'' | Muthuraj | South Scope Award for Best Actor |style="text-align: center;"| |- | 2009 ! scope="row" | ''[[Raam (2009 film)|Raam]]'' | Raam |style="text-align: center;"| |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Prithvi (2010 film)|Prithvi]]'' | Prithvi Kumar |style="text-align: center;"| |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Jackie (2010 film)|Jackie]]'' | Janakirama "Jackie" | [[Karnataka State Film Award for Best Actor]]<br/>Suvarna Film Award for Best Actor<br/>[[Udaya Film Awards|Udaya Film Award for Best Actor]] <br/>Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2011 ! scope="row" | ''[[Hudugaru]]'' | Prabhu | [[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>[[SIIMA Award for Best Actor – Kannada]] |style="text-align: center;"| |- | 2011 ! scope="row" | ''[[Paramathma (film)|Paramathma]]'' | Paramathma |style="text-align: center;"| |- | 2012 ! scope="row" | ''[[Anna Bond]]'' | Bond Ravi | Suvarna Film Award for Most Favorite Actor <br/>Nominated—SIIMA Award for Best Actor – Kannada<br/>Nominated—[[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2012 ! scope="row" | ''[[Yaare Koogadali]]'' | Kumara | Nominated—Suvarna Film Award for Best Actor |style="text-align: center;"| |- | 2014 ! scope="row" | ''[[Ninnindale]]'' | Vicky Venkatesh |style="text-align: center;"| |- | 2014 ! scope="row" | ''[[Power (2014 Kannada film)|Power]]'' | Bharath Kumar | Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2015 ! scope="row" | ''[[Mythri (2015 film)|Mythri]]'' | Himself |style="text-align: center;"| |- | 2015 ! scope="row" | ''[[Rana Vikrama]]'' | Vikram Kumar | [[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>SIIMA Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2016 ! scope="row" | ''[[Chakravyuha (2016 film)|Chakravyuha]]'' | Lohith | |style="text-align: center;"| |- | 2016 ! scope="row" | ''[[Doddmane Hudga]]'' | Surya | Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada<br/>Nominated—SIIMA Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last=S|first=Viswanath|title=A power-packed breezy, romantic comedy|url=https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031074947/https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-date=31 October 2021|url-status=live|date=1 October 2016|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2017 ! scope="row" | ''[[Raajakumara]]'' | Siddharth | Love Lavike Readers Choice Award for Best Actor - Male<br/>Zee Kannada Hemmeya Kannadiga Award for Best Actor – Male<br />[[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>[[SIIMA Award for Best Actor]] – Kannada<br/>Nominated—TSR National Film Award for Best Actor |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=The film is not about Appaji|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|website=The Hindu|access-date=24 March 2017|date=14 March 2017}}</ref> |- | 2017 ! scope="row"|''[[Anjani Putra]]'' | Viraj | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=Harsha's Hanuman connection continues with Anjani Putra|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/feb/07/harshas-hanuman-connection-continues-with-anjani-putra-1567716.html|website=New Indian Express|access-date=7 February 2017}}</ref> |- | 2018 ! scope="row"|''[[Humble Politician Nograj]]'' | Himself |Himself | Cameo appearance |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031073311/https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-date=31 October 2021|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play cameo in 'Humble Politician Nograj'|date=18 October 2017|website=newskarnataka.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- |2019 ! scope="row" |''[[Natasaarvabhowma]]'' |Gagan Dixit | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924211929/https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-date=24 September 2020|url-status=live|title='Natasaarvabhowma' sets new trend in Sandalwood|first=Jagadish|last=Angadi|date=6 February 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" |''[[Padde Huli]]'' | Himself | Cameo appearance |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410230329/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-date=10 April 2019|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play a cameo in 'Paddehuli'|date=10 April 2019|website=thenewsminute.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" |''[[Mayabazar 2016]]'' | Himself |Cameo appearance in the song "Loka Maya Bazaru" |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-shake-a-leg-in-maya-bazaar/articleshow/70870047.cms|title=Puneeth Rajkumar to shake a leg in Maya Bazaar - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/sp-balasubrahmanyam-sings-for-puneeth-rajkumars-film-mayabazar/articleshow/73291863.cms|title=SP Balasubrahmanyam sings for Puneeth Rajkumar's film Mayabazar - Times of India|website=The Times of India}}</ref> |- |2021 ! scope="row" |''[[Yuvarathnaa]]'' |Yuvaraj |Last Film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url= https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-role-yuva-ratna-revealed-91097|title=Puneeth Rajkumar's role in 'Yuva Ratna' revealed|accessdate=5 November 2018|work=The news minute}}</ref> |- | 2021 |style="background:#FFFFCC;"|''[[James (upcoming film)|James]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Posthumous film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Puneeth Rajkumar gets his first dose of the Covid-19 vaccine - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-gets-his-first-dose-of-the-covid-19-vaccine/articleshow/81949251.cms |website=The Times of India |access-date=14 April 2021 |language=en}}</ref> |- |2022 |style="background:#FFFFCC;"|''Dvitva''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Posthumous film |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|title=Pawan Kumar and Puneeth Rajkumar's psychological thriller is titled Dvitva - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pawan-kumar-and-puneeth-rajkumars-psychological-thriller-is-titled-dvitva/articleshow/84012599.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |} ===ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== {| class="wikitable" |+ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ᱩᱫᱩᱜᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ᱥᱟᱹᱠᱷ.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ}} |- | 2019 ! scope=row | ''[[Kavaludaari]]'' | | |- | 2020 ! scope=row | ''[[Mayabazar 2016]]'' | | |- | 2020 ! scope=row | ''[[Law (film)|Law]]'' |[[Amazon Prime]] film |<ref>{{Cite web|title=Ragini Chandran's debut titled Law {{!}} Cinemaexpress|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|website=m.cinemaexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702195456/https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Puneeth Rajkumar to fund actor Prajwal Devaraj wife Ragini's stalled debut movie|url=https://newsable.asianetnews.com/amp/entertainment/puneeth-rajkumar-to-fund-actor-prajwal-devaraj-wife-ragini-s-stalled-debut-movie-pl7px9|website=newsable.asianetnews.com|access-date=2020-05-07}}</ref> |- | 2020 ! scope=row|''[[French Biriyani]]'' |[[Amazon Prime]] film |<ref>{{Cite web|title=Pannaga Bharana's laugh riot, starring Danish Sait, titled 'French Biryani' - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/may/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.amp|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510160237/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/may/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.amp|url-status=dead}}</ref> |- | 2021 !scope=row style="background:#FFFFCC;" |''Family Pack'' {{dagger}} |''Filming'' |<ref>{{Cite web|title=Family Pack reunites Arjun Kumar and Likith Shetty - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.amp|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503204503/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Puneeth Rajkumar to bankroll Likith Shetty's upcoming film Family Pack|url=https://www.indiatoday.in/amp/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-to-bankroll-likith-shetty-s-upcoming-film-family-pack-1665894-2020-04-11|website=India Today|language=en|access-date=2020-05-07}}</ref> |- | 2021 !scope=row style="background:#FFFFCC;" |''One Cut Two Cut An Flower is Came'' {{dagger}} |''Filming'' |<ref>{{cite web |title=Danish Sait to bring Gopi on big screen in One Cut Two Cut |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/jan/05/danish-sait-to-bring-gopi-on-big-screen-in-one-cut-two-cut-22081.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |} ==ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ) - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ - ᱵᱮᱴᱴᱟᱫᱟ ᱦᱩᱵᱷᱩ ᱼ ᱑᱙᱘᱖ ===ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱤᱞᱚᱱ - ᱒᱐᱐᱘ * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤ - ᱒᱐᱑᱐ ===ᱯᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱨᱟᱥᱩ - ᱒᱐᱐᱖ ===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ=== *ᱮᱠᱮᱠᱮᱭᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ *ᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ *ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ==ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ== ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱟᱠ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news|last=Bureau|first=Bengaluru|date=29 October 2021|title=Actor Puneeth Rajkumar dies of heart attack|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/actor-puneeth-rajkumar-dies-of-heart-attack/article37228842.ece|access-date=29 October 2021|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar passes away at 46 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/puneeth-rajkumar-dead-at-46-7596693/ |work=The Indian Express |date=29 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Like father, like son: Puneeth Rajkumar donates eyes |url=https://www.deccanherald.com/state/like-father-like-son-puneeth-rajkumar-donates-eyes-1045640.html |access-date=30 October 2021 |work=Deccan Herald |date=30 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Final Salute" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=31 October 2021|title=Family, fans bid Puneeth Rajkumar tearful farewell|url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/family-fans-bid-puneeth-rajkumar-tearful-farewell-1045918.html|access-date=31 October 2021|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{Twitter|PuneethRajkumar}} * {{IMDb name|4272017}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] i37r7o5rbw171w2odaxgbgrlovlo9uh 200338 200337 2026-11-08T18:06:28Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200338 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Puneeth Rajkumar (2017).jpg | caption = | native_name = ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ | birth_name = ᱞᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_date = {{Birth date|df=y|1975|3|17}} | birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱱᱤᱛ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ)]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{Death date and age|2021|10|29|1975|03|17|df=yes}} | death_place = [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ|ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ}} | other_names = ᱚᱯᱯᱩ<br/>ᱭᱩᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱷᱱᱟ<br/>ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ | years_active = {{Ubl | ᱑᱙᱗᱖–᱑᱙᱘᱙ | ᱒᱐᱐᱒–᱒᱐᱒᱑}} | spouse = {{marriage|ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱨᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱷ|1999}} | children = ᱓ | father = [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ]] | mother = ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ | relatives = }} '''ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ''' (᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱕ - ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑), '''ᱚᱯᱯᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱢᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ''ᱵᱮᱴᱴᱟᱫ ᱦᱳᱵᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱢᱩ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="DOB">{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/puneeth-rajkumar/biography.html|title=Puneeth Rajkumar Biography, Life Story, Career, Awards & Achievements|website=[[Filmibeat]]|access-date=23 December 2018}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱯᱯᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱟᱠᱟᱥ''' (᱒᱐᱐᱕), '''ᱚᱥᱩᱨ''' (᱒᱐᱐᱗), '''ᱢᱤᱞᱚᱱ''' (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ '''ᱵᱚᱝᱥᱤ''' (᱒᱐᱐᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |title=Superstars of the Kannada Film Industry |access-date=27 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724104058/http://www.mybangalore.com/article/1010/superstars-of-the-kannada-film-industry.html |archive-date=24 July 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Appu">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Puneeth-to-break-a-record/articleshow/52383671.cms|title=3 films for Puneeth, Puneeth Rajkumar this year|work=The Times of India}}</ref> ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱢᱼᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-pawan-kalyan-top-20-highest-paid-south-indian-actors-2014-617376|title=Top 20 Highest Paid South Indian Actors of 2014|publisher=ibtimes.co.in|work=International Business Times|date=16 December 2014}}</ref> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱩᱱᱤᱛ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱳᱦᱤᱛ) ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱢᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱴᱤᱱᱤ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱬᱮᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱥᱮᱴ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref name="PR">{{cite web|title= I can never be my father|url= http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text/html&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG/2010/11/15&ID=Ar00500|archive-url= https://web.archive.org/web/20141206233325/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_TOI&Type=text%2Fhtml&Locale=English-skin-custom&Path=TOIBG%2F2010%2F11%2F15&ID=Ar00500|url-status= dead|archive-date= 6 December 2014|work= [[The Times of India]]|date= 15 November 2010|access-date= 25 September 2014}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱥᱤᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |title=After Puneeth Rajkumar's death, elder brother Shiva Rajkumar's Bhajrangi 2 shows cancelled |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/after-puneeth-rajkumar-s-death-elder-brother-shiva-rajkumar-s-bhajrangi-2-shows-cancelled-1871137-2021-10-29 |access-date=30 October 2021 |work=India Today |date=29 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱨᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱷ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=16 Years Marital Bliss For Powerstar Puneeth Rajkumar & Wife Ashwini|author=Veena|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2015/puneeth-rajkumar-and-ashwini-wedding-pictures-dodmane-huduga-and-chakravyuha-207029.html|work=Filmibeat|date=2 December 2015|access-date=31 October 2021}}</ref> ==ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===᱑᱙᱗᱖-᱑᱙᱘᱙: ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== ===ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ=== ===ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== ==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱡᱨᱮᱥᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱵᱟᱭᱤᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱣᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱯᱷ ᱥᱠᱚᱭᱮᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ, ᱢᱚᱱᱯᱯᱩᱨᱚᱢ<ref name="Manappuram.com">{{cite web|url=http://www.manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100926215532/http://manappuram.com/php/newsContent.php?newsId=24|url-status=dead|archive-date=26 September 2010|title=MANAPPURAM FINANCE – Gold Loan &#124; Loan against Gold Ornaments &#124; Loan against Gold Jewellery &#124; Jewel Loan|publisher=Manappuram.com |date=31 March 2010|access-date=26 August 2010}}</ref> ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱽᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱵᱽᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱯᱷᱞᱤᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== {| class="wikitable" |+ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ᱩᱫᱩᱜᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷ.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ}} |- | 1976 ! scope="row" | ''[[Premada Kanike]]'' | An infant | Credited as Master Rajkumar |style="text-align: center;"| |- | 1977 ! scope="row" | ''[[Sanaadi Appanna]]'' | Young Ashok | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1978 ! scope="row" | ''[[Thayige Thakka Maga]]'' | young Kumar | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1980 ! scope="row" | ''[[Vasantha Geetha]]'' | Shyaam | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1981 ! scope="row" | ''[[Bhoomige Banda Bhagavantha]]'' | [[Krishna]] | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1981 ! scope="row" | ''[[Bhagyavantha]]'' | Krishna | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1982 ! scope="row" | ''[[Hosa Belaku]]'' | Puttu | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1982 ! scope="row" | ''[[Chalisuva Modagalu]]'' | Ramu | Credited as Master Lohith <br/> [[Karnataka State Film Award for Best Child Actor (Male)|Karnataka State Film Award for Best Child Actor]] |style="text-align: center;"| |- | 1983 ! scope="row" | ''[[Bhakta Prahlada (1983 film)|Bhakta Prahlada]]'' | [[Prahlada]] | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1983 ! scope="row" | ''[[Eradu Nakshatragalu]]'' | Raja | Credited as Master Lohith <br/>Karnataka State Film Award for Best Child Actor |style="text-align: center;"| |- | 1984 ! scope="row" | ''[[Yarivanu]]'' | Shyam | Credited as Master Lohith |style="text-align: center;"| |- | 1985 ! scope="row" | ''[[Bettada Hoovu]]'' | Ramu | Credited as Master Puneeth (Lohith) <br/> [[National Film Award for Best Child Artist]] |style="text-align: center;"| |- | 1988 ! scope="row" | ''[[Shiva Mecchida Kannappa]]'' | Young [[Kannappa|Dinna]] | Credited as Master Puneeth Rajkumar |style="text-align: center;"| |- | 1989 ! scope="row" | ''[[Parashuram (1989 film)|Parashuram]]'' | Appu |style="text-align: center;"| |- | 2002 ! scope="row" | ''[[Appu (2002 film)|Appu]]'' | Appu |style="text-align: center;"| |- | 2003 ! scope="row" | ''[[Abhi (film)|Abhi]]'' | Abhi |style="text-align: center;"| |- | 2004 ! scope="row" | ''[[Veera Kannadiga]]'' | Munna |style="text-align: center;"| |- | 2004 ! scope="row" | ''[[Maurya (2004 film)|Maurya]]'' | Manu |style="text-align: center;"| |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Aakash (2005 film)|Aakash]]'' | Aakash |style="text-align: center;"| |- | 2005 ! scope="row" | ''[[Namma Basava]]'' | Basava |style="text-align: center;"| |- | 2006 ! scope="row" | ''[[Ajay (2006 film)|Ajay]]'' | Ajay |style="text-align: center;"| |- | 2007 ! scope="row" | ''[[Arasu (2007 film)|Arasu]]'' | Shivaraj Arasu | [[Filmfare Award for Best Actor – Kannada]] |style="text-align: center;"| |- | 2007 ! scope="row" | ''[[Milana (film)|Milana]]'' | Aakash | [[Karnataka State Film Award for Best Actor]]<br/>[[Suvarna Film Awards|Suvarna Film Award for Best Actor]]<br/>Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=On my pinboard - Puneeth Rajkumar|url=http://www.deccanherald.com/content/562018/on-my-pinboard-puneeth-rajkumar.html|website=Deccan Herald|accessdate=24 March 2017|date=4 August 2016}}</ref> |- | 2008 ! scope="row" | ''[[Bindaas (2008 film)|Bindaas]]'' | Shivu |style="text-align: center;"| |- | 2008 ! scope="row" | ''[[Vamshi (film)|Vamshi]]'' | Vamshi | [[South Scope|South Scope Award for Best Actor]] |style="text-align: center;"| |- | 2009 ! scope="row" | ''[[Raaj - The Showman]]'' | Muthuraj | South Scope Award for Best Actor |style="text-align: center;"| |- | 2009 ! scope="row" | ''[[Raam (2009 film)|Raam]]'' | Raam |style="text-align: center;"| |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Prithvi (2010 film)|Prithvi]]'' | Prithvi Kumar |style="text-align: center;"| |- | 2010 ! scope="row" | ''[[Jackie (2010 film)|Jackie]]'' | Janakirama "Jackie" | [[Karnataka State Film Award for Best Actor]]<br/>Suvarna Film Award for Best Actor<br/>[[Udaya Film Awards|Udaya Film Award for Best Actor]] <br/>Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2011 ! scope="row" | ''[[Hudugaru]]'' | Prabhu | [[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>[[SIIMA Award for Best Actor – Kannada]] |style="text-align: center;"| |- | 2011 ! scope="row" | ''[[Paramathma (film)|Paramathma]]'' | Paramathma |style="text-align: center;"| |- | 2012 ! scope="row" | ''[[Anna Bond]]'' | Bond Ravi | Suvarna Film Award for Most Favorite Actor <br/>Nominated—SIIMA Award for Best Actor – Kannada<br/>Nominated—[[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2012 ! scope="row" | ''[[Yaare Koogadali]]'' | Kumara | Nominated—Suvarna Film Award for Best Actor |style="text-align: center;"| |- | 2014 ! scope="row" | ''[[Ninnindale]]'' | Vicky Venkatesh |style="text-align: center;"| |- | 2014 ! scope="row" | ''[[Power (2014 Kannada film)|Power]]'' | Bharath Kumar | Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2015 ! scope="row" | ''[[Mythri (2015 film)|Mythri]]'' | Himself |style="text-align: center;"| |- | 2015 ! scope="row" | ''[[Rana Vikrama]]'' | Vikram Kumar | [[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>SIIMA Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| |- | 2016 ! scope="row" | ''[[Chakravyuha (2016 film)|Chakravyuha]]'' | Lohith | |style="text-align: center;"| |- | 2016 ! scope="row" | ''[[Doddmane Hudga]]'' | Surya | Nominated—Filmfare Award for Best Actor – Kannada<br/>Nominated—SIIMA Award for Best Actor – Kannada |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last=S|first=Viswanath|title=A power-packed breezy, romantic comedy|url=https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031074947/https://www.deccanherald.com/content/573420/a-power-packed-breezy-romantic.html|archive-date=31 October 2021|url-status=live|date=1 October 2016|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2017 ! scope="row" | ''[[Raajakumara]]'' | Siddharth | Love Lavike Readers Choice Award for Best Actor - Male<br/>Zee Kannada Hemmeya Kannadiga Award for Best Actor – Male<br />[[Filmfare Award for Best Actor]] – Kannada<br/>[[SIIMA Award for Best Actor]] – Kannada<br/>Nominated—TSR National Film Award for Best Actor |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|last1=Khajane|first1=Muralidhara|title=The film is not about Appaji|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-film-is-not-about-appaji/article17459827.ece|website=The Hindu|access-date=24 March 2017|date=14 March 2017}}</ref> |- | 2017 ! scope="row"|''[[Anjani Putra]]'' | Viraj | |style="text-align: center;"| <ref>{{cite web|title=Harsha's Hanuman connection continues with Anjani Putra|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/feb/07/harshas-hanuman-connection-continues-with-anjani-putra-1567716.html|website=New Indian Express|access-date=7 February 2017}}</ref> |- | 2018 ! scope="row"|''[[Humble Politician Nograj]]'' | Himself |Himself | Cameo appearance |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031073311/https://newskarnataka.com/south-cinema/sandalwood/puneeth-rajkumar-to-play-cameo-in-humble-politician-nograj/|archive-date=31 October 2021|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play cameo in 'Humble Politician Nograj'|date=18 October 2017|website=newskarnataka.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- |2019 ! scope="row" |''[[Natasaarvabhowma]]'' |Gagan Dixit | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924211929/https://www.deccanherald.com/city/natasaarvabhowma-sets-new-717053.html|archive-date=24 September 2020|url-status=live|title='Natasaarvabhowma' sets new trend in Sandalwood|first=Jagadish|last=Angadi|date=6 February 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2019 ! scope="row" |''[[Padde Huli]]'' | Himself | Cameo appearance |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410230329/https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-play-cameo-paddehuli-99818|archive-date=10 April 2019|url-status=live|title=Puneeth Rajkumar to play a cameo in 'Paddehuli'|date=10 April 2019|website=thenewsminute.com|access-date=31 October 2021}}</ref> |- | 2020 ! scope="row" |''[[Mayabazar 2016]]'' | Himself |Cameo appearance in the song "Loka Maya Bazaru" |style="text-align: center;"| <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-to-shake-a-leg-in-maya-bazaar/articleshow/70870047.cms|title=Puneeth Rajkumar to shake a leg in Maya Bazaar - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/sp-balasubrahmanyam-sings-for-puneeth-rajkumars-film-mayabazar/articleshow/73291863.cms|title=SP Balasubrahmanyam sings for Puneeth Rajkumar's film Mayabazar - Times of India|website=The Times of India}}</ref> |- |2021 ! scope="row" |''[[Yuvarathnaa]]'' |Yuvaraj |Last Film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url= https://www.thenewsminute.com/article/puneeth-rajkumar-s-role-yuva-ratna-revealed-91097|title=Puneeth Rajkumar's role in 'Yuva Ratna' revealed|accessdate=5 November 2018|work=The news minute}}</ref> |- | 2021 |style="background:#FFFFCC;"|''[[James (upcoming film)|James]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Posthumous film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Puneeth Rajkumar gets his first dose of the Covid-19 vaccine - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/puneeth-rajkumar-gets-his-first-dose-of-the-covid-19-vaccine/articleshow/81949251.cms |website=The Times of India |access-date=14 April 2021 |language=en}}</ref> |- |2022 |style="background:#FFFFCC;"|''Dvitva''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} |Posthumous film |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|title=Pawan Kumar and Puneeth Rajkumar's psychological thriller is titled Dvitva - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pawan-kumar-and-puneeth-rajkumars-psychological-thriller-is-titled-dvitva/articleshow/84012599.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |} ===ᱯᱨᱳᱰᱩᱣᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ=== {| class="wikitable" |+ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ᱩᱫᱩᱜᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|ᱥᱟᱹᱠᱷ.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ}} |- | 2019 ! scope=row | ''[[Kavaludaari]]'' | | |- | 2020 ! scope=row | ''[[Mayabazar 2016]]'' | | |- | 2020 ! scope=row | ''[[Law (film)|Law]]'' |[[Amazon Prime]] film |<ref>{{Cite web|title=Ragini Chandran's debut titled Law {{!}} Cinemaexpress|url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|website=m.cinemaexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702195456/https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/ragini-chandrans-debut-titled-law-10591.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Puneeth Rajkumar to fund actor Prajwal Devaraj wife Ragini's stalled debut movie|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/puneeth-rajkumar-to-fund-actor-prajwal-devaraj-wife-ragini-s-stalled-debut-movie-pl7px9|website=newsable.asianetnews.com|access-date=2020-05-07}}</ref> |- | 2020 ! scope=row|''[[French Biriyani]]'' |[[Amazon Prime]] film |<ref>{{Cite web|title=Pannaga Bharana's laugh riot, starring Danish Sait, titled 'French Biryani' - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/may/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.amp|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510160237/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/may/04/pannaga-bharanas-laugh-riot-starring-danish-sait-titled-french-biryani-2138757.amp|url-status=dead}}</ref> |- | 2021 !scope=row style="background:#FFFFCC;" |''Family Pack'' {{dagger}} |''Filming'' |<ref>{{Cite web|title=Family Pack reunites Arjun Kumar and Likith Shetty - The New Indian Express|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.amp|website=www.newindianexpress.com|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503204503/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/07/family-pack-reunites-arjun-kumar-and-likith-shetty-2126609.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Puneeth Rajkumar to bankroll Likith Shetty's upcoming film Family Pack|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/puneeth-rajkumar-to-bankroll-likith-shetty-s-upcoming-film-family-pack-1665894-2020-04-11|website=India Today|language=en|access-date=2020-05-07}}</ref> |- | 2021 !scope=row style="background:#FFFFCC;" |''One Cut Two Cut An Flower is Came'' {{dagger}} |''Filming'' |<ref>{{cite web |title=Danish Sait to bring Gopi on big screen in One Cut Two Cut |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/jan/05/danish-sait-to-bring-gopi-on-big-screen-in-one-cut-two-cut-22081.html |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |} ==ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱯᱷᱞᱤᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ) - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱞᱯᱤ - ᱵᱮᱴᱴᱟᱫᱟ ᱦᱩᱵᱷᱩ ᱼ ᱑᱙᱘᱖ ===ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱤᱞᱚᱱ - ᱒᱐᱐᱘ * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤ - ᱒᱐᱑᱐ ===ᱯᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ=== *ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱨᱟᱥᱩ - ᱒᱐᱐᱖ ===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ=== *ᱮᱠᱮᱠᱮᱭᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ *ᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ *ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ==ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ== ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱟᱠ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news|last=Bureau|first=Bengaluru|date=29 October 2021|title=Actor Puneeth Rajkumar dies of heart attack|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/actor-puneeth-rajkumar-dies-of-heart-attack/article37228842.ece|access-date=29 October 2021|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{cite news |title=Puneeth Rajkumar passes away at 46 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/puneeth-rajkumar-dead-at-46-7596693/ |work=The Indian Express |date=29 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Like father, like son: Puneeth Rajkumar donates eyes |url=https://www.deccanherald.com/state/like-father-like-son-puneeth-rajkumar-donates-eyes-1045640.html |access-date=30 October 2021 |work=Deccan Herald |date=30 October 2021 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Final Salute" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=31 October 2021|title=Family, fans bid Puneeth Rajkumar tearful farewell|url=https://www.deccanherald.com/state/top-karnataka-stories/family-fans-bid-puneeth-rajkumar-tearful-farewell-1045918.html|access-date=31 October 2021|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{Twitter|PuneethRajkumar}} * {{IMDb name|4272017}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱠᱴᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ic4axub5zuhcjhcyypysv6uij2xl342 ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 18380 200216 177582 2026-11-08T14:56:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200216 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ | other_name = ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ | settlement_type = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = Champawat in Uttarakhand (India).svg | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|29.33|N|80.10|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Uttarakhand Flag(INDIA).png}} [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 1765.78 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 259648 | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = 126 | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = ᱒᱖᱒᱕᱒᱓ | registration_plate = UK 03 | website = {{URL|champawat.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title2 = ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ | demographics1_info2 = [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ]]}} '''ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ : ᱵᱟᱨᱟᱠᱚᱴ, ᱞᱚᱦᱟᱜᱷᱟᱴ, ᱯᱚᱛᱤ, ᱯᱩᱨᱬᱟᱜᱤᱨᱤ ᱾ ᱪᱚᱢᱯᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱢᱚᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=brgf/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱡᱚᱱ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ (BRGF) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |access-date=27 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archive-date=5 April 2012 }}</ref> ==ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ== #ᱞᱚᱦᱟᱜᱷᱟᱴ #ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Champawat District Population">{{cite web|url=https://www.censusindia2011.com/uttarakhand/champawat-population.html|title=Champawat District Population|work=Census India|accessdate=11 July 2021|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710193114/https://www.censusindia2011.com/uttarakhand/champawat-population.html|url-status=dead}}</ref> |label1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |value1 = 96.12 |color1 = Orange |label2 = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] |value2 = 3.35 |color2 = Green |label3 = [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] |value3 = 0.01 |color3 = Gold |label4 = [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] |value4 = 0.34 |color4 = Blue |label5 = [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] |value5 = 0.13 |color5 = Yellow |label6 = [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] |value6 = 0.01 |color6 = Maroon |label7 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value7 = 0.00 |color7 = Grey |label8 = Not Stated |value8 = 0.05 |color8 = Black }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱙,᱖᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ<ref name="districtcensus"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱩᱟᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Vanuatu 224,564 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱗᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱗ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱘᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜᱟ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱙.᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱚ ᱨᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census2011-C16"/> {{historical populations|11=1901|12=39,902|13=1911|14=45,196|15=1921|16=44,606|17=1931|18=48,514|19=1941|20=56,462|21=1951|22=63,640|23=1961|24=83,080|25=1971|26=1,20,525|27=1981|28=1,51,072|29=1991|30=1,90,929|31=2001|32=2,24,542|33=2011|34=2,59,648|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{Official website|http://champawat.nic.in/}} * [https://web.archive.org/web/20120108083558/http://www.indiamapatlas.com/uttarakhand/district/champawat-map.html Champawat District Map] * [https://web.archive.org/web/20110404102725/http://www.kumaoni.org/ Kumaoni.org - Information on Kumaon Region and Community] {{Geographic location |Centre = ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱯᱤᱛᱷᱚᱨᱜᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = |East = {{NEP|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} |Southeast = |South = [[ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Southwest = |West = [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱟᱞᱢᱚᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ}} {{DEFAULTSORT:ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱢᱯᱟᱣᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] nh6c0h67kka3sbwdzxo08mjivvbdsxh ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ 0 18489 200458 195964 2026-11-08T20:22:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Rajasthan#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|23.55|N|74.45|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 302 | population_total = 100,128 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱣᱟᱜᱽᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱣᱟᱜᱽᱰᱤ]] | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱓᱒᱗᱐᱐᱑ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱒᱙᱖᱒ | registration_plate = RJ-03 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ | website = {{URL|http://banswara.rajasthan.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|RJ-IN]] | footnotes = | official_name = }} '''ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱸᱥᱤᱭᱟ ᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ "ᱵᱟᱸᱥ" ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱟᱫ ᱵᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱛᱛᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ "ᱪᱟᱪᱠᱚᱴᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱢᱟᱦᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ 'ᱥᱟᱭ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ' ᱟᱨᱵᱟᱝ 'ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟᱯᱩᱸᱡᱤ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐,᱑᱒᱘ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱥᱚᱦᱨᱤ/ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱭ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱑,᱙᱔᱑ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙,᱒᱓᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Banswara District population|url=Parathapur disturbances in stock of big tea business, penalty recovery with tax of 11 lakhs|access-date=27 March 2017}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱤᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ") ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ [[ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱢᱮᱣᱟᱲ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ; ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱞᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ; ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱣᱟ ᱠᱟᱸᱛᱷᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱓ ᱢᱤᱞ) ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔,᱑᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱐᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{EB1911|inline=1|wstitle=Banswara|volume=3|page=355}}</ref> ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱘,᱗᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Princely History of Banswara|url=http://princelystatesofindia.com/Princely/banswara.html|access-date=3 May 2012|archive-date=30 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330140434/http://princelystatesofindia.com/Princely/banswara.html|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱣᱞᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱞᱤᱭᱟᱝᱵᱟᱞᱟ ᱵᱟᱜᱽ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱴᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2020}} == ᱚᱛᱱᱚᱜ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ {{Coord|23.55|N|74.45|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Banswara.html|title=Maps, Weather, and Airports for Banswara, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2021-11-23|archive-date=2013-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209173534/http://www.fallingrain.com/world/IN/24/Banswara.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱐᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱕,᱙᱙᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱓᱑᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱒᱓.᱑᱑° N ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓.᱔᱕᱖° N ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱓.᱕᱘° E ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔.᱔᱙° E ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱣᱟᱲ, ᱯᱤᱯᱚᱞᱠᱩᱴ ᱟᱨ ᱚᱨᱱᱚᱫᱽ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱛᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ; ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱜᱽᱣᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱯᱩᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ; ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱾ == ᱴᱷᱟᱶ == ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ === ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱸ ᱒᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱒᱔᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == {{bar box |title=ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|64.83}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|26.32}} }} ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱑,᱑᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱕᱑% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱔᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱙᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱙᱒.᱗᱖% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱑.᱐᱑% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ == === ᱥᱚᱲᱚᱠ === ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱥᱮᱧᱡᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]], [[ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱟᱦᱚᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱑,᱗᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑,᱐᱘᱖ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱨᱮᱞ === ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱘᱗.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡ ᱫᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱰᱩᱝᱜᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ === ᱦᱚᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ === ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱓ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱛᱚᱞᱣᱟᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱟᱴᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱵᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ), ᱤᱱᱫᱚᱨ (ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱒᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓᱒ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ) ᱒᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱗ ᱢᱤᱞ) ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱥᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] kisxc3tuxzuo0lp3bm2lf0n95yndb7i ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ 0 18608 200385 193051 2026-11-08T18:52:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200385 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ | common_name = ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ | native_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:85%; |title = Name in national languages | {{Infobox | subbox=yes | bodystyle=font-size:78%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱤ]]: | data1 = {{lang|af|Republiek van Namibië}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}</ref> | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]]: | data2 = {{lang|de|Republik Namibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Government of Namibia. |access-date=18 February 2016 |archive-date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105727/https://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |url-status=dead }}</ref> | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[ᱠᱷᱳᱭᱮᱠᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱭᱮᱠᱷᱳᱜᱳᱣᱟᱵᱽ]]: | data3 = {{lang|naq|Namibiab Republiki dib}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}</ref> | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[ᱦᱮᱨᱮᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱛᱡᱤᱦᱮᱨᱳ]]: | data4 = {{lang|hz|Orepublika yaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 }}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[ᱳᱵᱚᱢᱵᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱥᱤᱣᱟᱢᱵᱳ]]: | data5 = {{lang|kj|Orepublika yaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 March 2016}}</ref> | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[ᱠᱣᱟᱝᱜᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱠᱣᱟᱝᱜᱚᱞᱤ]]: | data6 = {{lang|kwn|Republika zaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}</ref> | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[ᱛᱥᱟᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱛᱥᱣᱟᱱᱟ]]: | data7 = {{lang|tn|Rephaboliki ya Namibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}</ref> | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[ᱞᱳᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱞᱳᱡᱤ]]: | data8 = {{lang|loz| Namibia ye Lukuluhile}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead}}</ref> }} }} | image_flag = Flag of Namibia.svg | image_coat = Coat of arms of Namibia.svg | national_motto = "Unity, Liberty, Justice" | national_anthem = "[[Namibia, Land of the Brave]]" <div class="center" style="padding-top:0.5em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File: Namibia (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Namibia AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | capital = [[ᱣᱤᱸᱰᱦᱳᱠ]] | coordinates = {{Coord|22|34|S|17|5|E|type:city_region:NA}} | largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | official_languages = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | national_languages = {{unbulleted list |[[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱤ]] |[[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] |[[ᱦᱮᱨᱮᱨᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱛᱡᱤᱦᱮᱨᱮᱨᱳ]] |[[ᱠᱷᱳᱭᱮᱠᱷᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱭᱮᱠᱷᱳᱜᱳᱣᱟᱵᱽ]] |[[ᱳᱥᱤᱣᱟᱢᱵᱳ]] |[[ᱠᱣᱟᱝᱜᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱩᱠᱣᱟᱝᱜᱚᱞᱤ]] |[[ᱛᱥᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱛᱥᱣᱟᱱᱟ]] |[[ᱞᱳᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱞᱳᱡᱤ]] }} | regional_languages = {{unbulleted list | [[!Kung language|!Kung]] | [[Gciriku language|Gciriku]] | [[Mbukushu language|Thimbukushu]] }} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 49.5% [[Ovambo people|Ovambo]] | 9.2% [[Kavango people|Kavango]] | 8.0% [[Coloured people in Namibia|Coloured]] {{small|(including [[Baster]])}} | 7.0% [[Herero people|Herero]] | 7.0% [[Damara (people)|Damara]] | 7.0% [[White Namibians|White]] | 4.7% [[Nama people|Nama]] | 3.5% [[Lozi people|Lozi]] | 3.0% [[San people|San]] | 0.6% [[Tswana people|Tswana]] | 0.5% Others }} | ethnic_groups_year = 2014 | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |87.9% [[Christianity]] |—43.7% [[Lutheranism]] |—22.8% [[Catholicism]] |—17.0% [[Anglicanism]] |—4.4% Other [[List of Christian denominations|Christian]] |10.2% [[African Traditional Religion|Traditional faiths]] |1.6% [[Irreligion|No religion]] |0.3% Others}} | religion_year = 2013 | religion_ref = <ref>{{Cite web | title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 | publisher=The Namibia Ministry of Health and Social Services (MoHSS) and ICF International | date=September 2014 | url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf | access-date=5 July 2021 | page=30}} Only people between 15 and 49 years of age were surveyed.</ref> | demonym = [[Demographics of Namibia|Namibian]] |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Dominant-party system|dominant-party]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[constitution]]al [[republic]]<ref name="Dual" /> | leader_title1 = [[President of Namibia|President]] | leader_name1 = [[Hage Geingob]] | leader_title2 = [[Vice President of Namibia|Vice President]] | leader_name2 = [[Nangolo Mbumba]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Namibia|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Saara Kuugongelwa-Amadhila]] | leader_title4 = [[Deputy Prime Minister]] | leader_name4 = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] | leader_title5 = [[Chief Justice of Namibia|Chief Justice]] | leader_name5 = [[Peter Shivute]] | legislature = [[Parliament of Namibia|Parliament]] | upper_house = [[National Council (Namibia)|National Council]] | lower_house = [[National Assembly (Namibia)|National Assembly]] | sovereignty_type = Independence from [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] | established_event1 = [[Constitution of Namibia|Constitution]] | established_date1 = ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ | established_ event2 = Independence | established_date2 = ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐ | area_km2 = 825,615 | area_rank = ᱓᱔ ᱟᱱᱟᱜ | area_sq_mi = 318,696 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = negligible | population_estimate = 2,550,226 | population_census = 2,113,077<ref>{{cite web |url=https://cms2.my.na/assets/documents/p19dmlj9sm1rs138h7vb5c2aa91.pdf |title=Census data |website=cms2.my.na |access-date=2020-10-01 |archive-date=2019-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710101819/https://cms2.my.na/assets/documents/p19dmlj9sm1rs138h7vb5c2aa91.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = ᱒᱐᱒᱐ | population_estimate_rank = ᱑᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ | population_census_year = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = ᱓.᱒ | population_density_sq_mi = 6.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ᱒᱓᱕ ᱟᱱᱟᱜ | GDP_PPP = $23.855 billion<ref name="imfna">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Countries/NAM|title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=29 April 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ᱒᱐᱒᱑ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $᱙,᱕᱔᱒<ref name=imfna/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $᱑᱐.᱙᱒᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=imfna/> | GDP_nominal_year = ᱒᱐᱒᱑ | GDP_nominal_per_capita = $᱔,᱓᱗᱑<ref name=imfna/> | Gini = ᱕᱙.᱑ <!-- number only --> | Gini_year = ᱒᱐᱑᱕ | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=20 January 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ᱐.᱖᱔᱖ <!-- number only --> | HDI_year = 2019 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = ᱑᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ | currency = [[Namibian dollar]] <br /> (NAD) <br /> [[South African rand]] (ZAR) | time_zone = [[Central Africa Time|CAST]] | utc_offset = +᱒ | drives_on = left | calling_code = [[+᱒᱖᱔]] | cctld = [[.na]] | footnote_a = |today=}} '''ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱝᱜᱳᱞᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱴᱥᱣᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱢᱵᱟᱵᱽᱣᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱵᱮᱡᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱥᱣᱟᱱᱟ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱸᱰᱦᱳᱠ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Namib Desert Namibia(2).jpg|thumb|Sand dunes in the [[Namib]], Namibia]] [[File:Namibia Natural Earth 1.jpg|thumb|upright=1.3|Shaded relief map of Namibia]] [[File:Koppen-Geiger_Map_NAM_present.svg|350 px|thumb|ᱠᱚᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ ᱠᱤᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] ᱘᱒᱕,᱖᱑᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱘,᱗᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ,<ref>{{cite web|title=Rank Order&nbsp;– Area|publisher=CIA World Fact Book|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|access-date=12 April 2008|archive-date=13 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003422/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱜᱮᱞᱼᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ([[ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱩᱭᱮᱞᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱑᱗° ᱟᱨ ᱒᱙° ᱮᱛᱚᱢ (ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱑᱗° ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ), ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱑᱑° ᱟᱨ ᱒᱖° ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱢᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟᱦᱟᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞᱛᱷᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱼᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢᱮ ᱫᱟᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Land degradation causes poverty |last=Brandt |first=Edgar |newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]] |date=21 September 2012 |url=http://allafrica.com/stories/201209211357.html}}</ref> ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== [[File:Namibia Population Density (2011).jpg|thumb|left|upright=1.5|ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑)]] ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱟ (sovereign) ᱫᱤᱥᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=unpop>{{cite book |chapter-url= https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=World Population Prospects: The 2008 Revision |chapter=Table A.1 |location=New York |publisher=United Nations |author= Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat |year=2009 |access-date=12 March 2009}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓ᱹ᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-development-indicators|title=World Development Indicators (WDI) {{!}} Data Catalog|website=datacatalog.worldbank.org|access-date=9 July 2019}}</ref> ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱯᱷᱟᱨᱴᱤᱞᱤᱴᱤ (fertility) ᱫᱚᱨ ᱓.᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Spoken Wikipedia|Namibia spoken word.ogg|date=2009-08-31}} {{Sister project links|voy=Namibia|collapsible=collapsed}} <!-- *********************** ({{No More Links}}) *************************** * Please be cautious in adding more links to this article. Wikipedia * * is not a collection of links nor should it be used for advertising. * * * * Vigilant Wikipedians will delete excessive or inappropriate links * * See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. * * * * If there are already plentiful links, please propose additions or * * replacements on this article's discussion page, or submit your link * * to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) * * and link back to that category using the {{dmoz}} template. * ********************** ({{No More Links}}) **************************** --> * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/ Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia |date=2021-01-10 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20160303221805/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm Namibia] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{curlie|Regional/Africa/Namibia}} * {{Wikiatlas|ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NA Key Development Forecasts for Namibia] from [[International Futures]] * [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ Republic of Namibia] Government Portal *[https://web.archive.org/web/20081210072855/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Namibia topics}} {{Navboxes |title = Articles relating to Namibia |list = {{ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}} {{Former German colonies}} {{Southern African Development Community}} {{African Union}} {{English official language clickable map}} {{Commonwealth of Nations}} }} {{Portalbar|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ]] ggdv6twcohbk7po9augn3555ykitmbh ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ 0 18951 200175 174655 2026-11-08T13:57:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200175 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ | image = Rampurhat_Government_Medical_College_and_Hospital_Logo.png | motto = विद्या ददाति विनयम्{{lang|sa|(Vidyā Dadāti Vinayam)}} {{small|([[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]])}} | motto_lang = | mottoeng = | type = [[ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ|ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ]] [[ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱥᱯᱟᱴᱟᱞ]] | established = ᱒᱐᱑᱘; ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ | principal = ᱯᱨᱚ. (ᱰᱨ.) ᱠᱚᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱟᱞ | address = ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱢᱳᱲ | city = [[ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ]], [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱗᱒᱑᱒᱒᱔ | coordinates = {{coord|24.1894183|N|87.7911268|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | colors = | affiliations = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | website = [https://www.rampurhatgmch.edu.in/ rampurhatgmch.edu .in] }} '''ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟᱨᱤ (ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱚᱦᱲᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ [[:en:National Eligibility cum Entrance Test (Undergraduate)|ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱴᱨᱮᱱᱥ ᱴᱮᱥᱴ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑᱐᱐ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/mci-clears-300-more-seats-in-three-government-run-colleges-356044|title=MCI clears 300 more seats in three government-run colleges|date=2 June 2019}}</ref> ==ᱠᱳᱨᱥ== ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟ-ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/state-gets-5-more-med-colleges-with-650-seats-1-awaits-mci-nod/articleshow/69604868.cms|title = West Bengal gets five more medical colleges with 650 seats; one awaits MCI nod &#124; Kolkata News - Times of India}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20211214070739/http://www.rampurhatgmch.edu.in/ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== idz4a4lvkucrx5o0yv29u8l8bvv6f5q ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ 0 19088 200434 180276 2026-11-08T19:45:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200434 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱥᱚᱭ–ᱵᱤᱨᱟᱨ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|19.47|N|72.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flagicon|IND}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = ᱱᱟᱭᱜᱟᱶ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱟᱞᱟᱥᱚᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨᱟᱨ | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱵᱤᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name='VVCMC'>{{cite web|title=VVCMC|url=https://vvcmc.in/vvmc/?page_id=27&lang=en|access-date=2022-01-01|archive-date=2022-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614205538/https://vvcmc.in/vvmc/?page_id=27&lang=en|url-status=dead}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 311 | area_metro_km2 = 380 | area_metro_footnotes = <ref name='VVCMC'/> | elevation_footnotes = | elevation_m = 11 | population_total = 1,221,233 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf</ref> | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱱᱟᱭᱜᱟᱶ (ᱯᱟᱪᱮ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱑, ᱔᱐᱑᱒᱐᱒, ᱔᱐᱑᱒᱐᱗ ᱱᱟᱭᱜᱟᱶ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱘ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ (ᱯᱟᱪᱮ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱑, ᱔᱐᱑᱒᱐᱒ ᱵᱚᱟᱚᱭ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱙ ᱱᱟᱞᱟᱥᱚᱯᱟᱨᱟ (ᱯᱟᱪᱮ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱓ ᱱᱟᱞᱟᱥᱚᱯᱟᱨᱟ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) - ᱔᱐᱑᱒᱐᱙ ᱵᱤᱨᱟᱨ (ᱯᱟᱪᱮ) - ᱔᱐᱑᱓᱐᱓ ᱵᱤᱨᱟᱨ (ᱥᱟᱢᱟᱝ) - ᱔᱐᱑᱓᱐᱕, ᱔᱐᱑᱓᱐᱙ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱒᱕᱐-XXX XXXX | registration_plate = MH-04, MH-48 | blank1_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | blank1_info_sec1 = ᱘᱘᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]] | website = | footnotes = | official_name = }} '''ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱭᱜᱟᱶ, ᱵᱚᱥᱚᱭ, ᱱᱟᱞᱟᱥᱚᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Census India 2011 Cities above 1 lac population|publisher=Census India|access-date=2011-10-17}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱠᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱚᱥᱚᱭ, ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ), ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (ᱵᱚᱢᱵᱮ)]] ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web|title=Vasai-Virar {{!}} India|url=https://www.britannica.com/place/Vasai-Virar|access-date=2020-10-07|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱽᱜᱤᱨᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-07-26|title=Vasai History – A Glimpse of Its Past and The Present - Travel India Destinations|url=https://www.travelindiadestinations.com/vasai-history-past-present/|access-date=2020-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726202819/https://www.travelindiadestinations.com/vasai-history-past-present/|archive-date=26 July 2018}}</ref> ᱑᱕᱒᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱜᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰᱦᱚᱨ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱛᱜᱟᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱦᱟᱸᱥ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱥ ᱯᱩᱨᱛᱜᱟᱞᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="History of Vasai {{!}} Vasaiker"/> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱒᱑,᱒᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱖᱙᱓,᱓᱕᱐, ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱖᱕,᱔᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱒᱑᱙,᱘᱖᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.accessanitation.org/fileadmin/accessanitation/Presentation/Final_conference/8_May_2013/5.1_CitySanPlan_MUN_CORP.pdf|title=Vital Ingredients for Getting Beautifully Written Essays}}</ref> ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱑᱙.᱘᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":2"/> ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱙᱔᱓,᱑᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱘.᱐᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱘᱐.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Census India 2011|url=https://censusindia.gov.in/}}</ref> ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱛᱤᱥ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":4" /> ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱠᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱨᱟ-ᱵᱷᱚᱭᱚᱝᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=Vasai Virar City {{!}} Vasai Virar City Municipal Corporation|url=https://vvcmc.in/vvmc/?page_id=27&lang=en|access-date=2020-09-28|language=en-US|archive-date=2022-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614205538/https://vvcmc.in/vvmc/?page_id=27&lang=en|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ "ᱥᱤ" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱫᱤᱵᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱵᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱴᱷᱟᱱᱮ, ᱵᱷᱤᱶᱚᱰᱤ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱟᱨ ᱱᱟᱵᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱵᱮᱞ ᱱᱚᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> ===ᱨᱮᱞᱣᱮ=== [[File:Mumbai Train.JPG|thumb|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== [[File:Marcopolo bus by vvmt.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱨᱠᱚᱯᱚᱞᱚ ᱵᱟᱥ]] [[File:Mini Bus in VVMT Fleet.jpg|thumbnail|ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱟᱥ]] ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷᱤ ᱴᱨᱟᱥᱝᱯᱚᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ.ᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ.ᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟ-ᱵᱷᱟᱭᱚᱝᱫᱚᱨ, ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱞᱩᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ.ᱴᱤ ᱵᱟᱥ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/vvmtbusservices/about-us |title=About VVMT Bus Services |access-date=2022-01-01 |archive-date=2016-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501141706/https://sites.google.com/site/vvmtbusservices/about-us |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱢ:ᱵᱚᱥᱚᱭ-ᱵᱤᱨᱟᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] d1tgh5jj3144vxuhprdiym3cegxijus ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ 0 19089 200321 197380 2026-11-08T17:36:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200321 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱮ | native_name = PCMC, ᱯᱩᱱᱮ | settlement_type = ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = | photo2a = Embassy TechZone.jpg | photo2b = India Technology.jpg | photo3b = Green Green Everywhere.jpg | photo3a = Cognizant-Pune.jpg | photo4b = | size = 270 | spacing = .5 | color = | border = black | foot_montage = Clockwise from top: PCMC Bhavan, [[Infosys]], Pune Mumbai Expressway, Chinchwad Skyline, Cognizant, [[Embassy Tech Zone]] }} | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|18|37|07.04|N|73|48|13.43|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | subdivision_name3 = [[ᱯᱩᱱᱮ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱒<ref name=PCMCLocation>{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|title=PCMC {{!}} City Location|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806044146/http://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|archive-date=6 August 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ-ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ | leader_name = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ | leader_title1 = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name1 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱯᱟᱴᱤᱞ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/commissioner.php?N=MQ==|title=PCMC {{!}} Commissioner|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-04-29|archive-date=2022-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101114851/https://www.pcmcindia.gov.in/commissioner.php?N=MQ==|url-status=dead}}</ref> | leader_title2 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name2 = ᱩᱥᱟ ᱫᱷᱚᱨ ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]])<ref>{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/pune-news/bjps-rahul-jadhav-elected-the-mayor-of-pimpri-chinchwad-municipal-corporation-1725355/|title=भाजपाचे राहुल जाधव पिंपरीचे नवे महापौर|date=2018-08-04|work=Loksatta|access-date=2018-08-04|language=mr-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804210832/https://www.loksatta.com/pune-news/bjps-rahul-jadhav-elected-the-mayor-of-pimpri-chinchwad-municipal-corporation-1725355/|archive-date=4 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/rahul-jadhav-former-6-seater-rickshaw-driver-becomes-pcmc-mayor/articleshow/65274678.cms|title=Ex-auto driver is new mayor of Maharashtra city - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911124417/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/rahul-jadhav-former-6-seater-rickshaw-driver-becomes-pcmc-mayor/articleshow/65274678.cms|archive-date=11 September 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | unit_pref = Metric | total_type = | area_footnotes = <ref name=PCMCLocation /> | area_rank = | area_total_km2 = 181 | area_blank1_title = ᱥᱚᱦᱨᱤ<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|title=Constituents of urban agglomerations having population 1 lakh & above, Census 2011|website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|page=34 of 61|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306023808/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|archive-date=6 March 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|title=2011 District Census Handbook, Pune (Part A - Village and Town Directory)|publisher=Director of Census Operations|year=2014|location=Maharashtra|pages=1240–1251|access-date=12 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121223400/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|archive-date=21 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_blank1_km2 = 584.75 | area_blank2_title = [[ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]<ref name="pmrda.gov.in">{{Cite web|url=http://www.pmrda.gov.in/background.html|title=Pune Metropolitan Region Development Authority - PMRDA|website=www.pmrda.gov.in|access-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426144158/http://www.pmrda.gov.in/background.html|archive-date=26 April 2018|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|title=PMRDA eyes big boost to affordable housing sector - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625065801/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/pmrda-eyes-big-boost-to-affordable-housing-sector/articleshow/62546296.cms|archive-date=25 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_blank2_km2 = 7,256.46 | elevation_footnotes = | elevation_m = 530 | population_total = 1,729,320<ref name=PCMCLocation /><ref name= PopulationPCMC>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|title=Pimpri and Chinchwad City Population Census 2011 {{!}} Maharashtra|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504011405/http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|archive-date=4 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ᱥᱚᱦᱨᱤ | population_blank1 = 5,057,709<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/306-pune.html|title=Pune Metropolitan Urban Region Population 2011 Census|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426144334/https://www.census2011.co.in/census/metropolitan/306-pune.html|archive-date=26 April 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | population_blank2_title = | population_blank2 = 7,276,000<ref name="pmrda.gov.in"/> | population_demonym = ᱯᱩᱱᱮᱭᱛᱮ, ᱯᱩᱱᱮᱠᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱮᱭᱛᱮ | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]], ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱑᱑᱐᱑᱗<ref>{{Cite web|url=https://www.findpincode.net/maharashtra/pune/taluka-pune-city-pincodes|title=Pune City PIN Code, Pincodes of Pune City taluka in Pune district of Maharashtra|website=www.findpincode.net|language=en-US|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180505205305/https://www.findpincode.net/maharashtra/pune/taluka-pune-city-pincodes|archive-date=5 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+᱙᱑-᱒᱐]] | registration_plate = MH 12, MH 14 | blank1_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱢᱟᱵᱟᱞ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱵᱟᱞ]], [[ᱥᱤᱨᱩᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱥᱤᱨᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ]], [[ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ]], [[ᱵᱷᱚᱥᱟᱨᱤ]] | blank3_name_sec1 = ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ ᱯᱨᱚᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | blank3_info_sec1 = ᱯᱩᱱᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ | website = http://www.pcmcindia.gov.in | footnotes = | official_name = }} <mapframe latitude="18.6298" longitude="73.7997" zoom="13" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 18.6298, 73.7997 ] } }, { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 73.7997, 18.6298 ] } } ] } </mapframe> '''ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱙᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱓ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮᱼᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|title=PCMC {{!}} City Location|website=www.pcmcindia.gov.in|language=en|access-date=2018-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806044146/http://www.pcmcindia.gov.in/location_info.php|archive-date=6 August 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.pcmcindia.gov.in/pdf/DP_report_TP/New%20Villeges%20DP%20Report/DP.pdf|title=Development Plan - 2021 for the newly merged areas in PCMC|date=May 2000|website=Official Website of PCMC|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331231708/https://www.pcmcindia.gov.in/pdf/DP_report_TP/New%20Villeges%20DP%20Report/DP.pdf|archive-date=31 March 2019|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/pimpri-chinchwad-transformation-of-pune-s-satellite-city/168402|title=Pimpri-Chinchwad: Transformation of Pune's satellite city|access-date=2018-06-05|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214552/http://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/pimpri-chinchwad-transformation-of-pune-s-satellite-city/168402|archive-date=15 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓᱐ ᱟᱨ ᱕᱗᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱥᱚᱢᱟᱱ' ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘° ᱓᱗' ᱠᱚᱧᱮ ᱞᱟᱴᱤᱴᱭᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱓° ᱔᱘' ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱚᱝᱜᱤᱴᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾<ref name="DP" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱵᱚᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱵᱚᱱᱟ]], [[ᱢᱩᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱢᱩᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱭᱚᱬᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{India census population| | title = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ | state = expanded | align = right | 1971 = 98572 | 1981 = 251769 | 1991 = 520639 | 2001 = 1006417 | 2011 = 1727692 | estimate = 2100000 | estyear = 2017<ref name=":9" /> | estref = | footnote = Population figures for Pimpri-Chinchwad.<br>Source: [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] }} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱗᱒᱙,᱖᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census1">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|title=Pune district census handbook - Census of India 2011|date=2014-06-16|website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121223400/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2725_PART_A_DCHB_PUNE.pdf|archive-date=21 November 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Census2">{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|title=Pimpri and Chinchwad City Population Census 2011 {{!}} Maharashtra|website=www.census2011.co.in|access-date=2018-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504011405/http://www.census2011.co.in/census/city/376-pimpri-and-chinchwad.html|archive-date=4 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱓᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱓% ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱗᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Census1 /><ref name=Census2 /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=Census1 /> ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙.᱒᱒% (᱙᱒.᱔᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ; ᱘᱕.᱓᱗% ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Census1 /><ref name=Census2 /> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=PCMCLocation /> ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Iyengar, A., 2013. ''Self-Perceptions of Heritage Language Shift among Young Sindhis in Pune'' (Doctoral dissertation, University of New England Armidale, NSW, Australia).</ref><ref>Kalamdani, K., 1993. "Pimpri Chinchwad". ''Architecture Plus Design'', 10(6), p.65.</ref> ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|84.21}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|6.91}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|lightpink|5.03}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|red|2.09}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|gold|1.14}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|#808080|0.34}} {{bar percent|Not stated|#808081|0.24}} }} ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Census2" /> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== {{Panorama |image = |height = 230 |alt = |caption = <center>ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱯᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜ</center> }} ᱯᱩᱱᱮ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=gmt>{{cite web|title=Pimpri Chinchwad, India|url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/india/pimpri-chinchwad/index.htm|publisher=wwp.greenwichmeantime.com|access-date=29 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228221248/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/india/pimpri-chinchwad/index.htm|archive-date=28 December 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ=== [[File:Departure Lounge Pune Airport India.jpg|thumb|right|250px|[[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]] ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱝᱚ ᱞᱚᱦᱮᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://pune.steci.org/about-pune-parish/pune-city/|title=Pune City|publisher=St. Thomas Evangelical Church of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825091211/http://pune.steci.org/about-pune-parish/pune-city/|archive-date=25 August 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] (ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱠᱯᱷᱟᱨᱴ ([[ᱞᱩᱯᱷᱛᱷᱟᱸᱥᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/City-gears-up-for-its-first-allbiz-class-FrankfurtPune-flight/329609/|title=City gears up for its first all-biz class Frankfurt-Pune flight|author=Express News Service|date=1 July 2008|work=The Indian Express|access-date=2 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314020349/http://www.expressindia.com/latest-news/City-gears-up-for-its-first-allbiz-class-FrankfurtPune-flight/329609/|archive-date=14 March 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-13/pune/27843652_1_pune-direct-flight-civil-aviation-minister|title=Pune goes global|date=13 December 2005|access-date=2 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105184037/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-12-13/pune/27843652_1_pune-direct-flight-civil-aviation-minister|archive-date=5 November 2012|url-status=dead|work=[[The Times of India]]|df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ====ᱥᱚᱲᱚᱠ==== {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = | width1 = 250 | alt1 = | caption1 = Empire Estate Flyover | image2 = Pune Highway.jpg | width2 = 250 | alt2 = | caption2 = Grade separators on the NH 48 | image3 = | width3 = 250 | alt3 = | caption3 = Nashik Phata Flyover, Pune's 1st two tier flyover }} ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱓᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱘ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱼᱵᱮ ᱡᱷᱤᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱮᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱫᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱠᱤ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ , ᱵᱚᱯᱚᱰᱤ, ᱫᱟᱯᱚᱰᱤ, ᱠᱚᱥᱟᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ, ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ, ᱱᱤᱜᱽᱰᱤ, ᱫᱮᱦᱩ ᱨᱚᱰ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ, ᱠᱤᱵᱟᱞᱮ, ᱢᱚᱢᱩᱨᱰᱤ, ᱜᱚᱦᱩᱸᱡᱮ, ᱛᱚᱞᱮᱜᱟᱶ ᱫᱟᱵᱷᱟᱰᱮ, ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱜᱟᱶ ᱢᱟᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱟᱥᱚᱨᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱥᱚᱨᱣᱟᱲᱤ, ᱵᱷᱚᱥᱨᱤ, ᱪᱤᱠᱷᱞᱤ, ᱢᱚᱥᱤ, ᱪᱤᱸᱵᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱫᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱴᱚᱨᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱴᱮᱞᱤᱥᱠᱚᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱵᱟᱭᱼᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱴᱟᱱᱮᱴ (alternative) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱼᱵᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱤᱵᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱖ᱼᱞᱮᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱸᱠᱨᱤᱴ, ᱮᱠᱥᱮᱥᱼᱠᱟᱱᱴᱨᱚᱞᱮᱰ ᱴᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.roadtraffic-technology.com/projects/mumbai/ |title=Mumbai-Pune Expressway, India |publisher=Road Traffic Technology |access-date=2010-08-21 |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002124346/http://www.roadtraffic-technology.com/projects/mumbai |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱙᱔.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Rs 7,000-cr project to add more lanes to expressway, NH-4 |url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/rs-7000-cr-project-to-add-more-lanes-to-expressway-nh-4/|access-date=21 November 2015|work=The Indian express|agency=Express News Agency|date=6 February 2015}}</ref> ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱮ ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{cite web |url=http://www.punediary.com/html/eway.html |title=Expressway pune mumbai pune, mumbai pune mumbai, express high way nh-4 national highway no4 |publisher=Punediary.com |access-date=2010-08-21 |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107064718/https://www.punediary.com/html/eway.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news| url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/mumbai-pune-expressway-may-soon-have-eight-lanes/articleshow/18642402.cms | work=The Times of India| title=Mumbai-Pune expressway may soon have eight lanes | date=23 February 2013}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20120401051300/http://www.pcmcindia.in/ Pimpri-Chinchwad Municipal Corporation Website] * *'''<big><u>''<span lang="mr" dir="ltr">Well Known companies, manufacturers and industrial service provider in Pune and PCMC below this footer</span>''</u></big>'''. * *[http://ssepune.in/ Shivshakti Engineering | Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125205612/http://ssepune.in/ |date=2021-11-25 }} *[http://www.balsonsheavylift.com/ Heavy Lift | Heavy Shift | Heavy Loading Services Pune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707081553/http://www.balsonsheavylift.com/ |date=2022-07-07 }} {{ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚ}} {{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}} {{ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱢᱯᱨᱤ ᱪᱤᱸᱪᱣᱟᱲ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] i5exmdvd49hfbxjs7woufnvnwm2ot2w ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ 0 19288 200256 174102 2026-11-08T16:11:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200256 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = File:কালি দিঘি, ধর্মনগর.JPG | image_alt = | image_caption = ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱤᱜᱷᱤ, ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ | coordinates = {{coord|24|22|42.7|N|92|10|41.9|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | governing_body = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]] | leader_title = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | leader_name = ᱯᱨᱚᱫᱭᱩᱛ ᱰᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 7.77 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 21 | population_total = 45887 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱕ | population_footnotes = | population_density_km2 = 5,906 | population_rank = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱾ | population_demonym = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref name=nclmanurep2010>{{cite web |url = http://www.nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |title = Report of the Commissioner for linguistic minorities: 52nd report (July 2014 to June 2015) |pages = 79–84 |publisher = Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |access-date = 16 February 2016 |df = dmy-all |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20161115133948/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf |archive-date=15 November 2016 }}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱙᱙᱒᱕᱐, ᱗᱙᱙᱒᱕᱑, ᱗᱙᱙᱒᱕᱓ | area_code = ᱐᱓᱘᱒᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = TR 05 XX YYYY | website = {{URL|www.northtripura.gov.in}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[File:Tripura map.png|thumb|right|150px|[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱟᱦᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱞᱵᱤᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱠᱚᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱭᱞᱟᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW16C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |access-date=20 April 2021}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF6600|92.37}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|6.88}} {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|blue|0.21}} {{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|orange|0.25}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|#808080|0.29}} <small>Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (0.10%)</small> }} ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ, ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱒,᱙᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://population-of.com/en/India/26/Dharmanagar/|title=Population Of Dharmanagar|website=population-of.com}}</ref> ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓.᱖᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱕.᱓᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱑.᱔᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱖᱕.᱔᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/population-of-india/literacy-rate.html|title=Literacy Rate in India|website=www.iloveindia.com|access-date=2022-02-20|archive-date=2022-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220021631/http://www.iloveindia.com/population-of-india/literacy-rate.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ !ᱵᱚᱫᱚᱞ |- | ᱑᱙᱙᱑ || ᱒᱕,᱘᱙᱗ || - |- | ᱒᱐᱐᱑ || ᱓᱐,᱗᱙᱐ || +᱑.᱔% |- | ᱒᱐᱑᱑ || ᱔᱐,᱕᱙᱕ || +᱒.᱘% |} {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)[<ref name="censusindia.gov.in">https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1600.XLSX</ref> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 92.83 |color1 = orange |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 2.67 |color2 = brown |label3 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value3 = 4.5 |color3 = blue }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱐,᱕᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱓᱗,᱖᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ ᱾<ref name="censusindia.gov.in">https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1600.XLSX</ref> ==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ== {{Weather box |location = ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ |metric first = Yes |single line = Yes | Jan record high C = 30 | Feb record high C = 33 | Mar record high C = 38 | Apr record high C = 40 | May record high C = 38 | Jun record high C = 40 | Jul record high C = 37 | Aug record high C = 37 | Sep record high C = 37 | Oct record high C = 35 | Nov record high C = 32 | Dec record high C = 28 |year record high C = 40 | Jan high C = 23 | Feb high C = 25 | Mar high C = 30 | Apr high C = 31 | May high C = 31 | Jun high C = 31 | Jul high C = 32 | Aug high C = 32 | Sep high C = 31 | Oct high C = 30 | Nov high C = 27 | Dec high C = 24 |year high C = 29 | Jan low C = 10 | Feb low C = 12 | Mar low C = 15 | Apr low C = 20 | May low C = 22 | Jun low C = 25 | Jul low C = 25 | Aug low C = 25 | Sep low C = 24 | Oct low C = 21 | Nov low C = 16 | Dec low C = 11 |year low C = 19 | Jan record low C = 5 | Feb record low C = 6 | Mar record low C = 6 | Apr record low C = 11 | May record low C = 16 | Jun record low C = 18 | Jul record low C = 20 | Aug record low C = 21 | Sep record low C = 20 | Oct record low C = 15 | Nov record low C = 10 | Dec record low C = 5 |year record low C = 5 | Jan precipitation mm = 11.4 | Feb precipitation mm = 12.8 | Mar precipitation mm = 57.7 | Apr precipitation mm = 142.3 | May precipitation mm = 248.0 | Jun precipitation mm = 350.1 | Jul precipitation mm = 353.6 | Aug precipitation mm = 269.9 | Sep precipitation mm = 166.2 | Oct precipitation mm = 79.2 | Nov precipitation mm = 19.4 | Dec precipitation mm = 5.1 |year precipitation mm = 1717.7 |source 1 = wunderground.com<ref name=weatherbox>{{cite web | url =http://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&Units=both | title =Historical Weather for Delhi, India | accessdate =27 November 2008 | publisher =Weather Underground | archive-date =6 January 2019 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190106223201/https://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&Units=both%20 | url-status =dead }}</ref> |date=November 2010}} ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱤᱠᱳᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱞᱤᱯᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Wikivoyage-inline}} * [http://www.jantareview.com/city.php?city=Dharmanagar JantaReview Dharmanagar Guide] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] av4g87j7q8fum5r9yrnet04t6r9mp4a ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ 0 19295 200189 198706 2026-11-08T14:14:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200189 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress and model (b. 1981)}} {{Distinguish|Raima Sen|Rii Sen|Rimi Sen}} {{Use dmy dates|date=February 2022}} {{Infobox person | name = ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ | image = Reema sen.jpg | image_size = | caption = Sen in 2012 | birth_date = {{birth date and age|1981|10|29|df=y}} | birth_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]] | occupation = {{Plainlist| *[[Actress]] *[[Model (people)|Model]] }} | height = | years active = 1996–2012 | children = 1 | spouse = {{married|Shiv Karan Singh|2012}} | education = [[St Thomas School, Kolkata]] }} '''ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑) <ref>{{cite web |publisher=bollyspice.com |title=Happy Birthday Reema Sen |url=http://bollyspice.com/view.php/3675-happy-birthday-reema-sen.html |access-date=16 May 2011 |date=29 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103235444/http://www.bollyspice.com/view.php/3675-happy-birthday-reema-sen.html |archive-date=3 January 2010}}{{bsn|date=July 2021}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱢᱚᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Reema Sen to get hitched |url=http://www.sify.com/news/reema-sen-to-get-hitched-news-entertainment-mccalWifbijsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803143943/http://www.sify.com/news/reema-sen-to-get-hitched-news-entertainment-mccalWifbijsi.html |url-status=dead |archive-date=3 August 2016 |website=Sify |access-date=7 June 2016 |date=1 February 2012}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱰᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱮᱱᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱥᱤᱣ ᱠᱟᱨᱟᱬ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱟ᱾ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱒ ᱯᱷᱟᱨᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱩᱫᱽᱨᱟᱣᱤᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Reemma-Sen-Shiv-Karan-Singh-engaged/articleshow/7514650.cms |title=Reemma Sen, Shiv Karan Singh engaged! - Times of India |work=The Times of India |access-date=20 September 2018}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱰᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/gautham-vasudev-menon-the-souths-yash-chopra-557134.html |title=Gautham Vasudev Menon – the south's Yash Chopra- Entertainment News, Firstpost |work=Firstpost |access-date=20 September 2018 |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱫᱟᱭ ᱠᱤᱨᱟᱬ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱥᱟᱸᱛᱷᱟ ᱱᱩᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱫᱷᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱦᱟᱢ ᱦᱚ ᱜᱟᱭᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ]] ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱸᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱨᱟᱨᱛᱷᱤᱞ ᱚᱨᱩᱣᱚᱱ ᱟᱨ ᱣᱟᱞᱞᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ <ref>{{Cite news |url=http://movies.rediff.com/report/2010/jan/14/south-tamil-movie-review-aayirathil-oruvan.htm |title=Aayirathil Oruvan is not for the faint hearted |work=Rediff |access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{Citation|title=Aayirathil Oruvan Movie Review {3/5}: Critic Review of Aayirathil Oruvan by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/aayirathil-oruvan/movie-review/5452515.cms|access-date=20 September 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ, ᱱᱟᱣᱟᱡᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱪᱟ ᱪᱟᱰᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱮᱯᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ===ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱩᱫᱩᱜᱟᱜ=== ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱢᱥᱟ ᱠᱟᱸᱣᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱨᱟᱛᱮᱸ" ᱵᱤᱰᱭᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/Reemma-Sen-appeared-in-the-video-of-Chandni-Raatein/articleshow/43142148.cms |title=Reemma Sen appeared in the video of Chandni Raatein - Times of India |work=The Times of India |access-date=20 September 2018}}</ref> ==ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱢᱮᱡᱽ== ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱣᱟᱢᱤᱛᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱤᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱟᱥᱞᱤᱞ ᱨᱩᱯᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱟ ᱥᱤᱴᱴᱤ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯ ᱨᱮ ᱜᱮᱨ ᱡᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱤ ᱣᱟᱨᱟᱸᱴ ᱡᱟᱨᱤ ᱮᱱᱟ᱾ <ref name="inrediff">{{cite web |work=in.rediff.com |title=Non-bailable warrants against Shilpa Shetty, Reema Sen |url=http://in.rediff.com/movies/2006/apr/21shilpa.htm |access-date=3 January 2007}}</ref> ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱡᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱣᱟᱨᱟᱸᱴ ᱡᱟᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱣᱟᱪᱤᱠᱟ ᱠᱟᱨᱛᱟ ᱫᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱩᱫᱫᱟ ᱨᱮ"ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱠᱥᱤ ᱵᱽᱞᱚ-ᱚᱯ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱡᱷᱟᱴᱠᱟ" ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role(s) ! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱚᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | ᱒᱐᱐᱐ | ''[[Chitram]]'' | Janaki | [[Telugu language|Telugu]] | Telugu Debut | <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-chitram.html |title=Movie Review - Chitram |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/telugu/profile.php?id=18833556&cid=2411 |title=Reema Sen |website=Sify |access-date=26 January 2020}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- | rowspan="4" | ᱒᱐᱐᱑ | scope="row" | ''[[Minnale (film)|Minnale]]'' | Reena Joseph | [[Tamil language|Tamil]] | Tamil Debut [[Filmfare Award for Best Female Debut - South]] | <ref name=FF>{{cite web |title=Best Debutants down the years... |url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html |website=[[Filmfare]] |date=10 July 2014 |access-date=21 January 2017}}</ref><br/><ref name="Five best characters played by Reema Sen">{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-reema-sen-five-best-characters-minnale-gangs-of-wasseypur-20562-2016-10-29 |title=Happy Birthday Reema Sen: Five best characters played by the birthday girl |website=India Today |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Bava Nachadu]]'' | Lahari | Telugu | | <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-bavanachadu.html |title=Movie review - Bava Nachadu |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Hum Ho Gaye Aapke]]'' | Chandni Gupta | [[Hindi]] | Hindi Debut | <ref>{{Cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2001/aug/03hum.htm |title=Rich guys have all the luck! |website=Rediff.com |date=3 August 2001 |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20010820-reema-sen-mistaken-for-one-of-moon-moon-sens-bollywood-struck-daughters-riya-and-raima-774041-2001-08-20 |title=Reema Sen mistaken for one of Moon Moon Sen's Bollywood-struck daughters Riya and Raima |website=India Today |date=20 August 2001 |access-date=28 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Manasantha Nuvve]]'' | Anu (Renu) | rowspan="3" |Telugu | | <ref>{{Cite web |url=https://bbfc.co.uk/releases/manasantha-nuvve-2002 |title=MANASANTHA NUVVE |website=[[British Board of Film Classification]] |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126175614/https://bbfc.co.uk/releases/manasantha-nuvve-2002 |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-manasanta.html |title=Movie review - Manasanta Nuvve |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | rowspan="3" |᱒᱐᱐᱒ | scope="row" | ''[[Seema Simham]]'' | Charulatha | | <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-seemasimham.html |title=Movie review - Seema Simham |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Adrustam]]'' | Asha | | <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-adrustam.html |title=Movie review - Adrustam |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/adrustam-review-telugu-pclurDjbcifad.html |title=Adrustam Review |website=Sify |access-date=26 January 2020 |archive-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128134759/http://www.sify.com/movies/adrustam-review-telugu-pclurDjbcifad.html |url-status=dead}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Bagavathi]]'' | Anjali | rowspan="2" |Tamil | | |- | rowspan="8" |2003 | scope="row" | ''[[Dhool]]'' | Swapna | Nominated - [[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Tamil]] | <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2003/jan/23dhool.htm |title=Vikram turns up trumps with Dhool |website=Rediff.com |date=23 January 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Jaal: The Trap]]'' | Anita Choudhary | Hindi | | <ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india/jaal-the-trap/story-GellPHrjdVRgB3yQoItWFO.html |title=Jaal - The Trap Sunny Deol, Tabu, Reema Sen, Amrish Puri |website=Hindustan Times |date=19 July 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Veede]]'' | Swapna | rowspan="2" |Telugu | | <ref>{{Cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/veede |title=Veede (2003) |website=Rotten Tomatoes |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-veede.html |title=Movie review - Veede |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''Neetho Vastha'' | Asha | | <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/Reema-aims-to-conquer/articleshow/201083.cms |title=Reema aims to conquer |website=The Times of India |date=25 September 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Jodi Kya Banayi Wah Wah Ramji]]'' | Priyanka | Hindi | | <ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jodi-kya-banayi-wah-wah-ramji/cast/ |title=Jodi Kya Banayi Wah Wah Ramji |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Jay Jay]]'' | Herself | rowspan="2" |Tamil | Special appearance in song "May Maasam" | <ref>{{Cite web |url=https://movietimes.ca/movies/Jay-Jay/celebrities |title=Jay Jay Cast and Crew |website=MovieTimes.ca |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126175403/https://movietimes.ca/movies/Jay-Jay/celebrities |url-status=dead }}</ref> |- | scope="row" | ''[[Enakku 20 Unakku 18]]'' | rowspan="2" | Priyanka | rowspan="2" | Guest appearance | rowspan="2" | <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/Tollywood-was-too-busy-shooting-to-celebrate-Holi/articleshow/40812942.cms |title=Tollywood was too busy shooting to celebrate Holi! |website=The Times of India |date=20 March 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Enakku 20 Unakku 18|Nee Manasu Naaku Telusu]]'' | rowspan="2" | Telugu |- | rowspan="5" | 2004 | scope="row" | ''[[Anji (film)|Anji]]'' | rowspan="2" | Herself | Special appearance in song "Mirapakaya Bajji" | |- | scope="row" | ''[[Aan: Men at Work]]'' | Hindi | Special appearance in song "Jugnu Ki Payal Bandhi Hai" | |- | scope="row" | ''[[Iti Srikanta]]'' | Rajlakshmi | [[Bengali language|Bengali]] | Bengali Debut | <ref>{{Cite web |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6ae87c |title=ITI SRIKANTA (2004) |website=[[British Film Institute]] |access-date=27 January 2020 |archive-date=27 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127030329/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6ae87c |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-s-bengali-film-becomes-ilavarasi-in-tamil-imagegallery-kollywood-lhtlQaeegbjsi.html |title=Reema's Bengali film becomes Ilavarasi in Tamil! |website=Sify |access-date=27 January 2020 |archive-date=10 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210043836/http://www.sify.com/movies/reema-s-bengali-film-becomes-ilavarasi-in-tamil-imagegallery-kollywood-lhtlQaeegbjsi.html |url-status=dead}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Chellamae]]'' | Mythili | rowspan="2" |Tamil | Nominated - [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil]] | <ref name="Five best characters played by Reema Sen" /> |- | scope="row" | ''[[Giri (film)|Giri]]'' | Priya | | <ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/nesamani-forever-12-films-are-still-remembered-only-vadivelus-comedy-102697 |title=Nesamani forever: 12 films that are still remembered only for Vadivelu's comedy |website=The News Minute |date=30 May 2019 |access-date=27 January 2020}}</ref> |- | 2005 | scope="row" | ''[[News (film)|News]]'' | Pooja | [[Kannada]] | Kannada debut | <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/review/news/20050809.htm |title=Upendra's top class in News |website=Rediff.com |date=9 August 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref> |- | rowspan=5|2006 | scope="row" | ''[[Malamaal Weekly]]'' | Sukmani | Hindi | | <ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/reema-sen-weds-hotelier-in-delhi/story-Sonfms5RxtHItRY8V5cJ7M.html |title=Reema Senweds hotelier in Delhi |website=Hindustan Times |date=14 March 2012 |access-date=27 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Bangaram (film)|Bangaram]]'' | Reporter | Telugu | | <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-in-bangaram-news-telugu-kkfvzugejbbsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127024338/https://www.sify.com/movies/reema-in-bangaram-news-telugu-kkfvzugejbbsi.html |url-status=dead |archive-date=27 January 2020 |title=Reema in 'Bangaram'! |website=Sify |date=6 October 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.behindwoods.com/features/News/News34/20-10-05e/telugu-movies-news-reema.html |title=Reema Sen in Telugu movie Bangaram |website=Behindwoods.com |date=20 October 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Thimiru]]'' | Srimathy | rowspan="3" | Tamil | | <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2006/aug/04thimuru.htm |title=Thimiru is a time-pass flick |website=Rediff.com |date=4 August 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-lucky-lady-news-tamil-kkfviAdgjgisi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127030615/https://www.sify.com/movies/reema-lucky-lady-news-tamil-kkfviAdgjgisi.html |url-status=dead |archive-date=27 January 2020 |title=Reema —Lucky lady! |website=Sify |date=8 August 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Vallavan]]'' | Geetha | | <ref name="Five best characters played by Reema Sen" /><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2006/oct/23val.htm |title=Very little going for Vallavan |website=Rediff.com |date=23 October 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/kanna-3-laddu-thinna-aasaiya/vallavan---sandhya-reema-sen-nayanthara.html |title=VALLAVAN – SANDHYA, REEMA SEN, NAYANTHARA |website=Behindwoods.com |access-date=27 January 2020}}</ref>|- | scope="row" | ''[[Rendu]]'' | Velli | | |- | 2007 | scope="row" | ''[[Yamagola Malli Modalayindi]]'' | Vaijayanti | Telugu | | <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/previews/Yamagola-Malli-Modalaindhi/articleshow/2141660.cms |title=Yamagola Malli Modalaindhi |website=The Times of India |date=22 June 2007 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | 2009 | scope="row" | ''[[Chal Chala Chal]]'' | Payal | Hindi | | <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14852181&cid=2408 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209105507/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14852181&cid=2408 |url-status=dead |archive-date=9 February 2009 |title=Reema Sen speaks about Chal Chala Chal |website=Sify |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2010 | scope="row" | ''[[Aayirathil Oruvan (2010 film)|Aayirathil Oruvan]]'' | Anitha Pandian | Tamil |[[Ananda Vikatan Cinema Awards|Ananda Vikatan Cinema Awards for Best Villain — Female]] Nominated - [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil]]<br/> Nominated - [[Vijay Award for Best Actress]] Nominated - [[Vijay Award for Best Villain]] | <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2010/jan/19/praises-pour-in-for-reemma-sen-161888.html |title=Praises pour in for Reemma Sen |website=The New Indian Express |date=19 January 2010 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Aakrosh (2010 film)|Aakrosh]]'' | Jhamunia | Hindi | | <ref>{{Cite web |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/reema-sen-wants-to-make-a-comeback-to-bollywood-960.html |title=Reema Sen Wants To Make A Comeback To Bollywood |website=The Times of India |date=24 June 2010 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2011 | scope="row" | ''[[Mugguru]]'' | Balatripura Sundari | Telugu | | <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/reema-sen-roots-for-commerce/article2213875.ece |title=Reema Sen roots for commerce |website=The Hindu |date=9 July 2011 |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126180156/https://www.thehindu.com/features/cinema/reema-sen-roots-for-commerce/article2213875.ece |url-status=dead}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Rajapattai]]'' | Herself | Tamil | Special appearance in song "Rendu Laddu" | <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/rajapattai-on-dec-23-imagegallery-kollywood-lmbrUKdihfasi.html |title=Rajapattai on Dec 23 |website=Sify |access-date=26 January 2020 |archive-date=23 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623081714/http://www.sify.com/movies/rajapattai-on-dec-23-imagegallery-kollywood-lmbrUKdihfasi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/india/rajapattai-will-hit-screens-in-december-412878.html |title='Rajapattai' will hit screens in December |website=CNN-News18 |date=25 October 2011 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | rowspan="3" | 2012 | scope="row" | ''[[Gangs of Wasseypur – Part 1]]'' | rowspan="2" | Durga | rowspan="2" | Hindi | rowspan="2" | | rowspan="2" | <ref name="Five best characters played by Reema Sen" /><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/anurag-took-me-to-a-different-level-reema-sen-news-bollywood-mhkjQafjhafsi.html |title=Anurag took me to a different level: Reema Sen |website=Sify |date=1 August 2012 |access-date=26 January 2020 |archive-date=14 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814151319/http://www.sify.com/movies/anurag-took-me-to-a-different-level-reema-sen-news-bollywood-mhkjQafjhafsi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://zeenews.india.com/entertainment/wellness/reema-slams-size-zero-trend-thanks-vidya-for-making-curves-trendy_114932.html |title=Reema slams "size zero" trend, thanks Vidya for making curves trendy |website=Zee News |date=9 July 2012 |access-date=26 January 2020}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Gangs of Wasseypur – Part 2]]'' |- | scope="row" | ''[[Sattam Oru Iruttarai (2012 film)|Sattam Oru Iruttarai]]'' | Kausalya Raman | Tamil | | <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-resumes-shoot-for-sattam-oru-iruttarai-news-tamil-mhdm3pfhhgfsi.html |title=Reema resumes shoot for 'Sattam Oru Iruttarai' |website=Sify |date=3 July 2012 |access-date=26 January 2020 |archive-date=30 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830160933/http://www.sify.com/movies/reema-resumes-shoot-for-sattam-oru-iruttarai-news-tamil-mhdm3pfhhgfsi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Reema-Sen-turns-cop/articleshow/15892640.cms |title=Reema Sen turns cop! |website=The Times of India |date=15 January 2017 |access-date=26 January 2020}}</ref> |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Bollywood Hungama person}} * {{Rotten Tomatoes}} * {{Instagram}} {{Portal bar|Bollywood}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Sen, Reema}} [[Category:1981 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses in Tamil cinema]] [[Category:Actresses in Bengali cinema]] [[Category:Actresses from Kolkata]] [[Category:Actresses in Hindi cinema]] [[Category:Actresses in Telugu cinema]] [[Category:Actresses in Kannada cinema]] [[Category:21st-century Indian actresses]] [[Category:Filmfare Awards South winners]] [[Category:Female models from Kolkata]] kv039dtg6td4tdrh89u6b6rrx4o2at1 ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ 0 19353 200482 197509 2026-11-08T21:03:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200482 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ | official_name = ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | blank_emblem_size = 100px | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT guideline. --> | native_name_lang = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a=Ubcity2.jpg | photo3b=Lalbagh Glasshouse night panorama.jpg | photo5a=Vidhana Souda Bangalore.jpg | photo4b=ISKCON Bangalore Temple.jpg | photo3a=Bangalore Palace - Jayamahal.jpg | photo4a=BangaloreInfosys.jpg | spacing = 3 | color_border = #FFFFFF | color = | size = 250 }} | image_alt = | image_caption = ''From top, left to right:'' [[UB City]], [[Bangalore Palace]], [[Lal Bagh]] Glass House, [[Infosys]] pyramid, [[ISKCON Temple, Bangalore|ISKCON Temple]] at night, [[Vidhana Soudha]] | nicknames = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ,<ref name="cnn-Dec2012" /> ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ,<ref name="Basavaraja" /> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=India/Karnataka/Bangalore Urban.map}} | map_caption = Interactive map outlining Bangalore | pushpin_map = India | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱢᱤᱨᱛᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|12|58|44|N|77|35|30|E|type:city_region:IN-KA|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] | subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ | subdivision_name2 = ᱵᱚᱭᱟᱞᱩᱥᱤᱢᱟ | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱕᱓᱗ | founder = [[ᱠᱮᱢᱯᱮ ᱜᱳᱣᱰᱟ ᱑]] | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ * ᱵᱨᱤᱦᱟᱛ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ * ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱬ | leader_title1 = Administrator <br />{{small|(In absence of Mayor)}} | leader_name1 = ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱥᱤᱝ, [[Indian Administrative Service|IAS]] | leader_title2 = [[ᱵᱨᱤᱦᱟᱛ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ|ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] | leader_name2 = ᱜᱚᱣᱨᱟᱵᱽ ᱜᱩᱯᱛᱟ, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/gaurav-gupta-is-new-bbmp-commissioner/article34208951.ece |title=Gaurav Gupta is new BBMP Commissioner |newspaper=The Hindu |date=31 March 2021}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=History of BBMP |url=https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |website=Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike (BBMP) |access-date=20 May 2021 |archive-date=2 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102002519/https://bbmp.gov.in/historyofbbmp.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Introduction - BMRDA |url=https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |website=Bangalore Metropolitan Region Development Authority |access-date=20 May 2021 |archive-date=20 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520173907/https://bmrda.karnataka.gov.in/info-1/Introduction/en |url-status=dead }}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 741 | area_metro_km2 = 8005 | elevation_m = 920 | population_as_of = 2011 | population_total = 8443675 | population_footnotes = <ref name="census2011.co.in Bangalore" /> | population_rank = ᱛᱮᱥᱟᱨ | population_density_km2 = auto | population_urban = 10,456,000 | population_urban_footnotes = <ref name="UNcities2016" /> | population_blank1_title = ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱕ ᱟᱱᱟᱜ]] | population_blank1_footnotes = <ref name="ua_2011">{{cite web |title=INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011 |url=http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 |website=Press Information Bureau, Mumbai |publisher=National Informatics Centre | access-date=20 August 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150630112755/http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 | archive-date=30 June 2015 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | population_demonym = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱩ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱭᱟᱱ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱤᱜᱟ | blank_name_sec1 = [[Gross metropolitan product|Metro GDP]] <!-- GDP consensus approach, per [[Wikipedia talk:WikiProject Indian Economy#City economy size and rank claims – a consensual approach|WikiProject Indian Economy talk]] --> | blank_info_sec1 = $᱑᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=gdp /> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱕᱖᱐ xxx | area_code = +᱙᱑-(᱐)᱘᱐ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#KA—Karnataka|KA]]-01, 02, 03, 04, 05, 41, 50, 51, 52, 53, 57, 58, 59, 60, 61 | blank2_name = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank2_info = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |access-date=14 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016}}</ref> | website = {{URL|www.bbmp.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ/ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="2011 pp tableA2">{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/india-karnataka.php |title=Karnataka (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards – Population Statistics in Maps and Charts}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱠᱚᱱ ᱯᱚᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱣᱮᱫ ᱦᱚᱭᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ == ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ''ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ'' ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱜᱮᱦᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯᱮ ᱜᱚᱣᱰᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ "ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨ ᱜᱚᱞᱞᱩ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ: ವೀರಗಲ್ಲು; ᱥᱟᱦᱟᱵᱽᱫᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱨᱳ ᱥᱴᱳᱱ', ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱰᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱞᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ" ᱫᱚ ᱘᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="OtherNames">{{cite news |first=K |last=Chandramouli |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm |title=The city of boiled beans |newspaper=[[The Hindu]] |date=25 July 2002 |access-date=10 June 2012 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505010927/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/25/stories/2002072500270200.htm |archive-date=5 May 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="TheHinduinscription">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm |title=Inscription reveals Bengaluru is over 1,000 years old |date=20 August 2004 |access-date=10 June 2012 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213021302/http://www.hindu.com/2004/08/20/stories/2004082016400300.htm |archive-date=13 February 2012 |url-status=dead |newspaper=[[The Hindu]] }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == == ᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:BangaloreLake.jpg|thumb|ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱥᱚᱨᱚᱜᱷᱚᱴᱴᱟ ᱡᱷᱤᱞ]] ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱙᱕᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱮᱴᱮᱥᱤᱭᱚᱥ ᱰᱮᱠᱠᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ground water"> {{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/karnataka/BANGALORE_URBAN_BROCHURE.pdf |title=Ground water information booklet |publisher=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of India |access-date=16 June 2012 |date=December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517230107/http://cgwb.gov.in/District_Profile/karnataka/BANGALORE_URBAN_BROCHURE.pdf |archive-date=17 May 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Coord|12|58|44|N|77|35|30|E}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱗᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="area">{{cite web |url=http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |title=Finance budget for 2007–08 |publisher=Government of Karnataka |access-date=28 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628141329/http://www.kar.nic.in/finance/bud2007/bs07e.pdf |archive-date=28 June 2007 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=District census handbook- Bangalore rural |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2929_PART_A_DCHB_BANGALORE%20RURAL.pdf |publisher=Directorate of census operations Karnataka| access-date=26 October 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20161114052450/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2929_PART_A_DCHB_BANGALORE%20RURAL.pdf| archive-date=14 November 2016| url-status=live}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == <!-- [[File:Bangalore Nandi Temple.jpg|thumb|left|upright|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱵᱚᱱᱚᱜᱩᱰᱤ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] --> {{IndiaCensusPop | title= Population growth | state= | 1941= 406760 | 1951= 778977 | 1961= 1207000 | 1971= 1654000 | 1981= 2922000 | 1991= 4130000 | 2001= 5101000 | 2011= 8425970 | estimate= | estyear= | estref= | footnote= Source: [[Census of India]]<ref name="Census population"> {{cite web |url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf |title=Census population |work=Census of India |page=21 |access-date=7 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120519132559/http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf |archive-date=19 May 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title=Provisional population totals, Census of India 2011 | access-date=29 November 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} [[File:Sunset at Nagawara, Bangalore (2019).jpg|thumb|Sunset over the city from Nagawara|alt=|left]] [[File:Shivoham Shiva Statue.jpg|thumb|200px|Lord [[Shiva]] statue at [[Shivoham Shiva Temple]]|alt=|left]] ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱘,᱔᱔᱓,᱖᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱐,᱔᱕᱖,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="UNcities2016">{{cite web |title=The World's Cities in 2016 |url=https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf |publisher=[[United Nations]] |access-date=4 March 2017 |page=4 |date=October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112211410/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf |archive-date=12 January 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="census2011.co.in Bangalore">Bangalore Metropolitan/City Population section of {{cite web |title=Bangalore Population Sex Ratio in Bangalore Literacy rate Bangalore |url=http://www.census2011.co.in/census/city/448-bangalore.html |website=[[2011 Census of India]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126061217/http://www.census2011.co.in/census/city/448-bangalore.html |archive-date=26 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱘.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱾<ref name="2011UA">{{cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |work=Censusindia |publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=17 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="census11">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=censusindia.gov.in |title=Cities having population 1 lakh and above | access-date=24 July 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=7 May 2012 | url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱓᱘% ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤᱭᱚᱸᱥ", [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱛᱮᱫᱚ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱩᱨᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱩ" ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱩᱨᱤᱜᱟᱨᱩ" ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨᱵᱟᱝ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱛᱮᱫᱚ "ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-09-13|title=Banglori Dakhni: How a language associated with Hyderabad thrives in Bengaluru too|url=https://www.thenewsminute.com/article/banglori-dakhni-how-language-associated-hyderabad-thrives-bengaluru-too-108850|access-date=2021-07-25|website=The News Minute|language=en}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="kannadapop">{{Cite news |url=http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm |title=Kannadigas assured of all support |date=23 July 2004 |access-date=10 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20110630035953/http://www.hindu.com/2004/07/23/stories/2004072310610400.htm |archive-date=30 June 2011 |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |df=dmy-all}}</ref> {{bar box | title=ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="GISData" /> | titlebar=#Fcd666 | left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float=right | bars= {{bar percent|ᱦᱤᱱᱫᱩ|darkorange|78.87}} {{bar percent|ᱤᱥᱞᱟᱢ|green|13.90}} {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|dodgerblue|5.61}} {{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.97}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|darkkhaki|0.15}} {{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|0.06}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|black|0.44}} }} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱗᱘.᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="GISData">{{cite web |title=Population By Religious Community – Karnataka |year=2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |format=XLS |publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=13 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 |url-status=live}}.Click on arrow adjacent to state Karnataka so that a Microsoft excel document is downloaded with district wise population of different religious groups. Scroll down to BBMP (M. Corp. + OG) in the document at row no. '''596'''.</ref> ᱢᱩᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓.᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱭᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕.᱖% ᱟᱨ ᱑.᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱵᱷᱮᱨᱮᱜᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱫᱩᱜᱩᱱᱟ ᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011 |publisher=[[Government of India]] | access-date=28 December 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | archive-date=13 November 2011}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱷᱩᱯᱲᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="indiancityslums">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/ |title=Total Population, Slum Population&nbsp;... | archive-url=https://web.archive.org/web/20070806121833/http://www.censusindia.net/results/slum/slum2.html | archive-date=6 August 2007}} Census of India, 2001. 2006. [[Government of India]]</ref> === ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ === {{Pie chart |caption = ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑) |label1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |value1 = 44.5 |color1 = blue |label2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |value2 = 15 |color2 = navy |label3 = [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] |value3 = 14|color3 = aqua |label4 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value4 = 12 |color4 = green |label5 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value5 = 6|color5 = orange |label6 = [[ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ]] |value6 = 3|color6 = teal |label7 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] |value7 = 2.07 |color7 = red |label8 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |value8 = 4.42 |color8=grey}} ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱔.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱕.᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱑᱔% ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], ᱑᱒% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱖% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱓% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱒.᱐᱗% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=C-16 Population By Mother Tongue - Town Level|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html|access-date=2021-07-27|website=censusindia.gov.in}} See BBMP (M Corp. +OG) (Part)</ref><ref>{{cite book |last1=Kaminsky |first1=Arnold P. |last2=Long |first2=Roger D. |title=India Today: An Encyclopedia of Life in the Republic: An Encyclopedia of Life in the Republic |volume=1 |edition=reprint |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |page=75 |isbn=978-0-313-37463-0}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ 'ᱳᱞᱰ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱨᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Keith |last2=Ogilvie |first2=Sarah |title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |edition=revised |publisher=Elsevier |year=2010 |page=577 |isbn=978-0-08-087775-4}}</ref> == ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ == {{wide image|Bangalore Panorama edit1.jpg|780px|align-cap=center|Bangalore city skyline showing UB City to the left and Richmond Town area to the right|1020px|center|alt=The Bangalore Skyline}}ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|date=2019-03-22|title=Bengaluru: Economy, Industries, and Infrastructure|url=https://www.india-briefing.com/news/city-spotlight-bangalore-6371.html/|access-date=2021-08-24|website=India Briefing News|language=en}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱓᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='Bangalore will become the world's largest IT cluster by 2020'|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/%E2%80%98Bangalore-will-become-the-world%E2%80%99s-largest-IT-cluster-by-2020%E2%80%99/article20909098.ece|access-date=2021-08-16|website=@businessline|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱜ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='Bangalore will become the world's largest IT cluster by 2020'|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/%E2%80%98Bangalore-will-become-the-world%E2%80%99s-largest-IT-cluster-by-2020%E2%80%99/article20909098.ece|access-date=2021-08-16|website=@businessline|language=en}}</ref>ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱴᱮᱠᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱭᱚᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ (ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ, ᱢᱟᱥᱤᱱᱟᱨᱤᱢ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ, ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱷᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱽᱨᱤᱡᱽ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-22|title=Bengaluru: Economy, Industries, and Infrastructure|url=https://www.india-briefing.com/news/city-spotlight-bangalore-6371.html/|access-date=2021-08-16|website=India Briefing News|language=en}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱜᱳᱰᱤ, ᱵᱤᱫᱟᱫᱤ, ᱵᱳᱢᱢᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱢᱢᱟᱥᱟᱸᱫᱽᱨᱟ, ᱰᱚᱢᱞᱩᱨ, ᱦᱩᱰᱤ, ᱣᱚᱦᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱰᱳᱰᱰᱟᱵᱚᱞᱞᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱦᱳᱥᱠᱳᱴᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱴᱴᱤᱦᱚᱞᱞᱤ, ᱭᱮᱞᱚᱦᱚᱸᱠᱟ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱤᱱᱭᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱞᱚᱱᱫᱩᱨ, ᱱᱚᱨᱥᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱤᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brief Industrial Profile of Bangalor Rural District|url=https://msmedibangalore.gov.in/files/Bengaluru%20Rural.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Brief Industrial Profile of Bangalor District|url=https://msmedibangalore.gov.in/files/Bengaluru%20Urban.pdf|url-status=live}}</ref> ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱚᱨᱪᱭᱩᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮᱞᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Bengaluru has become the hotspot for Fortune 500 giants, global companies to set up innovation centres|url=https://www.businessinsider.in/bengaluru-has-become-the-hotspot-for-fortune-500-giants-global-companies-to-set-up-innovation-centres/articleshow/52567790.cms|access-date=2021-08-16|website=Business Insider}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Infosys_(4911287704).jpg|left|thumb|ᱤᱱᱯᱷᱚᱥᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ]] [[File:Mercedes-Whitefield-1.jpg|left|thumb|ᱣᱦᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱤᱞᱰ , ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱨᱥᱤᱰᱤᱡᱽᱼᱵᱮᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱰᱤ]] [[File:World Trade Center Bangalore.jpg|thumb|ᱨᱟᱡᱟᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]]]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱠᱚᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱤᱴᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-06-24|title=How Bangalore Became Asia's Silicon Valley|url=https://thescalers.com/how-bangalore-became-asias-silicon-valley/|access-date=2021-08-16|website=The Scalers|language=en-US}}</ref> ᱤᱱᱯᱷᱚᱥᱤᱥ, ᱣᱤᱯᱨᱳ, ᱢᱟᱭᱤᱸᱰᱴᱨᱤ, ᱮᱢᱯᱷᱮᱥᱤᱥ, ᱯᱷᱞᱤᱯᱠᱟᱨᱴ, ᱢᱤᱱᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Shubham|date=2021-03-09|title=Top 10 IT Companies in Bangalore in 2021 - StartUpCrow|url=https://startupcrow.com/top-it-companies-in-bangalore/|access-date=2021-08-16|language=en-US|archive-date=2021-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816123855/https://startupcrow.com/top-it-companies-in-bangalore/|url-status=dead}}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == === ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱦᱟᱦᱟᱨ === [[File:Bengaluru-airport.jpg|thumb|The [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|left]] ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱚᱱᱦᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ ᱜᱩᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴᱤᱭᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ managed ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ ᱢᱚᱵᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱮᱴᱤᱥᱤ) ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bbmp.gov.in/ Bruhat Bengaluru Mahanagara Palike] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100225072009/http://www.bbmp.gov.in/ |date=25 February 2010 }} * [http://www.bdabangalore.org/ Official website of Bangalore Development Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705010621/http://www.bdabangalore.org/ |date=2022-07-05 }} * {{curlie|Regional/Asia/India/Karnataka/Localities/Bangalore/}} * [https://www.britannica.com/place/Bangalore-India "Bengaluru"]—''Encyclopædia Britannica'' entry {{Geographic location |Centre=ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ |North=[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |East=[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |South=[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] |West=''[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]'' }} {{Navboxes | title=Articles related to Bangalore | list = {{Bangalore topics|left}} {{Navboxes | title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale | list = '''[[Geographic coordinate system|Lat. and Long.]] {{Coord|12|58|44|N|77|35|30|E|display=inline}}''' }} {{ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ}} {{Megacities}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{World's most populated urban areas}} }} {{Portalbar|India|Bangalore|Geography}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1537 establishments in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[Category:High-technology business districts in India]] [[Category:Indian capital cities]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[Category:Populated places established in 1537]] [[Category:Geographical articles missing image alternative text]] c7161n1rp9jtj8lvbjvylh2lj664vjf ᱰᱨ. ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱚᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ 0 19855 200365 169773 2026-11-08T18:37:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200365 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=ᱰᱨ. ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱚᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<br />ᱫᱤᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱜᱟᱲ|principal=R. N. Dubey<ref>{{Cite web|title=Message From Principal|url=https://www.drbrambedkarcollege.ac.in/principal-message|website=drbrambedkarcollege.ac.in|access-date=17 February 2022|archive-date=2 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302033327/http://www.drbrambedkarcollege.ac.in/principal-message|url-status=dead}}</ref>|website={{URL|drbrambedkarcollege.ac.in}}|coordinates={{coord|51.7547|N|1.2578|W|type:edu|format=dms|display=inline,title}}|location=Wazirabad Road, [[Delhi]]|campus={{convert|9|acre|m2|abbr=on}} green area, Northeast District|faculty=88|postgrad=''None''|undergrad=1650|chairman=Deepanshu Shrivastava|image_size=150px|type=[[Public university|Public]]|parent=University of Delhi|established=1991|free=[[B. R. Ambedkar]]|free_label=Named After|mottoeng=Shine in your own Glory|motto=Atto Deepo Bhava|logo=[[File:BRACLogo.jpg]]}} aubveu0yjxdls0dvbzvfmj46rk6eh94 ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ 0 20158 200418 186452 2026-11-08T19:21:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200418 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = <!--or, other_names--> | former_name = | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ᱢᱮᱱᱮᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | established = ᱒᱐᱐᱖; ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliation = [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱚᱥᱩ | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = ᱫᱷᱮᱨᱩᱣᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ | city = [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] | state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | province = | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | postcode = ᱗᱒᱑᱑᱐᱒ | coordinates = {{coord|22.4169349|N|87.2966016|E|region:IN-WB_type:edu|display=title,inline}} | pushpin_map = India West Bengal#India | campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = http://www.oist.edu.in/ | logo = | logo_size = 150px | logo_alt = | footnotes = }} '''ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱭᱤᱪᱰᱤ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of Vidyasagar University |url=http://vidyasagar.ac.in/academics/AffiliatedColleges.aspx |access-date=2022-06-01 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123080705/http://vidyasagar.ac.in/academics/AffiliatedColleges.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ== ===ᱥᱟᱬᱮᱥ=== *ᱵᱟᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ *ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱵᱟᱭᱚᱞᱚᱡᱤ *ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * https://web.archive.org/web/20220601183015/http://www.oist.edu.in/ {{ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} djrbzbts5uaxzfmlasdzh7k0u485fng ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 20192 200086 129705 2026-11-08T12:27:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200086 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' |type=shape |id=Q2086190 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ |type2=line|id2=Q1502|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ }} | map_alt = | map_caption = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 1422 | area_footnotes = | population_as_of = 2011 | population_total = 64937 | population_footnotes = | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱙᱗.᱙᱑% | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name2 = ᱓ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://serchhip.nic.in/}} }} '''ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱔᱒᱑.᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Handbook">{{Cite web|title=District Census Handbook, Serchhip: Village and town Wise Primary Census Abstract (PCA) |work=Census 2011, Mizoram |publisher=Directorate of Census Operations, Mizoram |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1505_PART_B_DCHB_SERCHHIP.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825215750/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1505_PART_B_DCHB_SERCHHIP.pdf |archive-date=25 August 2015 |url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱩᱝᱫᱟᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱝᱥᱩᱞᱛᱷᱞᱤᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Handbook" /><ref>{{Cite book|editor=Bhatt, S. C. |editor2=Bhargava, Gopal K. |year=2006 |chapter=Chapter 7. Government and Politics |title=Land and People of Indian States and Union Territories, volume 19 Mizoram|location=Delhi, India |publisher=Kalpaz Publications |pages=65&ndash;70, [https://books.google.com/books?id=EJEZRa_4R8wC&pg=PA69 page 69] |isbn=81-7835-375-X }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱭᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ (᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="districtcensus">{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ|ᱢᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] (ᱵᱟᱨᱢᱟ) ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Elect-plan-DP">{{Cite web|title=Serchhip District: District Profile |work=District Election Plan |year=2008 |publisher=Office of Deputy Commissioner, Serchhip District |url=http://serchhip.nic.in/ePlan/District%20Profiles.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825203251/http://serchhip.nic.in/ePlan/District%20Profiles.pdf |archive-date=25 August 2015 |url-status=live}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|blue|97.70}} {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|1.53}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.52}} {{bar percent|Not Stated|black|0.09}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|grey|0.05}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|olive|0.01}} {{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|0.01}} {{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.01}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱔,᱙᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱤᱯᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱤᱞ]] ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 1 October 2011 | quote = Marshall Islands 67,182 July 2011 est. | archive-date = 27 September 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱖᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱖ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐.᱕᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱗᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱗.᱙᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| author=census2011 |title=Serchhip District : Census 2011 data | url= http://www.census2011.co.in/census/district/390-serchhip.html |work= census2011.co.in |access-date= 15 June 2013}}</ref> ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Elect-plan-DP" />{{historical populations|25=1971|26=34,381|27=1981|28=37,803|29=1991|30=46,222|31=2001|32=54,460|33=2011|34=64,937|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ== ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱣᱟᱝᱞᱩᱝ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment |title=Protected areas: Mizoram. |url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm |access-date=25 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm |archive-date=23 August 2011 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Protected Area Network in India |page=27 |publisher=Wildlife Division, Ministry of Environment and Forests, Government of India |url=http://www.moef.nic.in/downloads/public-information/protected-area-network.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115125634/http://moef.nic.in/downloads/public-information/protected-area-network.pdf |archive-date=15 January 2013 |url-status=live}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * [https://serchhip.nic.in/ Serchhip district website] * {{Cite web |title=Base Map of Serchhip District, Mizoram |work=Agriculture - Remote Sensing and GIS |publisher=Department of Agriculture, Government of Mizoram |url=http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/Location%20Map/Serchhip/base%20map.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825205814/http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/Location%20Map/Serchhip/base%20map.jpg |archive-date=25 August 2015 |url-status=dead}} * {{Cite web |title=Drainage Map of Serchhip District, Showing Coding up to Mico Watershed, Mizoram |work=Agriculture - Remote Sensing and GIS |publisher=Department of Agriculture, Government of Mizoram |url=http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/wSHED.WMF/serchhip.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825210604/http://agriculturemizoram.nic.in/Photos/GIS/wSHED.WMF/serchhip.jpg |archive-date=25 August 2015 |url-status=dead}} {{Clear}} {{Geographic location |Centre = ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = |Northeast = [[ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |East = |Southeast = ''[[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]]'' |South = |Southwest = [[ᱞᱩᱝᱞᱮᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = |Northwest = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ}} {{coord|23|18|36|N|92|51|00|E|region:IN-MZ_type:adm2nd_source:kolossus-nowiki|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] rfzxo53rcovhs3denh2ouk03dc3bla8 ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 20225 200217 179273 2026-11-08T14:56:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200217 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ | settlement_type = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' |type=shape |id=Q1965256 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ |type2=line|id2=Q1502|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ }} | map_alt = | map_caption = ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = | coor_pinpoint = ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ]] | parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 3,185 | area_footnotes = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_total = 125,745 | population_footnotes = | population_urban = ᱓᱘.᱕᱙ | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ | demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ | demographics1_info1 = ᱙᱕.᱙᱑%<ref name="census2011.co.in">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/389-champhai.html |title=Champhai District : Census 2011 data |work=census2011.co.in |access-date=18 May 2018}}</ref> | demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ | demographics1_info2 = ᱙᱘᱔ | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name1 = [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] | leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | leader_name2 = ᱕ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://champhai.nic.in/}} }} '''ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱲᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱛᱩᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓,᱑᱘᱕.᱘᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱓᱐.᱐᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 30 September 2011 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ==ᱠᱷᱚᱸᱰ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ : ᱠᱷᱣᱟᱡᱟᱣᱚᱞ, ᱠᱷᱣᱟᱵᱩᱝ, ᱱᱟᱜᱚᱯᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱩᱝᱫᱟᱨ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱾<ref>East Lungdar tehsil is divided between Champhai District and [[Serchhip District]]. {{Cite book|editor1=Bhatt, S. C. |editor2=Bhargava, Gopal K. |year=2006 |chapter=Chapter 7. Government and Politics |title=Land and People of Indian States and Union Territories, volume 19 Mizoram|location=Delhi, India |publisher=Kalpaz Publications |pages=65&ndash;70, [https://books.google.com/books?id=EJEZRa_4R8wC&pg=PA69 page 69] |isbn=81-7835-375-X }}</ref><ref name="Miz-vill">{{Cite web |title=Mizoram villages |publisher=Land Records Information Systems Division, NIC |url=http://dolr.nic.in/dolr/mpr/revenuevillagedirectorypdf/Mizoram.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806123151/http://dolr.nic.in/dolr/mpr/revenuevillagedirectorypdf/Mizoram.pdf# |archive-date=6 August 2014 |url-status=dead |access-date=25 August 2015 |df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱷᱣᱟᱵᱩᱝ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱠᱚᱧᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱩᱭᱯᱩᱭ, ᱞᱮᱝᱴᱮᱝ, ᱛᱩᱭᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱮᱛᱚᱢ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱜᱮᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱜᱮᱛᱩᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Miz-vill" /> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{bar box |title=ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|ᱤᱥᱟᱹᱭ|blue|98.17}} {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|0.85}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|0.56}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.15}} {{bar percent|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|yellow|0.12}} {{bar percent|Not Stated|black|0.10}} {{bar percent|ᱡᱮᱭᱱ|brown|0.04}} {{bar percent|ᱥᱤᱠᱷ|olive|0.01}} }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱕,᱗᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="census2011.co.in"/> ᱜᱨᱮᱱᱮᱰᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 1 October 2011 | quote = Grenada 108,419 July 2011 est. | archive-date = 27 September 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱖᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖.᱐᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱘᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱙᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| author=census2011 |title=Champhai District : Census 2011 data | url= http://www.census2011.co.in/census/district/389-champhai.html |work= census2011.co.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20140914053028/http://www.census2011.co.in/census/district/389-champhai.html |archive-date=14 September 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱚ (᱑᱐᱕,᱐᱖᱑) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚ (᱒,᱒᱔᱘) ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ (᱔᱓᱒) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{historical populations|25=1971|26=49,139|27=1981|28=63,729|29=1991|30=83,023|31=2001|32=1,07,793|33=2011|34=1,25,745|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=middle}} ==ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ== ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱨᱞᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱗.᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment |title=Protected areas: Mizoram |url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm |access-date=25 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm |archive-date=23 August 2011 |df=dmy }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱝᱴᱮᱝ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱒᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱖.᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=parks/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons}} * [http://champhai.nic.in/ Champhai district website] *[https://web.archive.org/web/20220522072902/https://historyglow.com/champhai-district/ Champhai District] {{ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Geographic location |Centre = ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ |North = [[ᱥᱟᱭᱛᱩᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northeast = |East = ''[[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]]'' |Southeast = |South = |Southwest = [[ᱥᱮᱨᱪᱷᱤᱯ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |West = [[ᱟᱭᱡᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |Northwest = [[ᱠᱳᱞᱟᱥᱤᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] }} {{ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ}} {{coord|23|28|28|N|93|19|32|E|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱢᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] {{mizoram-geo-stub}} f0souqxf9gxb2c7nk9tjmnh8oc0f4dk ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ 0 20278 200319 99301 2026-11-08T17:32:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200319 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Spanish_cherry.jpg |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Barstow, M. |date=2019 |title=''Mimusops elengi'' |volume=2019 |page=e.T61964765A61964768 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-1.RLTS.T61964765A61964768.en |access-date=19 November 2021}}</ref> |genus = Mimusops |species = elengi |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ''' ([[ᱵᱟᱭᱱᱚᱢᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ|ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ]]: Mimusops elengi) ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾ ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱡᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱩᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾ ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱹᱲᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=india>{{cite web |title=Maulsari |url=http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Maulsari.html| publisher=flowersofindia.com |accessdate=14 October 2013}}</ref> ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱭᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱞᱮᱝᱜᱚᱨ]], [[ᱟᱢᱯᱟᱝ ᱡᱟᱭᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.h2th.com/index.php?lite=article&qid=351295 |title=ประวัติ จังหวัด ยะลา-Yala Province |access-date=2013-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109183326/http://www.h2th.com/index.php?lite=article&qid=351295 |archive-date=2013-11-09 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=BUNGA RASMI MPAJ |url=http://www.mpaj.gov.my/ms/mpaj/profil/logo/page/0/1 |website=Portal Rasmi MAJLIS PERBANDARAN AMPANG JAYA |accessdate=15 November 2019}}</ref> ==ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ== ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱩᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱠᱟᱢ‌ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱚ ᱡᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ== ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Mimusops elengi L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:787918-1|access-date=2022-02-07|website=Plants of the World Online|language=en|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212011316/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:787918-1|url-status=dead}}</ref>, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓᱐ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ (ᱥᱮᱧᱪᱩᱨᱤ) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|title=中国热带主要外来树种|isbn=9787541654701}}</ref> ==ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ== ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ, ᱡᱚ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱱᱟᱱᱟᱼᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ * '''ᱵᱟᱦᱟ''' - ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱤᱱᱵᱚᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱨ, leucorrhoea, menorrhagia ᱛᱤᱠᱤᱪᱷᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ * ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ "ᱟᱦᱣᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱰᱟ, ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱵᱤ, ᱛᱟᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱟᱹᱵᱩ ᱪᱟᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ * ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱫᱷᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ᱾ * ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱢᱩ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱮᱸᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱫᱮᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== * ᱢᱚᱡ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱛᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱥᱩᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾ * [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱯᱤᱛᱟᱹᱡᱽ ᱡᱚ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ᱾<ref name="Kabiki">[http://www.bpi.da.gov.ph/Publications/mp/pdf/k/kabiki.pdf MIMUSOPS ELENGI Linn.]</ref> ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== ===ᱵᱟᱦᱟ=== <gallery> ᱨᱮᱫ:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg Image:Spanish_cherry_flowers.jpg ᱨᱮᱫ:বকুল-ফুলের-মালা১.jpeg ᱨᱮᱫ: বকুল-ফুলের-মালা.jpg </gallery> ===ᱡᱚ=== <gallery> Image:Maulsari (Mimusops elengi) green fruit in Kolkata W IMG 2831.jpg Image:Maulsari (Mimusops elengi) ripe fruit in Kolkata W IMG 2833.jpg </gallery> === ᱥᱟᱠᱟᱢ === <gallery> Image:Maulsari (Mimusops elengi) leaf in Kolkata W IMG 2838.jpg </gallery> === ᱫᱟᱨᱮ === <gallery> Image:Maulsari (Mimusops elengi) tree in Kolkata W IMG 2845.jpg Image:Maulsari (Mimusops elengi) trees in Kolkata W IMG 2848.jpg Image:Maulsari (Mimusops elengi) trees in Kolkata W IMG 2897.jpg Image:Maulsari (Mimusops elengi) trunk in Kolkata W IMG 2843.jpg </gallery> [[ᱨᱮᱫ:Mimusops_elengi,_making_garland.jpg|190px|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] [[Image:Mimusops elengi bark.jpg|thumb|right|ᱦᱟᱨᱛᱟ]] ===ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱵᱟᱦᱟ, ᱡᱚ=== <gallery> Image:Mimusops elengi Blanco1.105.png </gallery> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱢᱮ== *Brock, J., ''Top End Native Plants'', 1988. {{ISBN|0-7316-0859-3}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{commons category}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ]] rd0vo6mwhbdw2ln4n2dazabbeevay77 ᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱥᱢᱚᱱᱤ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 20303 200183 149480 2026-11-08T14:12:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200183 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = ᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱥᱢᱚᱱᱤ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |image = Rani Rashmoni Green University Logo.png |image_size = | motto = |established = ᱒᱐᱒᱐ |type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ]] |chancellor = {{WB governor}} |vice_chancellor = ᱟᱥᱩᱛᱳᱥ ᱜᱷᱳᱥ |city = [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱥᱣᱚᱨ]], [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |country = ᱥᱤᱧᱚᱛ |postcode = |coordinates = |website = {{url|http://rrgu.org/}} }} '''ᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱥᱢᱚᱱᱤ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱥᱣᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=WB Green varsity to be renamed as Rani Rashmoni Green University|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/wb-green-varsity-to-be-renamed-as-rani-rashmoni-green-university-329159}}</ref><ref>{{cite web|title=Notification for five universities formal launch|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/calcutta/notification-for-five-universities-formal-launch-in-bengal/cid/1802265|access-date=24 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱴ ᱒᱐᱑᱗'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=West Bengal Green University Act, 2017|url=https://banglaruchchashiksha.wb.gov.in//assets/readwrite/uploads/THE_WEST_BENGAL_GREEN_UNIVERSITY_ACT_2017.pdf|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124170428/https://banglaruchchashiksha.wb.gov.in//assets/readwrite/uploads/THE_WEST_BENGAL_GREEN_UNIVERSITY_ACT_2017.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=West Bengal Green University (Amendment) Act 2018|url=https://banglaruchchashiksha.wb.gov.in//assets/readwrite/uploads/The_West_bengal_Green_University_Act_2018.pdf|access-date=24 November 2021|archive-date=24 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124170725/https://banglaruchchashiksha.wb.gov.in//assets/readwrite/uploads/The_West_bengal_Green_University_Act_2018.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=রানি রাসমণির নামে হুগলিতে বিশ্ববিদ্যালয়|url=https://www.anandabazar.com/district/howrah-hoogly/new-university-in-the-name-of-rani-rashmoni-in-hooghly-1.956553}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=15 December 2020|title=Establishment of Rani Rashmoni Green University|url=http://rrgu.org/Upload/UGCApproval/UGC_Approval.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622130309/http://rrgu.org/Upload/UGCApproval/UGC_Approval.pdf|archive-date=22 June 2021|access-date=4 June 2021|website=[[University Grants Commission (India)]]}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *http://www.rrgu.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707145701/http://www.rrgu.org/ |date=2022-07-07 }} *[http://www.ugc.ac.in/ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ] *[http://www.naac.gov.in/ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱥᱢᱚᱱᱤ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== e23o5r3byur0zfj003ubjga6nst37g8 ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ 0 20838 200274 159499 2026-11-08T16:35:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200274 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ | common_name = ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ | native_name = | image_flag = Flag of Eritrea.svg | image_coat = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg | symbol_type = Emblem | image_map = {{Switcher|[[File:Eritrea (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Eritrea AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | image_map2 = | national_anthem = "[[:en:Ertra, Ertra, Ertra|ᱮᱨᱤᱛᱨᱟ, ᱮᱨᱤᱛᱨᱟ, ᱮᱨᱤᱛᱨᱟ]]"<br />({{Lang-en|"Eritrea, Eritrea, Eritrea"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg|center]]}}</div> | official_languages = None<ref name="auto3">{{cite web |url=http://www.shaebia.org/constitution.html#CHAP1_ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503234856/http://www.shaebia.org/constitution.html#CHAP1_ |archive-date=3 May 2011 |title=Constitution of the State of Eritrea |publisher=Shaebia.org |access-date=2 May 2010}}</ref> (''see working languages'') | national_languages = {{unbulleted list |[[Tigrinya language|Tigrinya]] |[[Beja language|Beja]] |[[Tigre language|Tigre]] |[[Kunama language|Kunama]] |[[Saho language|Saho]] |[[Bilen language|Bilen]] |[[Nara language|Nara]] |[[Afar language|Afar]] }} | languages_type = [[Working language]]s | languages = {{unbulleted list|[[Tigrinya language|Tigrinya]]|[[Arabic]]|[[English language|English]]<ref name="MOI Eritrea">{{cite web |url=https://shabait.com/2009/10/01/eritrea-at-a-glance/ |title=Eritrea at a Glance |date=1 October 2009 |publisher=Eritrea Ministry of Information |access-date=9 September 2020}}</ref>}} | demonym = {{Plainlist| * [[Eritreans|Eritrean]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 55% [[Tigrinya people|Tigrinya]] | 30% [[Tigre people|Tigre]] | 4% [[Saho people|Saho]] | 2% [[Kunama people|Kunama]] | 2% [[Rashaida people|Rashaida]] | 2% [[Bilen people|Bilen]] | 5% Others }} | ethnic_groups_year = 2010<ref name="Ciaethn">{{cite web | title = Eritrea | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/ER-summary.pdf | work = [[The World Factbook]] | publisher = [[Central Intelligence Agency]] | access-date = 10 June 2020 | archive-date = 27 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200227144113/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/ER-summary.pdf | url-status = dead }}</ref> | capital = [[ᱟᱥᱢᱟᱨᱟ]] | coordinates = {{Coord|15|20|N|38|55|E|type:city}} | largest_city = [[Asmara]] | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[One-party state|one-party]] [[presidential republic]]<ref name="UNHRC">{{cite web|url= http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIEritrea/Pages/ReportCoIEritrea.aspx| title = Report of the commission of inquiry on human rights in Eritrea | website= UNHRC website | date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/eritrea |title=World Report 2017: Rights Trends in Eritrea |chapter=Eritrea: Events of 2016 |date=12 January 2017 |website=Human Rights Watch}}</ref><ref name="Eritrea’s Silent Totalitarianism - McGill Journal of Political Studies">{{cite web |url=https://mjps.ssmu.ca/2018/02/21/eritreas-silent-totalitarianism/ |title=Eritrea's Silent Totalitarianism |first=Asma |last=Saad |date=21 February 2018 |access-date=30 August 2022 |archive-date=7 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007040952/https://mjps.ssmu.ca/2018/02/21/eritreas-silent-totalitarianism/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44771292 |title=Making peace with 'Africa's North Korea'|first=Fergal|last=Keane|work=BBC News|date=10 July 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Adam |title=The brutal dictatorship the world keeps ignoring |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/06/12/the-brutal-dictatorship-the-world-keeps-ignoring/ |access-date=20 May 2019 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=12 June 2015 |language=en}}</ref> | leader_title1 = [[List of heads of state of Eritrea|Party Chairman and President]] | leader_name1 = [[Isaias Afwerki]] | legislature = [[National Assembly (Eritrea)|National Assembly]] | sovereignty_type = [[Eritrean War of Independence|Independence]] | sovereignty_note = from the [[Transitional Government of Ethiopia]] | established_event1 = ''[[De facto]]'' | established_date1 = 24 May 1991 | established_event2 = ''[[De jure]]'' | established_date2 = 24 May 1993 | area_rank = 97th <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_km2 = 125,000 | area_sq_mi = 48,000 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0% | population_estimate = ''3.6-6.7 million<ref name="UNDESA_WPP_2019_total_population">{{cite web | title= World Population Prospects 2019 | website= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs|UN DESA]] | year= 2019 | url= https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx | access-date= 2021-02-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx | archive-date= 2021-02-27 | url-status= dead }}</ref><ref name="COMESA_ERpop_2019">{{cite web | title= Eritrea – Indicators – Population (million people), 2018 | website= [[Common Market for Eastern and Southern Africa]] | year= 2019 | url= https://comstat.comesa.int/lqpaqnf/comesa-in-figures-2019?tsId=1000510 | access-date= 2021-02-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210228195303/https://comstat.comesa.int/lqpaqnf/comesa-in-figures-2019?tsId=1000510 | archive-date= 2021-02-28 | url-status= dead }}</ref>{{efn|name=Population | Eritrea has never conducted an official government census.<ref name="PHS2010_full">{{cite web | title= Eritrea – Population and Health Survey 2010 | website= [[National Statistics Office (Eritrea)|National Statistics Office]], [[Fafo Institute for Applied International Studies]] |year = 2010 | url =https://www.unicef.org/eritrea/ECO_resources_populationhealthsurvey2010.pdf | access-date = 2021-03-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190606121847/https://www.unicef.org/eritrea/ECO_resources_populationhealthsurvey2010.pdf |archive-date= 2019-06-06 |url-status=live }}</ref>''}} | GDP_PPP = $6.88 billion<ref name="IMFWEOER">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Countries/ERI#countrydata |title=The State of Eritrea |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=1 December 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $1,910<ref name="IMFWEOER"/> | GDP_nominal = $2.25 billion<ref name="IMFWEOER"/> | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $626<ref name="IMFWEOER"/> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.459 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 180th | currency = [[Eritrean nakfa|Nakfa]] | currency_code = ERN | time_zone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | calling_code = [[+291]] | cctld = [[.er]] | religion = {{ublist |item_style=white-space; |62.9% [[Christianity]] |—57.7% [[Eritrean Orthodox Church|Eritrean Orthodoxy]] |—5.2% Other [[List of Christian denominations|Christian]] |36.6% [[Islam in Eritrea|Islam]] |0.5% [[Religion in Eritrea|Others]] / [[Irreligion|None]]}} | religion_year = 2020<ref>{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/eritrea#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |title=Religions in Eritrea &#124; PEW-GRF |publisher=Globalreligiousfutures.org |date= |accessdate=2022-03-14 |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307121436/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/eritrea#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016 |url-status=dead }}</ref> }} {{Contains special characters|Ethiopic|compact=yes}} '''ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ''' ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ '''ᱥᱴᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ''', ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱟᱥᱢᱟᱨᱟ]]᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱫᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱵᱩᱛᱤ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱨᱤᱛᱨᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱑,᱑᱗,᱖᱐᱐ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ== ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ == ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== hqx5ostf6dqkgxqc0ccxobptb3kfxyr ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ 0 20897 200439 175388 2026-11-08T19:49:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200439 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ <br/> (Bornadi Wildlife Sanctuary) | alt_name = | iucn_category = | photo = | photo_alt = | photo_caption = | photo_width = | map = India Assam | map_alt = | map_caption = [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ᱾ | map_width = | location = [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nearest_city = ᱴᱚᱝᱞᱟ | lat_d = 26 | lat_m = 48 | lat_s = 21 | lat_NS = N | long_d = 91 | long_m = 44 | long_s = 25 | long_EW = E | coords_ref = <ref name="wikimapia1">{{cite web|url=http://wikimapia.org/17700627/Bornadi-Wildlife-Sanctuary |title=Bornadi Wildlife Sanctuary |publisher=Wikimapia.org |date= |accessdate=2013-06-19}}</ref> | region = IN | area = {{Convert|26.22|km2|abbr=on}} | established = ᱑᱙᱘᱐ | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱟᱨ ᱵᱵᱤᱨ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ, ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | url = }} ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Bornadi Wildlife Sanctuary) ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱞᱚᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ== ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱖ᱹ᱒᱒ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨᱟ <ref>{{Cite web |url=http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Bornadi.php |title=Archive copy |access-date=2022-08-31 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517203944/http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Bornadi.php |url-status=dead }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟ ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱚᱭ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱗᱐ᱠᱤᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱹᱢᱤ ᱥᱟᱝᱜᱤᱧᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Bornadi.php |title=Department of Environment & Forests (Government of Assam) |publisher=Assamforest.in |date= |accessdate=2013-06-19 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517203944/http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Bornadi.php |url-status=dead }}</ref><ref name="wikimapia1"/> ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱟᱹ (sub-tropical) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ।<ref name="Negi2002">{{cite book|author=Sharad Singh Negi|title=Handbook of National Parks, Wildlife Sanctuaries and Biosphere Reserves in India|url=http://books.google.com/books?id=JYFmoOWfmX8C&pg=PA89|accessdate=20 June 2013|year=2002|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-128-3|pages=89–}}</ref> ==ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ== ; ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ: ᱱᱚᱞ ᱥᱩᱠᱨᱤ, ᱦᱟᱹᱬᱩ, ᱪᱤᱛᱟᱹ ᱰᱮᱜᱽᱨᱟ,ᱥᱚᱱᱟ ᱦᱟᱹᱬᱩ, ᱦᱟᱹᱛᱤ, ᱨᱩᱱᱰᱟᱹ, ᱠᱩᱞᱟᱹᱭ, ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ, ᱵᱟᱱᱟ, Small Indian Civet,Chinese Pangolin, Hispid Hare ᱮᱢᱟᱱ।<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/maps/wildlife/wildlife-assam.htm |title=Wildlife Sanctuaries in Assam, National parks of Assam |publisher=Mapsofindia.com |date=2013-04-05 |accessdate=2013-06-19}}</ref> ; ᱪᱮᱬᱮ ᱪᱤᱯᱨᱩ: ᱠᱟᱣ ᱫᱷᱚᱱᱮᱥ, ᱢᱟᱨᱟᱜ, ᱮᱢᱟᱱ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{cite book|author1=Joseph A. Chapman|author2=John E. C. Flux|title=Rabbits, Hares and Pikas: Status Survey and Conservation Action Plan|url=http://books.google.com/books?id=Q994k86i0zYC&pg=PA129|accessdate=20 June 2013|year=1990|publisher=IUCN|isbn=978-2-8317-0019-9|pages=129–}} *[https://web.archive.org/web/20220930193034/https://assamintro.com/bornadi-abhayaranya-in-assamese/ ᱵᱚᱨᱱᱚᱫᱤ ᱵᱤᱨ ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== 67h0fee1prdc18rzgi3h18xrn5owyv5 ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 21134 200316 160474 2026-11-08T17:28:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200316 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | native_name = | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Patna Junction .jpg | image_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱚᱰ, ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]]- ᱘᱐᱐᱐᱐᱑ ᱵᱤᱦᱟᱨ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|25|36|10|N|85|8|15|E|display=inline}} | elevation = {{convert|57|m|ft}} | line = {{Plainlist| *[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱥᱚᱱᱯᱩᱨ–ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] *[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] *[[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] *[[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱜᱟᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] }} | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱑᱐ | tracks = ᱑᱕ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ {{rint|park}} | opened = ᱑᱘᱖᱒ | closed = | metro = | electrified = ᱒᱐᱐᱓–᱒᱐᱐᱔<ref name=elec>{{cite web|title=History of Electrification|url=http://www.irfca.org/docs/electrification-history.html|work=information published by CORE (Central Organisation for Railway Electrification)|publisher=CORE (Central Organisation for Railway Electrification)|access-date=1 April 2012}}</ref> | ADA = ᱦᱚᱭ {{rint|wheelchair}} | code = {{Indian railway code | code = PNBE | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | services = | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = Functional<br/>(Wi-Fi enabled) | former = ᱵᱟᱸᱠᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | passengers = ᱘.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2021-22-17/patna/45294328_1_two-escalators-patna-junction-platform-number | archive-url=https://web.archive.org/web/20140103234505/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-17/patna/45294328_1_two-escalators-patna-junction-platform-number | url-status=dead | archive-date=3 January 2014 | title=Patna Junction to get two escalators by Jan-end | date=17 December 2022 | access-date=4 January 2021 | work=[[The Times of India]] | author=Kumod Verma}}</ref> | pass_year = ᱒᱐᱒᱒<!-- Based on the publish reference used for the passengers parameter above --> | pass_percent = | pass_system = | map_type = India2#India Bihar#India Patna | map_dot_label = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | map_alt = | map_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | mapframe = yes | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} }} '''ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ '''PNBE''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Patna serial blasts|url=http://m.indiatoday.in/story/patna-serial-blasts-terror-suspect-sent-to-high-beur-jail/1/320712.html|work=[[India Today]]|date=29 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918174848/http://m.indiatoday.in/story/patna-serial-blasts-terror-suspect-sent-to-high-beur-jail/1/320712.html|archive-date=18 September 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="go4patna">{{cite web |title=Patna by Railways |url=http://www.go4patna.com/index.php/travel/transportation/patna-by-railways |work=go4patna.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019113554/http://go4patna.com/index.php/travel/transportation/patna-by-railways |archive-date=19 October 2016}}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="GoldbergDcary2009">{{cite book|author1=Kory Goldberg|author2=Michelle Dcary|title=Along the Path&nbsp;– The Meditator's Companion to the Buddha's Land|url=https://books.google.com/books?id=rWhGU_fPycoC&pg=PA200|access-date=6 April 2012|date=9 November 2009|publisher=Pariyatti|isbn=978-1-928706-56-4|pages=200–}}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Woodhatch1999">{{cite book|author=Tom Woodhatch|title=Nepal handbook|url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood|url-access=registration|access-date=6 April 2012|year=1999|publisher=Footprint Travel Guides|isbn=978-1-900949-44-6|pages=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/435 435]–}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ : ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ : [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱟ, [[ᱜᱟᱭᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱵᱤᱦᱟᱨᱥᱚᱨᱤᱯᱷ, ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱱᱯᱩᱨ, [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ]], ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== {{ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|collapse=yes}} {{ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}} ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<ref name="mahatma">{{cite web |author=Amit Bhelari |url=http://www.telegraphindia.com/1150228/jsp/bihar/story_6048.jsp#.VnMe_7Z97IU |title=Train to trace travels of Mahatma |work=Telegraph India |date=2015-02-28 |access-date=2015-12-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094121/http://www.telegraphindia.com/1150228/jsp/bihar/story_6048.jsp#.VnMe_7Z97IU |archive-date=22 December 2015}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱸᱠᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V06_388.gif |title=Imperial Gazetteer2 of India, Volume 6, page 382 – Imperial Gazetteer of India&nbsp;— Digital South Asia Library |publisher=Dsal.uchicago.edu |date=2013-02-18 |access-date=2015-12-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110216/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/text.html?objectid=DS405.1.I34_V06_388.gif |archive-date=22 December 2015}}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=a-QaOP5nK-MC&q=bankipore+junction&pg=PA131 |title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna&nbsp;— L.S.S. O'malley&nbsp;— Google Books |isbn=9788172681210 |access-date=2015-12-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222155044/https://books.google.com/books?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA131&lpg=PA131&dq=bankipore+junction&source=bl&ots=5MS1mi2mAb&sig=MICPQscPfRlRIav-QtSlV9UvK8Q&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjp-cXw4uPJAhUBqiwKHSMUCbMQ6AEIMTAE#v=onepage&q=bankipore%20junction&f=false |archive-date=22 December 2015|last1=O'Malley |first1=L. S. S. |year=1924 }}</ref> ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=timeline>{{cite web|title=Indian Railway History Time line|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|access-date=7 April 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120714085533/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archive-date=14 July 2012}}</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Dayal |first=Ravi |date=6 January 2002 |title=New look Patna junction by March |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/new-look-patna-junction-by-march/articleshow/1260916474.cms |access-date=2022-08-14 |website=The Times of India}}</ref> ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱯᱷᱩᱴ ᱳᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱳᱵᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱯᱷᱳᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱷᱳᱵᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="fob">{{cite news |date=15 November 2007 |title='Stampede' on Patna Junction FOB |newspaper=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-15/patna/27977838_1_railway-official-rpf-personnel-platform-nos |url-status=dead |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://archive.today/20130103182715/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-15/patna/27977838_1_railway-official-rpf-personnel-platform-nos |archive-date=3 January 2013}}</ref> ==ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱤᱜᱷᱟ-ᱥᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |last=Verma |first=Kumod |last2=Verma |first2=H K |date=3 February 2016 |title=Trains run on Ganga bridge, end 18-year-long wait |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Trains-run-on-Ganga-bridge-end-18-year-long-wait/articleshow/50841297.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313200101/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Trains-run-on-Ganga-bridge-end-18-year-long-wait/articleshow/50841297.cms |archive-date=13 March 2016 |access-date=2016-02-03 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Swaroop |first=Vijay |date=12 October 2009 |title=India's longest rail-cum-road bridge to come up in Bihar |url=http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023152514/http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx |archive-date=23 October 2010 |access-date=4 March 2012 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite news |date=3 July 2011 |title=Digha bridge cost likely to jump by Rs 3,000 cr |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105053237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund |archive-date=5 January 2012}}</ref> ==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== <gallery widths="180"> File:Patna Junction platform 4 to 1.jpg|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱾ File:Train on Platform 3 of Patna Junction.jpg|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱓ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱾ File:Howrah-New Delhi Duronto Express standing on Patna Junction.jpg|᱑᱒᱒᱗᱓ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱩᱨᱚᱱᱛᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ File:Locomotive party at Patna yard (7139628441).jpg|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ WDP-4B ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{wikivoyage|ᱯᱟᱴᱱᱟ}} * [http://indiarailinfo.com/station/map/332 ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ] * [https://web.archive.org/web/20100416105758/http://www.patna.nic.in/ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ] {{ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} {{ᱯᱟᱴᱱᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] prv98zqule9t4c7qro2djh784t4tj07 ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ 0 21404 200129 134007 2026-11-08T13:01:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200129 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = Hiranpur | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.707111|N|87.704864|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱑᱑᱓᱕ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱐᱔ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱓᱕ | registration_plate = JH ᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=460| zoom=9 | coord={{coord|24|51|0|N|87|33|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱴᱚᱞᱟ, H: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ |mark-coord1={{coord|25|5|15|N|87|28|20|E}} | label-pos1=top|label1= Bara Boarijore | numbered1=R| mark-title1=[[Bara Boarijore]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|40|41|N|87|10|19|E}} | label-pos2=right|label2= Poraiyahat| numbered2=R| mark-title2=[[Poraiyahat]] (R) |mark-coord3={{coord|24|59|41|N|87|12|7|E}} | label-pos3=left|label3= Basantrai| numbered3=R| mark-title3=[[Basantrai, Godda]] (R) |mark-coord4={{coord|25|9|2|N|87|19|20|E}} | label-pos4=left|label4= Belbadda| numbered4=R| mark-title4=[[Belbadda]] (R) |mark-coord5={{coord|25|12|52|N|87|23|28|E}} | label-pos5=left|label5= Dhamri| numbered5=R| mark-title5=[[Dhamri]] (R) |mark-coord6={{coord|25|5|50|N|87|14|0|E}} | label-pos6=left|label6= Hanwara| numbered6=R| mark-title6=[[Hanwara]] (R) |mark-coord7={{coord|25|3|45|N|87|22|0|E}} | label-pos7=top|label7= Lalmatia| numbered7=R| mark-title7=[[Lalmatia, Godda]] (R) |mark-coord8={{coord|25|11|40|N|87|22|17|E}} | label-pos8=left|label8= Mehrma| numbered8=R| mark-title8=[[Mehrma]] (R) |mark-coord9={{coord|24|49|46|N|87|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= Motia| numbered9=R| mark-title9=[[Motia]] (R) |mark-coord10={{coord|25|4|30|N|87|14|20|E}} | label-pos10=right|label10= Parsa| numbered10=R| mark-title10=[[Parsa, Godda]] (R) |mark-coord11={{coord|24|56|44|N|87|16|37|E}} | label-pos11=left|label11= Pathargama| numbered11=R| mark-title11=[[Pathargama, Godda]] (R) |mark-coord12={{coord|24|55|10|N|87|20|50|E}} | label-pos12=left|label12= Rajabhita| numbered12=R| mark-title12=[[Rajabhita]] (R) |mark-coord13={{coord|24|45|18|N|87|21|43|E}} | label-pos13=left|label13= Sunderpahari| numbered13=R| mark-title13=[[Sunderpahari, Godda]] (R) |mark-coord14={{coord|24|44|48|N|87|49|34|E}} | label-pos14=left|label14= Kotalpokhar| numbered14=R| mark-title14=[[Kotalpokhar]] (R) |mark-coord15={{coord|25|8|37|N|87|29|55|E}} | label-pos15=top|label15= Mandro|labela15=Damin Bazar| numbered15=R| mark-title15=[[Mandro Damin Bazar]] (R) |mark-coord16={{coord|25|14|40|N|87|29|48|E}} | label-pos16=left|label16= Mirzachauki| numbered16=R| mark-title16=[[Mirzachauki]] (R) |mark-coord17={{coord|24|50|0|N|87|45|41|E}} | label-pos17=right|label17= Pathna| numbered17=R| mark-title17=[[Pathna, Sahibganj]] (R) |mark-coord18={{coord|24|52|46|N|87|52|45|E}} | label-pos18=right|label18= Radhanagar| numbered18=R| mark-title18=[[Radhanagar, Sahibganj]] (R) |mark-coord19={{coord|24|50|50|N|87|41|16|E}} | label-pos19=bottom|label19= Ranga| numbered19=R| mark-title19=[[Ranga, Sahibganj]] (R) |mark-coord20={{coord|25|6|13|N|87|43|59|E}} | label-pos20=left|label20= Taljhari| numbered20=R| mark-title20=[[Taljhari, Sahibganj]] (R) |mark-coord21={{coord|24|57|30|N|87|51|22|E}} | label-pos21=top|label21= Udhwa| numbered21=R| mark-title21=[[Udhwa]] (R) |mark-coord22={{coord|24|32|0|N|87|34|18|E}} | label-pos22=right|label22= Amrapara| numbered22=R| mark-title22=[[Amrapara]] (R) |mark-coord23={{coord|24|42|45|N|87|42|17|E}} | label-pos23=right|label23= Hiranpur| numbered23=R| mark-title23=Hiranpur (R)|shape-color23=black| label-size23=13|label-color23=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord24={{coord|24|41|41|N|87|37|1|E}} | label-pos24=left|label24= Litipara| numbered24=R| mark-title24=[[Litipara]] (R) |mark-coord25={{coord|24|29|40|N|87|45|42|E}} | label-pos25=left|label25= Maheshpur| numbered25=R| mark-title25=[[Maheshpur, Pakur]] (R) |mark-coord26={{coord|24|20|15|N|87|38|50|E}} | label-pos26= right|label26= Pakuria| numbered26=R| mark-title26= [[Pakuria]] (R) |mark-coord27={{coord|24|32|14|N|87|30|17|E}} | label-pos27=top|label27= Panchuara| numbered27=R| mark-title27=[[Panchuara]] (R) |mark-coord28={{coord|24|50|10|N|87|13|12|E}} | label-pos28=top|label28=Godda| numbered28=M| mark-title28= [[Godda]] (M) |label-size28=12 |label-color28=#800000 |mark-coord29={{coord|25|3|0|N|87|50|24|E}} | label-pos29=bottom|label29=Rajmahal| numbered29=M| mark-title29= [[Rajmahal]] (M) |label-size29=12 |label-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|25|15|0|N|87|39|0|E}} | label-pos30=bottom|label30=Sahebganj| numbered30=M| mark-title30= [[Sahebganj]] (M) |label-size30=12 |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|37|30|N|87|51|0|E}} | label-pos31=bottom|label31=Pakur| numbered31=M| mark-title31= [[Pakur]] (M) |label-size31=12 |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|52|26|N|87|35|33|E}} | label-pos32=bottom|label32= Bhognadih| numbered32=H| mark-title32=[[Bhognadih]] (H) | shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|25|15|39|N|87|32|18|E}} | label-pos33=top|label33= Teliagarhi| numbered33=H| mark-title33=[[Teliagarhi]] (H) | shape-color33=#AA6666 |mark-coord34={{coord|25|11|25|N|87|43|34|E}} | label-pos34=right|label34= Moti Jharna| numbered34=H| mark-title34=[[Moti Jharna]] (H) | shape-color34=#AA6666 |mark-coord35={{coord|25|14|50|N|87|42|55|E}} | label-pos35=right|label35= Sakrigali| numbered35=H| mark-title35=[[Sakrigali]] (H) | shape-color35=#AA6666 |mark-coord36={{coord|25|3|10|N|87|20|20|E}} | label-pos36=left|label36=Rajmahal coalfield |numbered36=0 | mark-title36=[[Rajmahal coalfield]] (A)| label-size36=12| shape-color36=#AA6666 |mark-coord37={{coord|25|1|10|N|87|18|50|E}}| label-pos37=bottom|label37=Mahagama| numbered37=CT| mark-title37= [[Mahagama]] (CT) |shape-color3= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|48|21|N|87|19|27|E}}| label-pos38=left|label38=Sarauni| numbered38=CT| mark-title38= [[Sarauni]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|51|10|N|87|46|37|E}}| label-pos39=top|label39=Barharwa| numbered39=CT| mark-title39= [[Barharwa]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|54|30|N|87|37|20|E}}| label-pos40=right|label40=Berhait Bazar| numbered40=CT| mark-title40= [[Berhait Bazar]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|54|50|N|87|35|40|E}}| label-pos41=top|label41=Berhait Santali| numbered41=CT| mark-title41= [[Berhait Santali]] (CT) |shape-color41= #A40000 |mark-coord42={{coord|25|2|5|N|87|35|55|E}}| label-pos42=top|label42=Borio| numbered42=CT| mark-title42= [[Borio, Sahibganj]] (CT) |shape-color42= #A40000 |mark-coord43={{coord|24|57|20|N|87|49|20|E}}| label-pos43=left|label43=Patra| numbered43=CT| mark-title43= [[Patra, Sahibganj]] (CT) |shape-color43= #A40000 |mark-coord44={{coord|25|0|0|N|87|44|26|E}}| label-pos44=left|label44=Tin Pahar| numbered44=CT| mark-title44= [[Tin Pahar]] (CT) |shape-color44= #A40000 |mark-coord45={{coord|24|55|45|N|87|50|32|E}}| label-pos45=left|label45=Kumarpur| numbered45=CT| mark-title45= [[Kumarpur]] (CT) |shape-color45= #A40000 |mark-coord46={{coord|24|38|40|N|87|53|15|E}}| label-pos46=left|label46=Raghunandanpur| numbered46=CT| mark-title46= [[Raghunandanpur]] (CT) |shape-color46= #A40000 |mark-coord47={{coord|24|40|13|N|87|51|5|E}}| label-pos47=left|label47=Sagarmpur| numbered47=CT| mark-title47= [[Sagarmpur]] (CT) |shape-color47= #A40000 |mark-coord48={{coord|25|15|30|N|87|43|0|E}} |label48= Ganges| label-color48 = #77A1CB| label-angle48=0| label-pos48=top| label-size48=10| mark-size48=0| mark-title48 =none |mark-coord49={{coord|24|38|38|N|87|18|29|E}} | label-pos49=left|label49= Dewdanr| numbered49=R| mark-title49=[[Dewdanr]] (R) |arc-coordA={{coord|24|20|0|N|87|25|0|E}}|arc-textA= RAJMAHAL HILLS| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-101| arc-gapA=2.7| arc-radiusA=1.15 |arc-coordB={{coord|25|18|0|N|87|15|0|E}}|arc-textB= BIHAR| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-40| arc-gapB=7.5| arc-radiusB=0.35 |arc-coordC={{coord|25|20|50|N|87|53|40|E}}|arc-textC= WEST BENGAL| arc-text-colorC=hard grey| arc-angleC=40| arc-gapC=5.0| arc-radiusC=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24.707111|N|87.704864|E|display=inline}}᱾ ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱠᱷᱟᱥ) ᱫᱚ ᱑᱓᱓ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱓᱓᱐ ᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 3 December 2020}}</ref> ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ 'ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ' ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | accessdate = 5 December 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱠᱷᱟᱥ) ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱑᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱖᱔ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱗᱑ (᱕᱐%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱕᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=census2011/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| access-date = 3 December 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ=== [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱨᱟᱡᱽᱠᱤᱭᱟᱠᱨᱤᱛ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/pakaur/20100902901/rajkiyakrit-+2-hs-hiranpur.html | title = Rajkiykrit +2 HS Hiranpur| publisher = Schools.org | access-date = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] dp5yh4lxzb7f3f3dtlqg7lpgavp81ok ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ 0 21414 200300 134014 2026-11-08T17:12:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200300 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ | native_name_lang = Santali | other_name = Pakuria | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.337538|N|87.647439|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓᱒᱓᱔ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱖᱑᱑᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱥᱮ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱒᱓ | registration_plate = JH ᱑᱖ | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|pakur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=400| height=460| zoom=9 | coord={{coord|24|51|0|N|87|33|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱴᱚᱞᱟ, H: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱱᱟᱜᱟᱢ/ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ<br/>ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|25|5|15|N|87|28|20|E}} | label-pos1=top|label1= Bara Boarijore | numbered1=R| mark-title1=[[Bara Boarijore]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|40|41|N|87|10|19|E}} | label-pos2=right|label2= Poraiyahat| numbered2=R| mark-title2=[[Poraiyahat]] (R) |mark-coord3={{coord|24|59|41|N|87|12|7|E}} | label-pos3=left|label3= Basantrai| numbered3=R| mark-title3=[[Basantrai, Godda]] (R) |mark-coord4={{coord|25|9|2|N|87|19|20|E}} | label-pos4=left|label4= Belbadda| numbered4=R| mark-title4=[[Belbadda]] (R) |mark-coord5={{coord|25|12|52|N|87|23|28|E}} | label-pos5=left|label5= Dhamri| numbered5=R| mark-title5=[[Dhamri]] (R) |mark-coord6={{coord|25|5|50|N|87|14|0|E}} | label-pos6=left|label6= Hanwara| numbered6=R| mark-title6=[[Hanwara]] (R) |mark-coord7={{coord|25|3|45|N|87|22|0|E}} | label-pos7=top|label7= Lalmatia| numbered7=R| mark-title7=[[Lalmatia, Godda]] (R) |mark-coord8={{coord|25|11|40|N|87|22|17|E}} | label-pos8=left|label8= Mehrma| numbered8=R| mark-title8=[[Mehrma]] (R) |mark-coord9={{coord|24|49|46|N|87|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= Motia| numbered9=R| mark-title9=[[Motia]] (R) |mark-coord10={{coord|25|4|30|N|87|14|20|E}} | label-pos10=right|label10= Parsa| numbered10=R| mark-title10=[[Parsa, Godda]] (R) |mark-coord11={{coord|24|56|44|N|87|16|37|E}} | label-pos11=left|label11= Pathargama| numbered11=R| mark-title11=[[Pathargama, Godda]] (R) |mark-coord12={{coord|24|55|10|N|87|20|50|E}} | label-pos12=left|label12= Rajabhita| numbered12=R| mark-title12=[[Rajabhita]] (R) |mark-coord13={{coord|24|45|18|N|87|21|43|E}} | label-pos13=left|label13= Sunderpahari| numbered13=R| mark-title13=[[Sunderpahari, Godda]] (R) |mark-coord14={{coord|24|44|48|N|87|49|34|E}} | label-pos14=left|label14= Kotalpokhar| numbered14=R| mark-title14=[[Kotalpokhar]] (R) |mark-coord15={{coord|25|8|37|N|87|29|55|E}} | label-pos15=top|label15= Mandro|labela15=Damin Bazar| numbered15=R| mark-title15=[[Mandro Damin Bazar]] (R) |mark-coord16={{coord|25|14|40|N|87|29|48|E}} | label-pos16=left|label16= Mirzachauki| numbered16=R| mark-title16=[[Mirzachauki]] (R) |mark-coord17={{coord|24|50|0|N|87|45|41|E}} | label-pos17=right|label17= Pathna| numbered17=R| mark-title17=[[Pathna, Sahibganj]] (R) |mark-coord18={{coord|24|52|46|N|87|52|45|E}} | label-pos18=right|label18= Radhanagar| numbered18=R| mark-title18=[[Radhanagar, Sahibganj]] (R) |mark-coord19={{coord|24|50|50|N|87|41|16|E}} | label-pos19=bottom|label19= Ranga| numbered19=R| mark-title19=[[Ranga, Sahibganj]] (R) |mark-coord20={{coord|25|6|13|N|87|43|59|E}} | label-pos20=left|label20= Taljhari| numbered20=R| mark-title20=[[Taljhari, Sahibganj]] (R) |mark-coord21={{coord|24|57|30|N|87|51|22|E}} | label-pos21=top|label21= Udhwa| numbered21=R| mark-title21=[[Udhwa]] (R) |mark-coord22={{coord|24|32|0|N|87|34|18|E}} | label-pos22=right|label22= Amrapara| numbered22=R| mark-title22=[[Amrapara]] (R) |mark-coord23={{coord|24|42|45|N|87|42|17|E}} | label-pos23=right|label23= Hiranpur| numbered23=R| mark-title23=[[Hiranpur]] (R) |mark-coord24={{coord|24|41|41|N|87|37|1|E}} | label-pos24=left|label24= Litipara| numbered24=R| mark-title24=[[Litipara]] (R) |mark-coord25={{coord|24|29|40|N|87|45|42|E}} | label-pos25=left|label25= Maheshpur| numbered25=R| mark-title25=[[Maheshpur, Pakur]] (R) |mark-coord26={{coord|24|20|15|N|87|38|50|E}} | label-pos26= right|label26= Pakuria| numbered26=R| mark-title26= Pakuria (R)|shape-color26=black| label-size26=13|label-color26=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord27={{coord|24|32|14|N|87|30|17|E}} | label-pos27=top|label27= Panchuara| numbered27=R| mark-title27=[[Panchuara]] (R) |mark-coord28={{coord|24|50|10|N|87|13|12|E}} | label-pos28=top|label28=Godda| numbered28=M| mark-title28= [[Godda]] (M) |label-size28=12 |label-color28=#800000 |mark-coord29={{coord|25|3|0|N|87|50|24|E}} | label-pos29=bottom|label29=Rajmahal| numbered29=M| mark-title29= [[Rajmahal]] (M) |label-size29=12 |label-color29=#800000 |mark-coord30={{coord|25|15|0|N|87|39|0|E}} | label-pos30=bottom|label30=Sahebganj| numbered30=M| mark-title30= [[Sahebganj]] (M) |label-size30=12 |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|37|30|N|87|51|0|E}} | label-pos31=bottom|label31=Pakur| numbered31=M| mark-title31= [[Pakur]] (M) |label-size31=12 |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|52|26|N|87|35|33|E}} | label-pos32=bottom|label32= Bhognadih| numbered32=H| mark-title32=[[Bhognadih]] (H) | shape-color32=#AA6666 |mark-coord33={{coord|25|15|39|N|87|32|18|E}} | label-pos33=top|label33= Teliagarhi| numbered33=H| mark-title33=[[Teliagarhi]] (H) | shape-color33=#AA6666 |mark-coord34={{coord|25|11|25|N|87|43|34|E}} | label-pos34=right|label34= Moti Jharna| numbered34=H| mark-title34=[[Moti Jharna]] (H) | shape-color34=#AA6666 |mark-coord35={{coord|25|14|50|N|87|42|55|E}} | label-pos35=right|label35= Sakrigali| numbered35=H| mark-title35=[[Sakrigali]] (H) | shape-color35=#AA6666 |mark-coord36={{coord|25|3|10|N|87|20|20|E}} | label-pos36=left|label36=Rajmahal coalfield |numbered36=0 | mark-title36=[[Rajmahal coalfield]] (A)| label-size36=12| shape-color36=#AA6666 |mark-coord37={{coord|25|1|10|N|87|18|50|E}}| label-pos37=bottom|label37=Mahagama| numbered37=CT| mark-title37= [[Mahagama]] (CT) |shape-color3= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|48|21|N|87|19|27|E}}| label-pos38=left|label38=Sarauni| numbered38=CT| mark-title38= [[Sarauni]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|51|10|N|87|46|37|E}}| label-pos39=top|label39=Barharwa| numbered39=CT| mark-title39= [[Barharwa]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|54|30|N|87|37|20|E}}| label-pos40=right|label40=Berhait Bazar| numbered40=CT| mark-title40= [[Berhait Bazar]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|54|50|N|87|35|40|E}}| label-pos41=top|label41=Berhait Santali| numbered41=CT| mark-title41= [[Berhait Santali]] (CT) |shape-color41= #A40000 |mark-coord42={{coord|25|2|5|N|87|35|55|E}}| label-pos42=top|label42=Borio| numbered42=CT| mark-title42= [[Borio, Sahibganj]] (CT) |shape-color42= #A40000 |mark-coord43={{coord|24|57|20|N|87|49|20|E}}| label-pos43=left|label43=Patra| numbered43=CT| mark-title43= [[Patra, Sahibganj]] (CT) |shape-color43= #A40000 |mark-coord44={{coord|25|0|0|N|87|44|26|E}}| label-pos44=left|label44=Tin Pahar| numbered44=CT| mark-title44= [[Tin Pahar]] (CT) |shape-color44= #A40000 |mark-coord45={{coord|24|55|45|N|87|50|32|E}}| label-pos45=left|label45=Kumarpur| numbered45=CT| mark-title45= [[Kumarpur]] (CT) |shape-color45= #A40000 |mark-coord46={{coord|24|38|40|N|87|53|15|E}}| label-pos46=left|label46=Raghunandanpur| numbered46=CT| mark-title46= [[Raghunandanpur]] (CT) |shape-color46= #A40000 |mark-coord47={{coord|24|40|13|N|87|51|5|E}}| label-pos47=left|label47=Sagarmpur| numbered47=CT| mark-title47= [[Sagarmpur]] (CT) |shape-color47= #A40000 |mark-coord48={{coord|25|15|30|N|87|43|0|E}} |label48= Ganges| label-color48 = #77A1CB| label-angle48=0| label-pos48=top| label-size48=10| mark-size48=0| mark-title48 =none |mark-coord49={{coord|24|38|38|N|87|18|29|E}} | label-pos49=left|label49= Dewdanr| numbered49=R| mark-title49=[[Dewdanr]] (R) |arc-coordA={{coord|24|20|0|N|87|25|0|E}}|arc-textA= RAJMAHAL HILLS| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-101| arc-gapA=2.7| arc-radiusA=1.15 |arc-coordB={{coord|25|18|0|N|87|15|0|E}}|arc-textB= BIHAR| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-40| arc-gapB=7.5| arc-radiusB=0.35 |arc-coordC={{coord|25|20|50|N|87|53|40|E}}|arc-textC= WEST BENGAL| arc-text-colorC=hard grey| arc-angleC=40| arc-gapC=5.0| arc-radiusC=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ {{coord|24.337538|N|87.647439|E|display=inline}}᱾ ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱒᱗᱔ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱖᱘᱐ ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2008_PART_B_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 3 December 2020}}</ref> ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱜᱮ 'ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ' ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱚᱞ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱸᱰᱮ ᱱᱷᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | accessdate = 5 December 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱒᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱘ (᱕᱒%) ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱕᱕᱖ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒,᱓᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱱ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱔.᱑᱕%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011/> ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱼᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| access-date = 3 December 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ=== [[ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Map of Pakur on the third page |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://schools.org.in/pakaur/20100800106/high-school-pakuriya.html | title = High School Pakuria | publisher = Schools.org.in | access-date = 3 December 2020}}</ref> ᱯᱟᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/pakaur/20100800102/upg-hs-pakuriya-girls.html | title = UPG HS Pakuriya (Girls) | publisher = Schools.org.in | access-date = 3 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]] cers6bsujlv25lhm4knn68zgn2sfg74 ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 21430 200130 157914 2026-11-08T13:01:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200130 wikitext text/x-wiki '''ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ'''ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{coord|24|42|22|N|87|42|16|E}}᱾<ref>{{cite web| url = http://wikimapia.org/14225932/Hiranpur | title= Hiranpur | work= Jharkhand| publisher= Wikimapia | access-date = 17 January 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱠᱤᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱢᱲᱟᱯᱟᱲᱟ]] ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱱᱤᱛ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | title = Report of Soil Resorce Map | publisher = ADCC Infocad Private Limited | access-date = 20 November 2020 | archive-date = 27 July 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220727113048/http://jsac.jharkhand.gov.in/Report_PDF/New_Soil_Report/Final-Soil-Report-Pakur-District-ADCC.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url =https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2008_PART_A_DCHB_PAKUR.pdf |title = District Census Handbook, Pakur, Series 21, Part XII A| work= Page 9, PhysicalAspects |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 20 November 2020}}</ref> ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱦᱟᱲᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱟᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/pakur.html | title = CD block/ tehsil map of Pakur | publisher = Maps of India | access-date = 20 November 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/sahibganj.html | title = CD block/ tehsil map of Sahibganj | publisher = Maps of India | access-date = 20 November 2020}}</ref> ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱗᱐.᱕᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/pakur| title = District Police Profile - Pakur| publisher = Jharkhand Police| access-date = 21 November 2020| archive-date = 15 March 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120315130610/http://www.jhpolice.gov.in/pakur| url-status = dead}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱨᱚᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱘᱔,᱐᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱒,᱕᱐᱖ (᱕᱑%) ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱑,᱕᱗᱓ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐ - ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱖,᱔᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱓᱓,᱑᱙᱕ (᱓᱙.᱔᱘%)᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== {{ᱯᱟᱠᱩᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== ==ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} qgy1gdntg7ik0l9gms9be38as88wxnk ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ 0 21605 200409 189761 2026-11-08T19:10:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200409 wikitext text/x-wiki {{more citations needed|date=June 2018}} {{Use dmy dates|date=August 2017}} {{Use Indian English|date=August 2017}} {{Infobox television channel | name = ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨᱼᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | logo = | logo_size = | logo_alt = | launch_date = ᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱒ | owner = [[ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱑᱘]] | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | area = ᱥᱤᱧᱚᱛ | replaced = ETV ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | language = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | headquarters = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | sister_channels = [[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />[[CNN-ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱞᱚᱠᱢᱟᱛ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ J&K-ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ-ᱦᱤᱢᱟᱪᱟᱞ<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ Assam-North East]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱳᱰᱤᱭᱟ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱩᱛᱛᱟᱨᱯᱨᱟᱫᱮᱥ ᱩᱛᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]<br />[[ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ]]<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ-ᱪᱷᱟᱛᱤᱥᱜᱟᱲ<br />ᱱᱭᱩᱡᱽ ᱑᱘ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱽ-ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱱᱟ | picture_format = [[4:3]] ([[576i]], [[SDTV]]) | website = [https://hindi.news18.com/news/bihar/ Bihar News]<br />[https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ Jharkhand News] | online_serv_1 = Live Streaming | online_chan_1 = [https://hindi.news18.com/livetv/news18-bihar-jharkhand/ Watch Live] }} ᱱᱭᱩᱡᱡᱽ ᱑᱘ ᱵᱤᱦᱟᱨ - ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱕ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱮᱭᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱟᱭᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== * [[ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱑᱘]] * [[ᱥᱤᱮᱱᱮᱱ-ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} ==ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20221206142502/https://hindi.news18.com/ News18 India's Official website] {{Network 18}} {{Television news in India}} [[Category:Television channels and stations established in 2001]] [[Category:Mass media in Bihar]] [[Category:Television stations in Patna]] [[Category:Organisations based in Patna]] [[Category:2002 establishments in Bihar]] [[Category:24-hour television news channels in India]] {{India-tv-stub}} q1ef31dnfiupmeri3za0ze14h3ud4oc ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 21924 200468 151996 2026-11-08T20:35:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200468 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Train at Bihar Sharif Junction.jpg | image_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ | address = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱓]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|25.197|85.518|format=dms|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{Convert|56|m|ft}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | line = [[Bakhtiyarpur–Tilaiya line]] <br />''<small>(extension to [[Koderma]] under construction)</small>''<br />[[Neora–Jatdumari–Daniyawan–Bihar Sharif–Sheikhpura line]] ''<small>(under construction)</small>'' <br />Bihar Sharif–{{stnlnk|Nawada}} line ''<small>(planned)</small>''<ref name=eparlib.nic.in>{{cite news|title=Government of India - Ministry of Railways - Lok Sabha - Unstarred Question No. 5515 |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/768550/1/AU5515.pdf}}</ref> <br /> Bihar Sharif–{{stnlnk|Jehanabad}} line ''<small>(planned)</small>''<ref name="eparlib.nic.in"/> | platform = 2 + 3 Another is under construction | tracks = 2 + 3 Another is under construction and also A Track line/Machine Line Besides the Platform Number 1 is under construction | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | code = {{Indian railway code | code = BEHS | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ}} }} | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | opened = ᱑᱙᱐᱓ | rebuilt = ᱑᱙᱖᱒ | electrified = ᱒᱐᱑᱗ | former = | passengers = ᱒,᱓᱙᱒ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web |title=Station: BIHAR SHARIF (BEHS) |url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/StationMapBhuvan.jsp?zonecode=&statecode=&stncode=BEHS&fs=50&t=0.9758438338328841 |website=Rail Drishti |accessdate=11 February 2020 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220173501/https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/StationMapBhuvan.jsp?zonecode=&statecode=&stncode=BEHS&fs=50&t=0.9758438338328841 |url-status=dead }}</ref> | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | services = {{Adjacent stations |header1=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] |system2=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line2=ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ–ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|left2=ᱥᱚᱦᱥᱚᱨᱟᱭ|right2=ᱴᱩᱸᱜᱤ ᱦᱟᱞᱴ|note-left2=[[File:16 cardinal points N.png|15px|link=]]|to-left2=Bakhtiyarpur Junction|note-right2=[[File:16 cardinal points SSW.png|15px|link=]]|to-right2=Rajgir or Tilaiya |line3=Neora–Jatdumari–Daniyawan–Bihar Sharif–Sheikhpura line|left3=Sohsarai|right3=Nepura|note-left3=[[File:16 cardinal points NW.png|15px|link=]] (under construction)|to-left3=Daniyawan Junction or Neora|note-right3=[[File:16 cardinal points ESE.png|15px|link=]] (under construction)|to-right3=Sheikhpura }} | route_map = {{ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ–ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} {{ᱱᱮᱣᱨᱟ–ᱡᱚᱴᱰᱩᱢᱨᱤ–ᱫᱚᱱᱤᱭᱟᱶᱟ–ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ–ᱥᱮᱠᱷᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | map_state = collapsed | map_locator = | map_type = India#India Bihar | map_dot_label = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | map_size = 300 | embedded = {{Infobox mapframe | stroke-colour = #C60C30 | stroke-width = 3 | marker = rail-above | marker-colour = #009D58 | zoom = 13 }} }} '''ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ BEHS ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ-ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱤᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱤᱩᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱣᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱷᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱣᱨᱟ, ᱡᱚᱴᱰᱩᱢᱨᱤ, ᱫᱚᱱᱤᱭᱟᱶᱟ, [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]], ᱥᱮᱠᱷᱯᱩᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ-ᱫᱚᱱᱤᱭᱟᱶᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱒ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱗᱖᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.irfca.org/faq/faq-nonir.html|title = &#91;IRFCA&#93; Indian Railways FAQ: Non-IR Railways}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱳᱨᱰ (Local District Board) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]]-[[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱵᱮᱞᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱨᱱᱟᱣᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱲ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱭᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑-᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐-᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ-ᱠᱤᱭᱩᱞ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱛᱩᱦᱟ-ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ-ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱵᱷᱮᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱥᱴᱚᱰᱤᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜᱤᱠᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ-ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ-ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱭᱩᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ-ᱫᱚᱱᱤᱭᱟᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ-ᱛᱤᱞᱮᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/bihar/bihar-sharif/news/doubling-of-bakhtiyarpur-rajgir-tilaiya-railway-section-soon-survey-completed-075535-6592247.html|title=बख्तियारपुर-राजगीर-तिलैया रेलखंड का दोहरीकरण जल्द, सर्वे हुआ पूरा|date=11 February 2020|website=Dainik Bhaskar}}</ref> ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ, ᱯᱟᱵᱟᱯᱩᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="eparlib.nic.in"/><ref>{{Cite report|url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Budget_2018-19/IFF_2018-19/ECR_Integrated%20Financial%20Figures%202018-19.pdf|title=2018-19 Integrated Budgetary Financial Figures for East Central Railway|author=Ministry of Railways (Railway Board)}}</ref> ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱣᱟᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱵᱟᱯᱩᱨᱤ ᱨᱳᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="eparlib.nic.in"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱝᱜᱚᱨᱥᱚᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱫᱚ [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱ== [[File: Bihar Sharif Junction Station Board.jpg|thumb|ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱳᱨᱰ]] ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ ᱓/᱔/᱕ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ== ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱱᱤᱜᱟᱢ (RSDC) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱟᱱᱴ, ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=RSDC>{{cite news|title=Railways to set up body to develop stations|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/patna/31049817_1_passenger-amenities-railway-plan-rail-land-development-authority|archive-url=https://archive.today/20121209011516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/patna/31049817_1_passenger-amenities-railway-plan-rail-land-development-authority|url-status=dead|archive-date=9 December 2012|accessdate=11 February 2020|newspaper=[[The Times of India]]|date=11 February 2012}}</ref> ==ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ== ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚᱫᱚ: *ᱞᱚᱠ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱤᱞ)<ref name="behs">{{cite web |title=BEHS/Bihar Sharif Junction |url=https://indiarailinfo.com/arrivals/1387/ |publisher=India Rail Info |accessdate=11 February 2020}}</ref> * ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱙᱕.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙.᱕ ᱢᱤᱞ) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|᱑᱓᱘᱗}} {{ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱞᱚᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] 6w5m757kc5w2tnmbxtlp0einaqmo9l1 ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱹᱞ 0 21965 200369 113765 2026-11-08T18:39:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200369 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = Dhaka Metro | image = ঢাকা মেট্রোরেল স্টেশন চিহ্ন.svg | alt = | imagesize = 150px | caption = Sign used for the stations of Dhaka Metro Rail | image2 = Platform.2023-01-18 10.18 (1) (cropped).jpg | alt2 = | imagesize2 = 200px | caption2 = Platform of the [[Uttara North metro station]] in Diabari | image3 = Inside metro.2023-01-18 10.05.jpg | alt3 = Inside of metro train | imagesize3 = 200px | caption3 = Inside of metro train | native_name = ঢাকা মেট্রোরেল | owner = | area served = | locale = [[Dhaka]], [[Bangladesh]] | transit_type = [[Rapid transit|Mass Rapid Transit]], [[Light Rapid Transit]] | lines = {{ubl|class=nowrap| |1 (partially completed) |2 (under construction) |4 (proposed) }} | line_number = {{ubl|class=nowrap| |'''Operational:''' | [[MRT Line 6 (Dhaka Metro)|MRT Line-6]] |'''Under construction:''' | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-1 (Airport Route)|MRT Line-1 (Airport Route)]] | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-1 (Purbachal Route)|MRT Line-1 (Purbachal Route)]] | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-2|MRT Line-2]] | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-4|MRT Line-4]] | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-5 (Northern Route)|MRT Line-5 (Northern Route)]] | [[Dhaka Metro Rail#MRT Line-5 (Southern Route)|MRT Line-5 (Southern Route)]] }} | start = | end = | stations = {{plainlist | * 9 (completed) * 112 (planned/proposed){{efn|name="interchange count"|if interchanges are counted multiple times.<ref>{{cite web |title=Stations quantity |url=http://dmtcl.gov.bd/site/page/ccdc49ad-c632-4953-bbce-acfdad3e830d/At-a-Glance-Dhaka-Mass-Transit-Company-Limited |website=dmtcl.gov.bd |access-date=1 December 2021 |language=en |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201151644/http://dmtcl.gov.bd/site/page/ccdc49ad-c632-4953-bbce-acfdad3e830d/At-a-Glance-Dhaka-Mass-Transit-Company-Limited |url-status=live }}</ref>}} }} | daily_ridership = | annual_ridership = | key_people = Mr. Md. Nazrul Islam (Chairman)<br/>Mr. M. A. N. Siddique<br/> (Managing Director)<ref>{{cite web |title=Chairman, Managing director of company. |url=https://dmtcl.portal.gov.bd/site/page/e94fb3a5-f0ca-452a-85e3-28f652a04c35/- |website=dmtcl.gov.bd |access-date=1 December 2021 |language=en |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201152337/https://dmtcl.portal.gov.bd/site/page/e94fb3a5-f0ca-452a-85e3-28f652a04c35/- |url-status=dead }}</ref> | headquarters = Probashi Kallyan Bhaban, Old Elephant Rd, [[Dhaka]], [[Bangladesh]]<ref>{{cite web |title=headquarter |url=http://dmtcl.gov.bd/site/page/ccdc49ad-c632-4953-bbce-acfdad3e830d/At-a-Glance-Dhaka-Mass-Transit-Company-Limited |website=dmtcl.gov.bd |access-date=1 December 2021 |language=en |archive-date=1 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201151644/http://dmtcl.gov.bd/site/page/ccdc49ad-c632-4953-bbce-acfdad3e830d/At-a-Glance-Dhaka-Mass-Transit-Company-Limited |url-status=live }}</ref> | website = {{URL|www.dmtcl.gov.bd}} | began_operation = {{start date and age|2022|12|29|df=yes}} | ended_operation = | operator = [[Dhaka Mass Transit Company Limited]] | marks = | host = | character = | stock = | vehicles = 12 trains<ref>{{cite web |title=Dhaka Metro Rail: Integrated test, trial run to begin soon |url=https://www.dhakatribune.com/dhaka/2022/01/04/dhaka-metro-rail-integrated-test-trial-run-to-begin-soon#:~:text=The%20Dhaka%20Mass%20Rapid%20Transit,Uttara%20depot%20to%20Agargaon%20station.&text=The%20metro%20rail%20is%20projected,in%20less%20than%2040%20minutes. |website=www.dhakatribune.com |access-date=7 February 2022 |language=en}}</ref> | train_length = 6 coaches | headway = | system_length = {{convert|11.73|km|mi|abbr=on}} | notrack = | track_gauge = [[Standard gauge]] | ogauge = <!-- {{Track gauge|sg|allk=on}} --> | minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|ft|0|in|mm|0}} --> | el = 1500V [[Direct current|DC]] via [[Overhead line|Overhead]] | average_speed = {{convert|30|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Top, Average Speed MT">{{cite web |title=ঢাকা পরিবহন সমন্বয় কর্তৃপক্ষ |url=http://www.dtca.gov.bd/site/page/5e1416b8-ed34-4283-8679-e657a3fb9379 |website=www.dtca.gov.bd |access-date=6 October 2021 |language=en |archive-date=6 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006013354/http://www.dtca.gov.bd/site/page/5e1416b8-ed34-4283-8679-e657a3fb9379/ |url-status=live }}</ref> | top_speed = {{convert|100|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Top, Average Speed MT" /> | map = | map_name = | map_state = <!-- show or collapsed --> }} ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱨᱮᱹᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱫᱚ '''ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ''' ᱥᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱥ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ (ᱮᱢ ᱟᱨ ᱴᱤ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱵᱟᱦᱚᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱱᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱹᱞ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱪ ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱢᱮᱥ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱱᱟᱣᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱠᱮᱛᱮ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱚᱛᱤᱡᱷᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱒᱐.᱑ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱖ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱩᱰᱷᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱴᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ 2s8ekpg9wpcpffb346docs6b1m0v01i ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ 0 21978 200497 188039 2026-11-08T21:29:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200497 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ | image = Ram Nath Kovind presenting Dr. Bharti Kashyap, Ranchi, Jharkhand, at a function, on the occasion of the International Women’s Day, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱢᱮ ᱑᱕, ᱑᱙᱖᱗ | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = | education = | employer = | occupation = ᱳᱯᱷᱛᱷᱟᱱᱢᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ | title = | spouse = ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱫ ᱨᱚᱜᱽ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱰᱟᱨᱯᱨᱤᱵᱽᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱮ ᱨᱤᱥᱤᱯᱤᱭᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱢᱮ, ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮᱥ, ᱮᱢ.ᱮᱥ (ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ) ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ ᱢᱚᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱟᱭᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://drbhartikashyap.in/dr-bharti-kashyap-the-lady-with-vision/|title=Her website - Dr Bharti Kashyap|last=|first=|date=|website=drbhartikashyap.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025134544/http://drbhartikashyap.in/dr-bharti-kashyap-the-lady-with-vision/|archive-date=2020-10-25|access-date=17 April 2020}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱭᱮᱱᱟ,{{citation needed|date=October 2022}},<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/ranchi/news/3-children-of-the-same-family-of-khunti-are-blind-two-have-got-eyesight-130267979.html|title=3 Children of same family from khunti was Blind Issue - Dainik Bhaskar|website=Bhaskar.com|access-date=2022-09-03}}</ref> ᱠᱚᱣᱥᱤᱝ ᱰᱨᱚᱯᱼᱟᱣᱩᱴ ᱫᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱨᱚᱢᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱮ ᱛᱩᱱᱩᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱒᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱮ ᱛᱩᱱᱩᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Maneka Sanjay Gandhi addressing at the presentation of the Nari Shakti Puruskar for the year 2017, on the occasion of the International Women’s Day, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi.jpg|thumb|left|ᱢᱮᱱᱠᱟ ᱥᱚᱝᱡᱚᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱒᱐᱑᱗ (᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ - ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ ᱫᱚ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|drbhartikashyap.in}} * [https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/dr-bharti-kashyap-felicitated-with-gold-medal-by-bao.html Dr Bharti Kashyap felicitated with gold medal by bao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240106173647/https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/dr-bharti-kashyap-felicitated-with-gold-medal-by-bao.html |date=2024-01-06 }} * [https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/ranchi/news/dr-bharti-kashyap-receives-dr-jyoti-prasad-ganguly-memorial-award-for-the-fourth-time-129247599.html Dr. Bharti kashyap receives dr jyoti prasad ganguly memorial award for the fourth time] * [https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-jharkhand-ophthalmologist-dr-bharti-kashyap-honored-with-ima-appreciation-award-in-new-delhi-22854429.html Ranchi jharkhand ophthalmologist dr bharti kashyap honored with ima appreciation award in new delhi] * [https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-eye-doctor-dr-bharti-kashyap-rewarded-with-ima-2222851.html; Eye doctor dr bharti kashyap rewarded with ima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108173954/https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-eye-doctor-dr-bharti-kashyap-rewarded-with-ima-2222851.html; |date=2024-01-08 }} * [https://www.womenentrepreneurindia.com/news/dr-bharti-kashyap-receives-the-ima-appreciation-award-nwid-2072.html dr bharti kashyap receives the ima appreciation award nwid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108174003/https://www.womenentrepreneurindia.com/news/dr-bharti-kashyap-receives-the-ima-appreciation-award-nwid-2072.html |date=2024-01-08 }} * [https://jharkhandstatenews.com/article/musings-on-life/64/cm-honours-dr-bharti-kashyap/ CM Honours Dr. Bharti Kashyap] * [https://thejharkhandstory.co.in/dr-bharti-kashyap-asks-diabetics-to-have-retina-or-complete-eye-exam-every-year/ Dr Bharti kashyap asks diabetics to have retina or complete eye exam every year] * [https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/ima-honours-dr-bharti--dr-bp-kashyap-for-their-service-in-medical-field.html IMA honours dr bharti dr bp kashyap for their service in medical field] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108173934/https://www.dailypioneer.com/2022/state-editions/ima-honours-dr-bharti--dr-bp-kashyap-for-their-service-in-medical-field.html |date=2024-01-08 }} * [https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-dr-bharti-kashyap-was-honored-by-the-president-1841003.html Dr Bharti kashyap was honored by the president ] * [https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-who-is-dr-bharti-kashyap-whosoever-massive-fight-against-cervical-cancer-with-jharkhand-module-to-give-life-to-women-jagran-special-22818976.html Ranchi who is dr bharti kashyap whosoever massive fight against cervical cancer with jharkhand module to give life to women jagran special] * [https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/dr-bharti-kashyap-went-to-the-us-to-take-part-in-the-conference-071629-4458252.html Dr Bharti kashyap went to the us to take part in the conference] {{DEFAULTSORT:ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ, ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] e4ed31bxfuhgtlftfp0v1tvgeeo44cx ᱵᱳᱨᱳ 0 22041 200490 160352 2026-11-08T21:12:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200490 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱳᱨᱳ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱵᱳᱨᱳ ᱫᱚ {{coord|22|55|38.6|N|86|35|31.2|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ===ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱮ ᱑,᱕᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱘᱕ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱘᱐ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱑᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙᱓᱗ ᱦᱚᱲ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱗.᱗᱕% ᱦᱚᱲ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 8 October 2016 }}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ (ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ - ᱕ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱵᱳᱨᱳ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱙᱕.᱒᱘ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱙᱗,᱑᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 8 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 29 July 2017 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/boro-ps/ | title = Boro PS | publisher = Purulia District Police | accessdate = 8 October 2016 | archive-date = 22 August 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190822194857/https://puruliapolice.org/ps/boro-ps/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 8xc450n1fxxhum8ay006tryaq9h82dd ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ 0 22300 200386 199376 2026-11-08T18:53:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200386 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image = |caption = |holiday_name = ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ |observedby = |observances = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] |type = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ |significance = ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ |date = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ |duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ |frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ |relatedto = [[ᱱᱩᱣᱟᱠᱷᱟᱭ]], [[ᱱᱚᱵᱟᱱᱱᱚ]], ᱱᱟᱣᱟᱭ }} '''ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱩᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref name="Prabhat Prakashan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qzAoEAAAQBAJ&pg=RA7-PA50|title=JHARKHAND PUBLIC SERVICE COMMISSION PRELIMS EXAMS COMPREHENSIVE GUIDE PAPER|author=Dr Manish Ranjan|date=2021|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-9390906321|pages=50}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱱᱟᱣᱟᱠᱷᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱢ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱣᱟ'' ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.sarkarilibrary.in/2021/05/festival-of-jharkhand-sarkari-library.html?m=1|title=Festivals of Jharkhand|website=sarkarilibrary|date=17 May 2021|access-date=7 August 2022|archive-date=11 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011145643/https://www.sarkarilibrary.in/2021/05/festival-of-jharkhand-sarkari-library.html?m=1|url-status=dead}}</ref> ==ᱢᱟᱱᱟᱣ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱳᱴᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱩᱯᱟᱹᱥᱟ, ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ (ᱥᱤᱸᱜᱤ) ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱡᱤᱞ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱯᱟᱱ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱟᱺᱰᱤ) ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱪᱷᱩᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱳᱰᱟ ᱫᱷᱟᱱ (ᱜᱚᱰᱟ ᱦᱩᱲᱩ) ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ᱾<ref name="Prabhat Prakashan"/><ref>{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/sacred-groves-of-j---khand-presented-in-igrms-exhibition-series.html|title=Sacred Groves of J'Khand presented in IGRMS exhibition series|website=dailypioneer|date=11 December 2020|access-date=7 August 2022|archive-date=7 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807091750/https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/sacred-groves-of-j---khand-presented-in-igrms-exhibition-series.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱥᱟᱫᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&pg=SA2-PA1|title=JHARKHAND GENERAL KNOWLEDGE 2021|author= Manish Ranjan|publisher=Prabhat Prakashan|date=2022|isbn=9789354883002}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.etribaltribune.com/index.php/volume-1/issue-7/marriage-customs-among-the-oraons|title=Marriage Customs among The Oraons|website=etribaltribune.com}}</ref> ==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.gaonconnection.com/gaon-chaupal/unique-traditional-festival-of-bastar-nawa-khani-nuwakhai-41999|title=बस्तर का पर्व नवा खानी : धान की नई फसल पकने पर ग्रामीण मनाते हैं जश्न|website=goanconnection|date=22 September 2018|access-date=7 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807091752/https://www.gaonconnection.com/gaon-chaupal/unique-traditional-festival-of-bastar-nawa-khani-nuwakhai-41999|archive-date=7 August 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/chhattisgarh/raipur/kanker/news/navakhani-festival-was-celebrated-in-the-region-128929639.html|title=बस्तर के मूल निवासी प्रकृति के पूजक हैं:अंचल में नवाखानी पर्व मनाया गया|website=bhaskar|access-date=7 August 2022}}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/chhattisgarh/bilaspur-ajit-jogi-reached-home-village-jogisar-wth-family-for-nuakhai-1157883.html|title=नवाखाई के लिए अजीत जोगी सपरिवार पहुंचे गृहग्राम जोगीसार|website=news18|date=6 November 2017|access-date=7 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807114542/https://hindi.news18.com/news/chhattisgarh/bilaspur-ajit-jogi-reached-home-village-jogisar-wth-family-for-nuakhai-1157883.html|archive-date=7 August 2022|url-status=dead}}</ref> [[ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱩᱣᱟᱠᱷᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-09-03|title=Nuakhai: The greatest harvesting festival of Odisha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/the-rock-bottom/nuakhai-the-greatest-harvesting-festival-of-odisha/|access-date=7 August 2022|website=Times of India}}</ref> [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.oneindia.com/2007/07/06/tribal-rituals-in-agriculture-1183713254.html|title=Tribal rituals in agriculture|website=oneindia|date=6 July 2007|access-date=7 August 2022}}}</ref> [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱵᱟᱱᱱᱚ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=O'Donnell |first=Erin |date=2004 |title='Woman' and 'homeland' in Ritwik Ghatak's films: Constructing post-Independence Bengali cultural identity |url=http://www.ejumpcut.org/archive/jc47.2005/ghatak/text.html |journal=Jump Cut |volume=47}}</ref> ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== t6u8kybtergibfai4c9bmhmf00sgvrc ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ 0 22345 200402 153203 2026-11-08T19:08:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200402 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | native_name = | image = Neeru Bajwa promoting Shadaa (cropped).jpg | caption = ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ''[[ᱥᱟᱫᱟ]]'' ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ | birth_date = {{Birth date and age|1980|08|26|df=y}}<ref>{{cite news |last1=Kaur |first1=Prabhneet |title=From TV actress to Pollywood diva, happy birthday Neeru Bajwa |url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/from-tv-actress-to-pollywood-diva-happy-birthday-neeru-bajwa/story-CIx3pCZawOkCGu9z7Y6EKI.html |work=Hindustan Times |access-date=5 July 2016 |date=26 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930140312/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/from-tv-actress-to-pollywood-diva-happy-birthday-neeru-bajwa/story-CIx3pCZawOkCGu9z7Y6EKI.html |archive-date=30 September 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Aabhas |title=Jatt di film |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/jatt-di-film-113062101038_1.html |work=Business Standard |date=21 June 2013 |access-date=5 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625021508/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/jatt-di-film-113062101038_1.html |archive-date=25 June 2013 |url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ᱥᱚᱨᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]]<ref name="Surrey born actress">{{cite web|url=https://vancouversun.com/news/local-news/surrey-familys-quest-for-life-saving-drug-for-their-baby-captures-attention-of-bollywood-star|title=Surrey family's quest for life-saving drug for their baby captures attention of Bollywood star|last=Ryan|first=Denise|work=[[Vancouver Sun]]|date=August 4, 2020|access-date=September 2, 2022|quote=The Surrey-born actress is an Indian film superstar.}}</ref> | nationality = ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ|ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ}} | years_active = ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | relatives = [[ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] (ᱢᱤᱥᱨᱟ) }} '''ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟᱭ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ|ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ|ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱟᱜ]] ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱢᱟᱭ ᱥᱳᱞᱟᱦ ᱵᱟᱨᱟᱥ ᱠᱤ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱳᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="time_Ifas">{{cite news |title=If asked to do 'Prince' today, I would not: Neeru Bajwa |last=Jha |first=Shefali S |work=The Times of India |date=29 May 2012 |access-date=5 July 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/If-asked-to-do-Prince-today-I-would-not-Neeru-Bajwa/articleshow/13630730.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227062635/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/If-asked-to-do-Prince-today-I-would-not-Neeru-Bajwa/articleshow/13630730.cms |archive-date=27 February 2016 |url-status=live}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱰᱤ᱑ ᱨᱮ ''[[ᱦᱟᱨᱤ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱞᱟᱞ ᱢᱤᱨᱪᱤ]]''<ref>{{cite news |last=Chhabra |first=Arvind |title=Simply Punjabi – Neeru Bajwa |url=http://indiatoday.intoday.in/story/making-a-mark/4/106268.html |publisher=India Today |access-date=22 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128081732/http://indiatoday.intoday.in/story/making-a-mark/4/106268.html |archive-date=28 November 2012 |url-status=live}}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ''[[ᱟᱥᱛᱤᱛᱵᱽ...ᱮᱠ ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ]]'' ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ ᱨᱮ ''ᱡᱤᱛ'' ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱴᱟᱨ ᱣᱟᱱ ᱨᱮ ''ᱜᱚᱸᱥ ᱮᱱᱰ ᱨᱚᱡᱮᱡᱽ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Reality Shows – Just Good Friends |url=http://www.telegraphindia.com/1060224/asp/etc/story_5864676.asp |access-date=24 February 2006 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |date=24 February 2006 |location=Calcutta, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20060717033511/http://www.telegraphindia.com/1060224/asp/etc/story_5864676.asp |archive-date=17 July 2006 |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱢᱤ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ]] ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱷ, ᱚᱢᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱵᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ ᱢᱟᱞᱴᱤᱼᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱰᱤ ᱞᱟᱵᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱷ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ''ᱡᱟᱴᱴ ᱮᱱᱰ ᱡᱩᱞᱤᱭᱮᱴ ᱒'' ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Ballewood |url=http://ballewood.in/movies/news/jatt-and-juliet-2-smashes-box-office-2013 |publisher=Ballewood.in |access-date=16 August 2013 |title=Jatt and Juliet 2 smashes Box office |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806061116/http://ballewood.in/movies/news/jatt-and-juliet-2-smashes-box-office-2013 |archive-date=6 August 2013}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱱᱳᱴᱤ ᱡᱟᱴᱥ'' ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱤᱱᱱᱩ ᱰᱷᱤᱞᱞᱳᱱ, ᱟᱨᱭᱚ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱯᱨᱤᱸᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Ballewood |title=Naughty Jatts – Review |url=http://ballewood.in/movies/reviews/naughty-jatts-review-2013 |publisher=Ballewood.in |access-date=16 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805193050/http://ballewood.in/movies/reviews/naughty-jatts-review-2013 |archive-date=5 August 2013}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱥᱟᱨᱜᱤ]]'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱫᱚ [[ᱡᱚᱥᱥᱤ ᱜᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱵᱽᱵᱚᱞ ᱨᱟᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://moviereview11.wordpress.com/2017/02/24/sargi-punjabi-movie-review-jassi-gill-babbal-rai-rubina-bajwa-plot-story/ |title=Sargi Punjabi Movie Review – Jassi Gill, Babbal Rai, Rubina Bajwa {{!}} Plot, Story |date=24 February 2017 |website=All About Movies |access-date=22 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411174421/https://moviereview11.wordpress.com/2017/02/24/sargi-punjabi-movie-review-jassi-gill-babbal-rai-rubina-bajwa-plot-story/ |archive-date=11 April 2018 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ''ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ'' ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱵᱤᱞᱞᱳ'' ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Raghveer Boli joins the cast of Neeru Bajwa's 'Beautiful Billo' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/raghveer-boli-joins-the-cast-of-neeru-bajwas-beautiful-billo/articleshow/72225729.cms |access-date=11 December 2019 |work=The Times of India |date=25 November 2019 |language=en}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ''ᱡᱚᱡᱽᱵᱟ'' ᱫᱚ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sheetal |title=Neeru Bajwa turns host for a new Punjabi show Jazba |url=https://www.tribuneindia.com/news/pollywood/neeru-bajwa-turns-host-for-a-new-punjabi-show-jazba-237982 |access-date=16 April 2021 |work=Tribune |date=12 April 2021 |language=en |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416102127/https://www.tribuneindia.com/news/pollywood/neeru-bajwa-turns-host-for-a-new-punjabi-show-jazba-237982 |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱨᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱥᱶᱚᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟᱭ,<ref name="Surrey born actress"/> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ - [[ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ|ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ]], ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ; ᱥᱚᱵᱽᱨᱤᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱦᱮᱞ ᱾<ref>{{cite news |title=Neeru and Rubina Bajwa share heartwarming posts recalling their late father |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/neeru-and-rubina-share-heartwarming-posts-recalling-their-late-father/articleshow/83599514.cms |access-date=17 February 2022 |work=The Times of India |date=17 June 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Rubina Bajwa writes a beautiful message on her mother Surinder Bajwa's birthday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/rubina-bajwa-writes-a-beautiful-message-on-her-mother-surinder-bajwas-birthday/articleshow/71308032.cms |access-date=17 February 2022 |work=The Times of India |date=26 September 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vashist |first1=Neha |title=Exclusive! Neeru Bajwa's brother Suhail Bajwa to get married on October 12 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/exclusive-neeru-bajwas-brother-suhail-bajwa-to-get-married-on-october-12/articleshow/86805512.cms |access-date=17 April 2022 |work=The Times of India |date=6 October 2021 |language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱵᱟᱶᱩᱰ'' ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱰᱨᱚᱯ ᱟᱣᱩᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱞᱮᱢᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last=Townend |first=Paul |title=Bollywood Bound Movie Review |url=https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/10248/according-to-a-documentary-bollywood-bound-neeru-bajwa-was-to-go-back-home-without-achieving-her-dreams.+(Reviews).-a087019621 |publisher=Canadian Independent Film & Television Publishing Association |access-date=1 May 2002 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226111417/https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/10248/according-to-a-documentary-bollywood-bound-neeru-bajwa-was-to-go-back-home-without-achieving-her-dreams.+(Reviews).-a087019621 |url-status=dead }}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱦᱮᱨᱤ ᱡᱚᱶᱚᱫᱷᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Neeru Bajwa gives a kiss of love to hubby Harry Jawandha on his birthday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/neeru-bajwa-gives-a-kiss-of-love-to-hubby-harry-jawandha-on-his-birthday/articleshow/66282271.cms |access-date=28 June 2019 |work=[[The Times of India]] |date=19 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kapoor |first1=Diksha |title=Neeru Bajwa Shares Lovely Pictures From Her Anniversary Trip |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/neeru-bajwa-shares-lovely-pictures-from-her-anniversary-trip |access-date=14 August 2022 |work=PTC Punjabi |date=9 February 2019}}</ref> ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="trib_Once">{{cite news |title=Once in a lifetime... |work=Trinuneindia News Service |date=13 February 2016 |access-date=5 July 2016 |url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/once-in-a-lifetime/195461.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007183616/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/once-in-a-lifetime/195461.html |archive-date=7 October 2018 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Neeru Bajwa posing with her three daughters is certainly the picture of the day - Neeru Bajwa: All those times when the actress gave us some strong family goals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/neeru-bajwa-all-those-times-when-the-actress-gave-us-some-strong-family-goals/neeru-bajwa-posing-with-her-three-daughters-is-certainly-the-picture-of-the-day/photostory/80418276.cms |access-date=14 August 2022 |work=The Times of India}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾<ref>{{cite news |title=Neeru Bajwa blessed with twin girls Alia and Akira |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/neeru-bajwa-blessed-with-twin-girls-alia-and-akira/articleshow/74076992.cms |access-date=6 March 2020 |work=The Times of India |date=11 February 2020 |language=en}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{IMDb name|1263093}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ, ᱱᱤᱨᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] jdtlmtwv80akej263o32jp6sxd20ha5 ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ 0 22352 200354 174267 2026-11-08T18:22:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200354 wikitext text/x-wiki [[File:Firkal slowly decaying martial dance of ChotaNagpur of Jharkhand performed at Central Park Delhi IMG 0934 11.jpg|thumb|ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] '''ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ''' [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱯᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱷᱟᱞ, ᱛᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The last frontier of Firkal martial art of Chotanagpur area – Jharkhand {{!}} Tribal Cultural Heritage in India Foundation |url=https://indiantribalheritage.org/?p=5383#gsc.tab=0 |access-date=2022-04-13 |website=indiantribalheritage.org |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930042427/https://indiantribalheritage.org/?p=5383#gsc.tab=0 |url-status=dead }}</ref> [[ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱚᱱᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱪᱳ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ᱾ ᱚᱠᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱭᱨᱤᱛ ᱠᱚᱸᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱠᱛᱮ ᱯᱚᱞᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ–ᱨᱚᱢᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱽ ᱛᱟᱞ, ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱛᱟᱞ, ᱯᱟᱦᱟᱞᱵᱟᱱᱤ ᱛᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The last frontier of Firkal martial art of Chotanagpur area – Jharkhand {{!}} Tribal Cultural Heritage in India Foundation |url=https://indiantribalheritage.org/?p=5383#gsc.tab=0 |access-date=2022-04-13 |website=indiantribalheritage.org |archive-date=2022-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930042427/https://indiantribalheritage.org/?p=5383#gsc.tab=0 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱷᱤᱨᱠᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ NGO, ᱠᱚᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱤᱨ ᱼᱥᱮᱞᱩᱞᱳᱭᱮᱰ ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ (TCCAF) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨᱠᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱢᱰᱤᱦ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱷᱤᱨᱠᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱤᱣᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ, ᱯᱷᱤᱨᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱯᱟᱱ ᱥᱩᱥᱩᱱ (ᱠᱤᱨᱯᱟᱱ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱚᱨᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱥᱩᱱ ᱮᱱᱮᱡ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The Sunday Tribune - Books |url=https://m.tribuneindia.com/2011/20111120/spectrum/main5.htm |access-date=2022-04-13 |website=m.tribuneindia.com |archive-date=2023-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211132756/https://www.tribuneindia.com/2011/20111120/spectrum/main5.htm |url-status=dead }}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ]] * [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]] * [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Citation |date=24 August 2015|title=FIRKAL DANCE । NATIONAL TRIBAL FESTIVAL VANAJ 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VPsk2a3HgZs |access-date=25 May 2022 |publisher=Desi Cinema Classical, Ministry of tribal affairs, Govt of India|type=Video}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== f2xnbqusa37ghdfbk0j774i9tta2979 ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ 0 22354 200193 153181 2026-11-08T14:19:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200193 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | image = Rubina Bajwa 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | birth_date = | birth_place = [[ᱵᱮᱸᱠᱩᱵᱟᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ | nationality = ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}} | years_active = ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | spouse = {{marriage|[[ᱜᱩᱨᱵᱚᱠᱷᱥ ᱪᱚᱦᱚᱞ]]|26 October 2022}} | relatives = [[ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] (ᱢᱤᱥᱨᱟ) }} '''ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱨᱜᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱴᱤᱥᱤ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/parmish-verma-rubina-bajwa-award-best-debut-ptc/|title=Parmish Verma, Rubina Bajwa :Award for the Best Debut at PTC|last=Kaur|first=Nimrat|date=2018-03-30|website=PTC NEWS|language=en-US|access-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709131559/http://www.ptcnews.tv/parmish-verma-rubina-bajwa-award-best-debut-ptc/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/photos/neeru-bajwa-and-rubina-bajwa-sizzle-at-the-jio-filmfare-awards-punjabi-2018_-27232.html|title=Neeru Bajwa and Rubina Bajwa sizzle at the Jio Filmfare Awards (Punjabi) 2018|website=filmfare.com|language=en|access-date=2019-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118034328/https://www.filmfare.com/photos/neeru-bajwa-and-rubina-bajwa-sizzle-at-the-jio-filmfare-awards-punjabi-2018_-27232.html|archive-date=18 November 2019|url-status=live}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱨᱜᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/love-lost-369356|title=Love... lost|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-02-04|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206101907/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/love-lost-369356|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱵᱟᱨᱢᱟ]]<ref name=":2">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/do-dooni-panj-to-shadaa-to-manje-bistre-2-punjabi-movies-to-look-forward-in-2019/laiye-je-yaarian-rubina-bajwa-as-jaanu-will-steal-your-heart/photostory/69533472.cms|title=Rubina Bajwa as Jaanu will steal your heart|website=The Times of India|access-date=2019-11-15}}</ref> ᱥᱟᱞᱟᱜ [[ᱞᱟᱭᱮ ᱡᱮ ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱸ]] ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱤ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/munda-hi-chahida-rubina-bajwa-didnt-remove-the-baby-bump-padding-until-they-wrapped-up-the-shoot/articleshow/70172424.cms|title=Munda Hi Chahida: Rubina Bajwa didn’t remove the baby bump padding until they wrapped up the shoot - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723043053/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/munda-hi-chahida-rubina-bajwa-didnt-remove-the-baby-bump-padding-until-they-wrapped-up-the-shoot/articleshow/70172424.cms|archive-date=23 July 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/movie-review-munda-hi-chahida-something-to-write-home-about-801063|title=Movie Review: Munda Hi Chahida {{!}} Something to write home about|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204081207/https://www.tribuneindia.com/news/archive/movie-review-munda-hi-chahida-something-to-write-home-about-801063|archive-date=2020-02-04|url-status=dead}}</ref> ''ᱜᱤᱫᱟᱲ ᱥᱤᱸᱜᱷᱤ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/gidarh-singhi-867574|title=Gidarh Singhi|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204081150/https://www.tribuneindia.com/news/archive/gidarh-singhi-867574|archive-date=4 February 2020|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Rubina Bajwa.jpg|thumb|ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱸᱠᱩᱵᱟᱨ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱥᱶᱚᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/adorable-childhood-pictures-of-punjabi-celebrities-you-cannot-miss/from-the-trunk-of-memories-rubina-bajwa-shares-a-childhood-picture-of-her-with-her-father-and-sister/photostory/70357786.cms|title=From the trunk of memories Rubina Bajwa shares a childhood picture of her with her father and sister|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809112535/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/adorable-childhood-pictures-of-punjabi-celebrities-you-cannot-miss/from-the-trunk-of-memories-rubina-bajwa-shares-a-childhood-picture-of-her-with-her-father-and-sister/photostory/70357786.cms|archive-date=9 August 2019|access-date=2019-12-02}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/rubina-bajwa-writes-a-beautiful-message-on-her-mother-surinder-bajwas-birthday/articleshow/71308032.cms|title=Rubina Bajwa writes a beautiful message on her mother Surinder Bajwa’s birthday - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107065711/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/rubina-bajwa-writes-a-beautiful-message-on-her-mother-surinder-bajwas-birthday/articleshow/71308032.cms|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱸᱠᱩᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱤᱱᱰᱟᱹᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱜ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱱᱤᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱢᱩᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.magzter.com/articles/13828/206740/589070f38ace3|title=Launching The Gorgeous Rubina Bajwa|website=www.magzter.com|access-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115062532/https://www.magzter.com/articles/13828/206740/589070f38ace3|archive-date=15 November 2019|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{IMDb name|id=nm8743259}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ, ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱠᱩᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] kn8bgt9swkarp3b35mv9c3xj8fc6r96 ᱫᱤᱥᱟ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ 0 22363 200247 116251 2026-11-08T15:58:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200247 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱥᱟ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ | birth_name = | birth_date = ᱑᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ | birth_place = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ<!-- if she is a 'former' actress, then how is she still active? --> | father = | relatives = | spouse = {{marriage|ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱯᱟᱰᱤᱭᱟ|24 November 2015}} | children = ᱑ | website = | image = Disha Vakani at Television Style Awards 2015.jpg | caption = ᱫᱤᱥᱟ ᱯᱟᱰᱤᱭᱟ 'ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱸᱥ ᱵᱞᱟᱤᱸᱰᱱᱮᱥ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮ | imagesize = 230px | known for = ''[[ᱛᱟᱨᱟᱠ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱠᱟ ᱩᱞᱛᱟ ᱪᱟᱥᱢᱟ]]'' }} '''ᱫᱤᱥᱟ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ)<ref>{{cite news |url=http://m.timesofindia.com/India-Pacific-Island-nations-cooperation-summit/liveblog/48508072.cms |title=Daya Ben aka Disha Vakani turns a year older |date=17 August 2015 |access-date=17 August 2015 |newspaper=[[The Times of India]] |archive-date=14 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014033839/https://m.timesofindia.com/India-Pacific-Island-nations-cooperation-summit/liveblog/48508072.cms |url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ''[[ᱛᱟᱨᱟᱠ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱠᱟ ᱩᱞᱛᱟ ᱪᱟᱥᱢᱟ]]'' ᱨᱮ ᱫᱚᱭᱟ ᱡᱮᱴᱷᱟᱞᱟᱞ ᱜᱟᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱫᱤᱥᱟ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴᱮᱰ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="mirror11">{{cite news |url=http://mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-enjoy-acting-Disha-Vakani/articleshow/16193137.cms |title=I enjoy acting: Disha Vakani |date=30 December 2011 |newspaper=Mumbai Mirror |access-date=14 May 2013 |archive-date=11 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111103004/http://mumbaimirror.com/entertainment/tv/I-enjoy-acting-Disha-Vakani/articleshow/16193137.cms |url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== [[File:Disha Wakani on the sets of KBC 07.jpg|left|thumb|ᱫᱤᱥᱟ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱯᱟᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ''[[ᱛᱟᱨᱟᱠ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱠᱟ ᱩᱞᱛᱟ ᱪᱟᱥᱢᱟ]]'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱨᱫᱟᱨ ᱫᱚᱭᱟ ᱜᱟᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ''ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱫᱷᱚᱢᱟᱞ ᱯᱟᱴᱮᱞ'' ᱟᱨ ''ᱞᱟᱞᱤ ᱞᱤᱞᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mirror11" /> ᱩᱱᱤᱫᱚ ''[[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ (᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ]]'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ''[[ᱡᱳᱫᱷᱟ ᱚᱠᱵᱚᱨ]]'' (᱒᱐᱐᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Pretty women |author=Jhumari Nigam-Misra |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Pretty+women+/1/70595.html |date=12 November 2009 |access-date=14 May 2013 |archive-date=22 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922201913/http://indiatoday.intoday.in/story/Pretty+women+/1/70595.html |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ''[[ᱛᱟᱨᱟᱠ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱠᱟ ᱩᱞᱛᱟ ᱪᱟᱥᱢᱟ]]'' ᱨᱮ ᱫᱚᱭᱟᱵᱮᱱ ᱜᱟᱲᱟ ᱦᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Comedy Inc |url=http://www.indianexpress.com/news/comedy-inc/640054/0 |date=1 July 2010 |access-date=14 May 2013 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012015838/http://archive.indianexpress.com/news/comedy-inc/640054/0 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Character's the KING |url=http://www.indianexpress.com/news/characters-the-king/715489/0 |newspaper=The Indian Express |date=25 November 2010 |access-date=14 May 2013 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012015852/http://archive.indianexpress.com/news/characters-the-king/715489/0 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Funny female bone |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |newspaper=The Times of India |date=21 June 2009 |access-date=14 May 2013 |archive-date=24 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724024753/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-21/mumbai/28175223_1_gujarati-daya-housewife |url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱞᱟᱞ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱟᱴᱮᱨᱱᱤᱴᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/television/report-confirmed-disha-vakani-not-returning-as-dayaben-on-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-2711350 |title=Confirmed! Disha Vakani not returning as Dayaben on 'Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah' |date=23 January 2019 |website=dna |language=en |access-date=19 February 2019 |archive-date=20 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220002732/https://www.dnaindia.com/television/report-confirmed-disha-vakani-not-returning-as-dayaben-on-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-2711350 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/asit-modi-on-replacing-disha-vakani-on-taarak-mehta-ko-ooltah-chashmah-no-one-is-bigger-than-the-show-1494171-2019-04-04 |title=Asit Modi on replacing Disha Vakani on Taarak Mehta Ko Ooltah Chashmah: No one is bigger than the show |date=4 April 2019 |website=India Today |language=en |access-date=8 April 2019 |archive-date=5 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405145918/https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/asit-modi-on-replacing-disha-vakani-on-taarak-mehta-ko-ooltah-chashmah-no-one-is-bigger-than-the-show-1494171-2019-04-04 |url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱯᱟᱰᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱤᱡ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱪᱟᱨᱴᱨᱰ ᱟᱠᱟᱶᱩᱴᱮᱸᱴ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-aka-disha-vakani-ties-the-knot-2148416 |title=Dayaben of 'Taarak Mehta Ka Ooltah Chashmah' aka Disha Vakani ties the knot |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=25 November 2015 |access-date=26 November 2015 |archive-date=27 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127020644/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-aka-disha-vakani-ties-the-knot-2148416 |url-status=live}}</ref><ref name="India Today 2015">{{cite web |title=TV actress Disha Vakani ties the knot! |website=India Today |date=24 November 2015 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-disha-vakani-ties-knot-with-chartered-accountant-mayur/1/530340.html |access-date=16 February 2017 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216220009/http://indiatoday.intoday.in/story/dayaben-of-taarak-mehta-ka-ooltah-chashmah-disha-vakani-ties-knot-with-chartered-accountant-mayur/1/530340.html |url-status=live}}</ref> ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱡᱚᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱭᱤᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== [[File:Disha Vakani at 11th Indian Television Academy Awards.jpg|thumb|᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱴᱤᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ-ᱯᱟᱰᱤᱭᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{IMDb name|1801750}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱚᱠᱟᱱᱤ, ᱫᱤᱥᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛᱤ ᱦᱚᱲ]] 1ftusdfnx5i5typsgl5yes8ogopmajw ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ 0 22365 200373 188674 2026-11-08T18:40:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200373 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ | image = Namita Pramod 1.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|1996|09|19|df=yes}}<ref>{{cite web |url=http://m.ibtimes.co.in/namitha-pramod-turns-19-rare-unseen-photos-amar-akbar-anthony-actress-photos-647139 |title=Namitha Pramod turns 19 |website=[[International Business Times]] |agency=m.ibtimes.co.in |date=18 September 2015 |access-date=5 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804123111/http://m.ibtimes.co.in/namitha-pramod-turns-19-rare-unseen-photos-amar-akbar-anthony-actress-photos-647139 |archive-date=4 August 2016 |url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱥᱮᱸᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱪᱤ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ }} '''ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/314694/ |title=എന്നെ വിട്ടുപോകാത്ത താമര, Interview – Mathrubhumi Movies |publisher=Mathrubhumi.com |date=5 November 2012 |access-date=24 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107004629/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/314694/ |archive-date=7 January 2014}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱛᱷᱮᱨᱟᱝᱜᱚᱞ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14702056&programId=1073752204&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Movies &#124; |publisher=Manorama Online |access-date=24 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319014921/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14702056&programId=1073752204&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |archive-date=19 March 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱛᱷᱮᱨᱟᱝᱜᱚᱞ]] (᱒᱐᱑᱒), ''ᱥᱟᱶᱩᱰ ᱛᱷᱳᱢᱟ'' (᱒᱐᱑᱓), ''ᱯᱩᱞᱞᱤᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱢᱚᱞ ᱟᱴᱤᱸᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱓), ''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱵᱤᱞᱟᱞᱤ ᱵᱷᱤᱨᱚᱱ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱮᱛᱛᱟᱱ ᱮᱵᱷᱮᱫᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱮᱱᱛᱷᱚᱱᱤ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱟᱫᱤ ᱠᱚᱯᱭᱟᱨᱮ ᱠᱩᱴᱢᱚᱬᱤ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱨᱳᱞ ᱢᱚᱰᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ''ᱟᱞ ᱢᱟᱞᱞᱩ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱩ, ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130818/entertainment-mollywood/article/namitha-pramod-shooting-star |title=Namitha Pramod: A shooting star |work=Deccan Chronicle |date=18 August 2013 |access-date=24 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711051127/https://www.deccanchronicle.com/130818/entertainment-mollywood/article/namitha-pramod-shooting-star |archive-date=11 July 2018 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱷᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ ᱛᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/84096.html |title=Namitha, into the big league |publisher=IndiaGlitz |date=25 July 2012 |access-date=1 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727111734/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/84096.html |archive-date=27 July 2012 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/role-call/article3947245.ece |title=Role call |newspaper=The Hindu |date=29 September 2012 |access-date=24 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214133552/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/role-call/article3947245.ece |archive-date=14 December 2013 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱠᱚᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>Nicy V.P (25 June 2014). [http://www.ibtimes.co.in/interview-i-want-be-teacher-says-namitha-pramod-602989 "Interview: 'I Want to Be a Teacher', says Namitha Pramod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150222211449/http://www.ibtimes.co.in/interview-i-want-be-teacher-says-namitha-pramod-602989 |date=22 February 2015 }}. ''IB Times''. Retrieved 22 February 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ "[ᱟᱡᱟᱜ] ᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [ᱟᱡᱟᱜ] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱵᱟᱸᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱽ" ᱾<ref name="deccan 40703">[http://www.deccanchronicle.com/140703/entertainment-mollywood/article/namitha-pramods-dream-working-prithviraj-comes-true Namitha Pramod's dream of working with Prithviraj comes true] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708094814/http://www.deccanchronicle.com/140703/entertainment-mollywood/article/namitha-pramods-dream-working-prithviraj-comes-true |date=8 July 2014 }}. Deccanchronicle.com (3 July 2014). Retrieved 14 October 2015.</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱱᱩᱭ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱚᱱᱠᱚᱱᱱᱤ ᱢᱚᱛᱷᱟᱵᱩ'', ''ᱚᱢᱢᱮ ᱫᱮᱵᱤ'', ᱟᱨ ''ᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱥᱟ ᱯᱩᱛᱷᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20120711035442/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/kochi/namitha-pramod-plays-fisherwoman-503 Namitha Pramod plays a fisherwoman | Deccan Chronicle]. Web.archive.org (11 July 2012). Retrieved 14 October 2015.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mangalam.com/mangalam-varika/65293 |title=സാധാരണ ജീവിതമാണ് ഇഷ്ടം |publisher=mangalam.com |date=11 June 2013 |access-date=24 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203075715/http://www.mangalam.com/mangalam-varika/65293 |archive-date=3 December 2013 |url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ}} * {{IMDb name|id=5166292}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱨᱚᱢᱚᱫᱽ, ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] es97du9znwxemsmequ11nxjtyt8lfe3 ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22480 200205 131837 2026-11-08T14:40:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200205 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ | native_name = {{background color|darkblue|{{font color|white|ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}}}<br />[[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | native_name_lang = | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Ujjain Junction.jpg | image_caption = ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱚᱰ, [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|23.1796|N|75.7819|E|region:IN-MP|display=inline,title}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | line = [[ᱱᱟᱜᱽᱫᱟ–ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]]<br>[[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] <br>[[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱣᱟᱴᱤᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] <br> [[ᱤᱱᱫᱚᱨ-ᱫᱤᱣᱟᱥ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] | other = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰ | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱘ | elevation = {{convert|492|m|ft|0|abbr=on}} | levels = | tracks = ᱑᱕ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱗᱖ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱦᱚᱭ | accessible = {{Access icon|20px}} | code = {{Indian railway code | code = UJN | zone = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ}} }} | former = Scindia–ᱱᱤᱢᱟᱪ ᱨᱮᱞᱣᱮ<br>[[ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ | passengers = ᱗᱕᱐᱐᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | map_type = India Madhya Pradesh | route_map = {{ᱤᱱᱫᱚᱨ–ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ–ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}} | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=12|type=point|marker=rail}} | services = {{Adjacent stations|system1=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line1=ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left1=ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|right1=ᱯᱤᱸᱜᱽᱞᱮᱥᱚᱨ|type1= [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] |line2=ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ|right2=ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|type2=[[ᱤᱱᱫᱚᱨ-ᱫᱤᱣᱟᱥ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] |line3=ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left3=ᱪᱤᱱᱛᱟᱢᱟᱱ ᱜᱚᱱᱮᱥ|right3=ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|type3=[[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱣᱟᱴᱤᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] |line4=Western ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left4=ᱱᱟᱭᱠᱷᱮᱨᱤ|right4=ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|type4=[[ᱱᱟᱜᱽᱫᱟ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] }} }} '''ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''UJN''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ - ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=UJN| title=Ujjain Junction (UJN):Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division: Ratlam| website=Raildrishti| access-date=2023-05-18| archive-date=2025-04-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20250416230157/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=UJN| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/mp/ratlam/news/mp-news-now-26-no-to-inspect-the-ujjain-bhopal-section-on-february-23-general-manager-044229-3908517.html|title=अब 26 नहीं 23 फरवरी को उज्जैन-भोपाल सेक्शन का निरीक्षण करेंगे परे महाप्रबंधक|website=Bhaskar}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱤᱱᱫᱚᱨ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱙-᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱸᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ-ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱞ ᱑᱘᱙᱖ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ|ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ]]–[[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]]–[[ᱱᱟᱜᱽᱫᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱜᱩᱱᱟ]]–[[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱫᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ, ᱫᱮᱣᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://indiarailinfo.com/station/map/ujjain-junction-ujn/10 Trains at Ujjain] * [http://www.wr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,5,575 ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ] {{Wikivoyage-inline|ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ}} {{ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} {{ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱞᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] f390a1us8lcso4h44y3fs0zi1j2h2gc ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ 0 22508 200141 156326 2026-11-08T13:09:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200141 wikitext text/x-wiki [[File:A Wide Variety Of Helmets.png|thumb|upright=1.5|ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱠᱚ]] '''ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱞᱩᱜᱩᱵ ᱴᱩᱯᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱛᱮ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱩᱵ ᱜᱩᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱴᱮᱡᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱷᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱣᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱢᱤᱰ ᱯᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Materials of Motorcycle Helmets|url=https://thedrivebook.com/most-common-materials-of-motorcycle-helmets/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729211211/https://thedrivebook.com/most-common-materials-of-motorcycle-helmets/|archive-date=2021-07-29|access-date=|website=}}</ref> ᱨᱮᱥ ᱠᱟᱨ ᱦᱮᱞᱢᱮᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |last1=Lance |first1=Rachel |title=A Race Car Crash from Hell—and the Science That Saved Its Driver |url=https://www.wired.com/story/crash-science-romaine-grosjean |access-date=7 December 2020 |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |date=6 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} hhl5l8v279tw03u9s4tv5djgb389jaa ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22513 200429 189765 2026-11-08T19:28:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200429 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] [[:en:junction station|ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Tig1.jpg | image_caption = ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱛᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ]], [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|20.2849|N|83.1547|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|215|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], <br> [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱕ | tracks = ᱗ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱓᱑ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = TIG | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = Functioning | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱘᱔᱐᱐᱐ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱠᱮᱥᱤᱝᱜᱟ|right=ᱨᱟᱦᱮᱱᱵᱟᱴᱟ|type=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ–ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|right2=ᱥᱤᱠᱤᱨ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ–ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱴᱤᱴᱤᱞᱟᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- '''TIG''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱟᱜᱟᱢᱼᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘ᱼ᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢᱼᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1|title=Major Events in the Formation of S.E. Railway|publisher=South Eastern Railway|access-date=10 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1|archive-date=1 April 2013|df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ : ᱠᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥᱟᱼᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴᱼᱡᱮᱯᱚᱨᱼᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲᱼᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨᱼᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟᱼᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ DBK ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱚᱱᱭ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 27 November 2012 | archive-date = 5 October 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131005003644/http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ== ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part – III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part – IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] bjbtfq7es2hurh1lx9hl7tw1naafhz6 ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 22521 200431 189767 2026-11-08T19:38:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200431 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|80px]] | image_caption = | address = [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|20.7|N|83.5|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|185|m|ft|0|abbr=on}} | line = [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱚᱰ–ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] (ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ) | other = | structure = Standard (on-ground station) | platform = ᱕ | tracks = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱓᱑ | closed = | rebuilt = ᱒᱐᱑᱘ | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = BLGR | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = Functioning | former = [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱗᱕᱐᱐᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Odisha#India | map_dot_label = | map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ |line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱤᱪᱷᱩᱯᱟᱞᱤ|right=ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ|type=[[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱚᱰ-ᱵᱚᱞᱟᱜᱤᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |line2=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱞᱚᱭᱥᱤᱝᱜᱷᱟ|right2=ᱥᱚᱲᱚᱠᱨᱮ ᱫᱮᱵᱚᱜᱽ|type2=[[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ–ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ–ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}} }} '''ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/bolangir-blgr/248|title=BLGR/Bolangir (3 PFs) Railway Station – Train Arrival Timings|work=India Rail Info}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ-ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱘-᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser>{{cite web|url=http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1|title=Major Events in the Formation of S.E. Railway|publisher=South Eastern Railway|access-date=10 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401151628/http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C1|archive-date=1 April 2013|df=dmy-all}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ : ᱠᱳᱴᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥᱟ-ᱠᱚᱨᱟᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱯᱚᱨ-ᱠᱤᱨᱚᱱᱫᱳᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱨᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ DBK ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱱᱰᱟᱠᱟᱨᱚᱱᱭ ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱠᱤᱨᱤᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | title = History of Indian Railways in Orissa | last = Baral | first = Chitta | access-date = 27 November 2012 | archive-date = 5 October 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131005003644/http://www.baral.us/Orissa-rail-history.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ser/> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ== ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part – III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/><ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history4.html |title = IR History: Part – IV (1947–1970)| publisher= IRFCA| access-date = 21 November 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=zones/> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱴᱤᱴᱞᱟᱜᱚᱲ-ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-modi-unveils-slew-of-projects-worth-over-rs-1550-cr-in-odisha/articleshow/67537519.cms|title = PM Modi unveils slew of projects worth over Rs 1,550 cr in Odisha|newspaper = The Economic Times}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] 2ognbbuhvvbelpvx3t5otxoehu6ap5s ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22613 200437 195947 2026-11-08T19:49:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200437 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱨᱦᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.3|N|85.42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 365.47 | elevation_footnotes = | elevation_m = 374 | population_total = 131,669 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱕᱔᱐᱕ (ᱵᱚᱨᱦᱤ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱓ | registration_plate = JH 02 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] | website = {{URL|hazaribag.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] {{coord|24.3|N|85.42|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓᱗᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱒᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barhi.html | title = Barhi, India Page | access-date = 30 October 2010 | work = Bihar | publisher = Falling Rain Genomics | archive-date = 10 February 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120210174821/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Barhi.html | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱣᱟᱨᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱤᱪᱟᱹᱠ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱪᱟᱹᱠ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱚᱸᱰ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱣᱯᱟᱨᱚᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Map on the fifth page |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/jharkhand/tehsil/hazaribagh.html | title= CD Block/ Tehsil Map of Hazaribagh |publisher= Maps of India| access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱖᱕.᱔᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2015_PART_B_DCHB_HAZARIBAGH.pdf |title = District Census Handbook, Hazaribagh |work = Census of India 2011 Page 26 | publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand | access-date = 26 January 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ,<ref>{{cite web | url= http://jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | title= District Hazaribagh – Facts and Figures | work= Demography | publisher= Jharkhand Government | access-date= 28 October 2017 | archive-date= 11 October 2017 | archive-url= https://web.archive.org/web/20171011152634/http://www.jharkhand.gov.in/web/hazaribagh/facts-figures | url-status= dead }}</ref> ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf | title= District Census Handbook Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work= Table 2, Page 31 |publisher= Directorate of Census Operations, Jharkhand| access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ([[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]], ᱠᱳᱱᱨᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web| url = http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| title = Jharkhand Police| work = Contact Number| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20161206160714/http://www.jhpolice.gov.in/hazaribagh| archive-date = 2016-12-06| url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://hazaribag.nic.in/index.htm| title = Official Website of Hazaribag District| work = Administration – Subdivision and Blocks| publisher = Jharkhand Government| access-date = 28 October 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20120205005632/http://www.hazaribag.nic.in/index.htm| archive-date = 2012-02-05| url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱦᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓᱑,᱖᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱑,᱕᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐,᱑᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱖᱗,᱙᱑᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱓,᱗᱕᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱓,᱖᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱒,᱖᱙᱖ (᱑᱗.᱒᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱕᱑᱓ (᱒.᱖᱗%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-JK.html |title = 2011 Census C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= Jharkhand – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱵᱚᱨᱦᱤ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ|ᱵᱚᱨᱦᱤ]] (᱑᱑,᱘᱖᱗) ᱟᱨ ᱠᱳᱱᱨᱟ (᱘,᱒᱕᱘) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱜᱚᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱢᱟ (᱕,᱙᱖᱔), ᱨᱚᱥᱚᱤᱭᱟ ᱫᱷᱚᱢᱱᱟ (᱕,᱐᱖᱕), ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱚᱨᱥᱳᱴ (᱕,᱙᱗᱔) ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱣᱟᱨ (᱔,᱓᱔᱕) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱓,᱙᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱘.᱓᱙%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔,᱓᱙᱘ (᱗᱙.᱘᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱙,᱕᱐᱖ (᱕᱖.᱒᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱓.᱖᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱔᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱗.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_jharkhand.html | title= Provisional Population Totals Paper 1 of 2011: Jharkhand |work= Sr. No. 5, Sheet 2 |publisher= Registrar General and Census Commissioner, Government of India | access-date = 28 October 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/literacy.php | title= Literacy in India| work= Census 2011 |publisher= Census population 2015 data | access-date = 8 October 2017}}</ref><ref name="censusindia.gov.in">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf |title=Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011|work= Page 110| publisher=Government of India| access-date = 8 October 2017}}</ref> {{ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=Table C-01 Population By Religion - Jharkhand|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS|website=census.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|79.73}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|18.89}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|1.04}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.34}} }} {{Pie chart |caption = ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="language"/> |label1 = [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]] |value1 = 55.92 |color1 = red |label2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value2 = 31.59 |color2 = orange |label3 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value3 = 4.91 |color3 = green |label4 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] |value4 = 4.78 |color4 = moccasin |label5 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value5 = 1.54 |color5 = mediumblue |label6 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value6 = 1.26 |color6 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱕᱕.᱙᱒% ᱫᱚ [[ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱳᱨᱴᱷᱟ]], ᱓᱑.᱕᱙% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱔.᱙᱑% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱔.᱗᱘% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="language">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10207/download/13319/DDW-C16-STMT-MDDS-2000.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Jharkhand|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ–ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ–ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ–ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}} ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ [[:en:National Highway 19 (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱙]] / ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱚᱰ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐ ᱠᱨᱚᱥ ᱾<ref>Google maps</ref> ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱗᱙.᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱷᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-narendra-modi-flags-off-hazaribagh-koderma-dmu-train/ |title = PM Narendra Modi flags off Hazaribagh-Koderma DMU train | publisher= The Indian Express 20 February 2015 | access-date = 2 December 2015}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2015_PART_A_DCHB_HAZARIBAGH.pdf| title = District Census Handbook, Hazaribag, 2011, Series 21, Part XII A | work = Pages 579-580 Appendix I: Village Directory | publisher = Directorate of Census Operations, Jharkhand. | access-date = 1 November 2017}}</ref> ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱣᱟᱭ.ᱮᱢ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱦᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱚᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.way2college.com/colleges/hazaribagh/r-n-y-m-college-barhi| title = r.n.y.m. College, Barhi| publisher = wat2college| access-date = 1 November 2017| archive-date = 3 December 2024| archive-url = https://web.archive.org/web/20241203095011/https://www.way2college.com/colleges/hazaribagh/r-n-y-m-college-barhi| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.icbse.com/colleges/r-n-y-m-college-barhi/34327/2 | title= RNYM College, Barhi|publisher= ICBSE| access-date = 1 November 2017}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ssqm7u0kz8qequkwt0p9qtyrjkdxels ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ 0 22624 200209 160277 2026-11-08T14:42:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200209 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ | image = Usman Peerzada (cropped).jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ | birth_name = ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ | birth_date = {{birth date and age|1951|05|24}} | birth_place = [[ᱞᱟᱦᱳᱨ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | other_names = ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ | education = ᱜᱚᱨᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱞᱟᱦᱳᱨ | occupation = {{Hlist | ᱮᱠᱴᱚᱨ| ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ| ᱵᱮᱜᱱᱟᱣᱤᱡ|ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}} | years_active = 1974 – ᱱᱤᱛ | parents = ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦ (ᱟᱯᱟᱛ) | spouse = {{marriage|[[ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ]]|1975}} | children = ᱒ | relatives = [[ᱯᱷᱟᱭᱡᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) <br> [[ᱡᱟᱨᱟ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ]] (ᱵᱩᱦᱤᱱ) }} '''ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ''' ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ, ᱵᱮᱜᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱼᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱾<ref>{{cite web|title=Usman Peerzada's biography and casts|url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Usman-Peerzada/258/|publisher=tv.com.pk|access-date=January 14, 2013|archive-date=January 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120001514/http://www.tv.com.pk/celebrity/Usman-Peerzada/258|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ "ᱱᱟᱝᱜᱮ ᱯᱟᱶ" ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Usman says about film industry|url=http://cineplot.com/lollywood-usman-peerzada-says/|publisher=cineplot.com|access-date=January 14, 2013|archive-date=March 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312061302/http://cineplot.com/lollywood-usman-peerzada-says/|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱮᱭᱚᱸᱰ ᱫᱤ ᱞᱟᱥᱴ ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱦᱤ ᱟᱱ ᱠᱟᱦᱤ" ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱚᱯᱷᱤ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ (᱑᱘᱙᱘ᱼ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱛᱩᱲ (legacy) ᱫᱚ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ (Saadaan Peerzada) ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ (Imran Peerzada) ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ. ᱮᱱᱛᱷᱚᱱᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (GCU) ᱠᱷᱚᱱ MA English ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Profile of Peerzada|url=http://www.profilepk.com/Usman-Peerzada_358.html|publisher=profilepk.com|access-date=January 14, 2013|archive-date=January 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116232258/http://www.profilepk.com/Usman-Peerzada_358.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱟᱠᱴᱚᱨ=== ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱵᱮᱭᱚᱸᱰ ᱫᱤ ᱞᱟᱥᱴ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ (Beyond the Last Mountain) ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Usman Peerzada Biography |url=https://www.tv.com.pk/celebrity/Usman-Peerzada/258/biography |archive-url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:B4hA4tWV_XgJ:https://www.tv.com.pk/celebrity/Usman-Peerzada/258/biography |archive-date=29 March 2023 |website=TV.com}}</ref> ===ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ=== ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱡᱽᱫᱤᱠᱤᱭᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱳᱨᱤ ᱫᱤᱭᱟᱸ ᱡᱷᱟᱸᱡᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ. ᱰᱨᱟᱢᱟ [[ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ]] (᱑᱙᱙᱒) ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱯᱩᱞᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ. ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ "ᱨᱟᱝᱜᱮᱞ ᱯᱩᱨ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱡᱟᱫᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} m3dinhog2i8tngm97fysnpmnjze7u0b ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ 0 22723 200352 199122 2026-11-08T18:18:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200352 wikitext text/x-wiki {{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}} {{Infobox dam | name = ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ | image_caption = ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | name_official = | location_map_caption = ᱢᱟᱞᱫᱟ | coordinates = {{coord|24|48|16|N|87|55|59|E|display=inline,title}} | dam_crosses = [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] | res_name = | location = [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | dam_length = {{convert|2304|m}} | dam_width_base = | construction_began = 1961 | opening = 1972 | cost = {{Indian Rupee}}156.25 crore | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | extra = | website = }} '''ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱯᱷᱟᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ]] ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ , ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱠᱳᱴᱤ 80 ᱞᱟᱠᱷ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Farakka Barrage - Banglapedia |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Farakka_Barrage |access-date=2020-09-07 |website=en.banglapedia.org |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127083039/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Farakka_Barrage |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱓᱐᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱗,᱕᱕᱙ ) ᱡᱮᱞᱮᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Farakka Barrage Project Farakka |url=http://mowr.gov.in/index3.asp?sslid=296&subsublinkid=714&langid=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428204901/http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=714&langid=1&sslid=296 |archive-date=2012-04-28}}</ref> ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ (ᱯᱷᱟᱨᱚᱴᱟᱠᱠᱟ) ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱤᱼᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱧᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == === ᱴᱷᱟᱶ === ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ 24ᱹ48′′16′′N 87′55′′59′′E / 24.80444′N 87.93306′E / 24.80444′ 87.93306 ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{coord|24|48|16|N|87|55|59|E|display=inline}} <small>ᱱᱳᱴᱼ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱸᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> == ᱡᱚᱥ == ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱯᱤᱧ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱑᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱐᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ|ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱷᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱰᱨᱮᱡᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱦᱩᱜᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮ {{Convert|64000|cuft/s|m3/s}} (64,000 ᱠᱩᱭᱤᱠ ᱯᱷᱩᱴ / ᱮᱥ) ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱟᱜᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱯᱩᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱹᱥᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱩᱢᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Encroaching Ganga and Social Conflicts: The Case of West Bengal, India. |url=http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140523010822/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |archive-date=23 May 2014 |access-date=23 May 2014 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true"> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Archived from [http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523010822/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |date=2014-05-23 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 23 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2014</span>.</cite></ref> ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ganga river water flow data at Farakka, India. |url=http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2846800.html |access-date=26 May 2014}}</ref> == ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱩᱠᱛᱤ == ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of India and the Government of the People's Republic of Bangladesh on sharing of the Ganga/ Ganges waters at Farakka |url=http://www.ssvk.org/koshi/reports/treaty_on_farakka_india_bangladesh_4_ganga_river_water.pdf |access-date=12 August 2017 |publisher=ssvk |archive-date=12 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812060556/http://www.ssvk.org/koshi/reports/treaty_on_farakka_india_bangladesh_4_ganga_river_water.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" !ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ !ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ !ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ |- |᱗᱐ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ |᱕᱐% |᱕᱐% |- |᱗᱐ , ᱐᱐᱐-᱗᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ |ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ |᱓᱕ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱠ |- |᱗ ᱗᱕, ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱤ ᱾ |᱔᱐ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱠ |ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ |- |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == {{Commons category}} * [[Farakka Super Thermal Power Station|ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] * ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱞᱚᱝ ᱢᱟᱨᱪ (᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ) * [[Ganges Barrage Project|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] * [[Sharing the water of the Ganges|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] * [[River bank erosion along the Ganges in Malda and Murshidabad districts|ᱢᱟᱞᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱥᱚᱨ]] * [[Indian Rivers Inter-link|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ]] * [[Kalpasar Project|ᱠᱟᱞᱯᱟᱥᱚᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ]] * [[List of longest bridges in the world|ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] * [[List of longest bridges above water in India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 0qsc931qr0ye4411uk8t9yb6m1emsvm ᱨᱚᱱ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ 0 22844 200151 123725 2026-11-08T13:21:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Ron Jeremy 2009.jpg | caption = Jeremy in 2009 | birth_name = Ronald Jeremy Hyatt | birth_date = {{birth date and age|1953|3|12}} | birth_place = [[Queens]], New York, U.S. | death_date = | death_place = | other_names = {{flatlist| *R. J. *David Elliot *Big Daddy *The Hedgehog *Ronnie *The Godfather }} | education = [[Queens College, City University of New York]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]]) | occupation = [[Pornographic actor]], filmmaker, actor, stand-up comedian | years_active = 1979–2018 | height = {{height|ft=5|in=6}} | spouse = }} '''ᱨᱚᱱᱟᱞᱰ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱦᱭᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓) ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |date=October 17, 2012 |title=Adult star Ron Jeremy tries his hand at comedy at Ricochet |url=http://www.miami.com/things-to-do-in-miami/adult-star-ron-jeremy-tries-his-hand-at-comedy-at-ricochet-11563/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801114356/http://www.miami.com/things-to-do-in-miami/adult-star-ron-jeremy-tries-his-hand-at-comedy-at-ricochet-11563/ |archive-date=August 1, 2017 |access-date=December 30, 2017 |website=Miami.com}}</ref><ref name="salon">{{Cite news|url=http://www.salon.com/1997/04/02/media_113|title=My Dinner with Ron: A chat with the improbable, ubiquitous porn star Ron Jeremy, poised on the brink of mainstream success – or so he thinks|last=Ravo|first=Nick|date=April 2, 1997|work=Salon|access-date=July 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118045740/http://www.salon.com/1997/04/02/media_113/|archive-date=January 18, 2013}}</ref> <nowiki>''ᱫᱟ ᱦᱮᱡᱽᱦᱳᱜᱽ'' ᱵᱟᱦᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ''᱕᱐ ᱴᱳᱯ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱚᱞ ᱴᱟᱭᱢ''</nowiki> ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱑ ᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="AVN Top 50">{{Cite web |date=January 2002 |title=AVN: The 10 Top Porn Stars of All Time |url=http://www.action-dvd.com/avnt50ps.asp?whichpage=1&userid=3AED28DC%2D3047%2D4F5C%2D87F5%2DD9AC3B9DA6F3&sort_order= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015019/http://www.action-dvd.com/avnt50ps.asp?whichpage=1&userid=3AED28DC-3047-4F5C-87F5-D9AC3B9DA6F3&sort_order= |archive-date=September 30, 2007 |access-date=December 24, 2006 |website=Adult Video News}}</ref> ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱠᱳᱴ ᱡᱮᱹ ᱜᱤᱞ ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨᱼ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱨᱩᱱ ᱡᱮᱢᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱴᱮᱞ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱚᱰ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱨᱫᱷ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱨᱫᱷ ᱥᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/ron-jeremy-new-charges-1.5706817|title=Adult film actor Ron Jeremy faces 20 new sexual assault charges|last=Dalton|first=Andrew|date=August 31, 2020|work=CBC|access-date=September 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901035010/https://www.cbc.ca/news/entertainment/ron-jeremy-new-charges-1.5706817|archive-date=September 1, 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/06/23/adult-film-star-ron-jeremy-charged-sexual-assault-four-women/3244183001/|title=Adult film star Ron Jeremy charged with sexual assault of 4 women|last=Reed|first=Anika|date=June 23, 2020|work=[[USA Today]]|access-date=June 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623231026/http://usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2020/06/23/adult-film-star-ron-jeremy-charged-sexual-assault-four-women/3244183001/|archive-date=June 23, 2020|language=en}}</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱜᱷᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣᱼᱟᱱ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DA083121">{{Cite web |title=Adult Film Star Indicted on Rape, Other Sexual Assault Counts &#124; Los Angeles County District Attorney's Office |url=https://da.lacounty.gov/media/news/adult-film-star-indicted-rape-other-sexual-assault-counts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825214801/https://da.lacounty.gov/media/news/adult-film-star-indicted-rape-other-sexual-assault-counts |archive-date=August 25, 2021 |access-date=August 25, 2021 |website=da.lacounty.gov}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ "ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱟᱱ ᱱᱤᱭᱩᱨᱳᱠᱚᱜᱽᱱᱤᱴᱤᱵᱷ ᱰᱤᱠᱞᱟᱭᱱ" ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ᱾<ref name="incurable">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-64313546|title=Ron Jeremy: US porn star declared unfit for sex crimes trial|date=January 18, 2023|work=[[BBC News]]|access-date=January 18, 2023}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱚᱱᱟᱞᱰ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱦᱭᱟᱴ ᱫᱚ ᱱᱭᱩ ᱭᱳᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱤᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱚ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱼᱜᱟᱹᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱭᱤᱫᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name="salon"/><ref>{{Cite web |title=That Jewish Porn Star |url=http://www.beliefnet.com/entertainment/celebrities/that-jewish-porn-star.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418005613/http://www.beliefnet.com/entertainment/celebrities/that-jewish-porn-star.aspx |archive-date=April 18, 2018 |access-date=December 30, 2017 |website=Beliefnet.com}}</ref><ref name="AutoBirthInfo" /> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱟᱨᱱᱚᱞᱰ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱑᱘), ᱠᱤᱭᱤᱱᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ ᱓, ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱚ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱨᱮᱧᱪ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱨᱚᱲ ᱟᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱮ ᱳᱹ ᱮᱥᱹ ᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dillon |first=Nancy |date=January 31, 2013 |title=Ron Jeremy's dad says porn star in 'holding pattern,' on respirator after heart aneurysm |url=https://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/ron-jeremy-holding-pattern-aneurysm-article-1.1252201 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827203344/https://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/ron-jeremy-holding-pattern-aneurysm-article-1.1252201 |archive-date=August 27, 2021 |access-date=August 27, 2021 |website=nydailynews.com}}</ref><ref name="jjournal">{{Cite news|url=http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7773|title=A Nice Jewish Porn Star|last=Naomi Pfefferman|date=November 30, 2001|work=Jewish Journal|access-date=January 31, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430010208/http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=7773|archive-date=April 30, 2008}}</ref><ref>{{Cite web |last="Insane" Wayne Chinsang |title=Ron Jeremy interview |url=http://www.tlchicken.com/view_story.php?ARTid=1419 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116060119/http://tlchicken.com/view_story.php?ARTid=1419 |archive-date=November 16, 2006 |access-date=January 31, 2007 |publisher=tastes like chicken}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱡᱟᱢᱤᱱ ᱮᱱ ᱠᱟᱨᱰᱳᱡᱳ ᱦᱟᱭᱥᱩᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤ ᱠᱤᱭᱤᱱᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱢᱟᱱᱫᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name="Mooney 2017">{{Cite web |last=Mooney |first=Jake |date=July 6, 2017 |title=What Do Jerry Seinfeld, Paul Simon, 'Ugly Betty' and Ron Jeremy Have in Common? |url=https://archive.nytimes.com/cityroom.blogs.nytimes.com/2007/10/12/what-do-jerry-seinfeld-paul-simon-ugly-betty-and-ron-jeremy-have-in-common/ |access-date=July 18, 2022 |website=City Room}}</ref><ref name="Berlind 2000">{{Cite web |last=Berlind |first=William |date=March 13, 2000 |title=Porn Star Ron (The Hedgehog) Jeremy Tries to Make It in Legit Movies |url=https://observer.com/2000/03/porn-star-ron-the-hedgehog-jeremy-tries-to-make-it-in-legit-movies/ |access-date=July 18, 2022 |website=Observer}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} nc9wm2jhjw5ngr26a4lhykrvkq1wykx ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 22892 200148 175055 2026-11-08T13:17:48Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200148 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ |nickname = |settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = File:Raghunathpur-II in Purulia (West Bengal).svg |mapsize = |map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |pushpin_map = |pushpin_label_position = right |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} |subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] |subdivision_type3 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_name3 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] |subdivision_type4 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ |subdivision_name4 = [[ᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱲᱟ]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = Metric |area_footnotes = |area_total_km2 = 197.67 |area_land_km2 = |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ |population_footnotes = |population_note = |population_total = 113,790 |population_density_km2 = auto |timezone = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset = +᱐᱕:᱓᱐ |coordinates = {{coord|23|36|14|N|86|32|57|E|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 156 |elevation_ft = |postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] |postal_code = |area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ |area_code = ᱐᱓᱒᱕᱑ |registration_plate = WB-55, WB-56 |blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ |blank_info = ᱖᱗.᱒᱙% |website = http://raghunathpur2block.in |footnotes = }} '''ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Purulia Tehsil Map.svg|thumb|450px|left|'''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ''']] [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] {{coord|23.6037899|N|86.5492630|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱰᱷᱤᱯᱟᱹ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱪᱟᱹᱴᱟᱹᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook Puruliya |work = pages 11,12 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 6 December 2016}}</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/blocks/blocks.html |title = Purulia district |work = Blocks in Purulia district | publisher= Purulia district administration | access-date = 14 September 2016}}</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗.᱖᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ, ᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] (ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook: Puruliya | work= Map of District Puruliya with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 December 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://purulia.gov.in/distAdmin/blocks/block_raghunathpur2/block_raghunathpur2.html |title = Purulia District| work= Raghunathpur II Development Block |publisher= Purulia district authorities | access-date = 2 December 2016 }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱑᱓,᱗᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱗,᱘᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕,᱙᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱘,᱕᱖᱘ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱕,᱒᱒᱒ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱕,᱘᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱑,᱔᱖᱐ (᱓᱖.᱔᱔%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗,᱓᱐᱒ (᱖.᱔᱒%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 12 September 2016}}</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱱᱚᱵᱟᱜᱨᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱱᱚᱵᱟᱜᱨᱟᱢ]] (᱕,᱙᱖᱓) ᱾<ref name=census2011/> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱤᱪᱷᱟᱨ (᱖,᱔᱙᱔) ᱟᱨ [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ|ᱪᱮᱭᱟᱢᱟ]] (᱗,᱔᱑᱓) ᱾<ref name=census2011/> ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱱᱩᱴᱟᱸᱰᱤ (᱓,᱒᱗᱕), ᱛᱮᱞᱠᱩᱯᱤ (᱕᱑᱐), ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱟᱜ (᱓,᱑᱘᱗), ᱩᱥᱤᱨ (᱒,᱔᱓᱐), ᱱᱤᱞᱰᱤ (᱘᱓᱘) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱨᱟ (᱓,᱓᱐᱒) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱕,᱙᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱗.᱒᱙%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐,᱘᱔᱗ (᱘᱐.᱙᱕%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕,᱘᱙ (᱕᱒.᱘᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱘.᱑᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|84.75}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|11.18}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|2.64}} {{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|brown|1.22}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.21}} }} {{Pie chart |caption = ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 92.92 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 4.28 |color2 = darkturquoise |label3 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value3 = 1.24 |color3 = orange |label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value4 = 1.56 |color4 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱒.᱙᱒% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱔.᱒᱘% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱒᱔% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱙,᱐᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱖,᱓᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱖᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱸᱥᱴᱤᱪᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱗,᱕᱘᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱓,᱑᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook, Puruliya, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 976-77, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 18 January 2020}}</ref> [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤᱦ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱩᱥᱤᱨ]], ᱯᱤ ᱳ ᱪᱷᱚᱛᱚᱨᱢᱚᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.santaldihcollege.org/| title = Santaldih College| publisher = SC| access-date = 17 January 2020| archive-date = 22 August 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190822110909/http://santaldihcollege.org/| url-status = dead}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== [[ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱵᱟᱸᱫᱟ (ᱪᱮᱞᱤᱭᱟᱢᱟ) ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱒ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱜᱽᱨᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱰᱤᱦ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =18 January 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 18 January 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics - Hospitals | publisher = Government of West Bengal | access-date = 17 December 2019 | archive-date = 14 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200914160418/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/Hospitals.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] sr0ud3qa1qdlqtxd49dv98m5wlze59a ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ 0 22989 200080 157963 2026-11-08T12:17:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200080 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:Sunil Chhetri (cropped).jpg|thumb|ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]] ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ (forward) ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ (captain) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱠᱼᱟᱯ ᱮᱱᱮᱡ (link-up play), ᱜᱚᱞ ᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ (goal scoring abilities) ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨ (leadership) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|date=2 July 2020|title=Six of the best Indian football players of all time: a guide to the greats|url=https://olympics.com/en/featured-news/golden-era-indian-football-team-players-top-players-pk-banerjee-chuni-goswami|access-date=28 January 2022|website=[[Olympic Games|Olympics]]|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514082401/https://olympics.com/en/featured-news/golden-era-indian-football-team-players-top-players-pk-banerjee-chuni-goswami|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=12 May 2021|title=SportMob – Best Indian football players of all time|url=https://sportmob.com/en/article/967888-Best-Indian-football-players-of-all-time|access-date=28 January 2022|website=SportMob|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809100523/https://sportmob.com/en/article/967888-Best-Indian-football-players-of-all-time|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱚ ᱨᱚᱱᱟᱞᱰᱚ]] ᱟᱨ [[ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Captain Fantastic Chhetri strike seals India's 1–0 win over Kyrgyzstan.|newspaper=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/captain-fantastic-chhetri-strike-seals-india-s-1-0-win-over-kyrgyzstan-117061301402_1.html|publisher=Business Standard|date=13 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021234034/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/captain-fantastic-chhetri-strike-seals-india-s-1-0-win-over-kyrgyzstan-117061301402_1.html|archive-date=21 October 2017|agency=[[Press Trust of India]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Captain fantastic Sunil Chhetri seals 2018 Intercontinental Cup for India|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/football/100618/sunil-chhetri-indian-football-team-2018-intercontinental-cup-stephen-c.html|publisher=Deccan Chronicle Holdings Limited|date=10 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611022644/https://www.deccanchronicle.com/sports/football/100618/sunil-chhetri-indian-football-team-2018-intercontinental-cup-stephen-c.html|archive-date=11 June 2018}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Sunil Chhetri: No better place than Doha for Indian football's Asian revival">{{cite news|date=3 November 2016|title=Sunil Chhetri: No better place than Doha for Indian football's Asian revival|publisher=Gulf Times|url=http://www.gulf-times.com/story/519789/Sunil-Chhetri-No-better-place-than-Doha-for-Indian|url-status=live|access-date=18 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118170239/http://www.gulf-times.com/story/519789/Sunil-Chhetri-No-better-place-than-Doha-for-Indian|archive-date=18 November 2016}}</ref><ref name="AFC Cup 2016: Sunil Chhetri – The captain who leads by example">{{cite web |url=http://www.sportskeeda.com/football/afc-cup-2016-sunil-chhetri-captain-leads-example |title=AFC Cup 2016: Sunil Chhetri – The captain who leads by example |website=[[Sportskeeda]] |date=20 October 2016 |access-date=18 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118163955/http://www.sportskeeda.com/football/afc-cup-2016-sunil-chhetri-captain-leads-example |archive-date=18 November 2016}}</ref><ref name="We're upbeat: Sunil">{{cite news|date=3 November 2016|title=We're upbeat: Sunil|newspaper=The Telegraph|url=http://www.telegraphindia.com/1161103/jsp/sports/story_117161.jsp#.WC7CPRKKVp0|url-status=dead|access-date=18 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118163907/http://www.telegraphindia.com/1161103/jsp/sports/story_117161.jsp#.WC7CPRKKVp0|archive-date=18 November 2016}}</ref> ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ (Mohun Bagan) ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Chhetri becomes the first Indian to join MLS">{{cite news |url=http://sports.rediff.com/report/2010/mar/26/chhetri-becomes-the-first-indian-to-join-mls.htm |title=Chhetri becomes the first Indian to join MLS |work=Rediff.com |date=26 March 2016 |access-date=29 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129145540/http://sports.rediff.com/report/2010/mar/26/chhetri-becomes-the-first-indian-to-join-mls.htm |archive-date=29 November 2016}}</ref><ref name="The Rs 1 crore boys">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1120415/jsp/7days/story_15375848.jsp#.WD0mFEvraSH |title=The Rs 1 crore boys |newspaper=The Telegraph |date=15 April 2016 |access-date=29 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017062433/http://www.telegraphindia.com/1120415/jsp/7days/story_15375848.jsp#.WD0mFEvraSH |archive-date=17 October 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱹᱥᱤᱹᱴᱤ ([[:en:JCT FC|JCT FC]]) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱸᱰᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮᱢ (game) ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱜᱚᱞ (goal) ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=NFT>{{cite web|last=Strack-Zimmermann|first=Benjamin|url=https://www.national-football-teams.com/player/12944/Sunil_Chhetri.html|title=NFT player — National team & Club appearances: Chhetri, Sunil|publisher=National Football Teams|access-date=18 May 2018|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200859/https://www.national-football-teams.com/player/12944/Sunil_Chhetri.html|website=national-football-teams.com}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱕᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱛᱚᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱴᱼᱨᱤᱠ (hat-trick) ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱮᱨᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ ᱠᱚᱣᱟᱨᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱮ ᱜᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Goal rush |pages=https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |work=The Tribune |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |access-date=17 April 2022 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116000906/https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱚᱠᱠᱟᱨ ([[:en:Major League Soccer|Major League Soccer]]) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱥᱤᱴᱤ ᱣᱤᱡᱟᱨᱰ (Kansas City Wizards) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=MLSSigning>{{cite web|last=Wiebe|first=Andrew|title=Wizards sign Indian forward Chhetri|url=http://www.mlssoccer.com/news/article/wizards-sign-indian-forward-chhetri|work=Major League Soccer|access-date=21 August 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103213056/http://www.mlssoccer.com/news/article/wizards-sign-indian-forward-chhetri|archive-date=3 November 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾.<ref>{{cite web|date=2021-08-03|title=Happy Birthday Sunil Chhetri: 5 Interesting Facts About The Indian Football Captain|url=https://www.news18.com/news/sports/happy-birthday-sunil-chhetri-5-interesting-facts-about-the-indian-football-captain-4039208.html|access-date=2021-08-03|website=News18|language=en|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803102203/https://www.news18.com/news/sports/happy-birthday-sunil-chhetri-5-interesting-facts-about-the-indian-football-captain-4039208.html|url-status=live}}</ref><ref name="SWProfile"/><ref name="Sunil Chhetri: A thinking footballer">{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Sunil-Chhetri-A-thinking-footballer/articleshow/6239829.cms |title=Sunil Chhetri: A thinking footballer |last=Dsouza |first=Stanislaus P |work=The Times of India |date=31 July 2010 |access-date=18 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100803214915/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Sunil-Chhetri-A-thinking-footballer/articleshow/6239829.cms |archive-date=3 August 2010}}</ref><ref name="Sunil Chhetri's 32nd birthday: Lesser known facts about the Indian football team captain">{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/sunil-chhetri-facts/1/455820.html |title=Sunil Chhetri's 32nd birthday: Lesser known facts about the Indian football team captain |work=IndiaToday.in |date=3 August 2016 |access-date=18 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118081818/http://indiatoday.intoday.in/education/story/sunil-chhetri-facts/1/455820.html |archive-date=18 November 2016}}</ref> ᱟᱯᱟᱛ '''ᱠᱮᱹᱵᱤ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (officer) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱸᱜᱟᱛᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ''' ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="profile">{{cite web|title=Indian star's soccer journey leads to K.C.|url=http://espnfc.com/feature?id=784787&cc=5901|publisher=[[ESPN]]|first=Leander|last=Schaerlaeckens|date=10 May 2010|access-date=19 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308005442/http://www.espnfc.com/story/784787/sunil-chhetri|archive-date=8 March 2016}}</ref> ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮ ᱾<ref name="Sunil Chhetri's mum is a former Nepali international">{{cite web|title=Sunil Chhetri's mum is a former Nepali international: Interview with Sunil Chhetri|url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=2013|work=Goal Nepal|date=29 April 2010|access-date=19 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201155643/http://www.goalnepal.com/news.php?id=2013|archive-date=1 February 2014}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] 1s1xqoqwx3scsztctvtp6272leytxh2 ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23071 200237 176494 2026-11-08T15:42:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200237 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Chhatna in Bankura (West Bengal).svg | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.3017435|N|86.9827080|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 447.47 | elevation_footnotes = | elevation_m = 139 | population_total = 195,038 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱒᱑᱓᱒ (ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ)<br/>᱗᱒᱒᱑᱓᱗ (ᱡᱷᱟᱱᱛᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ)<br/>᱗᱒᱒᱑᱘᱒ (ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑ | registration_plate = WB-67, WB-68 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱖᱕.᱗᱓% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ {{coord|23.3017435|N|86.9827080|E|source:yahoomaps_region:IN-WB |format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]]-[[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱒]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱑]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱩᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/puruliya.html| title = Puruliya Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱔᱗.᱔᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱟᱲᱟᱦ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱑, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱒, ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱤ, ᱰᱷᱟᱵᱚᱱ, ᱜᱷᱳᱥᱜᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱢᱛᱚᱨᱟ, ᱡᱷᱩᱱᱠᱟ, ᱡᱤᱨᱨᱟᱦ, ᱢᱮᱛᱭᱟᱞᱟ, ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ, ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱮᱜᱷᱨᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕,᱐᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙,᱗᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱕,᱓᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱙,᱕᱒᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕,᱕᱑᱕ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱔,᱒᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱘,᱔᱙᱓ (᱒᱙.᱙᱙%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓᱙,᱙᱗᱕ (᱒᱐.᱕᱐%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱡᱷᱟᱱᱛᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ (᱕,᱒᱓᱖) ᱾<ref name=census2011/> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ (᱒,᱕᱐᱔), ᱛᱮᱜᱷᱚᱨᱤ (᱑,᱖᱖᱓), ᱜᱷᱳᱥᱮᱨᱜᱟᱱ (᱑,᱙᱐᱙), ᱢᱮᱛᱭᱟᱞᱟ (᱕᱐᱑), ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱹ (᱑,᱐᱑᱘), ᱡᱷᱩᱱᱠᱟ (᱑,᱗᱒᱑), ᱡᱤᱨᱨᱟ (᱒,᱐᱘᱕), ᱰᱷᱟᱵᱚᱱ (᱑,᱕᱔᱓), ᱟᱨᱨᱟ (᱒,᱑᱒᱗) ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱟᱵᱟᱨᱤ (᱑,᱑᱒᱕) ᱾ ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱒᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱕.᱗᱓%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗,᱖᱕᱑ (᱗᱗.᱘ᱷ᱖᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱔,᱖᱑᱖ (᱕᱓.᱓᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱒᱔.᱓᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱐.᱒᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱖᱓.᱔᱔% ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱕᱒.᱐᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://www.census2011.co.in/census/district/13-bankura.html |title = Bankura District: Census 2011 data | work= 2016 Digital Trends |publisher= Census Population 2015 Data | access-date = 20 August 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱗.᱐᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=literacy>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_progresstables.pdf | title= Provisional population tables and annexures| work= Census 2011:Table 2(3) Literates and Literacy rates by sex |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 August 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱗᱔.᱐᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=literacy/> {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|82.74}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|14.51}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|2.57}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.18}} }} {{Pie chart |caption = ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 80.64 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 18.93 |color2 = darkturquoise |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 0.43 |color3 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱘᱐.᱖᱔% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱘.᱙᱓% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ–ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}} ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱱᱛᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/midnapore-adra-memu-68089-mdn-to-adra/21528/952/956 |title = 68089 Midnapore-Adra Memu |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 23 August 2016}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱛᱳᱲᱟ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 23 August 2016}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱖,᱔᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱒ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗,᱘᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱖,᱘᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4, 4.6 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | archive-date = 21 January 2019 | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref> [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱰᱤᱦᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱳᱥᱴᱮᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://saldihacollege.com/index.php |title = Saldiha College | publisher= Saldiha College| access-date = 14 December 2016}}</ref> [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱷᱳᱨᱢᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/ChhatnaChandidasMahavidyalaya/ChhatnaChandidasMahavidyalaya.shtml | title = Chhatna Chandidas Mahavidyalaya | publisher = College Admission | access-date = 16 December 2016 | archive-date = 20 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220212911/http://www.collegeadmission.in/ChhatnaChandidasMahavidyalaya/ChhatnaChandidasMahavidyalaya.shtml | url-status = dead }}</ref> ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ, [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱚᱲᱟᱜ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=1ff8a7b5dc7a7d1f0ed65aaa29c04b1eac | title = Bidhan Chandra Krishi Vishwavidyalaya | work = Extended campus of BCKV, Bankura, College of Agriculture | publisher = BCKV | access-date = 16 December 2016 | archive-date = 30 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161130024042/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=1ff8a7b5dc7a7d1f0ed65aaa29c04b1eac | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱙ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱖ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱨᱦᱤᱭᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱥᱟᱞᱪᱩᱨᱟ (ᱠᱚᱢᱚᱞᱯᱩᱨ) (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱡᱷᱟᱱᱛᱤᱯᱟᱦᱟᱲᱤ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱟᱱᱯᱩᱨ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 5bb3cu9e6dgeiq1q5he2q56xdypfq06 ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ 0 23081 200197 179272 2026-11-08T14:26:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200197 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ | image = Randy Spears 2010.jpg | caption = ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1961|06|18}} | birth_place = [[ᱠᱟᱱᱠᱟᱠᱤ ᱤᱞᱤᱱᱟᱥ]], ᱭᱩᱹ ᱮᱥᱹ | death_date = | death_place = | other_names = Greg Ory, Nick Russell, Randy Sprars, Gregory Patrick, Greg Patrick, Wayne Green | height = {{height|ft=5|in=11}} | spouse = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ '''ᱜᱽᱨᱮᱜᱽ''' ᱳᱨᱤᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱫᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == === ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱚᱨᱥᱩᱢ === ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ|ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱯᱮᱥᱤᱥ' ᱟᱨ 'ᱵᱞᱳ ᱟᱣᱩᱴ' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name="tribune">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/29896149/|title=AIDS changes porn industry|last=Wasserman|first=Stuart|date=5 July 1988|work=Chicago Tribune|access-date=30 March 2017|page=5C}}</ref> ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱜᱳᱨᱤ ᱯᱮᱨᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱚᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱢᱰᱤ ''ᱥᱮᱠᱥᱯᱚᱴ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱢᱳᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱨᱟᱨ ᱠᱳᱢᱰᱤ ''ᱠᱨᱤᱴᱟᱨᱥ 2'' ᱫᱟ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |title=The 'Most Decorated Male Adult Film Star' Ever Reveals Why He Suddenly Left Porn |url=http://nextshark.com/randy-spears-porn-life/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628212345/http://nextshark.com/randy-spears-porn-life/ |archive-date=28 June 2015 |access-date=29 September 2016 |website=nextshark.com}}</ref> ''ᱢᱤᱫ'' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱡᱤᱱᱟ ᱥᱯᱮᱞᱵᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱞᱤᱱᱰᱟ ᱵᱞᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱰ ᱵᱞᱰᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱳᱛᱤᱠ ᱛᱨᱟᱭᱞᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ' ᱮ ᱳᱢᱮᱱ ᱚᱵᱮᱥᱮᱥᱰ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱟᱱᱥ ᱦᱳᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ " ᱤᱱ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ " ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱱ ᱠᱤᱭᱩ ᱢᱮᱱᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱠᱚᱞᱵ ᱾" ᱼᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱮᱰ ᱴᱩᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱾<ref>{{Cite web |title=John Q. Mind (Character) |url=https://www.imdb.com/character/ch0290603/ |access-date=29 September 2016 |website=IMDb}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱨᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ <nowiki>''ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱫᱟᱫᱟ''</nowiki> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=Naumann |first=Ryan |date=13 February 2020 |title=Retired Porn Star Randy Spears Ready To Get Back To Hollywood After Years Out Of The Business |url=https://theblast.com/c/porn-star-randy-spears-retired-legend-avn-award-ready-to-get-back-to-hollywood-acting-voice-over-work-american-dad-working-in-texas |access-date=29 May 2020 |website=theblast.com}}</ref> === ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ === [[ᱨᱮᱫ:Demi_Delia,_Randy_Spears_at_party_2.jpg|left|thumb|150x150px|᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱟ ᱨᱩᱴᱨᱤᱜᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱤᱯᱮᱱᱫᱮᱞᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/aug/01/features.magazine57|title=Risky Business|last=Guardian Staff|date=1 August 2004|work=The Guardian|access-date=10 March 2020}}</ref> ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱳᱱᱟ ᱡᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱶ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱮᱹᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱳ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱠ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱮᱞᱤᱝ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱢᱮᱠᱯ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱱᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱳᱡᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱔᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Fight">{{Cite web |title=Most Successful Male Porn Star Of All Time Speaks Out On Porn |url=https://www.youtube.com/watch?v=Hx-p9Wr6xg0 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606175006/https://www.youtube.com/watch?v=Hx-p9Wr6xg0 |archive-date=2016-06-06 |access-date=22 July 2016 |website=YouTube }}</ref> == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱ ᱰᱚᱣ|ᱡᱚᱱ ᱰᱩᱜ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱛᱮ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱰᱟᱣᱩ " ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱣᱟᱜ ᱟᱡ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱣᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱭᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=August 28, 2006 |title=Jon Dough Passes Away |url=http://business.avn.com/articles/video/Jon-Dough-Passes-Away-50800.html |access-date=July 22, 2016 |website=AVN |archive-date=March 16, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316035204/http://business.avn.com/articles/video/Jon-Dough-Passes-Away-50800.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Adult film star Chet Anuszak a.k.a. "John Dough" (44) took his own life by overdosing on pills |url=http://mydeathspace.com/article/2007/01/10/Adult_film_star_Chet_Anuszak_a_k_a___John_Dough__(44)_took_his_own_life_by_overdosing_on_pills |access-date=22 July 2016 |website=mydeathspace.com |archive-date=17 December 2014 |archive-url=https://archive.today/20141217231105/http://mydeathspace.com/article/2007/01/10/Adult_film_star_Chet_Anuszak_a_k_a___John_Dough__(44)_took_his_own_life_by_overdosing_on_pills |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Jon Dough (jondoughmemorial) |url=https://myspace.com/jondoughmemorial |access-date=22 July 2016 |website=myspace.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Javors |first=Steve |date=September 1, 2006 |title=Randy Spears, Demi Delia Establish Jon Dough Memorial |url=http://www.xbiz.com/news/16948 |access-date=July 22, 2016 |publisher=XBIZ}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱶ ᱨᱮ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱠᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ " ᱤᱧ ᱯᱨᱳᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ , ᱡᱟᱦᱟᱛᱮ ᱯᱨᱳᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱯᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , " ᱤᱧ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref name="auto"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ}} * Randy Spears at IMDb * Randy Spears at the Internet Adult Film Database * Randy Spears at the Adult Film Database * Randy Spears on Facebook * ᱵᱷᱳᱭᱞᱮᱴ ᱵᱚᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱ [https://web.archive.org/web/20100620083212/http://www.tinynibbles.com/aboutrandy.html ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱯᱷᱤᱞ] * [https://web.archive.org/web/20120421062447/http://thefameawards.com/2008/about.aspx 2008 ᱯᱷᱟᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ ᱵᱤᱣᱳ ᱾] * ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱯᱟᱥᱠᱟᱰ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱒᱐᱒᱑]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] 1mq0u9jk62hl7p235evksghfuqna5b4 ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23088 200444 176525 2026-11-08T19:59:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200444 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_map = File:Barjora in Bankura (West Bengal).svg | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.43|N|87.28|E|display=inline,title}} | other_name = | nickname = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 393.23 | elevation_footnotes = | elevation_m = 71 | population_total = 202,049 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱒᱒᱐᱒ (ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ)<br/>᱗᱒᱒᱒᱐᱓ (ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ)<br/>᱗᱒᱒᱒᱐᱘ (ᱯᱚᱠᱷᱚᱱᱱᱟ)<br/>᱗᱒᱒᱑᱖᱘ (ᱜᱷᱩᱴᱜᱷᱳᱨᱤᱭᱟ)<br/> ᱗᱒᱒᱑᱔᱒ (ᱢᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱔᱓ | registration_plate = WB-67, WB=68 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱑.᱖᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ {{coord|23.43|N|87.28|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱯᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱳᱱᱰᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱡᱚᱞᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref> <ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html| title = Bardhaman Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱙᱓.᱒᱓&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ, ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ, ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱸᱫᱚᱨ, ᱜᱷᱩᱴᱜᱷᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱜᱳᱫᱟᱨᱰᱤᱦᱟ, ᱧᱟᱴ ᱚᱥᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱸᱨᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱟ, ᱯᱚᱠᱷᱚᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒,᱐᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱖,᱒᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱕,᱗᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱐᱓,᱗᱖᱙ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱘,᱒᱘᱐ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱒,᱘᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱘,᱓᱖᱕ (᱓᱓.᱘᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱓,᱓᱒᱒ (᱑.᱖᱔%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] (᱑᱔,᱐᱑᱒), [[ᱜᱷᱩᱴᱜᱚᱨᱤᱭᱟ]] (᱕,᱓᱑᱑) ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ (᱖,᱔᱔᱓) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱢᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱟ (᱗,᱙᱑᱘), ᱯᱟᱦᱟᱲᱯᱩᱨ (᱔,᱔᱕᱐), ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱕,᱒᱐᱑) ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱞᱥᱩᱨᱤᱭᱟᱹ (᱔,᱕᱐᱕) ᱾<ref name=census2011/> ᱵᱚᱳᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱪᱚᱸᱫᱚᱨ (᱑,᱗᱗᱖), ᱯᱚᱠᱷᱚᱱᱱᱟ (᱓,᱕᱘᱘), ᱥᱚᱨᱡᱚᱲᱟ (᱓,᱘᱖᱒), ᱠᱷᱟᱱᱨᱟᱨᱤ (᱒,᱐᱕᱒) ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱᱯᱩᱨ (᱑,᱐᱓᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱘,᱔᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱑.᱖᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱕᱕᱑ (᱘᱑.᱐᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱓,᱘᱙᱒ (᱖᱑.᱘᱑%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱙.᱒᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|93.22}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|6.69}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.09}} }} {{Pie chart |caption = ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 98.41 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 1.24 |color2 = darkturquoise |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 0.35 |color3 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱘.᱔᱑% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑.᱒᱔% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=y}} [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/-train-bankura-masagram-demu-78056/67667/955/8691 | title = 78056 Bankura-Masagram DEMU| publisher = India Rail Info |access-date = 29 January 2019}}</ref> ᱪᱚᱸᱫᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf | title = District Census Handbook Bankura, Series 20 Part XII A, Census of India 2011| work= Page 487: Map of Barjora CD block and alphabetical list of villages| publisher = Directorate of Census Operations 2011 |access-date = 21 January 2019}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ([[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱨᱟᱢ]] (ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 23 August 2016}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱖᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱑ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱗,᱙᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱑,᱓᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4, 4.6 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | archive-date = 21 January 2019 | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref> [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://barjoracollege.org/(S(3njoamyvvkicyjfcegcmir3z))/default.aspx | title = Barjora College | publisher = Barjora College | access-date = 14 December 2016 | archive-date = 8 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161208013404/http://barjoracollege.org/(S(iqbqbyvvyqrlhcv0kkfrd155))/Default.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ᱡᱟᱢᱤᱱᱤ ᱨᱚᱭ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web| url = http://jaminiroycollege.org/jrc/ |title = Jamini Roy College | publisher= JRC | access-date = 16 December 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/JaminiRayCollege/Jamini_Ray_College.shtml | title = Jamini Roy College | publisher = College Admission | access-date = 16 December 2016 | archive-date = 20 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220212527/http://www.collegeadmission.in/JaminiRayCollege/Jamini_Ray_College.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱖᱓ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱖ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 3.1, 3.2, 3.3 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | archive-date = 21 January 2019 | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱴᱳᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱪᱚᱸᱫᱚᱨ (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱜᱳᱫᱟᱨᱰᱤᱦᱟ (ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ) (᱔ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱯᱚᱠᱷᱚᱱᱱᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 7wqcb0zf5dem3o5p9d8qpj5rkzq9608 ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ 0 23113 200293 176501 2026-11-08T17:06:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200293 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = Raghuvir Temple-Patrasayer-West Bengal-DSC 0020.jpg | image_alt = | image_caption = ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱵᱤᱨ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ | image_map = Patrasayer in Bankura (West Bengal).svg | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.2167|N|87.5167|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 321.07 | elevation_footnotes = | elevation_m = 61 | population_total = 184,070 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱒᱒᱐᱖ (ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱔᱔ | registration_plate = WB-67, WB-68 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱖᱔.᱘᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] | website = {{URL|patrasayerblock.org/}} | iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Bakura District.svg|500px|thumb|left|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ {{coord|23.2167|N|87.5167|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱞᱥᱤ ᱒]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱚᱱᱰᱚᱜᱷᱳᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱚᱱᱰᱚᱜᱷᱳᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱱᱫᱟᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook Bankura, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Map on fifth page| publisher = Directorate of census Operations V, West Bengal |access-date = 8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/barddhman.html| title = Bardhaman Tehsil Map | publisher = Maps of India |access-date = 8 April 2020}}</ref> ᱯᱟᱛᱨᱟᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱒᱒.᱖᱒&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱑᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱞᱥᱤ ᱑, ᱵᱚᱞᱥᱤ ᱒, ᱵᱮᱞᱩᱛ ᱨᱚᱥᱩᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱨᱥᱤᱸᱜᱷᱟ, ᱵᱤᱣᱩᱨ ᱵᱮᱛᱩᱨ, ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱡᱟᱢᱠᱩᱨᱤ, ᱠᱩᱥᱫᱤᱯ, ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Bankura - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 27 August 2016}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱔,᱐᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱓,᱖᱑᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱐,᱖᱑᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱑,᱒᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘᱕,᱕᱐᱑ (᱔᱖.᱔᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕,᱕᱓᱓ (᱓.᱐᱑%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 29 August 2016}}</ref> ᱯᱟᱛᱨᱟᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱠᱟᱸᱴᱟᱵᱚᱱ (᱔,᱒᱐᱙), ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ (᱑᱐,᱘᱔᱔), ᱪᱚᱠ ᱯᱟᱛᱨᱟ ᱥᱮᱨ (᱕,᱑᱐᱐), ᱵᱤᱣᱩᱨ (᱔,᱑᱐᱕) ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱥᱤᱸᱦᱟ (᱕,᱑᱐᱐) ᱾<ref name=census2011/> ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱡᱚᱢᱠᱩᱨᱤ (᱓,᱓᱔᱘), ᱨᱚᱥᱩᱞᱯᱩᱨ (᱓,᱒᱖᱖), ᱵᱮᱞᱩᱛ (᱒,᱗᱘᱐), ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ (᱒,᱖᱓᱕), ᱵᱟᱞᱥᱤ ᱯᱩᱨᱵᱟᱯᱟᱨᱟ (᱑,᱕᱑᱖), ᱵᱟᱞᱥᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱨᱟ (᱑,᱐᱐᱓), ᱡᱟᱢᱠᱩᱨᱤ (᱓,᱓᱔᱑), ᱠᱩᱥᱫᱤᱯ (᱑,᱙᱔᱓), ᱦᱚᱫᱚᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱯᱩᱨ (᱔᱘᱗ + ᱑᱑᱔᱘) ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱤᱛ ᱫᱳᱢᱚᱦᱚᱞ (᱓,᱙᱗᱑) ᱾<ref name=census2011/> ===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ=== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱕,᱖᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱔.᱘᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐,᱗᱕᱕ (᱗᱓.᱔᱖%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱔,᱘᱗᱔ (᱕᱖.᱐᱐%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱗.᱔᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑) |titlebar=#FCD116 |left1= |float=left |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|85.20}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|12.58}} {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|2.10}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.12}} }} {{Pie chart |caption = ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/> |label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 97.36 |color1 = orchid |label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 2.55 |color2 = darkturquoise |label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ |value3 = 0.09 |color3 = grey }} ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱙᱗.᱔᱓᱖% ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱒.᱕᱕% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|collapse=yes}} [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱟᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/-train-bankura-masagram-demu-78056/67667/955/8691 | title = 78056 Bankura-Masagram DEMU| publisher = India Rail Info |access-date = 29 January 2019}}</ref> ᱠᱩᱢᱨᱩᱞ, ᱵᱮᱛᱩᱨ, [[ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱷᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref><ref>{{cite web | url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf | title = District Census Handbook Bankura, Series 20 Part XII A, Census of India 2011| work= Page 603: Map of Patrasayer CD Block | publisher = Directorate of Census Operations 2011 |access-date = 21 January 2019}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤᱦ ([[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 23 August 2016}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱕,᱒᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱒᱕᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱘᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱔,᱐᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 4.4 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱑᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf| title = District Census Handbook, Bankura, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 1293, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 10 April 2020}}</ref> [[ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.patrasayermahavidyalaya.org/ | title = Patrasayer Mahavidyalaya | publisher = Patrasayer Mahavidyalaya | access-date = 29 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170106075345/http://www.patrasayermahavidyalaya.org/ | archive-date = 6 January 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/PatrasayerMahavidyalaya/PatrasayerMahavidyalaya.shtml | title = Patrasayer Mahaviyalaya | publisher = College Admission | access-date = 6 March 2018 | archive-date = 6 March 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180306202539/http://www.collegeadmission.in/PatrasayerMahavidyalaya/PatrasayerMahavidyalaya.shtml | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | title = District Statistical Handbook 2014 Bankura | work = Tables 3.1, 3.2, 3.3 | publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal | access-date = 15 May 2020 | archive-date = 21 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook | url-status = dead }}</ref> ᱦᱟᱴ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱨᱚᱥᱟᱭᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱱᱚᱞᱰᱟᱸᱜᱟ (ᱨᱳᱞ) (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱯᱟᱸᱰᱩᱣᱟ (ᱠᱩᱥᱫᱤᱯ) (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱥᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] 8szq0me5n3uk4q97m8bjq785cqd1nej ᱰᱮᱵᱷ ᱠᱩᱢᱢᱤᱝᱥ 0 23275 200367 121272 2026-11-08T18:38:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200367 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Dave Cummings 0001127 cropped.jpg | caption = Cummings at the 2000 [[AVN Adult Entertainment Expo]] | birth_name = David Charles Conners | birth_date = {{birth date|1940|03|13|mf=yes}} | birth_place = [[Saratoga Springs]], [[New York (state)|New York]], U.S. | death_date = {{Death date and age|2019|10|5|1940|03|13}} | death_place = [[Oceanside, California|Oceanside]], [[California]], U.S. | other_names = | occupation = Adult film actor, adult film director, adult film producer | height = | spouse = | children = 2 | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱰᱮᱵᱷ ᱠᱚᱢᱤᱝᱥ''' ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱠᱟᱢᱤᱱᱜᱽᱥ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱔᱐ - ᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱩᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Nelson |first=Steve |date= |title=DOJ Gets Word From the Trenches |url=http://ainews.com/Archives/Story12380.phtml#axzz1efD0rbbY |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211223918/http://ainews.com/Archives/Story12380.phtml#axzz1efD0rbbY |archive-date=2013-12-11 |access-date=2013-12-06 |publisher=Ainews.com}}</ref><ref name="latimes">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html|title=What Would Dirk Diggler Think?|last=Lacher|first=Irene|date=26 April 1998|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012232511/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html|archive-date=12 October 2019}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱨᱟᱴᱳᱜᱟ ᱥᱯᱨᱤᱝᱥᱼᱱᱤᱭᱩᱼᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚᱢᱤᱝᱥ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱠᱮᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NYTimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html|title=The Graying of Naughty|last=Waxman|first=Sharon|date=December 31, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=October 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826063514/http://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html|archive-date=August 26, 2011}}</ref> ''ᱢᱤᱥ ᱡᱩᱱᱥ'' ᱕᱕: ᱫᱟ ᱤᱱᱯᱷᱟᱨᱱᱳ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱰᱮᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="latimes">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html|title=What Would Dirk Diggler Think?|last=Lacher|first=Irene|date=26 April 1998|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012232511/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html|archive-date=12 October 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLacher1998">Lacher, Irene (26 April 1998). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html "What Would Dirk Diggler Think?"]. ''[[ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ|Los Angeles Times]]''. [https://web.archive.org/web/20191012232511/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-apr-26-ls-43063-story.html Archived] from the original on 12 October 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 October</span> 2019</span>.</cite></ref> ᱠᱚᱢᱤᱝᱥ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱠᱛᱤᱣᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱷᱤᱭᱚᱜᱨᱟ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="NYTimes">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html|title=The Graying of Naughty|last=Waxman|first=Sharon|date=December 31, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=October 10, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826063514/http://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html|archive-date=August 26, 2011}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWaxman2006">Waxman, Sharon (December 31, 2006). [https://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html "The Graying of Naughty"]. ''[[ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱾|The New York Times]]''. [https://web.archive.org/web/20110826063514/http://www.nytimes.com/2006/12/31/fashion/31porn.html Archived] from the original on August 26, 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 10,</span> 2007</span>.</cite></ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="xrco11nom">{{Cite web |last=Warren, Peter |date=2011-02-22 |title=XRCO Announces 2011 Nominations |url=http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304032621/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html |archive-date=2012-03-04 |access-date=2011-02-26 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rutter, Jared |date=2006-11-22 |title=2007 AVN Awards Nominations Announced |url=http://www.avn.com/index.php?Primary_Navigation=Articles&Action=View_Article&Content_ID=278474 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070705224514/http://www.avn.com/index.php?Primary_Navigation=Articles&Action=View_Article&Content_ID=278474 |archive-date=2007-07-05 |access-date=2007-08-06 |website=AVN}}</ref> == ᱜᱩᱨ == ᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱞᱡᱟᱭᱢᱮᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="AVNobit">{{Cite news|url=https://avn.com/business/articles/video/dave-cummings-the-oldest-actor-in-porn-passes-849535.html|title=Dave Cummings, the 'Oldest Actor in Porn,' Passes AVN|last=Kernes|first=Mark|date=10 October 2019|work=[[AVN (magazine)|AVN]]|access-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012232510/https://avn.com/business/articles/video/dave-cummings-the-oldest-actor-in-porn-passes-849535.html|archive-date=12 October 2019|publisher=}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢᱚᱨᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱰᱮᱵᱷ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱭᱟᱜᱳᱼᱞᱤᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱨᱟᱢᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Obituary for David Charles Conners |url=https://www.legacy.com/amp/obituaries/sandiegouniontribune/194148823 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221152917/https://www.legacy.com/amp/obituaries/sandiegouniontribune/194148823 |archive-date=2020-02-21 |access-date= |publisher=[[Legacy.com]]}}</ref> == ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱟᱭᱳ== ᱰᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱢᱤᱱᱜᱽᱥ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱮᱨᱚᱴᱳᱜᱟ ᱥᱯᱨᱤᱱᱜᱽᱥ, ᱱᱭᱩ ᱭᱳᱨᱠ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱥᱮᱱᱥᱟᱭᱰ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱟ == ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤᱡᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱾ ᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱰᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ. ᱞᱤᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ AVN (Adult Video News) Hall of Fame ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ XRCO (X-Rated Critics Organization) Hall of Fame ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ - ᱰᱮᱵᱷ ᱠᱩᱢᱢᱤᱝᱥ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ (᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) * VYUZ. com ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ , ᱒᱓ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ 23 ᱮᱯᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱤᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ * Dave Cummings at IMDb * Dave Cummings at the Adult Film Database * Dave Cummings at the Internet Adult Film Database [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱭᱩ ᱭᱳᱨᱠ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] 14v6xzp07nj4p9nawy52drov9who678 ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ 0 23278 200327 197941 2026-11-08T17:43:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200327 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ | image = Pramod Sawant.jpg | caption = ᱥᱟᱶᱚᱛ, ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|1973|4|24|df=y}} | birth_place = [[ᱜᱳᱣᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office = ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor = [[ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ]] | governor = [[ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] <br> [[ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱯᱟᱞ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] <br> [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱭᱟᱨᱤ]] <br> [[ᱯᱤ. ᱮᱥ. ᱥᱨᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱚᱭ]] | deputy = [[ᱥᱩᱫᱤᱱ ᱫᱷᱚᱣᱞᱤᱠᱚᱨ]] <br> [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱫᱮᱥᱟᱭ]] <br> [[ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ ᱟᱡᱽᱜᱟᱶᱠᱚᱨ]] <br> [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱠᱟᱸᱛ ᱠᱟᱣᱞᱮᱠᱚᱨ]]<br>''Vacant'' | office2 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ]] | termstart2 = ᱒᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ | term_end2 = ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor2 = [[ᱚᱱᱚᱱᱛ ᱥᱮᱴᱷ]] | successor2 = [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱯᱟᱱᱴᱮᱠᱟᱨ]] | office1 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ |ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] | termstart1 = ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ | term_end1 = | predecessor1 = ''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ'' | successor1 = | constituency1 = [[ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ]] | office3 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|Leader of House Vidhan Sabha, Goa]] | term_start3 = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor3 = [[ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ]] | party = {{flagicon image|BJP flag.svg}}[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | otherparty = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ | spouse = ᱥᱩᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱟ ᱥᱟᱶᱚᱛ | children = ᱑ ᱴᱟᱹᱝ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱰᱨ. ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱯᱟᱱᱰᱩᱨᱚᱝ ᱥᱟᱶᱚᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Saurabh |editor1-last=Jacob |editor1-first=Jimmy |title=Pramod Sawant, Goa's New Chief Minister, Is An Ayurveda Practitioner|url=https://www.ndtv.com/india-news/pramod-sawant-goas-next-chief-minister-is-an-ayurveda-practitioner-2009473 |work=NDTV |date=19 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |author=Murari Shetye |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |title=Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM |newspaper=[[The Times of India]] |date=19 March 2019}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |title=Member of Legislative Assembly &#124; Goa Legislative Assembly |access-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724183143/http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |archive-date=2017-07-24 |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱰᱩᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.navhindtimes.in/cm-to-lay-corner-stone-for-sankhali-bus-stand-today/|title=CM to lay corner stone for Sankhali bus stand today|work=[[The Navhind Times]]}}</ref><ref>[http://www.goavidhansabha.gov.in/uploads/members/148_profile_PSawant-12.pdf]{{dead link|date=March 2019}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ, ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱥᱟᱞ ᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref name="myneta.info">{{cite web |title=Pramod Pandurang Sawant(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SANQUELIM(NORTH GOA) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/goa2017/candidate.php?candidate_id=35 |website=myneta.info}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱮ, ᱜᱳᱣᱟ|ᱯᱟᱞᱮ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱜᱳᱸᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=79&ass_id=5 |title=Goa Vidhansabha Member Profile |website=goavidhansabha.gov.in |access-date=29 July 2021 |archive-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728111909/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=79&ass_id=5 |url-status=dead }} {{cite web|url=https://www.heraldgoa.in/details.php?n_id=50962|title=Development work of Shri Pratap Gauns|website=herald.in|access-date=2023-07-28|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405223852/https://www.heraldgoa.in/details.php?n_id=50962|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨ ᱜᱳᱸᱥ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔,᱒᱕᱕ (᱖᱖.᱐᱒%) ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url =http://m.goanews.com/news_details.php?id=6904|title =Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP's new Executive|date =20 February 2016|website =goanews.com|access-date =5 September 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20191122030552/http://m.goanews.com/news_details.php?id=6904|archive-date =22 November 2019|url-status =dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱥ ᱥᱟᱜᱽᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐,᱐᱕᱘ (᱔᱓.᱐᱔%) ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url =https://www.thehindu.com/news/national/other-states/pramod-sawant-elected-as-speaker-of-goa-assembly/article17574792.ece|title =Pramod Sawant elected as Speaker of Goa Assembly|date =22 March 2017|website =thehindu.com|author =Prakash Kamat|access-date =5 September 2020}}</ref> ==ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ== ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name ="ITabout" >{{cite news |url =https://www.indiatoday.in/india/story/all-you-need-to-know-about-goa-cm-pramod-sawant-1481382-2019-03-19|title =From Ayurveda {{sic|prac|tioner|nolink=y}} to Goa CM: All you need to know about Pramod Sawant|publisher =India Today|date=March 19, 2019|access-date =September 5, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.economictimes.com/hindi/news/5-unknown-facts-about-goa-new-cm-pramod-sawant/articleshow/68480248.cms|title= जानिए गोवा के नए CM प्रमोद सावंत के बारे में 5 बड़ी बातें|website= Economic Times|language=hi |access-date=2019-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livehindustan.com/national/story-pramod-sawant-to-be-goa-chief-minister-2452877.html|title= प्रमोद सावंत बने गोवा के नए CM, दो उप-मुख्यमंत्रियों ने भी ली शपथ|website= Hindustan|language=hi |access-date=2019-03-19}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name ="ITabout" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=6904&catid=197|title=Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP's new Executive}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱳᱞᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱸᱛᱟᱫᱩᱨᱜᱟ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/pramod-sawant-1552908121-1|title=Pramod Sawant: 10 Interesting facts about CM of Goa|date=March 19, 2019|website=Jagranjosh.com|access-date=July 28, 2023|archive-date=February 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227055605/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/pramod-sawant-1552908121-1|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/bjp-mahila-morcha-chief-no-woman-eligible-to-be-candidate/articleshow/56545769.cms|title=BJP Mahila Morcha chief: No woman eligible to be candidate - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=14038|title=BJP Mahila eyes Porvorim seat in 2017 Assembly polls|website=The Goan}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱶᱚᱛ, ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] d9p6g6ym4p2ne5py1b6uvklkgu2uzcp ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱨᱤ 0 23311 200143 185505 2026-11-08T13:10:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200143 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱨᱤ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1964|1|14|df=y}} | birth_place = [[ᱯᱚᱨᱤ]], [[ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ]] | death_date = | death_place = | other_names = | height = | spouse = | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱔, ᱯᱳᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱫ ᱜᱨᱮᱴ (ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱩᱣᱨᱤ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ Mr. ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ. ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟ.<ref>[http://www.city.fi/artikkeli/Henry+Saari/88/ Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120520031444/http://www.city.fi/artikkeli/Henry+Saari/88/ |date=2012-05-20 }} {{In lang|fi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ  "El Cinturonero de Finland"  ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱫᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ।<ref>{{Cite web |date=15 December 2000 |title=Henry Saari |url=http://www.city.fi/artikkeli/Henry+Saari/88/ |access-date=2013-12-06 |publisher=City.fi |archive-date=2012-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120520031444/http://www.city.fi/artikkeli/Henry+Saari/88/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱤᱥ ᱵᱮᱠ ᱟᱴ ᱱᱟᱭᱴ (᱑᱙᱙᱙) ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱚᱝ ᱜᱚᱰᱥ (᱒᱐᱐᱓) ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱱᱤ ᱫᱤ ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱴᱤᱝ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱫᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱚᱝ ᱜᱚᱰᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ. == ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ == ===ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ=== ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱚᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱸᱥᱴᱴᱮᱪᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ===ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱟ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱩᱴ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ===ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟ.=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱤᱥ ᱢᱮᱰ ᱟᱴ ᱱᱟᱭᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱩᱞᱞᱢᱮᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱫᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱚᱝ ᱜᱚᱰᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱩᱴᱮᱱᱴ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱱᱢᱮᱸᱴ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱤᱥᱴᱮ ᱢᱮᱰ ᱟᱴ ᱱᱟᱭᱴ (History is Made at Night) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ (Spy Games) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱩᱞᱢᱮᱱ (Bill Pullman) ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ == ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱛ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ == === ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱜ ᱡᱤᱣᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ === ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱫᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱚᱝ ᱜᱚᱰᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱩᱴᱮᱱᱴ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱱᱢᱮᱸᱴ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱤᱥᱴᱮ ᱢᱮᱰ ᱟᱴ ᱱᱟᱭᱴ (History is Made at Night) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ (Spy Games) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱩᱞᱢᱮᱱ (Bill Pullman) ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ===ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ === ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱨᱤᱥᱴᱚᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱸᱥᱴᱴᱮᱪᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ===ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ=== ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱯᱥ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱱᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱣᱤᱱᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱣᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱓ ᱫᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references group="ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ" /> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * ᱟᱭᱤ ᱮᱢ ᱰᱤ ᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱥᱟᱨᱤ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] bgg7ij65fi2yr85i2mkiyahf6cyw11u ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱫᱟᱨᱮ 0 23422 200290 162328 2026-11-08T17:01:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200290 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱫᱟᱨᱮ|image=Acaciaauriculiformis1web.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Contu, S. |date=2012 |title=''Acacia auriculiformis'' |volume=2012 |page=e.T19891902A19997222 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012.RLTS.T19891902A19997222.en |access-date=19 November 2021}}</ref>|genus=Acacia|species=auriculiformis|authority=[[A.Cunn.]] ex [[Benth.]]|range_map=Acacia auriculiformisDistMap87.png|range_map_caption=Occurrence data from [[Australasian Virtual Herbarium|AVH]]}} [[ᱨᱮᱫ:Acacia auriculiformis (588615565).jpg|thumb|ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱵᱟᱦᱟ]] [[ᱨᱮᱫ:Acacia auriculiformis P5291433.jpg|thumb|ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱡᱚ]] '''ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱫᱟᱨᱮ''',ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱣᱨᱤ, ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱮᱥᱢᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱮᱥᱤ (Fabaceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱠᱮᱴᱮᱡ, ᱜᱩᱲᱩᱝ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱯᱩᱣᱟ ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱘ ᱯᱷᱩᱴ) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Acacia_auriculiformis.html</ref> ᱟᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱚᱨᱤᱠᱩᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱥ ᱨᱮ ᱔᱗,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱤᱱᱦᱟ.ᱣ== ᱯᱚᱴᱟᱥ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ᱼ᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙ᱼ᱙᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑ ᱯᱷᱤᱴ ᱘ ᱤᱱᱪ) ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱠᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱨᱠᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱑᱐ ⁇ ᱑᱖ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔ ⁇ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱑.᱕ ⁇ ᱒.᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ⁇ ᱘ ⁇ ᱑ ᱤᱸᱪ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱓ ⁇ ᱘ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱱᱮᱨᱵᱷ, ᱤᱴᱟ, ᱞᱤᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱵᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱞ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓ ᱤᱸᱪ) ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱨᱟᱢᱤ ᱢᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱳᱰᱥ ᱫᱚ ᱖.᱕ ᱛᱮ ᱑.᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒ + ᱙ ⁄ ᱑᱖ ᱤᱱᱪ × ᱙ ⁄ ᱑᱖ ᱤᱱᱪ), ᱯᱞᱟᱴ, ᱠᱟᱨᱴᱤᱞᱮᱜᱤᱱᱚᱥ, ᱜᱞᱮᱠᱩᱥ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱾ ᱥᱤᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱠᱨᱩᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱳᱵᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱤᱯᱴᱤᱠ, ᱔ ⁇ ᱖ ᱛᱮ ᱓ ⁇ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕⁄᱓᱒ ᱤᱸᱪ ᱑᱕⁄᱖᱔ ᱤᱸᱪ × ᱑᱕⁄᱑᱒᱘ ᱤᱸᱪ ᱕ᱹ᱓᱒ ᱤᱸᱪ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) ᱨᱮ ᱡᱩᱝᱞᱤ ᱠᱳᱨᱳ (large-billed crow, Corvus macrorhynchos), ᱜᱨᱮᱼᱦᱮᱰ ᱢᱟᱭᱱᱟ (chestnut-tailed starling, Sturnia malabarica) ᱟᱨ ᱨᱚᱰᱼᱣᱤᱥᱠᱮᱰ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ (Pycnonotus jocosus) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱰᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱢ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://worldagroforestry.org/advanced-search |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230808210759/https://worldagroforestry.org/advanced-search |url-status=dead}}</ref> ᱟᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'ᱟᱠᱤᱥ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱬᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱤᱱ 'ᱟᱩᱨᱤᱠᱩᱞᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱟᱨ 'ᱯᱚᱨᱢᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: ᱛᱮᱞᱩᱜᱩᱻ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱟᱱᱩ (మిన్నుమాను), ᱠᱚᱸᱰᱟᱢᱟᱱᱩ (కొండ మాను), ᱥᱤᱢᱟ ᱵᱟᱵᱩᱞ (సీమ బాబుల్), ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱟᱵᱩᱞ (మహా బాబుల్); ᱵᱟᱝᱞᱟᱻ ᱟᱠᱟᱥᱢᱳᱱᱤ; ᱛᱟᱢᱤᱞ: ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱮᱞ, ᱛᱷᱟᱭ: กระถินณรงค์ ==ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱚᱨ, ᱢᱤᱣᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱩᱞᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱱᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱮᱢ ᱯᱨᱤᱠ ᱪᱤᱞᱤ ᱥᱳᱥ ᱥᱮ ᱯᱟᱯᱟᱭᱟ ᱥᱟᱞᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱱᱚᱞᱡᱤᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>https://web.archive.org/web/20070423092423/http://www.newcrops.uq.edu.au/newslett/ncnl1020.htm</ref> ᱟᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱣᱟᱨᱤᱠᱩᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱷᱩᱝᱜᱤ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱜᱼᱟ । ᱟᱹ ᱚᱨᱤᱠᱩᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱣᱮᱥ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱴᱨᱚᱥᱮᱨᱟ ᱠᱩᱠᱩᱨᱵᱤᱴᱮ (ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱯᱷᱞᱟᱭ) ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱤᱸᱦᱤᱵᱤᱴᱚᱨᱤ ᱮᱯᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref>https://www.researchgate.net/publication/260404120_Development_inhibitory_effect_of_Acacia_auriculiformis_extracts_on_Bactrocera_cucurbitae_Coquillett_DipteraTephritidae</ref> ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:Articles with 'species' microformats]] gns7qp64b10modjepvcqx5o842z0va8 ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) 0 23447 200289 155248 2026-11-08T16:58:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200289 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post |post=Governors of States<br> Lieutenant Governors of Union Territories |flag=Flag of India.svg |flagsize=110px |flagcaption=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱨ]] |insignia=Emblem of India.svg |insigniasize=50px |insigniacaption=[[State Emblem of India]]|style=[[Excellency|His/Her Excellency]]<br /> [[The Honourable]] |residence=*[[Raj Bhavan]]<br />{{small|(Governors)}} *[[Raj Niwas]]<br />{{small|(Lieutenant Governors)}}|salary={{INRConvert|500000}}<br />(incl. allowances) per month |appointer=[[President of India]]}}  {| class="sidebar sidebar-collapse nomobile nowraplinks vcard hlist" style="width:22.0em; border: 4px double #d69d36; background:#FFFFFF;" | class="sidebar-pretitle" |'''<span style="color:#000000;">This article is part of a series on the</span>''' |- ! class="sidebar-title-with-pretitle" |<div class="adr">[[Politics of India]]</div> |- ![[File:Emblem_of_India.svg|112x112px]] |- ! style="border-bottom: #aaa 1px solid" | |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Government of India|Union Government]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content"> * '''[[Constitution of India]]''' * [[Law of India|Law]] * [[Human rights in India|Human rights]] * [[Taxation in India|Taxation]] ---- * '''[[Law enforcement in India|Law enforcement]]''' * [[Indian criminal law]] * [[Indian Penal Code]] * [[Code of Criminal Procedure (India)|Code of Criminal Procedure]] ----</div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Executive (government)|Executive]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content"> * '''[[President of India]]''' * [[Droupadi Murmu]] * '''[[Vice President of India]]''' * [[Jagdeep Dhankhar]] ---- * '''[[Prime Minister of India]]''' * [[Narendra Modi]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) ---- * [[Cabinet Secretary of India|Cabinet secretary]] * [[Union Council of Ministers]] * [[List of agencies of the government of India|Government agencies]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Parliament of India|Legislature]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content">'''[[Parliament of India]]''' [[File:Rajya_Sabha_June_2020.Svg|50x50px]] ---- * '''[[Lok Sabha]]''' * [[Speaker of the Lok Sabha|Speaker]] [[Om Birla]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) * [[Deputy Speaker of the Lok Sabha|Deputy Speaker]] ''Vacant'' * [[Leader of the House (Lok Sabha)|House Leader]] [[Narendra Modi]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) * [[Leader of the Opposition in Lok Sabha|Opposition Leader]] ''Vacant'' * [[List of members of the 17th Lok Sabha|Members of Lok Sabha]] ---- * '''[[Rajya Sabha]]''' * [[Vice President of India|Chairman]] [[Jagdeep Dhankhar]] * [[Deputy Chairperson of the Rajya Sabha|Deputy Speaker]] [[Harivansh Narayan Singh]] * [[Leader of the House (Rajya Sabha)|House Leader]] [[Piyush Goyal]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) * [[Leader of the Opposition in Rajya Sabha|Opposition Leader]] ''Vacant'' * [[List of current members of the Rajya Sabha|Members of Rajya Sabha]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Judiciary of India|Judiciary]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content"> * '''[[Supreme Court of India]]''' * [[Chief Justice of India|Chief Justice]] [[Dhananjaya Y. Chandrachud]] * [[List of sitting judges of the Supreme Court of India|Justices]] <span style="font-size:85%;">[[List of sitting judges of the Supreme Court of India|(List)]]</span> ---- * [[District Courts of India|District Courts]] * [[High Courts of India|High Courts]] * [[Tribunals in India|Other tribunals]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Elections in India|Elections]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content"> * '''General elections''' * [[2009 Indian general election|2009]] * [[2014 Indian general election|2014]] * [[2019 Indian general election|2019]] * [[2024 Indian general election|''2024'']] ---- * '''[[State Assembly elections in India|State elections]]''' * [[2019 elections in India|2019]] * [[2020 elections in India|2020]] * [[2021 elections in India|2021]] * [[2022 elections in India|2022]] * [[2023 elections in India|''2023'']] * [[2024 elections in India|''2024'']] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[List of political parties in India|Political parties]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content">'''National coalitions''' * [[National Democratic Alliance]] (NDA) * [[United Progressive Alliance]] (UPA) ---- * [[List of political parties in India#National parties|National parties]] * [[List of political parties in India#State parties|State parties]] </div></div> |- | class="sidebar-content" | <div class="sidebar-list mw-collapsible mw-collapsed"><div class="sidebar-list-title" style="text-align:center; background:lavender;">[[Federalism in India|Federalism]]</div><div class="sidebar-list-content mw-collapsible-content"> * '''[[State governments of India|State Government]]''' ---- * [[List of current Indian governors|Governors]] * [[State governments of India#Legislative Assembly|Legislatures]] ([[State governments of India#Legislative Assembly#Membership and terms of office|List]]) * [[High courts of India|High Courts]] ** [[Local government in India|Local government]] </div></div> |- | class="sidebar-below" | [[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32px]]&nbsp;[[Portal:India|India&#x20;portal]] <div class="hlist" style="text-align:center;font-weight:normal;"> * [[Outline of political science#Politics by region|Other countries]] </div> |- | class="sidebar-navbar" |<templatestyles src="Module:Navbar/styles.css"></templatestyles> |} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱮᱱᱮᱱᱮᱱᱴ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=May 2022 |title=Constitution of India - Art. 239AA |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf#page=144 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606211619/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf |archive-date=6 June 2023 |access-date=14 June 2023 |website=Legislative Dept., Govt. of India |page=113}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 2022 |title=Constitution of India - Art. 239AA (8) |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf#page=146 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606211619/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf |archive-date=6 June 2023 |access-date=14 June 2023 |website=Legislative Dept., Govt. of India}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=May 2022 |title=Constitution of India - Art. 163 |url=https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf#page=103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606211619/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s380537a945c7aaa788ccfcdf1b99b5d8f/uploads/2023/05/2023050195.pdf |archive-date=6 June 2023 |access-date=14 June 2023 |website=Legislative Dept., Govt. of India |page=72}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱞᱤᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ (LG) ᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱞᱹᱡᱤᱹ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]], [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Lt. Governor of Delhi |url=https://lg.delhi.gov.in/ |url-status=live |access-date=14 June 2023 |website=The Lieutenant Governor of Delhi - Govt. of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Lt. Governor - Andaman and Nicobar Islands |url=https://www.andaman.gov.in/and_lg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128031833/https://www.andaman.gov.in/and_lg |archive-date=28 January 2023 |access-date=14 June 2023 |website=Andaman and Nicobar Administration, Govt. of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Who is who? - Ladakh Administration |url=https://ladakh.nic.in/whos-who/ |url-status=live |access-date=14 June 2023 |website=Ladakh Administration - Govt. of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=Raj Bhawan - Govt. of J&K |url=https://jkrajbhawan.nic.in/ |url-status=live |access-date=14 June 2023 |website=Raj Bhawan - Govt. of J&K, India}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2023 |title=LG Secretariat of Puducherry |url=https://rajnivas.py.gov.in/profile.html |url-status=live |access-date=14 June 2023 |website=LG Secretariat of Puducherry - Govt. of India}}</ref> == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 3ihn4a7g3gddp3qidym2jfhhfc3mk2t ᱯᱟᱨᱩᱞ ᱭᱟᱫᱟᱣ 0 23448 200303 192893 2026-11-08T17:18:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200303 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian actress}} {{EngvarB|date=October 2013}} {{Use dmy dates|date=October 2022}} {{Infobox person | name = Parul Yadav | image = Parul Yadav 61st Idea Filmfare Awards South (cropped).jpg | caption = Yadav 61st Idea Filmfare Awards South | birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India<ref>{{Cite web |date=31 December 2018 |title=I was sulking after watching Kangana Ranaut in Queen: Parul Yadav |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/parul-yadav-kangana-ranaut-in-queen-5517014/ |access-date=23 September 2020 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> | birth_date = <!---PLEASE CITE A RELIABLE SOURCE---> | yearsactive = 2000–present | occupation = {{hlist|Actress|producer}} | website = {{URL|www.parulyadav.com}} }} '''ᱯᱟᱨᱩᱞ ᱭᱟᱫᱟᱣ''' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱪᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱽᱭᱩᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ [[ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱼᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥ ᱟᱨ ᱫᱤᱭᱟ ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱽᱨᱤᱢᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ । ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱰᱮᱞᱤ ᱥᱚᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱵᱷᱟᱜᱭᱟᱵᱤᱫᱷᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱣᱤᱪ ᱳᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱠᱟᱵᱟᱞᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱨᱚᱵᱤᱱᱟ ᱠᱮ ᱢᱳᱦᱚᱨᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱤᱣᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱱᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱜᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ <ref name="times">[https://web.archive.org/web/20130928034321/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-21/news-interviews/36461848_1_govindaya-namaha-parul-yadav-awards-function</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱟᱭ ᱱᱟᱢᱟᱦ ᱨᱮ ᱨᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/parul-yadavs-career-is-booming-news-kannada-oipv0Qebdhdah.html |title=Parul Yadav's career is booming |website=[[Sify]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911143820/http://www.sify.com/movies/parul-yadavs-career-is-booming-news-kannada-oipv0Qebdhdah.html |archive-date=11 September 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱤᱸᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱨᱳᱞᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ SIIMA ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱓) ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱞᱳᱨ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱵᱮᱥᱴ ᱱᱭᱩᱠᱟᱢᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱓) ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱱᱟᱢᱟᱸᱠᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱤᱛ ''ᱯᱭᱟᱨᱜᱮ ᱮᱜᱽᱵᱤᱴᱟᱭᱤᱴ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱟᱫᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱮ ᱟᱠᱟᱨᱥᱤᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱸᱫᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟᱞᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱭᱟᱫᱟᱣ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱪᱪᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱸᱠ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱤᱯ ᱮ ᱨᱳᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱭᱟᱫᱟᱣ ᱨᱟᱢᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱣᱟᱡᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="sify1">[https://web.archive.org/web/20130702022814/http://www.sify.com/movies/parul-yadav-opposite-duniya-vijay-in-shivajinagara-news-kannada-nfvlzacabji.htmlSify.com </ref> ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱮᱱ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱱᱳᱴᱥ |᱒᱐᱐᱑|| ''[[Mere Agosh Mein]]'' Ramona|| Hindi|| |- |᱒᱐᱐᱔ || ''[[Dreams (2004 film)|Dreams]]'' || ᱪᱟᱨᱩ|| ᱛᱟᱢᱤᱞ || |- |᱒᱐᱐᱕ || ''[[Krithyam]]'' || ᱥᱟᱰᱨᱟ ᱯᱩᱱᱱᱩᱡᱽ || rowspan=2| ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ || |- |᱒᱐᱐᱘ || ''[[Bullet (2008 film)|Bullet]]'' || ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ || |- |᱒᱐᱐᱘ ||''[[Bandhu Balaga]]'' || Chamundeshwari || ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ || |- |᱒᱐᱐᱙ || ''[[Black Dalia]]'' || ᱞᱤᱸᱫᱟ ᱰᱤ' ᱥᱩᱡᱟ || ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ || |- |᱒᱐᱑᱒ || ''[[Govindaya Namaha]]'' || ᱢᱩᱢᱛᱟᱡᱽ || rowspan="5" | ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ || |- |᱒᱐᱑᱒ || ''[[Nandeesha]]'' || ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ || |- |᱒᱐᱑᱓ || ''[[Bachchan (2013 film)|Bachchan]]'' || ᱟᱸᱡᱽᱞᱤ || |- |᱒᱐᱑᱓ || ''[[Shravani Subramanya]]'' ||ᱵᱮᱱᱱᱮ || Special appearance<ref>[http://www.sify.com/movies/exclusive-shravani-subramanya-news-kannada-nj0jemiecai.html Exclusive Shravani Subramanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131018012744/http://www.sify.com/movies/exclusive-shravani-subramanya-news-kannada-nj0jemiecai.html |date=18 October 2013 }}. Sify.com (26 September 2013).</ref> |- |᱒᱐᱑᱔ || ''[[Shivajinagara (2014 film)|Shivajinagara]]'' || ᱯᱟᱣᱤᱛᱨᱟ|| |- |᱒᱐᱑᱕ || ''[[Pulan Visaranai 2]]'' ||ᱥᱚᱱᱭᱟ ᱣᱟᱨᱢᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ|| |- |᱒᱐᱑᱕ || ''[[Vaastu Prakaara]]'' || ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟ || rowspan="7" |ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ|| |- |᱒᱐᱑᱕ || ''[[Uppi 2]]'' || ᱥᱤᱞᱟ ||Extended cameo |- |᱒᱐᱑᱕ || ''[[Aatagara]]'' || ᱢᱟᱞᱤᱠᱟ || |- |᱒᱐᱑᱖ || ''[[Killing Veerappan]]'' || ᱥᱨᱮᱭᱟ || |- |᱒᱐᱑᱖ || ''[[Jessie (film)|Jessie]]'' || ᱱᱟᱸᱫᱽᱱᱤ || |- |᱒᱐᱑᱘ || ''[[Seizer]]'' || ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ|| |- |} ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== * ᱒᱐᱐᱗ – ''[[ᱭᱮᱥ ᱵᱳᱥ (TV series)|Yes Boss]]'' – [[SAB TV]] * ᱒᱐᱐᱙ – ''[[ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ]]'' – [[Colors (TV channel)|Colors]] * ᱒᱐᱑᱑ – ''[[ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱠᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱠᱟᱵᱟᱞᱟ]]'' – [[Star Plus]] * ᱒᱐᱑᱕ – ''[[ᱰᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱽᱛᱟ ᱦᱟᱭ]]'' (episode nine) – [[&TV]] ==ᱥᱤᱨᱯᱟ ᱠᱚ== {| class="wikitable sortable" |- ! Work !! Award !! Category !! Result !!Ref |- |rowspan=3|''[[Bachchan (2013 film)|Bachchan]]'' ||[[61st Filmfare Awards South]] ||[[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Kannada|Best Supporting Actress – Kannada]] || {{nom}} ||<ref>{{cite web |url=http://awards.filmfare.com/kanadda/best-actor-supporting-female.php |title=Best Actor Supporting Role Female |publisher=awards.filmfare.com |access-date=12 August 2023 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714165340/http://awards.filmfare.com/kanadda/best-actor-supporting-female.php |url-status=dead }}</ref> |- |[[3rd South Indian International Movie Awards|3rd SIIMA Awards]] ||[[South Indian International Movie Awards|Best Supporting Actress]] ||{{nom}} ||<ref>{{cite web |url=http://siima.in/nominations/ |title=SIIMA nominees Kannada |publisher=siima.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222803/http://siima.in/nominations/ |archive-date=3 March 2016}}</ref> |- |[[Santosham Film Awards|Santosham Awards]] || Best Supporting Actress ||{{won}} ||<ref>[https://www.pinkvilla.com/fashion/celeb-fashion/yay-or-nay-parul-yadav-tarun-tahiliani/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713015520/https://www.pinkvilla.com/fashion/celeb-fashion/yay-or-nay-parul-yadav-tarun-tahiliani |date=13 July 2022 }} (4 September 2014).</ref> |- |''Shivajinagar''||[[4th South Indian International Movie Awards|4th SIIMA Awards]] ||Best Actress ||{{nom}} ||<ref>{{cite web |title=Dubai hosts fourth South Indian International Movie Awards |url=http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/bollywood/dubai-hosts-fourth-south-indian-international-movie-awards |date=8 August 2015 |website=The National|location=Abu Dhabi |author=Ujala Ali Khan |access-date=8 August 2020}}</ref> |- |rowspan=2|''[[Aatagara]]'' || [[63rd Filmfare Awards South]] ||[[Filmfare Award for Best Actress – Kannada|Best Actress – Kannada]] || {{won}} ||<ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html |title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)}}</ref> |- | South Scope Awards || Rising Sensation of the Year ||{{won}} ||<ref>[http://southscope.in/parul-yadav-wins-southscopes-of-rising-sensation-of-the-year/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230812070446/https://southscope.in/parul-yadav-wins-southscopes-of-rising-sensation-of-the-year/ |date=12 August 2023 }}. southscope.in (11 January 2017).</ref> |- |''[[Vaastu Prakaara]]'' ||[[5th South Indian International Movie Awards|5th SIIMA Awards]] ||[[South Indian International Movie Awards|Best Actress]] ||{{nom}} ||<ref>{{cite web |url=http://siima.in/2016/winners.html |title=5th SIIMA WINNERS LIST |access-date=24 June 2020 |archive-date=14 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714054004/http://siima.in/2016/winners.html |url-status=dead }}</ref> |- |rowspan=4|''[[Killing Veerappan]]'' ||rowspan=2|[[6th South Indian International Movie Awards]] ||[[South Indian International Movie Awards|Best Actress – Kannada]] ||{{nom}} ||rowspan=2|<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235835/http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html |url-status=dead |archive-date=3 July 2017 |title=SIIMA awards 2017 nominations announced |website=[[Sify]]}}</ref> |- |Best Actress (Critics) || {{won}} |- |[[2nd IIFA Utsavam]] || Best Actress ||{{won}} ||{{Citation needed|date=April 2023}} |- |[[64th Filmfare Awards South]] || Best Actress – Kannada ||{{nom}} ||{{Citation needed|date=April 2023}} |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} ==ᱵᱟᱷᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://parulyadav.com Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220713015518/http://parulyadav.com/ |date=13 July 2022 }} * {{IMDb name|i5666340}} * {{Bollywood Hungama person|parul-yadav}} {{FilmfareKannadaBestActress}} {{SIIMA Award for Best Female Débutante}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Yadav, Parul}} [[Category:Living people]] [[Category:Actresses from Mumbai]] [[Category:Indian television actresses]] [[Category:Indian film actresses]] [[Category:Actresses in Malayalam cinema]] [[Category:Actresses in Kannada cinema]] [[Category:Actresses in Tamil cinema]] [[Category:Actresses in Hindi cinema]] [[Category:Female models from Mumbai]] [[Category:Filmfare Awards South winners]] [[Category:21st-century Indian actresses]] [[Category:Actresses in Hindi television]] [[Category:Actresses from Bangalore]] [[Category:Female models from Bangalore]] [[Category:South Indian International Movie Awards winners]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] 5q1tektk3q4f931518mdly0ap2vdkqy ᱪᱷᱚᱨ ᱯᱤᱴᱷᱟ. 0 23451 200235 190119 2026-11-08T15:41:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200235 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=ᱪᱷᱚᱨ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ|alternate_name=ᱫᱩᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ|image=File:Chilka Roti.jpg|caption=|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|region=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]|type=[[Bread]]|main_ingredient=[[ᱟᱫᱽᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]], [[ᱫᱟ.ᱞ]]}} '''ᱪᱷᱚᱨ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ''' ᱥᱮ '''ᱫᱩᱞ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/mistress-of-spices-princess-of-the-pitha/cid/1330552|title=Mistress of spices, princess of the pitha|access-date=21 September 2021|publisher=telegraphindia}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱫᱩᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱠᱟ ᱨᱳᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="news18">{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/lifestyle/recipe-chilka-roti-recipe-jharkhand-famous-food-dish-chilka-roti-banane-ka-tarika-in-hindi-neer-3981235.html|title=Chilka Roti Recipe: झारखंड की फेमस चिल्का रोटी का लें ज़ायका, आसान है रेसिपी|date=30 January 2022|access-date=18 September 2022|publisher=news18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170821/https://hindi.news18.com/news/lifestyle/recipe-chilka-roti-recipe-jharkhand-famous-food-dish-chilka-roti-banane-ka-tarika-in-hindi-neer-3981235.html|archive-date=20 September 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/hindi/food/photo-gallery-jharkhand-s-most-famous-food-items/789152|title=Jharkhand Special: चिल्का रोटी से लेकर चावल की बीयर तक, झारखंड में मशहूर हैं ये व्यंजन|date=19 November 2020|access-date=18 September 2022|publisher=zeenews}}</ref><ref name="pinkvilla">{{Cite web |title=Delectable dishes in Ranchi you should try once |url=https://www.pinkvilla.com/lifestyle/food-travel/delectable-dishes-ranchi-you-should-try-once-1097286 |access-date=18 September 2022 |publisher=pinkvilla |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170445/https://www.pinkvilla.com/lifestyle/food-travel/delectable-dishes-ranchi-you-should-try-once-1097286 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ == ᱟᱫᱽᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱫᱟ.ᱞ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱠᱚ ᱨᱤᱫ ᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱨᱟᱢ [[ᱛᱟᱹᱭ|ᱛᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱛᱚᱭᱞᱤᱭ ᱢᱮᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱟᱛᱚᱞ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱴᱩ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱳᱥᱴ ᱢᱮ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱟᱨᱵᱮᱹᱴ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱳᱥᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱴ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱤᱴᱷᱟ. ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱛᱚ ᱪᱟ.ᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱼᱟ ᱾<ref name="news18"/><ref name="pinkvilla"/><ref name="slurrp">{{Cite web |date=21 July 2022 |title=5 Jharkhandi Dishes That You Must Try |url=https://www.slurrp.com/article/5-jharkhandi-dishes-that-you-must-try-1659130695992 |access-date=18 September 2022 |publisher=slurrp}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 January 2022 |title=Jharkhand’s Popular Chilka Roti Recipe: Take this for lunch and eat it in breakfast |url=https://www.newstimeexpress.com/national/jharkhands-popular-chilka-roti-recipe-take-this-for-lunch-and-eat-it-in-breakfast/ |access-date=21 September 2022 |publisher=newstomeexpress |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921033126/https://www.newstimeexpress.com/national/jharkhands-popular-chilka-roti-recipe-take-this-for-lunch-and-eat-it-in-breakfast/ |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱩᱴᱤ * [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ|ᱡᱷᱟᱲᱠᱷᱚᱱᱫᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 8xqwcg0qyvs6rtdud2dnhsphvt7yzby ᱨᱳᱰ ᱵᱮᱨᱤ 0 23508 200201 135890 2026-11-08T14:32:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200201 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱳᱰ ᱵᱮᱨᱤ | birth_date = ᱕ ᱫᱤᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱗᱓ | birth_place = [[upstate New York]] | height = 5 ft 10 in | website = {{URL|http://www.rodbarryworld.blogspot.com}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱨᱳᱰ ᱵᱮᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱳᱵ ᱰᱮᱵᱟᱨᱚᱰ ᱵᱮᱨᱤ ᱨᱩᱰᱨᱚᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭᱮ ᱵᱟᱫᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱼᱵᱮᱹᱰ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱵᱟᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ, ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱠᱩᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱮᱴᱮᱨᱚᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="H1" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="H1" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ == ᱵᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱠ ᱭᱮᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ The Few, The Proud, The Naked #8 ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="H1" /> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮ ᱞᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱨᱱᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱵᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱴᱨᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱟᱭᱵᱷᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="H1" /><ref name="gayvnpastwinners">{{Cite web |title=GayVN Awards past winners (select year from droplist) |url=http://gayvnawards.avn.com/noms/pastwinners.html |publisher=AVN |access-date=2023-08-12 |archive-date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219174724/http://gayvnawards.avn.com/noms/pastwinners.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤ ᱞᱟᱨᱟᱣᱮ ᱡᱩᱱ ᱨᱟᱫᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱰ ᱳᱣᱟᱥ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴᱮᱵᱷᱮᱱ ᱥᱠᱟᱨᱵᱳᱨᱳ [[Michael Zen|ᱢᱮᱠᱮᱞ ᱡᱮᱱ]] [[Mike Donner|ᱢᱮᱤᱠ ᱰᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱰᱩᱜ ᱡᱮᱯᱷᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="H1" /> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱚᱭᱮ ᱮᱰᱚᱞᱴ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ' ''ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱫᱟ'' ᱰᱨᱟᱭᱮᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱟᱞ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰᱥ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ " ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ' ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ ' ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱤ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱟᱨᱡᱤᱱᱴᱤᱱᱮᱱ'' ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=rod barry - porn director - filmography |url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=RodBarry/gender=d/Rod-Barry.htm |access-date=2010-02-22 |publisher=internet adult film database}}</ref> ᱵᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱵᱷᱤᱱ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="gayvnpastwinners"/> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ RodBarryWorld.com, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ-ᱚᱱ-ᱰᱤᱢᱮᱱᱰ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=JC Adams |author-link=JC Adams |date=2008-08-12 |title=It's Rod Barry's World… |url=http://www.gayporntimes.com/hardnews/2008/08/12/its-rod-barrys-world/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080816012701/http://www.gayporntimes.com/hardnews/2008/08/12/its-rod-barrys-world/ |archive-date=2008-08-16 |access-date=2010-02-22 |website= |publisher=Gay Porn Times}}</ref> == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱮᱨᱤ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱯᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2009-03-02 |title=Rod Barry World Blog: How I Became a Porn Star |url=http://rodbarryworld.blogspot.com/2009/03/how-i-became-porn-star.html |access-date=2010-02-22 |publisher=Rodbarryworld}}</ref> ᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱡᱮᱨᱤ ᱰᱽᱞᱟᱜᱽᱥ ᱵᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, " ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ " , ᱦᱮᱴᱮᱨᱳᱥᱮᱠᱩᱞ " ᱾ ᱤᱧ ᱡᱳᱜᱥᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱧᱢᱮ ᱾ ᱡᱳᱜᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱨᱜᱟᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱢ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟᱮᱢ ᱧᱟᱢᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ' ᱜᱚᱭᱼᱯᱷᱚᱨᱼᱯᱮ ' ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷᱨᱤ ᱮᱥᱠᱳᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref name="H1" /><ref name="AAM" /> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱾ == == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] rr0229ilrg38nmqo9g6xfqhhj9jin56 ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ 0 23516 200421 190977 2026-11-08T19:22:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200421 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ | image = Tiger Tyson.JPG | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Tyson in 2005 | pronunciation = | birth_date = | birth_place = | nationality = American | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | height = | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | awards = [[GayVN Hall of Fame]] (2008)<br> Blatino Erotica Awards Lifetime Achievement award (2008)<ref name=blatino/> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱮᱭ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":15">{{Cite news|url=https://www.washingtonblade.com/2011/04/28/porn-stars-story-explored-in-new-play/|title=Porn star's story explored in new play|date=April 28, 2011|work=[[Washington Blade]]|access-date=December 5, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Moore |first=Darnell L. |date=July 7, 2016 |title=Catch a Tiger By His Toe: An Interview with James Earl Hardy by Darnell L. |url=https://medium.com/@SonofBaldwin/from-the-archives-catch-a-tiger-by-his-toe-an-interview-with-james-earl-hardy-by-darnell-l-dbfbbfc584e1 |access-date=December 5, 2019 |website=[[Medium (website)|Medium]] |language=en |archive-date=December 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205185514/https://medium.com/@SonofBaldwin/from-the-archives-catch-a-tiger-by-his-toe-an-interview-with-james-earl-hardy-by-darnell-l-dbfbbfc584e1 |url-status=dead }}</ref><ref name="jdferguson">{{Cite web |last=Ferguson |first=JD |date=July 27, 2007 |title=JD Ferguson Presents: Tiger Tyson |url=https://www.papermag.com/jd-ferguson-presents-tiger-tyson-1425300590.amp.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Paper (magazine)|Paper]]}}</ref><ref name="Jcadams">{{Cite web |last=Adams |first=JC |date=May 24, 2009 |title=From Thugz to Glamour |url=https://www.xbiz.com/features/126355/from-thugz-to-glamour |access-date=December 7, 2019 |website=[[XBIZ]] |language=en |ref=Jcadams}}</ref><ref name=":16">{{Cite web |last=Harrison |first=Byrne |date=June 16, 2010 |title=Gay Theatre NYC Review: Interview - Johnathan Cedano of Confessions of Homo Thug Porn Star |url=http://gaytheatrenyc.blogspot.com/2010/06/interview-johnathan-cedano-of.html |access-date=December 5, 2019 |website=Gay Theatre NYC Review}}</ref><ref name="Cedano">{{Cite web |last=Bacalzo |first=Dan |date=June 15, 2010 |title=Johnathan Cedano to Star in Confessions of a Homo Thug Porn Star on Fire Island |url=https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/news/johnathan-cedano-to-star-in-confessions-of-a-homo-_28170.html |access-date=December 5, 2019 |website=Theater Mania |language=en-US}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |last=Boardman |first=Mickey |date=October 12, 2005 |title=Tiger, Tiger, Burning Bright |url=https://www.papermag.com/tiger-tiger-burning-bright-1425201060.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Paper (magazine)|Paper]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sneak Peek {{!}} Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/sneak-peek-i-tiger-s-eiffel-tower-paris-is-mine-i-25063.html |access-date=2019-12-06 |website=AVN}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 10, 2010 |title=Dial, Hardy & Goins Win Top Honors At Downtown Urban Theatre Festival |url=https://www.broadwayworld.com/off-off-broadway/article/Dial-Hardy-Goins-Win-Top-Honors-At-Downtown-Urban-Theatre-Festival-20100510 |access-date=December 5, 2019 |website=[[Broadway World News]] |language=en}}</ref><ref name=":18">{{Cite web |last=Colbert |first=Chuck |date=May 1, 2012 |title=HBGC Event: Black and Latino Gay Men on Pornography |url=https://www.therainbowtimesmass.com/hbgc-event-black-and-latino-gay-men-on-pornography/ |access-date=December 6, 2019 |website=[[The Rainbow Times]] |language=en-US |archive-date=December 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213160745/https://www.therainbowtimesmass.com/hbgc-event-black-and-latino-gay-men-on-pornography/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":19">{{Cite web |last=Colbert |first=Chuck |date=March 23, 2013 |title=A Weekend with Tiger Tyson hosted by the HBGC |url=https://www.therainbowtimesmass.com/a-weekend-with-tiger-tyson-hosted-by-the-hbgc/ |access-date=December 6, 2019 |website=[[The Rainbow Times]] |language=en-US |archive-date=December 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209072558/https://www.therainbowtimesmass.com/a-weekend-with-tiger-tyson-hosted-by-the-hbgc/ |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱤᱣᱱᱤ == ===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤ=== ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱩᱠᱞᱤᱱ, ᱱᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟ. ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱵᱷᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱰᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱑ ᱤᱸᱪ (᱑.᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ (᱑᱗᱖ ᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱢ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱾ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱴ, ᱣᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱴᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ (᱑.᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱱᱮᱴ ᱣᱚᱨᱛᱷ=== ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵ᱐ᱛ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱞᱮ-ᱜᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱟ᱾ Dating & Relationship status He is currently single. He is not dating anyone. We don't have much information about He's past relationship and any previous engaged. According to our Database, He has no children. == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == {| class="wikitable" !Year !Ceremony !Result !Category !Film/Work |- |'''2007''' |GayVN Award|| {{won}} |Best Ethic Film |''The Show, Part 1'', and ''Part 2''<ref>{{Cite web |date=February 22, 2008 |title=Pitbull Productions Wins Best Ethnic-Themed GAYVN For 2nd Year in a Row |url=https://www.xbiz.com/news/90494/pitbull-productions-wins-best-ethnic-themed-gayvn-for-2nd-year-in-a-row |access-date=December 7, 2019 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="16" |'''2008''' | rowspan="7" |GayVN Award|| {{won}} |Best Ethic Film |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref name=":8">{{Cite web |last=Jansen |first=Brady |date=November 19, 2008 |title=Pitbull Productions AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/pitbull-productions-55743.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Adult Video News]]}}</ref> |- | {{nom}} |Best Actor |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref>{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=January 12, 2008 |title=GAYVN Announces 10th Annual GAYVN Awards Nominations! AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/gayvn-announces-10th-annual-gayvn-awards-nominations-25062.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Adult Video News]]}}</ref> |- | {{nom}} |Best Non-European Film<ref name=":9">{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=April 28, 2008 |title=European Gay Porn Awards Finalists Announced AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/european-gay-porn-awards-finalists-announced-52414.html |access-date=2019-12-06 |website=AVN}}</ref>|| {{n/a}} |- | {{nom}} |Best Top<ref name=":9" />|| {{n/a}} |- | {{nom}} |Best DVD Extras/Special Edition |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref name=":9" /> |- | {{nom}} |Best Picture |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref name=":9" /> |- | {{nom}} |Performer of the Year<ref name=":9" />|| {{n/a}} |- |Blatino Erotica Awards|| {{won}} |Lifetime Achievement<ref name="blatino">{{Cite web |last=Adams |first=JC |date=January 23, 2009 |title=Blatino Erotica Awards Name '09 Winners |url=https://www.xbiz.com/news/104070/blatino-erotica-awards-name-09-winners |access-date=December 7, 2019 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref>|| {{n/a}} |- | rowspan="2" |Grabby Awards|| {{nom}} |Best Performers<ref name=":14">{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=March 14, 2008 |title=Grabby Nominations Announced AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/grabby-nominations-announced-27315.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Adult Video News]]}}</ref>|| {{n/a}} |- | {{nom}} |Best DVD Extras |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref name=":14" /> |- |CyberSocket Web Awards|| {{nom}} |Best Porn Star Site |Tiger-Tyson.com<ref>{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=December 11, 2007 |title=Voting Begins for 8th Annual Cybersocket Web Awards AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/voting-begins-for-8th-annual-cybersocket-web-awards-28020.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Adult Video News]]}}</ref> |- | rowspan="3" |XBIZ Awards|| {{nom}} |GLBT Performer of the Year<ref name=":11" />|| {{n/a}} |- | {{nom}} |GLBT Studio of the Year |Pitbull Productions<ref name=":11">{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=January 8, 2008 |title=Gay Companies Earn XBiz Awards Nominations AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/gay-companies-earn-xbiz-awards-nominations-25370.html |access-date=December 6, 2019 |website=[[Adult Video News]]}}</ref> |- | {{nom}} |GLBT Feature Movie of the Year |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref name=":11" /> |- | rowspan="2" |European Gay Porn Awards|| {{won}} |Best Black/Latino Porn Site |Tiger-Tyson.com<ref>{{Cite web |last=Rice |first=G. Zisk |date=October 14, 2008 |title=EGPA Web Awards Announced AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/egpa-web-awards-announced-55304.html |access-date=2019-12-06 |website=AVN}}</ref> |- | {{nom}} |Best Top |''Tiger's Eiffel Tower: Paris Is Mine''<ref>{{Cite web |last=Cachapero |first=Joanne |date=April 22, 2008 |title=European Gay Porn Awards Short Lists Tops and Bottoms |url=https://www.xbiz.com/news/92837/european-gay-porn-awards-short-lists-tops-and-bottoms |access-date=December 7, 2019 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |'''2011''' | rowspan="3" |CyberSocket Web Awards|| {{nom}} |Best Video Company |Pitbull Productions<ref name=":0">{{Cite web |last=Rodriguez |first=Ariana |date=November 3, 2010 |title=Cybersocket Awards Finalists Announced, Voting Has Begun |url=https://www.xbiz.com/news/127063/cybersocket-awards-finalists-announced-voting-has-begun |access-date=December 7, 2019 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref> |- | {{nom}} |Best Porn Blog |Tiger Tyson Blog<ref name=":0" /> |- | {{nom}} |Best Black Theme Site |Tiger-Tyson.com<ref name=":0" /> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] h8amuoqnpsvhfr1j38cj3d0yrtkbmka ᱰᱮᱱᱤ ᱣᱭᱤᱞᱰᱮ 0 23538 200366 169774 2026-11-08T18:38:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200366 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱰᱮᱱᱤ ᱣᱭᱤᱞᱰᱮ | image = | caption = | birth_name = Christopher Daniel Zeischegg | birth_date = {{birth date and age|1985|10|21}} | birth_place = [[Los Angeles County]], [[California]], U.S. | other_names = Daniel, Danny Wilde | height = {{height|ft=5|in=11}} | website = {{url|trvewestcoastfiction.blogspot.com/}} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱰᱮᱱᱤᱞ ᱡᱤᱥᱪᱮᱜᱽ''' , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ '''ᱰᱮᱱᱤ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ , ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ , ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱾<ref name="Danny Wylde Blogger Profile">{{Cite web |last=Wylde |first=Danny |title=Danny Wylde Blogger Profile |url=http://www.blogger.com/profile/06069708232578156731 |access-date=27 May 2013 |publisher=Danny Wylde}}</ref><ref>[https://www.vice.com/en_ca/article/rnw7mw/danny-wylde-interview ''We Talked to Porn Star-Turned-Novelist-Turned Metalcore Frontman of Chiildren Danny Wylde''] noisey.vice.com July 17, 2015. Accessed 21 February 2017.</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱮᱱᱤ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱒᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱢᱮᱫᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱮᱝᱠ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱛᱤᱡ ᱮᱡᱽ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Wylde |first=Danny |date=February 24, 2011 |title=I'm Just a Straight Edge Porn Star |url=http://dodsonandross.com/blogs/danny-wylde/2011/02/im-just-straight-edge-porn-star |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301004026/http://dodsonandross.com/blogs/danny-wylde/2011/02/im-just-straight-edge-porn-star |archive-date=March 1, 2011 |access-date=March 19, 2018 |website=Dodsonandross.com}}</ref> ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱢᱟᱱᱫᱨᱚᱜᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="In College by Wylde'">{{Cite web |last=Wylde |first=Danny |title=In College |url=http://trvewestcoastfiction.blogspot.com/2010/07/in-college.html |archive-url=https://archive.today/20140807054521/http://trvewestcoastfiction.blogspot.de/2010/07/in-college.html?zx=78e5866acdcc7402 |archive-date=August 7, 2014 |access-date=27 May 2013 |publisher=Blogger, Danny Wylde}}</ref> == ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱥᱤ == ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ " ᱤᱧ ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱜᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱼᱡᱩᱠᱥᱤ ᱯᱩᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>Christopher Zeischegg, ''[http://www.nerve.com/love-sex/porn-star-danny-wylde-sex-tape-reclaim-his-life How a Former Porn Star's Sex Tape Helped Him Reclaim His Sex Life]'', Nerve.com, April 2, 2014</ref> ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ " Our Pornography " ᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱯᱳᱨᱱ ᱵᱚᱠᱼ ''ᱫᱟ'' ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱨᱳᱰᱤᱣᱥᱝ ᱯᱮᱞᱮᱡᱟᱨ " ᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱾ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱤᱞᱤ ᱞᱮᱵᱮᱣ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱮᱞᱵᱷ ᱱᱟᱴ ᱯᱳᱨᱱ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ " ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱾<ref name="NY Times on MLNP">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/09/09/fashion/cindy-gallops-online-effort-to-promote-real-not-porn-fed-sex.html?_r=3&|title=Spreading the Word (and Pictures) on 'Real' Sex|last=Buckley|first=Cara|date=September 7, 2012|work=The New York Times|access-date=28 May 2013}}</ref><ref name="MLNP Interview">{{Cite web |date=15 August 2012 |title=Backstories are hot |url=http://talkabout.makelovenotporn.tv/2012/08/15/contextisall/ |access-date=27 May 2013 |website=MakeLoveNotPorn |publisher=MakeLoveNotPorn}}</ref><ref name="MLNP article on Gallop, Wylde & Labeau">{{Cite web |last=Faircloth |first=Kelly |title=With MakeLoveNotPorn.tv, the Irrepressible Cindy Gallop Aims to Give Porn a Reality Check |url=http://betabeat.com/2012/08/cindy-gallop-make-love-not-porn-ted-talks-sex-education/ |access-date=27 May 2013 |website=BetaBeat |publisher=Observer}}</ref><ref name="TED Gallop">{{Cite web |last=Trost |first=Matthew |date=2 December 2009 |title=Cindy Gallop: Make love, not porn |url=http://blog.ted.com/2009/12/02/cindy_gallop_ma/ |access-date=28 May 2013 |website=TED Talks |publisher=TED Conferences, LLC}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱡᱮᱯᱷ ᱯᱚᱨᱵᱥᱴ ᱥᱳ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱮᱞᱵᱷ ᱱᱟᱴᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱰᱤ ᱜᱮᱞᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱮᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Wylde, Labeau, Gallop on Probst site">{{Cite web |title=The Secret Lives of Adult Film Stars |url=http://www.jeffprobst.com/posts/episode/2205_The_Secret_Lives_of_Adult_Film_Stars/postair.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213013336/http://www.jeffprobst.com/posts/episode/2205_The_Secret_Lives_of_Adult_Film_Stars/postair.html |archive-date=13 December 2012 |access-date=28 May 2013 |website=CBS News, Jeff Probst Show |publisher=CBS Television Distribution}}</ref><ref name="Wylde, Labeau, Gallop on Yahoo! Shine">{{Cite web |last=The Jeff Probst Show |title=Influence of Pornography on Society |url=http://shine.yahoo.com/video/influence-pornography-society-225800016.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409111425/https://shine.yahoo.com/video/influence-pornography-society-225800016.html |archive-date=9 April 2014 |access-date=28 May 2013 |website=Yahoo! Shine |publisher=Yahoo!}}</ref><ref name="Wylde, Labeau, Gallop on Yahoo! News">{{Cite news|url=http://shine.yahoo.com/love-sex/pornography-changing-way-sex-010000262.html|title=How Pornography is Changing the Way We Have Sex|last=The Jeff Probst Show|date=November 9, 2012|work=Yahoo! News|access-date=28 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601104704/http://shine.yahoo.com/love-sex/pornography-changing-way-sex-010000262.html|archive-date=1 June 2013|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱢᱮᱡᱟᱨ ᱵᱤᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱹᱞᱮᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱠᱚᱱᱰᱳᱢ|ᱠᱳᱱᱰᱳᱢ]] ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱷᱯᱟᱥᱴ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱤᱠᱥ|ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱠᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HuffPost Live Measure B discussion">{{Cite web |title=Porn Permit Mayhem |url=http://live.huffingtonpost.com/r/segment/measure-b-adult-film-porn-permits-la-county-camarillo-ventura/516efbb62b8c2a559b0002b6 |access-date=27 May 2013 |website=HuffPost Live |publisher=Huffington Post}}</ref> == ᱵᱟᱝ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === ᱟᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱵᱟᱝᱼᱯᱩᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱨᱤᱥᱠᱱᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱛᱷ ᱮᱱᱰ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥᱵᱨᱟᱥ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱜᱚᱭ ᱯᱮᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Guy Perry Resume">{{Cite web |title=Guy Perry Resume |url=http://resumes.actorsaccess.com/guyperry |access-date=28 May 2013 |website=Actors Access |publisher=Breakdown Services, Ltd.}}</ref> ''ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱣᱟᱨ'' ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱰᱤᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱰᱮ ᱚᱯᱷ ''ᱦᱟᱨᱢᱟᱱ ᱵᱽᱨᱩᱢᱵᱤ'' ' ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Festival Screened Work post">{{Cite web |last=Danny |first=Wylde |date=23 July 2010 |title=Festival Screened Work |url=http://trvewestcoastfiction.blogspot.com/2010/07/festival-screened-work.html?zx=37e7530fcc18732e |access-date=28 May 2013 |website=Trve West Coast Fiction |publisher=Blogger, Danny Wylde}}</ref><ref name="TEMOHB Film at USC">{{Cite web |last=Levinson |first=Ari |title=The Extraordinary Monday of Herman Brumby (IML Honors Thesis Project) |url=http://iml.usc.edu/hermanbrumby/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602172635/http://iml.usc.edu/hermanbrumby/ |archive-date=2 June 2013 |access-date=28 May 2013 |website=USC School of Cinematic Arts |publisher=University of Southern California}}</ref> === ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ === ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱼᱞᱟᱝ ᱜᱟᱢᱟᱢᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱢᱮᱭ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ (2013) ᱫᱟ ᱳᱞᱵᱷᱥ ᱫᱟ ᱞᱤᱵᱷ ᱤᱱ ᱥᱠᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱥᱯᱮᱥ (2015) ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ'' (2020) ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=BOOKS - CHRISTOPHER ZEISCHEGG |url=https://www.christopherzeischegg.com/new-gallery |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=February 2020 |title='''The Magician''' <br>Christopher Zeischegg {{!}} Amphetamine Sulphate |url=https://amphetaminesulphate.bigcartel.com/product/b-the-magician-b-br-christopher-zeischegg |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=24 February 2020 |website=}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ' ᱵᱟᱰᱤ ᱴᱩ ᱡᱳᱵᱽ ' ᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱼᱫᱩᱛᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=June 15, 2018 |title=Christopher Zeischegg on Body To Job |url=https://www.voiceamerica.com/episode/107827/christopher-zeischegg-on-body-to-job |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225014906/https://www.voiceamerica.com/episode/107827/christopher-zeischegg-on-body-to-job |archive-date=25 February 2020 |access-date=24 February 2020 |website= }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱵᱞᱚᱜ ' ᱴᱨᱟᱵᱷ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱠᱳᱥᱴ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ' ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱤᱢᱮᱴᱮᱱ ᱠᱮᱴᱮᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱨᱞᱤᱝ ᱦᱚᱭᱩᱥ ᱵᱞᱚᱜ ᱵᱤᱵᱞᱤᱳᱯᱷᱤᱞ ᱮᱨᱟᱴᱤᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Darling House blog TWCF">{{Cite web |last=Wylde |first=Danny |date=3 October 2012 |title=Darling House: What You Want |url=http://trvewestcoastfiction.blogspot.com/2012/10/darling-house-what-you-want.html |access-date=28 May 2013 |website=Trve West Coast Fiction |publisher=Blogger, Danny Wylde}}</ref><ref name="Smitten Kitten feature TWCF">{{Cite web |last=Wylde |first=Danny |date=November 2011 |title=Should Porn Stars Pay for Porn? |url=http://trvewestcoastfiction.blogspot.com/2011/11/should-porn-stars-pay-for-porn.html |access-date=28 May 2013 |website=Trve West Coast Fiction |publisher=Blogger, Danny Wylde}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱤᱥᱪᱮᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱜᱤ ᱳᱭᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}} bhu3t1avgeyvy1ojdkznyrhatw2wqrd ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ 0 23572 200424 176299 2026-11-08T19:23:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200424 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tata Motors Logo.svg | image = | former_name = ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱴᱮᱞᱠᱳ) | type = [[:en:Public company|ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ]] | traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|500570}}|{{NSE|TATAMOTORS}}|[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50 Constituent]]}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|IN9155A01020}} | area_served = Worldwide | key_people = {{plainlist|[[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱟᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱨᱟᱱ]] (ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)}} <br> [[Guenter Butschek]] ([[Chief Executive Officer|CEO]]) <br> Martin Uhlarik ([[Chief Design Officer|CDO]]) | industry = [[Automotive industry|Automotive]] | products = {{unbulleted list | [[Car|Automobiles]] | [[Luxury vehicles]] | [[Commercial vehicles]] | [[List of auto parts|Automotive parts]] | [[Pickup trucks]] | [[SUVs]] }} | services = {{unbulleted list | [[Finance|Automotive finance]] | [[Vehicle leasing]] | [[Service (motor vehicle)|Vehicle service]] }} | production = {{increase}} 1.1 Million (approx) (2021) | revenue = {{increase}} {{INRConvert|350600.15|c}} (2023)<ref name=FY>{{cite web|url=https://archives.nseindia.com/corporate/nsebseletter_12052023163507.pdf|title=Tata Motors Ltd. Financial Statements|website=nseindia.com|access-date=2023-08-16|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723010206/https://archives.nseindia.com/corporate/nsebseletter_12052023163507.pdf|url-status=dead}}</ref> | operating_income = {{profit}} {{INRConvert|7059.30|c}} (2023)<ref name=FY/> | net_income = {{profit}} {{INRConvert|2414.30|c}} (2023)<ref name=FY/> | assets = {{profit}} {{INRConvert|336081.38|c}} (2023)<ref name=bs>{{cite web |title=Tata Motors Consolidated Balance Sheet, Tata Motors Financial Statement & Accounts |url=https://archives.nseindia.com/corporate/nsebseletter_12052023163507.pdf |website=www.nseindia.com |language=en |access-date=2023-08-16 |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723010206/https://archives.nseindia.com/corporate/nsebseletter_12052023163507.pdf |url-status=dead }}</ref> | equity = {{profit}} {{INRConvert|45321.80|c}} (2023)<ref name=bs/> | num_employees = 59,000+(2022)<ref>{{cite news |title=Tata Motors |url=https://www.forbes.com/companies/tata-motors/?sh=3f698dc7ee01 |access-date=1 November 2022 |work=[[Forbes]] |date=May 2022 |quote=Employees: 50,837}}</ref> | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] | subsid = {{plainlist| *[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱠᱟᱨᱥ]] * [[ᱡᱟᱠᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱷᱟᱨ]] *[[ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱮᱣᱩ]] *[[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱟᱨᱠᱳᱯᱳᱞᱳ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱡ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱥᱯᱟᱱᱳ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱤᱴᱟᱪᱤ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱥᱤᱱᱤᱨᱤ]]}} | rating = [[S&P]] BB/Stable<ref>cite news|url=https://www.business-standard.com/amp/companies/news/s-p-upgrades-tata-motors-long-term-issuer-issue-credit-ratings-to-bb-123042600194_1.html|website=business-standard.com</ref> | foundation = ᱑᱙᱔᱕ | founder = [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ]] | location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref>{{cite web|url=https://www.tatamotors.com/contact-us/|title=Contact Us - Tata Motors Limited|work=www.tatamotors.com|date=14 October 2015|access-date=30 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504050748/https://www.tatamotors.com/contact-us/|archive-date=4 May 2019|url-status=live}}</ref> | homepage = {{Official URL}} }} '''ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱟᱨ, ᱴᱨᱟᱠ, ᱵᱷᱮᱱ, ᱠᱳᱪ ᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱴᱮᱞᱠᱳ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱢᱞᱟᱨᱼᱵᱮᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱤᱮᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱳᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱟᱱᱳ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱮᱣᱩ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱤᱠᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱠᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱰ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱠᱩᱣᱟᱨ ᱠᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱡᱟᱠᱩᱣᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱷᱟᱨ (ᱡᱟᱠᱩᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰ ᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ) ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱮᱣᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[:en:Sanand Plant (Tata Motors)|ᱥᱟᱬᱚᱸᱫᱽ]], [[ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱯᱩᱱᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱮ ᱨᱮ (ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ) ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤ ᱮᱥ ᱮ ᱥᱮᱱᱥᱮᱠᱥ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱭᱟᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱕᱐᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱖᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ'' ᱾<ref>{{cite news | url=https://fortune.com/global500/2019/ | title=Fortune Global 500 list | access-date=18 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190807080136/https://fortune.com/global500/2019/ | archive-date=7 August 2019 | url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱟᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱭᱩᱵᱷᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url= https://www.autocarpro.in/analysis-sales/tata-motors-increases-its-uv-market-share-to-over-8-in-fy2019-42688?hqcountry=India | title=Tata Motors Market Share | work=Auto Car Professional | access-date=2 April 2019}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Tata sier.jpg|thumb|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱤᱮᱨᱟ]] (᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱐)]] [[File:Tata Sumo EX 2.0 TDi 4x4 2001 (15260028476).jpg|thumb|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱩᱢᱳ]] (᱑᱙᱙᱔–᱒᱐᱑᱙)]] ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱢᱞᱟᱨᱼᱵᱮᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱮᱢᱞᱟᱨ ᱞᱳᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=More Special A Licences Granted {{!}} 12th March 1954 {{!}} The Commercial Motor Archive |url=https://archive.commercialmotor.com/article/12th-march-1954/37/more-special-a-licences-granted |access-date=2023-05-30 |website=archive.commercialmotor.com}}</ref> ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱰᱮᱢᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱙᱐-᱑᱐᱐ ᱮᱪᱯᱤ ᱟᱨ ᱓-᱕ ᱴᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱮᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Government View• On Roads : Big Extension of Construction? {{!}} 12th November 1954 {{!}} The Commercial Motor Archive |url=https://archive.commercialmotor.com/article/12th-november-1954/43/government-view-on-roads-big-extension-of-construc |access-date=2023-05-30 |website=archive.commercialmotor.com}}</ref> [[File:Tata Indica DLX front.jpg|thumb|[[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱤᱲᱦᱤ)]] ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ== ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱢᱵᱚᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱥᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱠᱤ, ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ===ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱠᱟᱨ ᱠᱚ=== ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱠᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱦᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱮᱠᱴ ᱢᱤᱰᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="tatamotors1">{{cite web |url=http://www.tatamotors.com/our_world/profile.php |title=Tata Motors |publisher=Tata Motors |access-date=4 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110111233915/http://www.tatamotors.com/our_world/profile.php |archive-date=11 January 2011 }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ([[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱯᱩᱱᱮ (ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ) ᱞᱚᱠᱷᱱᱟᱣ ([[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]) ᱯᱟᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ([[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ (ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ) ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱚᱸᱫᱽ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱰᱤᱞᱟᱨᱥᱤᱯ, ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ, ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱭᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱓,᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱟᱪᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="tatamotors1"/> ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱰᱤᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://tatanano.inservices.tatamotors.com/tatamotors/index.php?option=com_booking&task=outlets&Itemid=304 |title=Booking Center Locator |website=tatanano.inservices.tatamotors.com |access-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325045013/http://tatanano.inservices.tatamotors.com/tatamotors/index.php?option=com_booking&task=outlets&Itemid=304 |archive-date=25 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱩᱛᱤ ᱥᱩᱡᱩᱠᱤ ᱟᱨ ᱦᱩᱱᱰᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱮᱱᱭᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱ, ᱨᱩᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱡᱤ/ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱮᱥᱮᱵᱚᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tatacarsworldwide.com/company/index.asp |title=Tata Motors International : Company : Profile |publisher=Tatacarsworldwide.com |access-date=4 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304153342/http://www.tatacarsworldwide.com/company/index.asp |archive-date=4 March 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tatacarsworldwide.com/global-presence/index.asp |title=Tata Motors International : Global Network |publisher=Tatacarsworldwide.com |access-date=4 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715091655/http://www.tatacarsworldwide.com/global-presence/index.asp |archive-date=15 July 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ, [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]],<ref>{{cite web|url=http://www.tatamotors.it/|title=Tata Motors -|website=Tata Motors|access-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170527185710/http://tatamotors.it/|archive-date=27 May 2017|url-status=live}}</ref> ᱥᱯᱮᱱ,<ref>{{cite web |url=http://www.tatamotors.es/ |title=Tata Motors España. Coches Tata - Coches Nuevos y Nuevas Ofertas de Tata |publisher=Tatamotors.es |access-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011014019/http://www.tatamotors.es/ |archive-date=11 October 2007 |url-status=live }}</ref> ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ,<ref>{{cite web|url=http://tatamotor.com.pl/|title=Start - sklep internetowy Tata Motors POLSKA |website=tatamotor.com.pl|access-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928150018/https://www.tatamotor.com.pl/|archive-date=28 September 2017|url-status=live}}</ref> ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.davossi.ro/ |title=Davossi |publisher=Davossi.ro |access-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801064425/http://davossi.ro/ |archive-date=1 August 2015 |url-status=dead }}</ref> ᱛᱩᱨᱠᱤ,<ref>{{cite web |url=http://www.tata.com.tr/ |title=Tata Türkıye |publisher=Tata.com.tr |access-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080112000231/http://www.tata.com.tr/ |archive-date=12 January 2008 |url-status=live }}</ref> [[ᱪᱤᱞᱤ]],<ref>{{cite web |url=http://www.tata-motors.cl/ |title=Tata Motors |publisher=Tata-motors.cl |access-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809092821/http://www.tata-motors.cl/ |archive-date=9 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.tata.co.za/ |title=Tata Homepage - Tata South Africa |publisher=Tata.co.za |access-date=28 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626234455/http://www.tata.co.za/ |archive-date=26 June 2015 |url-status=live }}</ref> ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱩᱣᱮᱛ, ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱥᱚᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱴᱥ, ᱵᱟᱦᱚᱨᱟᱭᱤᱱ, ᱤᱨᱟᱠ, ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱮᱣᱩ=== [[File:Мел-кий моторный завод.JPG|thumb|ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱞ.ᱯᱤ.ᱴᱤ ᱴᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Portalbar|ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ|ᱠᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} {{commons category|ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ}} * {{official website|https://www.tatamotors.com}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ| ]] d2pbbhe8nx42hh1d6jc4p59gf0wow3u ᱪᱤᱠᱟᱱᱱᱟ 0 23592 200226 122923 2026-11-08T15:23:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200226 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor (born 1984)}} {{Use Indian English|date=January 2015}} {{Use dmy dates|date=January 2015}} {{Infobox person | name = ᱪᱤᱠᱟᱱᱱᱟ | image = Chikkanna During the shoot of Ishtakamya.jpg | caption = ''[[ᱤᱥᱛᱟᱠᱟᱢᱭᱟ]]'', ᱒᱐᱑᱕ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱚᱠᱛᱮ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1984|06|22|df=y}} | birth_place = ᱵᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱞᱞᱤ, [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | nationality = <!-- nationality: "Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace." --> | other_names = | occupation = ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ | years_active = ᱒᱐᱑᱑ | known_for = ᱯᱟᱪᱷᱟᱲ | notable_works = }} '''ᱪᱤᱠᱟᱱᱱᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱔), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭᱫᱚ is an Indian actor who works in [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱭᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱪᱷᱟᱲ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ|<ref>{{cite news |author= Sharadhaa A. |title= Chikkanna Wanted to be a Villain |url= http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Chikkanna-Wanted-to-be-a-Villain/2014/08/26/article2398502.ece |newspaper= [[The New Indian Express]] |date= 26 August 2014 |access-date= 5 March 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150402094228/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Chikkanna-Wanted-to-be-a-Villain/2014/08/26/article2398502.ece |archive-date= 2 April 2015 |url-status= dead }}</ref> ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ''[[ᱠᱤᱨᱟᱴᱟᱠᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱑) ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''[[ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱩᱞᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱟᱨ ''[[ᱟᱫᱽᱫᱷᱭᱟᱠᱥ]]'' (᱒᱐᱑᱔) ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ |<ref>{{cite news |author= Suresh, Sunayana |title= My comic abilities are a boon: Chikkanna |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-consider-my-comic-abilities-a-boon-Chikkanna/articleshow/46319963.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date= 21 February 2015 |access-date= 5 March 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161020193250/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-consider-my-comic-abilities-a-boon-Chikkanna/articleshow/46319963.cms |archive-date= 20 October 2016 |url-status= live }}</ref> 8kgvgpn6wpvkjlt84v8w232t9lc0ovw ᱦᱟ.ᱨᱭᱟ.ᱲ ᱵᱟᱦᱟᱠᱩᱯᱤ 0 23599 200106 155272 2026-11-08T12:40:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200106 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = Broccoli | image = Broccoli and cross section edit.jpg | image_caption = | species = ''[[Brassica oleracea]]'' | group = italica | origin = [[Roman Italy|Italy]], more than 2,000 years ago<ref name="OTB">{{cite journal|title=Origin and taxonomy of broccoli|last=Buck|first=P. A.|journal=Economic Botany|volume=10|issue=3|pages=250–253|date=1956|doi=10.1007/bf02899000|s2cid=31365713}}</ref><ref name="JSUOF">{{cite web|url=http://edis.ifas.ufl.edu/mv031|title=Broccoli—Brassica oleracea L. (Italica group)|last=Stephens|first=James|publisher=University of Florida|page=1|access-date=14 May 2009|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225193103/http://edis.ifas.ufl.edu/mv031|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱦᱟ.ᱨᱭᱟ.ᱲ ᱵᱟᱦᱟᱠᱩᱯᱤ''' (Brassica oleracea var. italica) ᱫᱚ ᱠᱮᱵᱽᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (Brassicaceae ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱡᱮᱱᱥᱩ Brassica) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱥᱤᱥᱤᱠᱟ ᱳᱞᱮᱨᱟᱥᱤᱭᱟ (Brassica oleracea) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟᱞᱤᱠᱟ (Italica) ᱠᱳᱞᱴᱤᱵᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱠᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱩᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱚᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱨᱚᱠᱚᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟᱠᱩᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱠᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱩᱞᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱱ ᱜᱞᱩᱠᱳᱥᱤᱱᱳᱞᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱤᱥᱳᱛᱷᱤᱭᱚᱥᱭᱟᱱᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱯᱷᱳᱨᱟᱯᱷᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ-ᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱴᱮᱢ, ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱣᱮᱵᱽ ᱥᱮ ᱨᱟᱭᱤᱝ-ᱯᱨᱟᱭᱤᱝ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱤᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱵᱟᱦᱟᱠᱩᱯᱤ ᱨᱟᱵᱮ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱠᱚᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱥᱥᱤᱠᱟ ᱨᱟᱯᱟ (Brassica rapa) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱪᱟᱥ== ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== 7m44101cubowhwqyj4ruwn72cc8rlrr ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱲ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 23618 200103 123010 2026-11-08T12:40:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200103 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Harvard College|image_name=Shield of Harvard College.svg|established={{start date and age|1636}}|type=[[Private university|Private]] [[undergraduate education|undergraduate]] [[college]]|parent=[[Harvard University]]|dean=[[Rakesh Khurana]]|city=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]|state=[[Massachusetts]]|country=United States|students=6,755<ref name=CDS-B>{{cite web |title=Common Data Set 2019-2020 |url=https://oir.harvard.edu/files/huoir/files/harvard_cds_2019-2020.pdf |website=Office of Institutional Research |publisher=Harvard University |access-date=23 June 2020 |archive-date=26 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626231608/https://oir.harvard.edu/files/huoir/files/harvard_cds_2019-2020.pdf |url-status=dead }}</ref>|campus=Urban|website={{URL|http://college.harvard.edu}}}} [[Category:Articles using infobox university]] [[Category:Pages using infobox university with the image name parameter]] i4g4tfa4y2gbhoem91wn2r5sbva0tsl ᱦᱟᱣᱟᱰ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ 0 23619 200111 123024 2026-11-08T12:44:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200111 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Harvard College|image_name=Shield of Harvard College.svg|established={{start date and age|1636}}|type=[[Private university|Private]] [[undergraduate education|undergraduate]] [[college]]|parent=[[Harvard University]]|dean=[[Rakesh Khurana]]|city=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]|state=[[Massachusetts]]|country=United States|students=6,755<ref name=CDS-B>{{cite web |title=Common Data Set 2019-2020 |url=https://oir.harvard.edu/files/huoir/files/harvard_cds_2019-2020.pdf |website=Office of Institutional Research |publisher=Harvard University |access-date=23 June 2020 |archive-date=26 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626231608/https://oir.harvard.edu/files/huoir/files/harvard_cds_2019-2020.pdf |url-status=dead }}</ref>|campus=Urban|website={{URL|http://college.harvard.edu}}}} [[Category:Articles using infobox university]] [[Category:Pages using infobox university with the image name parameter]] [[ᱨᱮᱫ:Currier House (Harvard College) Shield.jpeg|thumb|ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾]] ᱦᱟᱣᱟᱰ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱟᱨᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ , ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱭᱵᱷᱤ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫᱵᱤᱨᱫᱤᱭᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱲ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱱᱛᱟᱨᱮᱭ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱹᱵᱤ ᱟᱨ ᱮᱥᱹᱵᱤ ᱰᱜᱨᱤᱴᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱾ ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱰ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟᱹ ᱠᱚ 450 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱤᱭᱟᱨᱰ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== i8i8rgrly7e4mkh8i69sc53f6968fkn ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ 0 23724 200236 181213 2026-11-08T15:42:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200236 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|18|06.3|N|86|58|57.8|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱒᱑᱓᱒ (ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ {{coord|23|18|06.3|N|86|58|57.8|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://bankura.gov.in/Blocks/Chhatna.pdf |title = Bankura District | work= Chhatna |publisher= Bankura district administration | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱔᱑&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/chhatna/ | title = Chhatna PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 16 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161016195529/https://bankurapolice.org/chhatna/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱰᱤ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 14 October 2016}}</ref> [[ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/midnapore-adra-memu-68089-mdn-to-adra/21528/952/956 |title = 68089 Midnapore-Adra Memu |work = Time Table | publisher= indiarailinfo | access-date = 29 April 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱤᱫᱟᱥ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱷᱳᱨᱢᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱣᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.icbse.com/colleges/chhatna-chandidas-mahavidyalaya/34647/2 |title = Chhatna Chandidas Mahavidyalaya | publisher= icbse| access-date = 16 December 2016}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/ChhatnaChandidasMahavidyalaya/ChhatnaChandidasMahavidyalaya.shtml | title = Chhatna Chandidas Mahavidyalaya | publisher = College Admission | access-date = 1 December 2016 | archive-date = 20 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220212911/http://www.collegeadmission.in/ChhatnaChandidasMahavidyalaya/ChhatnaChandidasMahavidyalaya.shtml | url-status = dead }}</ref> ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ, ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=1ff8a7b5dc7a7d1f0ed65aaa29c04b1eac | title = Bidhan Chandra Krishi Vishwavidyalaya | work = Extended campus of BCKV, Bankura, College of Agriculture | publisher = BCKV | access-date = 16 December 2016 | archive-date = 30 November 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161130024042/http://www.bckv.edu.in/bckv.php?page=1ff8a7b5dc7a7d1f0ed65aaa29c04b1eac | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.bckv.edu.in/userfiles/file/27_07_2016_2nd_foundation_day_celebration.pdf | title = Foundation Day celebrated by College of Agriculture, Chhatna, Bankura | publisher = Bidhan Chandra Krishi Viswavidyalaya | access-date = 16 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161221005833/http://www.bckv.edu.in/userfiles/file/27_07_2016_2nd_foundation_day_celebration.pdf | archive-date = 21 December 2016 | url-status = dead }}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱪᱚᱱᱫᱤᱫᱟᱥ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱓᱐᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130415204/chhatna-chandidas-vidyapith.html |title = Chhatna Chandidas Vidyapith |publisher= Schools.org.in | access-date = 26 April 2020}}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱓᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130407005/chhatna-basudev-bidyamandir.html |title = Chhatna Basudev Bidyamandir|publisher= Schools.org | access-date = 26 April 2020}}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱵᱟᱥᱩᱞᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱟᱱᱤᱯᱤᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130406901/chhatna-basuli-balika-banipith.html|title = Chhatna Basuli Balika Banipith|publisher= Schools.org.in | access-date = 26 April 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱨᱦᱤᱭᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱥᱟᱞᱪᱩᱨᱟ (ᱠᱚᱢᱚᱞᱯᱩᱨ) (᱒ ᱭᱟ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱷᱟᱱᱴᱤᱯᱟᱦᱟᱨᱤ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱᱯᱩᱨ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱪᱷᱟᱛᱱᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.livemint.com/Politics/TmRjUfP38suHnzrvVmBLnK/Bengals-plan-to-build-34-new-hospitals-faces-staffing-hurdl.html | title = West Bengal’s plan to build 34 new hospitals faces staffing hurdle | publisher = live mint | access-date = 26 April 2020 | archive-date = 1 December 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211201054433/https://www.livemint.com/Politics/TmRjUfP38suHnzrvVmBLnK/Bengals-plan-to-build-34-new-hospitals-faces-staffing-hurdl.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://aitcofficial.org/aitc/wb-cm-to-inaugurate-jangalmahal-utsav-today/ | title = WB CM Inaugurates Jangal Mahal Utsab | publisher = All India Trinamool Congress | access-date = 26 April 2020 | archive-date = 15 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190915160725/http://aitcofficial.org/aitc/wb-cm-to-inaugurate-jangalmahal-utsav-today/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikivoyage-inline|ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ}} {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] b5xszn8ohnezm0s47ptfu6kmbsuh37k ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ 0 23786 200443 195950 2026-11-08T19:59:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200443 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.43|N|87.28|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 7.25 | elevation_footnotes = | elevation_m = 75 | population_total = 14,012 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ {{Coord|23.43|N|87.28|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Barjora |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Barjora.html |access-date=2023-08-28 |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708131249/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Barjora.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱔᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔,᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱗,᱒᱐᱓ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖,᱘᱐᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱒᱖᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐,᱕᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒.᱖᱗%) ᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 14 October 2016 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱕᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱒% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱕᱗% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱔᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://bankura.gov.in/Blocks/Barjora.pdf |title = Bankura District | work= Barjora |publisher= Bankura district administration | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱓᱙.᱖᱐᱖&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱒᱔,᱖᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/borjora/ | title = Barjora PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 19 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161019004623/https://bankurapolice.org/borjora/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ - ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱨᱟ - ᱰᱩᱨᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙ (ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ - ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱭᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.wburbandev.gov.in/pdf/LUDCP_Borgora.pdf | title = Land Use & Development Control Plan for Barjora Gangajalghati Planning Area |publisher =Town & Country Planning Branch, Urban Development Department, Government of West Bengal | access-date = 2010-06-10 }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ, ᱞᱟᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ, ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱟᱱᱛ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ, ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://barjoracollege.org/(S(itlrit55lna0ov55mez1zfit))/default.aspx | title = Barjora College | publisher = Barjora College | access-date = 13 December 2016 | archive-date = 8 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161208013404/http://barjoracollege.org/(S(iqbqbyvvyqrlhcv0kkfrd155))/Default.aspx | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/BarjoraCollege/Barjora_College.shtml | title = Barjora College | publisher = College Admission | access-date = 13 December 2016 | archive-date = 20 December 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220203253/http://www.collegeadmission.in/BarjoraCollege/Barjora_College.shtml | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒,᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130309305/barjora-h-s.html|title = Barjora HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130309304/barjora-girls-h-s.html |title = Barjora Girls HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱛᱳᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱪᱚᱱᱫᱚᱨ (᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱜᱳᱫᱟᱨᱫᱤᱦᱤ (ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ) (᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱟᱨ ᱯᱚᱠᱟᱱᱱᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ᱵᱚᱲᱡᱳᱲᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱥᱯᱟᱨᱥᱯᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://news.webindia123.com/news/Articles/india/20151124/2732378.html | title = Mamata inaugurates new multi superspeciality hospitals for districts | publisher = Web India 123 | access-date = 4 May 2020 | archive-date = 16 September 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200916231805/https://news.webindia123.com/news/Articles/india/20151124/2732378.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/districts/bankura.htm ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ] {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] qnivfsdnu8bawhvfsj307ze21k03s03 ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱨ ᱯᱟᱱᱠ 0 23890 200117 196503 2026-11-08T12:48:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200117 wikitext text/x-wiki {{Infobox music genre|name=Hardcore punk|other_names=Hardcore|image=Minor-threat-malcolm-riviera.jpg|image_size=260|caption=[[Minor Threat]] performing in 1981|stylistic_origins={{hlist|[[Punk rock]]|[[proto-punk]]<ref name=PunkBoys/>}}<!-- please don't make any unexplained changes -->|cultural_origins=Late 1970s to early 1980s, [[Southern California]],<ref name=Rebelwit>{{Cite book |last=Ellis |first=Iain |year=2008 |title= Rebels Wit Attitude: Subversive Rock Humorists |url=https://archive.org/details/rebelswitattitud0000elli |publisher= Counterpoint Press |page=172 |isbn= 978-1593762063}}</ref><ref name=Punkbiz>{{Cite book |last= Thompson |first=Stacy |date=February 1, 2012 |title=Punk Productions: Unfinished Business |publisher=SUNY Press |page=71 |isbn= 978-0791484609}}</ref><ref>{{Cite book|last= James F. Short|first= Lorine A. Hughes|date= January 1, 2006|title= Studying Youth Gangs|publisher= Rowman Altamira|page= [https://archive.org/details/studyingyouthgan0000unse/page/149 149]|isbn= 978-0759109391|url= https://archive.org/details/studyingyouthgan0000unse/page/149}}</ref><ref>{{Cite book |last=Moore |first=Ryan |date= December 1, 2009 |title= Sells like Teen Spirit: Music, Youth Culture, and Social Crisis |publisher=NYU Press |page=50 |isbn=978-0814796030}}</ref><ref>{{Cite book |last=Waksman |first=Steve |date= January 5, 2009 |title= This Ain't the Summer of Love: Conflict and Crossover in Heavy Metal and Punk |url=https://archive.org/details/thisaintsummerof0000waks |publisher= University of California Press |page=[https://archive.org/details/thisaintsummerof0000waks/page/210 210] |isbn= 978-0520943889}}</ref><ref name=CultWars>{{Cite book |last=Chapman |first=Roger |year=2010 |title= Culture Wars |publisher=M.E. Sharpe |page=449 |isbn= 978-0765622501}}</ref> [[Vancouver]], [[Knoxville, Tennessee|Knoxville]],<ref name="blush296"/> [[San Francisco]],<ref name=CultWars/><ref name=PunkBoys>{{Cite book|last=Leblanc|first=Lauraine|year=1999|title=Pretty in Punk: Girls' Gender Resistance in a Boys' Subculture|url=https://archive.org/details/prettyinpunkgirl0000lebl|publisher=Rutgers University Press|page=[https://archive.org/details/prettyinpunkgirl0000lebl/page/49 49]|isbn=9780813526515}}</ref> [[Washington, D.C. area]]<ref name=CultWars/>|derivatives={{hlist|[[Alternative rock]]|[[black metal]]<ref>{{cite book | title=Pop When the World Falls Apart: Music in the Shadow of Doubt | url=https://archive.org/details/popwhenworldfall0000unse | publisher=Duke University Press | year=2012 | page=[https://archive.org/details/popwhenworldfall0000unse/page/279 279] | isbn=978-0822351085 | editor=Weisbard, Eric}}</ref><ref>{{cite book | title=Encyclopedia of heavy metal music | url=https://archive.org/details/encyclopediaofhe0000phil | publisher=Greenwood Press |author1=Phillips, William |author2=Cogan, Brian |name-list-style=amp | year=2009 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofhe0000phil/page/109 109], 234 | isbn=978-0313348006}}</ref>|[[crustcore]]<ref name="Rise of Crust">{{cite web|last=Von Havoc |first=Felix |title=Rise of Crust |publisher=Profane Existence |date=January 1, 1984 |url=http://www.havocrex.com/press/article/3/83 |access-date=June 16, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615163312/http://www.havocrex.com/press/article/3/83 |archive-date=June 15, 2008 }}</ref>|[[death metal]]|[[emo]]|[[grunge]]|[[noise rock]]|[[post-hardcore]]|[[screamo]]|[[skate punk]]|[[speed metal]]|[[street punk]]|[[thrash metal]]|[[nu metal]]}}|subgenrelist=List of hardcore punk subgenres|subgenres=* [[D-beat]] * [[powerviolence]] * [[beatdown hardcore]] * [[melodic hardcore]] * [[thrashcore]] * [[Christian hardcore]]|fusiongenres=* [[Crossover thrash]] * [[deathcore]] * [[digital hardcore]] * [[grindcore]] * [[jazzcore]] * [[mathcore]] * [[metalcore]] * [[Nintendocore]] * [[ska punk|skacore]] * [[sludge metal]]|regional_scenes=* [[Australian hardcore|Australia]] * [[Music of Belgium#Punk|Belgium]]<ref name="H8000">{{cite AV media |people=Hans Verbeke |date=2019 |title=H8000 Documentary — Anger & Distortion; 1989–1999 |language=nl}}</ref> * [[Punk in Brazil|Brazil]] * {{nowrap|[[Punk rock in California|California]] ([[nardcore|Southern California]])}} * [[Canadian hardcore punk|Canada]] * [[Italian hardcore|Italy]] * [[Japanese hardcore|Japan]] * [[Punk rock in Spain|Spain]] * [[Punk in Sweden|Sweden]] * [[Hardcore punk in the United Kingdom|United Kingdom]]|local_scenes=*[[Popular music of Birmingham#Punk rock|Birmingham]] *[[Buenos Aires Hardcore|Buenos Aires]] * [[Boston hardcore|Boston]] * [[Chicago hardcore|Chicago]] * [[Detroit hardcore|Detroit]] * [[Music in Leeds#Punk rock|Leeds]] * [[Minneapolis hardcore|Minneapolis]] * [[New York hardcore|New York]] * [[Washington, D.C. hardcore|Washington, D.C.]]|other_topics=* [[Anarcho-punk]] * [[DIY ethic]] * [[extreme metal]] * [[hatecore]] * [[hardcore hip hop]] * [[Hardcore (electronic dance music genre)|hardcore techno]] * [[hardcore skinhead]] * [[Hardline (subculture)|hardline]] * [[horror punk]] * [[moshing]] * [[Oi!]] * [[positive hardcore]] * [[punk subculture]] * [[straight edge]] * [[youth crew]]}} ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱚᱸᱠ (ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱸᱠ ᱨᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱠ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱥᱚᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱸᱠ ᱥᱠᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱯᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱣᱮᱥᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱚᱸᱠ ᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱴᱚ-ᱯᱚᱸᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ|ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ]] ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱤᱯᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ.|ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ]] ᱰᱤᱥᱤ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ]] ᱯᱟᱱᱠ ᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱼᱯᱟᱱᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱟᱱᱠ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱟᱨ " ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ " ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ " ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱨᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾<ref>Campbell, Michael. </ref> ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ 1980 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ , ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] , [[ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ|ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ]] , ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ , ᱰᱤ ᱥᱤ , ᱵᱳᱥᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱳᱣᱚᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱯᱼᱞᱟᱣᱟᱱ ᱦᱚᱨᱰᱞᱟᱭᱮᱱ ᱟᱨ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ 1980 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱤᱠᱟᱣᱰ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱛᱨᱚᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱟᱭ ᱳᱭ ᱱᱤᱠᱚᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱚᱝᱡ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾ == [[ᱨᱮᱫ:Bad_brains_1983.jpg|left|thumb|215x215px|ᱵᱮᱰ ᱵᱨᱮᱱᱥ ᱮᱴ 9:30 ᱠᱞᱵ ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ ᱥᱤ 1983]] ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱵᱞᱟᱥ ' ᱢᱚᱭᱤᱱᱟᱨ ᱛᱷᱨᱮᱴ ' ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱟᱱ ᱢᱮᱠᱟᱭᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ' ᱰᱟᱭᱤᱼᱦᱟᱨᱰ ' ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱴᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱢ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ' ᱼ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱩᱫᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱠ ᱵᱤᱨᱩᱫᱟᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |last=Blush |first=Steven |date=March 2, 2016 |title=WHAT IS HARDCORE? |url=http://greenroom-radio.com/2016/03/02/what-is-hardcore/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809212902/http://greenroom-radio.com/2016/03/02/what-is-hardcore/ |archive-date=August 9, 2017 |access-date=July 1, 2017 |website=greenroom-radio.com}}</ref> ᱰᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱤᱱ ᱥᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱠᱼᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ " ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱᱤᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱳᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱦᱚᱭᱟᱨᱠᱟᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱠᱤᱱᱱᱤ ᱜᱚᱞᱮᱠ ᱴᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱴᱮᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Symonds |first=Rene |date=August 16, 2007 |title=Features – Soul Brothers: DiS meets Bad Brains |url=http://www.drownedinsound.com/articles/2307017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011095854/http://drownedinsound.com/articles/2307017 |archive-date=October 11, 2008 |access-date=February 12, 2010 |publisher=Drowned in Sound}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱳᱣᱟᱨ ᱩᱯᱚᱼᱥᱚᱝᱜᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱰᱠᱳᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱭᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱝᱠ ᱫᱚ ᱯᱮᱥᱴᱼᱯᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱳᱣᱮᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Westhoff |first=Ben |date=October 15, 2013 |title=What Does 'Hardcore' Mean In Different Music Genres? |url=http://www.laweekly.com/music/what-does-hardcore-mean-in-different-music-genres-4169502 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817041452/http://www.laweekly.com/music/what-does-hardcore-mean-in-different-music-genres-4169502 |archive-date=August 17, 2017 |access-date=June 13, 2017 |website=Laweekly.com |publisher=LA Weekly}}</ref> ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱟᱱᱠ ᱫᱚ ᱚᱰᱮᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱱᱠ ᱨᱚᱠ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱢ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱳᱭᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱾ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱮᱞᱤ ᱮᱱᱤᱥ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱰᱳᱣᱚᱨ ᱫᱟᱰ ᱠᱮᱱᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱮᱞᱞᱳ ᱵᱤᱭᱟᱯᱷᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ " " 60 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱦᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱥᱩᱝᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱢᱠᱟᱨ ''ᱴᱨᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱰᱩᱢᱥᱰᱮ'' ᱾ ' 60 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱱ ᱨᱩᱠᱳᱰ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nardwuar Vs. Jello Biafra: New Introduction by Kristen K.: Originally ran in Razorcake #08, 2002 By Nardwuar – Razorcake |url=https://razorcake.org/archive-nardwuar-vs-jello-biafra-new-introduction-by-kristen-k-originally-ran-in-razorcake-08-2002/ |access-date=2023-04-20 |language=en-US}}</ref> === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱾ === ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ " ᱵᱮᱼᱥᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨᱥ ᱯᱟᱱᱠ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱾<ref>The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. </ref> ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱝᱠ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱢᱚᱱᱟᱨ ᱡᱳᱱᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |last=Blush |first=Steven |date=March 2, 2016 |title=WHAT IS HARDCORE? |url=http://greenroom-radio.com/2016/03/02/what-is-hardcore/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809212902/http://greenroom-radio.com/2016/03/02/what-is-hardcore/ |archive-date=August 9, 2017 |access-date=July 1, 2017 |website=greenroom-radio.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBlush2016">Blush, Steven (March 2, 2016). </cite></ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱱᱠ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱟᱭᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱟᱱᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ / guitar/bass/drum ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱞᱟᱥ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ , " ᱥᱤᱠᱚᱥ ᱯᱮᱥᱴᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱨᱚᱠ ' ᱮᱱ ' ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱠ ᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱫᱤᱠᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱷᱼᱠᱨᱳᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱾<ref name="blush">{{Cite journal|last=Blush|first=Steven|date=January 2007|title=Move Over My Chemical Romance: The Dynamic Beginnings of US Punk|journal=[[UNCUT (magazine)|Uncut]]}}</ref> آلᱢᱩᱥᱤᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱵᱚᱞᱩᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱨᱛᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="allmusic.com">{{Cite web |last=Pop/Rock – Punk/New Wave – Hardcore Punk |title=Hardcore Punk &#124; Significant Albums, Artists and Songs |url=https://www.allmusic.com/style/hardcore-punk-ma0000002641 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605132203/http://www.allmusic.com/style/hardcore-punk-ma0000002641 |archive-date=June 5, 2014 |access-date=August 20, 2014 |website=AllMusic}}</ref> ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱳᱣᱟᱵᱷ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱥᱩᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱾<ref name="auto4">Williams, Sarah. </ref> ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ " ᱮᱥᱪᱮᱣᱮᱰ " ᱱᱱᱤᱭᱮᱱᱥ " ᱴᱤᱠ [ ᱟᱨ ] ᱚᱵᱷᱟᱝᱴᱼᱜᱟᱨᱰᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱚᱱᱩᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱴᱮᱢᱯᱳ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ " ᱜᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱛᱤ " ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto4" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 1nebk89oy152pewsjyo4sqau8xxl1um ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱨ 0 23891 200477 124029 2026-11-08T20:51:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200477 wikitext text/x-wiki   ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ [[ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱨ ᱯᱟᱱᱠ|ᱦᱰᱠᱳᱨ]]ᱠᱳ (ᱦᱤᱭᱩᱭ ᱦᱰᱠᱳᱨᱠᱩᱨ ᱵᱨᱟᱴᱤᱦᱳᱞ ᱦᱰᱠᱳᱨᱠᱩ ᱢᱳᱥᱠᱳᱨᱮᱣ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ '''ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ) ᱦᱤᱭᱩᱭ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱟᱶ ᱦᱰᱠᱳᱨ ᱯᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱚᱜᱮᱱᱟᱨ ᱾ ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱨᱯᱟᱣᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ , ᱜᱟᱝ ᱵᱷᱳᱠᱚᱞ , ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ , ᱵᱚᱭᱦᱟ , ᱚᱵᱷᱟᱵ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫᱼᱵᱚᱭᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱤᱡᱚᱢᱳ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱚᱭᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ 1980 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱫᱠᱳᱨ ᱵᱮᱱᱰ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱨᱮᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱰᱳᱡᱮ ᱴᱮᱨᱟᱨ ᱡᱮᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱞᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱤᱱᱫᱩᱨᱤᱠ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱤᱵᱟᱞᱵᱟ ᱥᱩᱱᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱠᱰ ᱞᱩᱡᱽ ᱾ == ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾ == ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱨ ᱯᱟᱱᱠ|ᱦᱰᱠᱳᱨ]] ᱯᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱝ ᱜᱮᱝ ᱵᱷᱳᱠᱚᱞ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱜᱤᱛᱟᱨ ᱨᱤᱯᱷᱥ ᱟᱨ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱵᱨᱟᱠᱰᱟᱣᱩᱱ) ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Radio" /><ref>{{Cite web |last=Julien |first=Alexandre |date=October 26, 2013 |title=A Taste for Blood Official Biography |url=http://www.abridgedpause.com/atasteforblood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116081559/http://www.abridgedpause.com/atasteforblood |archive-date=January 16, 2020 |access-date=November 13, 2017 |website=Abridged Pause Blog |publisher=Abridged Pause Publishing}}</ref> ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱟᱱᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱭᱤ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱮᱥᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱯ ᱦᱚᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱨᱟᱥ<ref name="Radio">{{Cite web |date=October 21, 2013 |title=5 Under the Radar Metal Bands That Are Pushing Boundaries |url=http://news.radio.com/2013/10/21/5-under-the-radar-metal-bands-that-are-pushing-boundaries/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330070834/http://news.radio.com/2013/10/21/5-under-the-radar-metal-bands-that-are-pushing-boundaries/ |archive-date=March 30, 2014 |access-date=November 11, 2017 |website=Radio.com |quote=Tough guy hardcore has been around as long as I have. An impressive act here and there have combined circle pits and gang vocals with elements of Metallica-type thrash, but none in recent years have pushed that hybrid to the brink quite like Dallas, Texas’ Power Trip.}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱱᱫᱟᱹᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Gramlich |first=Chris |date=October 1, 2000 |title=Shutdown Few and Far Between |url=http://exclaim.ca/music/article/shutdown-few_far_between |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112073955/http://exclaim.ca/music/article/shutdown-few_far_between |archive-date=November 12, 2017 |access-date=November 10, 2017 |website=[[Exclaim!]]}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱵᱮᱱᱰ ᱥᱞᱟᱢ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=SLAMSDANK SLAMS: A Slam By Any Other Name Is Still A Slam (Within Destruction, Horned, Hateful Transgression, Open Wound, Begging For Incest, Infected Swarm) |url=https://metalinjection.net/av/dank-slams/slam-by-any-other-name-is-still-a-slam-within-destruction-horned-hateful-transgression-open-wound-begging-for-incest-infected-swarm |access-date=24 August 2023}}</ref> ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱟᱭᱮᱱ ᱡᱮᱹ ᱠᱳᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ " ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚᱭᱟᱜ ᱨᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱨᱚᱥᱤᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Kochan">{{Cite web |last=Kochan |first=Brian J. |year=2006 |title=Youth Culture and Identity: A Phenomenology of Hardcore |url=http://digitalcommons.library.umaine.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1283&context=etd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150727071434/http://digitalcommons.library.umaine.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1283&context=etd |archive-date=July 27, 2015 |access-date=November 10, 2006 |publisher=[[The University of Maine]]}}</ref> Panknews. org ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ " ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱵᱨᱮᱠᱰᱟᱣᱩᱱ " ᱼᱜᱚᱨᱳᱞᱤ ᱵᱷᱚᱠᱮᱞ " ᱟᱨ " ᱫᱟ ᱢᱮᱱᱚᱠᱮᱞ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱨᱤᱯᱷ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jim |date=June 27, 2003 |title=Hoods – Pray For Death |url=https://www.punknews.org/review/2047/hoods-pray-for-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430190348/https://www.punknews.org/review/2047/hoods-pray-for-death |archive-date=April 30, 2022 |access-date=November 16, 2017 |publisher=Punknews.org}}</ref> ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱭᱩᱱᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱯᱩᱨᱪᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ 'ᱫᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨᱥ ᱴᱷᱟᱶ: ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱤᱱ 'ᱠᱨᱩ ᱥᱠᱮᱱ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱱᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ "ᱠᱨᱩ ᱥᱠᱮᱱ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ" ᱟᱹᱲᱟᱹᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Purchla, 2011">{{Cite journal|last=Purchla|first=Jeff|date=June 2011|title=The Powers that be: Processes of Control in 'Crew Scene hardcore'|journal=Ethnography|volume=12|issue=2|pages=198–223|doi=10.1177/1466138110362012|quote=Actors within the field may often refer to the crew scene as 'beatdown hardcore', 'thugcore', or 'tough guy hardcore'. The third and most common of these phrases is often taken to be demeaning by those involved with the scene. By employing 'crew scene hardcore' as a descriptor, this study aims to avoid imposing what may be considered a demeaning phrase upon actors in the scene...DMS formed in the early 1980s around New York's Lower East Side as 'Doc Martin Skins', which is a reference to a type of boot popular amongst skinheads at the time. Skinheads in punk and hardcore scenes, despite popular connotation, are not a unified faction of racists. The complex racial ideology that has accompanied hardcore, especially in its early days, exceeds the limits of this paper and deserves further research. The DMS crew, as one member informed, does not adhere to racist ideology and has dropped allusions to the skinhead scene. Now the acronym is more likely to mean 'Dirty Money Syndicate', or 'Drugs Money Sex'. The FSU crew started as 'Friends Stand United', and has been also referred to as 'Fuck Shit Up', or 'Forever Society’s Underdogs'. The pliability of crew names will be addressed later in the article.}}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱜᱟᱨ ᱢ. ᱯᱮᱨᱚᱞᱴᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱭᱩᱰ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱥᱠᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ "ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱱᱚᱞ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱥᱠᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱱᱚᱞ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ", ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮ ᱵᱷᱮ<ref name="Peralta, 2017">{{Cite web |last=Peralta |first=Edgar M. |title=HARDCORE CREWS: FRIENDS, CREWS OR STREET GANGS? |url=https://scholarworks.calstate.edu/downloads/7p88ch27z |access-date=21 August 2023}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱩᱪᱳᱼᱱᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤᱼᱵᱷᱤᱡᱮᱞᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱱᱮᱞ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱼ ᱫᱚᱠᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱭᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=MCCRACKEN |first=MATT |title=NEVER ENDING GAME Halo & Wings EP |url=https://www.maximumrocknroll.com/review/label/triple-b/ |access-date=21 August 2023 |website=[[Maximumrocknroll]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rogowski |first=Jordan |title=Skycamefalling 10.21 (2001) |url=https://www.punknews.org/review/3557/skycamefalling-1021 |access-date=24 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rogowski |first=Jordan |title=Black My Heart Before the Devil (2005) |url=https://www.punknews.org/review/4879/black-my-heart-before-the-devil |access-date=24 August 2023}}</ref> ᱳᱭᱮᱵᱽᱡᱤᱱ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱵᱞᱚᱜ ᱤᱡᱽ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱠ ᱴᱤᱭᱟᱨᱟᱱᱟᱱ ᱦᱤᱫᱳᱠᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱟᱹᱰᱤ'' ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱦᱤᱫᱳᱠᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱫᱳᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱼᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱝᱠ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱾ ᱴᱤᱭᱟᱨᱟᱱᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ , ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱢᱮᱥᱠᱩᱞᱤᱱᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱯᱤᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tiernan |first=Jake |date=January 22, 2016 |title=No More Mr. Tough Guy: The Issue With Machismo In Hardcore |url=https://www.heavyblogisheavy.com/2016/01/22/no-more-mr-tough-guy-the-issue-with-machismo-in-hardcore/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608130901/https://www.heavyblogisheavy.com/2016/01/22/no-more-mr-tough-guy-the-issue-with-machismo-in-hardcore/ |archive-date=June 8, 2021 |access-date=June 8, 2021 |website=Heavy Blog is Heavy}}</ref> ''ᱵᱮᱱᱰᱠᱮᱢᱯ ᱰᱮᱞᱤ'' ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱳᱣᱟᱨᱩᱭᱤᱠ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱮᱥᱯᱨᱚᱵᱷᱮᱱᱥᱰ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ " ᱢᱮᱥᱼᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱤᱞ ᱵᱨᱮᱠᱰᱟᱣᱩᱱᱼᱯᱷᱤᱥᱤᱠᱮᱴᱰ ᱜᱨᱩᱯᱥ " ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱭᱞᱤᱠ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱨᱩᱭᱤᱞᱚᱭᱱᱤᱥᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱵᱚᱥᱚᱞᱩᱴ ᱥᱮᱯᱷᱟᱨᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱠᱰ ᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱛᱟᱞᱤᱠ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Warwick 2016">{{Cite web |last=Warwick |first=Kevin |title=Eight Bands Re-Inventing the '90s Hardcore Breakdown |url=https://daily.bandcamp.com/lists/90s-hardcore-list |access-date=26 August 2023 |website=[[Bandcamp Daily]]}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱛᱷ ᱢᱮᱛᱮᱞ ᱥᱞᱟᱢ ᱢᱮᱛᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱩᱢ ᱢᱮᱛᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱢᱮᱴᱮᱞᱚᱥᱚᱠᱥ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱠᱥ ᱦᱮᱞᱢᱮᱱ ᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱯᱷᱥ ᱫᱚ " ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ " ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Heilman 2023">{{Cite web |last=Heilman |first=Max |title=Review: Kruelty mines death metal for the best beatdowns with Untopia |url=https://www.metalsucks.net/2023/03/15/review-kruelty-mines-death-metal-for-the-best-beatdowns-with-untopia/ |access-date=26 August 2023 |website=[[MetalSucks]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ , ᱢᱮᱛᱮᱞᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱛᱷᱠᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Enis |first=Eli |title=6 BEST NEW SONGS RIGHT NOW: 6/16/23 |url=https://www.revolvermag.com/music/6-best-new-songs-right-now-61623#paleface-swiss-please-end-me |access-date=26 August 2023 |website=[[Revolver (magazine)|Revolver]]}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱠᱚ === [[ᱨᱮᱫ:Madball_With_Full_Force_2018_17.jpg|thumb|ᱢᱮᱰᱵᱚᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱵᱮᱱᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱛᱟᱞ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱜᱨᱚᱵᱷᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]] 1980 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱞᱟᱜ ' ᱢᱮᱱᱳᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱮᱴ ' ᱟᱨ ᱰᱮᱰ ᱠᱮᱱᱱᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱰᱠᱳᱨ ᱯᱮᱝᱠ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hardcore Punk Music Genre Overview |url=https://www.allmusic.com/style/hardcore-punk-ma0000002641 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605132203/http://www.allmusic.com/style/hardcore-punk-ma0000002641 |archive-date=June 5, 2014 |access-date=June 7, 2021 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱮᱝᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱵᱮᱰ ᱵᱨᱟᱤᱱᱥ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱩᱱ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱥᱤᱱ ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱱᱰ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱷᱤ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱯ ᱦᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱥᱮᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱳᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱰᱠᱳᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ " ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ " ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱨᱳᱼ ᱢᱮᱜᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱞᱢᱩᱥᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱨᱤᱠ ᱠᱮᱱᱰᱤ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱣᱨᱮᱞ ᱫᱚ " ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ " ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kennedy |first=Patrick |title=Before the Quarrel – Cro-Mags |url=https://www.allmusic.com/album/before-the-quarrel-mw0000090599 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113115547/https://www.allmusic.com/album/before-the-quarrel-mw0000090599 |archive-date=November 13, 2017 |access-date=November 12, 2017 |website=AllMusic}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱨᱰᱠᱚᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱞᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱯᱟᱱᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱛᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newyorker" /> ᱵᱤᱴᱰᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱳᱨ ᱤᱥᱴ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱠᱨᱤ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱮᱥ (ᱰᱚᱠ ᱢᱟᱨᱴᱮᱱ ᱥᱠᱤᱱᱦᱮᱰᱥ) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Purchla, 2011">{{Cite journal|last=Purchla|first=Jeff|date=June 2011|title=The Powers that be: Processes of Control in 'Crew Scene hardcore'|journal=Ethnography|volume=12|issue=2|pages=198–223|doi=10.1177/1466138110362012|quote=Actors within the field may often refer to the crew scene as 'beatdown hardcore', 'thugcore', or 'tough guy hardcore'. The third and most common of these phrases is often taken to be demeaning by those involved with the scene. By employing 'crew scene hardcore' as a descriptor, this study aims to avoid imposing what may be considered a demeaning phrase upon actors in the scene...DMS formed in the early 1980s around New York's Lower East Side as 'Doc Martin Skins', which is a reference to a type of boot popular amongst skinheads at the time. Skinheads in punk and hardcore scenes, despite popular connotation, are not a unified faction of racists. The complex racial ideology that has accompanied hardcore, especially in its early days, exceeds the limits of this paper and deserves further research. The DMS crew, as one member informed, does not adhere to racist ideology and has dropped allusions to the skinhead scene. Now the acronym is more likely to mean 'Dirty Money Syndicate', or 'Drugs Money Sex'. The FSU crew started as 'Friends Stand United', and has been also referred to as 'Fuck Shit Up', or 'Forever Society’s Underdogs'. The pliability of crew names will be addressed later in the article.}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPurchla2011">Purchla, Jeff (June 2011). </cite></ref> 1980 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱡᱮᱨᱮ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱯᱷᱴᱤ ᱢᱳᱭᱤᱥᱠᱮᱞ ᱥᱠᱤᱱᱦᱮᱰ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟᱼᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ बुलᱰᱳᱡᱽ ᱢᱮᱰᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱠᱟᱨᱦᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name="Peralta, 2017">{{Cite web |last=Peralta |first=Edgar M. |title=HARDCORE CREWS: FRIENDS, CREWS OR STREET GANGS? |url=https://scholarworks.calstate.edu/downloads/7p88ch27z |access-date=21 August 2023}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPeralta">Peralta, Edgar M. [https://scholarworks.calstate.edu/downloads/7p88ch27z "HARDCORE CREWS: FRIENDS, CREWS OR STREET GANGS?"]</cite></ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱴ]] p8y57z8qbenjo5n7ai5op361k9583kq ᱯᱚᱨᱢᱟᱰᱤᱛᱷ 0 23894 200286 125683 2026-11-08T16:51:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200286 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱫᱟᱛᱷ''' ᱥᱮ '''ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱜᱚᱡ''' ᱴᱮᱵᱤᱞᱴᱚᱯ ᱜᱮᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱢ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>"Never-to-return death is called permanent death or PD." (Bartle 2003, p416)</ref> ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ , ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ '''ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱡ''' ᱟᱨ '''ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱾'''<ref>"Some old-timers prefer the expansion persona death. Exceedingly old-timers might even use player death, but at least we're trying to break the habit." (Bartle 2003, p416)</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ '''ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱢᱳᱰ''' ᱮ ᱮᱢᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱮᱛᱷ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱮᱢᱟ , ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ " ᱜᱚᱡ " ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱠᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱤᱯᱟᱹᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ " ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱡᱟᱡᱚᱠ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ ᱥᱚᱯᱮᱞ " ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱮᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱜᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱳᱰ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱴᱮᱵᱤᱞᱴᱚᱯ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨᱼᱵᱮᱹᱰ ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱤᱝ ᱜᱮᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱜᱩᱭᱮᱞᱤᱠ ᱡᱮᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name="yolo">{{Cite web |last=Hosie |first=Ewen |date=2013-12-30 |title=YOLO: The Potential of Permanent Death |url=http://www.ign.com/articles/2013/12/30/yolo-the-potential-of-permanent-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813204727/http://www.ign.com/articles/2013/12/30/yolo-the-potential-of-permanent-death |archive-date=13 August 2014 |access-date=2014-08-13 |website=[[IGN]]}}</ref><ref name="roguelike">{{Cite web |last=Douall |first=Andrew |date=2009-07-27 |title=Analysis: The Game Design Lessons Of Permadeath |url=http://www.gamasutra.com/view/news/115412/Analysis_The_Game_Design_Lessons_Of_Permadeath.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813134306/http://www.gamasutra.com/view/news/115412/Analysis_The_Game_Design_Lessons_Of_Permadeath.php |archive-date=13 August 2014 |access-date=2014-08-12 |website=[[Gamasutra]]}}</ref> ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ == [[ᱨᱮᱫ:Nethack-dywypi.png|thumb|''ᱱᱮᱴᱦᱮᱠ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾]] ᱟᱨᱠᱮᱰ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="alive">{{Cite web |last=Griffin |first=Ben |date=2014-03-07 |title=Why permadeath is alive and well in video games |url=http://www.gamesradar.com/why-permadeath-just-wont-die-video-games/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140816011258/http://www.gamesradar.com/why-permadeath-just-wont-die-video-games/ |archive-date=16 August 2014 |access-date=2014-08-13 |website=[[GamesRadar]]}}</ref> ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱨᱠᱮᱰ ᱜᱮᱢ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱯᱮᱥ ᱤᱱᱵᱷᱟᱨᱥ ᱟᱨ ''ᱯᱮᱠᱼᱢᱟᱱ'') ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱯᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱢᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱣᱤᱱ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱦᱳᱢ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱮᱢ ᱠᱚᱱᱥᱳᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱤᱥᱴᱚᱨᱠ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱮᱥᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾<ref name="wired" /> ''ᱰᱮᱱᱡᱤᱱᱥ'' ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱜᱮᱱᱥ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱩᱲᱟᱹ ᱨᱮ ᱰᱩᱱᱡᱤᱱ ᱠᱨᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱼ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱤᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ , ᱮᱱᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="essentials">{{Cite web |last=Harris |first=John |title=Game Design Essentials: 20 RPGs |url=https://www.gamasutra.com/view/feature/4066/game_design_essentials_20_rpgs.php?print=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831063411/https://www.gamasutra.com/view/feature/4066/game_design_essentials_20_rpgs.php?print=1 |archive-date=31 August 2021 |access-date=October 28, 2021 |website=[[Gamasutra]]}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ RPG ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱣᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱮ ᱞᱚᱰ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱣᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱜᱮᱞᱤᱠᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱡᱮᱱᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ,<ref>{{Cite journal|last=Parker|first=Rob|date=2017-06-01|title=The culture of permadeath: Roguelikes and Terror Management Theory|journal=Journal of Gaming & Virtual Worlds|volume=9|issue=2|pages=123–141|doi=10.1386/jgvw.9.2.123_1}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱥᱮᱵᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱲᱟᱹᱣ ᱥᱮ ᱚᱵᱷᱟᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱵᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱠ ᱟᱯ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ " ᱥᱮᱵᱷ ᱥᱠᱚᱢᱢᱤᱝ " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱜᱩᱭᱮᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱳᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱯᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱵᱷ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ , ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱨᱡᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱵᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱮ ᱞᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱵᱷ ᱯᱷᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱰᱤᱞᱟᱭᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱫᱚ ''ᱨᱳᱜ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱰᱮᱨᱤᱵᱷᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱯᱮᱞᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱠᱛᱤᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱡ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱵᱷᱟᱵ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱳᱰ ᱥᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱾<ref name="alive"/> ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟ ᱠᱮᱥᱮᱞ ᱰᱚᱠᱴᱨᱤᱤᱱ , ᱡᱟᱦᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱶᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Meer |first=Alec |date=2013-06-05 |title=Die Hardest: Perma-Perma-death in The Castle Doctrine |url=http://www.rockpapershotgun.com/2013/06/05/die-hardest-perma-perma-death-in-the-castle-doctrine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141007000438/http://www.rockpapershotgun.com/2013/06/05/die-hardest-perma-perma-death-in-the-castle-doctrine/ |archive-date=7 October 2014 |access-date=2014-08-12 |website=[[Rock Paper Shotgun]]}}</ref> ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱥᱟᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱩᱴᱤᱠᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱩᱴᱤᱠᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱝᱼᱫᱩᱠᱤᱥᱟᱱ ꯋꯥꯔꯦꯞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱢ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref name="alive" /> ᱜᱟᱫᱮᱞᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱴᱤᱠᱮᱞ ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱮᱭᱤᱝ ᱜᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱟᱫᱟᱛᱷ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱴᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱵᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Schreler |first=Jason |date=February 1, 2016 |title=The Problem With Permanent Death |url=http://kotaku.com/5980890/the-problem-with-permanent-death |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225225751/http://kotaku.com/5980890/the-problem-with-permanent-death |archive-date=25 February 2016 |access-date=February 23, 2016 |website=[[Kotaku]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cobbett |first=Richard |date=February 16, 2015 |title=Darkest Dungeon might not be fun, but it is fascinating |url=http://www.eurogamer.net/articles/2015-02-16-darkest-dungeon-might-not-be-fun-but-it-is-fascinating |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213192453/http://www.eurogamer.net/articles/2015-02-16-darkest-dungeon-might-not-be-fun-but-it-is-fascinating |archive-date=13 February 2016 |access-date=February 23, 2016 |website=[[Eurogamer]]}}</ref> ᱥᱠᱣᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱘᱖ ᱯᱷᱟᱱᱴᱟᱥᱤ ᱥᱩᱴᱤᱢ ᱚᱯ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱱᱟᱭᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Cite web |last=Bartle |first=Richard |author-link=Richard Bartle |title=Column 2 |url=http://www.mud.co.uk/richard/edge2.htm |access-date=2007-05-26}} * {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/03/04/technology/circuits/04dead.html?ex=1394341200&en=665cc565e0388432&ei=5007&partner=USERLAND|title=50 First Deaths: A Chance to Play (and Pay) Again|last=Glater|first=Jonathan D.|date=2004-03-04|work=New York Times|publication-date=2004-03-04}} * {{Cite web |last=Schubert |first=Damion |date=2005-04-12 |title=Please, Not the Permadeath Debate Again |url=http://www.zenofdesign.com/2005/04/12/please-not-the-permadeath-debate-again/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001091820/http://www.zenofdesign.com/2005/04/12/please-not-the-permadeath-debate-again/ |archive-date=October 1, 2011 |access-date=2014-11-07}} Schubert is game designer whose massive multi-player game credits include Lead Designer on ''[[ᱢᱮᱨᱤᱰᱤᱭᱟ 59|Meridian 59]]'', work on ''[[ᱟᱞᱴᱤᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ|Ultima Online]]'', Lead Designer for the sequel to ''Ultima Online''. * {{Cite web |title=Damion Schubert |url=http://www.mobygames.com/developer/sheet/view/developerId,41468/ |access-date=2007-05-26 |website=MobyGames}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱴ]] 2248zpqk95p2j4zev2n42e39i0qdur5 ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ 0 24036 200478 124408 2026-11-08T20:55:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200478 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | name = ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ | state = qld | image = {{photomontage | photo1a = Sunsets of Brisbane, Queensland, September 2021, 01.jpg{{!}}Skyline from South Bank | photo2a = Parliament House, Brisbane, Queensland with Christmas tree in 2019, 05 (cropped).jpg{{!}}Queensland Parliament | photo2b = Christmas tree outside Brisbane City Hall, Australia in 2020, 09 (cropped).jpg{{!}}City Hall | photo3a = Queensland Gallery of Modern Art at dusk, Brisbane, 2019.jpg{{!}}Gallery of Modern Art/QAGOMA | photo3b = 19 Leopard Street, Kangaroo Point house.jpg{{!}}Queenslander architecture | photo4a = Michaelmano-story-bridge.jpg{{!}}Story Bridge and Financial District | photo4b = | spacing = 2 | border = 0 |color = #F2F2F2 | size = 270}} | caption = (From left to right)<br />Skyline from [[South Bank, Queensland|South Bank]]<br /> [[Parliament House, Brisbane|Queensland Parliament]]; [[Brisbane City Hall]] and [[King George Square]]<br /> [[Gallery of Modern Art, Brisbane|Gallery of Modern Art]], [[Queenslander (architecture)|Queenslander architecture]]<br /> and [[Story Bridge]] | image2 = Map_of_Brisbane_free_and_printable.svg | image2_alt = ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | caption2 = ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | coordinates = {{coord|27|28|04|S|153|01|41|E|display=it}} | pushpin_label_position = left | pop = 2,628,083 | pop_year = 2022 | pop_footnotes =<ref name="abs.gov.au">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release|title=Regional population, 2021-22 financial year &#124; Australian Bureau of Statistics|website=Abs.gov.au|date=20 April 2023|access-date=18 May 2023}}</ref> | poprank = 3rd | density = 159 | density_footnotes = <ref name="auto5">{{Cite web|url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/3GBRI|title=2021 Greater Brisbane, Census Community Profiles &#124; Australian Bureau of Statistics|website=Abs.gov.au|access-date=1 July 2022|archive-date=30 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630122137/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/community-profiles/2021/3GBRI|url-status=live}}</ref> (2021 GCCSA) | established = {{start date|1825|05|13|df=yes}} | force_national_map = yes | elevation = 32 | elevation_footnotes = | area = 15842 | area_footnotes = <ref name="auto5" /><ref>[https://brisbanetour.com.au/blog/what-is-the-greater-brisbane-area/ "What is the greater Brisbane area?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011122839/https://brisbanetour.com.au/blog/what-is-the-greater-brisbane-area/ |date=11 October 2022 }}, brisbanetour.com.au</ref> | timezone = [[AEST]] | utc = +10:00 | dist1 = 910 | dir1 = N | location1 = [[Sydney]]<ref>{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|title=Great Circle Distance from between Brisbane and Sydney|publisher=Geoscience Australia|date=March 2004|access-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207095017/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> | dist2 = 945 | dir2 = NNE | location2 = [[Canberra]]<ref>{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|title=Great Circle Distance between Brisbane and Canberra|publisher=Geoscience Australia|date=March 2004|access-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207095017/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> | dist3 = 1374 | dir3 = NNE | location3 = [[Melbourne]]<ref>{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|title=Great Circle Distance between Brisbane and Melbourne|publisher=Geoscience Australia|date=March 2004|access-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207095017/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> | dist4 = 1600 | dir4 = NE | location4 = [[Adelaide]]<ref>{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&placename=ADELAIDE&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|title=Great Circle Distance between Brisbane and Adelaide|publisher=Geoscience Australia|date=March 2004|access-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207095017/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&placename=ADELAIDE&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> | dist5 = 3604 | dir5 = ENE | location5 = [[Perth]]<ref>{{cite web|url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|title=Great Circle Distance between Brisbane and Perth|publisher=Geoscience Australia|date=March 2004|access-date=17 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207095017/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=0&place1=BRISBANE&place1long=153.028015&place1lat=-27.467850|archive-date=7 February 2016|url-status=live}}</ref> | lga = {{bulleted list | [[City of Brisbane]] | [[City of Ipswich]] | [[Lockyer Valley Region]] (partial) | [[Logan City]] | [[City of Moreton Bay]] | [[Redland City]] | [[Scenic Rim Region]] | [[Somerset Region]]}} | region = [[South East Queensland]] | county = [[County of Stanley, Queensland|Stanley]], [[County of Canning|Canning]], [[County of Cavendish|Cavendish]], [[County of Churchill, Queensland|Churchill]], [[County of Ward, Queensland|Ward]] | stategov = [[Electoral districts of Queensland|41 divisions]] | fedgov = [[Divisions of the Australian House of Representatives|17 divisions]] | maxtemp = 25.4 | mintemp = 15.7 | rainfall = 1036 |native_name=Meaanjin}} '''ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ''' ({{IPAc-en|ˈ|b|r|ɪ|z|b|ən|audio=En-au-Brisbane.oga}} {{respell|BRIZ|bən}})<ref>{{cite book |title=Macquarie Dictionary |publisher= The Macquarie Library |year=2003 |page=121 |isbn=1-876429-37-2}}</ref> ᱫᱚ ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="qpn">{{cite QPN|4555|Brisbane|access-date=14 March 2014}}</ref> ᱟᱨ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Regional population, 2021-22 financial year &#124; Australian Bureau of Statistics|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release|website=[[Australian Bureau of Statistics]] |date=20 April 2023|access-date=18 May 2023}}</ref> ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱨᱮᱴᱚᱱ ᱵᱮᱭ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱨᱮᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.queenslandplaces.com.au/brisbane-and-greater-brisbane|title=Brisbane and Greater Brisbane|publisher=Queensland Places|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140127011630/http://www.queenslandplaces.com.au/brisbane-and-greater-brisbane |archive-date=27 January 2014}}</ref> ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱮᱴᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤ'ᱮᱜᱩᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.visitbrisbane.com.au/information/about-brisbane?sc_lang=en-au#:~:text=Geography,km%20across%20South%20East%20Queensland.|date=16 January 2022|website=Visit Brisbane|access-date=16 January 2022|title=About Brisbane – Visit Brisbane|archive-date=16 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116013234/https://www.visitbrisbane.com.au/information/about-brisbane?sc_lang=en-au#:~:text=Geography,km%20across%20South%20East%20Queensland.|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱᱟᱭᱤᱴ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/local/photos/2014/03/21/3969035.htm |title=Is this the average Brisbanite?|last=Kent|first=Lucinda|date=21 March 2014|website=[[ABC Radio Brisbane]] |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831151144/http://www.abc.net.au/local/photos/2014/03/21/3969035.htm|archive-date=31 August 2014|url-status=live|access-date=20 April 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/archived/linguafranca/2012-10-13/4309334#transcript|title=Names for where we're from|date=13 October 2012|website=[[ABC Radio National]]|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=20 April 2019|archive-date=22 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222072405/https://www.abc.net.au/radionational/programs/archived/linguafranca/2012-10-13/4309334#transcript|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱭᱩᱜᱟᱨᱟ, ᱡᱚᱜᱮᱨᱟ, ᱛᱩᱨᱵᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱟᱱᱰᱟᱢᱩᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web |last1=National Native Title Tribunal |title=Yugara/YUgarapul People (QC2011/008) |url=http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/details.aspx?NTDA_Fileno=QC2011%2F008 |website=National Native Title Tribunal |publisher=Australian Government |access-date=21 February 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311140918/http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/details.aspx?NTDA_Fileno=QC2011%2F008 |url-status=live }}</ref> <ref>{{cite web |last1=National Native Titile Tribunal |title=Quandamooka People #4 (QC2014/006) |url=http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/details.aspx?NTDA_Fileno=QC2014/006 |website=National Native Titile Tribunal |publisher=Australian Government |access-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317142034/http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/details.aspx?NTDA_Fileno=QC2014/006 |archive-date=17 March 2020 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱜᱽᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱵᱚᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Crump |first=Desmond |date=16 March 2015 |title=Aboriginal languages of the Greater Brisbane Area |url=https://www.slq.qld.gov.au/blog/aboriginal-languages-greater-brisbane-area |url-status=live |access-date=6 January 2023 |website=[[State Library of Queensland]] |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322102532/https://www.slq.qld.gov.au/blog/aboriginal-languages-greater-brisbane-area }}</ref><ref>{{Cite web |date=n.d. |title=E23: Yuggera |url=https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E23 |url-status=live |access-date=6 January 2023 |website=Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies Collection |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213427/https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E23 }}</ref><ref>{{Cite web |date=n.d. |title=E86: Turrbal |url=https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E86 |url-status=live |access-date=6 January 2023 |website=Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies Collection |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413103405/https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E86 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Ridley |first=WM |title=Kamilaroi, Dippil, and Turrubul: Languages Spoken by Australian Aborigines |publisher=New South Wales Government Printing Office |year=1866 |location=Sydney |pages=61 |language=en-AU}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱱᱡᱤᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨᱵᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PetrieMeanjin">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article19160836 |title=The Old Brisbane Blacks. |newspaper=[[The Brisbane Courier]] |volume=LVIII |issue=13,623 |location=Queensland, Australia |date=10 September 1901 |accessdate=17 February 2023 |page=7 |via=National Library of Australia |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324004447/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/19160836 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Khan |first1=Jo |last2=Graham-McLay |first2=Charlotte |date=23 July 2023 |title=Naarm, Gadigal, Tāmaki Makaurau: Indigenous place names in the spotlight at Women's World Cup |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2023/jul/24/naarm-gadigal-tamaki-makaurau-indigenous-placenames-in-the-spotlight-at-womens-world-cup |access-date=3 August 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 July 2023 |title=Meanjin: exploring the Traditional Place name of Brisbane |url=https://auspost.com.au/community-hub/traditional-place-names/meanjin-exploring-traditional-place-name-of-brisbane |access-date=3 August 2023 |website=auspost.com.au |language=en}}</ref><ref>{{Cite tweet |user=brisbanelions |number=1659853452359639042 |title=Welcome to Meanjin}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱭᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱭᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱑᱘᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱤᱣ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱣᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱥᱚᱨ ᱴᱚᱢᱟᱥ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱭᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱜᱮᱞᱤᱠ ''ᱵᱨᱤᱥ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ" ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ''ᱵᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱝ'' ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱵᱨᱤᱥᱤ'', ''ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱜᱟᱥ'' ᱟᱨ ''ᱨᱤᱵᱚᱨ ᱥᱤᱴᱤ'' ᱾<ref>{{cite book|editor1-first = Bruce|editor1-last = Prideaux|editor2-first = Gianna|editor2-last = Moscardo|editor3-first = Eric|editor3-last = Laws|title = Managing Tourism and Hospitality Services: Theory and International Applications|chapter = The Development and Tracking of a Branding Campaign for Brisbane|first1 = Noel|last1 = Scott|first2 = Stephen|last2 = Clark|chapter-url = https://books.google.com/books?id=BTGt2fvYVXUC&pg=PA310|publisher = CABI|date = 2006|isbn = 9781845930158|access-date = 25 November 2020|archive-date = 17 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230117222835/https://books.google.com/books?id=BTGt2fvYVXUC&pg=PA310|url-status = live}}</ref> ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱥᱤᱴᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/163659134?searchTerm=brisbane%20queen%20city|title= Brisbane: The Queen City of the North|last=Asher|first=Morris|date=31 July 1907|website=Trove |url-status=live|access-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928011837/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/163659134?searchTerm=brisbane%20queen%20city |archive-date=28 September 2021 }}</ref> ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱱᱡᱤᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱚᱛᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱵᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Turrbal Aboriginal Tribe |title=Our Story |url=https://www.turrbal.com.au/our-story |access-date=26 May 2022 |archive-date=7 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207011301/https://www.turrbal.com.au/our-story |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=6 June 2018 |title=Meanjin debacle: erasing Aboriginal words in order to highlight white women's appropriation |url=https://www.sbs.com.au/nitv/article/2018/06/06/meanjin-debacle-erasing-aboriginal-words-order-highlight-white-womens-1 |access-date=4 May 2022 |website=[[NITV]] |archive-date=31 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031023201/https://www.sbs.com.au/nitv/article/2018/06/06/meanjin-debacle-erasing-aboriginal-words-order-highlight-white-womens-1 |url-status=live }}</ref> ''ᱢᱤᱱᱡᱤᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱥᱤᱵᱤᱰᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.brisbane.qld.gov.au/documents/about%20council/vision2026_final_ourbrisbane.pdf Our Brisbane – Our shared vision] – [[Brisbane City Council]] Page 2 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140127025724/http://www.brisbane.qld.gov.au/documents/about%20council/vision2026_final_ourbrisbane.pdf|date=27 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=n.d. |title=About Meanjin |url=https://meanjin.com.au/about-meanjin/ |url-status=live|access-date=7 January 2023 |website=[[Meanjin|Meanjin Quarterly]] |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107075231/https://meanjin.com.au/about-meanjin/ }}</ref><ref name="PetrieMeanjin"/> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱢᱟᱲᱟᱝᱼᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ=== ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱒᱒,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱘᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱖,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.brisbanehistory.com/vanished_tribes.html |title= Aboriginal {{Sic|Indigen|eous|hide= y}} Tribes of Brisbane and Moreton Bay |author= [[Archibald Meston]] |access-date= 17 July 2017 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20170712092614/http://www.brisbanehistory.com/vanished_tribes.html |archive-date= 12 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.brisbanetimes.com.au/queensland/the-indigenous-history-of-musgrave-park-20120516-1ys2c.html |title= The indigenous history of Musgrave Park |access-date= 17 July 2017 |date= 17 May 2012 |author= Tony Moore |newspaper= [[Brisbane Times]] |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170730123640/http://www.brisbanetimes.com.au/queensland/the-indigenous-history-of-musgrave-park-20120516-1ys2c.html |archive-date= 30 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱩᱜᱚᱨᱟᱭ ᱛᱩᱨᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱟᱱᱰᱟᱢᱩᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Anonymous |date=26 July 2019 |title=E23: Yuggera |url=https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/e23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213427/https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E23 |archive-date=3 June 2021 |access-date=1 June 2021 |website=collection.aiatsis.gov.au |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Anonymous |date=26 July 2019 |title=E86: Turrbal |url=https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/e86 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413103405/https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/E86 |archive-date=13 April 2021 |access-date=1 June 2021 |website=collection.aiatsis.gov.au |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Anonymous |date=26 July 2019 |title=E21: Moondjan |url=https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/e21 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214222/https://collection.aiatsis.gov.au/austlang/language/e21 |archive-date=2 June 2021 |access-date=1 June 2021 |website=collection.aiatsis.gov.au |language=en}}</ref> ᱛᱩᱨᱵᱟᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱩᱨᱵᱟᱞ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱜᱮ ᱢᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=n.d. |title=Welcome to Country Ceremony |url=https://www.turrbal.com.au/turrbal-dippil/welcome-to-country-ceremony |url-status=live |access-date=6 January 2023 |website=Turrbal Dippil |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107075231/https://www.turrbal.com.au/turrbal-dippil/welcome-to-country-ceremony }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== [[File:Sandy Shores of Moreton Bay.jpg|thumb|right|᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] [[File:Howard Smith Wharves, Brisbane in Oct 2019, 20.jpg|thumb|right|ᱱᱤᱭᱩ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱞᱤᱯᱷᱥ, ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱴᱩᱯᱷ ᱨᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱣᱟᱨᱰ ᱥᱢᱤᱴ ᱣᱟᱨᱵᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ]] [[File:Scarborough Beach, Redcliffe.jpg|thumb|right|ᱨᱟᱰᱠᱞᱤᱯᱷ ᱯᱮᱱᱤᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱠᱟᱨᱵᱳᱨᱳ ᱨᱮ ᱥᱠᱟᱨᱵᱳᱨᱳ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ]] ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱟᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱨᱮᱴᱚᱱ ᱵᱮᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴ ᱰᱤᱵᱟᱭᱤᱰᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟᱹ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤ'ᱮᱜᱩᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱳᱥᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱨᱴᱚᱱ ᱵᱮ ᱵᱚᱞᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱩᱞᱪᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱞᱤᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱤᱯᱥᱚᱣᱤᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[File:River views of Brisbane CBD seen from Kangaroo Point, Queensland in April 2019, 04.jpg|thumb|upright=1.25|ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱴᱨᱤᱭᱮᱱᱜᱚᱞ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ, ᱤᱜᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱤᱭᱚᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, CBD ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱯᱷᱤᱠᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱨᱤᱱᱰᱳᱢᱮᱠ ᱰᱮᱢᱚᱥᱴᱤᱠ (GDP) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ, ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ, ᱤᱥᱩᱥᱟᱨᱱ, ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.etravelblackboard.com/index.asp?id=73027&nav=13|title=Brisbane business visitor numbers skyrocket|date=3 January 2008|work=Brisbane Marketing Convention Bureau|publisher=e-Travel Blackboard|access-date=13 January 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120134851/http://www.etravelblackboard.com/index.asp?id=73027&nav=13|archive-date=20 January 2011}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.brisbane.qld.gov.au/ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ] * [http://www.visitbrisbane.com.au/ ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱴᱩᱨᱤᱥᱢ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://www.australia.com/en-us/places/brisbane.html Official Tourism Board Brisbane Page – Tourism Australia] * [http://www.nfsa.gov.au/blog/2013/05/02/southern-queensland-time-capsule/ Historical footage of Brisbane and Southern Queensland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105003005/http://www.nfsa.gov.au/blog/2013/05/02/southern-queensland-time-capsule/ |date=5 January 2016 }} * [https://onesearch.slq.qld.gov.au/permalink/61SLQ_INST/tqqf2h/alma99184014785302061 Peter Fischmann photographs of Brisbane and South-East Queensland], [[State Library of Queensland]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] rqakp90z5uye1b7eolkc8nwgtlditjf ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ 0 24060 200277 199593 2026-11-08T16:45:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | name = ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ | native_name = {{nativename|zku|Tarndanya}}<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.com.au/nitv/article/do-you-know-what-aboriginal-land-youre-on-today/ytff85vi1 |title=Do you know what Aboriginal land you're on today? |website=SBS |access-date=9 February 2023}}</ref> | state = sa | image = {{Photomontage| |photo1a = Adelaide skyline, December 2022.jpg |photo2a = Brookman Building on North Terrace, Adelaide, South Australia (cropped).jpg |photo2b = St Peter's Cathedral, Adelaide (cropped).jpg |photo3a = Glenelg and West Beach aerial (cropped).jpg |photo3b = Elder Park rotunda at blue hour (cropped).jpg |photo4a = Bonython Hall, Adelaide by Paul Weston (cropped).jpg |photo4b = Football 2 (16731424274) (cropped).jpg |photo5a = Victoria Square, central Adelaide.jpg |size = 270 |spacing = 2 |color = transparent |color_border = transparent }} | caption = <small>From top to bottom, left to right: [[Adelaide city centre|Central Adelaide]] and the [[River Torrens]], the [[UniSA]] Building on North Terrace, [[St Peter's Cathedral, Adelaide|St Peter's Cathedral]], aerial view of [[West Beach, South Australia|West Beach]] and [[Glenelg, South Australia|Glenelg]], a rotunda in [[Elder Park]] and the [[Adelaide Oval]] illuminated in red, [[University of Adelaide]]'s [[Bonython Hall]], [[Adelaide Oval]] and [[Victoria Square, Adelaide|Victoria Square]] illuminated in the evening</small> | pop = <!-- Blank to fill from Wikidata --> | pop_year = | pop_footnotes= | poprank = | density = 426 | density_footnotes = (2021) | area = 3259.8 | area_footnotes =<ref name="ABS-GA">{{cite web|title=Greater Adelaide (GCCSA) (4GADE)|url=https://itt.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=4GADE&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS2016&geoconcept=ASGS_2016&measure=MEASURE&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS2016&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA2018&regionLGA=LGA_2018&regionASGS=ASGS_2016|website=Australian Bureau of Statistics|access-date=12 November 2019|archive-date=6 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406204831/https://itt.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=4GADE&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS2016&geoconcept=ASGS_2016&measure=MEASURE&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS2016&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA2018&regionLGA=LGA_2018&regionASGS=ASGS_2016|url-status=dead}}</ref> | mayor = | mayortitle = | established = {{start date|1836|12|28|df=yes}} | force_national_map = yes | coordinates = {{coord|34|55|39|S|138|36|00|E|type:city_region:AU-SA|display=inline,title}} | timezone = [[Australian Central Standard Time|ACST]] | utc = +9:30 | timezone-dst = [[Australian Central Daylight Time|ACDT]] | utc-dst = +10:30 | dist1 = 654 | dir1 = ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ | location1 = [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=VIC&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=VIC&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist2 = 958 | dir2 = ᱯᱟᱪᱮ | location2 = [[ᱠᱮᱱᱵᱮᱨᱟ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=ACT&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and CANBERRA |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=131&placename=canberra&placetype=0&state=ACT&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist3 = 1161 | dir3 = ᱯᱟᱪᱮ | location3 = [[ᱥᱤᱰᱱᱤ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=NSW&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=NSW&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist4 = 1600 | dir4 = ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ | location4 = [[ᱵᱨᱤᱥᱵᱮᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=brisbane&placetype=0&state=QLD&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and Brisbane |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=brisbane&placetype=0&state=QLD&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | dist5 = 2130 | dir5 = ᱥᱟᱢᱟᱝ | location5 = [[ᱯᱟᱨᱛᱷ]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=WA+&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |title=Great Circle Distance between ADELAIDE and Perth |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128151001/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=WA+&place1=ADELAIDE&place1long=138.601013&place1lat=-34.928692 |archive-date=28 January 2016 |url-status=live }}</ref> | lga = [[Local government areas of South Australia#Metropolitan Adelaide|Various]] (19) | stategov = [[Electoral districts of South Australia|Various]] (34) | fedgov = [[Divisions of the Australian House of Representatives|Various]] (7) | maxtemp = 22.6 | mintemp = 12.4 | rainfall = 536.5 }} '''ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ''' ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="Vignesh Rajadesingu Arunachalam 2021 pp. 69–90">{{cite book | last1=Vignesh | first1=K.S. | last2=Rajadesingu | first2=Suriyaprakash | last3=Arunachalam | first3=Kantha Deivi | title=Concepts of Advanced Zero Waste Tools | chapter=Challenges, issues, and problems with zero-waste tools | publisher=Elsevier | year=2021 | doi=10.1016/b978-0-12-822183-9.00004-0 | pages=69–90 | isbn=9780128221839 | s2cid=230570450 | quote=Adelaide is the capital city of South Australia and includes 19 municipal areas.}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ" ᱫᱚ '''ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ''' (ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱦᱤᱞᱥ) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱮᱰᱤᱞᱮᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱞᱤᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱾<ref>[http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/Determination_details.aspx?NNTT_Fileno=SCD2018/001 SCD2018/001 - Kaurna Peoples Native Title Claim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428025119/http://www.nntt.gov.au/searchRegApps/NativeTitleClaims/Pages/Determination_details.aspx?NNTT_Fileno=SCD2018/001 |date=2020-04-28 }} [[National Native Title Tribunal]]. Retrieved 1 October 2022.</ref><ref>[https://www.cityofadelaide.com.au/about-adelaide/kaurna-heritage/ Kaurna Heritage] [[City of Adelaide]]. Retrieved 1 October 2022.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.experienceadelaide.com.au/visit/things-to-do/aboriginal-culture/|title=Aboriginal Culture|website=Experience Adelaide|access-date=13 October 2022}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱮᱸᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱛᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kaurna Place Names |url=http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4625 |access-date=2022-06-09 |website=kaurnaplacenames.com |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183915/http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4625 |url-status=dead}}</ref> ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱮᱨᱤᱭᱩ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱞᱚᱯᱷᱴᱤ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱞᱚᱯᱷᱴᱤ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱞᱤᱠᱥ ᱵᱤᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐ ᱢᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/how-well-do-you-really-know-our-queen-adelaide/news-story/b249bd054376d472496f232a7f3d75ed|title=How well do you know our Queen?|date=3 May 2013|website=The Advertiser|location=Adelaide|access-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807040642/https://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/how-well-do-you-really-know-our-queen-adelaide/news-story/b249bd054376d472496f232a7f3d75ed|archive-date=7 August 2019|url-status=live}}</ref> ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱞ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱮᱱᱥ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱤᱰ ᱞᱮᱭᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱵᱤᱡᱚᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱤᱝ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱩᱞᱮᱵᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ=== [[File:Kaurnaland.png|thumb|upright|alt= Area to the east of Gulf St Vincent highlighted|ᱜᱚᱞᱰ ᱥᱤᱸᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤ (᱒᱐᱐᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ]] ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱣᱚᱫᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱞᱟᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱱᱴᱚᱱᱭᱟ,<ref>{{cite web|url=http://adelaidia.sa.gov.au/subjects/kaurna-people|title=Kaurna people|website=Adelaidia|access-date=28 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908065802/http://adelaidia.sa.gov.au/subjects/kaurna-people|archive-date=8 September 2017|url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱱᱫᱟᱱᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱴᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱛᱟᱨᱱᱫᱟᱱᱭᱟ,<ref>{{cite web | title=Reconciliation | website=Adelaide City Council | url=https://www.adelaide.edu.au/kwp/placenames/council/areas/map_tarndanyangga.html | access-date=5 July 2021 | archive-date=12 July 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190712144205/https://www.adelaide.edu.au/kwp/placenames/council/areas/map_tarndanyangga.html | url-status=dead }}</ref> ᱥᱮ ᱛᱟᱨᱱᱟᱰᱟᱱᱭᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱳᱨᱱᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱥᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4697 |title=Kaurna Name: Tarndanyangga |access-date=28 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312102340/http://kaurnaplacenames.com/primary.php?id=4697 |archive-date=12 March 2016 |url-status=dead }}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:Free vector map of Adelaide Australia Level 12 G View.svg|thumb|ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] == ᱥᱟᱥᱚᱱ == [[File:Parliament House, South Australia.jpg|thumb|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ]] ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ, ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱥᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[File:Adelaide density.jpg|thumb|ᱢᱮᱥ ᱵᱞᱚᱠ (MB), ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ]] ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Salt">{{cite web |url=http://www.adelaidenow.com.au/ipad/salt-adelaides-european-twin/story-fn6br25t-1226028653784 |first=Bernard |last=Salt |date=27 March 2011 |access-date=16 April 2011 |title=Adelaide's European twin |work=[[Sunday Mail (Adelaide)|Sunday Mail]] |location=Adelaide |publisher=[[News Corp Australia|News Limited]] |quote=[...] the Adelaideans could withdraw to vantage points within the city centre [...] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810171115/http://www.adelaidenow.com.au/ipad/salt-adelaides-european-twin/story-fn6br25t-1226028653784 |archive-date=10 August 2011 |url-status=live }}</ref><ref name="Adelaidean">{{cite web |url=https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/issues/81286/news81290.html |title=On your bike, Adelaide |year=2015 |work=Adelaidean |publisher=[[University of Adelaide]] |location=Adelaide |access-date=7 March 2016 |quote=It could be argued that Adelaideans are easily influenced by all things wheels [...] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307115258/https://www.adelaide.edu.au/adelaidean/issues/81286/news81290.html |archive-date=7 March 2016 |url-status=live }}</ref> ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮ, ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ, ᱠᱮᱱᱵᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱳᱵᱟᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ) ᱫᱚ ᱑,᱓᱗,᱖᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ABSCapitalPop>{{cite web|title=Regional Population Growth, Australia, 2019-2020: Main Features|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release#capital-cities|website=Australian Bureau of Statistics|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=22 March 2021|access-date=24 April 2021}} Estimated resident population, 30 June 2018.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ ᱢᱤᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|voy=Adelaide|ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ}} * [http://www.cityofadelaide.com.au/ Adelaide City Council > Official City Guide] * [http://www.adelaidecitycouncil.com/ Adelaide City Council] * [https://www.kidsinadelaide.com.au Kids in Adelaide] Retrieved 12 May 2020. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱤᱞᱮᱰ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] gwhicjkhrfabs8l1dkbvv0p70oqt3u6 ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ 0 24139 200098 195846 2026-11-08T12:34:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200098 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = Sonamukhi railway station 02.jpg | image_alt = | image_caption = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.3|N|87.42|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Sonamukhi City|url=https://www.sudawb.org/wbdma_oldversion/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 11.65 | elevation_footnotes = | elevation_m = 66 | population_total = 29,085<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 &#124; West Bengal}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱒᱒᱐᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱙᱑ ᱓᱒᱔᱔ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] | website = {{URL|https://www.wbdma.gov.in/HTM/DIS/MUNI_ULB_Sonamukhi.htm}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = }} '''ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ''' ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤ, ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱳᱫᱟᱥᱤᱵᱽ ᱯᱩᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ {{Coord|23.3|N|87.42|E|format=dms}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Sonamukhi |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Sonamukhi.html |access-date=2006-10-15 |archive-date=2007-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314021037/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Sonamukhi.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[File:Sonamukhi Babupara Rashtola west bengal.jpg|thumb|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱟᱹᱵᱩᱯᱟᱲᱟ ᱨᱟᱥᱴᱳᱞᱟ]] ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/801734-sonamukhi-west-bengal.html|title = Sonamukhi Municipality City Population Census 2011-2021 &#124; West Bengal}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱒᱙,᱐᱘᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱕᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱖.᱒᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱖.᱒᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱘.᱒᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱔᱒,᱓᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱘᱐&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Bankura |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 15 May 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | title = Sonamukhi PS | publisher = Bankura District Police | access-date = 14 October 2016 | archive-date = 19 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161019001101/https://bankurapolice.org/sonamukhi/ | url-status = dead }}</ref> ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱵᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://sonamukhicollegebankura.com/ | title = Sonamukhi College | publisher = SC | access-date = 4 May 2020 | archive-date = 29 May 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529083955/http://www.sonamukhicollegebankura.com/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| title = Sonamukhi College| publisher = College Admission| access-date = 4 May 2020| archive-date = 11 August 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180811093709/http://www.collegeadmission.in/SonamukhiCollege/Sonamukhi_College.shtml| url-status = dead}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱪᱷᱤ ᱵᱤᱡᱷᱮ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱑᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500301/sonamukhi-b-j-h-s.html |title = Sonamukhi BJ HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ, ᱔᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132500201/sonamukhi-girls-h-s.html |title = Sonamukhi Girls HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤᱼᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱕᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19132501401/sonamukhi-b-c-boys-h-s.html |title = Sonamukhi BC Boys HS |publisher= Schools.org.in | access-date = 4 May 2020}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱵᱨᱚᱛ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱟᱭ (ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ) (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱯᱚᱧᱪᱚᱞ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱠᱩᱱᱫᱩ ᱯᱩᱥᱠᱟᱨᱤᱱᱤ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱞᱡᱳᱨ (᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/districts/bankura.htm ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ] {{ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] kit854lk3r95pf8v2p9gsfntunnk9yp ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ 0 24148 200469 135826 2026-11-08T20:37:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200469 wikitext text/x-wiki ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱳᱢᱤᱱ, ᱢᱚᱱᱳᱢᱮᱱ, ᱠᱮᱱᱰᱟ ᱨᱟᱭᱥ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱭᱥ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱚᱣᱮᱴᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱡᱟᱱᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟ.ᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ-ᱟ ᱾ {{automatic taxobox |name = Wild rice |image = Zizania palustris (20150198216).jpg | image_caption=''Zizania palustris'' |image_alt=Beneath a cloudy sky, tall green-stemmed plants with beige-pink seeds atop them stand, bending to the viewer's left. |display_parents = 3 |taxon = Zizania |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = Species |subdivision = * ''[[Zizania aquatica]]'' <small>L.</small> ** ''[[Zizania aquatica var. aquatica]]'' ** ''[[Zizania aquatica var. brevis]]'' <small>[[Norman C. Fassett|Fassett]]</small> * ''[[Zizania latifolia]]'' <small>([[August Grisebach|Griseb.]]) [[Nicolai Stepanovitch Turczaninow|Turcz.]] ex [[Otto Stapf (botanist)|Stapf]]</small> * ''[[Zizania palustris]]'' <small>L.</small> ** ''[[Zizania palustris var. interior]]'' <small>(Fassett) Dore</small> ** ''[[Zizania palustris var. palustris]]'' * ''[[Zizania texana]]'' <small>[[A. S. Hitchcock|Hitchc.]]</small> |synonyms = *''Ceratochaete'' <small>Lunell</small> *''Elymus'' <small>Mitch.</small> *''Fartis'' <small>Adans.</small> *''Hydropyrum'' <small>Link</small> *''Melinum'' <small>Link</small> |synonyms_ref =<ref>{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001114-2#synonyms |title=Zizania L. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=7 July 2020 |archive-date=7 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707124136/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001114-2#synonyms |url-status=dead }}</ref> }} ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱥᱟᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ (Oryza sativa ᱟᱨ Oryza glaberrima) ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱮᱭᱮ (Oryzeae) ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="Food in China" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱞᱤᱝ ᱰᱮᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ <ref name=Kellogg>{{cite journal|last=Kellogg|first=Elizabeth A.|title=The Evolutionary History of Ehrhartoideae, Oryzeae, and ''Oryza''|journal=Rice|date=30 January 2009|volume=2|issue=1|pages=1–14|doi=10.1007/s12284-009-9022-2|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web | title = What Type of Rice is Healthiest? | last = Reinagel | first = Monica | url = http://nutritiondiva.quickanddirtytips.com/what-type-of-rice-is-healthiest.aspx | date = 19 April 1010 | access-date = 28 January 2010 | archive-date = 8 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130708173659/http://nutritiondiva.quickanddirtytips.com/what-type-of-rice-is-healthiest.aspx | url-status = dead }}</ref> ==ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ== ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱱᱤᱥᱤᱱᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱯᱩᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱯᱤᱣᱟ, ᱳᱡᱤᱵᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱳᱡᱤᱵᱩᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱟᱹᱛᱤ== [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: '''ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ'''(ᱡᱤᱡᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱞᱩᱥᱴᱨᱤᱥ) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱮᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱳᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱟ, ᱥᱟᱥᱠᱟᱪᱮᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱴᱳᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤᱥᱳᱴᱟ, ᱣᱤᱥᱠᱳᱱᱥᱤᱱ, ᱢᱤᱥᱤᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱰᱟᱦᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ''' (Z. aquatica), ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱞᱳᱨᱰᱤᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱭᱮᱸᱴ ᱞᱳᱣᱨᱮᱱᱥ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱠᱳᱥᱴ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱴᱮᱠᱥᱟᱱ ᱵᱷᱤᱞᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ''' (Z. texana) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱳᱥ ᱫᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ-ᱟ: '''ᱢᱟᱱᱪᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ'''(Z. latifolia; incorrect synonym: Z. caduciflora) ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== ttoh0lyob0pdynrbzlq4ugusrd9pf33 ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ 0 24168 200116 161591 2026-11-08T12:47:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200116 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ|image=Her & Him poster.jpg|caption=ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱚᱥᱴᱟᱨ|director=[[Bella Thorne]]|starring={{plainlist | * [[Abella Danger]] * Small Hands }}|music=[[Mod Sun]]|studio=[[Pornhub]]|distributor=Pornhub|released={{Film date|2019|09|13}}|runtime=32 minutes|country=United States|language=English}} ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱮᱵᱮᱞᱟ ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱢᱚᱞ ᱦᱮᱱᱰᱥ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 37 ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱚᱞᱴ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 September 2019 |title=Bella Thorne to Receive Directing Award From Pornhub for Adult Film Debut '''Her & Him''' |url=https://www.hollywoodreporter.com/rambling-reporter/bella-thorne-receive-directing-award-pornhub-adult-film-debut-her-him-1243687 |access-date=2020-05-05 |website=The Hollywood Reporter |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Warner |first=Sam |date=2019-09-29 |title=Bella Thorne wins award for porn film ''Her & Him'' |url=https://www.digitalspy.com/movies/a29283594/bella-thorne-award-porn-film-her-and-him/ |access-date=2020-05-05 |website=Digital Spy |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nexter.org |date=2019-08-15 |title=Bella Thorne's Directorial Debut in Pornhub Movie '''Her & Him''' – What We Know So Far |url=https://nexter.org/bella-thornes-directorial-debut-in-pornhub-movie-her-him |access-date=2020-05-05 |website=nexter.org |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱳᱞᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱳᱨᱱᱦᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱞᱚᱴ == ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-08-14 |title=Bella Thorne's Short Film For PornHub Has A NSFW Trailer You Can Watch Right Now |url=https://www.cinemablend.com/news/2478087/bella-thornes-short-film-for-pornhub-has-a-nsfw-trailer-you-can-watch-right-now |access-date=2020-05-05 |website=CINEMABLEND}}</ref> ᱥᱢᱚᱞ ᱦᱮᱱᱰᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱵᱮᱞᱟ ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱳᱭᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱭᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱲᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bella Thorne's Directorial Debut Is a Film for Pornhub (UPDATE) |url=https://www.complex.com/pop-culture/2019/08/bella-thorne-directorial-debut-film-pornhub |access-date=2020-05-05 |website=Complex |language=en |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913204304/https://www.complex.com/pop-culture/2019/08/bella-thorne-directorial-debut-film-pornhub |url-status=dead }}</ref> == ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱯᱨᱩᱱᱦᱟᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱨᱤᱡᱽ ᱰᱤᱨᱟᱭᱮᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱵ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱚᱞᱼᱫᱩᱭᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱᱦᱟᱵ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ " ᱯᱨᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ " ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Everything you need to know about Bella Thorne's BDSM-themed directorial debut '''Her & Him''' |url=https://meaww.com/her-and-him-bella-thorne-abella-danger-small-hands-release-date-plot-cast-trailer-news |access-date=2020-05-05 |website=meaww.com |language=en}}</ref> ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱱᱦᱟᱵ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱞᱰᱮᱱᱵᱟᱨᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Keeley |first=Matt |date=August 13, 2019 |title=Former Disney star Bella Thorne makes her directorial debut with "''Her & Him''" for Pornhub |url=https://www.newsweek.com/former-disney-star-bella-thorne-makes-her-directorial-debut-her-him-pornhub-1454177 |access-date=May 5, 2020 |website=[[Newsweek]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2019/08/pornhub-to-release-bella-thorne-s-her-and-him.html|title=Pornhub to release Bella Thorne's Her and Him|last=Rutledge|first=Daniel|date=15 August 2019|work=[[Newshub]]|access-date=5 May 2020|language=en|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417025044/https://www.newshub.co.nz/home/entertainment/2019/08/pornhub-to-release-bella-thorne-s-her-and-him.html|url-status=dead}}</ref> ᱛᱷᱚᱨᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨ ᱮᱸᱰ ᱦᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱥᱴᱚᱢᱥ-ᱛᱷᱮᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱱᱦᱟᱵ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱳᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥ ᱥᱟᱢᱤ ᱨᱮᱭᱤᱱᱦᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱱ ᱥᱮᱴᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱧᱮᱞᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱤᱡ ᱰᱤᱱᱟ ᱡᱩᱱᱴᱤᱞᱟ ᱧᱮᱞᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱨᱞᱟᱥ ᱵᱮᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱰᱥ ᱟᱨ ᱞᱮᱥᱞᱤ ᱥᱮᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱭᱟᱱᱠᱟ ᱵᱚᱛᱤ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱱᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱜᱳᱨᱡᱟᱛᱟ ᱜᱨᱤᱡᱤᱭᱵ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Hills |first=Megan C. |date=September 30, 2019 |title=Bella Thorne to receive Pornhub directorial award for short film |url=https://www.standard.co.uk/insider/alist/bella-thorne-to-win-pornhub-directorial-award-for-her-short-film-her-him-a4248181.html |access-date=May 5, 2020 |website=[[Evening Standard]] |language=en}}</ref> == ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ == === ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱩᱴᱟᱹ === ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Frishberg |first=Hannah |date=August 13, 2019 |title=Bella Thorne announces her first film: A porno for Pornhub |url=https://nypost.com/2019/08/13/bella-thorne-announces-her-first-film-a-porno-for-pornhub/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=}}</ref> ᱮᱰᱚᱞᱴᱰᱤᱰᱤᱴᱤᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ , " ᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ , ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱚᱞ ᱦᱮᱱᱰᱥ ᱫᱚ ''ᱩᱱᱤ''ᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱟᱱ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱴᱮᱨᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱢᱚᱞ ᱦᱮᱱᱰᱥ ᱟᱨ ᱮᱵᱮᱞᱟ ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱼᱥᱤᱜᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ [ ᱾' ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱚᱞᱚᱠᱼᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱞᱟᱭᱤᱴ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱮᱞ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱳᱡᱚᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱞᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱨᱱᱦᱟᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱞᱟᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱦᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝᱼᱱᱞ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=''Her & Him'' Movie Review by Flash {{!}} Adult DVD Talk {{!}} Porn Movie Shopping Guide |url=https://www.adultdvdtalk.com/review/her-him |access-date=2020-05-05 |website=www.adultdvdtalk.com}}</ref> ''ᱰᱤᱥᱟᱭᱰᱟᱨ'' ᱰᱚᱴᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱹᱧ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ [''ᱨᱳᱢᱤᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱤᱴ''] ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱨᱟᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥᱼᱛᱷᱳᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱚᱰᱮᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱡᱳᱨᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱮᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ  ⁇  ᱵᱮᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ᱾"<ref>{{Cite web |last=Bramesco |first=Charles |date=September 18, 2019 |title=Bella Thorne Showcases Her Growing Talent as a True Multimedia Artist With Her New Film For Pornhub, '''Her & Him''' |url=https://decider.com/2019/09/17/bella-thorne-her-and-him-pornhub/ |access-date=May 5, 2020 |website=[[Decider.com|Decider]] |language=en}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, Jezebel ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ "ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ?ᱤᱧ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱳᱨᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱰᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ , ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱰᱤᱝ ᱵᱮᱝᱥᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Clark-Flory |first=Tracy |date=October 16, 2019 |title=Bella Thorne's Debut Porn Film Is a Murderous Tale of Emasculation and 'Dominant, Prominent Pussy' |url=https://jezebel.com/bella-thornes-debut-porn-film-is-a-murderous-tale-of-em-1839064280 |access-date=May 5, 2020 |website=[[Jezebel (website)|Jezebel]] |language=en-us |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928161554/https://jezebel.com/bella-thornes-debut-porn-film-is-a-murderous-tale-of-em-1839064280 |url-status=dead}}</ref> === ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ === {| class="wikitable" |+ !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱾ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |2 ᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱦᱟᱵ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2019/10/15/bella-thorne-wins-pornhub-award-x-rated-film-her-him/3990618002/|title=Former Disney star Bella Thorne wins Pornhub award for X-rated film '''Her & Him'''|last=Henderson|first=Cydney|date=October 15, 2019|work=[[USA Today]]|access-date=May 5, 2020|language=en-US}}</ref> | rowspan="2" |ᱵᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱱ |{{won}} |- | rowspan="8" |2020 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="5" |37 ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱱᱩᱭ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lincoln |first=Ross A. |date=August 14, 2019 |title=Former Disney Star Bella Thorne Makes Directorial Debut on Pornhub Short '''Her & Him''' (Video) |url=https://www.thewrap.com/former-disney-star-bella-thorne-makes-directorial-debut-on-pornhub-short-her-him-video/ |access-date=May 5, 2020 |website=[[The Wrap]] |language=en-US}}</ref> |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱠ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱾ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ |ᱮᱵᱮᱞᱞᱟ ᱫᱷᱟᱱᱡᱟᱨ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ |ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱤ ᱾ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱠᱟᱨᱴᱤ |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱩᱱᱰᱴᱨᱟᱠ |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{nom}} |- | rowspan="3" |ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱮᱥᱚ ᱥᱤᱱᱼ ᱮᱨᱟᱴᱤᱠᱼᱛᱤᱢᱮᱢ |ᱮᱵᱮᱞᱞᱟ ᱰᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱤ ᱾ |{{won}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱾ |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{nom}} |- |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾ |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{nom}} |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references group="" responsive="1"></references> [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] eeclc566vmruc4acbfoovic6cy4yt3n ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ 0 24367 200488 154776 2026-11-08T21:08:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200488 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | name = ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ | state = Vic | image = Bendigo CBD.jpg | caption = ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ | pop = 103,034 | pop_year = ᱒᱐᱒᱑ | pop_footnotes= <ref>{{Cite web |title=2021 Bendigo, Census All persons QuickStats {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/20201 |access-date=2022-06-28 |website=www.abs.gov.au}}</ref> | poprank = 19th | mintemp = 8.0 | maxtemp = 21.2 | rainfall = 510.0 | elevation = 213 | coordinates = {{coord|36|45|0|S|144|16|0|E|display=inline,title}} | est = 1851 | area = 287.4 <!-- Do not use the LGA area figure here as it is misleading --> | area_footnotes = <ref name="ABSSUAProf">{{cite web|title=2016 Census Community Profiles: Bendigo|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/2004|website=ABS Census|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|access-date=26 October 2017|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111247/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/2004|url-status=dead}}</ref> (2016 urban) | timezone = [[UTC10|AEST]] | utc = +10 | timezone-dst = [[UTC11|AEST]] | utc-dst = +11 |region=[[Loddon Mallee]]| county = [[County of Bendigo|Bendigo]] | postcode = 3550<ref>[https://auspost.com.au/postcode/3550 Bendigo Postcode] Australia Post</ref> | stategov = [[Bendigo East]] | stategov2 = [[Bendigo West]] | fedgov = [[Division of Bendigo|Bendigo]] | lga = [[City of Greater Bendigo]] | dist1 = 150 | dir1 = NW | location1 = Melbourne | dist2 = 423 | dir2 = SE | location2 = Mildura | dist3 = 98 | dir3 = NE | location3 = Ballarat }} '''ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>[https://web.archive.org/web/20110314154704/http://www.bendigo.vic.gov.au/page/page.asp?page_Id=1711&h=0 Plaque to mark Exact Centre of Victoria - 12/10/2006] City of Greater Bendigo</ref> ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱓ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱮᱸᱰᱤᱜᱳ ᱨᱮ ᱑᱐,᱙᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ABSSUA">{{Cite web|date=2020-03-25|title=Regional population, 2018-19 {{!}} Australian Bureau of Statistics|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release|access-date=2020-11-05|website=www.abs.gov.au|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱸᱰᱤᱜᱳ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱐᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<ref name="ABSLGAProf">{{cite web|title=2016 Census Community Profiles: Greater Bendigo (C)|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/LGA22620|website=ABS Census|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|access-date=26 October 2017|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026111716/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/LGA22620|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="3218.0">{{cite web|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2016: Population Estimates by Local Government Area, 2006 to 2016|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3218.02016|website=Australian Bureau of Statistics|publisher=[[Australian Bureau of Statistics]]|date=28 July 2017|access-date=26 October 2017}} Estimated resident population, 30 June 2016.</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳᱱᱤᱭᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="latrobe">{{cite web |url=http://www.atuni.com.au/1894/bendigo-campus-latrobe/ |title=Bendigo Campus, Latrobe |publisher=AtUni.com.au |date=20 June 2014 |access-date=31 March 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402110528/http://www.atuni.com.au/1894/bendigo-campus-latrobe/ |archive-date=2 April 2015}}</ref><ref name="latrobe"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱟᱡᱟ ᱫᱟᱡᱟ ᱳᱣᱩᱨᱩᱨᱟᱝ (ᱫᱟᱡᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ) ᱾<ref>{{Cite web|title=Djaara (Dja Dja Wurrung Clans Aboriginal Corporation)|url=https://djadjawurrung.com.au/|access-date=2021-06-01|language=en-AU}}</ref> ᱑᱘᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱠᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱩᱨᱩᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱣᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱮᱞ ᱚᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱳᱢᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳᱱᱟᱼᱠᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱕᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱫᱷᱩᱨᱥᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱳᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱱᱤᱭ ᱪᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱞᱰᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱣᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="forecast.id.com.au">[https://forecast.id.com.au/bendigo Welcome to the City of Greater Bendigo population forecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224202427/https://forecast.id.com.au/bendigo |date=2021-02-24 }} City of Greater Bendigo</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ=== ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱱᱰᱤᱜᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱰᱟ ᱡᱟ ᱩᱨᱨᱩᱝ (ᱰᱟᱡᱟᱨᱟ) ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱠᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱭᱚᱴᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱘᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱲᱟ ᱪᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱫᱟᱡᱚᱵᱩᱨᱩᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱘᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱚᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Ian D.|url=https://www.worldcat.org/oclc/41539940|title=Scars in the landscape : a register of massacre sites in western Victoria, 1803-1859|date=1995|publisher=Australian Institute of Aboriginal and Torres Strait Islander Studies|isbn=0-85575-281-5|location=Canberra|oclc=41539940}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} kf4asmjju0meq7jo27v176mb156xtzz ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ 0 24378 200108 193168 2026-11-08T12:43:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200108 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ | other_name = | native_name = {{native name|mi|Kirikiriroa}} | nicknames = Hamiltron, the Tron,<ref name="NZHerald10372245">{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10372245|title='Boring' Hamilton: wish you were here?|last=Spratt|first=Amanda|date=12 March 2006|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=19 March 2009|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107073134/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10372245|url-status=dead}}</ref> H-Town.<ref name="NZHerald10372245"/> Previously: the Fountain City.<ref>{{cite encyclopedia |url= http://www.TeAra.govt.nz/en/waikato-places/page-9 |title= Waikato places – Hamilton west of the river |last1=Swarbrick |first1=Nancy |encyclopedia=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand }}</ref> | settlement_type = [[Cities in New Zealand|City]] <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> | total_type = Territorial <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Hamilton_montage.jpg | imagesize = 250px | image_caption = Hamilton from Till's Lookout, from Whitiora to Fairfield Bridge, traffic on SH1, Māori Garden, Hamilton Station, city offices and WINTEC | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = Hamilton CC.PNG | mapsize1 = 180px | map_caption1 = Location of the Hamilton Territorial Authority | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = New Zealand | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Location of Hamilton, New Zealand | pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ]] | subdivision_type1 = [[Islands of New Zealand|Island]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱯ]] | subdivision_type2 = [[Regions of New Zealand|Region]] | subdivision_name2 = [[Waikato]] <!-- Politics ----------------->| government_footnotes = | government_type = | leader_title = Mayor | leader_name = [[Paula Southgate]] | leader_title1 = Deputy Mayor | leader_name1 = Angela O'Leary | leader_title2 = [[Territorial authorities of New Zealand|Territorial authority]] | leader_name2 = [[Hamilton City Council (New Zealand)|Hamilton City Council]] | established_title = <!-- Settled by the UK --> | established_date = | established_title1 = | established_date1 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | area_footnotes = <ref>{{Cite web|title=Urban Rural 2020 (generalised) – GIS {{!}} {{!}} GIS Map Data Datafinder Geospatial Statistics {{!}} Stats NZ Geographic Data Service|url=https://datafinder.stats.govt.nz/layer/104269-urban-rural-2020-generalised/|access-date=25 October 2020|website=datafinder.stats.govt.nz}}</ref> | area_total_km2 = 110.8<!--Region--> <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 110.37 | area_metro_km2 = | area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 40 | elevation_ft = 131 | elevation_max_m = | elevation_max_ft = | elevation_min_m = | elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = {{NZ population data 2018|||y}} | population_footnotes = <ref name="NZ_population_data_2018"/> | population_note = | population_total = {{NZ population data 2018|Hamilton|y}} | population_density_km2 = auto | population_urban = {{NZ population data 2018|Hamilton city|y}} | population_density_urban_km2 = auto | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Hamiltonian <!-- General information --------------->| timezone = [[Time in New Zealand|NZST]] | utc_offset = +12 | timezone_DST = NZDT | utc_offset_DST = +13 | coor_type = | coordinates = {{coord|37|47|S|175|17|E|region:NZ|display=inline,title}} | postal_code_type = Postcode(s) | postal_code = 3200, 3204, 3206, 3210, 3214, 3216 | area_code = 07 | website = [http://www.hamilton.govt.nz www.hamilton.govt.nz] <br /> [http://www.waikatoregion.govt.nz/ www.waikatoregion.govt.nz] | footnotes = | blank_name = Local [[iwi]] | blank_info = [[Tainui]] | official_name = }} '''ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱙,᱙᱐᱐ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ,<ref name="NZ_population_data_2018" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.localcouncils.govt.nz/lgip.nsf/wpg_url/Profiles-Councils-Hamilton-City-Council-main|title= Hamilton City Council|access-date=9 December 2014|publisher=Internal Affairs}}</ref> ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱝᱜᱟᱨᱩᱣᱟᱦᱤᱭᱟ, ᱟᱵᱟᱢᱩᱴᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=29 October 2020|title=Hamilton and Whanganui tie for most beautiful city in New Zealand|url=https://www.stuff.co.nz/travel/news/123240109/hamilton-and-whanganui-tie-for-most-beautiful-city-in-new-zealand|access-date=30 October 2020|website=Stuff|language=en}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱠᱤᱨᱳᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱳᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱳᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱵᱟᱛᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱠᱮᱠᱳᱦᱮ ᱟᱨ ᱚᱠᱞᱮᱱᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/SubnationalPopulationEstimates_HOTP30Jun10/Commentary.aspx|title=Subnational Population Estimates|access-date=23 January 2011}}</ref> ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱛᱚᱛᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤ ᱮᱰᱤᱼᱟᱱᱼᱠᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.opportunityhamilton.co.nz/page/pageid/2145844805/Hamilton_Facts|title=Hamilton's Economy|access-date=23 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724193817/http://www.opportunityhamilton.co.nz/page/pageid/2145844805/Hamilton_Facts|archive-date=24 July 2011|url-status=dead}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ᱜᱮᱴ ᱯᱟᱣ ᱛᱳᱨᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱮᱥ ᱠᱤᱭᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱡᱚᱱ ᱯᱷᱮᱱ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ<ref>{{cite web |title=About Hamilton |url=http://hamilton.co.nz/page/pageid/2145832768 |website=Hamilton.co.nz |publisher=[[Hamilton City Council (New Zealand)|Hamilton City Council]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220144127/http://hamilton.co.nz/page/pageid/2145832768 |archive-date=20 February 2012}}</ref> ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱩᱭᱞᱤᱭᱟᱢ ᱢᱳᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://debbiemccauleyauthor.wordpress.com/biographies/john-fane-charles-hamilton-1820-1864|title=John Fane Charles Hamilton (1820–1864)|last=McCauley, Debbie |website=tauranga.kete.net.nz|date=15 December 2012 |language=en|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002071543/http://tauranga.kete.net.nz/battles_of_gate_pa_and_te_ranga_1864/topics/show/930|archive-date=2 October 2019|url-status=live}}</ref> ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱨ ᱜᱨᱚᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱯᱮᱴᱮᱱ ᱦᱟᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱛᱨᱚ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Lynch|first=Jenna|url=http://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/8406879/Captain-Hamiltons-statue-given-to-city|title=Captain Hamilton's statue given to city|date=11 March 2013|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604220223/http://www.stuff.co.nz/waikato-times/8406879/Captain-Hamiltons-statue-given-to-city|archive-date=4 June 2019|access-date=10 March 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Smallman|first=Elton|url=http://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/106728683/captain-hamiltons-future-in-city-looks-secure|title=Captain Hamilton's future in city looks secure|work=[[Stuff (website)|Stuff]]|language=en|access-date=1 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129011239/https://www.stuff.co.nz/waikato-times/news/106728683/captain-hamiltons-future-in-city-looks-secure|archive-date=29 November 2018|url-status=live}}</ref> ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱥᱤᱱᱚᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱭᱩᱭᱤ ᱳᱭᱮᱠᱟᱴᱳ ᱴᱟᱭᱱᱩᱭ ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.rnz.co.nz/news/te-manu-korihi/418833/controversial-statue-of-captain-john-hamilton-to-be-removed-hamilton-city-council|title=Controversial statue of Captain John Hamilton to be removed – Hamilton City Council|publisher=Radio New Zealand|date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612092219/https://www.rnz.co.nz/news/te-manu-korihi/418833/controversial-statue-of-captain-john-hamilton-has-been-removed|archive-date=12 June 2020|access-date=11 June 2020|url-status=live}}</ref> ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱷᱞᱚᱭᱰ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱭᱴᱤᱢᱩ ᱢᱮᱭᱯᱤᱣ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱤᱠᱤᱨᱳᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="NZH Hamilton statue">{{cite news |last1=Neilson |first1=Michael |title=George Floyd protests: Hamilton City Council remove controversial Captain statue |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12339287 |access-date=12 June 2020 |work=[[The New Zealand Herald]] |date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612021403/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12339287 |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮ ᱯᱮᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱮᱴᱮ ᱢᱮᱨᱳᱯᱤᱠᱳ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱤᱠᱨᱤᱨᱳᱭᱟ (ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱭᱳᱨᱤ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://hamiltongardens.co.nz/collections/productive-collection/te-parapara-garden/|title=Te Parapara Garden |website=[[Hamilton Gardens]] |access-date=8 July 2021}}</ref> ᱢᱩᱥᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱩᱦᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Crosby>Crosby, Ron, The Musket Wars – A History of Inter-Iwi Conflict 1806–45, Reed, Auckland, 1999.</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱠᱟᱴᱳ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} t1c2iizpmqwb0yyvfmi5jod60q9jb3d ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 24505 200389 174676 2026-11-08T18:54:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200389 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ | name = | native_name = {{Nastaliq|ضِلع نارووال}} | native_name_lang = PK-pb | settlement_type = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur 03.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, [[ᱠᱟᱨᱛᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ|ᱠᱟᱨᱛᱟᱨ]] | image_map = Pakistan - Punjab - Narowal.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱣᱟᱞᱟ]] | founder = | seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ]] | government_footnotes = | government_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | leader_party = | leader_title = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name = ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ | leader_title1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name1 = N/A | leader_title2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ | leader_name2 = N/A | area_total_km2 = ᱒᱓᱓᱗ | population_footnotes = <ref name="2023census"/> | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_total = ᱑᱙᱕᱐᱙᱕᱔ | population_density_km2 = auto | population_urban = ᱓᱔᱙,᱐᱙᱕ (᱑᱗.᱘᱙%) | population_rural = ᱑,᱖᱐᱑,᱘᱕᱙ | demographics_type1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf |title= Literacy rate, enrolments, and out-of-school population by sex and rural/urban, CENSUS-2023}}</ref> | demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ | demographics_type2 = [[National Assembly of Pakistan|Current constituencies]] | demographics2_title1 = Constituencies | demographics2_info1 = {{bulleted list |'''NA:'''<br />[[NA-75 Narowal-I]]<br /> [[NA-76 Narowal-II]] |'''PP:'''<br />[[PP-54 Narowal-I]]<br /> [[PP-55 Narowal-II]]<br /> [[PP-56 Narowal-III]]<br /> [[PP-57 Narowal-IV]]<br />[[PP-58 Narowal-V]] }} | timezone1 = [[Time in Pakistan|PST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:00 | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | postal_code = ᱕᱑᱖᱐᱐ | area_code = ᱐᱕᱔᱒ | blank_name_sec1 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | blank_info_sec1 = | blank1_name_sec1 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = ᱓ | blank_name_sec2 = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | blank_info_sec2 = ᱔ | blank1_name_sec2 = ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ | blank1_info_sec2 = [[ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ|᱑]] | website = {{URL|narowal.punjab.gov.pk}} | demographics1_info1 = {{bulleted list|'''ᱜᱩᱴ:'''<br />(᱗᱕.᱒᱘%) |'''ᱠᱚᱲᱟ:'''<br />(᱗᱙.᱘᱙%) |'''ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ:'''<br />(᱗᱐.᱔᱙%)}} | Literacy total = }} '''ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱨ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: ضِلع نارووال), ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱟ ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱠᱚᱨᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.punjab.gov.pk/narowal|title=Narowal - Punjab Portal|access-date=15 December 2016|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185236/https://www.punjab.gov.pk/narowal|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{Cite web |title=Tehsils & Unions in the District of Narowal |url=http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=23&dn=Narowal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401143608/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=23&dn=Narowal |archive-date=2008-04-01 |publisher=National Reconstruction Bureau, Government of Pakistan}}</ref> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash" !ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ<ref>[http://www.ecp.gov.pk/content/District.html Divisions/Districts of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930093025/http://www.ecp.gov.pk/content/District.html|date=2006-09-30}} Note: Although divisions as an administrative structure has been abolished, the election commission of Pakistan still groups districts under the division names</ref> !ᱮᱨᱤᱭᱟ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²)<ref>{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, PUNJAB |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_1.pdf}}</ref> !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱒᱓) !ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (ᱦᱚᱲ/ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²) (᱒᱐᱒᱓) !ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (᱒᱐᱒᱓)<ref>{{Cite web |title=LITERACY RATE, ENROLMENT AND OUT OF SCHOOL POPULATION BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_punjab_districts.pdf}}</ref> !ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ |- |[[ᱥᱚᱠᱚᱨᱜᱚᱲ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱥᱚᱠᱚᱨᱜᱚᱲ]] |᱘᱓᱕ |᱗᱖᱙,᱓᱓᱙ |᱙᱒᱑.᱓᱖ |᱗᱖.᱒᱘% |᱒᱘ |- |[[ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ]] |᱑,᱐᱖᱕ |᱖᱘᱐,᱔᱐᱒ |᱖᱓᱘.᱘᱘ |᱗᱖.᱗᱘% |᱒᱘ |- |[[ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱞ]] |᱔᱓᱗ |᱕᱐᱑,᱒᱑᱓ |᱑,᱑᱔᱖.᱙᱔ |᱗᱑.᱗᱒% |᱒᱖ |} ==ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash" !ᱥᱚᱦᱚᱨ !ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²) !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱒᱓) !ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (ᱦᱚᱲ/ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ²) (᱒᱐᱒᱓) !ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (᱒᱐᱑᱓) |- |[[ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ]] |᱒᱐᱐ |᱑᱓᱐,᱖᱙᱒ |... |... |- |[[ᱥᱚᱠᱚᱨᱜᱚᱲ]] |... |᱑᱒᱖,᱗᱔᱒ |... |... |- |[[ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱞ]] |᱑᱐ |᱕᱒,᱖᱓᱙ |... |... |- |[[ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱥᱤᱝ]] |... |᱑᱙,᱖᱗᱑ |... |... |- |[[ᱵᱚᱰᱳᱢᱟᱞᱦᱤ]] |... |᱑᱙,᱓᱕᱑ |... |... |- |[[ᱛᱟᱞᱣᱟᱱᱰᱤ ᱵᱷᱤᱸᱰᱨᱟᱱ]] |... |᱑᱓,᱐᱐᱐ |... |... |} ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱴᱷᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱨᱫᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱠᱷᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒,᱓᱓᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{Cite news|title=Zafarwal to become tehsil on July 1|newspaper=Dawn|date=2 February 2009|url=http://archives.dawn.com/2009/02/03/nat35.htm |access-date=25 May 2010}}</ref> ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱖᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱒᱗᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱠᱚᱨᱜᱚᱲ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱒᱕᱖,᱐᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒.᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.urckarachi.org/Population%20Table-5.htm Urban Resource Centre - Population table] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513113007/http://www.urckarachi.org/Population%20Table-5.htm |date=2006-05-13 }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑.᱗᱐᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱘᱕᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙.᱙᱖%) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱘᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐.᱐᱔%) ᱾[https://web.archive.org/web/20241130090108/https://narowal.punjab.gov.pk/district_profile] ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ=== {{Historical populations |align=left |percentages=pagr |1951 |512475 |1961 |550425 |1972 |834501 |1981 |908977 |1998 |1265097 |2017 |1707575 |2023 |1950954 |footnote= Sources:<ref>{{cite web |title=Population by administrative units 1951-1998 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/1998/administrative_units.pdf |publisher = [[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> }} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕᱑% - ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱗᱙.᱔᱐% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱖᱗.᱙᱗% ᱾ ᱒᱕᱖,᱖᱕᱗ (᱑᱕.᱐᱓%) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱔᱖᱑,᱘᱗᱖ (᱒᱗.᱐᱕%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2017census">{{cite web |title=District Wise Results / Tables (Census - 2017) |url=https://www.pbs.gov.pk/census-2017-district-wise |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱘᱑,᱖᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱕᱐,᱙᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="2023census">{{cite web |date=2023 |title=TABLE 1 : HOUSEHOLDS, POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Punjab.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱒.᱒᱕% ᱦᱤᱥ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗.᱘᱙% ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱘᱒.᱑᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float = left |bars= {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|97.48}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|2.22}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.3}} }} ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱙᱗.᱔᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒.᱒᱒% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" |+ ''ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''{{efn|1941 figures are for Narowal tehsil of Sialkot district and Shakargarh tehsil of Gurdaspur district, which roughly matches present-day district borders. District was incorporated to take into account population increases during the post-independence era, which has resulted in various bifurcations of districts and tehsils across the historic [[Punjab Province (British India)|Punjab Province]] region.}} |- ! ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ! ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱑᱙᱔᱑)<ref name="Census1941">{{cite web|url=https://www.jstor.org/site/south-asia-open-archives/saoa/censusofindia1941-28216851/|title=CENSUS OF INDIA, 1941 VOLUME VI PUNJAB PROVINCE|access-date=21 August 2022}}</ref>{{rp|60}} ! ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (᱑᱙᱔᱑) !ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web |title=District Wise Results / Tables (Census - 2023) |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_9.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> !ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (᱒᱐᱒᱓) |- | [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]] | ᱒᱙᱖,᱕᱘᱒ |{{Percentage|296582|559103|2}} |᱑,᱙᱐᱑,᱖᱔᱕ |᱙᱗.᱔᱘% |- | [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]][[File:Om.svg|15px]] | ᱑᱗᱐,᱘᱘᱓ |{{Percentage|170883|559103|2}} |᱘᱓᱓ |{{Percentage|657|1707575| 2 }} |- | [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] [[File:Khanda.svg|15px]] | ᱖᱗,᱒᱖᱗ |{{Percentage|67267|559103|2}} |᱑᱒᱕ |᱐% |- | [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] [[File:Christian cross.svg|15px]] | ᱒᱔,᱑᱒᱗ |{{Percentage|24127|559103|2}} |᱔᱓,᱔᱒᱑ |{{Percentage|37910|1707575| 2 }} |- |[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱤ]] |{{N/a}} |{{N/a}} |᱔,᱔᱙᱑ |᱐.᱒% |- | ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱒᱔᱔ |{{Percentage|244|559103|2}} |᱓᱗᱙ |{{Percentage|70|1707575|2}} |- | '''ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' | ᱕᱕᱙,᱑᱐᱓ | '''{{Percentage|291505|559103|2}}''' |᱑,᱙᱕᱐,᱗᱖᱙ |'''᱑᱐᱐%''' |} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="2023 census">{{cite web|title=District Wise Results / Tables (Census - 2023)|url= https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf |website=www.pbscensus.gov.pk|publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> |label1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value1 = 94.29 |color1 = red |label2 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value2 = 3.05 |color2 = green |label3 = [[ᱢᱮᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱣᱟᱛᱤ]] |value3 = 2.28 |color3 = gold |value4=0.38|color4=grey|label4=ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ}} ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱔.᱒᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], ᱓.᱐᱕% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱟᱨ ᱒.᱒᱘% ᱫᱚ [[ᱢᱮᱣᱟᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱣᱟᱛᱤ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pakistan Census 2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/punjab/dcr/table_11.pdf}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{reflist|group=lower-alpha}} {{notelist}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20080401143608/http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=23&dn=Narowal Tehsils & Unions in the District of Narowal - Government of Pakistan] * [http://www.dawn.com/weekly/herald/herald53.htm Profile of Narowal District] {{Authority control}} {{Coord|32|13|N|74|57|E|display=title|region:PK_type:adm2nd_source:GNS-enwiki}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] g8uzeyz0xxxk7yghqfjo4mexxkzqxuw ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱤᱱ 0 24512 200088 125711 2026-11-08T12:28:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200088 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱤᱱ|image=Sensational_Janine.jpg|caption=|director=[[ᱦᱟᱱᱥ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ]]|producer=ᱜᱟᱱᱴᱟᱨ ᱚᱴᱴᱚ|writer=ᱦᱟᱱᱥ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ|based_on=''[[Josephine Mutzenbacher]]''|narrator=|starring=[[Patricia Rhomberg]]|music=ᱫᱟᱣ ᱟᱯᱯᱷᱮᱞᱵᱟᱢ|cinematography=ᱜᱟᱱᱴᱟᱨ ᱚᱴᱴᱚ|editing=|distributor=ᱦᱟᱨᱡᱚᱜᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢᱮᱟᱦ|released=᱑᱙᱗᱖|runtime=᱙᱔ ᱴᱤᱯᱤᱡ|country=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]]|language=ᱜᱟᱨᱢᱟᱱ|budget=}} '''''ᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱟᱱ ᱡᱮᱱᱟᱭᱤᱱ''''' (German: Josefine Mutzenbacher. wie sie wirklich war - ᱑) ᱾ ᱴᱮᱞᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ [[ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱨ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ]] ᱠᱚᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟᱼᱥᱮᱠᱥ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱥ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱱᱟᱶᱟᱱ ''ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱢᱩᱴᱡᱮᱱᱵᱟᱪᱟᱨ'' ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ''ᱯᱷᱤᱱᱼᱰᱤᱼᱥᱤᱠᱮᱞ'' ᱵᱷᱤᱱᱟᱹᱥ ᱠᱳᱨᱴᱤᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Category:Articles containing German-language text]] == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ == ᱥᱮᱱᱥᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱮᱱᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱦᱮᱱᱥ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱮᱴᱨᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱜ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Heidi">{{Cite web |last=Musketier Media staff |date=22 May 2009 |title=Heidi, das Luder von der Alm |trans-title=Heidi, the bitch from the Alm |url=http://www.tv-kult.com/kritiken/670-heidi-das-luder-von-der-alm.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227072419/http://www.tv-kult.com/kritiken/670-heidi-das-luder-von-der-alm.html |archive-date=27 December 2013 |access-date=23 September 2013 |website=TV Kult |language=de}}</ref> ᱥᱮᱥᱮᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱡᱮᱱᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱤᱡᱽ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Klassiker">{{Cite web |date= |title=JOSEFINE MUTZENBACHER ...WIE SIE WIRKLICH WAR - Teil 1 |trans-title=Josefine Mutzenbacher ... as she really was – Part 1 |url=http://www.pornoklassiker.de/josephine_mutzenbacher.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095634/http://www.pornoklassiker.de/josephine_mutzenbacher.htm |archive-date=4 March 2016 |access-date=23 September 2013 |language=de}}</ref> ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱤᱡᱽ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱥᱟᱵ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱮᱹᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱯᱷᱨᱟᱣ ᱨᱤᱱᱛᱷᱮᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱳᱨᱟᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱼᱯᱷᱚᱞᱟᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱼᱵᱮᱥᱤᱠ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱽᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱨᱴᱤᱥᱟᱱ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="EGAFD2">{{Cite web |date= |title=Josefine Mutzenbacher ... wie sie wirklich war 1. Teil |url=http://www.egafd.com/films/details.php/id/j00024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912010216/http://www.egafd.com/films/details.php/id/j00024 |archive-date=12 September 2013 |access-date=23 September 2013 |website=The European Girls Adult Film Database |language=en}}</ref> == ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ == ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱵᱟᱵᱟᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱭᱟ ᱟᱡᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱼᱵᱩᱴᱩᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱳᱨᱟᱡᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱟᱡᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱳᱦᱚᱭ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ 69 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱲᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱜᱮ ᱥᱟᱹᱲᱚᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱨᱟᱶ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ باورچی ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱵᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱳᱱᱡᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱨ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱢᱳᱱᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱨᱟᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱪᱮᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱜ ᱱᱤᱱᱛᱤᱵᱚᱭ ᱩᱱᱤ ᱡᱳᱜᱥᱟᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱡᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱭᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱨᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱷᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱴᱟᱹᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱨᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱵᱽ ᱛᱮ ᱥᱩᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱤᱞᱤᱝᱜᱟᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱥᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱥᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱮᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱨᱮᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱤᱨᱤᱞ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱲᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱜᱮ ᱥᱟᱹᱲᱚᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱨᱟᱶ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱩᱠ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱵᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱳᱱᱡᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱨ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱵᱩᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ , ᱩᱱ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱾ == ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ == * ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱢᱩᱴᱡᱮᱱᱵᱟᱪᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱳᱢᱵᱟᱨᱜ ᱾<ref name="EGAFD2"/> * ᱥᱮᱯ ᱜᱱᱤᱭᱤᱥᱞ (ᱥᱮᱯ ᱜᱳᱱᱤᱭᱤᱥᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱦᱟᱨᱰ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱚᱨᱮᱱ ]<ref name="EGAFD2" /><sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;&#x20;&#x1C7E;</sup> * ᱡᱳᱥᱤᱯᱷᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱛᱡᱳᱯᱷ ᱠᱞᱟᱣᱥᱮᱱ ᱾<ref name="EGAFD2" /> * ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱢᱮᱱ ᱦᱳᱨᱟᱠ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤ ᱵᱚᱠᱱᱟᱨ ᱾<ref name="EGAFD2" /> * ᱢᱟᱨᱮᱥᱤ , ᱨᱟᱡᱚᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱡᱤᱛ ᱡᱟᱢᱩᱞᱳ ᱾<ref name="EGAFD2" /> * ᱯᱨᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱴᱟᱨ ᱦᱚᱞᱡᱚᱢᱩᱞᱟᱨ<ref name="EGAFD2" /> * ᱡᱮᱹᱱᱡᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱼᱯᱷᱨᱟᱥᱚᱱ ᱢᱳᱨᱮᱞ , ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱚᱥᱴᱟ ᱾<ref name="EGAFD2" /> * ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱰᱜᱟᱨ ᱳᱭᱮᱱᱡᱮᱞ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ]<ref name="EGAFD2" /><sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;&#x20;&#x1C7E;</sup> == ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱢ ᱦᱳᱞᱤᱰᱮᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ "ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟᱱᱤᱡ ᱢᱟᱰᱟᱢ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱤᱱ ᱢᱩᱴᱡᱮᱱᱵᱮᱪᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱮᱱᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤ" ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ "ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱮᱰᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱱᱟᱞ'' ᱥᱮᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱡᱮᱱᱤᱱ ᱫᱚ " [[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱮᱱᱴᱚᱞᱮᱴᱤᱠ]] ᱯᱟᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱮᱠᱥᱼᱨᱮᱴᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ''ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱞᱴ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , " ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Heidi"/> ''ᱯᱳᱨᱱᱳᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ " ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ " ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Klassiker"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 76n5ng70vjoz4ykqaa4f49us5wfjtwi ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ 0 24517 200388 125838 2026-11-08T18:54:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200388 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ |official_name = |native_name = {{nq|نارووال}} |settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ |nickname = |motto = |image_skyline = NarowalPark.jpg |caption = Faiz Ahmed Park |image_flag = |flag_link = |flag_size = |image_shield = |shield_link = |shield_size = |image_map = |map_caption = |pushpin_map = Punjab Pakistan#Pakistan |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = [[Countries of the world|Country]] |subdivision_name = {{PAK}} |subdivision_type1 = [[Provinces of Pakistan|Province]] |subdivision_name1 = {{flagicon|Punjab, Pakistan}} [[Punjab (Pakistan)|Punjab]] |subdivision_type2 = [[Divisions of Pakistan|Division]] |subdivision_name2 = [[Gujranwala Division|Gujranwala]] |subdivision_type3 = [[Districts of Pakistan#Punjab|District]] |subdivision_name3 = [[Narowal District|Narowal]] |unit_pref = Metric |area_magnitude = |area_total_km2 = 200 |area_metro_km2 = |area_urban_km2 = |elevation_m = |population_note = |population_as_of = 2017 |population_total = 103,067 |population_density_km2 = |population_urban = |population_metro = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_footnotes = |timezone = [[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset = +5 | postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] | postal_code = 51600 |area_code = 0542 |website = http://www.narowal.gop.pk/ |coordinates = {{Coord|32|6|0|N|74|52|29|E|type:city_region:PK|display=inline,title}} }} '''ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱱᱳᱣᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web| url=https://www.politicpk.com/narowal-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/| title=Narowal District Population of Cities, Towns and Villages 2017–2018| date=2018-05-23| access-date=2019-10-21| archive-date=2019-10-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20191021091033/https://www.politicpk.com/narowal-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/| url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱱᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱮᱱᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱤᱢᱮᱞ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟᱱ ᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱫᱟᱨᱵᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵ ᱠᱟᱨᱛᱟᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱑° ᱕᱕' ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱒° ᱓᱐' ᱟᱞᱴᱤᱴᱤᱜᱩᱰ ᱟᱨ ᱗᱔° ᱓᱕' ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕° ᱒᱑' ᱞᱚᱝᱜᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱚᱴ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱷᱩᱯᱩᱨᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱫᱟᱥᱯᱩᱨ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱸᱫᱟᱨ ᱱᱟᱨᱳ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱮᱱᱰᱼᱞᱳᱨᱰ ᱱᱟᱨᱳ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱡᱳᱣᱟ ᱳ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱱᱤᱭᱳᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱚᱰᱮᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱸᱥ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱚᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱱᱟᱨᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱘᱐% ᱦᱚᱲ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ko1h9zierqlyzt9yylx56mz7t14nqcm ᱮᱵᱽᱵᱤᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱥ 0 24551 200282 125737 2026-11-08T16:47:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 4 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200282 wikitext text/x-wiki '''ᱮᱵᱽᱵᱤ ᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ ᱰᱚᱴ ᱠᱳᱢ''' (ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱮᱵᱤ ᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨᱥ''') ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱭᱩᱰ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱞᱮᱥᱵᱮᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱞ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ' ᱱᱟᱪᱟᱨᱟᱞ ' ᱨᱤᱴᱤᱞᱤᱴᱤᱼᱵᱮᱹᱰ ᱯᱳᱨᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="About">{{Cite web |title=About the Site |url=https://www.abbywinters.com/main.php?page=AboutAbby |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216112422/http://abbywinters.com/main.php?page=AboutAbby |archive-date=16 February 2009 |access-date=2009-11-17 |publisher=Abbywinters.com}}</ref><ref name="asacp">{{Cite web |title=Abbywinters.com Upgrades to Become ASACPs Newest Title Sponsor |url=http://www.asacp.org/page.php?content=news&item=479 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911013905/http://www.asacp.org/page.php?content=news&item=479 |archive-date=11 September 2007 |access-date=2007-08-28 |publisher=ASACP}}</ref> ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ' ᱥᱳᱞᱳ ' ' ᱜᱤᱨᱞᱼᱜᱤᱨᱞ ' ᱟᱨ ' ᱤᱱᱴᱤᱢᱮᱴ ᱢᱳᱢᱮᱱᱴᱥ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱮᱭᱟ ' ᱢᱤᱱᱤᱼᱥᱟᱭᱤᱴ ' ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="wired">{{Cite web |last=Lynn |first=Regina |date=2 January 2008 |title=Real Sex Tantalizes as Processed Porn Gets Boring |url=https://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091207204305/http://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |archive-date=7 December 2009 |access-date=2009-11-16 |publisher=Wired}}</ref> ᱟᱵᱽᱵᱤ ᱣᱤᱱᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱣᱟᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱚᱜᱟ, ᱮᱨᱚᱵᱤᱠᱥ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱮᱞ, ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱹᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ , ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱭᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾{{Spaced en dash}}{{Spaced en dash}}<ref name="wired">{{Cite web |last=Lynn |first=Regina |date=2 January 2008 |title=Real Sex Tantalizes as Processed Porn Gets Boring |url=https://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091207204305/http://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |archive-date=7 December 2009 |access-date=2009-11-16 |publisher=Wired}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLynn2008">Lynn, Regina (2 January 2008). [https://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 "Real Sex Tantalizes as Processed Porn Gets Boring"]. Wired. [https://web.archive.org/web/20091207204305/http://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 Archived] from the original on 7 December 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 November</span> 2009</span>.</cite></ref><ref name="village" /> ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱᱼᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱼᱰᱤᱯᱷᱤᱱᱤᱥᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱴᱳᱯᱷᱳᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ " ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ " ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱮᱨᱡᱤᱠᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱳᱭᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="wired" /><ref name="village">{{Cite web |title=Australian Girls with Pubic Hair Reclaim Amateur Porn |url=http://www.villagevoice.com/screens/0820,australian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn,442797,28.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html |archive-date=5 September 2008 |access-date=2009-11-17 |publisher=The Village Voice}}</ref><ref name="vegas">{{Cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/|title=It's porn, it's business, it's legit|last=Brown|first=Joe|date=11 January 2008|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115042446/http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/|archive-date=15 November 2009|publisher=[[Las Vegas Sun]]}}</ref> ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱮᱠᱟᱯ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱯᱩᱵᱤᱠ ᱦᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱪ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="wired" /><ref name="vegas" /><ref name="village" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱚᱝ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ) ᱨᱤᱴᱤᱪᱩᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=What do you do to these images, anyway? |url=https://www.abbywinters.com/main.php?page=wiki&id=WhatProcessing |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061029224827/http://www.abbywinters.com/main.php?page=wiki&id=WhatProcessing |archive-date=29 October 2006 |access-date=2009-11-17 |publisher=Abbywinters.com}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱵᱤᱩᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱥ ڈاᱴ ᱠᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ 30,000 ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱵᱤᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="vegas">{{Cite news|url=http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/|title=It's porn, it's business, it's legit|last=Brown|first=Joe|date=11 January 2008|access-date=2009-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20091115042446/http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/|archive-date=15 November 2009|publisher=[[Las Vegas Sun]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBrown2008">Brown, Joe (11 January 2008). [http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/ "It's porn, it's business, it's legit"]. [[ᱞᱟᱥ ᱵᱷᱮᱜᱟᱥ ᱥᱩᱱ|Las Vegas Sun]]. [https://web.archive.org/web/20091115042446/http://www.lasvegassun.com/news/2008/jan/11/its-porn-its-business-its-legit/ Archived] from the original on 15 November 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 November</span> 2009</span>.</cite></ref><ref name="hun">{{Cite web |last=Moor |first=Keith |date=16 June 2009 |title=Director quizzed over production of graphic movies |url=http://www.heraldsun.com.au/news/g-media-garion-hall-quizzed-over-production-of-porn-films/story-e6frf7jo-1225783376594 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525050802/http://www.heraldsun.com.au/news/g-media-garion-hall-quizzed-over-production-of-porn-films/story-e6frf7jo-1225783376594 |archive-date=25 May 2014 |access-date=2009-06-16 |website=Herald Sun |publisher=www.news.com.au}}</ref> ᱮᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ , ᱮᱵᱤ ᱩᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ 65% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="village">{{Cite web |title=Australian Girls with Pubic Hair Reclaim Amateur Porn |url=http://www.villagevoice.com/screens/0820,australian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn,442797,28.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html |archive-date=5 September 2008 |access-date=2009-11-17 |publisher=The Village Voice}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html "Australian Girls with Pubic Hair Reclaim Amateur Porn"]. The Village Voice. Archived from [http://www.villagevoice.com/screens/0820,australian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn,442797,28.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html |date=2008-09-05 }} on 5 September 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2009</span>.</cite></ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ , ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱮᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ , ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱱᱮᱲᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱰᱟᱞᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="About"/> ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 18 ᱠᱷᱚᱱ 25 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="village">{{Cite web |title=Australian Girls with Pubic Hair Reclaim Amateur Porn |url=http://www.villagevoice.com/screens/0820,australian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn,442797,28.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html |archive-date=5 September 2008 |access-date=2009-11-17 |publisher=The Village Voice}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html "Australian Girls with Pubic Hair Reclaim Amateur Porn"]. The Village Voice. Archived from [http://www.villagevoice.com/screens/0820,australian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn,442797,28.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905015802/http://www.villagevoice.com/screens/0820%2Caustralian-girls-with-pubic-hair-reclaim-amateur-porn%2C442797%2C28.html |date=2008-09-05 }} on 5 September 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2009</span>.</cite></ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ , ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ , ᱮᱵᱤ ᱩᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱜᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱾<ref name="wired">{{Cite web |last=Lynn |first=Regina |date=2 January 2008 |title=Real Sex Tantalizes as Processed Porn Gets Boring |url=https://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091207204305/http://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 |archive-date=7 December 2009 |access-date=2009-11-16 |publisher=Wired}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFLynn2008">Lynn, Regina (2 January 2008). [https://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 "Real Sex Tantalizes as Processed Porn Gets Boring"]. Wired. [https://web.archive.org/web/20091207204305/http://www.wired.com/culture/lifestyle/commentary/sexdrive/2008/01/sexdrive_0201 Archived] from the original on 7 December 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 November</span> 2009</span>.</cite></ref><ref name="village" /> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱵᱚᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ / ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱨᱳᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱮ ᱾ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮ , ᱵᱟᱝᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱷᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱜᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱟᱨ [[ᱭᱚᱜᱟ|ᱡᱳᱜᱟ]] ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱜᱟᱦᱚᱯ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nude Girls: Yoga Girls - Girl-girl Fun &#124; abbywinters.com |url=https://www.abbywinters.com/shoot/yoga_girls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095855/http://www.abbywinters.com/shoot/yoga_girls |archive-date=22 December 2015 |access-date=4 October 2016}}</ref> ᱮᱵᱤ ᱩᱭᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱚᱞᱴᱨᱮᱵᱷᱤᱭᱩᱹᱥ ڈاᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ , ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ 1,485 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 500,000 ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ 5,459 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Abby Winters Review - Adult Reviews |url=https://www.adultreviews.com/review/amateur/abby-winters.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501222350/https://www.adultreviews.com/review/amateur/abby-winters.html |archive-date=1 May 2019 |access-date=1 May 2019}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱯᱞᱳᱰ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="village" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]] h73b9uznlhh6zasmpl9sdgd6ur77rds ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24621 200494 147610 2026-11-08T21:21:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200494 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = File:Bhanjpur Station.jpg | image_caption = | address = [[ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ]],[[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | elevation = 49m | coordinates = {{coord|21.956654|86.734469|format=dms|display=inline,title}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = Standard (on ground) | platform = ᱒ | tracks = ᱒ | parking = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = VZR | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ}} }} | owned = ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = | map_type = India#India Odisha | map_dot_label = ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 }} '''ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱚᱫᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''VZR''' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/departures/bhanjpur-vzr/9371| title=VZR/Bhanjpur| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=VZR| title=VZR:Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018 Division : Kharagpur| website=Raildrishti| access-date=2023-09-13| archive-date=2025-01-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20250123053904/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=VZR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=VZR| title=VZR/Bhanjpur| website=Raildrishti| access-date=2023-09-13| archive-date=2025-01-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20250123054031/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationTimeTable.jsp?stncode=VZR| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-to-upgrade-puri-railway-station-full-list-of-trains-temporarily-cancelled-short-terminated/1308311/| title=Indian Railways to upgrade Puri railway station; full list of trains temporarily cancelled, short-terminated| website=Financial Express}}</ref> ==ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== * [[ᱥᱤᱢᱞᱤᱯᱟᱲ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] oofti8cpojqm69dr4ayn2bpjskukhdj ᱦᱟᱵᱚᱞᱫᱟᱨ 0 24680 200125 126180 2026-11-08T12:57:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200125 wikitext text/x-wiki {{Infobox military rank | name = ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ | native_name = | image = {{nobreak|[[File:India-Army-OR-6.svg|80px]] [[File:03.Pakistan Army-SGT.svg|80px]]}} | image_size = | alt = | caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ | image2 = | image_size2 = | alt2 = | caption2 = | image3 = | image_size3 = | alt3 = | caption3 = | country = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}<br />{{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}} | service branch = ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ | abbreviation = | rank group = [[:en:Enlisted rank|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ]] | rank = | NATO rank = | Non-NATO rank = | pay grade = | formation = | abolished = | higher rank = [[:en:Junior commissioned officer|ᱱᱟᱭᱮᱠ ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ]] | lower rank = [[ᱱᱟᱭᱮᱠ (ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱩᱫᱟᱹ)|ᱱᱟᱭᱮᱠ]] | equivalents = [[ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ]]<br />[[ᱫᱚᱯᱷᱟᱫᱟᱨ]] | history = }} '''ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ''' ᱥᱮ '''ᱦᱟᱵᱚᱞᱫᱟᱨ''' ([[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱᱤ]]: हविलदार ᱥᱮ हवलदार (ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ), حوالدار (ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ-ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱵᱷᱮᱞᱮᱨᱤ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱯᱷᱫᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾‍ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱨᱡᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱪᱮᱣᱨᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱭᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ", ᱟᱨᱵᱤ حواله ("ᱪᱟᱨᱡ", "ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ") ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ دار (dâr, "ᱵᱷᱟᱨᱤᱡ") "ᱢᱩᱬᱩᱛ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱨᱜᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱡᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ==ᱵᱚᱦᱟᱞ== ===ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ=== ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]]<ref name=ranks/> ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱩᱣᱟᱨᱴᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ CQMH ᱟᱨ CHM ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮᱭ ᱞᱟᱦᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=ranks/> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianarmy.nic.in/Site/RTI/rti/DSR/DSR_VOLUME_1/CHAPTER_04/53.htm |title=JCOs, WOs, OR AND NON-COMBATANTS (ENROLLED) |access-date=2015-12-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109212304/http://indianarmy.nic.in/Site/RTI/rti/DSR/DSR_VOLUME_1/CHAPTER_04/53.htm |archive-date=2014-11-09 }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱨᱮᱝᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮ.ᱥᱤ.ᱳ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=havildar/><ref name=ranks/><ref>{{cite web|url=http://aftkolkata.nic.in/upload/court/Court-54.pdf|title=Info|website=aftkolkata.nic.in|access-date=2020-07-18|archive-date=9 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209150232/http://aftkolkata.nic.in/upload/court/Court-54.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | title=Rules of the Raj hindering havildars' promotion | publisher=The New Indian Express | url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article283262.ece | author=M K Sunil Kumar | orig-year=21 November 2010 | date=16 May 2012 | access-date=4 December 2014 | archive-date=10 August 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150810105154/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article283262.ece | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indianarmy.gov.in/writereaddata/documents/psdte311212.pdf |title=Data |website=www.indianarmy.gov.in |access-date=2020-07-18 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034548/http://www.indianarmy.gov.in/writereaddata/documents/psdte311212.pdf |url-status=live }}</ref> [[File:Company Quartermaster Havildar.gif|60px]]ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ (CQMH), ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱴᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱬᱵᱮᱫ ᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱳᱠᱟ ᱠᱩᱞ ᱮᱢᱵᱽᱞᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=ranks>{{cite web|title=India Military Ranks|url=http://orbat.com/site/ranks/india.html|publisher=Ravi Rikhye|access-date=19 January 2014|date=28 April 2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728185238/http://orbat.com/site/ranks/india.html|archive-date=28 July 2013}}</ref> [[File:Company Havildar Major.gif|60px]]ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ (CHM) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱱ-ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱳᱠᱟ ᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=ranks/> [[File:Regimental Quartermaster Havildar.gif|60px]]ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ (RQMH) ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=ranks/> [[File:Regimental Havildar Major.gif|60px]]ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ (RHM) ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name=ranks/> ===ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ=== ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱩᱣᱟᱨᱴᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ, ᱵᱮᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱟᱨᱴᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ [[File:04.Pakistan_Army-SSG.svg|60px]] ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱦᱚᱵᱤᱞᱫᱟᱨ [[File:05.Pakistan_Army-SFC.svg|60px]] ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[File:06.Pakistan_Army-MSG.svg|60px]] ᱵᱮᱴᱟᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱳᱣᱟᱨᱴᱤᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ [[File:07.Pakistan_Army-SGM.svg|60px]] ᱵᱮᱴᱚᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ ᱢᱟᱨᱡᱚᱨ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== t9kk8ssomdm3vlbn0m001qsusud587e ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ 0 24696 200182 126258 2026-11-08T14:05:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200182 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ | native_name = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]- ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ<br> [[:en:IAST|IAST]]: Rāysīnā Kī Pahāṛī | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = [[:en:Lutyens' Delhi|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱩᱴᱤᱭᱮᱱ]] | image_skyline = New Delhi government block 03-2016 img5.jpg | image_alt = | image_caption = ᱵᱷᱤᱡᱚᱭ ᱪᱷᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱤᱡᱚᱭ ᱪᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱱᱮ ᱠᱚᱭᱚᱜᱟᱭ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱸᱜᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱢᱯᱩ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ | pushpin_map = India New Delhi | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Delhi, India | coordinates = {{coord|28.614|77.205|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[:en:States and territories of India|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱟᱜᱟ]] | subdivision_name1 = [[:en:Delhi|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | subdivision_type2 = [[:en:List of districts in India|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[:en:New Delhi|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | subdivision_name3 = [[:en:New Delhi|ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = | official_name = }} '''ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ''' (IAST: RAISINA PHAHARIY) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ'' ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ , ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱚᱲᱟᱜ , ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱟᱜ]] ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱾<ref name="The might of raisina hill">{{Cite web |title=The might of Raisina Hill |url=http://www.indianexpress.com/news/the-might-of-raisina-hill/946115/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108223033/http://www.indianexpress.com/news/the-might-of-raisina-hill/946115/ |archive-date=8 January 2014 |access-date=18 July 2012}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goyal |first=Shikha |date=8 March 2017 |title=20 amazing facts about the Rashtrapati Bhavan |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/20-amazing-facts-about-rashtrapati-bhavan-1467780382-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110124607/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/20-amazing-facts-about-rashtrapati-bhavan-1467780382-1 |archive-date=10 November 2021 |access-date=14 July 2022 |website=jagranjosh.com |publisher=[[Jagran Prakashan Limited]]}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱛᱷᱮᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱟᱞ ᱵᱷᱤᱥᱛᱟ ᱨᱤᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱡᱚᱠ|ᱥᱮᱱᱴᱟᱨᱟᱞ ᱵᱷᱤᱥᱛᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱼᱯᱤᱼᱯᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱯᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱮᱠᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱛᱷᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱑᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱑᱕ ᱮᱠᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱱᱼᱢᱳᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=Dec 18, 2020 |title=Central Vista: PM residence to have 10 buildings; sources say no question of dropping proposed PMO {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/central-vista-pm-residence-to-have-10-buildings-sources-say-no-question-of-dropping-proposed-pmo/articleshow/79800005.cms |access-date=2022-10-31 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ , ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱚᱛᱷᱚᱯᱚᱨᱮᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ' ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ' ᱫᱚ {{Cvt|266|m|ft}} ᱢᱤᱴᱟᱨ (873 ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱤᱸᱥ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭ {{Cvt|18|m|ft}} ᱢᱤᱴᱟᱨ (59 ) ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱼᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱜᱼᱡᱩᱠᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱜᱼᱡᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱻᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟᱣᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == jqo1y236fhl7iwl4s10o0jtsrlr5ky5 ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱥᱟ 0 24822 200413 159871 2026-11-08T19:11:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200413 wikitext text/x-wiki ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱥᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱨᱟᱢ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨ ᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱰᱚᱞ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ) ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱯᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Nehru Memorial Government College Mansa - About Us |url=https://nmgcmansa.ac.in/about |access-date=2023-07-30 |website=nmgcmansa.ac.in |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730085718/https://nmgcmansa.ac.in/about |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱳᱨᱥ== {| class="wikitable sortable" |- !! style="background-color:#B2DFDA" | ᱠᱳᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! style="background-color:#B2DFDA" | ᱚᱠᱛᱚ !! style="background-color:#B2DFDA" | ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ/ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- |'''ᱮᱢ.ᱮ. ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ''' |᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ |ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- | '''ᱮᱢ.ᱮ. ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ''' | ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- | '''ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ.''' | ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- | '''ᱵᱤ.ᱮ.''' | ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- | '''ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱮ.''' | ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |- | '''ᱯᱤ.ᱡᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.ᱮ.''' | ᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ | ᱥᱮᱢᱤᱥᱴᱟᱨ |} [https://web.archive.org/web/20230730090822/https://nmgcmansa.ac.in/courses-details ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20230921194808/https://nmgcmansa.ac.in/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [https://online.nmgcmansa.ac.in ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== fsit85js5o3gf3x55wtbc1e5giaoro3 ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24938 200313 130881 2026-11-08T17:26:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200313 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|25px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Patliputra Railway Station.jpg | image_caption = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | address = ᱡᱚᱜᱚᱛ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ, ᱨᱩᱠᱟᱱᱯᱩᱨᱟ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] – ᱘᱐᱐᱐᱒᱕ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|25|37|14|N|85|4|6|E|display=inline}} | elevation = {{convert|58|m|ft}} | line = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ–ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱯᱮᱦᱞᱮᱡᱟᱜᱷᱟᱴ–ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ-ᱥᱤᱣᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | structure = Standard (on ground station) | platform = ᱕ | tracks = ᱕<ref name="tracks">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1130104/jsp/bihar/story_16399785.jsp#.UfAFf4GDk9s | title=April date for station debut | publisher=The Telegraph (Calcutta) | access-date=24 July 2013 | author=AMIT BHELARI | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20130724015610/http://www.telegraphindia.com/1130104/jsp/bihar/story_16399785.jsp#.UfAFf4GDk9s | archive-date=24 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕<ref>{{cite web |author=Patna: Dec 16, 2015, DHNS |url=http://www.deccanherald.com/content/517769/travelling-train-bluru-patna-check.html |title=Travelling by train from B'luru to Patna? Check the terminating railway station |publisher=Deccanherald.com |access-date=2015-12-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112817/http://www.deccanherald.com/content/517769/travelling-train-bluru-patna-check.html |archive-date=22 December 2015 |df=dmy-all }}</ref> | closed = | rebuilt = | electrified = 2013<ref>{{cite web | url=http://www.irfca.org/docs/electrification-history.html | title=History of Electrification | publisher=CORE (Central Organisation for Railway Electrification) | work=information published by CORE (Central Organisation for Railway Electrification) | access-date=1 April 2012}}</ref> | ADA = | code = PPTA | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = {{rwd|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | services = {{Adjacent stations |system1=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ|header1=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |line2=ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ–ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|left2=ᱵᱷᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|right2=|note-mid2=Towards [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] [[File:16 cardinal points SE.png|15px|link=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |line3=ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|left3=|right3=ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ|note-mid3=[[File:16 cardinal points SW.png|15px|link=ᱫᱤᱞᱞᱤ]] }} | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India#India Bihar | map_alt = | map_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ '''PPTA''') ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱨᱩᱠᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/illegal-bldgs-flourish-near-patliputra-jn/articleshow/100736209.cms?from=mdr|title=Illegal bldgs flourish near Patliputra Jn}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/road-to-patliputra-jn-unsafe-at-night/articleshow/101077627.cms|title=Road to Patliputra Jn unsafe at night}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patliputra-railway-station-not-yet-functional/articleshow/23549227.cms |title=Patliputra railway station not yet functional – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-10-05 |access-date=2015-12-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516124735/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patliputra-railway-station-not-yet-functional/articleshow/23549227.cms |archive-date=16 May 2018 |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ–ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/frontpage/story_67415.jsp#.VwA1p5x97IU|title=Million dreams|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414163358/http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/frontpage/story_67415.jsp#.VwA1p5x97IU|archive-date=14 April 2016|df=dmy-all}}</ref> [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131026/jsp/bihar/story_17496386.jsp#.UmtgSHAjwZo|title=Green flag for station|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630103422/http://www.telegraphindia.com/1131026/jsp/bihar/story_17496386.jsp#.UmtgSHAjwZo|archive-date=30 June 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱓᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.telegraphindia.com/1130830/jsp/bihar/story_17288321.jsp#.UiYs7oGDk9s Dream station debut] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006142255/http://www.telegraphindia.com/1130830/jsp/bihar/story_17288321.jsp |date=6 October 2014 }} ''Calcutta Telegraph''. Retrieved 30 August 2013</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱤ ᱨᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/forget-junction-till-lok-sabha-polls-patliputra-station-embroiled-in-politics-among-residents-state-government-and-railways/cid/228633|title=Forget junction till Lok Sabha polls - Patliputra station embroiled in politics among residents, state government and railways}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/politics/patnas-marginalised-community-still-awaits-basic-amenities-1156483.html |title=Patna's marginalised community still awaits basic amenities |publisher=IBNLive |access-date=2015-12-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130122020/http://www.ibnlive.com/news/politics/patnas-marginalised-community-still-awaits-basic-amenities-1156483.html |archive-date=30 November 2015 |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, {{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ}}, {{stnlnk|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ}}, {{stnlnk|ᱜᱩᱞᱡᱟᱨᱵᱟᱜᱽ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ}} ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ–ᱥᱟᱶ–ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ, ᱫᱤᱜᱷᱟ–ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ–ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Hindustan Times">{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/India-S-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx |title=India's longest rail-cum-road bridge to come up in Bihar |work=Hindustan Times |date=2009-10-12 |access-date=2012-03-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023152514/http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx |archive-date=23 October 2010 |df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱔.᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒.᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ–ᱥᱟᱶ–ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund | archive-url=https://web.archive.org/web/20120105053237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund | url-status=dead | archive-date=5 January 2012 | work=[[The Times of India]] | title=Digha bridge cost likely to jump by Rs 3,000 cr | date=3 July 2011}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[File:Digha pahleja rail road bridge.png|thumb|left|400px|ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ]] ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱜᱷᱟ-ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ-ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ<ref name="Hindustan Times"/> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱚᱰ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2020}} === ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ === ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱷᱩᱴ ᱳᱵᱚᱨᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2020}} === ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ === ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (RSDC) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱟᱱᱴ, ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name=RSDC>{{cite news|title=Railways to set up body to develop stations|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/patna/31049817_1_passenger-amenities-railway-plan-rail-land-development-authority|archive-url=https://archive.today/20121209011516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/patna/31049817_1_passenger-amenities-railway-plan-rail-land-development-authority|url-status=dead|archive-date=9 December 2012|access-date=27 April 2012|newspaper=[[The Times of India]]|date=11 Feb 2012}}</ref> ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱸᱠᱤᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱞᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱑.᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] *[[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] {{Wikivoyage-inline|ᱯᱟᱴᱱᱟ}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{wikivoyage|ᱯᱟᱴᱱᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] bewbip2p8hfm0ssscpra5j2eelzyrd3 ᱨᱟᱢ ᱵᱟᱵᱩ 0 25036 200172 189729 2026-11-08T13:54:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200172 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian track athlete}} {{Infobox sportsperson | name = Ram Baboo | image = | image_size = | caption = | birth_name = | fullname = | nationality = [[India]]n | residence = | birth_date = | birth_place = Bahuara village, [[Sonbhadra district|Sonbhadra]], [[Uttar Pradesh]]<ref>{{citation|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sonebhadra/asian-games-2023-sonbhadra-s-rambabu-and-manju-rani-pair-won-bronze-medal-in-walking-race-2023-10-04|title=Race walkers from Sonbhadra, UP won Asian Games medal|website=Amarujala|date=2023-10-04}}</ref> | death_date = | death_place = | height = | weight = | country = [[India]] | sport = [[Sport of athletics|Athletics]] | event = 35 kilometres race walk<br>Race walk mixed team | pb = 2:29.56 {{abbr|[[National Records|NR]]}}<ref>{{citation|url=https://www.ndtv.in/othersports/asian-games-bronze-medal-to-manju-rani-ram-babu-racewalk-at-asian-games-2023|title=National Record holder Ram Baboo win medal|date=2023-10-04|website=NDTV India}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | club = | coach = | alma_mater = | retired = | olympics = | highestranking = | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Athletics at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Athletics at the 2022 Asian Games – Mixed team 35 kilometres race walk|Mixed 35 km race walk]]}} }}'''ᱨᱟᱢ ᱵᱟᱵᱩ '''ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://info.hangzhou2022.cn/resAG2022-/pdf/AG2022-/ATH/AG2022-_ATH_C73X_ATHX35KMWALK----------FNL-000100--.pdf|title=Asian Games Results|publisher=Asian Games, Hangzhou 2022|date=2 October 2023|access-date=2 October 2023|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004092629/https://info.hangzhou2022.cn/resAG2022-/pdf/AG2022-/ATH/AG2022-_ATH_C73X_ATHX35KMWALK----------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="NDTVSports.com 2023 b171">{{cite web | title=From Daily Wage Labourer To Asian Games 2023 Medalist: Ram Baboo's Fascinating Story Asian Games News | website=NDTVSports.com | date=6 Oct 2023 | url=https://sports.ndtv.com/asian-games-2023/from-daily-wage-labourer-to-asian-games-2023-medalist-ram-baboos-fascinating-story-4453306#pfrom=home-ndtv_asiangames2023 | access-date=6 Oct 2023 | archive-date=6 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231006200401/https://sports.ndtv.com/asian-games-2023/from-daily-wage-labourer-to-asian-games-2023-medalist-ram-baboos-fascinating-story-4453306#pfrom=home-ndtv_asiangames2023 | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="NDTVSports.com 2023 b171" /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱟᱥᱴᱚᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sarangi |first=Y. B. |date=2022-10-04 |title=National Games: Jyothi Yarraji, Ram Baboo hog limelight as athletics events conclude |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/national-games-jyothi-yarraji-ram-baboo-hog-limelight-athletics-events-conclude-athletics-results/article65970379.ece |access-date=2023-10-10 |website=Sportstar |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == crri5xxn34vge45cxuf5ioxxm0tcgw1 ᱨᱳᱦᱟᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ 0 25055 200199 132544 2026-11-08T14:32:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200199 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱳᱦᱟᱱ ᱠᱟᱯᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Players: Rohan Kapoor |url=http://bwfbadminton.com/player/60980/rohan-kapoor |publisher=[[Badminton World Federation]] |access-date=11 November 2016}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱩᱨ (᱑ ᱨᱟᱱᱤᱥᱯᱟᱨᱴ) ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ.ᱰᱤ.ᱮᱯᱷ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ BWF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱩᱨ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞ, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱗᱕᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱕᱐᱐, ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱓᱐᱐ (HSBC ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱟᱨ BWF ᱛᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱑᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Sukumar |first=Dev |title=Action-Packed Season Ahead! |url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |publisher=Badminton World Federation |date=10 January 2018 |access-date=15 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/ |archive-date=13 January 2018}}</ref> '''ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱜ''' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Level ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- | align="center" | [[2018 Russian Open (badminton)#Finals 5|2018]] | align="left" | [[Russian Open (badminton)|Russian Open]] | align="left" | Super 100 | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Kuhoo Garg]] | align="left" | {{flagicon|RUS}} [[Vladimir Ivanov (badminton)|Vladimir Ivanov]] <br /> {{flagicon|KOR}} [[Kim Min-kyung]] | align="left" | 19–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" | '''{{silver2}} Runner-up''' |} BWF ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ/ᱥᱮᱨᱤᱡ (8 ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ, 6 ᱨᱟᱱᱚᱨᱥ-ᱟᱯ) ''ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱚ ᱦᱟᱜ'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2016 | align="left" | [[Bahrain International Challenge|Bahrain International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Vighnesh Devlekar]] | align="left" | {{flagicon|RUS}} [[Evgenij Dremin]]<br />{{flagicon|RUS}} [[Denis Grachev (badminton)|Denis Grachev]] | align="left" | 18–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2017 | align="left" | [[Kharkiv International (badminton)|Kharkiv International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[K. Nandagopal]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Alwin Francis]]<br />{{flagicon|IND}} [[Tarun Kona]] | align="left" | 18–21, 24–22, 21–18 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Nepal International (badminton)|Nepal International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Saurabh Sharma]] | align="left" | {{flagicon|MAS}} [[Izzat Farhan Azhar]]<br />{{flagicon|MAS}} [[Zachary Chiong Shen Sia]] | align="left" | 21–10, 21–12 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2019 | align="left" | [[Bahrain International (badminton)|Bahrain International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Saurabh Sharma | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Prad Tangsrirapeephan]]<br />{{flagicon|THA}} [[Apichasit Teerawiwat]] | align="left" | 21–19, 16–21, 22–24 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[Maldives International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[B. Sumeeth Reddy]] | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Chaloempon Charoenkitamorn]]<br />{{flagicon|THA}} [[Nanthakarn Yordphaisong]] | align="left" | 21–23, 21–19, 21–17 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} ''ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱟᱜ'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" ! Year ! Tournament ! Partner ! Opponent ! Score ! Result |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2017 | align="left" | [[Hellas Open]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Kuhoo Garg]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Utkarsh Arora]]<br />{{flagicon|IND}} [[Karishma Wadkar]] | align="left" | 21–19, 21–19 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2017 | align="left" | [[India International Series]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Kuhoo Garg | align="left" | {{flagicon|MAS}} [[Chen Tang Jie]]<br />{{flagicon|MAS}} [[Goh Liu Ying]] | align="left" | 19–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2018 | align="left" | [[Iceland International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Kuhoo Garg | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Kristoffer Knudsen]]<br />{{flagicon|DEN}} [[Isabella Nielsen]] | align="left" | 16–21, 21–19, 21–18 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2018 | align="left" | [[Lagos International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} Kuhoo Garg | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Manu Attri]]<br />{{flagicon|IND}} [[K. Maneesha]] | align="left" | 17–21, 21–23 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[India International Challenge|India Chattisgarh International Challenge]] | align="left" | {{flagicon|IND}} [[N. Sikki Reddy]] | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Ratchapol Makkasasithorn]]<br />{{flagicon|THA}} [[Chasinee Korepap]] | align="left" | 22–20, 23–21 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[India International Challenge|India International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} N. Sikki Reddy | align="left" | {{flagicon|IND}} [[K. Sai Pratheek]]<br />{{flagicon|IND}} [[Ashwini Ponnappa]] | align="left" | 16–21, 21–11, 18–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2022 | align="left" | [[Maldives International]] | align="left" | {{flagicon|IND}} N. Sikki Reddy | align="left" | {{flagicon|ALG}} [[Koceila Mammeri]]<br />{{flagicon|ALG}} [[Tanina Mammeri]] | align="left" | 21–16, 21–18 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2023 | align="left" | [[Slovenia Open (badminton)|Slovenia Open]] | align="left" | {{flagicon|IND}} N. Sikki Reddy | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Jesper Toft]]<br />{{flagicon|DEN}} [[Clara Graversen]] | align="left" | 12–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" | {{silver2}} '''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2023 | align="left" | [[Denmark Masters]] | align="left" | {{flagicon|IND}} N. Sikki Reddy | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Mads Vestergaard]]<br />{{flagicon|DEN}} [[Christine Busch]] | align="left" | 21–16, 21–17 | style="text-align:left; background:white" | {{gold1}} '''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament : {{Color box|#E9E9E9|border=darkgray}} [[BWF Future Series]] tournament == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 4on93ykzphaa0hm8ey17rvrvqi95my3 ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱨᱤᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ 0 25124 200161 133055 2026-11-08T13:33:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200161 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian sports shooter and fashion designer}} {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{Infobox sportsperson | name = Rajeshwari Kumari | birth_date = {{birth date and age|1991|12|10|df=yes}} | birth_place = [[Delhi]], India | nationality = Indian | alma_mater = [[Manav Rachna International Institute of Research and Studies]] | occupation = {{hlist|Sports shooter|fashion designer}} | spouse = Mehtab Singh (m. 2013) | parents = [[Randhir Singh (sports administrator)|Randhir Singh]] (father)<br /> Vinita Singh (mother) | relatives = [[:Category: Khanna family|Khanna family]] (maternal)| medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[Shooting sports|shooting]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Shooting at the 2022 Asian Games|Women's trap team]]}} }} '''ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱨᱤᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱯ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱥᱳᱨᱚᱵᱽ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ''', ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱥᱚᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱰᱭᱚᱨᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱯᱷᱚᱣᱚᱱᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Khanna |first=Anshu |date=2021-12-02 |title=HANDCRAFTED AND HERITAGE DRIVEN: THIS LABEL FROM THE HOUSE OF PATIALA RECREATES GRANDEUR OF REGAL PUNJAB |url=https://thedailyguardian.com/handcrafted-and-heritage-driven-this-label-from-the-house-of-patiala-recreates-grandeur-of-regal-punjab/ |access-date=2022-05-10 |website=The Daily Guardian |language=en-US |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219111120/https://thedailyguardian.com/handcrafted-and-heritage-driven-this-label-from-the-house-of-patiala-recreates-grandeur-of-regal-punjab/ |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱨᱤᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱚᱱᱫᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱᱟ) ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Dasgupta |first=Piyali |date=15 November 2013 |title=Raja Randhir Singh from the royal family of Patiala decks up to host their daughter's wedding |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/abhinav-bindra-manavjit-singh-sandhu-liza-verma/articlephotos/25767255.cms |access-date=2022-05-10 |website=The Times of India |archive-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110090356/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/abhinav-bindra-manavjit-singh-sandhu-liza-verma/articlephotos/25767255.cms |url-status=live }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱤᱱᱤᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱵᱷᱟᱞᱤᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱢᱚᱜᱚᱱ ᱵᱤᱯᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱯᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩ-ᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱨᱚᱪᱱᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Alumni Achievers – Manav Rachna Vidyanatariksha |url=https://manavrachna.edu.in/alumni-achievers/ |access-date=2022-11-26 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126122715/https://manavrachna.edu.in/alumni-achievers/ |url-status=live }}</ref> == ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱱᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |last=Prasad |first=Vishnu |date=3 February 2015 |title=Like Father, Like Daughter |url=https://www.newindianexpress.com/sport/2015/feb/03/Like-Father-Like-Daughter-712737.html |access-date=2022-11-23 |website=The New Indian Express |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123141510/https://www.newindianexpress.com/sport/2015/feb/03/Like-Father-Like-Daughter-712737.html |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite news |last=Special Correspondent |date=16 November 2014 |title=Snehlata wins trap gold |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/snehlata-wins-trap-gold/article6603666.ece |access-date=2022-11-23 |issn=0971-751X |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123141509/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/snehlata-wins-trap-gold/article6603666.ece |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳᱴᱜᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱭᱚᱥᱤ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱖᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳᱴᱜᱚᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱑᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱘ ᱥᱳᱴᱜᱚᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮ ᱤᱥᱯᱮᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱑ ISSF ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱴᱤᱢ ᱴᱨᱟᱯ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱟᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱛᱷᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱠᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱥᱟᱣᱨᱚᱵᱽ ᱟᱜᱽᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱣᱨᱚᱵᱽ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ, ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱠᱥᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱰᱭᱚᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱨᱟᱵᱽ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱞ-ᱵᱮᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱡᱤᱸᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱵᱤᱨ ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱞᱮᱦᱮᱝᱜᱟ' ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱟᱥᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱳᱨᱚᱵᱽ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tarar |first=Aditya |date=2022-12-10 |title=Trending news: 'Dil Le Gayi' fame Jasbir Jassi's new track 'Lehnga' created a buzz, the song is composed in collaboration with sports shooter Rajeshwari Kumari |url=https://hindustannewshub.com/television-news/dil-le-gayi-fame-jasbir-jassis-new-track-lehnga-created-a-buzz-the-song-is-composed-in-collaboration-with-sports-shooter-rajeshwari-kumari/ |access-date=2022-12-29 |website=Hindustan News Hub |language=en-US |archive-date=29 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229143015/https://hindustannewshub.com/television-news/dil-le-gayi-fame-jasbir-jassis-new-track-lehnga-created-a-buzz-the-song-is-composed-in-collaboration-with-sports-shooter-rajeshwari-kumari/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Newsroom Odisha Network |date=2022-12-07 |title='Dil Le Gayi' fame Jasbir Jassi drops new track in collaboration with Rajeshwari Kumari |url=https://newsroomodisha.com/dil-le-gayi-fame-jasbir-jassi-drops-new-track-in-collaboration-with-rajeshwari-kumari/ |access-date=2022-12-29 |website=News Room Odisha |language=en-US |archive-date=29 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229102921/https://newsroomodisha.com/dil-le-gayi-fame-jasbir-jassi-drops-new-track-in-collaboration-with-rajeshwari-kumari/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == k3ahwznwqr0rrnwa1pbtbjmw7209yrk ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱨᱚᱣᱟᱞ 0 25154 200395 133201 2026-11-08T18:58:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200395 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian Kabaddi Player}} {{Use dmy dates|date=October 2023}} {{Use Indian English|date=October 2023}} {{Infobox sportsperson | name = Nitin Rawal | fullname = | nickname = | nationality = | citizenship = | birth_date = {{birth date and age|1996|04|04|df=y}} | alma_mater = | years_active = | employer = | agent = | height = | weight = | website = | country = India | sport = [[Kabaddi]] | event = | league = | team = | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Kabaddi]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalGold|[[2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Kabaddi at the 2022 Asian Games – Men|Team]]}} }} '''ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱨᱚᱣᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱳ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ ᱞᱤᱜᱽ (PKL) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱯᱚᱸᱠ ᱯᱟᱱᱛᱷᱚᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱥᱴᱤᱞᱟᱨᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-10-19 |title='I Don't Put Much Pressure on Myself', Says Haryana Steelers' Nitin Rawal on His All-rounder's Role |url=https://www.news18.com/news/sports/i-dont-put-much-pressure-on-myself-says-haryana-steelers-nitin-rawal-on-his-all-rounders-role-6194167.html |access-date=2023-10-07 |website=News18 |language=en |archive-date=30 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130145614/https://www.news18.com/news/sports/i-dont-put-much-pressure-on-myself-says-haryana-steelers-nitin-rawal-on-his-all-rounders-role-6194167.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-08-26 |title=Full list of Indian athletes for Asian Games 2023 |url=https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |access-date=2023-10-07 |website=Firstpost |language=en |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827113112/https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-10-04 |title=We will win gold medal: Kabaddi legends on Indian teams' Asian Games prospects |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/we-will-win-gold-medal-kabaddi-legends-on-indian-teams-asian-games-prospects/articleshow/104167221.cms?from=mdr |access-date=2023-10-07 |issn=0971-8257 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007162924/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/we-will-win-gold-medal-kabaddi-legends-on-indian-teams-asian-games-prospects/articleshow/104167221.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱓᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱯᱚᱸᱭᱮᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2023, Day 14 Live Updates: India win men's kabaddi Gold after controversial finish |url=https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2023/story/day-14-live-updates-medals-archery-india-vs-afghanistan-cricket-kabaddi-satwik-chirag-finals-2445671-2023-10-07 |access-date=2023-10-07 |website=India Today |language=en |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007060512/https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2023/story/day-14-live-updates-medals-archery-india-vs-afghanistan-cricket-kabaddi-satwik-chirag-finals-2445671-2023-10-07 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-07 |title=India win men's kabaddi gold after controversial final against Iran involving one hour stoppage |url=https://www.espn.in/kabaddi/story/_/id/38588943/asian-games-2022-india-win-gold-controversial-final-iran-involving-one-hour-stoppage |access-date=2023-10-07 |website=ESPN |language=en |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007163018/https://www.espn.in/kabaddi/story/_/id/38588943/asian-games-2022-india-win-gold-controversial-final-iran-involving-one-hour-stoppage |url-status=live }}</ref> '''ᱨᱚᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱟᱣᱟᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nitin Rawal Bio & Stats {{!}} Haryana Steelers {{!}} Pro Kabaddi Season 9 |url=http://www.kabaddiadda.com/player/nitin-rawal-1000112 |access-date=2023-10-07 |website=Kabaddi Adda |language=en |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094927/https://www.kabaddiadda.com/player/nitin-rawal-1000112 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == jmjhzfke97aqaw6p6vfg2po8wgy7vir ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ,ᱛᱷᱟᱨᱚᱛ 0 25222 200085 198320 2026-11-08T12:27:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200085 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = Department of Telecommunications (DoT) | type = ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ | seal = | seal_size = | seal_caption = | logo = Department of Telecommunications logo.png | logo_size = | logo_caption = | image = | image_size = | image_caption = | formed = | preceding1 = | dissolved = | superseding1 = | jurisdiction = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | headquarters = [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[Ashwini Vaishnaw]]<ref name="indiatimes">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/lok-sabha-elections-2014/news/PM-Modi-announces-list-of-Cabinet-ministers-with-portfolios/articleshow/35621676.cms?imageid=35623175#slide12|title=PM Modi announces list of Cabinet ministers with portfolios - Times of India|publisher=timesofindia.indiatimes.com|access-date=25 June 2016}}</ref> | minister1_pfo = [[ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] | deputyminister1_name = [[ᱫᱮᱵᱷᱩᱥᱤᱱ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] | deputyminister1_pfo = Minister of state for Ministry of Communications | chief1_name = K. Rajaraman, [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref name="indianexpress">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/telcom-secretary-rakesh-garg-shunted-out-to-minority-affairs/|title=Telcom Secy Rakesh Garg shunted out to Minority Affairs &#124; The Indian Express|date=30 January 2016|publisher=The Indian Express|access-date=25 June 2016}}</ref> | chief1_position = Chairman of Telecom Commission and Telecom Secretary<ref name="business-standard">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/m-f-farooqui-takes-charge-as-dot-secretary-113040100276_1.html|title=M F Farooqui takes charge as DoT secretary &#124; Business Standard News|newspaper=Business Standard India|date=April 2013|publisher=business-standard.com|access-date=25 June 2016|last1=Mitra|first1=Sounak}}</ref> | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = [[Ministry of Communications (India)|Ministry of Communications]] | parent_agency = | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|http://www.dot.gov.in/}} | map = | map_size = | map_caption = | footnotes = | agency_type = }} '''ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ''' ᱫᱚ ᱰᱳᱴ['''DoT''' ] ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ[ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ[ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ[ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱟᱭᱰ ᱮᱠᱮᱥᱮᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱤ ᱮᱥ ᱮ ᱴᱤ[VSAT] ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱠᱟᱢ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ[ᱥᱮᱵᱟ] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ[ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] ᱫᱚ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱠᱩᱭᱮᱱᱥᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ[ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] ᱫᱚ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱣᱟᱨᱮᱞᱮᱥ ᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱣᱟᱨᱮᱞᱮᱹᱥ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱼᱟ ᱾ == ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ == * ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/telecom/telecom-news/now-track-block-lost-mobile-phones-via-sanchar-saathi-portal/articleshow/100278817.cms?from=mdr|title=Sanchar Saathi: Now subscribers can track, block lost cellphone via portal|date=2023-05-17|work=The Economic Times|access-date=2023-09-23|issn=0013-0389}}</ref> ᱥᱟᱱᱪᱟᱨ ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫᱠᱚ == * [http://www.tdsat.gov.in/Delhi/Delhi.php ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱫᱚᱵᱤᱴ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱯᱮᱞᱮᱴ ᱴᱨᱤᱵᱩᱱᱚᱞ (ᱴᱤ ᱰᱤ ᱮᱥ ᱮ ᱴᱤ) ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101012016/https://tdsat.gov.in/Delhi/Delhi.php |date=2020-11-01 }} * [https://www.trai.gov.in/ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱤ ᱟᱨ ᱮ ᱟᱭ) ᱾] == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ == * [https://www.tec.gov.in/ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱝᱜᱤᱱᱡᱤᱨᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱴᱮᱠ)] * [http://usof.gov.in/usof-cms/home.jsp ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱚᱵᱤᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱱᱰ (ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱳ ᱮᱯᱷ)] == ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ == * ᱳᱣᱟᱨᱞᱮᱹᱥ ᱢᱚᱱᱤᱴᱮᱨᱤᱝ ᱠᱩᱢᱩᱴ == ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱚᱲᱟᱜᱠᱚ == * [https://dot.gov.in/relatedlinks/director-general-telecom ᱰᱤᱨᱟᱭᱠᱮᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ] * [https://dot.gov.in/cca ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣᱤᱡ (ᱥᱤ ᱥᱤ ᱮ)] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ᱟᱯᱚᱱ ᱟᱹᱛ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫᱠᱚ == * [https://www.cdot.in/cdotweb/web/home.php ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱞᱤᱢᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱥᱤᱼᱰᱳᱴ)] == ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ == * [http://www.ntiprit.gov.in/ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱮᱞᱤᱥᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ (ᱮᱱ ᱴᱤ ᱟᱭ ᱯᱤ ᱟᱨ ᱟᱭ ᱴᱤ)] * [http://www.nicf.gov.in/ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ (ᱮᱱ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱮᱯᱷ)] == ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ == ᱞᱟᱛᱟᱨ <ref>{{Cite web |title=Units Under DOT {{!}} Department of Telecommunications, Government of India. |url=http://www.dot.gov.in/content/units-under-dot |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623115602/http://www.dot.gov.in/content/units-under-dot |archive-date=2013-06-23 |website=www.dot.gov.in}}</ref> ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱚᱫᱚ DoT: 1 ′ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱜᱼᱟ ᱾ * ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱮᱱᱯᱷᱚᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱚᱱᱤᱴᱳᱨᱤᱝ (ᱴᱟᱨᱢ ᱥᱮᱞ) ᱼ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱡᱮᱞᱮᱱᱥ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢ ᱢᱚᱱᱤᱴᱳᱨᱤᱱᱜ (ᱵᱷᱤ ᱴᱤ ᱮᱢ) ᱾ * ᱳᱣᱟᱨᱞᱮᱹᱥ ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱠᱳᱣᱟᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱝ (ᱰᱵᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱥᱤ) * ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱚᱠ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱾<ref name="dot">{{Cite web |title=Telephone Advisory Committees (TACs) &#124; PHP Section &#124; Circulars/Notifications &#124; Department of Telecommunications |url=http://www.dot.gov.in/circulars/telephone-advisory-committees-tacs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806015748/http://dot.gov.in/circulars/telephone-advisory-committees-tacs |archive-date=2014-08-06 |access-date=25 June 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Telephone Advisory Committees (TACs) |url=http://www.dot.gov.in/circulars/telephone-advisory-committees-tacs |access-date=23 December 2015 |website=dot.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Raghuram Rajan went ahead with TAC view on interest rate |url=http://www.moneycontrol.com/news/economy/raghuram-rajan-went-aheadtac-viewinterest-rate_1074695.html |access-date=25 April 2014 |website=moneycontrol.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=BSNL holds second TAC meeting |url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/bsnl-holds-second-tac-meeting/138416.html |access-date=27 September 2015 |website=tribuneindia.com |archive-date=27 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127042335/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/bsnl-holds-second-tac-meeting/138416.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=BSNL to provide 3G connectivity to Lasalgaon, Satana |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nashik/BSNL-to-provide-3G-connectivity-to-Lasalgaon-Satana/articleshow/39640578.cms |access-date=5 August 2014 |website=[[Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Circular |url=http://www.dot.gov.in/sites/default/files/1_6.pdf |website=dot.gov.in}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/core-function-of-tac-remains-unchanged/article2024284.ece|title=Core function of TAC remains unchanged|last=Varma|first=M. Dinesh|date=17 May 2011|work=thehindu.com|access-date=17 May 2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Telephone Advisory Committee meeting of BSNL organised |url=http://www.dailypost.in/chandigarh/47105-telephone-advisory-committee-meeting-of-bsnl-organised |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208004426/http://www.dailypost.in/chandigarh/47105-telephone-advisory-committee-meeting-of-bsnl-organised |archive-date=8 February 2016 |access-date=25 September 2015 |website=dailypost.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Telephone Advisory Committee meeting presided over by Dr Ashok Tanwar Member of Parliament |url=http://tech.firstpost.com/watch-videos/telephone-advisory-committee-tac-meeting-of-bsnl-presided-over-by-dr-ashok-tanwar-mp_cbqcH3OhIIU.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126093232/http://tech.firstpost.com/watch-videos/telephone-advisory-committee-tac-meeting-of-bsnl-presided-over-by-dr-ashok-tanwar-mp_cbqcH3OhIIU.html |archive-date=26 January 2016 |access-date=25 September 2015 |website=firstpost.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=DoT mandates BSNL Employees to Download Aarogya Setu App for Safety |url=https://www.bsnltariff.com/2020/05/bsnl-employees-download-aarogya-setu.html |access-date=28 May 2020 |website=bsnltariff.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=DoT says, The Indian Contract Act of 1872, No SIM card to Minors |url=https://www.telecomtariff.in/2021/09/no-sim-card-number-to-minors-says-dot.html |website=www.telecomtariff.in}}</ref> == ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱰᱴᱮᱠᱤᱱᱜᱥ == * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ (ᱵᱤ ᱮᱥ ᱮᱱ ᱮᱞ) * ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱥᱴᱨᱤᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱟᱭ ᱴᱤ ᱟᱭ) * ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ (ᱴᱴᱤᱥᱤ ᱟᱭ ᱮᱞ) * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱨᱟᱰᱵᱮᱱᱰ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱞᱤᱢᱤᱴᱰ (ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮᱱ ᱮᱞ) == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == '''[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ]]''' * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ '''[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ]]''' * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ * ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.dot.gov.in/index.php ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Authority control}} qsdjeyjrf8ncrg3ah8wi47enapzh3tf ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ 0 25254 200501 177088 2026-11-08T21:35:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200501 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = Bheem Singh | honorific_suffix = | image = <!-- name.jpg --> | image_size = <!-- only when absolutely necessary --> | alt = | caption = | headercolor = lightsteelblue | textcolor = <!-- Personal information --> | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- if different than name --> | full_name = <!-- if different than name/birth_name --> | nickname = | nationality = <!-- will not display if national_team is defined --> | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | ethnicity = | citizenship = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | hometown = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --> | weight = <!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --> | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = <!-- Sport --> | country = India | sport = Rowing | position = | disability = | disability_class = | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = | event_type = | universityteam = | collegeteam = | league = | league_type = | club = | team = | turnedpro = | turnedpro_type = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | module2 = <!-- Achievements and titles --> | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highestranking = | pb = <!-- Medal record --> | show-medals = | medaltemplates = {{Medal|Sport| Men's [[Rowing (sport)|rowing]] }} {{Medal|Country| {{IND}} }} {{Medal|Competition| [[Asian Games]] }} {{Medal|Silver| [[Rowing at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[Rowing at the 2022 Asian Games – Men's eight|Eight]]}} {{Medal|Bronze| 2022 Hangzhou | [[Rowing at the 2022 Asian Games – Men's coxless four|Coxless four]]}} | medaltemplates-title = }} '''ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱳᱣᱟᱨ(ᱞᱟᱹᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱳᱠᱞᱮᱥ ᱯᱩᱱ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The Times of India 2023 t806">{{cite web |date=24 Sep 2023 |title=Hangzhou Asian Games: Indian athlete Punit Kumar bags silver medal in men’s coxed eight event — Sports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/sports/other-sports/hangzhou-asian-games-indian-rowers-bags-silver-medal-in-mens-coxed-eight-team-event/videoshow/103905749.cms |access-date=25 Sep 2023 |website=The Times of India}}</ref><ref name="ANI News 2023 o358">{{cite web |date=24 Sep 2023 |title="Achieved everything we had worked hard for": Indian Rower Punit Kumar after winning silver in Men's Coxed Eight |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |access-date=25 Sep 2023 |website=ANI News |archive-date=13 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113180444/https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Desk 2023 w906">{{cite web |last=Desk |first=TOI Sports |date=25 Sep 2023 |title=Asian Games: Indian rowers win bronze in Men's Four event |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/asian-games-indian-rowers-win-bronze-in-mens-four-event/articleshow/103918915.cms?from=mdr |access-date=25 Sep 2023 |website=The Times of India}}</ref><ref name="The Hindu 2023 m497">{{cite web |date=24 Sep 2023 |title=Hangzhou Asian Games Indian rowers clinch silver medal in Men's Coxed Eight Team event |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/hangzhou-asian-games-indian-rowers-clinch-silver-medal-in-mens-coxed-eight-team-event/article67340626.ece |access-date=25 Sep 2023 |website=The Hindu}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 8n7n5j44qq48ho02dcn21nctefizw0f ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 25256 200336 176998 2026-11-08T18:05:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200336 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian rower}} {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = Punit Kumar | honorific_suffix = | image = <!-- name.jpg --> | image_size = <!-- only when absolutely necessary --> | alt = | caption = | headercolor = lightsteelblue | textcolor = <!-- Personal information --> | native_name = | native_name_lang = | birth_name = <!-- if different than name --> | full_name = <!-- if different than name/birth_name --> | nickname = | nationality = <!-- will not display if national_team is defined --> | national_team = <!-- only for the country represented in international competition --> | ethnicity = | citizenship = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | residence = | hometown = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --> | weight = <!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --> | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | module = <!-- Sport --> | country = India | sport = Rowing | position = | disability = | disability_class = | weight_class = | weight_class_type = | rank = | event = | event_type = | universityteam = | collegeteam = | league = | league_type = | club = | team = | turnedpro = | turnedpro_type = | partner = | former_partner = | coach = | retired = | coaching = | module2 = <!-- Achievements and titles --> | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | commonwealth = | highestranking = | pb = <!-- Medal record --> | show-medals = | medaltemplates = {{Medal|Sport| Men's [[Rowing (sport)|rowing]] }} {{Medal|Country| {{IND}} }} {{Medal|Competition| [[Asian Games]] }} {{Medal|Silver| [[Rowing at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[Rowing at the 2022 Asian Games – Men's eight|Eight]]}} {{Medal|Bronze| 2022 Hangzhou | [[Rowing at the 2022 Asian Games – Men's coxless four|Coxless four]]}} | medaltemplates-title = }} '''ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱳᱣᱟᱨ (ᱞᱟᱹᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱠᱥᱞᱮᱥ ᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The Times of India 2023 t806">{{cite web |date=24 Sep 2023 |title=Hangzhou Asian Games: Indian athlete Punit Kumar bags silver medal in men’s coxed eight event — Sports |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/sports/other-sports/hangzhou-asian-games-indian-rowers-bags-silver-medal-in-mens-coxed-eight-team-event/videoshow/103905749.cms |access-date=25 Sep 2023 |website=The Times of India}}</ref><ref name="ANI News 2023 o358">{{cite web |date=24 Sep 2023 |title="Achieved everything we had worked hard for": Indian Rower Punit Kumar after winning silver in Men's Coxed Eight |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |access-date=25 Sep 2023 |website=ANI News |archive-date=13 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113180444/https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Desk 2023 w906">{{cite web |last=Desk |first=TOI Sports |date=25 Sep 2023 |title=Asian Games: Indian rowers win bronze in Men's Four event |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/asian-games-indian-rowers-win-bronze-in-mens-four-event/articleshow/103918915.cms?from=mdr |access-date=25 Sep 2023 |website=The Times of India}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱨᱟ, ᱥᱚᱦᱯᱩᱨ ᱵᱞᱚᱠ, ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-24 |title=Asian Games: Meet the Family of Eight rowers that opened India’s medal account |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-meet-the-family-of-eight-rowers-that-opened-indias-medal-account-8954349/ |access-date=2023-10-01 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 797ki84v2tud4nul3clkafzitzxosbn ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱞᱣᱟᱱᱤᱭᱟ 0 25262 200376 177001 2026-11-08T18:42:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200376 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱞᱣᱟᱱᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱙) ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱳᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-09-19 |title=India Rowing squad for Asian Games 2022: Squad, team news, performance before Hangzhou |url=https://sportstar.thehindu.com/asian-games/asian-games-2023-india-rowing-squad-full-list-of-athletes-hangzhou-2022-sport-medal-history/article67212255.ece |access-date=2023-10-01 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Subrahmanyam |first=V. V. |date=2023-07-03 |title=Asian Games |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sport/rowing/article67037448.ece |access-date=2023-10-01 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hangzhou Asian Games: Indian athlete Punit Kumar bags silver medal in men's coxed eight event {{!}} Sports - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/sports/other-sports/hangzhou-asian-games-indian-rowers-bags-silver-medal-in-mens-coxed-eight-team-event/videoshow/103905749.cms |access-date=2023-10-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-09-24 |title="Achieved everything we had worked hard for": Indian Rower Punit Kumar after winning silver in Men's Coxed Eight |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |access-date=2023-10-01 |website=www.aninews.in |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113180444/https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱢᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱠᱚᱞᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], [[ᱪᱟᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]], [[ᱡᱚᱥᱵᱤᱸᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]], [[ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ]], [[ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱤᱥ ᱜᱳᱞᱤᱭᱟᱱ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱫᱷᱚᱱᱚᱬᱡᱚᱭ ᱯᱟᱱᱰᱮ]] ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱳᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱳᱣᱤᱝ ᱱᱳᱰ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱟᱨᱥᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-09-24 |title=Asian Games: Meet the Family of Eight rowers that opened India's medal account |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-meet-the-family-of-eight-rowers-that-opened-indias-medal-account-8954349/ |access-date=2023-10-01 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱒᱓: ᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱾ ᱒᱐᱒᱓: ᱡᱟᱫᱮᱵ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱠᱥᱮᱰ ᱯᱩᱱᱭᱟ. == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 8fximhydi47z1cs62kk760er8al6f2m ᱪᱟᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ 0 25264 200224 176966 2026-11-08T15:13:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200224 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian rower (born 1997)}} {{Use dmy dates|date=October 2022}} {{Use Indian English|date=October 2022}} {{Infobox sportsperson | name = Charanjeet Singh | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1997|11|25}} | birth_place = Nangla , [[Bathinda district, Punjab|Bathinda]], [[Punjab, India|Punjab]] | nationality = Indian | height = 183 cm | weight = 75 kg | country = [[India]] | sport = [[Rowing (sport)|Rowing]] | medaltemplates = {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[Rowing at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]]|[[Rowing at the 2022 Asian Games – Men's Eight |Men's Eight]]}} {{Medal|Competition|[[National Rowing Championships|National Championships]]}} {{Medal|Gold|[[2019 National Rowing Championships|2019 Pune]]|Men's Four }} {{Medal|Gold|[[2023 National Rowing Championships|2023 Pune]]|Men's Eight }} {{Medal|Silver|[[2022 National Rowing Championships|2022 Pune]]|Men's Pairs}} {{Medal|Competition|[[National Games of India|National Games]]}} {{Medal|Silver|[[2022 National Games|2022 Gujarat]]|Men's Four}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{Army|India}} | unit = | serviceyears = 2016–present | rank = [[File:Subedar_-_Risaldar_of_the_Indian_Army.svg|25px]] [[Subedar]] }} }} '''ᱪᱟᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱳᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-09-19 |title=India Rowing squad for Asian Games 2022: Squad, team news, performance before Hangzhou |url=https://sportstar.thehindu.com/asian-games/asian-games-2023-india-rowing-squad-full-list-of-athletes-hangzhou-2022-sport-medal-history/article67212255.ece |access-date=2023-10-01 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Subrahmanyam |first=V. V. |date=2023-07-03 |title=Asian Games |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sport/rowing/article67037448.ece |access-date=2023-10-01 |issn=0971-751X}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hangzhou Asian Games: Indian athlete Punit Kumar bags silver medal in men's coxed eight event|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/sports/other-sports/hangzhou-asian-games-indian-rowers-bags-silver-medal-in-mens-coxed-eight-team-event/videoshow/103905749.cms |access-date=2023-10-01 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-09-24 |title="Achieved everything we had worked hard for": Indian Rower Punit Kumar after winning silver in Men's Coxed Eight |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |access-date=2023-10-01 |website=www.aninews.in |archive-date=13 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113180444/https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |url-status=dead }}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱪᱚᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱷᱤᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-09-25 |title=Farming gave me strength: Punjab's rowing silver-winner |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/farming-gave-me-strength-pbs-rowing-silver-winner/articleshow/103919526.cms?from=mdr |access-date=2023-10-01 |issn=0971-8257}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 9q3xk5ze4sil9y8sfprv027cpum9xvo ᱫᱷᱚᱱᱚᱱᱡᱚᱭ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱯᱟᱱᱰᱮ 0 25265 200257 176972 2026-11-08T16:11:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200257 wikitext text/x-wiki '''ᱫᱷᱚᱱᱚᱱᱡᱚᱭ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱯᱟᱱᱰᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑) ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱣᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-08-26 |title=Full list of Indian athletes for Asian Games 2023 |url=https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |access-date=2023-10-01 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-25 |title=Asian Games: पिता की बाईपास सर्जरी, मां के पेट के 4 ऑपरेशन, देश के सबसे सूखे राज्य से आने वालों ने रोइंग में लगाई नैया पार |url=https://www.jansatta.com/khel/asian-games-2023-indian-rowing-team-men-8-silver-medal-neetish-kumar-neeraj-maan-bheem-singh-result-schedule/3018558/ |access-date=2023-10-01 |website=Jansatta |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2023-09-24 |title=Asian Games 2023: India wins silver in rowing men's eight event |url=https://sportstar.thehindu.com/asian-games/asian-games-2023-rowing-mens-eight-silver-medal-second-timing-result-highlights/article67340597.ece |access-date=2023-10-01 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-24 |title=19th Asian Games: Indian rowers win silver in Men's Coxed Eight event |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/india-asian-games/19th-asian-games-indian-rowers-win-silver-in-mens-coxed-eight-event/articleshow/103901189.cms?from=mdr |access-date=2023-10-01 |issn=0971-8257}}</ref> '''ᱯᱟᱱᱰᱮ''' ᱫᱚ<ref>{{Cite web |date=2023-09-24 |title=Asian Games rowing: Why were there nine men competing in the Men’s Eight rowing event? |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-rowing-dhananjay-uttam-pande-silver-india-coxswain-8954169/ |access-date=2023-10-16 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> [[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱢᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱨᱮᱥ ᱠᱮᱞᱣᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱞᱟᱹᱣᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ)]], [[ᱪᱟᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]], [[ᱡᱚᱥᱵᱤᱸᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]], [[ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ]], [[ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱤᱥ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱠᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-09-24 |title="Achieved everything we had worked hard for": Indian Rower Punit Kumar after winning silver in Men's Coxed Eight |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |access-date=2023-10-01 |website=www.aninews.in |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113180444/https://www.aninews.in/news/sports/others/achieved-everything-we-had-worked-hard-for-indian-rower-punit-kumar-after-winning-silver-in-mens-coxed-eight20230924142321/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-09-24 |title=Asian Games Day 1: What happened on Day 1 - In Pics |url=https://www.hindustantimes.com/photos/sports/asian-games-day-1-what-happened-on-day-1-101695576770334.html |access-date=2023-10-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱳᱣᱤᱝ ᱱᱳᱰ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱤᱥ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱥᱣᱟᱭᱤᱱ (coxswain) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-24 |title=Asian Games: Meet the Family of Eight rowers that opened India's medal account |url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-meet-the-family-of-eight-rowers-that-opened-indias-medal-account-8954349/ |access-date=2023-10-01 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == *᱒᱐᱒᱓: ᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱠᱥᱣᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱾ *᱒᱐᱒᱒: ᱯᱳᱡᱱᱟᱱ, ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱨᱳᱭᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rowing PANDE Dhananjay Uttam - The 19th Asian Games |url=https://info.hangzhou2022.cn/en/results/rowing/athlete-profile-n2001790-pande-dhananjay-uttam.htm |access-date=2023-10-01 |website=info.hangzhou2022.cn }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == o7389zeapuvhg330mlj2znhg9bkwt9u ᱵᱤᱠᱨᱟᱟᱱᱛ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱱ 0 25268 200460 177368 2026-11-08T20:26:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200460 wikitext text/x-wiki {{Short description|India mixed martial arts fighter}} {{Infobox sportsperson | honorific_prefix = | name = Vikrant Baliyan | honorific_suffix = |image = Vikram-baliyan.jpg |caption = |alt = Vikrant Baliyan |imagesize = | headercolor = | native_name = | native_name_lang = | full_name = Vikrant Baliyan | nickname = | nationality = Indian | national_team = {{IND}} | citizenship = Indian |birth_date = <!-- must cite a published reliable source to verify --> | birth_place = [[Meerut]], Uttar Pradesh, India | education = | alma_mater = | occupation = [[Wushu (sport)|Wushu]] athlete, Boxer | years_active = | employer = | agent = | height = <!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --> | weight = | spouse = | life_partner = | other_interests = | website = | country = [[India]] | sport = [[Wushu (sport)|Wushu]] | event = [[Sanda (sport)|Sanda]] | universityteam = | team = | coach = | retired = | coaching = | medaltemplates = {{MedalSport |Men's [[Sanda (sport)|Sanda]]}} {{MedalCountry |{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[World Wushu Championships]]}} {{MedalBronze|[[2019 World Wushu Championships| 2019 Shanghai]] | 60 kg }}<ref>{{cite news |last1=Nov 14 |first1=PTI / |title=Rijiju felicitates Wushu World Championships medal winners {{!}} More sports News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/rijiju-felicitates-wushu-world-championships-medal-winners/articleshow/72057087.cms |work=The Times of India |language=en}}</ref> {{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}} {{MedalGold| 2019 [[Nepal]]| 60 kg }}<ref>{{cite news |last1=Naik |first1=Abhishek |title=South Asian Games 2019 Medals: Complete list of medal winners for India in Nepal |url=https://www.sportskeeda.com/sports/south-asian-games-2019-medals-india-end-with-its-highest-ever-tally-of-medals-in-nepal |work=www.sportskeeda.com |language=en-us}}</ref> | show-medals = | module = <!-- Sport --> | module2 = <!-- Medal record --> | textcolor = <!-- Personal information --> | hometown = [[Meerut]] }} '''ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱫᱟ ᱯᱷᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱷᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ [[ᱣᱩᱥᱩ]]ᱩᱥᱩ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱱᱫᱟ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱠᱷᱨᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱱᱫᱟ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=South Asian Games: Baliyan, Sheoran win gold in wrestling |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/south-asian-games-baliyan-sheoran-win-gold-in-wrestling20191209192623/ |work=ANI News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102091230/https://www.aninews.in/news/sports/others/south-asian-games-baliyan-sheoran-win-gold-in-wrestling20191209192623/ |archive-date=2023-01-02 |access-date=2020-04-18 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Excelsior |first1=Daily |title=Union Sports Minister honours Wushu medallists, coaches |url=https://www.dailyexcelsior.com/union-sports-minister-honours-wushu-medallists-coaches/ |work=Jammu Kashmir Latest News {{!}} Tourism {{!}} Breaking News J&K |date=17 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=India |first1=The Hans |title=Rijiju felicitates Wushu World Championships medal winners |url=https://www.thehansindia.com/sports/rijiju-felicitates-wushu-world-championships-medal-winners-581263 |work=www.thehansindia.com |date=15 November 2019 |language=en}}</ref> ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱩᱥᱩ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=यूपी के विक्रांत ने एशियन जूनियर वुशू प्रतियोगिता में जीता स्वर्ण |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/metro/lucknow/other-news/vikrant-of-up-won-gold-in-asian-junior-wushu-competition/articleshow/60786706.cms |access-date=2023-01-02 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱤᱨᱮᱱ ᱨᱤᱡᱤᱡᱩ ᱣᱩᱥᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟ. ᱵᱤᱠᱨᱚᱱᱛ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=वुशु चैंपियनशिप में पदक जीतने वाले खिलाड़ियों पर हुई पैसों की बारिश |url=https://www.newsnationtv.com/sports/more-sports/world-wushu-championship-medal-winners-honoured-by-sports-minister-kiren-rijiju-with-money-prize-115462.html |access-date=2023-01-02 |website=News Nation |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=खेलमंत्री ने वुशु विश्व चैम्पियनशिप पदक विजेताओं को किया सम्मानित |url=https://www.etvbharat.com/hindi/delhi/sports/other-sports/sports-minister-honored-wushu-world-championship-medalists/na20191114184625803 |access-date=2023-01-02 |website=ETV Bharat News |language=hi}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == ᱒᱐᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱣᱩᱥᱩ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 3tdyacyyrsfw0rj4dc77hlf6dj7wna0 ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ 0 25335 200333 198360 2026-11-08T17:50:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200333 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian basketball player}} {{Use dmy dates|date=July 2020}} {{Use Indian English|date=July 2020}} {{Infobox basketball biography | name = ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ | image = | image_size = | caption = | position = [[Power forward (basketball)|Power forward]] / [[Center (basketball)|center]] | height_ft = 6 | height_in = 10 | weight_lb = 221 | league = | team = Free agent | number = | birth_date = {{birth date and age|2001|1|3|df=y}} | birth_place = [[Firozpur]], [[Punjab, India|Punjab]], India | draft_year = 2021 | nationality = Indian | career_start = 2019 | career_end = | years1 = 2019 | team1 = BA Centre of Excellence | years2 = 2021 | team2 = [[NBA G League Ignite]] | highlights = * [[SABA Championship|SABA]] Under-16 Championship MVP (2017) * [[National Basketball Championship]] winner (2019)<ref>[https://www.sportskeeda.com/basketball/70th-national-championship-punjab-men-railways-women-champions 70th National Basketball Championship: Punjab men and Railways women repeat as champions] Gopalakrishnan R ([[Sportskeeda]]), 1 April 2020. Accessed 13 August 2021.</ref> | medal_templates = {{Medal|Sport|Men's [[basketball]]}} {{Medal|Country|{{IND}}}} {{Medal|Competition|[[SABA Championship|SABA]] Under-16 Championship}} {{Medal|Gold|2017 Nepal|[[India men's national under-16 basketball team|Team]]}} | career_number = 12 | years3 = 2023 | team3 = [[Elite Pro Basketball League|Mumbai Stars]] }} '''ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' ([[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]]: ਪਿ੍ੰਸਪਾਲ ਸਿੰਘ; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ (᱒.᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱒᱒᱑ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰ (᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱳᱜᱨᱟᱢ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱰ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴᱟᱨ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱭᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱮᱨᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱟᱱᱚᱠ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (LBA) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱪ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑.᱙᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ LBA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="sen">{{cite web |last1=Sen |first1=Debayan |title=Meet Princepal, Indian basketball's 'next big Singh' |url=https://www.espn.com/espn/story/_/id/25457550/princepal-singh-indian-basketball-next-big-singh-set-make-senior-team-debut-super-kung-sheung-cup-international-championship |publisher=[[ESPN]] |accessdate=19 June 2020 |date=5 December 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Hope to make it to the NBA one day: India''s Princepal Singh |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/hope-to-make-it-to-the-nba-one-day-indias-princepal-singh/1693571 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |publisher=[[Indo-Asian News Service]] |accessdate=19 June 2020 |date=24 December 2019}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱵᱟ, ᱚᱦᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱗᱕,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱟ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱫ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="raj">{{cite web |last1=Raj |first1=Pratyush |title=Gurdaspur hoopster is the new 'Prince' of Indian basketball |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/gurdaspur-hoopster-is-the-new-prince-of-indian-basketball/articleshow/71814698.cms |website=[[The Times of India]] |accessdate=19 June 2020 |date=30 October 2019}}</ref><ref name="senthil">{{cite web |last1=Senthil |first1=Anjana |title=Princepal's tryst with destiny |url=https://sportstar.thehindu.com/basketball/princepal-singh-national-team-super-kung-sheung-cup-nba-academy-ludhiana/article25673369.ece |website=[[The Hindu]] |accessdate=19 June 2020 |date=5 December 2018}}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ NBA ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱵᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ NBA ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="matange2">{{cite web |last1=Matange |first1=Yash |title='The NBA Academy experience has been great for me' - Princepal Singh says while discussing the three-year journey and more |url=https://in.nba.com/news/the-nba-academy-experience-has-been-great-for-me-princepal-singh-says-while-discusses-the-three-year-journey/1e5xw4gdgr3zp18ps2sht88rtj |publisher=[[National Basketball Association]] |accessdate=20 June 2020 |date=8 May 2020 |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630135010/https://in.nba.com/news/the-nba-academy-experience-has-been-great-for-me-princepal-singh-says-while-discusses-the-three-year-journey/1e5xw4gdgr3zp18ps2sht88rtj |url-status=dead}}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="menon">{{cite web |last1=Menon |first1=Anirudh |title='I will play in the NBA' - Princepal Singh has eyes firmly set on the big prize |url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/28500317/i-play-nba-princepal-singh-eyes-firmly-set-big-prize |publisher=[[ESPN]] |accessdate=19 June 2020 |date=17 January 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ NBL1 ᱨᱮ BA Centre of Excellence ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Princepal Singh |url=https://basketball.usbasket.com/player/Princepal-Singh/NBA-G-League/Stockton-Kings/469038 |website=usbasket.com |access-date=10 November 2021}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ (MVP) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱭᱩᱴᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |last1=Matange |first1=Yash |title=Khelo India Youth Games 2020: Princepal Singh leads Punjab to gold in U-21 category as Kerala grabs most basketball medals |url=https://in.nba.com/news/khelo-india-youth-games-2020-princepal-singh-nba-academy-leads-punjab-to-gold-kerala-grabs-most-basketball-medals/1qpyyz422hcm15ewdxeh4xelj |publisher=[[National Basketball Association]] |accessdate=20 June 2020 |date=22 January 2020 |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021060906/https://in.nba.com/news/khelo-india-youth-games-2020-princepal-singh-nba-academy-leads-punjab-to-gold-kerala-grabs-most-basketball-medals/1qpyyz422hcm15ewdxeh4xelj |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=J|first=Raunak|date=2020-07-31|title="Didn't expect it to happen so quickly," says India's Princepal Singh after signing NBA G League contract [Exclusive]|url=https://www.sportskeeda.com/basketball/news-didn-t-expect-happen-quickly-says-india-s-princepal-singh-signing-nba-g-league-contract-exclusive|access-date=2020-12-23|website=www.sportskeeda.com|language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ == '''NBA G League Ignite (᱒᱐᱒᱑)''' ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ NBA G League Ignite ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ NBA ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ G ᱞᱤᱜᱽ ᱦᱮᱵᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱒.᱓ ᱯᱳᱭᱮᱱᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Isaga |first1=JR |title=Tried and tested: Assessing the NBA G League Ignite prospects |url=https://www.rappler.com/sports/nba/assessing-g-league-ignite-prospects |website=[[Rappler]] |access-date=24 April 2021 |date=8 March 2021}}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ NBA ᱥᱚᱢᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱨᱮᱢᱟᱱᱴᱚ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱚᱠᱴᱚᱱ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱮᱱ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱜᱤ. ᱞᱤᱜᱽ ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Princepal Singh Selected by the Stockton Kings in 2021 NBA G League Draft |url=https://www.news18.com/news/sports/princepal-singh-selected-by-the-stockton-kings-in-2021-nba-g-league-draft-4378250.html |access-date=2 November 2021 |work=News18 |date=29 October 2021}}</ref> '''ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱮᱠᱟᱨᱥ (᱒᱐᱒᱑ - ᱒᱒᱒)''' ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱨᱮᱠᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱒᱐᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱭᱠᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=MacDonald |first=Jackson |date=2022-01-11 |title=Singh just the latest departure for luckless Breakers |url=https://www.theinnersanctum.com.au/princepal-singh-and-new-zealand-breakers-part-ways/ |access-date=2022-06-20 |website=The Inner Sanctum |language=en-GB |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130115143/https://www.theinnersanctum.com.au/princepal-singh-and-new-zealand-breakers-part-ways/ |url-status=dead }}</ref> '''ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱴᱟᱨᱥ (᱒᱐᱒᱓)''' ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱨᱳ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱟ ᱟᱱᱰᱚᱨ ᱑᱖ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱑᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐ ᱯᱳᱭᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱢᱤᱹᱵᱤᱹᱯᱤᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ FIBA U-16 ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱒᱒.᱗ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱨᱤᱵᱟᱩᱱᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ FIBA U-18 ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱩᱨᱤ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕.᱕ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ, ᱙.᱘ ᱨᱤᱵᱟᱣᱩᱱᱰ ᱟᱨ ᱓.᱓ ᱵᱞᱚᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-03-07 |title=I'm at my lowest moment now, says Princepal Singh |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/nba/top-stories/im-at-my-lowest-moment-now-says-princepal-singh/articleshow/98477272.cms?from=mdr |access-date=2023-06-20 |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ== ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱦᱳᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱠᱩᱝ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱯ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ FIBA ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱯ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱱᱰᱚ ᱑ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ, ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱯᱳᱭᱮᱱᱴ, ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱤᱵᱟᱩᱱᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱥᱤᱥᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ== ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== '''ᱥᱤᱝ''' ᱟᱜ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨᱢᱮᱭ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱑.᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖ ᱯᱷᱩᱴ ᱐ ᱤᱱᱪ) ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱦᱟᱨᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱑.᱗᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱑᱐ ᱤᱱᱪ) ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[https://gleague.nba.com/player/princepal-singh/ NBA G League profile] *[https://basketball.australiabasket.com/player/Princepal_Singh/Australia/BA-Centre-of-Excellence/469038 Asia-basket.com profile] *[https://www.fiba.basketball/asia/u16/2017/player/Princepal-Singh-- fiba.com player profile] n0tefgewamsc4frhh7oeq3rck5wp12e ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱟᱱᱛᱤᱞ 0 25358 200068 155524 2026-11-08T12:02:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200068 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian javelin thrower}} {{Use dmy dates|date=September 2022}} {{Use Indian English|date=September 2022}} {{infobox sportsperson | name = | image = Shri Sumit Antil (cropped).jpg | imagesize = | caption = Antil in 2021 | birth_date = {{birth date and age|df=y|1998|06|7}} | birth_place = [[ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | sport = [[ᱯᱮᱨᱟᱼᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] | disability_class = [[T64 (classification)|T64]] | club = | coach = | paralympics = [[2020 Summer Paralympics|2020 Tokyo]] | medaltemplates = {{MedalSport | Men's [[para-athletics]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Paralympic Games]] }} {{MedalGold | [[2020 Summer Paralympics|2020 Tokyo]] | [[Athletics at the 2020 Summer Paralympics – Men's javelin throw|Javelin throw F64]] {{Medal|Competition| [[World Para Athletics Championships|World Championships]] }} {{Medal|Gold|[[2023 World Para Athletics Championships|2023 Paris]]|[[2023 World Para Athletics Championships – Men's javelin throw|Javelin throw F64]]}}}} | residence = | pb = '''WR''' 70.83 [[Metre|m]] (2023) }} '''ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱟᱱᱛᱤᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱜᱤᱰᱤ F64 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Athletics - Men's Javelin Throw - F64 Schedule {{!}} Tokyo 2020 Paralympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/event-schedule-men-s-javelin-throw-f64.htm|url-status=dead|access-date=2021-08-30|website=Olympics.com|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830132240/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/event-schedule-men-s-javelin-throw-f64.htm}}</ref> [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱗᱐.᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url-status=live |title=Sumit Antil clinches gold, sets World Record at World Para Athletics Championships 2023 |url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/sumit-antil-world-record-f64-para-javelin-world-para-athletics-championships-2023/article67075448.ece |access-date=23 July 2023 |work=[[The Hindu]] |date=13 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714184632/https://sportstar.thehindu.com/athletics/sumit-antil-world-record-f64-para-javelin-world-para-athletics-championships-2023/article67075448.ece |archive-date=Jul 14, 2023 |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱣᱨᱟ, [[ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱴᱳᱢᱟᱨ ᱡᱟᱴᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱠᱞᱟᱱ (ᱥᱩᱵᱽ ᱠᱞᱟᱱ) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=नाराजगी: सोनीपत में ओलंपियन सुमित के सम्मान समारोह से आंतिल खाप का किनारा, कहा- ये तो भाजपा का कार्यक्रम है |url=https://www.amarujala.com/haryana/sonipat/antil-khap-backed-out-from-welcome-ceremony-of-olympian-sumit-in-sonipat |access-date=2022-12-29 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="OI">{{cite news |title=Javelin throwers lead athletics medal rush, Sumit wins gold with smashing world record show |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/amp/javelin-throwers-lead-athletics-medal-rush-sumit-wins-gold-with-smashing-world-record-show/2150620 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |publisher=[[Press Trust of India]] |date=30 Aug 2021 |archive-url=https://archive.ph/20210830203406/https://www.outlookindia.com/newsscroll/amp/javelin-throwers-lead-athletics-medal-rush-sumit-wins-gold-with-smashing-world-record-show/2150620?utm_source=amp&utm_medium=nextb&utm_campaign=amp |archive-date=30 August 2021 |url-status=dead |access-date=9 November 2023 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Vatchittagong|title=Sumit Antil Paralympics 2021: Tokyo Olympic Gold Winner|url=https://vatchittagong.org/sumit-antil-paralympics-2021|access-date=2021-08-30|language=en-US|archive-date=30 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830133318/https://vatchittagong.org/sumit-antil-paralympics-2021|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱗ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱳᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱨᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱥᱞᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱭ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|last=Cyriac|first=Biju Babu|date=26 March 2021|title=Sumit Antil betters javelin world record at National Para Athletics Championships|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/sumit-antil-betters-javelin-world-record-at-national-para-athletics-championships/articleshow/81712825.cms|access-date=2021-08-30|website=The Times of India}}</ref>ᱥᱚᱱᱤᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱤᱥᱤ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ B.Com ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |author=Scroll Staff |title=Tokyo Paralympics: Meet Sumit Antil, wrestler-turned-javelin thrower who never gave up on his dreams |url=https://scroll.in/field/1004140/tokyo-paralympics-meet-sumit-antil-wrestler-turned-javelin-thrower-who-never-gave-up-on-his-dreams |access-date=2023-01-20 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱮᱵᱮᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱜᱚᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱜᱽᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱤᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱵᱮᱱᱰ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ F64 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱟᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ F64 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱮᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱵᱷᱮᱞᱤᱱ ᱛᱷᱚᱨ ᱮᱯᱷ᱖᱔ ᱨᱮ ᱖᱘.᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ ᱖᱘.᱖᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱘.᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱟᱱᱴᱤᱞ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱱᱤᱨᱟᱢᱚᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱤᱨᱟᱱ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-11-02|title=National Sports Awards 2021: Neeraj Chopra, Lovlina Borgohain, Mithali Raj Among 9 Others to Get Khel Ratna|url=https://www.news18.com/news/sports/national-sports-awards-2021-neeraj-chopra-lovlina-borgohain-mithali-raj-among-9-others-to-get-khel-ratna-4396067.html|access-date=2021-11-02|website=News18|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[:en:Athletics in India|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] [[:en:India at the 2020 Summer Paralympics|᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == it0zyzaxyfgni6k8oxrysh41ipi7642 ᱯᱨᱟᱪᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵ 0 25367 200331 190137 2026-11-08T17:45:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200331 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = Prachi Yadav | image = Prachi Yadav.png | nationality = [[Indian people|Indian]] | birth_date = 29 May 1995 | birth_place = [[Gwalior]] [[Madhya Pradesh]] | height = 5 ft 6 in | weight = 62 KG | website = | country = [[India]] | sport = [[Paracanoe]] | event = Women VL2 / Women KL2 | coach = Capt. Pijush Kanti Baroi }} '''ᱯᱨᱟᱪᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵ''' (᱒᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱕, ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱳᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Freepressjournal">{{Cite news |last=Lane |first=Randell |title=Madhya Pradesh: Para canoe athlete Prachi Yadav wins bronze at World Cup |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-para-canoe-athlete-prachi-yadav-wins-bronze-at-world-cup |access-date=2022-05-29 |website=freepressjournal.com |language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ [[ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ]] ᱯᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱳᱭᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=प्राची यादव ने पैरा वर्ल्‍ड कप में कांस्‍य पदक जीत कर रचा इतिहास, कैनो में पदक जीतने वाली पहली खिलाड़ी बनी |url=https://hindi.news18.com/news/sports/others-prachi-yadav-becomes-the-1st-indian-canoeist-to-win-a-world-cup-medal-4287040.html |access-date=2022-11-28 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2022-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128111020/https://hindi.news18.com/news/sports/others-prachi-yadav-becomes-the-1st-indian-canoeist-to-win-a-world-cup-medal-4287040.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-29 |title=Para-canoeist Prachi Yadav bags bronze in Paracanoe World Cup in Poland |url=https://www.business-standard.com/article/sports/para-canoeist-prachi-yadav-bags-bronze-in-paracanoe-world-cup-in-poland-122052900204_1.html |access-date=2022-11-28 |website=www.business-standard.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=MP की बेटी ने पौलैंड में लहराया तिरंगा, विश्व कप में पदक जीतने वाली पहली भारतीय |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/madhya-pradesh-chhattisgarh/mp/prachi-yadav-paracanoe-athlete-became-first-indian-to-win-bronze-medal-in-paracano-world-cup-gwalior-sdmp/1202358 |access-date=2022-11-13 |website=Zee News |language=hi}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤ.ᱥᱤ.ᱯᱷ. [[:en:Canoe|ᱠᱟᱱᱳ]] (ᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱰᱚᱜᱚᱨ) ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱑᱑.᱑᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱑᱑.᱑᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱑᱑.᱐᱙᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤ.ᱥᱤ.ᱯᱷ. ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱑᱑.᱓᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱟᱡ ᱵᱟᱨᱮ ᱛᱮ == ᱒᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱠᱟᱱᱳᱭᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ ᱥᱣᱤᱢᱤᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟ ᱠᱟᱱᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱵᱟᱥ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟ ᱥᱣᱤᱢᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱳᱣ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑:᱐᱗.᱓᱒᱙ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱜᱟᱴ ᱳᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱳᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱠᱮᱢ (TOPS) ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ == ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱚᱠᱤᱭᱳ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |+ International Competition Results |- ! Year ! Event ! Category ! Location ! Timing ! Distance ! Place |- |2023||4th Asian Para Games ||KL2 Women|| Hangzhou {{flagIOC|CHN|2020 Summer}}||00:54.962||200 Metres|| {{Gold medal}} |- |2023||4th Asian Para Games ||VL2 Women|| Hangzhou {{flagIOC|CHN|2020 Summer}}||01:03.147||200 Metres|| {{Silver medal}} |- |2023||3rd Asian Paracanoe Championship ||VL2 Women|| Samarkand {{flagIOC|UZB|2020 Summer}}||01:11.259||200 Metres|| {{Gold medal}} |- |2023||3rd Asian Paracanoe Championship ||KL2 Women|| Samarkand {{flagIOC|UZB|2020 Summer}}||01:00.725||200 Metres|| {{Silver medal}} |- |2023||3rd Asian Paracanoe Championship ||KL2 Women|| Samarkand {{flagIOC|UZB|2020 Summer}}||02:38.441||500 Metres|| {{Gold medal}} |- |2023||3rd Asian Paracanoe Championship ||VL2 Women|| Samarkand {{flagIOC|UZB|2020 Summer}}||02:55.482||500 Metres|| {{Gold medal}} |- |2022||ICF Canoe Sprint & Paracanoe World Cup||VL2 Women|| Poznan {{flagIOC|POL|2020 Summer}}||01:04.71||200 Metres|| {{bronze medal}} |- |2022|| Asian Canoe Para Qualifiers For Asian Para Games ||VL2 Women|| Rayong {{flagIOC|THA|2020 Summer}}|||01:07.200||200 Metres|| {{gold medal}} |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |+ National Competition Results |- ! Year ! Event ! CATEGORY ! Location ! Timing ! Distance ! Place |- |2022|| 16th National Paracanoe Championships||VL2 Women||Bhopal||01:06.675||200 Metres||{{gold medal}} |- |2022|| 16th National Paracanoe Championships ||KL2 Women||Bhopal||01:00.838||200 Metres||{{gold medal}} |- |2022|| 15th National Paracanoe Championships and Paracanoe Classification ||VL2 Women|| Bhopal||00:58.121||200 Metres||{{gold medal}} |- |2022|| 15th National Paracanoe Championships and Paracanoe Classification ||KL2 Women||Bhopal||00:58.14||200 Metres||{{silver medal}} |- |2021|| 14th National Paracanoe Championships ||VL2 Women||Bhopal||01:03.19||200 Metres||{{gold medal}} |- |2021|| 14th National Paracanoe Championships ||KL2 Women||Bhopal||01:13.84||200 Metres||{{gold medal}} |- |2020|| National Paracanoe Competition & Paracanoe Classification ||VL2 Women||Bhind||01:55.00||200 Metres||{{Silver medal}} |- |2020|| National Paracanoe Competition & Paracanoe Classification ||KL2 Women||Bhind||01:05.00||200 Metres||{{Silver medal}} |- |2019|| 29th National Canoe Sprint & Paracanoe Championships ||KL2 Women||Delhi|||00:57.11||200 Metres||{{gold medal}} |- |2019|| 29th National Canoe Sprint & Paracanoe Championships ||VL2 Women||Delhi|||01:23.03||200 Metres||{{Silver medal}} |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱒᱐᱒᱐: ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/canoe-sprint/athlete-profile-n1784142-yadav-prachi.htm Canoe Sprint YADAV Prachi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903063958/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/canoe-sprint/athlete-profile-n1784142-yadav-prachi.htm |date=3 September 2021 }} * [https://thebridge.in/tokyo-2020-paralympics/prachi-yadav-finishes-eighth-final-women-canoe-sprint-24913 Tokyo Paralympics: Prachi Yadav finishes 8th in the final of women's canoe sprint] * [https://web.archive.org/web/20250522170758/https://www.sportskeeda.com/sports/news-prachi-yadav-finishes-8th-women-s-va-a-singles-200m-vl2-canoe-sprint-final-2021-paralympics 2021 Paralympics: Prachi Yadav finishes 8th in women's Va'a singles 200m VL2 Canoe sprint final] * [https://instagrambiography.com/post/para-athlete-prachi-yadav-biography-boyfriend-income-unknown-facts/2736 Para Athlete Prachi Yadav Biography, Boyfriend, Income, Unknown Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904034636/https://instagrambiography.com/post/para-athlete-prachi-yadav-biography-boyfriend-income-unknown-facts/2736 |date=4 September 2021 }} * [https://www.newindianexpress.com/sport/other/2021/may/19/qualification-done-prachiyadav-eyes-target-olympic-podium-scheme--exposure-trip-2304486.html Qualification done, Prachi Yadav eyes Target Olympic Podium Scheme & exposure trip] tl4a4hwel2fstuao3mtc1ho3sdcdnwo ᱵᱮᱼᱪᱮᱹᱞᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ 0 25384 200489 134624 2026-11-08T21:09:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200489 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web |date=2018-10-23 |title=Understand the Difference Between a BA and BS Degree |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/understand-the-difference-between-a-ba-and-bs-degree/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723184405/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/understand-the-difference-between-a-ba-and-bs-degree |archive-date=23 July 2021 |access-date=2023-08-19 |website=US News and World Report |language=en-US}}</ref> ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ (ᱵᱤ ᱮ''''''ᱵᱤ ᱮ ᱾'''''' ᱵᱤ ᱥᱮ ''''''ᱮᱹᱵᱤ ᱾'''''' ᱮ ᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱵᱮᱠᱚᱞᱳᱨᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨᱴᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱠᱚᱞᱳᱨᱟᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱤᱵᱟᱥ ᱥᱮ ᱟᱨᱴᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱠᱚᱞᱳᱨᱤᱭᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱞᱮᱹᱵᱷᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱨᱮᱹᱥ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱛᱟᱨᱮᱭᱡᱽ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮ ᱯᱳᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱟᱨᱡᱤᱱᱴᱤᱱᱟ , ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱤᱞᱮ , ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱫᱚᱯᱷᱚᱱᱟᱥᱚᱱ <ref>{{Cite web |title=FAST-US-5 United States Education Reference File<!-- Bot generated title --> |url=http://www.uta.fi/FAST/US5/REF/gpa.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081222074640/http://www.uta.fi/FAST/US5/REF/gpa.html |archive-date=22 December 2008 |access-date=19 August 2008}}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ , ᱚᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ , ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ , ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ , ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ , ᱪᱤᱱ , ᱤᱡᱚᱯᱟᱨᱴ , ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ , ᱜᱨᱤᱥ , ᱜᱨᱤᱥᱚ , ᱦᱟᱝ ᱠᱚᱝ , ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ , ᱤᱨᱟᱱ , ᱤᱨᱟᱠ , ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ , ᱡᱟᱯᱟᱱ , ᱠᱟᱡᱚᱠᱥᱚᱛᱟᱱ , ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ , ᱠᱤᱭᱩᱴ , ᱞᱚᱛᱳᱭᱟᱱᱤᱭᱟ , ᱞᱤᱛᱩᱭᱟᱱᱤᱭᱟ , ᱢᱮᱠᱤᱥᱚᱠᱳ , ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ , ᱢᱳᱝᱜᱳᱞᱤᱭᱟ , ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ , ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ , ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱤᱱᱥ, ᱠᱚᱛᱟᱨ , ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ , ᱥᱩᱫᱤ ᱟᱨᱵᱤᱭᱟ , ᱥᱠᱳᱴᱞᱮᱱᱰ , ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ , ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ , ᱥᱯᱤᱱᱚ , ᱛᱚᱭᱟᱱ , ᱛᱚᱭᱟᱱᱰ , ᱛᱚᱭᱮᱱᱰ , ᱴᱚᱨᱠ , ᱤᱭᱩᱠᱨᱮᱱᱟᱭᱮᱱ , ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱾ * <ref>{{Cite web |title=BA Business Administration – RRIS – IDC Herzliya |url=https://www.idc.ac.il/en/schools/rris/undergraduate/pages/business-admin.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122223309/https://www.idc.ac.il/en/schools/rris/undergraduate/pages/business-admin.aspx |archive-date=22 November 2021 |access-date=2021-06-04 |website=www.idc.ac.il |language=en}}</ref> ᱟᱞᱵᱟᱱᱤᱭᱟ , ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ , ᱚᱥᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱟ , ᱵᱳᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱱᱟ , ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ , ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ , ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ , ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ , ᱟᱭᱥᱮᱞᱮᱱᱰ , ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ , ᱤᱥᱟᱭᱮᱞ , ᱤᱴᱟᱞᱤ , ᱱᱟᱶᱟᱡᱤᱞᱮᱱᱰ , ᱱᱳᱨᱮ , ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ , ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ (ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱮᱞ), ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ , ᱠᱩᱭᱮᱠ ᱾, ᱠᱮᱱᱟᱰᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ , ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱥᱠᱳᱴᱟᱞᱮᱱᱰᱚ , ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱚᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ), ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ <ref>{{Cite web |title=Degree (Pass) prospectus |url=http://app1.nu.edu.bd/notice/ADM_GUIDE_DEGP.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122215010/http://app1.nu.edu.bd:80/notice/ADM_GUIDE_DEGP.pdf |archive-date=22 November 2018 |website=[[National University, Bangladesh]] |language=bn}}</ref> ᱪᱤᱱᱼᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱼᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱼᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤ ᱮᱹ (ᱮᱥᱳᱥᱤᱮᱴᱥᱼᱠᱳᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ry6p2bur3fmijf2cp7xin8i44f1n79w ᱨᱤᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25516 200188 136077 2026-11-08T14:14:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200188 wikitext text/x-wiki {{Short description|National park in Preah Sihanouk Province, Cambodia}} {{Infobox protected area | name = Ream National Park | alt_name = Preah Sihanouk Ream National Park | iucn_category = II | iucn_ref =<ref name="wdpa">{{cite web |author=Protected Planet |date=2018 |title=Ream National Park |url=https://www.protectedplanet.net/ream-national-park |publisher=United Nations Environment World Conservation Monitoring Centre |accessdate=26 Dec 2018}}</ref> | photo = Ream National Park - padoga.jpg | photo_width = | photo_caption = | map = Cambodia | relief = yes | map_width = | map_caption = Park location in Cambodia | location = [[Cambodia]] | nearest_city = [[Sihanoukville (city)|Sihanoukville]] | coordinates = {{coord|10.50640943|N|103.73436445|E|region:KH|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = {{convert|146.76|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="wdpa" /> | established = 1993 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[Ministry of Environment (Cambodia)|Ministry of Environment]], Department B | website = {{URL|www.moe.gov.kh}} }} '''ᱨᱤᱟᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' ([[ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: ឧទ្យាន ជាតិ រាម), ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠ ᱨᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' (Preah Sihanouk Ream National Park), ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠᱵᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠᱵᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠᱵᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱵᱩᱨᱩ, ᱢᱟᱱᱜᱽᱨᱳᱵᱷ, ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ, ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ, ᱠᱳᱨᱟᱞ ᱨᱤᱯᱷ, ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱫᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:Ream National Park - Tour Map, SHV, Cambodia.JPG|thumb|right|ᱨᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨ ᱢᱮᱯ]] ᱨᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠᱵᱷᱤᱞᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱮᱭ ᱱᱚᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱒᱑᱐ km2 (81 sq mi) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ km2 (58 sq mi) ᱚᱛ ᱟᱨ ᱖᱐ km2 (23 sq mi) ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱜᱽᱨᱚᱵᱷ ᱵᱩᱨᱩ, ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠ ᱴᱮᱠ ᱥᱟᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱠ ᱥᱟᱢᱯᱩᱪ ᱫᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱱᱚᱢ ᱢᱳᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱐᱙ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱔᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱠ ᱴᱮᱠ ᱥᱟᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱜᱽᱨᱳᱵᱷ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |title=Archived copy |accessdate=2015-11-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701105545/http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |archivedate=2013-07-01 }}</ref> ᱠᱚᱦ ᱛᱷᱢᱮᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱦ ᱥᱮᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://kohrong-sanloem.com/geography/list-of-islands|title=List of Islands|publisher=Cambodia islands – Island Species Cambodia|accessdate=December 17, 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150516191541/http://kohrong-sanloem.com/geography/list-of-islands|archivedate=May 16, 2015}}</ref> == ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ == ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ: ᱨᱮᱥᱩᱥ ᱢᱚᱝᱠᱮ, ᱰᱤᱜᱚᱝ, ᱛᱩᱲᱩᱠ, ᱰᱮᱞᱯᱷᱤᱱ, ᱢᱟᱭᱥ-ᱰᱮᱨ, ᱥᱟᱨᱩᱥ ᱠᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱤᱠᱟᱱᱥ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.camboguide.com/cambodia-destinations/sihanoukville/ream-national-park-sihanoukville/ | title=Ream National Park | publisher=camboguide | date=23 May 2010 | accessdate=September 10, 2016 | archive-date=14 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160914023310/http://www.camboguide.com/cambodia-destinations/sihanoukville/ream-national-park-sihanoukville/ | url-status=dead }}</ref> ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱮᱵᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱵᱽᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱢᱮᱞᱟᱞᱭᱩᱠᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱜᱽᱨᱚᱵᱽ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://iwlearn.net/iw-projects/597/workshops/pemsea-11th-steering-committee-report | title =PEMSEA (2002) Coastal Environmental Profile of Sihanoukville. | publisher =PEMSEA | date=|accessdate=September 10, 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱕᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱓% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.czmcam.org/attachments/article/82/Final_Climate_Change_Governance_for_Land_Use__Planning%2030March15.pdf | title=Climate Change Governance for Land Use Planning in Cambodian Coastal Areas – A Case Study in Sihanouk Ville | publisher=Ministry of Environment | accessdate=September 10, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160913152428/http://www.czmcam.org/attachments/article/82/Final_Climate_Change_Governance_for_Land_Use__Planning%2030March15.pdf | archive-date=September 13, 2016 | url-status=dead | df=mdy-all }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy03ream.pdf | title=REAM NATIONAL PARK, CAMBODIA: balancing the local opportunity costs of wetland protection | publisher=International Union for Conservation of Nature | date= | accessdate=September 10, 2016 | archive-date=October 28, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121028135550/https://cmsdata.iucn.org/downloads/casestudy03ream.pdf | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/ci_fn02.pdf | title =Cambodia Inter-Censal Population Survey 2013 | publisher =UNFPA Cambodia | date=|accessdate=September 10, 2016 }}</ref> == ᱟᱹᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ == ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱴᱮᱠ ᱦᱳᱞᱰᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱴᱮᱠ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱚᱜᱚᱨᱥ, ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱱᱮᱵᱤ, ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱱᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ, ᱨᱮᱱᱡᱟᱨᱥ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱞᱮᱸᱰ ᱥᱯᱮᱠᱩᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴᱥ ᱾ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ [ᱡᱟᱸᱦᱟᱭ?] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱤᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ "ᱞᱟᱭ ᱚᱯᱰᱮᱴ" ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱨᱤᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱔.᱕ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ (᱒᱐᱙ ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱦᱟᱱᱩᱠ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱮᱭ ᱱᱟᱵᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>http://www.dfdl.com/.../16-law-updates-cambodia?...283%3Acambodian{{Dead link|date=November 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}...</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090804170907/http://www.wdpa.org/ Ream National Park] in the [https://web.archive.org/web/20090804170907/http://www.wdpa.org/ UNEP-WCMC World Database on Protected Areas (WDPA)] from the [[World Conservation Monitoring Centre]] * [https://web.archive.org/web/20150516191541/http://kohrong-sanloem.com/geography/list-of-islands Cambodia Island Wild life List of islands] 0fsp3mnujvoou0g8ejqsx6i7kd1yiq9 ᱵᱟᱱᱤᱨᱟ ᱜᱤᱨᱤ 0 25533 200457 174115 2026-11-08T20:19:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200457 wikitext text/x-wiki {{Short description|Nepali poet (1946–2021)}} {{Infobox person | name = ᱵᱟᱱᱤᱨᱟ ᱜᱤᱨᱤ | native_name = वानीरा गिरि | native_name_lang = ne | image = Banira Giri poet.jpg | alt = Image of the poet | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1946|04|11|df=yes}} | birth_place = [[Kurseong]], [[Darjeeling]], [[India]] | death_date = {{Death date and age|2021|05|24|1946|04|11|df=y}} | death_place = Civil Hospital, [[Kathmandu]], [[Nepal]] | nationality = Nepalese | education = Ph.D. | alma_mater = [[Tribhuvan University]] | occupation = Poet, novelist | notable_works = {{Plainlist| * ''[[Shabdatit Shantanu]]'' * ''Karagar''}} | spouse = {{Marriage|Shankar Giri|1967|2021}} | children = 2 | awards = [[ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨ]] }} '''ᱵᱟᱱᱤᱨᱟ ᱜᱤᱨᱤ''' (᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ - ᱒᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟ. ᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱱᱭᱟᱥᱠᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱜᱟᱨ, ᱱᱤᱨᱚᱱᱫᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟ. ᱨᱥᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ: ᱛᱷᱟᱭᱚᱢᱟᱨᱩ, ᱭᱩᱴᱟ ᱡᱤᱸᱰᱳ ᱡᱚᱝ ᱵᱚᱦᱟᱫᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=2021-05-26 |title=स्मृतिमा डा. बानिरा गिरी : RajdhaniDaily.com |url=https://rajdhanidaily.com/id/40452/ |access-date=2022-07-20 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=ne-NP}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/BaniraGiri.html |title=Banira Giri - Nepali poet: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office) |publisher=Loc.gov |date=1946-04-11 |accessdate=2014-04-12}}</ref> ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱚᱢᱟᱛᱤᱛ ᱥᱟᱱᱛᱟᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱤ. ᱮᱪ. ᱰᱤ. ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱤᱢᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱥᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web | title = Banira Giri (b. 1946) | work = Himalayan Voices | accessdate = 2014-07-11 | date = 1991 | url = http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft729007x1&chunk.id=d0e8862&toc.depth=1&toc.id=d0e8862&brand=ucpress }}</ref><ref>{{Cite web |title=साहित्यकार वानीरा गिरिको निधन |url=https://www.himalkhabar.com/news/123776 |access-date=2022-07-20 |website=Himal Khabar |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117160240/https://www.himalkhabar.com/news/123776 |url-status=dead }}</ref>᱾ ===ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱜᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ (᱒᱙ ᱪᱟᱹᱛ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ B. S.) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱩᱨᱥᱤᱭᱟᱝ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ISC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |date=2021-05-24 |title=रहिनन् साहित्यकार डा. वानिरा गिरी |url=https://www.nayapage.com/archives/314256 |access-date=2022-04-28 |website=Naya Page |language=en |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928105726/https://www.nayapage.com/archives/314256 |url-status=dead }}</ref>᱾ ===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== 1bujz1eqklkldxim62b8uxtkkk0sj9d ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ 0 25542 200233 135417 2026-11-08T15:39:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200233 wikitext text/x-wiki '''ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱟᱭ ᱯᱟᱨᱠ''' ᱥᱮ '''ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱟᱭ ᱵᱟᱜᱟᱱ''' (Chinese:賽西湖公園) ᱫᱚ [[ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱮᱢᱟᱨ ᱦᱤᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱢᱟᱨ ᱦᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Image:Main Entrance of Choi Sai Woo Park.JPG|thumb|ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱩ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱾]] [[Image:Information provided by Antiquities Authoirty about Braemar Hill Reservoir.JPG|thumb|ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱩ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱱᱴᱤᱠᱭᱩᱴᱤ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱯᱞᱮᱠ ᱾]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱩ ᱨᱮᱡᱚᱨᱵᱟᱨᱣᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱞᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱙᱔ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱠᱩ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱵᱚᱱᱤᱠ ᱯᱮᱞᱮᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱟᱭ ᱯᱤᱝ ᱥᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱞᱤ ᱠᱟ-ᱥᱟᱝ[clarification needed] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱳᱝ ᱱᱟᱭ ᱪᱩᱝ ᱜᱟᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱙.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Monthly Report|publisher=Urban Council. Standing Committee of The Whole Council|page=2|date=5 September 1986}}</ref> ᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱠᱚᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱤᱢ ᱪᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Monthly Report|publisher=Urban Council. Standing Committee of The Whole Council|date=6 February 1987|page=1}}</ref> == ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ == [[File:Facilities for Children in Choi Sai Woo Park.JPG|thumb| ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱩ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱒,᱔᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Film Services Office: Choi Sai Woo Park |url=http://hkfso.com/lib/locations_search_details.cfm?type=1&File_No=00912 |access-date=2023-11-18 |archive-date=2023-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118082955/http://hkfso.com/lib/locations_search_details.cfm?type=1&File_No=00912 |url-status=dead}}</ref> ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱳᱭ ᱥᱟᱭ ᱣᱩ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱢᱵᱩ ᱛᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱜᱚᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱟᱱᱴ ᱥᱮ ᱪᱟ ᱪᱟ ᱴᱮᱱᱜ, ᱣᱟᱱ ᱠᱤᱝ, ᱴᱩᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱨ 7-Eleven ᱟᱣᱩᱴᱞᱤᱥ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[ᱪᱟᱭ ᱦᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 8zm5fjjq40e6wv7tpoy1aif6lzs7e3k ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ 0 25640 200392 188017 2026-11-08T18:56:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200392 wikitext text/x-wiki ''''''ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ''' ᱫᱟ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟ ᱥᱟᱱᱴᱳᱥ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 5 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 1992ᱼᱨᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ , ᱥᱮ ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱟᱱ ᱯᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱨ [[ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱩᱫᱤ ᱯᱨᱳ ᱞᱤᱜ ᱠᱚᱞᱵ ᱟᱞ ᱦᱤᱞᱟᱞ ᱾ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱳᱞᱥᱠᱳᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱢᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ <ref>{{Cite news|url=https://www.goal.com/en-in/news/neymar-emulates-ronaldo-and-romario-after-bringing-up-100/blt80a379c4f483a5d0|title=Neymar emulates Ronaldo & Romario after bringing up 100 goals for PSG|work=Goal.com|access-date=27 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527215641/https://www.goal.com/en-in/news/neymar-emulates-ronaldo-and-romario-after-bringing-up-100/blt80a379c4f483a5d0|archive-date=27 May 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.goal.com/en-in/news/neymar-emulates-ronaldo-and-romario-after-bringing-up-100/blt80a379c4f483a5d0 "Neymar emulates Ronaldo & Romario after bringing up 100 goals for PSG"]. </cite></ref> ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱠᱟᱹᱪ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱢᱟᱨ ᱥᱟᱱᱴᱳᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ 17 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱯᱟ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱟᱰᱳᱨᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2011 ᱟᱨ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱥᱟᱞᱳᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱱᱟᱞ ᱢᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱥᱩᱭᱟᱨᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱥᱟᱞᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱨᱯᱟᱣᱟᱱ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱮᱱᱼᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟ ᱞᱤᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱮᱞ ᱴᱨᱮᱵᱮᱞ ᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱮᱯᱷᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱭᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱴᱟᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱠᱳᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/game-theory/2017/08/09/why-neymar-is-different|title=Why Neymar is different|date=9 August 2017|work=The Economist|access-date=30 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430183214/https://www.economist.com/game-theory/2017/08/09/why-neymar-is-different|archive-date=30 April 2022|issn=0013-0613}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.economist.com/game-theory/2017/08/09/why-neymar-is-different "Why Neymar is different"]. </cite></ref> ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱢᱟᱨ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 22ᱹ2 ᱠᱳᱴᱤ ᱤᱭᱩᱨᱳ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱼᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱮᱱ (PSG) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱥᱟᱞᱳᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=Neymar, Roberto Firmino, Thiago Silva: Who are Brazil's top UEFA Champions League performers? |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/027c-16dec5d3607f-e40e8954f229-1000--neymar-roberto-firmino-thiago-silva-who-are-brazil-s-top-uef/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819101738/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/027c-16dec5d3607f-e40e8954f229-1000--neymar-roberto-firmino-thiago-silva-who-are-brazil-s-top-uef/ |archive-date=19 August 2023 |access-date=2023-08-19 |website=UEFA.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/027c-16dec5d3607f-e40e8954f229-1000--neymar-roberto-firmino-thiago-silva-who-are-brazil-s-top-uef/ "Neymar, Roberto Firmino, Thiago Silva: Who are Brazil's top UEFA Champions League performers?"]. </cite></ref>[ ᱱᱳᱴ 1 ] ᱯᱮᱨᱤᱥᱨᱮ , ᱱᱮᱢᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ سیزنᱨᱮ ᱞᱤᱜᱩ 1 پلیئر ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ PSP ᱫᱚ 2019–20 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱠᱳᱟᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱹᱢᱟᱨ ᱫᱚ PSG ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱜᱩ 1 ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱞ ᱦᱤᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 18 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ , ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ 128 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ 79 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱳᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱯ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱵᱚᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ [[ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱚᱣᱟᱝ ᱠᱳᱯ|ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ]] 2014 ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱤᱢ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2016 ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ [[2012 Summer Olympics|2012]]_Summer_Olympics_–_Men's_tournament" id="mwTA" rel="mw:WikiLink" title="Football at the 2012 Summer Olympics – Men's tournament">ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱥᱳᱱᱚᱞ ᱢᱮᱫᱟᱞᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱯᱮᱴᱮᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱯᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱯᱟ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱳᱱᱞᱳᱰᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯᱨᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞᱤᱭᱟ ᱾ ᱤᱭᱳᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱵᱟ ᱜᱳᱞᱰ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2015 ᱟᱨ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱵᱮᱞᱚᱱ ᱰᱤ ' ᱳᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱯᱮᱥᱠᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱯᱷᱤᱯᱷᱯᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ 11 ᱟᱨ ᱤᱭᱮᱯᱷᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱭᱮᱯᱷᱮᱹᱯᱷᱟᱭ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜ ᱥᱠᱳᱭᱟᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2012 ᱟᱨ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱥᱯᱳᱨᱴᱥᱯᱨᱳ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱹ ᱮᱥᱹᱯᱤᱹᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ <ref name=":0">{{Cite web |date=20 April 2017 |title=Neymar Belongs on Time's '100 Most Influential People'; David Beckham Explains Why |url=http://nesn.com/2017/04/neymar-included-on-times-100-most-influential-people-david-beckham-explains-why/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421020228/http://nesn.com/2017/04/neymar-included-on-times-100-most-influential-people-david-beckham-explains-why/ |archive-date=21 April 2017 |website=NESN }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://nesn.com/2017/04/neymar-included-on-times-100-most-influential-people-david-beckham-explains-why/ "Neymar Belongs on Time's '100 Most Influential People'; David Beckham Explains Why"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170421020228/http://nesn.com/2017/04/neymar-included-on-times-100-most-influential-people-david-beckham-explains-why/ |date=2017-04-21 }}. </cite></ref> ᱴᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ 100 ᱦᱚᱲ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ''ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ'' ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=21 May 2020 |title=The World's Highest-Paid Athletes 2020 - Forbes |url=https://www.forbes.com/athletes/#5f15680855ae |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118041725/http://www.forbes.com/athletes/#5f15680855ae |archive-date=18 January 2015 |access-date=30 November 2020 |website=Forbes}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.forbes.com/athletes/#5f15680855ae "The World's Highest-Paid Athletes 2020 - Forbes"]. </cite></ref><ref name="Forbes">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/48602166?isBumped=0&postFreq=0&isEmpty=0&isProfane=0&tooLong=0&charCount=0&isAwaitingProcessPreMod=0&isSubmitted=1&filter=none&initial_page_size=10&postId=135105092|title=Lionel Messi edges out Cristiano Ronaldo to head Forbes top 100 highest paid athletes|access-date=12 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124023703/https://www.bbc.co.uk/sport/48602166?isBumped=0&postFreq=0&isEmpty=0&isProfane=0&tooLong=0&charCount=0&isAwaitingProcessPreMod=0&isSubmitted=1&filter=none&initial_page_size=10&postId=135105092|archive-date=24 November 2020|agency=BBC}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.co.uk/sport/48602166?isBumped=0&postFreq=0&isEmpty=0&isProfane=0&tooLong=0&charCount=0&isAwaitingProcessPreMod=0&isSubmitted=1&filter=none&initial_page_size=10&postId=135105092 "Lionel Messi edges out Cristiano Ronaldo to head Forbes top 100 highest paid athletes"]. </cite></ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ '''ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱾'' ' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱧᱟᱢᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2pxk645tmz9lqd7vbv2h6xackfgh53y ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱦᱚᱲ 0 25709 200094 136579 2026-11-08T12:32:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200094 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ | native_name = {{plainlist| * ᱠᱮᱭᱟᱛ * ᱠᱟᱞᱮᱭ }} | native_name_lang = sii | image = Shompen mixed group-1886.jpg | caption = ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱤᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ | population = ᱒᱒᱙ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ );<ref name="election">{{cite web|url=http://www.india.com/election-2014/andaman-and-nicobar-elections-shompens-vote-for-the-first-time-37396/|title=Andaman and Nicobar elections: Shompens vote for the first time|agency=Press Trust of India|date=10 April 2014|work=India.com|access-date=8 March 2017|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210607013114/https://www.india.com/election-2014/andaman-and-nicobar-elections-shompens-vote-for-the-first-time-37396/|archive-date=7 June 2021}}</ref> or ᱒᱐᱐-᱓00 (᱒᱐᱑᱕ est.)<ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Shiv Sahay|title=The less known Shompens of Great Nicobar Island|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/shompens-men-outnumber-women/article7827582.ece|accessdate=11 October 2017|agency=The Hindu|work=The Hindu|date=1 November 2015|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210323124445/https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/shompens-men-outnumber-women/article7827582.ece|archive-date=23 March 2021}}</ref> | popplace = {{flag|India}}<br>[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]] | languages = [[:en:Shompen language|ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ]] | related = [[:en:Nicobarese people|ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]<br/> [[: en:Austroasiatic languages|ᱮᱥᱴᱨᱚᱮᱥᱭᱟᱱᱴᱤᱠ]] ᱦᱚᱲ }} '''ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱥᱳᱢ ᱯᱮᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]ᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |page=27 |title=List of notified Scheduled Tribes |publisher=Census India |accessdate=15 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Particularly Vulnerable Tribal Groups |url=https://tribal.nic.in/ST/StatewisePvTGsList.pdf |website=tribal.nic.in |publisher=Ministry of Tribal Affairs}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ == "ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ" ᱫᱚ "ᱥᱟᱢᱟᱯ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱜᱮ ᱵᱩᱣᱟᱵᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Andaman-Weber">{{cite web |url = http://www.andaman.org/NICOBAR/book/Shompen/Shompen.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20080618010307/http://www.andaman.org/NICOBAR/book/Shompen/Shompen.htm |url-status = dead |archive-date = 18 June 2008 |title = The Shompen People |first = George |last = Weber |publisher = The Andaman Association |accessdate = 3 January 2010 }}</ref> ᱑᱘᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱷᱟᱵᱽ ᱫᱟᱣ'ᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Blench">{{cite web |first = Roger |last = Blench |url = http://www.rogerblench.info/Language%20data/Isolates/Shompen%20paper.pdf |title = The language of the Shom Pen: a language isolate in the Nicobar islands |accessdate = 3 January 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100509002227/http://www.rogerblench.info/Language%20data/Isolates/Shompen%20paper.pdf |archivedate = 9 May 2010 }}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ == [[Image:Shompen group mixed hair-1886.jpg|thumb|250px|᱑᱘᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾<ref name="Andaman-Weber" />]] ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱟᱫᱽᱢᱤᱨᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱ ᱵᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱘᱔᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠ ᱟᱰᱚᱞᱯᱷ ᱰᱤ ᱨᱳᱯᱥᱴᱚᱨᱯᱷ, ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Roepstorff">{{cite book | url = https://archive.org/details/vocabularyofdial00roeprich | title = Vocabulary of dialects spoken in the Nicobar and Andaman Isles | last=de Ro&#x308;epstorff|first=Frederik Adolph | year = 1875 |edition=2nd | accessdate = 3 January 2010 | location=Calcutta |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing }}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="election"/><ref>{{Cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/Library%26Publications/India%20Votes%20The%20General%20Elections%202014%20.pdf |title=Archived copy |access-date=2021-12-16 |archive-date=2015-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425152427/http://eci.nic.in/eci_main/Library%26Publications/India%20Votes%20The%20General%20Elections%202014%20.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨᱮᱥ, ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Sidwell2017">{{cite web |last=Sidwell |first=Paul |date=2017 |title=Proto-Nicobarese Phonology, Morphology, Syntax: work in progress |work=[[International Conference on Austroasiatic Linguistics]] 7, Kiel, Sept 29-Oct 1, 2017 |url=https://fileleaks.com/file/2e9a0ff10d82ee865e3a812d715ac82b883f0d37/Sidwell_ICAAL_2017_ProtoNicobarese_PhonologyMorphologySyntax_WIP.pdf |url-status=dead |access-date=2021-06-07 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607014841/https://fileleaks.com/file/2e9a0ff10d82ee865e3a812d715ac82b883f0d37/Sidwell_ICAAL_2017_ProtoNicobarese_PhonologyMorphologySyntax_WIP.pdf }}</ref> ᱯᱚᱞ ᱥᱤᱰᱣᱮᱞ (᱒᱐᱑᱗) ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱯᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱤᱠᱳᱵᱟᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ==ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ== ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱠᱞᱮᱭᱢᱮᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱚᱢᱯᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Proposed Megaproject in Great Nicobar Island Could Spell Trouble for Its People, Wildlife |url=https://thewire.in/environment/ictt-infrastructure-project-great-nicobar-island |access-date=2022-11-29 |website=The Wire}}</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{cite web |url = http://www.andaman.org/NICOBAR/text.htm |title = Nicobarese and Shompen |publisher = The Andaman Association |accessdate = 3 January 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110709082928/http://www.andaman.org/NICOBAR/text.htm |archivedate = 9 July 2011 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ku9kcljbvtnq09469fc2th3xx5hunbd ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 26010 200260 187405 2026-11-08T16:14:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200260 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = | image_caption = | address = ᱯᱟᱴᱷᱥᱟᱞᱟ ᱢᱳᱦᱟᱞᱞᱟ, [[ᱫᱷᱩᱨᱤ]], [[ᱥᱚᱝᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] | country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | coordinates = {{coord|30.3730|75.8663|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|248|m|ft}} | line = [[ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ–ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ–ᱡᱟᱠᱷᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | platform = ᱔ | tracks = ᱗ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱐᱕ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = DUI | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = {{rwd|ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India Punjab#India }} '''ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱝᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Passenger amenities details of Dhuri railway station as on 31/03/2018|url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DUI|accessdate=26 August 2020|publisher=Rail Drishti|archive-date=20 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520060333/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=DUI|url-status=dead}}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ== ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱑᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ᱰᱤ.ᱭᱩ.ᱟᱭᱤ. ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Dhuri Junction railway station|url=https://indiarailinfo.com/arrivals/dhuri-junction-dui/679|accessdate=26 August 2020|publisher=indiarailinfo.com}}</ref> ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dhuri Junction Train Station|url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/DUI/|access-date=26 August 2020|website=[[Cleartrip]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Trains passing Dhuri Junction (DUI) Station|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/dhuri-jn-dui-station|access-date=26 August 2020|website=[[NDTV]]}}</ref> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ-ᱡᱟᱠᱷᱚᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱤ(ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ)-ᱡᱟᱠᱷᱚᱞ(ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱴᱷᱤᱱᱰᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱦᱨᱟ ᱢᱩᱦᱚᱵᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=16 July 2020|title=Northern Railway completes electrification work on 130 km line in Punjab, Haryana|work=[[The New Indian Express]]|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jul/16/northern-railway-completes-electrification-work-on-130-km-line-in-punjab-haryana-2170697.html|access-date=27 August 2020}}</ref> ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ== ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱫᱟᱜ ᱠᱩᱞᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ, ᱥᱚᱨᱵᱚᱡᱟᱱᱤᱠ ᱛᱚᱣᱟᱞᱮᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱤᱴᱨᱟᱭᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱵᱩᱴᱷ ᱟᱨ ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20240217080130/https://nr.indianrailways.gov.in/testnr.jsp?DIVISION_ID=4&STATION_ID=DHURI ᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱝᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] gqid45u5xrni0s6lytm113jzfe8ywys ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 26042 200314 139923 2026-11-08T17:27:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200314 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | native_name = | native_name_lang = | symbol_location = | symbol = | image = | alt = | caption = | address = ᱢᱟᱞ ᱨᱳᱰ, ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ | borough = ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|30.3421|76.4019|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{convert|255|m|ft}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | line = ᱒ | distance = | platforms = ᱕ | tracks = | connections = | structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | disabled = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱘᱗ | closed = | electrified = ᱒᱐᱑᱙ | services = | other_services = | code = PTA | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ }} '''ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱔᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ-ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱡᱮ ᱥᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱯᱮᱯᱥᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱮ." ᱠᱳᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ AMRUT ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱔᱐᱐ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ-᱑ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref name=pat1>{{cite web|title=Departures from PTA/Patiala (4 PFs)ਪਟਿਆਲਾ पटियाला|url= http://indiarailinfo.com/departures/758?|access-date=24 January 2016}}</ref> ==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓᱗ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱮ." ᱠᱳᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ AMRUT ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱔᱐᱐ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ-᱑ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref name=pat1/> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑, ᱒, ᱓, ᱔ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ ᱔ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ-ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ-ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱟ-ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ-ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱴ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ (EDFC) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |accessdate=2 February 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archivedate=10 May 2014 }}</ref> ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ. (ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ) ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱨᱤᱴᱟᱭᱨᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱵᱷᱮᱡᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱥᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱩᱠ ᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.makemytrip.com/railways/Patiala_city-juc-railway-station.html|title=Patiala City railway station|publisher=Make My Trip|access-date=2 February 2014|archive-date=22 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025558/https://www.makemytrip.com/railways/Patiala_city-juc-railway-station.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ== ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ WDS-4 ᱞᱚᱠᱳᱥ ᱟᱨ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱚᱨᱦᱟᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=sheds>{{cite web |url= http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |title= Sheds and workshops |publisher= IRFCA| accessdate = 2 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20060822000313/http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html|archivedate= 22 August 2006}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] svzns3pcl0xdl67qqpaqq9z6lzg7jh7 ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 26065 200350 187407 2026-11-08T18:13:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200350 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | image = Faridkot railway station (Cropped).jpg | image_caption = | address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|30.68263|N|74.76221|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}} | elevation = {{convert|204|m|ft}} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | line = ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ | platform = ᱓ | tracks = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ | structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | code = {{Indian railway code | code = FDK | division = {{rwd|ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | former = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | map_type = India Punjab | map_dot_label = ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 280 | map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''FDK''') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Passenger amenities details of Faridkot railway station|url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=FDK|accessdate=24 August 2020|publisher=Rail Drishti}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ== ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ FDK ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Faridkot railway station|url=https://indiarailinfo.com/arrivals/faridkot-fdk/106#st|accessdate=24 August 2020|publisher=India Rail Info}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱨᱮᱠ, ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱟᱴᱷᱤᱱᱰᱟ-ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=How to reach Faridkot|url=https://faridkot.nic.in/tourism/how-to-reach/|accessdate=24 August 2020|publisher=Faridkot district official website}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Faridkot Train Station|url=https://www.cleartrip.com/trains/stations/FDK/|archive-url=|archive-date=|access-date=24 August 2020|website=[[Cleartrip]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Trains passing FARIDKOT (FDK) Station|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/faridkot-fdk-station|archive-url=|archive-date=|access-date=24 August 2020|website=[[NDTV]]}}</ref> ==ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ== ᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱴᱤᱱᱰᱟ-ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱒᱓.᱙᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Under-utilised, no plan of doubling Bathinda–Ferozepur rail link|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/under-utilised-no-plan-of-doubling-bathinda-ferozepur-rail-link-centre-803534|accessdate=24 August 2020|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref> ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ== ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Faridkot Railway Station Trains Schedule and Station information.|url=https://www.goibibo.com/trains/faridkot-railway-station-fdk/|archive-url=|archive-date=|access-date=24 August 2020|website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20250122025540/https://nr.indianrailways.gov.in/testnr.jsp?DIVISION_ID=1&STATION_ID=FARIDKOT ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] pjyrspn0g37g0t6jvbyacquhknsnpgy ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ 0 26152 200074 197752 2026-11-08T12:09:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200074 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = ᱰᱨ. | name = ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ | honorific_suffix = | image = SOORYA GOPI.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | native_name = സൂര്യ ഗോപി | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1987|8|26}} | birth_place = ᱠᱳᱞᱟᱢ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | resting_place = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ & ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ | language = | nationality = | citizenship = | education = PhD in Sociology | alma_mater = Zamorin's Guruvayurappan College | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = {{marriage|ᱯᱤ.ᱠᱮ.ᱥᱩᱡᱤᱛ|2012}} | partner = <!-- or: | partners = --> | children = ᱑ | relatives = | awards = [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} '''ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱮᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱡᱮᱞᱤᱠ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱮᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ bachelor's degree ᱟᱨ Zamorin's Guruvayurappan College ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ master's degree ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation|title=അക്ഷരങ്ങളുണരുന്ന നന്മവീട്{{!}} Interview{{!}} PK Gopi{{!}} Arya Gopi{{!}} Soorya Gopi|url=https://www.youtube.com/watch?v=IXTZh15EnOo|language=en|access-date=2019-12-29}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱮᱨᱰ ᱦᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱮᱵᱟᱨᱟ, [[ᱠᱚᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱳᱞᱳᱡᱤ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|title='കഥയോ കവിതയോ എഴുതിയാൽ അത് അച്ഛൻ എഴുതിത്തന്നതാണോയെന്നായിരുന്നു അന്നൊക്കെ ചോദ്യം'|last=കാവ്‌|first=സ്വീറ്റി|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2019-12-29|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229213228/https://www.mathrubhumi.com/books/features/article-pk-gopi-dr-arya-gopi-dr-soorya-gopi-1.4247029|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱚᱯᱮᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱯᱚᱛᱚᱵ== * ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱐᱖) * ᱩᱯᱢᱚᱡᱽᱡᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱪᱤᱞᱟᱠᱟᱞ (᱒᱐᱑᱒) * ᱯᱨᱚᱱᱟᱭᱚᱢᱚᱛᱨᱤᱭᱚᱢ (᱒᱐᱑᱖)<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/fathers-day-special-legacy-literature.html|title=കാവ്യപൂമരത്തിലെ രണ്ടു പെൺപുഷ്പങ്ങൾ|website=ManoramaOnline|access-date=2019-12-29}}</ref> *''[https://lipipublications.com/product/kaamuki-kaduva/ KamukiKkaduva'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701053922/https://lipipublications.com/product/kaamuki-kaduva/ |date=2023-07-01 }}' (᱒᱐᱒᱐) ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== * ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/news/soorya-gopi-bangs-kendra-sahithya-acacemy-award|title=കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവ സാഹിത്യപുരസ്കാരം സൂര്യാ ഗോപിക്ക്|website=asianetnews.com|access-date=2021-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/special/news-10-07-2016/573726|title=പൂര്‍ണം ഈ അപൂര്‍ണത|website=deshabhimani.com|access-date=2019-12-29|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329211506/https://www.deshabhimani.com/special/news-10-07-2016/573726|url-status=dead}}</ref> * ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ ᱤ. P. ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> * ᱢᱚᱫᱷᱭᱚᱢᱚᱢ-ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙<ref name=":0"/> * ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ - ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱨᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sooryagopi.wordpress.com/about/|title=About Soorya Gopi|date=2014-06-06|website=Soorya Gopi|language=en|access-date=2019-05-25}}</ref> * ᱢᱩᱴᱟᱴᱷᱩ ᱵᱟᱨᱠᱮᱭ ᱠᱚᱞᱟᱞᱟᱭᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱘)<ref name=":0"/> * ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱤ (᱒᱐᱐᱖) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> * ᱢᱟᱞᱟᱭᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱒᱐᱐᱖<ref name=":0"/> * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name=":0"/> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == pegknwqm3iay3xyhtiqry23h9jc7dc7 ᱳᱛᱛᱟᱱ ᱛᱷᱩᱞᱟᱞ 0 26278 200415 190148 2026-11-08T19:15:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200415 wikitext text/x-wiki '''ᱳᱛᱛᱟᱱ ᱛᱷᱩᱞᱟᱞ''' (ᱳᱴᱚᱨ ''ᱳᱴᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ'', ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢᱼᱨᱮᱹᱰᱚᱱ ᱛᱩᱞᱞᱞᱟ) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾|ᱯᱨᱚᱪᱤᱱ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱨᱟᱭᱚᱢ]] (ᱯᱮᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ) ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ [[ᱠᱩᱱᱪᱚᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱤᱞᱛᱷᱟᱞᱚᱢ ᱛᱩᱲᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱢᱨᱤᱫᱚᱝᱜᱚᱢ]] (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱹᱞᱼᱠᱷᱚᱯᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱨᱚᱢ ᱟᱨ/ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱱᱛᱤ ᱤᱫᱟᱠᱠᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[File:Ottamthullal1.rotated.jpg|thumb|200px|right|Ottamthullal performance during a temple festival]] [[File:Ottamthullal2.jpg|thumb|right|200px|Ottamthullal]] [[File:Thrippunithura-Ottanthullal-Performer-2.jpg|thumb|right|200px|Ottamthullal]] ᱳᱛᱛᱟᱱ ᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱴᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/artforms/thullal/thullal.html "Thullal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615152437/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/artforms/thullal/thullal.html |date=2012-06-15 }} Malayalam Resource Centre website. Accessed 27 February 2014.</ref> [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱛᱩᱞᱞᱚᱞ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱞᱚᱯᱯ" ᱥᱮ "ᱞᱚᱯᱚᱯ" ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ [[ᱪᱚᱠᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ]] ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱡᱟᱵᱷᱩ ᱰᱨᱚᱢ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱲᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱠᱤᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱳᱴᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱚᱡᱤᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱢᱟᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱠᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱵᱟᱠᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱚᱢᱵᱟᱞᱚᱯᱩᱡᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱳᱛᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱛᱟᱝᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱟᱭᱚᱱ ᱛᱩᱞᱟᱞ ᱾ ᱢᱚᱛᱩᱨ ᱯᱟᱱᱤᱠᱚᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱛᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱵ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>[http://www.itoozhiayurveda.in/ayurveda/spreading-the-goodness-of-ayurveda-through-keralas-performing-art-ottamthullal/ "Spreading the goodness of ayurveda through Kerala's performing art, ottamthullal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112223131/http://www.itoozhiayurveda.in/ayurveda/spreading-the-goodness-of-ayurveda-through-keralas-performing-art-ottamthullal/ |date=2015-01-12 }} Ithoozhiay website. 29 September 2012. Accessed 27 February 2014.</ref> ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Nidheesh M. K. [http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Sunny-Brothers-Outshine-in-Ottamthullal/2014/01/08/article1988244.ece#.Uw8DC3k9Kto "Sunny brothers outshine in Ottamthullal."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114909/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Sunny-Brothers-Outshine-in-Ottamthullal/2014/01/08/article1988244.ece#.Uw8DC3k9Kto |date=2016-03-04 }} The New Indian Express. 8 January 2014. Accessed 27 February 2014.</ref> == ᱯᱟᱴᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ == ᱳᱛᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ , ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱜᱨᱤᱯ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱚᱝᱜᱟᱹᱲ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱳᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ) ᱼ ᱱᱟᱪᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ (ᱛᱩᱞᱞᱟᱞ) ᱾<ref>[http://artkerala.weebly.com/thullal.html "Ottan thullal".] Kerala's 64 Art Forms website. Accessed 27 February 2014.</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱳᱨᱟᱥ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱳᱛᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ == ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱤᱳᱰᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱵᱚ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱳᱛᱛᱟᱱ ᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ᱳᱛᱛᱟᱱ ᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱩᱞᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱰᱷᱤᱯ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱳᱴᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱳᱣᱜᱚᱱᱫᱷᱤᱠᱚᱢ'' (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱚᱛᱢᱚᱱ) ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱩᱱᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱩᱫᱤᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ * ''ᱠᱤᱨᱛᱚᱢ, ᱜᱟᱨᱩᱫᱜᱚᱨᱵᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱢ, ᱥᱚᱱᱛᱚᱱᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱢ, ᱜᱳᱥᱟᱭᱚᱛᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱾'' == ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Ottamthullal_kerala.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱴᱛᱚᱢᱛᱷᱩᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ]] <gallery> File:Chakyarkoothu-hareesh-nambiar-at-peechi-kfri-camp.jpg|Chakyar koothu File:Sheethankan Thullal.jpg|Sheethankan Thullal File:Oottan Thullal at Kerala School Kalothsavam 2017.jpg|Make-up </gallery> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] * [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] * [[ᱛᱷᱮᱭᱟᱢ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Ottan thullal}} 3ced3tkidkcg9bohuhscj8jmzsly0km ᱥᱯᱨᱩᱦᱟ ᱡᱳᱥᱤ 0 26351 200090 140605 2026-11-08T12:30:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200090 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱯᱨᱩᱦᱟ ᱡᱳᱥᱤ | image = Spruha Joshi.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1989|10|13|df=y}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱦᱳᱥᱴ, ᱞᱤᱨᱤᱥᱴ, ᱟᱱᱠᱚᱨ | spouse = {{marriage|ᱵᱟᱨᱟᱫᱽ ᱞᱟᱜᱷᱟᱴᱮ|2014}} | mother = | father = | relatives = ᱠᱥᱤᱯᱨᱟ ᱡᱳᱥᱤ (ᱵᱮᱦᱮᱱ) | website = {{url|www.spruhaniya.com}} }} '''ᱥᱯᱨᱩᱦᱟ ᱡᱳᱥᱤ ᱾'''(ᱡᱟᱱᱟᱢ 13 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1989) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ, ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱚᱴᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, <ref>{{Cite web |title=“किती जाड झालीये…”, स्पृहा जोशीने सांगितला होता बॉडीशेमिंगचा धक्कादायक अनुभव |url=https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028171527/https://www.filmfare.com/interviews/amruta-khanvilkar-shares-her-take-on-life-and-more-50992.html |archive-date=28 October 2021 |access-date=30 September 2021 |website=Filmfare |language=en}}</ref> ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱮᱝᱜᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Spruha plans to tie the knot with fiancé by end of the year - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206192141/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |archive-date=6 February 2017 |access-date=17 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi Birthday: अभिनयाची छाप सोडत कवितेने प्रेक्षकांची मनं जिंकणारी स्पृहा जोशी |url=https://marathi.abplive.com/photo-gallery/entertainment/spriha-joshi-who-won-the-hearts-of-the-audience-with-her-poetry-leaving-an-impression-of-acting-1007566 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211013132610/https://marathi.abplive.com/photo-gallery/entertainment/spriha-joshi-who-won-the-hearts-of-the-audience-with-her-poetry-leaving-an-impression-of-acting-1007566 |archive-date=13 October 2021 |access-date=13 October 2021 |website=Abp Live |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱯᱨᱩᱦᱟ''ᱱᱮ'' 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 13 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱫᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱨᱤᱥ ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱤᱥ ᱡᱳᱥᱤ (ᱱᱟ ᱟᱞᱠᱟ ᱟᱨᱵᱤᱱᱰ ᱴᱟᱨᱰᱟᱞᱠᱚᱨ) ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱫᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱤᱫᱤᱭᱟᱢᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱭᱤᱭᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱢᱮᱭ ᱵᱟᱯ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱩᱭᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱜᱟᱢᱚᱵᱟᱱᱟ', 'ᱡᱩᱠᱢᱚᱠ', 'ᱢᱤᱫ ᱳᱣᱩᱨ ᱢᱮᱭᱮᱛ', 'ᱥᱚᱱᱛᱟ', 'ᱮᱠ ᱟᱥᱤ ᱵᱚᱭᱚᱠᱛᱤ', '''ᱠᱳᱭ ᱟᱭᱥᱟ''<nowiki/>', 'ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ' ᱟᱨ 'ᱚᱱᱱᱟᱭᱟ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi |url=http://meetkalakar.com/Artist/402-Spruha-Joshi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710201200/http://meetkalakar.com/Artist/402-Spruha-Joshi |archive-date=10 July 2015 |access-date=9 July 2015 |website=meetkalakar.com}}</ref>ᱴᱤᱵᱷᱤᱭ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱚᱜᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱟ ᱾'' ᱳᱢᱟ ᱵᱮᱱᱰ ᱟᱜ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱵᱷᱟᱫᱷᱩᱛ ᱜᱩᱯᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱳᱨᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱮᱠᱟᱜᱱᱟᱪᱤ ᱫᱩᱥᱨᱤ ᱜᱳᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱛᱟ ᱵᱟᱨᱵᱷᱮ ᱟᱨ ᱥᱳᱯᱚᱱᱤᱞ ᱡᱳᱥᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱦᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="pop">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms|title=Popularity of TV stars help Box Office success|date=1 March 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=29 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217152612/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms|archive-date=17 February 2023}}</ref> 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱱ ''ᱚᱱᱪ ᱢᱟᱡᱟ ᱡᱳᱠᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱵᱟᱭ ᱨᱟᱱᱟᱫᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱤᱨᱟᱞᱮ ᱫᱟᱹᱢᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/friendship-day-special-these-marathi-tv-shows-taught-the-real-meaning-of-friendship/photostory/70520541.cms|title=Friendship Day Special: These Marathi TV shows taught the real meaning of friendship|date=4 August 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=14 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804060017/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/friendship-day-special-these-marathi-tv-shows-taught-the-real-meaning-of-friendship/photostory/70520541.cms|archive-date=4 August 2020}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" |ᱨᱳᱞᱠᱚ ! class="unsortable" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |2004 |''ᱢᱮᱭᱵᱟᱯ'' |ᱢᱚᱱᱡᱤᱨᱤ |ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ | |- |2011 |''ᱢᱳᱨᱭᱟ'' |ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ |ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref name="morya">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/I-am-in-no-hurry-to-do-films-Spruha-Joshi/articleshow/16528237.cms|title=I am in no hurry to do films: Spruha Joshi|date=25 September 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=29 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506161755/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/I-am-in-no-hurry-to-do-films-Spruha-Joshi/articleshow/16528237.cms|archive-date=6 May 2023}}</ref> |- |2012 |''ᱥᱩᱨ ᱨᱟᱦᱩ ᱰᱮ'' |ᱥᱳᱱᱟᱞᱤ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref name="pop">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms|title=Popularity of TV stars help Box Office success|date=1 March 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=29 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217152612/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms|archive-date=17 February 2023}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms "Popularity of TV stars help Box Office success"]. ''[[ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱾|The Times of India]]''. 1 March 2014. [https://web.archive.org/web/20230217152612/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/marathi/Popularity-of-TV-stars-help-Box-Office-success/articleshow/30952854.cms Archived] from the original on 17 February 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2014</span>.</cite></ref> |- |- |2015 |''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱵᱷᱩᱛ'' |ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ ᱢᱤᱨᱚᱡᱠᱚᱨ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref name="P.G">{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/Umesh-Spruha-team-up-for-PG-after-ELTG/articleshow/39419799.cms|title=Umesh-Spruha team up for PG after ELTG|date=1 August 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133302/http://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/Umesh-Spruha-team-up-for-PG-after-ELTG/articleshow/39419799.cms|archive-date=2 April 2015}}</ref> |- |2015 |''ᱡᱤᱭᱳᱥᱠᱳᱯ'' |ᱯᱮᱠᱞᱤ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Spruhas-poetic-connect-with-Bioscope/articleshow/30159593.cms|title=Spruha's poetic connect with Bioscope|date=10 February 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Spruha-shoots-despite-being-unwell/articleshow/32486322.cms|title=Spruha shoots despite being unwell|date=22 March 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=29 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403035510/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Spruha-shoots-despite-being-unwell/articleshow/32486322.cms|archive-date=3 April 2019}}</ref> |- |2016 |''ᱯᱮᱥᱟ ᱯᱮᱥᱟ'' |ᱡᱟᱱᱦᱟᱵᱷᱤ |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref>{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/tv/news/marathi/Spruha-to-do-an-emotional-thriller/articleshow/45731989.cms|title=Spruha to do an emotional thriller|date=3 January 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=20 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402151230/http://m.timesofindia.com/tv/news/marathi/Spruha-to-do-an-emotional-thriller/articleshow/45731989.cms|archive-date=2 April 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spruha and Sachit team up for their next |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Spruha-and-Sachit-team-up-for-their-next/articleshow/45730377.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129220837/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Spruha-and-Sachit-team-up-for-their-next/articleshow/45730377.cms |archive-date=29 January 2023 |access-date=25 July 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2016 |''ᱦᱳᱞ ᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ'' |ᱱᱟᱱᱟ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ |<ref>{{Cite web |title=Spruha Joshi and Siddharth Chandekar 'Lost & Found' Each Other - MarathiCineyug.com - Marathi Movie News - TV Serials - Theatre |url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/323-spruha-joshi-and-siddharth-chandekar-lost-found-each-other |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216025021/http://marathicineyug.com/news/latest-news/323-spruha-joshi-and-siddharth-chandekar-lost-found-each-other |archive-date=16 February 2016 |access-date=17 June 2017 |website=Marathi Cineyug}}</ref> |- |2017 |''ᱢᱟᱞᱟ ᱠᱟᱦᱤᱪ ᱟᱱᱟᱴ ᱵᱟᱝ'' |ᱠᱮᱴᱚᱠ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ | |- |2017 |''ᱫᱮᱵ ᱮᱠ ᱚᱱᱛᱨᱚᱝᱜᱤ'' |ᱢᱤᱨᱟ |ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ | |- |2018 |''ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤ ᱦᱳᱢ'' |ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ |ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ | |- |2019 |''ᱵᱷᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱞᱤᱝᱠᱟᱨ'' |ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ |ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱱᱮᱢ |<ref name="toi:VV">{{Cite web |title='Vicky Velingkar': Sonalee Kulkarni gives us a glimpse of her character from the film - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/vicky-velingkar-sonalee-kulkarni-gives-us-a-glimpse-of-her-character-from-the-film/articleshow/71180453.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016005002/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/vicky-velingkar-sonalee-kulkarni-gives-us-a-glimpse-of-her-character-from-the-film/articleshow/71180453.cms |archive-date=16 October 2019 |access-date=28 September 2019 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- |2020 |''ᱟᱛᱠᱟᱱ ᱪᱚᱛᱠᱚᱱ'' |ᱢᱳᱦᱤ ᱜᱩᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ |ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱱᱮᱢ | |- |2022 |''ᱠᱚᱯᱷᱤ'' |ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ |ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ | |} == ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱢᱟᱠᱥ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱤᱥᱯᱨᱟ ᱡᱳᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 28 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2014 ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱫᱽ ᱞᱟᱜᱟᱴᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱳᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Spruha plans to tie the knot with fiancé by end of the year - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206192141/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms |archive-date=6 February 2017 |access-date=17 June 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms "Spruha plans to tie the knot with fiancé by end of the year - Times of India"]. [https://web.archive.org/web/20170206192141/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Eka-Lagnachi-Dusari-Goshta-Unch-Maaza-Zoka-Spruha-Joshi-Marathi-TV/articleshow/36815556.cms Archived] from the original on 6 February 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2017</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Spruha fed up of husband's OCD? - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Spruha-fed-up-of-husbands-OCD/articleshow/46783235.cms |access-date=17 June 2017}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ == # ᱞᱳᱯᱟᱢᱩᱫᱨᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤᱼᱞᱳᱯᱟᱢᱩᱫᱨᱚ # ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱪᱩᱨ-ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 58hrshgxhd1hbjse25amje5chm7zpag ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ 0 26352 200075 193166 2026-11-08T12:14:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200075 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ | image = Suchitra_Krishnamoorthi_at_book_launch.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1975|11|27|df=y}} | birth_place = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | spouse = {{marriage|[[ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ]]|1999|2007|reason=div}} | children = ᱑ | module = {{Infobox musical artist | embed = ᱦᱚᱭ | background = ᱮᱠᱞᱟ | instrument = ᱭᱚᱠᱟᱞ | genre = {{ublist|[[Pop music|ᱯᱚᱯ]]|[[Rock music|ᱨᱳᱠ]]}} | label = {{ublist|Magnasound|[[Sony Music]]|[[Universal Music Group]]}} }} }} '''ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 27 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1975) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/yw/2009/01/20/stories/2009012050530700.htm|title=Emotion packed|last=Paromita Pain|date=20 January 2009|work=The Hindu|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123045518/http://hinduonnet.com/yw/2009/01/20/stories/2009012050530700.htm|archive-date=23 January 2009|department=Young World}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=LifestyleBooksSectionPage&id=71d0eabe-f5ce-414d-a88d-c93dbdb0aedd&&Headline=Book+review%3a+EMSwapnalok+Society-The+Summer+of+cool%2fEM|title=Book review: Swapnalok Society-The Summer of cool|last=Deepti Kaul|date=27 January 2009|work=Hindustan Times|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219234442/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?sectionName=LifestyleBooksSectionPage&id=71d0eabe-f5ce-414d-a88d-c93dbdb0aedd&&Headline=Book+review%3A+EMSwapnalok+Society-The+Summer+of+cool%2FEM|archive-date=19 February 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-03-21/news-interviews/27853258_1_songs-shekhar-voice|title=I have Shekhar's blessings: Suchitra|last=Roshni Olivera|date=21 March 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023061652/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-03-21/news-interviews/27853258_1_songs-shekhar-voice|archive-date=23 October 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/suchitra-krishnamoorthi-wants-ceiling-fans-redesigned-after-sushant-kumar-rajputs-death|title=Suchitra Krishnamoorthi wants ceiling fans redesigned after Sushant Kumar Rajput's death|archive-url=https://web.archive.org/web/20251110171557/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/suchitra-krishnamoorthi-wants-ceiling-fans-redesigned-after-sushant-kumar-rajputs-death|archive-date=2025-11-10|access-date=2026-03-31|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:SuchitraKrishnamurthy.jpg|thumb|ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ]] ᱥᱩᱪᱤᱛᱛᱨᱟ 1975 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, <ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/sujata-kumar-funeral-daughter-sister-suchitra-krishnamoorthi-perform-final-rites|title=Sujata Kumar funeral: Daughter, sister Suchitra Krishnamoorthi perform final rites}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/drama-queen-is-an-unabashed-unapologetic-take-on-my-life-suchitra-krishnamoorthi/articleshow/56969908.cms|title=Drama Queen is an unabashed, unapologetic take on my life: Suchitra Krishnamoorthi|date=5 February 2017|work=The Times of India|access-date=17 April 2023|issn=0971-8257|quote=Proud of her Telugu roots, Suchitra never loses an opportunity to remind people of her Teluguness. “Often people think I am a Tamilian but my mother tongue is Telugu,” she says, adding, “I have even included a few Telugu lines in Drama Queen!”}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭ ᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱚᱞᱳᱪᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱥᱩᱪᱤᱛᱛᱨᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/suchitra-krishnamoorthi-interview/article17140454.ece|title=Even our choices are karmic|last=S. B. Vijaya Mary|date=2 February 2017|work=The Hindu|access-date=17 April 2023|language=en-IN|issn=0971-751X|quote=Most people assume my mother tongue is Tamil, it’s actually Telugu. Though being born and brought up in Mumbai, at home we mostly spoke English.}}</ref><ref name="DOB">{{Cite web |date=9 March 2023 |title=How Actress Suchitra Krishnamurthy's Career Saw a Decline |url=https://www.news18.com/movies/birthday-special-why-suchitra-krishnamoorthys-marriage-with-shekhar-kapur-failed-7252735.html |access-date=17 April 2023 |website=[[News18]] |language=en |quote=Suchitra was born on March 9, 1974, in a Telugu-speaking family in Maharashtra. Her father was a commissioner in the Income Tax Department while her mother was a professor and historian.}}</ref> ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱵᱟᱨᱢ ''ᱰᱳᱞ ᱰᱳᱞ'', ᱫᱟᱢ ᱛᱚᱨᱟ,''ᱟᱦᱚ ᱾'' <ref>{{Cite web |date=22 March 2009 |title=Zindagi - Suchitra Krishnamoorthi |url=https://www.youtube.com/watch?v=WB838rGEdKM |access-date=17 February 2017 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=ly1wlH9qOds |access-date=17 February 2017 |via=YouTube}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ|ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 'ᱢᱮᱭ ᱩᱭᱤᱯᱷᱮᱥ ᱢᱟᱨᱰᱟᱨ' (2005) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 November 2013 |title=Suchitra Krishnamoorthi writes a new book based on her personal experiences |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/nov/161113-suchitra-krishnamoorthi-new-book-personal-memoirs-drama-queen-bollywood.htm |access-date=3 March 2014 |website=Mid-day.com}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱨᱱ' ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-marry-Ram-Gopal-Varma-Suchitra-Krishnamoorthi/articleshow/26019482.cms|title=I wanted to marry Ram Gopal Varma: Suchitra Krishnamoorthi|date=19 November 2013|work=The Times of India|access-date=3 March 2014}}</ref> ᱥᱩᱪᱤᱛᱛᱨᱟ ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱠᱮᱥᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 November 2013 |title=Suchitra Krishnamoorthi writes a new book based on her personal experiences |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/nov/161113-suchitra-krishnamoorthi-new-book-personal-memoirs-drama-queen-bollywood.htm |access-date=3 March 2014 |website=Mid-day.com}}</ref> 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠᱥ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱫᱟ ᱳᱰ ᱠᱟᱯᱮᱞ' ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱫᱩ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ 'ᱱᱤᱭᱵᱤᱫᱤᱛᱟ' ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱤᱭᱤᱱ''<nowiki/>' ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/131117/commentary-columnists/article/spicy-saucy-tell-all-tale-it|title=A spicy, saucy tell-all tale it is|last=Khalid Mohamed|date=17 November 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=3 March 2014}}</ref>ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/lifestyle/books/suchitra-krishnamoorthi-opens-up-about-her-candid-new-book/article1-1161177.aspx|title=Suchitra Krishnamoorthi opens up about her candid new book|date=10 December 2013|work=Hindustan Times|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303100656/http://www.hindustantimes.com/lifestyle/books/suchitra-krishnamoorthi-opens-up-about-her-candid-new-book/article1-1161177.aspx|archive-date=3 March 2014}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |1995 |''ᱠᱟᱥᱼᱢᱼᱠᱟᱥ'' |ᱟᱥᱤ | |- |1995 |''ᱪᱤᱱᱱᱟ ᱪᱤᱱᱱᱟ ᱚᱥᱟᱭᱼ ᱥᱩᱭᱟᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' |ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ |ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ |- |1987-1988 |''ᱪᱩᱱᱟᱣᱛᱤ'' | | |- |1988 |''ᱢᱩᱡᱨᱤᱢ ᱦᱚᱡᱤᱨ'' | | |- |2020 |''ᱟᱢᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱸ ᱪᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱮ'' |ᱥᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ | |- |2022 |''ᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ'' |ᱱᱤᱞᱟ | |} == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱟᱢ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱮᱞᱵᱟᱢ !ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱞᱮᱵᱮᱞ |- |1995 |ᱰᱳᱞ ᱰᱳᱞ | rowspan="3" style="text-align:center;" |ᱢᱮᱜᱱᱟᱥᱟᱣᱩᱱᱰ |- |1996 |ᱫᱟᱢ ᱛᱚᱨᱟ |- |1997 |ᱟᱼᱦᱟᱦᱚ |- |2007 |ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ |ᱤᱭᱩ ᱮᱢ ᱡᱤ |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ay330zf30w6bv8jciktl31k8hfslomb ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱛᱷᱟᱭᱤᱫᱮ ᱠᱨᱮᱱ 0 26369 200416 149328 2026-11-08T19:16:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200416 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱛᱷᱟᱭᱤᱫᱮ ᱠᱨᱮᱱ | post-nominals = LRAM | image = OlgaAthaideCraen1936.png | alt = ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ | caption = ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱛᱷᱟᱭᱰᱮ (ᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱨᱮᱱ), ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱫᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱥᱴᱮᱱᱚᱨ' ᱠᱷᱚᱱ | birth_name = | birth_date = ᱑᱙᱑᱓ | birth_place = | death_date = ᱑᱙᱘᱖ | death_place = | other_names = | alma_mater = ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱩᱡᱤᱠ | occupation = ᱯᱤᱭᱟᱱᱳᱤᱥᱴ, ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱥ ᱠᱨᱮᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ | notable_works = | spouse = | relatives = }} '''ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱛᱷᱟᱭᱤᱫ ᱠᱨᱮᱱ''' ᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱹ ᱮᱢ (1913ᱼ1986) ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱮᱭᱟᱱᱳᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟᱱᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱟᱛᱷᱟᱭᱰᱮ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱷᱟᱝᱠᱞᱤᱱ ᱦᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱟᱭᱫᱮ ᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱞᱩᱭᱤᱥᱟ ᱫᱟ ᱠᱚᱱᱥᱮᱠᱟᱳ ᱠᱚᱨᱰᱮᱭᱨᱳ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱮᱭᱟᱱᱳᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱛᱚᱛᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ, ᱟᱛᱷᱟᱭᱰᱮ ᱴᱳᱵᱤᱭᱟᱥ ᱢᱮᱛᱷᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1936 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱟᱰᱤᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.14242/page/14/mode/2up?q=Olga+Athaide|title=A Bombay Success in London|date=5 July 1936|work=The Bombay Chronicle|access-date=November 19, 2021|page=14|via=Internet Archive}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last=Surveyor|first=Suna|date=October 4, 1948|title=Laureate of International Musical Competition|url=https://roerichsmuseum.website.yandexcloud.net/SNR-DRR/SNR-016.pdf|journal=India|pages=8}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱟᱛᱷᱟᱭᱤᱫᱮ 1936 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱭᱤᱜᱢᱳᱨ ᱦᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱠᱳᱱᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/89218339/untitled-brief-item/|title=Untitled brief item|date=1936-06-19|work=Evening Standard|access-date=2021-11-19|pages=9|via=Newspapers.com}}</ref> "ᱢᱤᱥ ᱟᱛᱷᱟᱭᱰᱮ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ", ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱵᱮᱼᱥᱟᱠᱷᱤᱛᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱚᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾" <ref name=":0"/> 1938 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱠᱳᱣᱟᱥᱡᱤ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱥᱤᱢᱯᱷᱚᱱᱤ ᱟᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.12462/page/8/mode/2up?q=Olga+Athaide|title=Pianoforte Recital; Miss Olga Athaide's Impressive Performance|date=24 March 1938|work=The Bombay Chronicle|access-date=November 19, 2021|page=8|via=Internet Archive}}</ref><ref name=":1"/> ᱩᱱᱤ 1939 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥᱟᱭᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱚᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱣᱟᱥᱡᱤ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.12760/page/4/mode/2up?q=Olga+Athaide|title=Pianoforte Recital of French Composers|date=23 March 1939|work=The Bombay Chronicle|access-date=November 19, 2021|page=5|via=Internet Archive}}</ref> 1946 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱜᱩᱨᱟᱭᱤᱴ ᱞᱚᱝᱼᱡᱚᱠᱮᱥ ᱛᱤᱵᱟᱣᱩᱫ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ 1948 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱜᱨᱤᱯᱛᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.13064/page/n1/mode/2up?q=Olga+Craen|title=Bombay Symphony Conductor Convicted|date=27 April 1949|work=The Bombay Chronicle|access-date=November 19, 2021|page=2|via=Internet Archive}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Johari |first=Aarefa |date=2016-08-13 |title=Remembering India's stellar pianist Olga Craen |url=https://serenademagazine.com/series/music-education/fame-love-tragedy-remembering-indias-stellar-pianist-olga-craen/ |access-date=2021-11-19 |website=Serenade |language=en-GB |archive-date=2021-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119172751/https://serenademagazine.com/series/music-education/fame-love-tragedy-remembering-indias-stellar-pianist-olga-craen/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱨᱮᱱ 1950 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ 1980 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://archive.org/details/dli.granth.12903/page/7/mode/2up?q=Olga+Craen|title=Olga Craen's Pianoforte Recital|date=9 November 1948|work=The Bombay Chronicle|access-date=November 19, 2021|page=6|via=Internet Archive}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ [[Marialena Fernandes|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱮᱱᱟ ᱯᱷᱟᱨᱟᱱᱰᱮᱥ]] ᱾<ref>{{Cite web |last=Gomes |first=Iris C. F. |title=Banishing Musical Boundaries |url=https://www.pruthagoa.com/ |access-date=2021-11-19 |website=Prutha Goa |archive-date=2021-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119185804/https://www.pruthagoa.com/ |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱛᱷᱟᱭᱰᱮ 1939 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱚᱭᱞᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱚᱠᱴᱟᱨ ᱡᱩᱞᱥ ᱠᱨᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 1959 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱡᱩᱞᱥ ᱠᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱳᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱞᱥ ᱠᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Johari |first=Aarefa |date=February 1, 2014 |title=Fame, love and tragedy: Remembering India's stellar pianist Olga Craen |url=http://scroll.in/article/655236/fame-love-and-tragedy-remembering-indias-stellar-pianist-olga-craen |access-date=2021-11-19 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} l2w1t3parzp4hc2u91afghvw7une3l6 ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱤᱢᱚᱞ 0 26378 200149 140813 2026-11-08T13:21:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱤᱢᱚᱞ | image = Rachana Rimal.png | caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ (᱒᱐᱒᱒) | native_name = रचना रिमाल | native_name_lang = ne | birth_date = {{Birth date and age|2002|08|13|df=dmy}}<ref name=:bday/><ref name=:bday2/> | birth_place = ᱛᱷᱮᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ,ᱱᱮᱯᱟᱞ | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | citizenship = | alma_mater = | occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2019 ᱱᱤᱛ | notable_works = "'ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱯᱷᱤᱨᱤᱢᱢᱟ"' "'ᱩᱱᱠᱳ ᱯᱨᱤᱴᱤ"' "'ᱯᱟᱱᱤ ᱪᱟᱢᱠᱤᱱ"' "'ᱪᱷᱟᱦᱟᱱᱪᱩ"' | mother = | father = | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[Semi-classical music|Semi-classical]]|[[Popular music|popular]]|[[Sentimental Music|sentimental]]|[[Folk music|folk]]}} | instrument = {{flatlist| * Vocals * [[harmonium]] }} }} }} ᱨᱚᱪᱚᱱᱟ ᱨᱤᱢᱚᱞ (13 ᱟᱜᱚᱥᱴ 2002 ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ 2020 ᱠᱷᱚᱱ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=नेपाल |first=सुशील |date=2022-01-01 |title=रचना रिमाल : छोटो समयमै एक हजार बढी गीतमा गुञ्जिएको स्वर |trans-title=Rachna Rimal: A voice sung in more than a thousand songs in a short time |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427052657/https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 |archive-date=2022-04-27 |access-date=2022-04-27 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=गौतम |first=प्रभाकर |date=2020-10-24 |title=लकडाउनयता ६० गीत रेकर्ड गराउने व्यस्त गायिका! |trans-title=Busy singer who has recorded 60 songs in lockdown |url=https://www.setopati.com/art/art-activity/220185/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224033307/https://www.setopati.com/art/art-activity/220185/ |archive-date=2022-02-24 |access-date=2022-02-23 |website=Setopati |language=ne}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱯᱷᱤᱨᱤᱢᱢᱟ, ''ᱚᱱᱠᱳ ᱯᱨᱤᱛᱤ'',''ᱯᱟᱱᱤ ᱪᱚᱢᱠᱤᱱ ᱾'' ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱟᱨᱟᱞ ᱳᱣᱟᱴᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lamsal |first=Dhruba |date=2020-09-15 |title=रचना रिमाल : २ महिनामा ४० गीत रेकर्ड |trans-title=Rachna Rimal: Recorded 40 songs in 2 months |url=https://rajdhanidaily.com/id/23289/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102141347/https://rajdhanidaily.com/id/23289/ |archive-date=2021-11-02 |access-date=2022-07-20 |website=[[Rajdhani (newspaper)|Rajdhani]] |language=ne}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱪᱟᱱᱟ ᱨᱤᱢᱚᱞ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 13 ᱟᱜᱚᱥᱴ [[ᱛᱮᱦᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱛᱮᱦᱟᱨᱟᱛᱷᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":bday">{{Cite web |date=2020-08-13 |title=आज गायिका रचना रिमालको जन्मदिन |url=https://ktmdainik.com/2020/08/25629/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314041712/https://ktmdainik.com/2020/08/25629/ |archive-date=2023-03-14 |access-date=2023-03-14 |website=Ktm Dainik |language=ne}}</ref> <ref name=":bday2">{{Cite web |date=2020-08-13 |title=आज रचना रिमालको जन्मदिन, रातको १२ बजे शिशिर भण्डारीले अचम्मको उपहार दिए । आमा सम्झेर रचना भावुक भईन् (भिडियो हेर्नुस) |url=https://www.sudurkhabar.com/archives/136090 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603175726/https://www.sudurkhabar.com/archives/136090 |archive-date=2023-06-03 |access-date=2023-06-03 |website=Sudur Khabar |language=ne}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱡᱚᱯᱟ]] ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=थापा |first=रश्मी |date=2021-02-21 |title=सफलताको श्रेय दिने एउटै मान्छे छैन : रचना रिमाल |trans-title=There is no single person to attribute success to: Rachna Rimal |url=https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415104833/https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ |archive-date=2021-04-15 |access-date=2022-06-05 |website=News of Nepal |language=ne}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮ ᱳᱣᱞᱳᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱢᱚᱞ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱞᱟᱭᱠ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱟᱭ ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=नेपाल |first=सुशील |date=2022-01-01 |title=रचना रिमाल : छोटो समयमै एक हजार बढी गीतमा गुञ्जिएको स्वर |trans-title=Rachna Rimal: A voice sung in more than a thousand songs in a short time |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427052657/https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 |archive-date=2022-04-27 |access-date=2022-04-27 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFनेपाल2022">नेपाल, सुशील (1 January 2022). [https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 "रचना रिमाल : छोटो समयमै एक हजार बढी गीतमा गुञ्जिएको स्वर"] &#x5B;Rachna Rimal: A voice sung in more than a thousand songs in a short time&#x5D;. ''[[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱟᱵᱚᱨ|Online Khabar]]'' (in Nepali). [https://web.archive.org/web/20220427052657/https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1060193 Archived] from the original on 27 April 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 April</span> 2022</span>.</cite> [[Category:CS1 Nepali-language sources (ne)]]</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱟᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=राउत |first=स्वेच्छा |date=2021-12-07 |title=रचना रिमाल: गौरवान्वित आमा कमला जसको सहारामा चर्चित गायिकाले भरिरहेकी छिन् सुन्दर उडान |trans-title=Rachna Rimal: Proud mother Kamala with whose help the famous singer is flying a beautiful flight |url=https://www.bbc.com/nepali/news-59530060 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064546/https://www.bbc.com/nepali/news-59530060 |archive-date=2022-02-24 |access-date=2022-02-24 |website=[[BBC Nepali|BBC News]] |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-29 |title=स्टेजमा रचना रिमालको व्यस्तता |trans-title=Rachana Rimal's busyness in stage |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1052778 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215070613/https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1052778 |archive-date=2021-12-15 |access-date=2022-04-27 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱷᱳᱴ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Nepal |first=Sushil |date=2022-01-12 |title=Rachana Rimal: Leaving quick fame behind, this rising star has a long road ahead |url=https://english.onlinekhabar.com/rachana-rimal-young-nepali-singer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113011431/https://english.onlinekhabar.com/rachana-rimal-young-nepali-singer.html |archive-date=2022-01-13 |access-date=2022-02-23 |website=[[Online Khabar]] |language=en-GB}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱯᱷᱤᱨᱤᱢᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱴᱩᱭᱵᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱵᱳᱱᱫᱟᱨᱤ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ '''ᱚᱱᱠᱳ ᱯᱨᱤᱛᱤ''<nowiki/>', 'ᱢᱚᱱᱟᱨᱟᱞ ᱳᱣᱟᱴᱟᱨ' ᱟᱨ 'ᱯᱟᱱᱤ ᱪᱚᱢᱠᱤᱱᱮ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=थापा |first=रश्मी |date=2021-02-21 |title=सफलताको श्रेय दिने एउटै मान्छे छैन : रचना रिमाल |trans-title=There is no single person to attribute success to: Rachna Rimal |url=https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415104833/https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ |archive-date=2021-04-15 |access-date=2022-06-05 |website=News of Nepal |language=ne}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFथापा2021">थापा, रश्मी (21 February 2021). [https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ "सफलताको श्रेय दिने एउटै मान्छे छैन : रचना रिमाल"] &#x5B;There is no single person to attribute success to: Rachna Rimal&#x5D;. ''News of Nepal'' (in Nepali). [https://web.archive.org/web/20210415104833/https://www.newsofnepal.com/2021/02/21/384827/ Archived] from the original on 15 April 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 June</span> 2022</span>.</cite> [[Category:CS1 Nepali-language sources (ne)]]</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱨᱤᱢᱚᱞ ''ᱱᱟᱵᱤᱨᱥᱮ ᱛᱤᱢᱤᱞᱟᱭ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱡᱩ ᱯᱟᱱᱛᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-02-04 |title=रचनाले गाएको 'न बिर्सें तिमीलाई'लाई प्रतिक्रिया : कता-कता के नपुगेजस्तो ! |trans-title=Review of 'Nabirse Timilai' sang by Rachana Rimal : As if something is missing! |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1074622 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427052721/https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1074622 |archive-date=2022-04-27 |access-date=2022-05-27 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱤᱱ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱱᱛᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱱᱡᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠᱮᱹᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=सुवेदी |first=विजय |date=2022-02-06 |title=रचनाले गाउँदा किन विवादमा पर्‍यो 'न बिर्सें तिमीलाई' ? |trans-title=Why did Rachna get into controversy when she sang 'Nabirse Timilai'? |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1075152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427052703/https://www.onlinekhabar.com/2022/02/1075152 |archive-date=2022-04-27 |access-date=2022-04-22 |website=[[Online Khabar]] |language=ne}}</ref> 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱨᱤᱢᱚᱞ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱨᱮᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱯᱟᱞ (ᱥᱤ ᱮ ᱮᱱ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-04-05 |title=टिकट काटेकी थिएँ, क्यानले नै भीआईपी बक्समा बोलायो : रचना रिमाल |url=https://nepalkhabar.com/sports/125947-2022-4-5-21-49-49 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405160601/https://www.nepalkhabar.com/sports/125947-2022-4-5-21-49-49 |archive-date=2022-04-05 |access-date=2022-08-03 |website=Nepal Khabar |language=Nepali}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱥᱤ ᱮ ᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱪ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱼᱫᱩᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-04-05 |title=मलाई क्यानले स्पष्टीकरण सोधेको छैन : गायिका रचना रिमाल |trans-title=CAN has not asked me for an explanation : singer Rachana Rimal |url=https://annapurnapost.com/news/rachana-200015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405104958/https://annapurnapost.com/news/rachana-200015 |archive-date=2022-04-05 |access-date=2022-04-12 |website=[[Annapurna Post]] |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-04-05 |title=रचनालाई स्पष्टीकरण सोधिएको छैन : क्यान |trans-title=Rachana is not asked for an explanation : CAN |url=https://annapurnapost.com/news/can-200011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412164528/https://annapurnapost.com/news/can-200011 |archive-date=2022-04-12 |access-date=2022-04-12 |website=[[Annapurna Post]] |language=ne}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ! scope="col" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ! scope="col" |ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ! scope="col" |ᱚᱨᱡᱚ ! class="unsortable" scope="col" |  |- |2021 ! scope="row" |ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱡᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ |''ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱷᱤᱨᱤᱢᱢᱟ'' |ᱫᱟᱲᱮ<ref>{{Cite web |date=2021-03-19 |title=जब रचना रिमालले जीवनको पहिलो अवार्ड पाइन् |url=https://www.palikasandesh.com/जब-रचना-रिमालले-जीवनको-पह/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403000838/https://www.palikasandesh.com/%E0%A4%9C%E0%A4%AC-%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%B2%E0%A5%87-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A4%B9/ |archive-date=2023-04-03 |access-date=2023-04-02 |website=palikasandesh.com |language=ne}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5ldyav3k4nng70s9lh7fdca7yoft0eg ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ 0 26416 200087 175837 2026-11-08T12:27:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200087 wikitext text/x-wiki {{Update}} {{Infobox person | name = ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ | image = Shefali Jariwala in 2020.jpg | image_size = 206px | caption = ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ | birth_name = | birth_date = ᱑᱕ December<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-13-contestants-hindustani-bhau-arti-singh-celebrate-shefali-jariwala-s-birthday-krushna-abhishek-joins-them/story-2xvacG6VRS2J2KCZFJBkZJ_amp.html |title=Bigg Boss 13 contestants Hindustani Bhau, Arti Singh celebrates Shefali Jariwala's birthday, Krushna Abhishek joins them |work=[[Hindustan Times]] |date=15 December 2020}}</ref> | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = 'ᱠᱟᱱᱟᱴᱟ ᱞᱟᱜᱟ' ᱠᱩᱲᱤ | education = | alma_mater = ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ | occupation = ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | parents = | relatives = }} '''ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 15 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱟᱜᱽ ᱜᱟᱨᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱚ,<ref>{{Cite web |date=November 2018 |title=Shefali Jariwala on her web show Baby Come Naa: There isn't any ... |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shefali-jariwala-baby-come-naa-altbalaji-kaanta-laga-girl-acting-debut-5426931/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905165556/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/shefali-jariwala-baby-come-naa-altbalaji-kaanta-laga-girl-acting-debut-5426931/ |archive-date=5 September 2019 |access-date=5 September 2019}}</ref> ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://thebengalichronicle.com/shefali-jariwala-featured-in-piriter-karbar-new-bangladeshi-song/|title=Shefali Jariwala : মুখ ফিরিয়েছে বলিউড, হট শেফালির হাত ধরে এবার 'কাঁটা লাগবে' বাংলাদেশে|date=13 July 2022|work=The Bengali Chronicle|access-date=10 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810124259/https://thebengalichronicle.com/shefali-jariwala-featured-in-piriter-karbar-new-bangladeshi-song/|archive-date=10 August 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱚᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱡᱽᱥᱮ ᱥᱟᱫᱤ ᱠᱟᱨᱳᱜᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱞᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱟᱜ ᱛᱚᱭᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱪ ᱵᱟᱞᱤᱭ 7 ᱟᱨ ''ᱱᱟᱪ ᱵᱟᱞᱤᱭᱮ 7'' ᱨᱮ ᱱᱟᱪ ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ 13'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱮᱞ ᱴᱤ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱵᱮᱵᱤ ᱠᱚᱢ ᱱᱟ'' ᱥᱨᱮᱭᱮᱥ ᱛᱟᱞᱯᱟᱫᱮ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 October 2019 |title=Bigg Boss 13: Shefali Jariwala to enter as wild card, Rashami Desai and Arti Singh fight over Sidharth Shukla |url=https://m.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-13-preview-october-30-shefali-jariwala-to-enter-as-wild-card-rashami-desai-and-arti-singh-fight-over-sidharth-shukla/story-CAlApGwARtoDOK0SnK10lK_amp.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102160534/https://m.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-13-preview-october-30-shefali-jariwala-to-enter-as-wild-card-rashami-desai-and-arti-singh-fight-over-sidharth-shukla/story-CAlApGwARtoDOK0SnK10lK_amp.html |archive-date=2 November 2019 |access-date=2 November 2019}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱴ ᱵᱨᱟᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱦᱚᱨᱢᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱼᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱦᱚᱨᱢᱤᱛ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱯᱮᱨᱟᱜ ᱛᱚᱭᱜᱤ'' ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱡᱮᱨᱤᱣᱟᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱤᱭᱩᱴ ᱾ <ref>{{Cite web |date=19 August 2014 |title=Shefali Zariwala enters matrimony with Parag Tyagi |url=https://zeenews.india.com/entertainment/sex-and-relationships/shefali-zariwala-enters-matrimony-with-parag-tyagi_160315.html |access-date=28 January 2020 |website=Zee News |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱮᱞᱵᱟᱢ ''ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱚᱜᱟ'' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱛᱷᱟᱝ ᱜᱟᱨᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ''ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱚᱜᱟ'' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱡᱽᱥᱮ ᱥᱟᱫᱤ ᱠᱟᱨᱳᱜᱤ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟ `never say never` ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ, ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱤᱧ ᱢᱮᱱᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱱᱴᱟ ᱞᱟᱜᱟ== ᱓᱐᱐-᱔᱐᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱮᱠᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱚᱢ-ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱚᱨᱤ == === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱩᱫᱩᱜ !ᱮᱱᱮᱢ |- |2008 |''ᱵᱳᱜᱤ ᱳᱣᱜᱤ'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (5 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ) |- |2012 - 2013 |''ᱱᱟᱪ ᱵᱟᱞᱤᱭ 5'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱤᱱᱟᱞᱤᱥᱴ) |- |2015–2016 |''ᱱᱟᱪ ᱵᱟᱞᱤᱭ 7'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱮᱢᱤᱯᱷᱤᱱᱟᱞᱤᱥᱴ) |- |2019–2020 |''Bigg Boss 13 ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱞᱼᱵᱩᱴᱟᱹ'' |35 ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 119 ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱱᱟ |} === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- |- |2004 |''ᱢᱩᱡᱽᱥᱮ ᱥᱟᱫᱤ ᱠᱟᱨᱳᱜᱤ'' |ᱵᱤᱡᱞᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2011 |''ᱦᱩᱫᱩᱜᱚᱨᱩ'' |ᱯᱟᱱᱠᱟᱡᱟ |ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱮᱞᱵᱟᱢ !ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ !ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- |2002 |ᱰᱤ ᱡᱮ ᱰᱳᱞᱼᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱟᱜᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ |ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱚᱜᱟ |ᱰᱤ ᱡᱮ ᱰᱳᱞ <ref name="indiatvnews1">{{Cite web |date=14 August 2014 |title='Kaanta Laga' item girl Shefali Zariwala secretly marries boyfriend Parag Tyagi |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/shefali-zariwala-parag-tyagi-wedding-16352.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403010118/https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/shefali-zariwala-parag-tyagi-wedding-16352.html |archive-date=3 April 2019 |access-date=3 April 2019 |website=www.indiatvnews.com}}</ref> |- | rowspan="3" |2004 |ᱢᱩᱭᱟᱹᱱ ᱢᱩᱭᱟᱹᱱ ᱢᱮᱠᱤᱥ |ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱯᱚᱨ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ |ᱥᱤᱢᱤᱛᱟ |- |ᱰᱤ ᱡᱮ ᱰᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱤᱴᱟᱨᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱢᱮᱠᱥ Vol.2 |ᱠᱟᱱᱛᱟ ᱞᱚᱜᱟ |ᱰᱤᱡᱮ ᱰᱳᱞ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 82ttzh6iwmvqk7h4g3zyykqqbj1yco5 ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ 0 26428 200502 196997 2026-11-08T21:40:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200502 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ </div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bhuri_Bai_receiving_Padma_Shri_award_(cropped).jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ [[Ram Nath Kovind|ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱚ]] </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline">ᱯᱤᱛᱳᱞ, ᱡᱟᱵᱩᱭᱟ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ[[Madhya Pradesh|ᱢᱚᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ | class="infobox-data category" |[[Indian people|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ | class="infobox-data category" |ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ | class="infobox-data" |[[Padma Shri|ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ]](2021) |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱢᱟᱹᱱ | class="infobox-data" |ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱟᱢᱢᱚᱱ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ |} '''ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱛᱳᱞ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱤᱛᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱵᱩᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱ, ᱥᱤᱠᱷᱚᱨ ᱥᱟᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhuri Bai {{!}} Paintings by Bhuri Bai {{!}} Bhuri Bai Painting - Saffronart.com |url=https://www.saffronart.com/artists/bhuri-bai |access-date=2019-03-15 |website=Saffronart}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱥᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2021 announced |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |access-date=26 January 2021 |publisher=Ministry of Home Affairs}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms|title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list|date=25 January 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=25 January 2021}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱜᱚᱲ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ, ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱹ ᱥᱵᱷᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱯᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱩᱨᱤ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<blockquote>"ᱟᱛᱳ ᱨᱮ, ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱨᱚᱥ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Bhuri Bai of Pitol {{!}} IGNCA |url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/bhuri-bai-of-pitol/ |access-date=2019-03-15 |language=en-US}}</ref></blockquote>ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱡᱟᱵᱵᱩᱵᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱵ ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱦᱟᱞᱚᱭ ᱥᱮ ᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱡᱦᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱦᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhuri Bai Jher |url=http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/ |access-date=2019-03-18 |website=Bhil Art |language=en-US |archive-date=2024-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226200832/http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/ |url-status=dead }}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Choudhury |first=Rabindra Nath |date=2017-10-07 |title=Woman gets Bhil tribal art world recognition |url=http://www.asianage.com/india/all-india/071017/woman-gets-bhil-tribal-art-world-recognition.html |access-date=2019-03-18 |website=The Asian Age}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lado Bai {{!}} IGNCA |url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/ |access-date=2019-03-26 |language=en-US}}</ref>[[ᱨᱮᱫ:Bhuri_Bai_in_2016_-02.jpg|thumb|2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱾]] == ᱥᱳᱭᱤᱞᱤ == ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱮᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱴᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=2014-10-18 |title=Tribal tones |url=https://www.deccanherald.com/content/436674/tribal-tones.html |access-date=2019-03-18 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Administrator |first=Website |date=2015-04-14 |title=Gond art and its counterparts in India and Australia: Comparing the works of Bhil, Gond and Rathwa tribal artists – Madhya Pradesh and Gujarat |url=https://www.indiantribalheritage.org/?p=17214 |access-date=2019-03-18 |website=Tribal Cultural Heritage in India Foundation |language=en-GB |archive-date=2017-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229192251/http://www.indiantribalheritage.org/?p=17214 |url-status=dead }}</ref> ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝᱜᱟᱹᱲ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ, ᱵᱳᱭᱠᱳᱞᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱼᱡᱟᱡᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱯᱷᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhuri Bai {{!}} Sutra Gallery LLC |url=http://sutragallery.com/Bhuri-Bai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826211525/http://www.sutragallery.com/Bhuri-Bai.html |archive-date=2017-08-26 |access-date=2019-03-18 |website=sutragallery |language=en-US}}</ref>[[ᱨᱮᱫ:Sarmaya_Arts_Foundation_Bhuri_Bai-Bhil.jpg|thumb|288x288px|ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] == ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ == * 2017 ᱥᱚᱛᱨᱚᱝᱜᱤᱼᱵᱷᱤᱞ ᱟᱨᱴ, ᱳᱡᱟᱥ ᱟᱨᱴ, ᱫᱤᱞᱞᱤ <ref>http://www.ojasart.com</ref> * 2017 "ᱜᱤᱭᱵᱷᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱼᱯᱷᱨᱚᱢ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱠᱟᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱮ", ᱵᱞᱩᱯᱨᱤᱱᱴ21 + ᱮᱠᱥᱵᱤᱴ320, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ * "ᱵᱷᱟᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱨ, ᱤᱱ ᱫᱟ ᱠᱳᱢᱯᱳᱢᱟᱨᱤ", ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ * 2010 "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱴᱥ", ᱢᱩᱥᱤ ᱰᱩ ᱠᱳᱭ ᱵᱨᱟᱱᱞᱤ, ᱯᱮᱨᱤᱥ * 2009 "ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱮ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ", ᱯᱟᱱᱰᱳᱞ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ * 2008 "ᱯᱷᱨᱤᱢᱰᱚᱢ", ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ (ᱥᱤ ᱟᱭ ᱮᱢ ᱮ) ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱥᱤᱠᱷᱟᱨ ᱥᱟᱢᱢᱚᱱ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, 1986 <ref>{{Cite web |date=2017 |title=Satrangi 2017: An exhibition Of Bheel Art |url=https://ojasart.com/exhibitions-cpt/satrangi-an-exhibition-of-bheel-tribal-arts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225031217/https://ojasart.com/exhibitions-cpt/satrangi-an-exhibition-of-bheel-tribal-arts/ |archive-date=25 February 2024 |access-date=15 July 2024 |website=Ojas Art Gallery |language=en}}</ref> * ᱚᱦᱚᱞᱟ ᱥᱟᱢᱢᱚᱱ, 1998 ᱾ * ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱰᱩᱨᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, 2009 ᱾ * ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, 2021 ᱾ * ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱪ/ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱟᱨ ᱑᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 073cu1gevsne5n47lv8ejgisvxpq2ol ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ 0 26438 200453 188209 2026-11-08T20:14:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200453 wikitext text/x-wiki ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱡᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱾]][[ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱾|ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱨᱱᱥᱚᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱯᱮᱱᱴ, ᱥᱳᱭᱱᱰ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ, ᱞᱟᱭᱚᱴ, ᱮᱢᱵᱨᱳᱭᱟᱨᱤ, ᱜᱮᱞᱵᱷᱟᱱᱤᱡᱽᱰ ᱟᱭᱨᱚᱱ, ᱨᱮᱡᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱭᱚᱡᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱪᱚᱛᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱥᱴᱩ ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱦᱟᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱱᱤᱠᱚᱞᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]],[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱱᱯᱷᱞᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱚᱢ]] ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ,[[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ|ᱠᱳᱢᱵᱳ]] ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱵᱚᱞᱳᱥᱠᱳᱯ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴ ᱢᱮᱭᱟᱨ, [[ᱟᱨᱴ ᱰᱩᱭᱤ]], ᱟᱨᱴ ᱥᱤᱝᱜᱚᱯᱳᱨ, ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱴᱨᱮᱴᱥᱩᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱾<ref>https://indiaartfair.in/recording-silence-baaraan-ijlal</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-16 |title=Listening for change: Baaraan Ijlal’s practice of collecting stories |url=https://www.4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |access-date=2023-09-26 |website=www.4a.com.au |language=en-US |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926173239/https://4a.com.au/articles/baaraan-ijlal-practice-anushka-rajendran |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |access-date=2024-06-09 |archive-date=2023-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=dead}}</ref> {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Baaraan_Ijlal.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline">ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ | class="infobox-data category" |ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱠᱟᱹᱢᱤ | class="infobox-data role" |ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ&nbsp; | class="infobox-data" |ᱵᱷᱤᱡᱩᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱩᱱᱰ ᱟᱨᱴ |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span style="white-space:nowrap;">ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ</span> | class="infobox-data" |ᱰᱟᱭᱟᱨᱤ ᱮᱱᱴᱨᱤ (2020ᱼ2020ᱼ2014ᱼ2018ᱼ18ᱼ18) ᱥᱟᱭᱞᱮᱱ ᱴᱤᱱᱟᱨ, ᱦᱤᱥᱯᱮᱨᱤᱝ ᱩᱭᱤᱱᱰᱥ (ID1) ᱵᱟᱨᱰᱵᱟᱠᱥ (2016) |} == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱜᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>https://www.cnbctv18.com/buzz/a-broadening-canvas-of-cultures-and-conversations-2172311.htm</ref> <ref>https://openthemagazine.com/art-culture/the-grief-of-ruins/</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱴᱮᱹᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱠᱷᱮᱹᱞᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ (ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ) ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1">https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |access-date=2024-02-06 |archive-date=2024-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=dead }}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, 'ᱨᱮᱴᱮᱞᱤᱝᱥ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ, 'ᱥᱴᱤᱪᱰ ᱩᱭᱝᱥ' ᱟᱨ 'ᱴᱩ ᱵᱤ ᱠᱚᱱᱴᱤᱭᱩᱱᱰ' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱮᱥᱤ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>https://www.tribuneindia.com/2010/20101010/spectrum/main9.htm</ref> ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ (2010) ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱢᱤᱨᱟᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ "ᱚᱱᱛᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ ᱫᱚ" ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲ "ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱟᱲᱮᱹᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":02">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |access-date=2024-06-09 |archive-date=2023-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212712/https://www.shrineempiregallery.com/artist/baaraan-ijlal/ |url-status=dead}}</ref> ᱦᱩᱴᱟᱭᱤᱞ ᱩᱭᱴᱤᱱᱥ (2014 ᱼᱨᱱᱤᱛ ) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱾<ref name=":12">https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾" ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱞᱚᱠᱱᱟᱣ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ 2014 ᱠᱷᱚᱱ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱞᱠᱟᱲᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱟᱱ ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱤᱡᱚᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.stirworld.com/see-features-of-witnessing-and-listening-baaraan-ijlal-s-art-accepts-the-past-to-bequeath-empathy |access-date=2024-02-06 |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007224138/https://www.stirworld.com/see-features-of-witnessing-and-listening-baaraan-ijlal-s-art-accepts-the-past-to-bequeath-empathy |url-status=dead }}</ref> ᱦᱤᱫᱤᱡᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱼᱵᱩᱛᱚᱱ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":22">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |access-date=2024-02-06 |archive-date=2024-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516073520/https://lifestyle.livemint.com/how-to-lounge/art-culture/baaraan-ijlal-s-work-stands-witness-to-everyday-erasures-111638514207905.html |url-status=dead }}</ref> <ref>https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/artists-baaraan-ijlal-and-moonis-ijlals-layered-works-share-untold-stories-7656983/</ref> ᱨᱩᱢ (2018 ᱼᱱᱤᱛ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱳᱭᱩᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ, ᱵᱚᱛᱚᱨ, ᱠᱷᱚᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ, ᱥᱳᱭᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ <ref>https://changeroomarchives.art/change-room/</ref>᱾ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱩᱰ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱵᱤᱪ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ, ᱞᱚᱭᱚᱢ, ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱠᱚ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱾ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱯᱷᱞᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱰᱤᱣᱳ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":13">https://www.vogue.in/culture-and-living/content/through-hostile-witness-artist-baaraan-ijlal-is-resisting-erasure-before-the-seas-drown-us</ref> <ref>https://thewire.in/the-arts/baaraan-ijlal-interview-change-room</ref><ref>https://changeroomarchives.art/</ref> " ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱡᱽ ᱨᱩᱢ ᱟᱨᱮᱵᱷᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱱᱡᱽ ᱨᱩᱢ ᱟᱨᱴ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱚᱵᱤᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱮᱧᱡ ᱨᱩᱢ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱵᱷ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>https://www.lemonde.fr/idees/article/2019/04/05/la-change-room-de-l-artiste-baaraan-ijlal-sonde-les-peurs-des-indiens_5446033_3232.html</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 07xq6rbl4cjels5tnr91gci00xggqxo ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ 0 26443 200383 189759 2026-11-08T18:51:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200383 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 19 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 1946) <ref>{{Cite web |last=Farooqi |first=Anis |year=2003 |title=Malani, Nalini |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000053385 |access-date=2022-06-25 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.t053385 |isbn=978-1-884446-05-4}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref name=":9">{{Cite web |title=Nalini Malani - Christies |url=https://artist.christies.com/Nalini-Malani-33702-bio.aspx#loadProfileContent |access-date=25 May 2022 |website=Christies}}</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ 'ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱚᱭᱩᱥ' (1969) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟᱼᱫᱮᱡᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shankar |first=Avantika |date=9 December 2016 |title=Ashim Ahluwalia revisits a 1969 experiment by Akbar Padamsee |url=https://www.architecturaldigest.in/content/ashim-ahluwalia-revisits-1969-experiment-akbar-padamsee/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320215055/https://www.architecturaldigest.in/content/ashim-ahluwalia-revisits-1969-experiment-akbar-padamsee/ |archive-date=20 March 2022 |access-date=25 May 2022 |website=[[Architectural Digest India]] |language=en-IN}}</ref> ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱼᱫᱩᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱴᱮᱰᱮᱞᱤᱡᱠ ᱥᱟᱼᱫᱚᱛᱚᱨᱫᱟᱢ,<ref name=":4">{{Cite web |title=Nalini Malani |url=https://www.moma.org/artists/32825 |access-date=2022-03-11 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> ᱞᱩᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱭᱚᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |last=Grrr.nl |title=Nalini Malani: Transgressions |url=https://www.stedelijk.nl/en/exhibitions/nalini-malan |access-date=2022-03-11 |website=www.stedelijk.nl |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱛᱱᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱤ (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱥᱤᱠᱷ) ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ (ᱫᱟᱣᱳᱥᱳᱯᱷᱤᱥᱴ) ᱼ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾ 1946 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ <ref>{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2013/03/07/a-conversation-with-video-artist-nalini-malani/?_r=0|title=A Conversation With: Video Artist Nalini Malani|last=Sharma|first=Meara|date=7 March 2013|work=The New York Times|last2=Peck|first2=Henry}}</ref> [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] (ᱩᱱᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ) ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱮᱱᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1954 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱡᱩᱱ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |last=Kalra |first=Vandana |date=7 January 2018 |title=Social engagement has always been part of my art |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/social-engagement-has-always-been-part-of-my-art-5014218/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416011438/https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/social-engagement-has-always-been-part-of-my-art-5014218/ |archive-date=16 April 2023 |access-date=6 April 2019 |website=[[The Indian Express]] |language=en-IN}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ 1969 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱴᱡᱤ ᱡᱤᱡᱮᱵᱚᱭ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=9 October 2014 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090121/https://www.wsj.com/articles/BL-IRTB-26804 |archive-date=6 February 2023 |access-date=31 May 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> 1964- ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞᱟᱵᱷᱟᱭ ᱰᱮᱥᱟᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |title=Nalini Malani - Biography |url=https://www.nalinimalani.com/bio.htm |access-date=2022-03-11 |website=www.nalinimalani.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱛᱚᱭᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":6"/> ᱩᱱᱤ 1970-72 ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥᱤᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ 1989 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱠᱳᱞᱚᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":9"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Cassandra Naji |title=Indian artist Nalini Malani talks myth, metaphor and women – interview |url=http://artradarjournal.com/2014/03/21/artist-nalini-malani-talks-myth-metaphor-and-women-interview/ |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428083648/http://artradarjournal.com/2014/03/21/artist-nalini-malani-talks-myth-metaphor-and-women-interview/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=2014-10-10 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |access-date=2017-04-29 |website=WSJ}}</ref><ref name=":0" /> ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |last=McEvilley |first=Thomas |date=2009-06-04 |title=Nalini Malani: Postmodern Cassandra |url=https://brooklynrail.org/2009/06/artseen/nalini-malani-postmodern-cassandra |access-date=2019-04-06 |website=The Brooklyn Rail |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ (80 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱠᱷᱟᱠᱷᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱜᱟᱹᱱᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":8">{{Citation|title=Nalini Malani}}</ref> 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":8" /> 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱵᱨᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟᱱ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ (ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ) ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Mallonee, Laura C. |date=23 October 2013 |title=Nalini Malani on Her Career and Bringing Her Documenta 13 Shadow Play |url=http://observer.com/2013/10/in-search-of-vanished-blood-nalini-malani-on-her-career-the-indian-art-world-and-bringing-her-documenta-13-shadow-play/ |website=Observer}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱹᱞᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱥᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱵᱟᱨᱼᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ, ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱵᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳᱯᱨᱳᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾<ref name="academia.edu">{{Cite journal|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|date=2003|title=Spilling Out: Nalini Malani's Recent Video Installations|url=https://www.academia.edu/1573676|journal=Third Text|volume=17|issue=1|doi=10.1080/09528820309657|access-date=6 March 2016}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱭᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥᱼᱵᱚᱭᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱳᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱵᱳᱨᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="academia.edu" /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Brooklyn Rail">{{Cite news|url=http://www.brooklynrail.org/2009/06/artseen/nalini-malani-postmodern-cassandra|title=Nalini Malani: Postmodern Cassandra|last=McEvilley|first=Thomas|date=June 2009|work=Brooklyn Rail}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ , [[ᱠᱮᱥᱮᱱᱫᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ 'ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":12">{{Cite web |last=Seervai |first=Shanoor |date=9 October 2014 |title=A Retrospective of the Works of Nalini Malani Who Paints in Reverse |url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/10/10/a-retrospective-of-the-works-of-nalini-malani-who-paints-in-reverse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090121/https://www.wsj.com/articles/BL-IRTB-26804 |archive-date=6 February 2023 |access-date=31 May 2023 |website=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱼ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱭᱩᱴᱳᱯᱤᱭᱟ'' ,''ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' (2005), ᱤᱱ ᱥᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱳᱭᱮᱱᱤᱥᱟᱭᱰ ᱵᱞᱰ (2012), ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱡᱟᱨᱥ (1992), ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱴᱮᱱᱴ (ID2), ᱫᱟ ᱴᱮᱵᱤᱞᱥ ᱦᱟᱨᱰ (2008) ᱮᱱᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱛᱷᱟᱨᱤᱥ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vial Kayser |first=Christine |date=2015 |title=Nalini Malani, a Global Storyteller |url=http://journalonarts.org |access-date=2019-04-07 |archive-date=2019-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407083423/http://journalonarts.org/ |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 1970-72: ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱨᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ * 2010: ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱴᱳᱨᱮᱴ, ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱠᱳ ᱟᱨᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ * 2013:ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟᱭ, <ref>{{Cite web |title=Nalini MALANI |url=https://fukuoka-prize.org/en/topics/detail/0eb1b458-4619-4f1c-8c41-80f0f42e1d53 |access-date=2022-03-11 |website=Fukuoka Prize |language=en}}</ref> * 2014: ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱳᱨᱤᱴᱡ ᱟᱨᱴ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮᱣᱟᱨᱰ, ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱳᱨᱤᱴᱡᱽ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ <ref>{{Cite web |title=Nalini Malani St. Moritz Art Masters Award 2014 / ArtReview |url=https://artreview.com/news/news_26_aug_2014_nalini_malani_st_moritz_art_masters_award/ |access-date=2017-04-29 |website=artreview.com |language=en}}</ref> * 2016: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱜᱮᱢ ᱪᱮᱱᱡᱟᱨ, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱦᱟᱝ ᱠᱚᱝ * 2019: ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱨᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ, ᱯᱷᱮᱱᱫᱟᱥᱤᱳ ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱨ, ᱵᱟᱨᱥᱟᱞᱳᱱᱟ, ᱥᱯᱮᱱ <ref>{{Cite web |last=Miró |first=Fundació Joan |title=Nalini Malani {{!}} Joan Miró Prize |url=https://www.fmirobcn.org/en/foundation/premi-joan-miro/prize/7/nalini-malani |access-date=2020-07-01 |website=Fundació Joan Miró |language=en |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616134115/https://www.fmirobcn.org/en/foundation/premi-joan-miro/prize/7/nalini-malani |url-status=dead }}</ref> * 2023:ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱭᱳᱴᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Nalini Malani |url=https://www.kyotoprize.org/en/laureates/nalini_malani/ |access-date=2023-06-16 |publisher=Inamori Foundation}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == jgjlto0rryq1692d8jre1yb8oocj8sv ᱯᱤᱞᱞᱩ ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ 0 26450 200320 141613 2026-11-08T17:34:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200320 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱤᱞᱞᱩ ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ''' (1 ᱮᱯᱨᱤᱞ 1923ᱼ7 ᱡᱩᱱ 1986) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱪ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Pilloo Pochkhanawala |url=https://jnaf.org/artist/pilloo-pochkhanawala/ |access-date=2021-03-22 |website=[[Jehangir Nicholson Art Foundation|JNAF]]}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱪᱠᱷᱚᱱᱳᱣᱟᱞᱟ ᱟᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=Pilloo Pochkhanawala: Sculpting a Legacy (Catalogue Note) |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/modern-contemporary-south-asian-art-2/pilloo-pochkhanawala-untitled |archive-url= |website=Sotheby's}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=14 Parsi artists dialogue in Delhi – in pictures – ArtRadarJournal.com |url=https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420175959/https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ |archive-date=20 April 2020 |access-date=2021-03-22 |language=en-US}}</ref> ᱟᱡᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱛᱟᱞ, ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱮᱴ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":9">{{Cite web |title=Pilloo Pochkhanawala (1923-1986) - Lot Essay |url=https://www.christies.com/en/lot/lot-5761111 |access-date=2022-03-30 |website=www.christies.com |language=en}}</ref> ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱩᱪᱠᱷᱚᱱᱳᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱤᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱼᱫᱩᱨᱤᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Pilloo Pochkhanawala |url=https://jnaf.org/artist/pilloo-pochkhanawala/ |access-date=2021-03-22 |website=[[Jehangir Nicholson Art Foundation|JNAF]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://jnaf.org/artist/pilloo-pochkhanawala/ "Pilloo Pochkhanawala"]. ''[[ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱱᱤᱠᱚᱞᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ|JNAF]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2021</span>.</cite></ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱭᱟᱨ ᱠᱳᱣᱟᱥᱡᱤ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱱᱮᱢᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱫᱚᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=14 Parsi artists dialogue in Delhi – in pictures – ArtRadarJournal.com |url=https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420175959/https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ |archive-date=20 April 2020 |access-date=2021-03-22 |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200420175959/https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ "14 Parsi artists dialogue in Delhi – in pictures – ArtRadarJournal.com"]. Archived from [https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420175959/https://artradarjournal.com/2016/05/14/14-parsi-artists-dialogue-in-delhi-in-pictures/ |date=2020-04-20 }} on 20 April 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 March</span> 2021</span>.</cite></ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱤᱞᱞᱩ ᱯᱷᱨᱟᱢᱳᱡ ᱟᱨ ᱮᱰᱮᱱᱳᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱳᱨᱳᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱳᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱚᱥᱡᱤ ᱰᱤᱱᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱵ, ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱮᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱟᱱᱡᱤᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱩᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱩᱪᱠᱷᱚᱱᱟᱣᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱥᱠᱮᱴᱪ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱥ ᱾<ref name=":2">{{Cite journal|last=Pochkhanawala|first=Pilloo R.|last2=Clerk|first2=S. I.|date=1979|title=On My Work as a Sculptor|url=https://www.jstor.org/stable/1574206|journal=Leonardo|volume=12|issue=3|pages=192–196|doi=10.2307/1574206|issn=0024-094X|jstor=1574206}}</ref> === ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞ === 1951 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ,[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|ᱟᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱥᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱧᱮᱞᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱛᱮ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱨᱮᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱯ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱤᱧ ᱟᱡᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱤᱱ, ᱨᱩᱯ, ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ, ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱤᱫᱤ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":8">{{Cite book}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":22">{{Cite journal|last=Pochkhanawala|first=Pilloo R.|last2=Clerk|first2=S. I.|date=1979|title=On My Work as a Sculptor|url=https://www.jstor.org/stable/1574206|journal=Leonardo|volume=12|issue=3|pages=192–196|doi=10.2307/1574206|issn=0024-094X|jstor=1574206}}</ref> ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ ᱡᱤ ᱯᱟᱱᱥᱟᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":52">{{Cite web |title=Pilloo Pochkhanawala: Sculpting a Legacy (Catalogue Note) |url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/modern-contemporary-south-asian-art-2/pilloo-pochkhanawala-untitled |archive-url= |website=Sotheby's}}</ref> ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, 1970 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱢᱳᱨ]], [[ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱟᱨᱢᱤᱴᱮᱡ]], ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱚ ᱦᱮᱯᱣᱟᱨᱛᱷ ᱟᱨ ᱮᱰᱩᱭᱚᱨᱰᱳ ᱯᱟᱞᱳᱡᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":82">{{Cite book}}</ref> === ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ === === ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ === [[ᱨᱮᱫ:Untitled_-_Pilloo_Pochkhanawala.jpg|alt=sculpture by Pochkhanawala|thumb|ᱯᱨᱩᱞ ᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ (1974) ᱼᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱳᱣᱟᱞᱟᱜ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱹᱥᱛᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱟᱨ ᱾]] == ᱠᱟᱹᱢᱤ == === ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ === === ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ === == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱚᱛᱛᱚᱱ ᱯᱩᱪᱠᱷᱚᱱᱳᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱦᱮᱨ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱮᱞ ᱵᱮᱱᱠ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱨ ᱥᱳᱨᱚᱵᱡᱤ ᱯᱩᱪᱠᱷᱚᱱᱳᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web |last=Singh |first=Laxman |date=23 Jan 2021 |title=Mystery of the missing 'Spark' as Thackeray gets statue in Mumbai |url=https://www.proquest.com/docview/2479897993/96B1C1F759A74136PQ |access-date=2023-02-06 |website=[[ProQuest]] |language=en}}</ref> == ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱱᱳ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱤᱡᱽ ᱮᱱ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱟ 10 ᱤᱭᱟᱨ ᱦᱟᱥᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=The 10 Year Hustle: Celebrating a decade of our gallery space |url=https://chatterjeeandlal.com/shows/the-10-year-hustle-celebrating-a-decade-of-our-gallery-space/ |access-date=2022-03-30 |website=Chatterjee & Lal}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite news|url=https://www.frieze.com/article/larger-world|title=A Larger World|last=Jhaveri|first=Shanay|date=2014-03-20|work=Frieze|access-date=2022-03-30|issue=162|language=en|issn=0962-0672}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ <ref name=":3">{{Cite web |last=Singh |first=Laxman |date=23 Jan 2021 |title=Mystery of the missing 'Spark' as Thackeray gets statue in Mumbai |url=https://www.proquest.com/docview/2479897993/96B1C1F759A74136PQ |access-date=2023-02-06 |website=[[ProQuest]] |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh2021">Singh, Laxman (23 January 2021). [https://www.proquest.com/docview/2479897993/96B1C1F759A74136PQ "Mystery of the missing 'Spark' as Thackeray gets statue in Mumbai"]. ''[[ᱯᱨᱳᱠᱩᱭᱮᱥᱴ|ProQuest]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 February</span> 2023</span>.</cite></ref>᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱳᱛᱷᱵᱤᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱮᱯᱟᱨᱟᱨᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱪᱠᱷᱟᱱᱟᱣᱞᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ<unk> 77.9<unk>{{INRConvert|77.9|l|lk=|year=2020|to=GBP}}(2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱚᱠ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮ 96,000 ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱩᱠ) ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ &nbsp;&#x20;&#x20;</unk></unk>ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱞ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ₹ ᱞᱚᱠ ᱴᱟᱠᱟ ᱾ (71,000 ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Das |first=Soumitra |date=11 October 2020 |title=A September to remember for Indian art at auctions |url=https://www.telegraphindia.com/india/a-september-to-remember-for-indian-art-at-auctions/cid/1794420 |access-date=2023-02-07 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ow20z9blxdfqvnfd8fbn2axnm8vey69 ᱯᱷᱨᱤᱰᱟ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ 0 26479 200355 141967 2026-11-08T18:24:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200355 wikitext text/x-wiki  {{Infobox artist | name = | birth_date = 1961 | birth_place = ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ | nationality = ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱤᱭᱟᱱ | education = ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱑᱙᱘᱔ - ᱑᱙᱘᱕; ᱢᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱰᱮ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱩᱞᱟ ᱰᱮ ᱟᱨᱴᱮᱥ ᱵᱤᱡᱩᱣᱟᱞ, ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ, ᱑᱙᱘᱒ - ᱑᱙᱘᱔; ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱴᱤ ᱥᱟᱱᱴᱟ ᱩᱨᱥᱩᱞᱟ, ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ, ᱑᱙᱗᱘ - ᱑᱙᱘᱓ | known_for = ᱥᱠᱟᱯᱪᱟᱨ | website = http://www.fridabaranek.com/ }} '''ᱯᱷᱨᱤᱰᱟ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1961) ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱚᱭᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ, ᱨᱰ ᱟᱨ ᱞᱳᱲᱟ ᱥᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ == ᱯᱷᱨᱤᱰᱟ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ [[ᱨᱤᱭᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱚ|ᱨᱤᱣᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤᱳ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 1983 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱰ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱳᱨᱚᱥᱩᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱥᱟᱨ ᱰᱮᱡᱤᱝ ᱟᱨ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱥ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱮᱡᱤᱝ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Frida Baranek {{!}} Island Press |url=http://islandpress.samfoxschool.wustl.edu/node/7586 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111171826/http://islandpress.samfoxschool.wustl.edu/node/7586 |archive-date=11 January 2018 |access-date=8 April 2018 |website=islandpress.samfoxschool.wustl.edu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱨᱤᱰᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱚᱭᱤᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Frida Baranek {{!}} National Museum of Women in the Arts |url=https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306174526/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-date=6 March 2018 |access-date=8 April 2018 |website=nmwa.org}}</ref> <ref name="About">{{Cite web |title=About |url=http://www.fridabaranek.com/about/ |access-date=2020-01-26 |website=Frida Baranek |language=en-US}}</ref>ᱨᱤᱣ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱤᱭᱩᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="About" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱡᱟᱵᱤᱠ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳᱨᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, "ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ", (1985ᱼᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱠᱟᱴ ᱵᱚᱠᱥ, ᱵᱚᱞᱵ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱲᱟᱹ, ᱟᱨ "ᱠᱳᱢᱳ ᱳᱭᱮ ᱵᱷᱳᱠ, ᱜᱮᱨᱟᱠᱟᱣ 80? (ᱟᱢ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ, ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱥᱚᱱ 80?)", (1984ᱼᱨᱮ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱾ "ᱠᱳᱢᱳ ᱳᱭᱮ ᱵᱷᱳᱪᱮ, ᱜᱮᱨᱟᱠᱟᱣ 80 ؟" ᱫᱚ ᱡᱳᱨᱟᱱ ᱫᱩᱨᱤᱵ (ᱫᱟᱜ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱟ ᱾ "ᱰᱳᱨᱢᱤᱱᱰᱳ ᱮᱢ ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱟ (ᱵᱷᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱲᱤᱝ)", "ᱵᱳᱞᱳ [(ᱠᱮᱠ)", (1990ᱼ1990ᱼ1990), ᱟᱨ ᱱᱳ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱳᱰᱳ (ᱵᱟᱝ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱟᱭᱰ), (1992ᱼ1992) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱴᱤᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱴᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱫᱜᱩᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Hoptman |first=Laura J. |date=2 April 2015 |title=Frida Baranek |url=http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091156/http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 April 2018}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱛᱨᱮᱹᱥ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱹᱥ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ, (1988) ᱞᱳᱢ ᱞᱮᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷ, ᱯᱮᱞᱤᱴ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ (1991) ᱥᱴᱤᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱰ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱨ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ "ᱥᱩᱭᱚᱨᱞᱥ ᱵᱮᱜᱮ" (2008) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱠ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱪᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱟᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱫᱟᱜᱡᱩᱠ, ᱵᱟᱨ, ᱜᱤᱥᱚ, ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱢᱵᱟᱨ, ᱴᱚᱭᱟᱨ, ᱨᱵᱟᱨ ᱵᱚᱞ, ᱫᱟᱜ, ᱵᱟᱞᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Hoptman |first=Laura J. |date=2 April 2015 |title=Frida Baranek |url=http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091156/http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 April 2018}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHoptman2015">Hoptman, Laura J. (2 April 2015). [https://web.archive.org/web/20150402091156/http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html "Frida Baranek"]. Archived from [http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402091156/http://www.fridabaranek.com/laurajhoptman_print.html |date=2015-04-02 }} on 2 April 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 April</span> 2018</span>.</cite></ref> 1984 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱣ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤᱳ ᱨᱮ ᱮᱥᱠᱳᱞᱟ ᱰ ᱟᱨᱴᱮᱥ ᱵᱷᱤᱥᱩᱭᱟᱭᱤᱥ ᱨᱮ "ᱠᱳᱢᱳ ᱳᱭᱮ ᱵᱷᱳᱪᱮ, ᱜᱮᱨᱟᱠᱟᱣ 80 " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ ᱨᱩᱴᱨᱤᱜᱳ ᱰᱤ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱥ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟᱱ ᱯᱮᱥᱴᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱳᱭᱤᱥ ᱤᱨᱟᱢᱳᱥ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ 0ᱹ9 ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ 30 ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱾ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱾ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱷᱩᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱛᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱣᱟᱨᱚᱜ ᱮᱞᱟᱨᱟᱣ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠ ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱰᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱥ, ᱚᱰᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱥᱟᱸᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/|title=Paulo Herkenhoff {{!}} Frida Baranek|work=Frida Baranek|access-date=8 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408222423/http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/|archive-date=8 April 2018}}</ref> ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ ᱢᱩᱭᱚᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱫᱟᱱ ᱟᱨᱴ, ᱢᱩᱭᱡᱤᱭᱳᱢ ᱚᱯᱷ ᱠᱳᱢᱯᱳᱢᱚᱨᱟᱨᱤ ᱟᱨᱴ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱮᱢᱯᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱢᱩᱭᱡᱤᱭᱩᱢ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱭᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Island Press Frida Baranek |url=http://kemperartmuseum.wustl.edu/islandpress/html/A002.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174645/http://kemperartmuseum.wustl.edu/islandpress/html/A002.html |archive-date=3 March 2016 |access-date=8 April 2018 |website=kemperartmuseum.wustl.edu}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Frida Baranek {{!}} National Museum of Women in the Arts |url=https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306174526/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-date=6 March 2018 |access-date=8 April 2018 |website=nmwa.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20180306174526/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek "Frida Baranek | National Museum of Women in the Arts"]. ''nmwa.org''. Archived from [https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek the original] on 6 March 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 April</span> 2018</span>.</cite></ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱩᱱᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 February 2007 |title=Roger Cohen: My Life in Media |url=http://www.independent.co.uk/news/media/roger-cohen-my-life-in-media-436014.html |access-date=2020-01-26 |website=The Independent |language=en}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ == * 1985 ᱯᱮᱴᱤᱤᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱨᱤᱣ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤ <ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/|title=Paulo Herkenhoff {{!}} Frida Baranek|work=Frida Baranek|access-date=8 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408222423/http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/|archive-date=8 April 2018}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20180408222423/http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/ "Paulo Herkenhoff | Frida Baranek"]. ''Frida Baranek''. Archived from [http://www.fridabaranek.com/text/paulo-herkenhoff/ the original] on 8 April 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 April</span> 2018</span>.</cite></ref> * 1988 ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱡᱤᱳ ᱢᱤᱞᱮᱴ, ᱨᱤᱣᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤᱳ * 1990 ᱜᱳᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ * 1993 ᱥᱴᱚᱠᱥ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ * 1993 ᱟᱞᱴᱨᱟᱢᱳᱰᱟᱨᱱᱼ ᱫᱟ ᱟᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱳᱢᱯᱛᱚᱨᱟᱨᱤ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱡᱤᱭᱩᱢ ᱚᱯᱷ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ <ref name=":1">{{Cite web |title=Frida Baranek {{!}} National Museum of Women in the Arts |url=https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306174526/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek |archive-date=6 March 2018 |access-date=8 April 2018 |website=nmwa.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20180306174526/https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek "Frida Baranek | National Museum of Women in the Arts"]. ''nmwa.org''. Archived from [https://nmwa.org/explore/artist-profiles/frida-baranek the original] on 6 March 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 April</span> 2018</span>.</cite></ref> * 1996 ᱜᱳᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ * 1999 ᱞᱟ ᱢᱮᱭᱥᱚᱱ ᱰᱩ ᱵᱨᱮᱡᱤᱞ, ᱵᱨᱚᱥᱮᱞᱥ * 2001 ᱜᱳᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ * 2004 ᱮᱭᱤ ᱮ ᱯᱤ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱨᱤᱣᱳ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤᱳ * 2006 ᱯᱷᱨᱤᱰᱟ ᱵᱟᱨᱟᱱᱮᱠᱼᱞᱟᱵᱷᱤᱥ ᱯᱮᱡ/ᱞᱮᱝ ᱯᱮᱡ, ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱟᱭᱢ ᱴᱨᱟᱠᱞᱟᱦᱳᱥ, ᱥᱟᱞᱡᱵᱚᱨᱜ * 2009 ᱜᱚᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ * 2013 ᱢᱩᱡᱤᱭᱩ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱢᱳᱰᱟᱨᱱᱟ, ᱨᱤᱣ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤ, ᱵᱨᱟᱡᱤ * 2013 ᱮᱭᱤᱪ ᱮ ᱯᱤ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱨᱤᱣ ᱰᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱤ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ * 2014 ᱜᱚᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ * 2014 ᱦᱟᱭᱤᱠ ᱢᱳᱨᱟᱥ ᱟᱨᱴ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱤᱭᱩᱠᱮᱹᱴ * 2017 ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱲᱟᱨᱮ, ᱢᱚᱭᱟᱢᱤ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾ * 2019 "ᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱞᱤᱴ", ᱜᱚᱵᱤᱱᱮᱴ ᱰᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱚᱠᱮᱞ ᱟᱨᱱᱟᱣᱰ, ᱥᱟᱣ ᱯᱳᱞᱳ, ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 1992 ᱯᱷᱚᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱮᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ * 1993 ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱯᱮᱨᱤᱥ * 2019 ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱢᱚᱭᱟᱢᱤ * 2019 ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱚᱭᱟᱢᱤ * 2019 ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱧᱟᱢᱤᱡ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} k3ds4o9jve1wcgs26j8e1f49uqgl0c3 ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ 0 26578 200346 142970 2026-11-08T18:11:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200346 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | image = Flora Saini at Society Leadership Awards 2017.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | birth_name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | birth_date = | birth_place = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 1999–ᱱᱤᱛ | partner = ᱜᱚᱣᱨᱚᱝ ᱫᱳᱥᱤ }} '''ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱟᱥᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱟᱨ '''ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=#MeToo Movement: Flora Saini appreciates the way men are supporting the movement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024133014/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |archive-date=24 October 2018 |access-date=24 October 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' (1999) ᱼᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 50 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ,ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴᱮᱥ,ᱵᱟᱞᱠᱨᱟᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱱᱛ,ᱥᱩᱫᱤᱯ,[[ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱥᱤᱵᱨᱟᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱚᱱᱛ,ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ,ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ, ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱠᱷᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vinita Chaturvedi |date=19 December 2011 |title=Flora Saini: Another southern hottie ready to storm Bollywood |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130103101318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |archive-date=3 January 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱫᱷᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱣᱞᱟ ᱠᱩᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱟᱱᱞᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱳᱭᱛᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="deccanherald1">{{Cite web |last=Deepa Natarajan |date=22 April 2010 |title=Rising like a phoenix |url=http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924074442/http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱟ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱛᱷᱳᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ, ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Y Sunita Chowdhary |date=18 February 2012 |title=Arts / Cinema : Itsy-Bitsy: Name game |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719122059/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |archive-date=19 July 2012 |access-date=11 January 2013 |website=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Welcome to |url=http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202070826/http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |archive-date=2 February 2013 |access-date=17 August 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ "ᱞᱚᱠᱥ ᱵᱟᱵᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Asha Saini arrested in Chennai |url=http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202052524/http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |archive-date=2 February 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱤᱹᱯᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱼᱯᱳᱨᱮᱥᱰ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱚᱜᱽᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱚᱛᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2001 |title=rediff.com, Movies: Puru, Chandrachur: Face off! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141127/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |publisher=Rediff}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱞᱟᱵᱷ ᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱒᱐᱐᱔) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱜᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm "Love in Delhi, the Fllora way"]. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''. 28 August 2003. Archived from [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm the original] on 24 October 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱨᱤᱱᱟᱜᱟᱨᱟ ᱠᱤᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱜᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱤᱯ ᱯᱟᱴᱷ ''ᱱᱟᱢᱢᱟᱱᱱᱟ ᱾''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|title=Karnataka / Bangalore News : Flora Shiny had acted in Kannada movies|date=15 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318174714/http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|archive-date=18 March 2008}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2019 |''ᱟᱯᱱᱟ ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱟᱭᱮᱜ'' | |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2020 |''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱭᱼᱥᱚᱨᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱨᱤ'' |ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱵᱳᱭ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=27 June 2020 |title=Flora Saini: Things you may not know about her |url=https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627101235/https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |archive-date=27 June 2020 |access-date=27 June 2020 |publisher=Bollywood-Junction}}</ref> ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱟᱭᱚᱞ, ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ |} === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2016 |''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ'' |ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ |ᱳᱭᱮᱵᱴᱚᱠᱤᱡᱽ | |<ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711003513/https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |archive-date=11 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=mid-day |language=en}}</ref> |- |2016 |''A.I.SHA ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱵᱷᱨᱩᱪᱩᱭᱮᱞ ᱜᱟᱛᱮ'' |ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱡᱮᱢᱥ |ᱟᱨᱮ ᱳᱴᱤᱴᱤ | | |- | rowspan="2" |2018 |''ᱜᱟᱱᱫᱤ ᱵᱟᱛ'' |ᱥᱟᱡᱮᱞᱤ | rowspan="2" |ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ |S02E01 |<ref>{{Cite web |date=17 January 2019 |title=I never felt objectified on Gandii Baat 2 set: Flora Saini |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062741/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Gandi Baat actress Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507181538/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |archive-date=7 May 2019 |access-date=10 July 2019 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''X. X. X'' |ᱨᱩᱠᱢᱚᱱᱤ ᱞᱟᱞᱳᱣᱟᱱᱤ |S01E01 |<ref>{{Cite web |date=21 September 2018 |title=Rithvik Dhanjani on Asha Negi's reaction to XXX Uncensored: She is completely fine with it |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710063934/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=25 September 2018 |title=ALTBalaji's X.X.X: Rithvik Dhanjani and Kyra Dutt's midnight tidbits are NSFW! |url=https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011516/https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |archive-date=20 October 2018 |access-date=10 July 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref> |- |2018- 2019 |''ᱤᱱᱥᱟᱭᱰ ᱮᱡ'' |ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱫᱮᱣᱟᱱ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱤᱢ |ᱥᱤᱡᱚᱱ 1 ᱨᱤᱠᱩᱨᱤᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ 2 ᱢᱩᱲᱩᱫ |<ref>{{Cite web |date=18 November 2019 |title=Inside Edge Season 2 (2019) {{!}} Amazon Prime Video |url=https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204082016/https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" |2019 |''ᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮ'' | |ᱳᱞᱩᱞᱩ | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=5 Indian Bold and Sexy Actresses in Web Series |url=https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204081314/https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref> |- |''ᱵᱳᱢᱵᱟᱨ'' |ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ |ᱡᱤ5 | |<ref>{{Cite web |title=Flora Saini to essay the role of a minister's wife in ZEE 5's football based show Bombers |url=http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062740/http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=Peepingmoon.com |language=en}}</ref><br /><ref>{{Cite web |title=On set interview with flora saini for her upcoming web series 'Bombers' with ZEE5" – News Stock Live |url=https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062739/https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |language=en-US}}</ref> |- |''ᱰᱩᱯᱩᱨ ᱛᱚᱠᱩᱨᱯᱳ'' |ᱯᱷᱩᱞᱳᱣᱟ ᱵᱳᱣᱫᱤ |ᱦᱚᱭᱪᱳᱭ |ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ |  |- |''ᱢᱮᱭᱟᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱼᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱢᱚᱥ'' |ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ | rowspan="2" |ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ | |<ref>{{Cite web |date=11 May 2018 |title=Nagesh Kukunoor to direct web series 'Mayanagari #CityOfDreams' |url=https://www.scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406190418/https://scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |archive-date=6 April 2023 |access-date=29 April 2019 |website=Scroll.in}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=4 March 2019 |title=Hotstar ties up with Applause Entertainment for first set of originals |url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals/amp-1551701974563.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411084336/https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals/amp-1551701974563.html |archive-date=11 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=live Mint}}</ref> |- |2020 |<nowiki><i id="mwAw8">ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱾</i></nowiki> |ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ "ᱨᱮᱰᱥ" |ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱑ ᱨᱤᱦᱤᱴ | |- |2020 |''ᱯᱩᱨᱟᱥᱯᱩᱨ ᱾'' |ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱨᱟ |ᱡᱤ5, ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ |ᱨᱩᱴᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ | |- |2021 |''ᱚᱠᱟᱲ ᱵᱚᱠᱰ ᱨᱚᱯᱩ ᱪᱚᱠᱠᱚᱨ'' |ᱯᱤ ᱥᱤ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱢ | | |- |2023 |''ᱨᱟᱱᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ'' |ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ | | |- |2023 |''ᱛᱚᱛᱛᱟᱨᱮ'' |ᱚᱱᱤᱥᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ | | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱭᱟᱹᱛ == h2ppwn4n4qjvdwyckl7aadxjosuq491 200347 200346 2026-11-08T18:11:03Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | image = Flora Saini at Society Leadership Awards 2017.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | birth_name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ | birth_date = | birth_place = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 1999–ᱱᱤᱛ | partner = ᱜᱚᱣᱨᱚᱝ ᱫᱳᱥᱤ }} '''ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱟᱥᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱟᱨ '''ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=#MeToo Movement: Flora Saini appreciates the way men are supporting the movement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024133014/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |archive-date=24 October 2018 |access-date=24 October 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' (1999) ᱼᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 50 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ,ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴᱮᱥ,ᱵᱟᱞᱠᱨᱟᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱱᱛ,ᱥᱩᱫᱤᱯ,[[ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱥᱤᱵᱨᱟᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱚᱱᱛ,ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ,ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ, ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱠᱷᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vinita Chaturvedi |date=19 December 2011 |title=Flora Saini: Another southern hottie ready to storm Bollywood |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130103101318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |archive-date=3 January 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱫᱷᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱣᱞᱟ ᱠᱩᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱟᱱᱞᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱳᱭᱛᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="deccanherald1">{{Cite web |last=Deepa Natarajan |date=22 April 2010 |title=Rising like a phoenix |url=http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924074442/http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱟ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱛᱷᱳᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ, ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Y Sunita Chowdhary |date=18 February 2012 |title=Arts / Cinema : Itsy-Bitsy: Name game |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719122059/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |archive-date=19 July 2012 |access-date=11 January 2013 |website=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Welcome to |url=http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202070826/http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |archive-date=2 February 2013 |access-date=17 August 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ "ᱞᱚᱠᱥ ᱵᱟᱵᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Asha Saini arrested in Chennai |url=http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202052524/http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |archive-date=2 February 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱤᱹᱯᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱼᱯᱳᱨᱮᱥᱰ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱚᱜᱽᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱚᱛᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2001 |title=rediff.com, Movies: Puru, Chandrachur: Face off! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141127/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |publisher=Rediff}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱞᱟᱵᱷ ᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱒᱐᱐᱔) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱜᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm "Love in Delhi, the Fllora way"]. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''. 28 August 2003. Archived from [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm the original] on 24 October 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱨᱤᱱᱟᱜᱟᱨᱟ ᱠᱤᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱜᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱤᱯ ᱯᱟᱴᱷ ''ᱱᱟᱢᱢᱟᱱᱱᱟ ᱾''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|title=Karnataka / Bangalore News : Flora Shiny had acted in Kannada movies|date=15 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318174714/http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|archive-date=18 March 2008}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |2019 |''ᱟᱯᱱᱟ ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱟᱭᱮᱜ'' | |ᱦᱤᱱᱫᱤ | |- |2020 |''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱭᱼᱥᱚᱨᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱨᱤ'' |ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱵᱳᱭ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |<ref>{{Cite web |date=27 June 2020 |title=Flora Saini: Things you may not know about her |url=https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627101235/https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |archive-date=27 June 2020 |access-date=27 June 2020 |publisher=Bollywood-Junction}}</ref> ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱟᱭᱚᱞ, ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ |} === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2016 |''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ'' |ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ |ᱳᱭᱮᱵᱴᱚᱠᱤᱡᱽ | |<ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711003513/https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |archive-date=11 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=mid-day |language=en}}</ref> |- |2016 |''A.I.SHA ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱵᱷᱨᱩᱪᱩᱭᱮᱞ ᱜᱟᱛᱮ'' |ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱡᱮᱢᱥ |ᱟᱨᱮ ᱳᱴᱤᱴᱤ | | |- | rowspan="2" |2018 |''ᱜᱟᱱᱫᱤ ᱵᱟᱛ'' |ᱥᱟᱡᱮᱞᱤ | rowspan="2" |ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ |S02E01 |<ref>{{Cite web |date=17 January 2019 |title=I never felt objectified on Gandii Baat 2 set: Flora Saini |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062741/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Gandi Baat actress Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507181538/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |archive-date=7 May 2019 |access-date=10 July 2019 |website=India Today |language=en}}</ref> |- |''X. X. X'' |ᱨᱩᱠᱢᱚᱱᱤ ᱞᱟᱞᱳᱣᱟᱱᱤ |S01E01 |<ref>{{Cite web |date=21 September 2018 |title=Rithvik Dhanjani on Asha Negi's reaction to XXX Uncensored: She is completely fine with it |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710063934/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=25 September 2018 |title=ALTBalaji's X.X.X: Rithvik Dhanjani and Kyra Dutt's midnight tidbits are NSFW! |url=https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011516/https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |archive-date=20 October 2018 |access-date=10 July 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref> |- |2018- 2019 |''ᱤᱱᱥᱟᱭᱰ ᱮᱡ'' |ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱫᱮᱣᱟᱱ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱤᱢ |ᱥᱤᱡᱚᱱ 1 ᱨᱤᱠᱩᱨᱤᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ 2 ᱢᱩᱲᱩᱫ |<ref>{{Cite web |date=18 November 2019 |title=Inside Edge Season 2 (2019) {{!}} Amazon Prime Video |url=https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204082016/https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" |2019 |''ᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮ'' | |ᱳᱞᱩᱞᱩ | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=5 Indian Bold and Sexy Actresses in Web Series |url=https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204081314/https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref> |- |''ᱵᱳᱢᱵᱟᱨ'' |ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ |ᱡᱤ5 | |<ref>{{Cite web |title=Flora Saini to essay the role of a minister's wife in ZEE 5's football based show Bombers |url=http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062740/http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=Peepingmoon.com |language=en}}</ref><br /><ref>{{Cite web |title=On set interview with flora saini for her upcoming web series 'Bombers' with ZEE5" – News Stock Live |url=https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062739/https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |language=en-US}}</ref> |- |''ᱰᱩᱯᱩᱨ ᱛᱚᱠᱩᱨᱯᱳ'' |ᱯᱷᱩᱞᱳᱣᱟ ᱵᱳᱣᱫᱤ |ᱦᱚᱭᱪᱳᱭ |ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ |  |- |''ᱢᱮᱭᱟᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱼᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱢᱚᱥ'' |ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ | rowspan="2" |ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ | |<ref>{{Cite web |date=11 May 2018 |title=Nagesh Kukunoor to direct web series 'Mayanagari #CityOfDreams' |url=https://www.scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406190418/https://scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |archive-date=6 April 2023 |access-date=29 April 2019 |website=Scroll.in}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=4 March 2019 |title=Hotstar ties up with Applause Entertainment for first set of originals |url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals-1551701974563.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411084336/https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals/amp-1551701974563.html |archive-date=11 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=live Mint}}</ref> |- |2020 |<nowiki><i id="mwAw8">ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱾</i></nowiki> |ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ "ᱨᱮᱰᱥ" |ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱑ ᱨᱤᱦᱤᱴ | |- |2020 |''ᱯᱩᱨᱟᱥᱯᱩᱨ ᱾'' |ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱨᱟ |ᱡᱤ5, ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ |ᱨᱩᱴᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ | |- |2021 |''ᱚᱠᱟᱲ ᱵᱚᱠᱰ ᱨᱚᱯᱩ ᱪᱚᱠᱠᱚᱨ'' |ᱯᱤ ᱥᱤ |ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱢ | | |- |2023 |''ᱨᱟᱱᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ'' |ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ | | |- |2023 |''ᱛᱚᱛᱛᱟᱨᱮ'' |ᱚᱱᱤᱥᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ |ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ | | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱭᱟᱹᱛ == ld24bp31rwke5nigw6rl5f8yddamjux ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱚᱢ 0 26589 200447 161097 2026-11-08T20:04:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200447 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱚᱢ | image = Bala Hijam6.png | alt = | caption = ᱵᱚᱨᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ | birth_name = ᱦᱤᱡᱟᱢ ᱥᱩᱨᱡᱟᱵᱟᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ | birth_date = | birth_place = | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | spouse = ᱱᱤᱝᱛᱷᱩᱡᱟᱢ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱥᱤᱝ | parents = ᱦᱤᱡᱟᱢ ᱵᱤᱨᱟᱢᱟᱝᱜᱚᱞ, ᱦᱤᱡᱟᱢ ᱥᱩᱱᱤᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ | website = }} '''ᱥᱩᱨᱡᱟ ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱚᱢ'''<ref name="Elections 2014">{{Cite web |last=Roy, Esha |date=17 August 2014 |title=From Manipur, stories of the women actors who didn't get to play Mary Kom |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/shes-got-the-look-3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125149/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/shes-got-the-look-3/ |archive-date=11 February 2017 |access-date=4 March 2017 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱥᱮ '''ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱚᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=Interview of Bala Hijam, The Reigning Queen of Manipuri Cinema - TheMoviean |url=https://themoviean.com/bala-hijam-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321063138/https://themoviean.com/bala-hijam-interview/ |archive-date=21 March 2018 |access-date=20 March 2018 |publisher=The Moviean}}</ref> ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱳᱨᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱱᱤᱞᱟᱠᱟᱥᱚᱢ ᱯᱟᱪᱠᱟᱰᱚᱞ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱾<ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/jul/16/When-Kerala-called-Surja-Bala-Hijam-497371.html|title=When Kerala called Surja Bala Hijam|date=16 July 2013|work=The New Indian Express|access-date=10 May 2023}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Surja Bala Hijam to romance Dulquar Salman in NPCB |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/surja-bala-hijam-romance-dulquar-salman-npcb-110767.html |quote=Actress Surja Bala Hijam, who is considered as the most youngest and vibrant actress in Manipur film industry, is now all set to debut in Mollywood with Sameer Thahir's much-hyped film Neelakasham Pachakadal Chuvanna Bhoomi. ... She made her film debut as supporting actress in Oken Amakcham's Manipuri movie Telanga Mamei. ... Bala has acted in more than a dozen Manipuri films like Telanga Mamei, Khangdreda Nongdamba, Panthungi Wangmada, Mikithi, Mihatpa, Luhongbagi Ahing, Ima gi Laman Singamdre, Yaiskul Pakhang Angaoba, Thouri, Lamjasara, Khambaton, Taru Tarubi Maktrabi, Sangkhraba Machu and Manipur Express. ...}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱤᱨᱚᱢ ᱢᱮᱭᱯᱟᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱟᱢ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱳᱠᱮᱱ ᱚᱢᱚᱠᱪᱟᱢ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱞᱟᱝᱜ ᱢᱟᱢᱮᱭ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 September 2018 |title=The Beauty of Manipuri Cinema with a Heart of Gold |url=https://northeastfeed.in/bala-hijam-beauty-manipuri-cinema-heart-gold/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012005846/https://northeastfeed.in/bala-hijam-beauty-manipuri-cinema-heart-gold/ |archive-date=12 October 2020 |access-date=16 April 2020 |website=NorthEast Feed}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱨᱚᱠᱥ' ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/soma-laishram-is-not-at-fault/article67344705.ece|title=Soma Laishram is not at fault|date=26 September 2023|work=The Hindu|access-date=6 October 2023}}</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱳᱢᱤ ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱟᱜ ''ᱠᱷᱟᱝᱫᱨᱮᱫᱟ ᱱᱟᱝᱰᱟᱢᱵᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱟᱭᱠᱷᱳᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱞᱟᱭ ᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱭᱳᱭᱢᱟᱭ ᱢᱳᱝᱥᱟᱵᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱱᱛᱷᱩᱱᱜᱤ ᱳᱭᱟᱝᱢᱚᱫᱟ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ''ᱤᱭᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞᱜᱤ ᱯᱟᱠᱷᱟᱝ ᱟᱱᱜᱳᱵᱟ'', ''ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'', ᱢᱤᱨᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱢ, ''ᱚᱢᱩᱠᱛᱟ ᱟᱱᱤ'', ''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱮᱞᱞᱟᱭ'', ''ᱥᱟᱱᱜᱤ ᱴᱟᱝᱵᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱟᱵᱟᱴᱚᱱ 2'' ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Interview of Bala Hijam, the reigning queen of Manipuri Cinema |url=https://themoviean.com/bala-hijam-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407120346/https://themoviean.com/bala-hijam-interview/ |archive-date=7 April 2019 |access-date=16 April 2020 |website=The Moviean}}</ref> ''ᱛᱟᱢᱳᱭᱟᱜᱤ ᱮᱵᱮᱪᱟ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web |title="Bala's new film "Tamoyaigee Ibecha" banned by Film Forum Manipur and MEELAL {{!}} Manipur Forum, Community, Discussions, News" |url=http://manipurtalks.com/index.php?threads/balas-new-film-tamoyaigee-ibecha-banned-by-film-forum-manipur-and-meelal.5680/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129095812/http://manipurtalks.com/index.php?threads/balas-new-film-tamoyaigee-ibecha-banned-by-film-forum-manipur-and-meelal.5680/ |archive-date=29 January 2016 |access-date=17 January 2022}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ''ᱦᱩ ᱥᱮᱰ ᱵᱳᱭᱥ ᱠᱮᱱᱴ ᱢᱮᱠᱮᱯ ᱳᱣᱟᱨ?'' ᱯᱨᱤᱭᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱞᱟᱭᱥᱨᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ<ref name=":7">{{Cite news|url=https://www.imphaltimes.com/pdf/2023/April/16%20April.pdf|title=2018 Manipuri film Who Said Boys Can't Wear Makeup Is No Less Than A Revolution|date=16 April 2023|work=Imphal Times|access-date=15 August 2023}}</ref> ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱼᱱᱚᱛᱨᱚᱯᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱠᱚᱯᱼᱯ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://boroktimes.com/who-said-boys-cant-wear-makeup-a-film-way-ahead-of-its-time-priyakanta-laishram/|title=Who Said Boys Can’t Wear Makeup? : A Film Way Ahead Of Its Time – Priyakanta Laishram|date=6 October 2023|work=Borok Times|access-date=6 October 2023}}</ref> 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱝᱠ ᱯᱨᱚᱛᱚᱯ ᱥᱤᱝ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱞᱟᱢᱵᱤ ᱞᱚᱭᱢᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://nenow.in/north-east-news/manipur/manipur-after-bagging-22-awards-movie-to-be-screened-in-imphal.html|title=Manipur: After bagging 22 awards, movie to be screened in Imphal|date=8 April 2023|work=North East Now|access-date=17 April 2023}}</ref> == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 8 ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ''ᱤᱭᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞᱜᱤ ᱯᱟᱠᱷᱟᱝ ᱟᱱᱜᱳᱵᱟ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱚᱢ'' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱡᱚᱨᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱫᱟᱰᱤᱢᱤ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱯᱷᱟᱢ) ᱠᱷᱚᱱ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0"/> ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ 2018 ᱨᱮ ''ᱪᱤᱱᱜᱮᱞᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱝᱞᱮᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title='Enakta Leirigei' to be awarded best feature film in 11th Manipur State Film Awards |url=http://www.ifp.co.in/page/items/54111/enakta-leirigei-to-be-awarded-best-feature-film-in-11th-manipur-state-film-awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130114744/http://www.ifp.co.in/page/items/54111/enakta-leirigei-to-be-awarded-best-feature-film-in-11th-manipur-state-film-awards |archive-date=30 November 2018 |access-date=30 November 2018 |website=ifp.co.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Winners of Film Awards named – Manipur News |url=http://www.manipur.org/news/2018/11/30/winners-of-film-awards-named-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202034/http://www.manipur.org/news/2018/11/30/winners-of-film-awards-named-2/ |archive-date=30 November 2018 |access-date=30 November 2018}}</ref> ᱤᱱᱟᱢᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ 9 ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱤᱯᱷᱟ 2020 ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.ifp.co.in/1216/9th-manifa-winners-announced-eikhoisibu-kanano-wins-best-manipuri-feature-film-award|title=9th MANIFA winners announced; 'Eikhoisibu Kanano’ wins Best Manipuri Feature Film award|date=13 July 2020|work=Imphal Free Press|access-date=10 May 2023|archive-date=16 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016151346/https://www.ifp.co.in/1216/9th-manifa-winners-announced-eikhoisibu-kanano-wins-best-manipuri-feature-film-award|url-status=dead}}</ref> 'ᱞᱟᱢᱵᱤ ᱞᱚᱭᱢᱟ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱟᱢ' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodcouch.com/manipuri-film-lembi-leima-won-best-film-gold-at-the-1st-northeast-film-festival-mumbai-2023/|title=Manipuri Film Lembi Leima won Best Film (Gold) at the 1st Northeast Film Festival, Mumbai 2023|date=27 March 2023|work=Bollywood Couch|access-date=11 September 2023}}</ref> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == e54xyz900x5xq9hmty6eypd5rer2w09 ᱵᱷᱟᱢᱟ 0 26596 200495 198770 2026-11-08T21:24:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200495 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱢᱟ | image = Bhama.JPG | caption = | birth_name = ᱨᱮᱠᱷᱟᱛᱟ ᱮᱨ. ᱠᱩᱨᱩᱯ | birth_date = | birth_place = ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2007–2019 | height_cm = | spouse = {{Marriage|ᱚᱨᱩᱱ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ|2020|}} | children = ᱑ }} '''ᱨᱮᱠᱷᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱷᱟᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱠᱮ ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱫᱚᱢ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 42 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱨᱮᱥᱢᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱡᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱾ ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ہائᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴ ᱡᱮᱥᱮᱥ ᱵᱮᱛᱷᱟᱱᱤ ᱠᱳᱵᱷᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱯᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite journal|title=ml:മലയാളത്തിന്റെ ഭാമസൗന്ദര്യത്തിനും പ്രണയമുണ്ട്|language=ml|issue=February 2013|pages=12, 13, 14}}</ref> ᱵᱷᱟᱢᱟ ''ᱪᱮᱱᱤᱛᱷᱟᱞᱟ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱩᱱ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/articleshow/73760186.cms|title=Nivedyam' actress Bhama ties the knot with Arun|date=30 January 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131114255/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/amp_articleshow/73760186.cms|archive-date=31 January 2020}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾   == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱳᱦᱤᱛᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱟᱢ' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱱᱰᱟᱨᱚᱱ ᱳᱨᱩ ᱱᱤᱥᱠᱟᱞᱟᱝᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱠᱩᱴᱛᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱾'' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱮᱛ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=[[The Times of India]]|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱱᱞᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱤᱫᱩ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱾ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱰᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱰᱮ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱠᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱮᱠᱮᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=The Times of India|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱠᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱱ 100 ᱰᱜᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱟᱹᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱤᱥᱤᱠ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱼ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱢᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|title=Gemini's grandson to play lead in Ramanujan biopic|date=29 April 2013|work=The Hindu|access-date=29 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501164057/http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|archive-date=1 May 2013|agency=Indo-Asian News Service|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|title=Bhama discards village belle image|date=14 July 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817011138/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|archive-date=17 August 2016}}</ref> === ᱥᱮᱨᱮᱧ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱳᱲ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱚᱢ (ᱵᱤᱱᱩ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1178059.ece|title=Kerala / Thiruvananthapuram News: Ujala-Asianet film awards announced|date=13 January 2008|work=The Hindu|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012010220/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-film-awards-announced/article15142929.ece|archive-date=12 October 2020|location=Chennai, India}}</ref> * 2007 - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱛᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1944115.ece|title=Kerala / Kollam News: Sathyan memorial film awards announced|date=7 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film|date=31 January 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|archive-date=16 December 2014|agency=Press Trust of India}}</ref> * 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱱᱤᱵᱮᱫᱚᱢ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|title=Kerala / Kozhikode News: 'Thaniye' bags Ala award|date=17 January 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602190616/http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|archive-date=2 June 2008|location=Chennai, India}}</ref> * 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱱᱤᱛᱟ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 February 2008 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712113252/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref> * 2009 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱡᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱛᱨᱩᱵᱩᱢᱤᱼᱟᱢᱨᱤᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱤᱵᱷᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱦᱤᱛᱨᱟᱭᱚᱞ (ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Welcome to Amrita TV |url=http://www.amritatv.com/mafa/award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216042002/http://www.amritatv.com/mafa/award.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=[[Amrita TV]]}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ == * ᱜᱨᱤᱛ ᱮᱱᱰ ᱜᱤᱯᱴ (ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ) * ''ᱛᱷᱟᱞᱤ'' (ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ) * ''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ) ᱼ 2019 * ''ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱴᱟᱨᱥ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ) * ''ᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱡᱤᱠ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ) * ''ᱴᱚᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱥ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == eo1malxe0m5i9363syzzbyvk6voofm8 ᱵᱷᱟᱨᱜᱚᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ 0 26598 200498 143489 2026-11-08T21:29:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200498 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱨᱜᱚᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1938|2|4}} | birth_place = ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{Death date and age|df=yes|2022|2|14|1938|2|4}} | death_place = ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | alma_mater = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ<ref name="Bio"/> | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = | spouse = ᱵᱮᱞᱟᱵᱚᱫᱤ ᱱᱟᱱᱡᱩᱸᱰᱟᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ | children = ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱵᱮᱞᱟᱣᱟᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱵᱮᱞᱟᱣᱟᱰᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔ ᱦᱚᱲ<ref>{{cite web |title=Dramatic journey |url=http://www.deccanherald.com/content/480638/dramatic-journey.html |website=Deccan Herald |date=30 May 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317164931/http://www.deccanherald.com/content/480638/dramatic-journey.html |archivedate=17 March 2018 }}</ref> | relatives = ᱥᱚᱢᱭᱩᱠᱛᱟ ᱦᱳᱨᱱᱟᱰ (ᱜᱚᱲᱚᱢᱠᱩᱲᱤ)<ref>{{cite web |title=Oggarane: Premiere |url=https://photogallery.indiatimes.com/events/bangalore/oggarane-premiere/articleshow/36140540.cms |website=The Times of India |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150330073250/http://photogallery.indiatimes.com/events/bangalore/oggarane-premiere/articleshow/36140540.cms |archivedate=30 March 2015 }}</ref> }} '''ᱵᱷᱟᱨᱜᱚᱵᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ''' (4 ᱯᱷᱮᱵᱨᱟᱣᱟᱨᱤ 1938ᱼ14 ᱯᱷᱮᱵᱨᱟᱣᱟᱨᱤ 2022)<ref>{{Cite web |title=Bhargavi Narayan |url=https://www.facebook.com/people/Bhargavi-Narayan/100014103843496 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609094824/https://www.facebook.com/people/Bhargavi-Narayan/100014103843496 |archive-date=9 June 2018 |via=Facebook}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Three generations come together for one film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Three-generations-come-together-for-one-film/articleshow/54655752.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180319110120/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Three-generations-come-together-for-one-film/articleshow/54655752.cms |archive-date=19 March 2018 |website=The Times of India}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱮᱨᱟᱰᱩ ᱠᱟᱱᱥᱩ'', ᱦᱟᱱᱛᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱩ, ''ᱯᱚᱞᱞᱵᱷᱤ ᱚᱱᱩᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱤ'' ᱟᱨ ''ᱵᱟ ᱱᱟᱞᱞᱮ ᱢᱩᱫᱩᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱠᱮ'' ᱾<ref>{{Cite web |date=7 June 2017 |title=Ramesh takes Queen Remake, it is in Kannada and Tamil |url=https://www.indiaglitz.com/ramesh-takes-queen-remake-it-is-in-kannada-and-tamil-kannada-news-187120 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317232557/https://www.indiaglitz.com/ramesh-takes-queen-remake-it-is-in-kannada-and-tamil-kannada-news-187120 |archive-date=17 March 2018 |website=indiaglitz.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 December 2016 |title=Tough way to success |url=http://www.deccanherald.com/content/584610/tough-way-success.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425074355/http://www.deccanherald.com/content/584610/tough-way-success.html |archive-date=25 April 2017 |website=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 April 2011 |title=Bengaluru's support for Hazare campaign swelling |url=http://bengaluru.citizenmatters.in/2902-anna-hazares-fast-enters-fourth-day-bengalureans-support-swells-2902 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317231945/http://bengaluru.citizenmatters.in/2902-anna-hazares-fast-enters-fourth-day-bengalureans-support-swells-2902 |archive-date=17 March 2018 |website=bengaluru.citizenmatters.in}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱚᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱨᱟᱢᱟ (ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱢᱚᱱᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱛᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ AIR's women's programs ᱟᱨ Women's Association for Children, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾.<ref name="BLF-2018-Bio">{{Cite web |title=Bhargavi Narayan: Bio |url=http://bangaloreliteraturefestival.org/participant/bhargavi-narayan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317232051/http://bangaloreliteraturefestival.org/participant/bhargavi-narayan/ |archive-date=17 March 2018 |website=bangaloreliteraturefestival.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 November 2016 |title=ಮನೆಮನೇಲಿ ಪುಟಾಣಿ ದೆವ್ವಗಳು! |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/24/454360.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317165056/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/24/454360.html |archive-date=17 March 2018 |website=prajavani.net}}</ref> ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤ ᱮᱥ ᱟᱭ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Bio">{{Cite web |title=ಭಾರ್ಗವಿ ನಾರಾಯಣ್ February 4 |url=http://kanaja.in/?tribe_events=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A3%E0%B3%8D |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609094824/http://kanaja.in/?tribe_events=%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A3%E0%B3%8D |archive-date=9 June 2018 |website=kanaja.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ''ᱠᱟᱱᱫᱟ ᱱᱟᱢᱵᱟᱵᱚᱨᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ''ᱚᱱᱠᱤᱛᱟ ᱯᱩᱥᱛᱟᱠᱟ'', ᱵᱮᱝᱞᱤᱨᱩ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱲᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Speakers |url=http://bangaloreliteraturefestival.org/year-2017/speakers%e2%80%8b/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317231957/http://bangaloreliteraturefestival.org/year-2017/speakers%e2%80%8b/ |archive-date=17 March 2018 |website=bangaloreliteraturefestival.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Twinkle Khanna, Rahul Dravid to regale crowd with stories at Bangalore Lit Fest |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/twinkle-khanna-rahul-dravid-to-regale-crowd-with-stories-at-bangalore-lit-fest/articleshow/61112868.cms?from=desktop |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318010927/https://m.economictimes.com/magazines/panache/twinkle-khanna-rahul-dravid-to-regale-crowd-with-stories-at-bangalore-lit-fest/articleshow/61112868.cms?from=desktop |archive-date=18 March 2018 |website=The Economic Times}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ == ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱤ 1938 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱢᱟᱜᱤᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱨᱟᱢᱚᱥᱢᱟᱭᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bio"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱵᱮᱞᱚᱵᱟᱫᱤ ᱱᱟᱱᱡᱩᱱᱰᱟᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ,<ref>{{Cite web |date=28 October 2009 |title=Mahale to get Nani award |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Mahale-to-get-Nani-award/article16503416.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609094824/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Mahale-to-get-Nani-award/article16503416.ece |archive-date=9 June 2018 |website=The Hindu}}</ref> ᱮᱠᱟ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱱᱟᱱᱤ (3 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1929ᱼ4 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2003)<ref>{{Cite web |title=Nani no more. |url=http://www.viggy.com/english/current_makeup_nani.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317231949/http://www.viggy.com/english/current_makeup_nani.asp |archive-date=17 March 2018 |website=viggy.com}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱚᱯ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2003 |title=Nani died the way he wanted to |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Nani-died-the-way-he-wanted-to/articleshow/340395.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012010536/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Nani-died-the-way-he-wanted-to/articleshow/340395.cms |archive-date=12 October 2020 |access-date=13 June 2018 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=ಅವರಿಲ್ಲದ ಅಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಬಗೆ |url=http://www.prajavani.net/news/2014/02/15/226530.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317233325/http://www.prajavani.net/news/2014/02/15/226530.html |archive-date=17 March 2018 |website=prajavani.net}}</ref> ᱯᱳᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ, ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ, ᱯᱨᱤᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 May 2016 |title=ಒಡವೆಯಂತೆ ಹೊಳೆವ ಅಮ್ಮನ ಪ್ರೀತಿ |url=https://vijaykarnataka.indiatimes.com/lavalavk/women/mother-daughter-supplement/articleshow/52089458.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317232548/https://vijaykarnataka.indiatimes.com/lavalavk/women/mother-daughter-supplement/articleshow/52089458.cms |archive-date=17 March 2018 |website=The Times of India}}</ref> ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱴᱟᱢᱵᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾<ref>{{Cite web |title=The 50th National Film Awards |url=https://www.outlookindia.com/website/story/the-50th-national-film-awards/220927 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317165208/https://www.outlookindia.com/website/story/the-50th-national-film-awards/220927 |archive-date=17 March 2018 |website=outlookindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱜᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱡᱩ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱮᱢ ᱡᱤ ᱥᱚᱛᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱱᱩ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱭᱩᱠᱛᱟ <ref>{{Cite web |title="I'm not comfortable doing roles that I cannot relate to" – Sudha Belawadi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/Im-not-comfortable-doing-roles-that-I-cannot-relate-to-Sudha-Belawadi/articleshow/31167363.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609094824/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/Im-not-comfortable-doing-roles-that-I-cannot-relate-to-Sudha-Belawadi/articleshow/31167363.cms |archive-date=9 June 2018 |website=The Times of India}}</ref>᱾ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=Samyukta Hornad in awe of Prakash Raj |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Samyukta-Hornad-in-awe-of-Prakash-Raj/articleshow/32602979.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317231814/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Samyukta-Hornad-in-awe-of-Prakash-Raj/articleshow/32602979.cms |archive-date=17 March 2018 |website=The Times of India}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱟᱭᱰᱤ1) ᱼ ᱥᱤᱵᱤᱪᱼ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱦᱩᱪᱩᱨᱟᱭ''ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱦᱩᱪᱩᱨᱟᱭ'' * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱛᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱤᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (1998) ᱼᱠᱨᱟ<unk> ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ/ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ <ref name="BLF-2018-Bio"/></unk> * ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱵᱨᱮᱥᱴᱤᱡᱤᱥᱮᱵᱟᱡᱽ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱠᱨᱟ<unk>, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱞᱟᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱳᱫᱮᱫᱟ ᱫᱟᱨᱤ'' <ref name="Bio"/></unk> * ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱱᱩᱫᱤᱥᱤᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (2005) ᱼᱠᱨᱟ<unk> ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ/ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ <ref>{{Cite web |date=24 October 2005 |title=Ten persons receive Alva's Nudisiri Award |url=http://www.thehindu.com/2005/10/24/stories/2005102400900200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180609094824/http://www.thehindu.com/2005/10/24/stories/2005102400900200.htm |archive-date=9 June 2018 |website=[[The Hindu]] |access-date=13 February 2024 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''. 24 October 2005. Archived from [http://www.thehindu.com/2005/10/24/stories/2005102400900200.htm the original] on 9 June 2018.</cite></ref></unk> * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ <ref name="Bio" /> * ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ID1) ᱼ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱠᱨᱟ<unk> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ''ᱵᱷᱩᱛᱚᱭᱟᱱᱟ ᱯᱮᱪᱟᱴᱟ ᱾''<ref name="Bio" /></unk> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == * ''[[Subba shastry (1967 film)|ᱥᱩᱵᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]]'' (1967) * ''ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱤ'' (1976) * ''ᱢᱩᱭᱤᱭ ᱾''(1979) * ''ᱟᱱᱛᱤᱢᱟ ᱜᱷᱚᱴᱴᱟ'' (1987) * ''ᱡᱟᱢᱵᱩ ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱤ'' (1993) * ᱥᱴᱟᱢᱵᱚᱞ (2003) * ''ᱠᱟᱫᱟ ᱵᱮᱞᱟᱰᱤᱝᱟᱞᱩ'' (2007) * ''ᱟᱭᱰᱳᱞᱮ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' (2016) * ''Eradane Sala'' (2017) ᱾ᱨᱟᱫᱷᱟ * ''ᱨᱟᱡᱚᱠᱩᱢᱟᱨᱟ'' (2018) * ''ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱫᱫᱤᱱᱤ'' (2019) * ''[[Butterfly (2019 film)|ᱵᱟᱛᱛᱷᱟᱹᱨ]]'' * ''777 ᱪᱟᱨᱞᱤ'' (2022) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == rxm2ihby54ciwd6frvngwrdhqfppwx3 ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26599 200499 189779 2026-11-08T21:29:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ | image = Bhavana Mal Actress.jpg | caption = ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ | birth_name = ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ | birth_date = ᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱖ (᱓᱗ ᱩᱢᱮᱨ) | birth_place = ᱛᱨᱤᱥᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | alma_mater = | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ | years_active = 2002-ᱱᱤᱛ | spouse = {{marriage|ᱱᱚᱵᱤᱱ|2018}} | relatives = | website = | footnotes = }} '''ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱷᱟᱵᱷᱚᱱᱟ''' ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ'' (2002) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ'' (2003)'', ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱟ'' (2003)''ᱥᱳᱯᱚᱱᱚᱠᱩᱰᱩ'' ''ᱪᱚᱛᱤᱠᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱚᱱᱛᱩ ᱾'' (2004) ''ᱱᱟᱨᱚᱱ'' (2005)''ᱪᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ'' (2007) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱰᱳᱨᱩ ᱠᱩᱱᱡᱟᱰᱩ'' (2010) ᱪᱤᱛᱛᱤᱨᱟᱢ ᱯᱮᱥᱩᱛᱟᱫᱤ (2006)''ᱡᱚᱭᱚᱢᱠᱳᱱᱰᱟ'' (2008) ᱟᱨ ''ᱟᱥᱟᱞ'' (2010) ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱡᱤᱠᱤ'' (2010)''ᱵᱤᱥᱱᱩᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ'' (2011) ᱟᱨ ᱨᱩᱢᱳᱭᱳ (2013) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱭᱵᱚᱱᱚᱢᱚᱛᱤᱞ'' ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 6 ᱡᱩᱱ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="idlebrain">{{Cite web |date=8 September 2008 |title=Interview with Bhavana |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/bhavana.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823220117/http://idlebrain.com/celeb/interview/bhavana.html |archive-date=23 August 2017 |access-date=19 January 2014 |publisher=Idlebrain}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Bhavana Birthday: ನಟಿ ಭಾವನಾ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ, ಜಾಕಿ ಬೆಡಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾದಿ ಇದು |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/actress-bhavana-birthday-today-she-looks-very-cute-in-traditional-dress-svl-1163196.html |access-date=2023-08-17 |website=News18 Kannada |language=kn |archive-date=2023-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817201504/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/actress-bhavana-birthday-today-she-looks-very-cute-in-traditional-dress-svl-1163196.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-06 |title=Happy birthday Bhavana: Manju Warrier, Geetu Mohandas join fans in wishing Bhajarangi 2 actor |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/happy-birthday-bhavana-manju-warrier-geetu-mohandas-join-fans-in-wishing-bhajarangi-2-actor-101622983705992.html |access-date=2023-08-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱞᱤ ᱯᱷᱟᱢᱤᱞᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="10 things">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/22/10-things-to-know-about-malayalam-actress-bhavana%E2%80%8B-1573556.html|title=10 things to know about Malayalam actress Bhavana|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072638/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/22/10-things-to-know-about-malayalam-actress-bhavana%E2%80%8B-1573556.html|archive-date=3 January 2018}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱼᱚᱥᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ "ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite web |last=Y. Sunita Chowdhary |date=16 July 2011 |title=Arts / Cinema : New-look Bhavana's dream comes true |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2233197.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226053104/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2233197.ece |archive-date=26 February 2012 |access-date=3 October 2011 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bhavana going glamorous in film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-16/news-interviews/27925201_1_bhavana-telugu-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404191517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-16/news-interviews/27925201_1_bhavana-telugu-films-tamil |archive-date=4 April 2013 |access-date=7 May 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === 2002-2004: ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ === ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱢᱢᱚᱞ''(2002) ᱼᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱡᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱦᱟᱵᱚᱱ, ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫᱽ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/23/stories/2002122300330300.htm|title=Kinescope|date=23 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=22 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20030721020641/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/23/stories/2002122300330300.htm|archive-date=21 July 2003}}</ref>᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 February 2003 |title=A filmi shot in the arm |url=http://www.thehindu.com/lf/2003/02/15/stories/2003021502360200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221190650/http://www.thehindu.com/lf/2003/02/15/stories/2003021502360200.htm |archive-date=21 December 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱨᱤᱢᱟᱞᱚᱢ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="kerala1">{{Cite web |title=State Film Awards (2000–12) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |access-date=22 January 2018 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}</ref> ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱞᱚᱫᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-21 |title='Couldn't Have Asked For Better': Bhavana on 20 Years of Her Debut Film Nammal |url=https://www.news18.com/news/movies/couldnt-have-asked-for-better-bhavana-on-20-years-of-her-debut-film-nammal-6666055.html |access-date=2023-08-14 |website=News18 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱞᱚᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lesser-known-facts-about-ntikkakkakkoru-premandaarnnu-actress-bhavana-menon/photostory/98179848.cms?picid=98181162|title=At 16 she made her acting debut|work=The Times of India|access-date=2023-08-13|issn=0971-8257}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ 'ᱛᱤᱞᱟᱠᱠᱚᱢ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱪ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ,''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2003-09-15 |title=The Hindu : Box-office update |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/28/stories/2003042800590206.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030915122242/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/28/stories/2003042800590206.htm |archive-date=15 September 2003 |access-date=2023-08-15 |website=[[The Hindu]]}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱟ,'' ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱞᱮᱯᱥᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ, ᱠᱩᱱᱪᱚᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ,ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱟ ᱡᱮᱥᱢᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱥᱚᱯᱱᱟᱠᱩᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱤᱵᱷᱟᱨ'' ''ᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱳᱴᱴᱩ ᱛᱤᱨᱤᱱᱡᱚᱞ ᱱᱟᱞᱟᱢᱚᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱾'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱷᱟᱵᱚᱱᱟ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱝᱜᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 March 2017 |title=Malayalam actor Bhavana Menon engaged to Kannada producer Naveen. See pics |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-bhavana-menon-engaged-to-kannada-producer-naveen-4562213/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310020822/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-actor-bhavana-menon-engaged-to-kannada-producer-naveen-4562213/ |archive-date=10 March 2017 |access-date=10 March 2017}}</ref> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 22 ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=22 January 2018 |title=Bhavana ties the knot with Naveen; see all photos, videos from their wedding &#124; the Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavana-weds-naveen-see-first-wedding-photo-video-5034298/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072310/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavana-weds-naveen-see-first-wedding-photo-video-5034298/ |archive-date=23 January 2018 |access-date=22 January 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-01-23 |title=Mammootty and Prithviraj attend Bhavana and Naveen's wedding reception. See photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/bhavan-wedding-reception-see-photos-5035509/ |access-date=2023-08-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Pending films key}} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == efszc8tryaddhivcf9lylhccq8xqlw4 ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ 0 26603 200475 186443 2026-11-08T20:51:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200475 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ | image = | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1986|06|14|df=y}} | birth_place = ᱢᱚᱫᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱞᱮ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = | alma_mater = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 1991; 2008–ᱱᱤᱛ }} '''ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 14 ᱡᱩᱱ 1986) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ Bigg Boss ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ OTT - 1 ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ''ᱠᱟᱡᱩᱜᱩ ᱾''(2012), ''ᱠᱮᱰᱤ ᱵᱤᱞᱞᱟ ᱠᱤᱞᱞᱟᱰᱤ ᱨᱚᱝᱜᱟ'' (2013), ''ᱛᱟᱢᱤᱡᱷᱩᱠᱩ ᱮᱱ ᱳᱱᱫᱨᱟᱭ ᱚᱡᱩᱛᱷᱚᱵᱩᱢ'' (2015) ᱟᱨ ''ᱯᱟᱥᱚᱝᱜᱟ 2'' (2015) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ ᱱᱟᱱᱼᱥᱴᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱛᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱜ ᱵᱳᱥ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/bigg-boss-telugu-ott-winner-bindu-madhavi-shares-heartfelt-note-on-her-victory-says-thank-you-for-making-space-for-me-in-your-hearts/articleshow/91736601.cms|title=Bindu Wins!|date=23 July 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=23 May 2022|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://telanganatoday.com/bigg-boss-telugu-ott-bindu-madhavi-takes-the-trophy-home|title=Bigg Boss Telugu OTT: Bindu Madhavi takes the trophy home|date=23 July 2021|work=telanganatoday.com|access-date=23 May 2022|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://english.sakshi.com/news/entertainment/bindu-madhavi-lift-bigg-boss-non-stop-trophy-155182|title=Bindu Madhavi To Lift Bigg Boss Non-Stop Trophy|date=23 July 2021|work=english.sakshi.com|access-date=23 May 2022|language=en-AU|archive-date=18 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518060806/https://english.sakshi.com/news/entertainment/bindu-madhavi-lift-bigg-boss-non-stop-trophy-155182|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ<ref name="idlebrain">{{Cite web |date=3 November 2008 |title=Bindu Madhavi interview – Telugu Cinema interview – Telugu film actress |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/bindumadhavi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624012036/http://www.idlebrain.com/celeb/interview/bindumadhavi.html |archive-date=24 June 2012 |access-date=1 August 2012 |publisher=Idlebrain.com}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫᱚᱱᱯᱟᱞᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 June 2019 |title=Happy Birthday Bindu Madhavi: Gorgeous looks of the actress we loved |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-bindu-madhavi-gorgeous-looks-of-the-actress-we-loved/articleshow/69787992.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616070017/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-bindu-madhavi-gorgeous-looks-of-the-actress-we-loved/articleshow/69787992.cms |archive-date=16 June 2019 |access-date=12 August 2021 |website=The Times of India |language=en |quote=Bindu Madhavi turns 33 today}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 June 2021 |title=Happy birthday Bindu Madhavi: Bumper Offer to Desingu Raja, her 6 best roles you must not miss |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/happy-birthday-bindu-madhavi-bumper-offer-to-desingu-raja-her-6-best-roles-you-must-not-miss-101623666120618.html |access-date=14 June 2021 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚ ᱠᱤᱢᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱯᱛᱤ,[[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ|ᱱᱟᱞᱳᱨ]],[[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]], ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ,[[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱳᱭᱟᱫᱟ]] ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="idlebrain" /><ref name="cinegoer">{{Cite web |date=13 July 2009 |title=Exclusive Interview With Bindu Madhavi – Interviews |url=http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/interviews/interview-with-bindu-madhavi-130709.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929042751/http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/interviews/interview-with-bindu-madhavi-130709.html |archive-date=29 September 2012 |access-date=1 August 2012 |publisher=CineGoer.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱳᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/indu-madhavi-on-being-part-of-films-with-unusual-titles-and-her-latest-tamizhukku-en-ondrai-azhuthavum/article6435466.ece|title=What's in a name? Quite a lot!|last=Rao|first=Subha J.|date=22 September 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200119094155/https://www.thehindu.com/features/metroplus/indu-madhavi-on-being-part-of-films-with-unusual-titles-and-her-latest-tamizhukku-en-ondrai-azhuthavum/article6435466.ece|archive-date=19 January 2020|language=en-IN}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱟᱜᱟᱨ, ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{Cite web |date=21 July 2013 |title='I want an imperfect man who I can change' |url=http://archives.deccanchronicle.com/130721/entertainment-kollywood/article/i-want-imperfect-man-who-i-can-change |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407082711/http://archives.deccanchronicle.com/130721/entertainment-kollywood/article/i-want-imperfect-man-who-i-can-change |archive-date=7 April 2014 |access-date=3 April 2014 |website=Deccan Chronicle}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱹᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="idlebrain"/><ref name="cinegoer"/> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=If You're Willing, She's Reddy &#124; T.S. Sudhir |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?277580 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112210748/http://www.outlookindia.com/article.aspx?277580 |archive-date=12 January 2014 |access-date=1 August 2012 |publisher=Outlookindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱵᱷᱮᱝᱠᱮᱴ ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱳ ᱥᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴ ᱨᱟᱢ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ" ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ "ᱴᱤᱱᱥᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱫᱯᱷᱚᱫᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1"/> ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱰ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱟ ᱜᱳᱞᱰ ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱠᱟᱢᱢᱩᱞᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ''ᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱭ ᱵᱨᱤᱭᱟᱱᱤ'' (2008) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱩᱠᱠᱤᱥᱚᱢ'' (2009) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1" /><ref name="idlebrain" /><ref name="timesofindia">{{Cite web |last=Sreedhar Pillai, TNN |date=9 November 2010 |title=Veppam to give Bindu a break |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-09/news-interviews/28231884_1_indian-girls-anjana-indian-films |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202191753/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-09/news-interviews/28231884_1_indian-girls-anjana-indian-films |archive-date=2 February 2014 |access-date=1 August 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱢᱯᱟᱨ ᱚᱯᱷᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱦᱚᱜᱱᱚᱫ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱜ ᱵᱳᱥ ᱱᱟᱱᱼᱥᱴᱳᱯ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱜ ᱵᱳᱥ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bbt">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/bigg-boss-telugu-ott-winner-bindu-madhavi-lifts-the-trophy-of-bigg-boss-non-stop-becomes-the-first-ever-female-winner-of-the-series/articleshow/91709761.cms|title=Bigg Boss Telugu OTT winner: Bindu Madhavi lifts the trophy of Bigg Boss Non-Stop; becomes the first-ever female winner of the series|work=The Times of India|access-date=22 May 2022|language=en}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == lg8lfs9anv3pcb7z7zva4q2jwxniru3 ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ 0 26616 200241 189738 2026-11-08T15:53:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200241 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | image = Daisy Shah snapped at Ramesh S Taurani’s daughter’s wedding reception (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ | birth_date = {{birth date and age|1984|08|25|df=y}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ | years_active = 2003–ᱱᱚᱛ | website = }} '''ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱥᱟᱦ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 25 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1984 )<ref name="IBN">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|title=Dancer, model, 'Jai Ho' but not an actor: Who is Daisy Shah?|date=20 January 2014|access-date=22 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025005823/http://ibnlive.in.com/photogallery/15145.html|archive-date=25 October 2014|publisher=CNN-IBN}}</ref><ref name="DNA">{{Cite web |date=21 January 2014 |title=Will Salman Khan's 'Jai Ho' girl Daisy Shah make it big in Bollywood? & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-salman-khan-s-jai-ho-girl-daisy-shah-make-it-big-in-bollywood-1954456}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-happy-birthday-daisy-shah-turns-36-on-august-25-biography-age-nodvkj-3213027.html|title=आज 36वां जन्मदिन मना रहीं हैं डेजी शाह, सलमान खान की फिल्म में काम कर मिली बॉलीवुड में पहचान|date=25 August 2020|work=News18 हिंदी|access-date=13 March 2022|language=hi|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818132856/https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-happy-birthday-daisy-shah-turns-36-on-august-25-biography-age-nodvkj-3213027.html|archive-date=18 August 2023|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/daisy-shah-on-shooting-in-uk-travelling-with-less-team-is-good-otherwise-actors-are-so-dependent-101629869709011.html|title=Daisy Shah on shooting in UK: Travelling with less team is good, otherwise actors are so dependent|date=25 August 2021|work=Hindustan Times|access-date=13 March 2022|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱜᱳᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ''ᱡᱚᱭ ᱦᱳ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DNA" /> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨᱼᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱨᱤ 13 ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.firstshowreview.com/2015/10/watch-zareen-khan-daisy-shah-in-hot.html|title=Watch Zareen Khan & Daisy Shah in Hot ever before-'Hate Story 3' Official , she is the leading lady in Race 3 , "Our business is our business none of your business ", this dialogue is path breaking in india , Trailer|access-date=16 October 2015}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱳᱢᱵᱮ]](ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ)[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="times1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/salman-khan-jai-ho-How-did-Daisy-Shah-get-Salmans-Jai-Ho/articleshow/28334854.cms|title=Salman sir's nature is just like my father's: Daisy Shah|last=Gupta|first=Priya|date=4 January 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=15 June 2016}}</ref> ᱥᱟᱦ 10 ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱢᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱫᱟᱢᱵᱤᱵᱷᱞᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱳᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="times1" /> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱞᱥᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Britto |first=Anita |date=19 January 2014 |title=I am working with my first crush: Daisy Shah |url=http://www.mid-day.com/articles/i-am-working-with-my-first-crush-daisy-shah/15033049 |access-date=15 June 2016 |website=Mid Day}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Daisy_Shah_snapped_at_Mount_Mary_Church_in_Bandra.jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱾]] ᱯᱳᱭᱞᱳ ''ᱡᱟᱢᱤᱱ'' ''ᱠᱷᱚᱠᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ,<ref name="nie1">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|title=I am beginning to get better: Daisy Shah|date=4 April 2013|work=The New Indian Express|access-date=22 October 2015|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225103337/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1527693.ece|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱳᱴᱳ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bigg-boss-contestant-sana-to-star-opposite-salman-khan/story-YTrLAK3rTcQAjtfTNMmNhO.html|title=Bigg Boss contestant Sana to star opposite Salman Khan?|date=16 March 2013|work=Hindustan Times|access-date=17 April 2021|language=en}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱨᱥᱚ ᱪᱤᱱᱜᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="nie1" /> ᱩᱱᱤ [[ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ|ᱥᱱᱤ ᱫᱤᱭᱳᱞ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱩᱫᱟᱭ ᱠᱟᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ('ᱱᱤᱞᱤ ᱞᱩᱜᱟᱫᱤ') ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Item number rules: Latest News, Videos and Photos of Item number rules &#124; Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Item-number-rules |website=The Times of India}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱫᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ''ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱑᱘'' ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱟᱭᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱚᱚᱢᱯᱷ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Another remake of Malayalam film Bodyguard |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2011/nov/06/another-remake-of-bodyguard-307465.html |access-date=16 November 2011 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ,''ᱵᱟᱰᱤᱜᱟᱨᱰ'' ᱨᱮ ᱚᱢᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 August 2011 |title=Kannada Movie Review: 'Bhadra', an engaging film |url=https://www.news18.com/news/india/kannada-review-bhadra-an-engaging-film-392143.html |access-date=10 October 2012 |website=News18 India}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ'' ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱞᱟᱰᱤ ᱤᱚᱥᱠᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱭᱴᱟᱢ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/daisy-shah-to-do-an-item-number-in-bloody-ishq/1/208102.html|title=Daisy Shah to do an item number in Bloody Ishq : EYECATCHERS|last=Bari|first=Nishat|date=13 July 2012|work=India Today|access-date=22 October 2015|last2=Rege|first2=Prachi}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱚᱭ ᱦᱳ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/revealed-salman-khan-has-made-this-promise-to-daisy-shah|title=Revealed! Salman Khan has made THIS promise to Daisy Shah|last=Ramachandran|first=S|date=3 January 2022|work=Free Press Journal|access-date=5 March 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/archive/jai-ho-box-office-collections-near-rs-200-crore-salman-khan-scripts-another-success/1225685/|title=Jai Ho box office collections near Rs 200 crore, Salman Khan scripts another success|date=13 February 2014|work=The Financial Express|access-date=5 March 2022}}</ref> ''ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱦᱟᱝᱜᱟᱢᱟ'' ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jai-ho/critic-review/jai-ho-movie-review/|title=Jai Ho Movie Review - Taran Adarsh|date=24 January 2014|work=Bollywood Hungama|access-date=25 August 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱚᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ 'ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤ 3' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱜᱨᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ 'ᱠᱟᱭᱟ' ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2015 |title='Hate Story 3' rakes in Rs 9.72 crore at the box office on first day |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-hate-story-3-rakes-in-rs-972-crore-at-the-box-office-on-first-day-2152381 |access-date=6 December 2015 |website=DNA |language=en-US}}</ref> ᱴᱩᱰᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/hate-story-3-review-karan-daisy-sharman-and-zareen-s-cocktail-of-lust-and-revenge-275647-2015-12-04|title=Hate Story 3 review: Karan, Daisy, Sharman and Zareen's cocktail of lust and revenge|work=India Today|access-date=15 December 2015}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2023 ! scope="row" |''ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱠᱴᱟᱨ: ᱠᱷᱚᱛᱨᱳ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱚᱫ 13'' |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ |10 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/breaking-bollywood-actress-daisy-shah-to-participate-in-khatron-ke-khiladi-13/articleshow/100007197.cms|title=Breaking! Bollywood actress Daisy Shah to participate in Khatron Ke Khiladi 13|last=Maheshwari|first=Neha|date=5 May 2023|work=Times of India|access-date=24 June 2023|issn=0971-8257}}</ref> |- | style="background:#ffc;" |ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ† † |ᱴᱤ ᱵᱤ ᱮ |ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/web-series/article/the-ghost-of-gandhi-manish-kishore-wants-to-remind-the-teachings-of-mahatma-gandhi-23303467|title=The Ghost of Gandhi: Manish Kishore wants to remind the teachings of Mahatma Gandhi in this series|work=Mid Day|access-date=20 August 2023|language=en}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == olmbhih7ntmxky221tv7ekaaycg3lp2 ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ) 0 26618 200240 190121 2026-11-08T15:53:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ | image = Daisy Irani at the audio release of 'Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi'.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱥᱤ ᱤᱨᱟᱱᱤ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|6|17}}<ref name= "Daisy Irani">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=4OgzDedAkac |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/4OgzDedAkac |archive-date=21 December 2021 |url-status=live |title=Daisy Irani: Farhan Akhtar's Maternal Aunt {{!}} Tabassum Talkies |via=YouTube |access-date=15 June 2020 |time={{time needed|date=July 2023}} }}{{cbignore}}</ref> | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | spouse = {{marriage|ᱠᱮᱹᱠᱮᱹ ᱥᱩᱠᱞᱟ|1971|1993|end=died}}<ref name= "Daisy Irani"/> | children = 3 | website = }} '''ᱫᱟᱭᱡᱤ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱩᱠᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 17 ᱡᱩᱱ 1950)<ref name="christ">{{Cite web |date=8 November 2013 |title=I knew nothing about Jesus Christ earlier: Daisy Irani Shukla |url=http://www.christianmessenger.in/i-knew-nothing-about-jesus-christ-earlier-daisy-irani-shukla/ |access-date=17 December 2013 |publisher=The Christian Messenger |archive-date=17 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217053558/http://www.christianmessenger.in/i-knew-nothing-about-jesus-christ-earlier-daisy-irani-shukla/ |url-status=dead }}</ref> [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ 1950 ᱟᱨ 1960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱳᱱᱰᱤᱥ'' (1955), ''ᱮᱠ ᱦᱤ ᱨᱟᱥᱟᱛᱟ'' (1956), ''ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱣᱩᱨ'' (1957), ''ᱦᱟᱢ ᱯᱟᱱᱪᱷᱤ ᱮᱠ ᱰᱟᱞ ᱠᱮ'' (1957) ᱟᱨ ᱡᱳᱭᱞᱳᱨ (1958), ''ᱠᱮᱫᱤ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ 911'' (1959) ᱟᱨ ᱫᱳ ᱳᱥᱛᱟᱫᱽ (1959) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱟᱴᱤ ᱯᱟᱛᱟᱝ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱥᱚᱨᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱡᱳᱨᱳᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱱᱤ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱠᱟ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱸᱦᱮᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫ ᱚᱠᱷᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱦᱟᱱ ᱚᱠᱷᱚᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱭᱟ ᱚᱠᱷᱚᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱠᱟ ᱥᱴᱟᱱᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱡᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 October 2007 |title='I told Shah Rukh.. |url=http://www.telegraphindia.com/1071007/asp/7days/story_8405201.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120913052854/http://www.telegraphindia.com/1071007/asp/7days/story_8405201.asp |archive-date=13 September 2012 |access-date=17 December 2013 |website=The Telegraph}}</ref> ᱰᱟᱭᱥᱤ 21 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 21 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱠᱮ ᱥᱤᱠᱞᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱵᱟᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱴᱩ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱚᱡᱳᱲ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱡᱳᱨᱳᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱟᱜ, ᱰᱟᱭᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱩᱠᱤᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1975 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="christ"/> 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱡᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ''ᱦᱩᱢ ᱯᱟᱱᱪᱤ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱞ ᱠᱮ ᱾''(1957) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ 6 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ "ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ" ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/actress-daisy-irani-reveals-she-was-raped-at-6-by-man-appointed-as-her-guardian-1827619|title=Actress Daisy Irani Reveals She Was Raped At 6 By Man Appointed As Her 'Guardian'|last=Goyal|first=Divya|date=23 March 2018|access-date=14 April 2021|publisher=NDTV}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ (1950ᱼ70) ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱲᱤ ᱠᱟᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱮᱡᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱱᱤ, ᱵᱤᱨᱚᱱᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/05/22/stories/2003052200680200.htm|title=Honey Irani... happy and sweet|last=Rana A. Siddiqui|date=22 May 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=16 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702095858/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/05/22/stories/2003052200680200.htm|archive-date=2 July 2003}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱪᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱮᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱳ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱳᱱᱫᱤᱥ,''ᱡᱚᱜᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'', ᱵᱷᱳᱭ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ''ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱣᱩᱨ'', ᱦᱟᱢ ᱯᱟᱱᱪᱤ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱞ ᱠᱮ, ''ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ'',''ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ'', ''ᱫᱩᱱᱮᱭᱟ ᱱᱟ ᱢᱟᱱᱮ'', ᱰᱳ ᱳᱥᱛᱟᱫ,''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'' ,''ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱳᱣᱨᱚ ᱥᱤᱨᱚᱛ'' ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤ ᱠᱤ ᱫᱟᱣᱟᱨ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱰᱟᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ekiv47yowaqrk1ujxorpr7kla412xxk ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ 0 26620 200467 143403 2026-11-08T20:35:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200467 wikitext text/x-wiki ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ '''ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ''' ᱥᱮ '''PVTG''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱥᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ PVTG ᱥᱩᱪᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ <ref>{{Cite web |title=Revised scheme of "Development of Particularly Vulnerable Tribal Groups" - PVTGs |url=https://tribal.gov.in/writereaddata/Schemes/4-5NGORevisedScheme.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525113400/https://tribal.gov.in/writereaddata/Schemes/4-5NGORevisedScheme.pdf |archive-date=25 May 2022 |access-date=27 Jun 2022 |website=tribal.nic.in}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[File:Infograph_of_tribal_classification_(india).jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[File:Baiga_adivasi_in_protest_walk,_India.jpg|thumb|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ, ᱵᱳᱭᱜᱟᱥ ᱠᱚᱣᱥᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱲᱟᱢ]] 70o128kaj91sbzrxkkcz1ihw0udunyx ᱫᱤᱯᱟ ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱽᱷᱤ 0 26626 200249 145603 2026-11-08T16:00:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200249 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱯᱟ ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱽᱷᱤ | image = | native_name = | native_name_lang = kn | birth_name = ᱨᱟᱦᱥᱤᱭᱟ | birth_date = <!--birth date and age|df=yes|1990|6|16 Birth date has been contested. Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --> | birth_place = ᱪᱤᱠᱠᱚᱢᱟᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = ᱫᱤᱯᱩ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2011–ᱱᱤᱛ | height = <!-- Must be attributed to a reliable published source --> | spouse = }} '''ᱫᱤᱯᱟ ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱽᱦᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱟᱦᱥᱤᱭᱟ) <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Deepa-Sannidhis-birth-name-is-Rahasya/articleshow/33544798.cms|title=Deepa Sannidhi's birth name is Rahasya – The Times of India|work=The Times of India|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140926045127/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know-/Deepa-Sannidhis-birth-name-is-Rahasya/articleshow/33544798.cms|archive-date=26 September 2014}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱥᱟᱨᱚᱛᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱟᱦᱥᱤᱭᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱠᱟᱢᱟᱜᱟᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱝᱞᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱮᱞᱚᱭᱥᱤᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Mangalore: Kannada Movie 'Sakkare' – All Set for Sweet Taste of Success |url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=319251 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120526093054/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=319251 |archive-date=26 May 2012 |access-date=25 May 2012}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱟᱯᱟ ᱥᱚᱱᱱᱤᱫᱽᱦᱤ ᱩᱱᱫᱚ ''ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ'' ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 'ᱥᱟᱨᱟᱛᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱭᱱᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱫᱟᱯᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Reluctant Actor – Deepa Sannidhi : Women Exclusive |url=http://www.womenexclusive.co.in/the-reluctant-actor-deepa-sannidhi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110221623/http://www.womenexclusive.co.in/the-reluctant-actor-deepa-sannidhi/ |archive-date=10 January 2016 |access-date=10 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Deepa Sannidhi |url=https://www.facebook.com/pages/Deepa-Sannidhi/187269981305181 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012013813/https://www.facebook.com/pages/Deepa-Sannidhi/187269981305181 |archive-date=12 October 2020 |access-date=1 May 2012 |via=Facebook}}</ref> 'ᱥᱟᱨᱟᱛᱤ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱡᱳᱜᱨᱟᱡ ᱵᱷᱟᱴ' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱯᱚᱨᱢᱟᱛᱚᱢᱟ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/I-want-to-see-myself-on-screen-Deepa-Sannidhi/articleshow/10037833.cms?|title=I want to see myself on screen: Deepa Sannidhi – The Times of India|work=The Times of India|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024221249/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/I-want-to-see-myself-on-screen-Deepa-Sannidhi/articleshow/10037833.cms|archive-date=24 October 2017}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱥᱚᱨᱚᱛᱤ ᱾''''"ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱢᱟᱛᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-16/news-interviews/29664992_1_yogaraj-bhat-birthday-gal-paramathma|title=All work and no play for Deepa|date=16 June 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=1 May 2012|archive-url=https://archive.today/20120710010949/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-16/news-interviews/29664992_1_yogaraj-bhat-birthday-gal-paramathma|archive-date=10 July 2012}}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ 2011 ᱨᱮ 'ᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ' ᱟᱨ 'ᱯᱚᱨᱢᱟᱛᱚᱢ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱯᱟ ᱫᱚ 'ᱯᱚᱨᱟᱢᱤᱥᱤᱝ ᱱᱤᱭᱩᱠᱢᱟᱨ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-21/news-interviews/32336976_1_ramya-kiccha-sudeep-kannada-film-industry|title=The Bangalore Times Film Awards 2011|date=21 June 2012|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20121210140027/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-21/news-interviews/32336976_1_ramya-kiccha-sudeep-kannada-film-industry|archive-date=10 December 2012}}</ref> 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱯᱨᱤᱛᱚᱢ ᱜᱩᱵᱤ ᱟᱜ ''ᱡᱟᱱᱩ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱫᱟᱯᱟ ᱥᱟᱱᱱᱤᱫᱽᱷᱤ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ''ᱮᱱᱰᱮᱱᱫᱩ ᱱᱟᱱᱟᱜᱟᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱚᱞᱚᱫ, ᱟᱢᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ" ᱥᱳᱢᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Celebrate-young-love-with-Endendu-Ninagaagi/articleshow/33559242.cms|title=Celebrate young love with Endendu Ninagaagi – The Times of India|work=The Times of India|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029232015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Celebrate-young-love-with-Endendu-Ninagaagi/articleshow/33559242.cms|archive-date=29 October 2019}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱪᱚᱞᱟᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ''ᱮᱱᱟᱠᱠᱩᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱦᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Deepa-Sannidhi-in-Lucias-Tamil-remake/articleshow/30280664.cms|title=Deepa Sannidhi in Lucia's Tamil remake – The Times of India|work=The Times of India|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428074332/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Deepa-Sannidhi-in-Lucias-Tamil-remake/articleshow/30280664.cms|archive-date=28 April 2014}}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩᱵᱷᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱤᱭᱟᱪᱪᱚᱱ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable" |+ᱥᱩᱪᱤ | style="background:#ffc;" |† |ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ |} {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- | rowspan="2" |2011 |''ᱥᱚᱨᱚᱛᱤ'' |ᱨᱩᱠᱢᱤᱱᱤ | rowspan="5" |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱚ<br /> |- |''ᱯᱚᱨᱢᱟᱛᱚᱢ'' |ᱫᱤᱯᱟ |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱠᱟᱱᱟᱲᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |- |2012 |''ᱡᱟᱱᱩ'' |ᱨᱩᱠᱢᱤᱱᱤ/ᱡᱟᱱᱩ | |- |2013 |''ᱥᱚᱠᱠᱚᱨᱮ'' |ᱱᱮᱦᱟ | |- |2014 |''ᱮᱱᱰᱮᱱᱫᱩ ᱱᱟᱱᱟᱜᱟᱜᱤ'' |ᱥᱳᱢᱟᱭᱟ | |- | rowspan="2" |2015 |''ᱮᱱᱟᱠᱠᱩᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' |ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ | rowspan="2" |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱼᱥᱤᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱥᱤᱢᱟᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |''ᱤᱭᱟᱪᱪᱚᱱ'' |ᱥᱵᱷᱮᱛᱷ | |- | rowspan="2" |2017 |''ᱪᱳᱠᱟ'' |ᱜᱳᱣᱚᱨᱤ | rowspan="3" |[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] | |- |''ᱪᱚᱠᱵᱚᱨᱛᱷᱤ'' |ᱥᱚᱱᱛᱷᱤ |<ref>{{Cite web |title=Deepa teams up with Darshan again |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Deepa-teams-up-with-Darshan-again/2016/06/01/article3460053.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609083828/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Deepa-teams-up-with-Darshan-again/2016/06/01/article3460053.ece |archive-date=9 June 2016 |access-date=7 June 2016}}</ref> |- |2024 | style="background:#FFFFCC;" |ᱢᱟᱱᱡᱟ †† || {{TBA}} | |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 0s59uwaoyaz2nj0n9suzn8ykq3qs019 ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ 0 26640 200248 161017 2026-11-08T15:58:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200248 wikitext text/x-wiki  {{Infobox pageant titleholder|name=ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ|image=Dia Mirza snapped promoting her film Dhak Dhak at JW Marriott (cropped).jpg|caption=᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ|birth_name=Dia Handrich|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1981|12|09}}<ref>{{Cite web |title=Turning 30 is the fabulous: Dia Mirza |work=The Indian Express |date=9 December 2011 |access-date=13 July 2016 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/turning-30-is-fabulous-dia-mirza/ |archive-date=29 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829045111/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/turning-30-is-fabulous-dia-mirza/ |url-status=live}}</ref>|birth_place=ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ), ᱥᱤᱧᱚᱛ|occupation=ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ|height=|title=ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱯᱷᱤᱠ ᱒᱐᱐᱐<br />[[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱥᱯᱷᱤᱠ ᱒᱐᱐᱐|years_active=1999–ᱱᱤᱛ}} '''ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱨᱮᱠᱷᱤ''' <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/dia-mirza-changes-her-surname-to-dia-mirza-rekhi-makes-it-official-on-instagram/articleshow/88917451.cms|title=Dia Mirza changes her name to Dia Mirza Rekhi, makes it official on Instagram|date=15 January 2022|work=Times of India|access-date=4 December 2022}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ 9 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 1981) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱚᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱠᱷᱚᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱨᱮᱦᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱮᱨᱮ ᱫᱤᱞ ᱢᱮ' (2001) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱥ'' (2005), ᱞᱟᱜᱮ ᱨᱟᱦᱳ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭ (2006), ᱦᱟᱱᱤᱭᱩᱢᱩᱱ ᱴᱨᱮᱵᱷᱟᱞᱥ ᱯᱮᱹᱴᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱴ (2007) ᱟᱨ ''ᱥᱟᱱᱡᱩ ᱾''(2018) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱟᱝᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱳᱨᱱ ᱯᱷᱨᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾  ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱞᱟᱵᱷ ᱵᱨᱮᱠᱚᱯᱥ ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ, 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 7 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Love Breakups Zindagi – Sweet and honest sans drama |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/13138.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814235208/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/13138.html |archive-date=14 August 2015 |access-date=27 March 2014 |website=indiaglitz}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱳᱣᱟᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱯᱷᱤᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="WebDebut">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaafir-first-impression-dia-mirza-mohit-raina-zee5-5781883/|title=Kaafir first impression: Dia Mirza and Mohit Raina's web series seems promising|last=Singh|first=Anvita|date=15 June 2019|work=The Indian Express|access-date=27 March 2021|language=en}}</ref> == ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱷᱮᱨᱝᱠ ᱦᱮᱱᱰᱨᱤᱠ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠ ᱾ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱢᱮᱲᱟᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ, ᱥᱛᱤᱭᱩᱛ, ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱤᱨᱤᱭᱳᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ, ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱫᱟᱯᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰᱮᱥᱠᱮᱯᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱥᱩᱡᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱤᱥᱟᱹᱧᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web |title=I took my surname Mirza from my step-father: Dia Mirza |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-took-my-surname-Mirza-from-my-step-father-Dia-Mirza/articleshow/36494630.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830043310/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-took-my-surname-Mirza-from-my-step-father-Dia-Mirza/articleshow/36494630.cms |archive-date=30 August 2018 |access-date=13 June 2014 |website=The Times of India}}</ref> <ref name="movies.ndtv.com">{{Cite web |title=Dia Mirzas Wedding to be a Private Affair – NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/dia-mirzas-wedding-to-be-a-private-affair-679137 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019143750/http://movies.ndtv.com/bollywood/dia-mirzas-wedding-to-be-a-private-affair-679137 |archive-date=19 October 2014 |access-date=19 October 2014 |website=NDTVMovies.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/dia-mirza-is-tracing-her-german-roots-on-a-trip-to-her-fatherland-and-sharing-family-pics/story-z7Qb2cjsalhu6FkAd3WY6N.html|title=Dia Mirza is tracing her German roots on a trip to her 'fatherland' and sharing family pics|date=22 September 2018|work=Hindustan Times|access-date=16 February 2021|language=en}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱫᱤᱭᱟᱨᱚᱱᱡᱚ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱭᱨᱟᱛᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱱᱟᱥᱚᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱢᱵᱮᱫᱠᱚᱨ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱭᱮᱱᱡᱮᱡ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱴᱮᱱᱞᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dia Mirza – 2000-1991! – Miss India Winners 2009-1964 – Archives – Femina Miss India |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2000-1991/Dia-Mirza/articleshow/7883217.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927001012/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2000-1991/Dia-Mirza/articleshow/7883217.cms |archive-date=27 September 2011 |access-date=2 June 2011 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱚᱰᱮᱞ === ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ, ᱱᱤᱨᱚᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱼᱰᱤᱭᱟ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 September 2019 |title=Plan your expenses & trust instruments you have invested in: Dia Mirza |url=https://www.dnaindia.com/personal-finance/report-plan-your-expenses-trust-instruments-you-have-invested-in-dia-mirza-2786694 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105014847/https://www.dnaindia.com/personal-finance/report-plan-your-expenses-trust-instruments-you-have-invested-in-dia-mirza-2786694 |archive-date=5 November 2019 |access-date=2 July 2020 |website=DNA India |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱞᱤᱯᱴᱚᱱ, ᱳᱣᱟᱞᱥ ᱟᱭᱤᱥᱠᱨᱤᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱟᱨᱼᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱮᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/dia-mirza-lesser-known-facts/photostory/46366473.cms|title=Dia Mirza: Lesser known facts|work=The Times of India|access-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012014616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/dia-mirza-lesser-known-facts/photostory/46366473.cms|archive-date=12 October 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 May 2020 |title=Dia Mirza Reminisces 20 years Of Miss India Pageant Days When She Shared Stage With Lara Dutta, Priyanka Chopra |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/dia-mirza-reminisces-20-years-of-miss-india-pageant-days-when-she-shared-stage-with-lara-dutta-priyanka-chopra-2628071.html |access-date=2 July 2020 |website=News18}}</ref> === ᱯᱟᱴᱷ === ᱩᱱᱤ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱨᱮᱦᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱮᱨᱮ ᱫᱤᱞ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱟᱜ,''''ᱫᱟᱥ'''' , ''ᱰᱤᱣᱟᱱᱟᱯᱚᱱ'', ''ᱛᱩᱢᱠᱳ ᱱᱟ ᱵᱷᱩᱞ ᱯᱮᱭᱮᱱᱜᱮ'', ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟᱼ ᱮ ᱞᱮᱵᱷ ᱥᱴᱳᱨᱤ,''ᱯᱮᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'', ᱫᱟᱥ,''ᱞᱚᱜᱮ ᱨᱟᱦᱳ ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ'' ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱧᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱛᱛ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱚᱱᱛᱚᱛᱟ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱰ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱤ5 ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱠᱟᱯᱷᱤᱨ'' ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ <ref name="WebDebut"/>᱾ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱤᱛ ᱨᱟᱭᱱᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=28 May 2019 |title=Kaafir trailer: Dia Mirza, Mohit Raina star in this intense web series set in Kashmir |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaafir-trailer-dia-mirza-mohit-raina-zee5-5752228/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603042107/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/kaafir-trailer-dia-mirza-mohit-raina-zee5-5752228/ |archive-date=3 June 2019 |access-date=29 May 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref> === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ === === ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱡᱮ === == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ == ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ 2000 ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱟᱨᱼᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ 2000 ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱤᱞ ᱥᱢᱤᱞ, ᱢᱤᱥ ᱮᱵᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱠᱞᱳᱡᱽᱼᱯ ᱥᱢᱤᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ 27 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/msid-4941257,curpg-5.cms|title=Enduring Beauties|work=The Times of India|access-date=29 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425002018/http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/msid-4941257,curpg-5.cms|archive-date=25 April 2010}}</ref> ᱩᱱᱤ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱴᱤᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱭᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱨᱤᱱᱠᱟ ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱢᱤᱥ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱹᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Miss India Winners 2000 – 1991 – Indiatimes.com |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329100350/http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/1991-2000/articleshow/5022005.cms |archive-date=29 March 2013 |access-date=30 November 2011 |website=The Times of India}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Dia_Mirza_photoshoot_for_World_Environment_Day.jpg|left|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱨᱡᱟ ]] == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wiki table sortable" border="1" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2019 |''ᱠᱟᱯᱷᱤᱨ'' |ᱠᱟᱭᱱᱟᱡ ᱟᱠᱵᱚᱨ | |<ref name="indianexpress.com"/> |- |''ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱢᱮ'' | |ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ |<ref name="gadgets.ndtv.com">{{Cite web |title=Dia Mirza-Produced Mind the Malhotras Is Amazon's Next Indian Series |url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/mind-the-malhotras-amazon-prime-video-india-dia-mirza-mini-mathur-cyrus-sahukar-june-2043616 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529044324/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/mind-the-malhotras-amazon-prime-video-india-dia-mirza-mini-mathur-cyrus-sahukar-june-2043616 |archive-date=29 May 2019 |access-date=29 May 2019 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}</ref> |- |2021 |''ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞ ᱢᱮ .... ᱵᱚᱞᱤᱞᱤᱣᱩᱰ'' |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ |1 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ |<ref>{{Cite web |date=10 November 2021 |title=Real-life Bollywood manager fact-checks Netflix series Call My Agent: 'This would never happen' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/real-life-bollywood-manager-fact-checks-netflixs-call-my-agent-this-would-never-happen-7616076/ |access-date=14 December 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |2023 |''ᱥᱳᱭᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ'' |ᱥᱮᱦᱱᱟᱡ |᱒ |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2016 |'' ᱜᱟᱝᱜᱟᱼ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ'' |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ |<ref>{{Cite web |title=This Dia Mirza video on Ganga, the soul of India will give you goosebumps! |url=https://www.india.com/travel/articles/this-dia-mirza-video-on-ganga-the-soul-of-india-will-give-you-goosebumps-3234539/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214105512/https://www.india.com/travel/articles/this-dia-mirza-video-on-ganga-the-soul-of-india-will-give-you-goosebumps-3234539/ |archive-date=14 December 2021 |access-date=14 December 2021 |website=India.com |language=en}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ === * 2003: 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱥᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱮᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱟᱢ ᱠᱳ ᱛᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱭ ᱤᱭᱚᱠᱤᱱ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == === 2022 === * ᱫᱟᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ 'ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱴᱨᱮᱥᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱮᱣᱟᱨᱰ' ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/Dia-Mirza-honoured-with-Mother-Teresa-Memorial-Award-by-the-Governor-of-Maharashtra/eventshow/92873594.cms|title=Dia Mirza honoured with 'Mother Teresa Memorial Award' by the Governor of Maharashtra|date=14 July 2022|work=Femina|access-date=6 August 2022|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306153623/https://beautypageants.indiatimes.com/Dia-Mirza-honoured-with-Mother-Teresa-Memorial-Award-by-the-Governor-of-Maharashtra/eventshow/92873594.cms|url-status=dead}}</ref> === 2023 === * 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ 100 ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BBC">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234|title=BBC 100 Women 2023: Who is on the list this year?|date=23 November 2023|work=BBC|access-date=24 November 2023}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == trs9uwngx0krr4oma30qfh9lfqw2jpn ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱱᱴᱤ 0 26643 200361 175769 2026-11-08T18:31:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200361 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱱᱴᱤ | image = Diana Penty at Bombay Times Fashion Week, 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱱᱴᱤ | birth_date = {{birth date and age |df=yes|1985|11|2}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱥᱮᱱᱴ. ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2005{{En dash}}ᱱᱤᱛ }} '''ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱱᱴᱤ''' ( ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1985) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾  ᱩᱱᱤ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱮᱞᱤᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱚᱯ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="verve">{{Cite news|url=http://www.verveonline.com/116/fashion/flaming.shtml|title=Flaming Blush|last=Sharma|first=Viseshika|date=January 2013|work=Verve|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002110130/http://www.verveonline.com/116/fashion/flaming.shtml|archive-date=2 October 2013}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱳᱢᱮᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱠᱴᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Diana Penty—Awards">{{Cite web |title=Diana Penty—Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/39519 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020133416/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/39519 |archive-date=20 October 2013 |access-date=2 October 2013 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Diana Penty has her hands full |url=https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/diana-penty-has-her-hands-full-364225 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420030150/https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/diana-penty-has-her-hands-full-364225 |archive-date=20 April 2013 |access-date=22 April 2022 |website=Tribune India}}</ref> ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱱᱴᱤ 'ᱦᱮᱯᱤ ᱵᱟᱜ ᱡᱟᱭᱮᱜᱤ' (2016) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱯᱚᱨᱢᱚᱱᱩᱼ ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱠᱷᱨᱟᱱ''<nowiki/>' (2018) ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱥᱤᱫᱫᱚᱛ' (2021) ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱞᱚᱭᱟᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱥᱮᱞᱩᱴ' (2022) ᱼᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱞᱟᱰᱤ ᱰᱮᱰᱤ (2023) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱ ᱥᱤ ᱵᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 October 2017 |title=Diana Penty's complete beauty evolution |url=https://www.vogue.in/content/diana-penty-complete-beauty-evolution/amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420030150/https://www.vogue.in/content/diana-penty-complete-beauty-evolution/amp |archive-date=20 April 2013 |access-date=12 August 2018 |website=Vogue}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/diana-penty-on-making-a-debut-down-south-this-year-looking-back-at-2022/articleshow/95575822.cms|title=Diana Penty on making a debut down south this year! Looking back at 2022|date=17 November 2022|work=The Times of India|access-date=18 November 2022}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1985 ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] <ref>{{Cite web |date=2 November 2019 |title=Happy Birthday Diana Penty! |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/happy-birthday-diana-penty-5-times-the-cocktail-actress-rocked-instagram-with-her-looks-2370885.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727212426/https://www.news18.com/amp/news/lifestyle/happy-birthday-diana-penty-5-times-the-cocktail-actress-rocked-instagram-with-her-looks-2370885.html |archive-date=27 July 2019 |access-date=2 November 2021 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agrawal |first=Rati |date=27 April 2013 |title=Bollywood Celebs with Inter-Faith Parents |url=http://idiva.com/photogallery-entertainment/bollywood-celebs-with-inter-faith-parents/21101/7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224053441/http://idiva.com/photogallery-entertainment/bollywood-celebs-with-inter-faith-parents/21101/7 |archive-date=24 February 2014 |access-date=4 February 2014 |publisher=iDiva}}</ref><ref>{{Cite web |title=Diana Penty |url=http://www.fashionmodeldirectory.com/models/Diana_Penty/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004214928/http://www.fashionmodeldirectory.com/models/Diana_Penty/ |archive-date=4 October 2013 |access-date=2 October 2013 |publisher=Fashion Model Directory}}</ref><ref>{{Cite web |title=डायना पेंटी |url=https://www.amarujala.com/wiki/diana-penty |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727212426/https://www.amarujala.com/wiki/diana-penty |archive-date=27 July 2019 |access-date=2 November 2020 |website=Amar Ujala}}</ref><ref>{{Cite web |title=Birthday Special: Diana Penty and her art of leaving mark on screen |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/birthday-special-diana-penty-her-art-of-leaving-mark-on-screen-anushka-sharma-others-extend-wishes-743413 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727212426/https://www.indiatvnews.com/amp/entertainment/celebrities/birthday-special-diana-penty-her-art-of-leaving-mark-on-screen-anushka-sharma-others-extend-wishes-743413 |archive-date=2019-07-27 |access-date=6 May 2022 |website=India TV}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/cities/xaviers-becomes-mumbais-first-autonomous-college-419949|title=St. Xavier's becomes Mumbai's first autonomous college|work=NDTV India|access-date=6 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/birthday-wishes-pour-in-for-diana-penty20211102172803/|title=Birthday wishes pour in for Diana Penty|work=ANI News|access-date=2 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002110130/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/birthday-wishes-pour-in-for-diana-penty20211102172803/|archive-date=2 October 2013}}</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱮᱜᱱᱮᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-26/fitness/32941456_1_diana-penty-gym-fitness|title=Diana Penty has a huge appetite for desserts|last=Ajmera|first=Ankit|date=29 August 2012|work=The Times of India|access-date=11 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224827/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-26/fitness/32941456_1_diana-penty-gym-fitness|archive-date=2 December 2013}}</ref> ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_alumnae-relive-old-days-as-mumbai-s-st-agnes-hits-a-ton_1634450|title=Alumnae relive old days as Mumbai's St Agnes hits a ton|date=7 January 2012|work=Daily News & Analysis|access-date=21 September 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-08/news-interviews/36992540_1_omi-vaidya-actors-new-york-film|title=Bollywood actors who have good academic background|last=Jajoo|first=Amar A.|date=8 February 2013|work=The Times of India|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130812160228/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-08/news-interviews/36992540_1_omi-vaidya-actors-new-york-film|archive-date=12 August 2013}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (2005-2011) === [[ᱨᱮᱫ:Diana_Penty_graces_the_'Mijwan-Sonnets_in_Fabric'_fashion_show.jpg|thumb|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱾]] ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱞᱤᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="verve"/> 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱞᱤᱴ ᱢᱳᱫᱮᱞᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱛᱮᱹᱞᱤᱭᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱞᱟ ᱴᱨᱚᱥᱟᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱭᱟᱱᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱳ ᱯᱷᱮᱨᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱳᱼᱴᱮᱞᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱷᱮ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="faces">{{Cite web |last=Hari |first=Veena |date=21 September 2006 |title=These faces have made their mark |url=http://www.rediff.com/getahead/2006/sep/21wlmodels.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105043118/http://www.rediff.com/getahead/2006/sep/21wlmodels.htm |archive-date=5 November 2013 |access-date=30 September 2013 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱳᱭᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱩᱫᱨᱤᱠ,ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱵᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱟ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱰᱤᱡᱤᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/acting-is-more-demanding-says-diana-penty/article1-1003987.aspx|title=Acting is more demanding, says Diana Penty|date=30 January 2013|work=[[Hindustan Times]]|access-date=28 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201153656/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Acting-is-more-demanding-says-Diana-Penty/Article1-1003987.aspx|archive-date=1 February 2013}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱨᱤᱵᱷᱳᱵᱚᱱᱫᱟᱥ ᱵᱷᱤᱢᱡᱤ ᱡᱟᱵᱷᱮᱨᱤ,ᱯᱮᱨᱟᱪᱩᱴ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴᱥᱟᱭᱰᱼ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 July 2012 |title=Debut Deck: Diana Penty |url=http://entertainment.in.msn.com/gallery/debut-deck-diana-penty?page=6#image=4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728215910/http://entertainment.in.msn.com/gallery/debut-deck-diana-penty?page=6#image=4 |archive-date=28 July 2014 |access-date=28 June 2014 |publisher=[[MSN]]}}</ref><ref name="sizzler">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Indian+sizzler+for+New+York+fashion+runway/1/47109.html|title=Indian sizzler for New York fashion runway|last=Singh|first=Prashant|date=18 June 2009|work=India Today|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003142/http://indiatoday.intoday.in/story/Indian+sizzler+for+New+York+fashion+runway/1/47109.html|archive-date=3 December 2013}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱮ, ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱵᱮᱞᱤᱱ, ᱜᱟᱨᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱮᱵᱷᱟᱨ 21 ᱵᱟᱛᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="sizzler"/> ᱯᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱮᱯᱤᱞ, ᱮᱞᱤᱴ ᱢᱳᱫᱮᱞᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱮᱹᱳ ᱥᱩᱥᱢᱟᱯᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱳᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱟᱯᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱥᱳᱯᱳᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/diana-replaces-deepika-as-a-brand-ambassador-/401417/0|title=Diana replaces Deepika as a brand ambassador!|date=22 December 2008|work=[[The Indian Express]]|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920025406/http://archive.indianexpress.com/news/diana-replaces-deepika-as-a-brand-ambassador-/401417/0|archive-date=20 September 2016}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱳᱫᱮᱞᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝᱼᱟᱱ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/indian-model-diana-penty-is-new-brand-ambassador-of-maybelline_100125997.html|title=Indian model Diana Penty is new brand ambassador of Maybelline|date=12 December 2008|work=[[BNO News|Thaindian News]]|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120753/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/indian-model-diana-penty-is-new-brand-ambassador-of-maybelline_100125997.html|archive-date=3 December 2013}}</ref> ᱠᱷᱚᱱ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱱᱤᱭᱩᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Diana-Penty-quits-ramp-for-Bollywood/Article1-885571.aspx|title=Diana Penty quits ramp for Bollywood|last=Singh|first=Prashant|date=9 July 2012|work=Hindustan Times|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203145538/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Diana-Penty-quits-ramp-for-Bollywood/Article1-885571.aspx|archive-date=3 December 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-models-in-india-are-very-impatient-says-diana-penty-1284321|title=Models in India are very impatient, says Diana Penty|last=Prabhu|first=Vidya|date=21 August 2009|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204033905/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-models-in-india-are-very-impatient-says-diana-penty-1284321|archive-date=4 December 2013}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Diana_Penty_at_the_screening_of_‘Shubh_Mangal_Saavdhan’.jpg|thumb|ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱾]] == ᱚᱯᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ == [[ᱨᱮᱫ:Diana_P_LFW-2017-17.jpg|thumb|2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ]] ᱞᱚᱠᱱᱟᱣ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱮᱱᱴᱤ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱡᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=19 September 2017 |title=Diana Penty's Lucknow Central character inspires her to volunteer for an NGO |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lucknow-central-diana-penty-character-inspires-her-to-volunteer-for-an-ngo-farhan-akhtar-watch-video-4851079/lite/ |access-date=20 September 2018 |website=The Indian Express}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱣᱟᱰᱼ19 ᱜᱟᱹᱞᱤᱥ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ #EveryLifeMatters ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱴᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱴ ᱚᱠᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Diana Penty extends a helping hand, provides safety gear to Mumbai police amid Covid-crisis |url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/diana-penty-extends-a-helping-hand-provides-safety-gear-to-mumbai-police-amid-covid-crisis/articleshow/76464343.cms |access-date=19 August 2020 |website=Economics Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 May 2021 |title=Diana Penty partners with Ketto India for the initiative #EveryLifeMatters amid COVID crisis |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/diana-penty-partners-ketto-india-initiative-everylifematters-help-provide-relief-financial-support-amid-covid-crisis/ |access-date=20 May 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref> 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱰ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 May 2019 |title=Diana Penty picks an elegant white sari gown for Cannes 2019 |url=https://www.vogue.in/vogue-closet/collection/diana-penty-white-sari-gown-pearl-necklace-earrings-cannes-2019-red-carpet/ |access-date=15 November 2020 |website=Vogue India |archive-date=12 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212040716/https://www.vogue.in/vogue-closet/collection/diana-penty-white-sari-gown-pearl-necklace-earrings-cannes-2019-red-carpet/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=18 October 2020 |title=Diana Penty's Stylish Cannes Red Carpet Looks! |url=https://m.filmfare.com/photos/diana-pentys-stylish-cannes-red-carpet-looks-42807.html |access-date=10 December 2021 |website=Filmfare}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱢ ᱳᱣᱟᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |date=8 October 2021 |title=Diana Penty looks ethereal in appliqué ensemble at Lakme Fashion Week 2021 |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/diana-penty-applique-lehenga-showstopper-lakme-fashion-week-7559584/lite/ |access-date=10 November 2021 |website=Indian Express}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱜ,<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anjali |title=Diana Penty in Stella McCartney on cover of Femina May 2013 issue |url=http://www.stylemeindia.com/fashion/diana-penty-in-stella-mccartney-on-cover-of-femina-may-2013-issue-67557 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420110713/http://www.stylemeindia.com/fashion/diana-penty-in-stella-mccartney-on-cover-of-femina-may-2013-issue-67557 |archive-date=20 April 2013 |access-date=20 April 2013}}</ref> ᱮᱞᱮᱞ<ref>{{Cite web |title=Vogue July 2012 Cover: Diana Penty |url=http://www.vogue.in/content/diana-penty |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005222741/http://www.vogue.in/content/diana-penty |archive-date=5 October 2012 |access-date=16 February 2013 |website=[[Vogue India|Vogue]]}}</ref>, ᱵᱷᱮᱨᱵᱷ ,<ref>{{Cite web |date=3 October 2012 |title=Diana Penty on Elle India – October 2012 |url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/diana-penty-on-elle-india-october-2012/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829211437/http://www.indicine.com/movies/bollywood/diana-penty-on-elle-india-october-2012/ |archive-date=29 August 2013 |access-date=8 August 2013 |publisher=Indicine}}</ref> ᱛᱤᱨᱞᱥᱟᱹ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ,<ref>{{Cite web |date=2 January 2013 |title=Diana on Verve |url=http://bollywoodfashionpolice.wordpress.com/tag/verve-january-2013/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109084700/http://bollywoodfashionpolice.wordpress.com/tag/verve-january-2013/ |archive-date=9 January 2013 |access-date=16 February 2013}}</ref> ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ<ref>{{Cite web |title=Diana Penty unveils Women's Health magazine's double issue |url=http://www.bollywoodhungama.com/more/photos/view/stills/parties-and-events/id/1705198 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215222/http://www.bollywoodhungama.com/more/photos/view/stills/parties-and-events/id/1705198 |archive-date=4 October 2013 |access-date=20 April 2013 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱵᱷᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Beauty Secrets of our cover girl Diana Penty |url=http://www.grazia.co.in/beauty-health2/beauty-secrets-of-our-cover-girl-diana-penty |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217015440/http://grazia.co.in/beauty-health2/beauty-secrets-of-our-cover-girl-diana-penty |archive-date=17 February 2013 |access-date=16 February 2013 |publisher=[[Grazia (India)|Grazia]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Diana_Filmfare_Style_Awards_2016.jpg|thumb|273x273px|2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱤ ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱱᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Star Power Actress: Diana Penty |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120715212601/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/ |archive-date=15 July 2012 |access-date=2 March 2023 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ, ᱠᱷᱩᱛ, ᱥᱩᱛᱚ, ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱵᱟᱥᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Aishwarya Acharya |title=Diana Penty Gets Candid About Fashion, Marriage & Beauty! |url=https://m.femina.in/celebs/indian/diana-penty-gets-candid-about-fashion-marriage-beauty-179514.amp |access-date=2 January 2021 |website=Femina India}}</ref> ᱢᱚᱥᱚᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱨᱤᱯᱷᱮᱨᱮᱥᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rajeev Masand |date=14 July 2012 |title=Masand: 'Cocktail' could've done with more heart |url=http://ibnlive.in.com/news/masand-cocktail-couldve-done-with-more-heart/271177-47-84.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120715212601/http://ibnlive.in.com/news/masand-cocktail-couldve-done-with-more-heart/271177-47-84.html |archive-date=15 July 2012 |website=CNN-IBN}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱱᱭᱟ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱯᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱜ "ᱚᱱᱥᱠᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tandan |first=Raedita |date=20 March 2013 |title=I won't wear a bikini or get intimate on screen: Diana Penty |url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-wear-a-bikini-or-get-intimate-on-screen-diana-penty-2648.html |access-date=25 March 2013 |website=Filmfare}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tanya Mehta |title=You may think Diana Penty's a reluctant star but she's just getting started |url=https://www.grazia.co.in/people/you-may-think-diana-pentys-a-reluctant-star-but-shes-just-getting-started-3418.amp |access-date=12 July 2021 |website=Grazia}}</ref> ᱨᱮᱱ ᱚᱥᱵᱷᱤᱱᱤ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱯᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ashwini Deshmukh |title=Diana Penty on Bollywood: This place toughens you up! |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/filmfare-exclusive-diana-penty-on-bollywood-this-place-toughens-you-up-25800.amp |access-date=16 December 2021 |website=Filmfare}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟ,ᱠᱷᱤ |- |2020 |"ᱪᱟᱞᱚᱱ ᱠᱮ ᱱᱤᱥᱟᱣᱟᱱ" |ᱥᱴᱮᱵᱤᱱ ᱵᱮᱱ |<ref>{{Cite web |last=Bhowal |first=Tiasa |date=December 22, 2020 |title=Sidharth Malhotra, Diana Penty's Challon Ke Nishaan will leave you teary eyed. Watch |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/sidharth-malhotra-diana-penty-s-challon-ke-nishaan-will-leave-you-teary-eyed-watch-1752010-2020-12-22 |access-date=10 July 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 1zpzs6ut43or47gmdv7mczexelqren5 ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ 0 26647 200251 146553 2026-11-08T16:01:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200251 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Divya Khosla Kumar walks the ramp for Rina Dhaka at the Pune Fashion Week 2017 (05).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1987|11|20}}<ref>{{Cite news |date=2013-12-08 |title=I came to Mumbai to achieve something and not to get married: Divya Khosla Kumar |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-came-to-mumbai-to-achieve-something-and-not-to-get-married-divya-khosla-kumar/articleshow/27024589.cms |access-date=2023-09-28 |issn=0971-8257 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418065103/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-came-to-mumbai-to-achieve-something-and-not-to-get-married-divya-khosla-kumar/articleshow/27024589.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Aditi |title=दिव्या खोसला ने यारियां 2 की टीम के साथ सेलिब्रेट किया अपना बर्थडे, एक्टर पर्ल वी पुरी भी आए नजर - Divya Khosla celebrated her birthday with Pearl V Puri and the team of Yaariyan 2 |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-divya-khosla-celebrated-her-birthday-with-pearl-v-puri-and-the-team-of-yaariyan2-23221884.html |work=[[Dainik Jagran|Jagran]] |language=hi |access-date=25 December 2023 |archive-date=25 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-divya-khosla-celebrated-her-birthday-with-pearl-v-puri-and-the-team-of-yaariyan2-23221884.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Divyanshi |title=Divya Khosla Kumar celebrates birthday on Satyameva Jayate 2 sets, shares photos |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/divya-khosla-kumar-celebrates-birthday-on-satyameva-jayate-2-sets-shares-photos-1742674-2020-11-20 |work=[[India Today]] |language=en |access-date=25 December 2023 |archive-date=25 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/divya-khosla-kumar-celebrates-birthday-on-satyameva-jayate-2-sets-shares-photos-1742674-2020-11-20 |url-status=live }}</ref> | birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | education = | occupation = ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = | spouse = [[ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱕ | children = ᱑ }} '''ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash K |date=2024-02-01 |title=‘It Is By Far My Most Challenging Role’ Says Divyah Khosla on Hero Heeroine - Exclusive |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/it-is-by-far-my-most-challenging-role-says-divyah-khosla-on-hero-heeroine-exclusive-article-107321595 |access-date=2024-02-14 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Simran |title=Hero Heeroine: Prerna Arora's bilingual film starts filming in Hyderabad, makers release new poster |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hero-heroine-filming-of-divyah-khosla-kumar-bilingual-film-commences-in-hyderabad-3076658/amp |access-date=2024-02-14 |website=www.dnaindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭᱼᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱹᱢᱰᱤ <nowiki><i id="mwHw">ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟᱜ</i></nowiki> (2014) ᱟᱨᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱭ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' (2016) ᱾<ref name="pinkvilla1">{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyameva-jayate-2-divya-khosla-kumar-very-dedicated-towards-her-craft-says-director-milap-milan-zaveri-942235|title=Satyameva Jayate 2: Divya Khosla Kumar is very dedicated towards her craft says director Milap Milan Zaveri|date=16 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119032136/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyameva-jayate-2-divya-khosla-kumar-very-dedicated-towards-her-craft-says-director-milap-milan-zaveri-942235|archive-date=19 November 2021|language=en}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Divya_Khosla,_Bhushan_Kumar_at_the_launch_of_'Its_Only_Cinema'_magazine_09.jpg|thumb|ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ 2005 ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱵᱳᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1369140/Bhushan-Kumar-blessed-with-baby-boy|title=Bhushan and Divya Kumar blessed with a boy|last=Son|date=14 October 2011|work=Bollywood Hungama|access-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626181828/http://www.bollywoodhungama.com/news/1369140/Bhushan-Kumar-blessed-with-baby-boy|archive-date=26 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatv.in/amp/gallery/bollywood-images-divya-khosla-and-bhushan-kumar-were-married-in-vaishno-devi-temple-love-story-of-both-721390|title=Divya Khosla and Bhushan Kumar were married in Vaishno Devi Temple; check out their love story|work=India TV|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101182028/https://www.indiatv.in/amp/gallery/bollywood-images-divya-khosla-and-bhushan-kumar-were-married-in-vaishno-devi-temple-love-story-of-both-721390|archive-date=1 November 2022}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Photos-Divya-Khosla-Kumar-snapped-out-and-about-in-the-city-4.jpg|thumb|2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ]] 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱞᱟᱵᱷ ᱴᱩᱰᱮ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱫᱽᱭᱮ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱷᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱟᱭᱤᱭᱳ ᱨᱟᱢ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2016-06-27 |title=12 Actors You Might Have Missed In Falguni Pathak Videos & What They’re Up To Now |url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/actors-in-falguni-pathak-videos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225102057/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/actors-in-falguni-pathak-videos/ |archive-date=25 December 2023 |access-date=2023-12-25 |website=ScoopWhoop |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱵᱟ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱤᱭᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱵᱚᱵᱤ ᱫᱟᱣᱚᱞ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱥᱵᱷᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=rediff.com: 'I would love to work with Salman Khan!' |url=https://specials.rediff.com/movies/2004/dec/28sld1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928142232/https://specials.rediff.com/movies/2004/dec/28sld1.htm |archive-date=28 September 2023 |access-date=2023-09-28 |website=specials.rediff.com}}</ref> ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱳᱭᱮᱱᱥᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 December 2004 |title=Ab Tumhare Hawale Watan Sathiyo Review – Ab Tumhare Hawale is a muddle! |url=https://m.rediff.com/movies/2004/dec/24ab.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101183419/https://m.rediff.com/movies/2004/dec/24ab.htm |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Rediff}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱨᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I enjoy direction more than acting: Divya Khosla - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/i-enjoy-direction-more-than-acting-divya-khosla/1208676 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221061442/http://archive.indianexpress.com/news/i-enjoy-direction-more-than-acting-divya-khosla/1208676 |archive-date=21 February 2014 |access-date=15 July 2020 |website=The Indian Express}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞᱼᱫᱩᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱚᱢ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ,ᱛᱩᱞᱤᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱣᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 'ᱵᱟᱨᱤᱥ', 'ᱢᱟ', 'ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮ ᱛᱳᱫᱟ ᱳᱣᱨᱚ', 'ᱟᱞᱟᱦᱟ ᱳᱣᱟᱨᱤᱭᱟ' ᱟᱨ 'ᱡᱳᱨ ᱞᱚᱜᱚᱠᱮ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 5 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 12 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2016 ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-my-husband-said-why-make-a-film-i-can-gift-you-anything-worth-rs-10-crore/20140108.htm 'My husband said, 'Why make a film? ]</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-08/news-interviews/31305211_1_bhushan-kumar-toh-aisa-debut|title=Divya Kumar to focus on new penchant|last=Kumar|first=Divya|date=8 April 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115201210/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-08/news-interviews/31305211_1_bhushan-kumar-toh-aisa-debut|archive-date=15 November 2013}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱚᱞᱵᱩᱞ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2017 |title=Actor-producer Divya Khosla Kumar learns Kathak for 'Bulbul' |url=https://zeenews.india.com/bollywood/actor-producer-divya-khosla-kumar-learns-kathak-for-bulbul-2063355.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043327/https://zeenews.india.com/bollywood/actor-producer-divya-khosla-kumar-learns-kathak-for-bulbul-2063355.html |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=Zee News |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱛᱚᱡᱮᱵᱟ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ 2 ᱨᱮ ᱡᱚᱱ ᱮᱵᱨᱟᱢᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rd:bh">{{Cite web |date=17 March 2021 |title=John Abraham starrer Satyameva Jayate 2 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/john-abraham-starrer-satyameva-jayate-2-release-2nd-october-2020-divya-khosla-kumar-leading-lady/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927101057/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/john-abraham-starrer-satyameva-jayate-2-release-2nd-october-2020-divya-khosla-kumar-leading-lady/ |archive-date=27 September 2019 |access-date=30 November 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mamta Raut |date=20 November 2021 |title=Divya Khosla Kumar turns silver goddess, John Abraham keeps it casual at Bigg Boss 15 set |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyamev-jayate-2-divya-khosla-kumar-turns-silver-goddess-john-abraham-keeps-it-casual-bigg-boss-15-set-945501?amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130125837/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyamev-jayate-2-divya-khosla-kumar-turns-silver-goddess-john-abraham-keeps-it-casual-bigg-boss-15-set-945501?amp |archive-date=30 November 2021 |access-date=30 November 2021 |website=Pinkvilla}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/satyameva-jayate-2/movie-review/87896133.cms|title=Satyameva Jayate 2 Movie Review: John Abraham's SMJ2 is a tribute to 80s masala fare|date=25 February 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124190419/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/satyameva-jayate-2/movie-review/87896133.cms|archive-date=24 November 2021}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱰᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱠᱮᱭᱮᱞ, ''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Vinamra |date=2023-10-20 |title=Divya Khosla Kumar, Meezaan Jafri, Priya Prakash Varrier’s Yaariyan 2 review |url=https://www.firstpost.com/entertainment/yaariyan-2-movie-review-a-sparkling-idea-buried-under-stiff-performances-13275462.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020091610/https://www.firstpost.com/entertainment/yaariyan-2-movie-review-a-sparkling-idea-buried-under-stiff-performances-13275462.html |archive-date=20 October 2023 |access-date=2023-12-25 |website=[[Firstpost]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/out-of-sync-with-the-times-555202|title=Out of sync with the times|work=Tribune India|access-date=25 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/out-of-sync-with-the-times-555202|archive-date=25 December 2023}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Pending films key}} === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2004 |''ᱞᱚᱵᱽ ᱴᱩᱰᱮ'' |ᱯᱟᱨᱵᱚᱛ ᱵᱚᱨᱫᱷᱤᱱᱤ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |<ref>{{Cite web |title=Have a look at the MULTI-talented and versatile Divya Khosla! |url=https://in.news.yahoo.com/look-multi-talented-versatile-divya-112422926.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105549/https://in.news.yahoo.com/look-multi-talented-versatile-divya-112422926.html |archive-date=2021-04-22 |access-date=11 February 2021 |publisher=Yahoo! News |language=en-IN}}</ref> |- |''ᱚᱵ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱤᱭᱳ'' |ᱥᱵᱷᱚᱛᱮ ᱨᱟᱡᱮᱵᱷ ᱥᱤᱝ | |<ref>{{Cite web |title=World would be so dry without women: 'Yaariyan' director Divya Khosla Kumar |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/mar/31/world-would-be-so-dry-without-women-yaariyan-director-divya-khosla-kumar-2123921.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205052943/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/mar/31/world-would-be-so-dry-without-women-yaariyan-director-divya-khosla-kumar-2123921.html |archive-date=5 February 2024 |access-date=11 February 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |2016 |''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ |"ᱚᱠᱟᱰ ᱵᱚᱠᱰ" ᱟᱨ "ᱦᱩᱢᱱᱮ ᱯᱮ ᱨᱚᱠᱠᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ |<ref>{{Cite web |title=Divya Khosla Kumar does a hot dance in 'Sanam Re' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Divya-Khosla-Kumar-does-a-hot-dance-in-Sanam-Re/articleshow/50640918.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043326/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Divya-Khosla-Kumar-does-a-hot-dance-in-Sanam-Re/articleshow/50640918.cms |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2017 |''ᱵᱟᱞᱵᱩᱞ'' |ᱵᱟᱞᱵᱚᱞ |ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |<ref>{{Cite web |title=WATCH &#124; Bulbul star Divya Khosla Kumar finds filmmaking 'very tough' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/18/watch--bulbul-star-divya-khosla-kumar-finds-filmmaking-very-tough-1730328.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927084103/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/18/watch--bulbul-star-divya-khosla-kumar-finds-filmmaking-very-tough-1730328.html |archive-date=27 September 2019 |access-date=27 September 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |2021 |''ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱢᱮᱵᱟ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ 2'' |ᱮᱢ ᱮᱞ ᱮ ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ ᱢᱳᱨᱡᱚ ᱚᱡᱟᱫ | |<ref name="rd:bh"/> |- |2023 |''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' |ᱞᱟᱫᱞᱤ ᱪᱤᱵᱽᱵᱟᱨ | |<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pearl-v-puri-priya-varrier-meezaan-jafri-others-roped-yaariyan-2-release-summer-2023/|title=Divya Khosla Kumar, Pearl V Puri, and Meezaan Jafri roped for Yaariyan 2; film to release in Summer 2023|date=12 October 2022|work=Bollywood Hungama|access-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024052716/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pearl-v-puri-priya-varrier-meezaan-jafri-others-roped-yaariyan-2-release-summer-2023/|archive-date=24 October 2022}}</ref> |} === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2014 |''ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟ'' |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |<ref>{{Cite web |title=Exclusive! Divya Khosla Kumar: It is not easy to be a filmmaker and it has nothing to do with my gender - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-divya-khosla-kumar-it-is-not-easy-to-be-a-filmmaker-and-it-has-nothing-to-do-with-my-gender/articleshow/80288597.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206232844/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-divya-khosla-kumar-it-is-not-easy-to-be-a-filmmaker-and-it-has-nothing-to-do-with-my-gender/articleshow/80288597.cms |archive-date=6 February 2021 |access-date=11 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2016 |''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' | |<ref>{{Cite web |date=28 January 2016 |title=I don't miss acting: Sanam Re director Divya Khosla Kumar |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-don-t-miss-acting-sanam-re-director-divya-khosla-kumar/story-xXdNQYueOYanrGtGWKDHpN.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043328/https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-don-t-miss-acting-sanam-re-director-divya-khosla-kumar/story-xXdNQYueOYanrGtGWKDHpN.html |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |} === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2015 |''ᱨᱟᱭ'' | |<ref>{{Cite web |date=7 June 2016 |title=Divya Khosla Kumar: The Stunner, the Producer, the Yummy Mummy |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-divya-khosla-kumar-5343357-PHO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205052938/https://www.bhaskar.com/national/ |archive-date=5 February 2024 |access-date=11 February 2021 |website=dailybhaskar |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''ᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱥᱟᱯᱷᱚᱠᱷᱚᱱ'' | | |- |''ᱵᱟᱛᱚᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ'' | | |- |''ᱢᱟᱨᱡᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ'' | |<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sidharth-malhotra-shares-first-look-poster-of-marjaavaan-the-film-will-also-star-tara-sutaria-see-pic/story-KZEho73DPAZg8D0lAjkZSN.html|title=Sidharth Malhotra shares first look poster of Marjaavaan, the film will also star Tara Sutaria. See pic|date=31 October 2018|work=Hindustan Times|access-date=17 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101012342/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sidharth-malhotra-shares-first-look-poster-of-marjaavaan-the-film-will-also-star-tara-sutaria-see-pic/story-KZEho73DPAZg8D0lAjkZSN.html|archive-date=1 November 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2020 |''ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱮᱱᱥᱟᱨ 3ᱰᱤ'' | | |- |''ᱞᱩᱫᱳ'' |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ |<ref>{{Cite web |date=19 October 2020 |title=Abhishek, Aditya Roy Kapur, Rajkummar, Pankaj Tripathi & others lives go beyond one's understanding |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ludo-trailer-abhishek-aditya-roy-kapur-rajkummar-pankaj-tripathi-others-lives-go-beyond-one-s-understanding-2850860 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102146/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ludo-trailer-abhishek-aditya-roy-kapur-rajkummar-pankaj-tripathi-others-lives-go-beyond-one-s-understanding-2850860 |archive-date=21 October 2020 |access-date=17 March 2021 |website=DNA |language=en-US}}</ref> |- |''ᱤᱱᱫᱩ ᱠᱤ ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ'' | | |- |2021 |''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ'' |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ | |- |2023 |''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' | |<ref name=":0"/> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == [[ᱨᱮᱫ:Divya_Khosla_Kumar_snapped_at_Eid_Party_2018_(23)_(cropped).jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾]] {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱚᱨᱡᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2005 |ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |''ᱚᱵ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱤᱣᱳ ᱾''|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2011-07-05 |title=Bollywood Music & Fashion Awards |url=http://www.bollywoodawards.com/ |access-date=2024-02-14 |website=Bollywood Awards |archive-date=2011-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705085218/http://www.bollywoodawards.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> |- |2021 |ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''ᱞᱩᱫᱳ'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|title=Nominations For The 66th Vimal Elaichi Filmfare Awards 2021|date=28 March 2021|work=Filmfare|access-date=28 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329154547/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|archive-date=29 March 2021|language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == corcdmvg3ko8w66h6fc7tmexxlx9bee 200252 200251 2026-11-08T16:01:32Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200252 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = Divya Khosla Kumar walks the ramp for Rina Dhaka at the Pune Fashion Week 2017 (05).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1987|11|20}}<ref>{{Cite news |date=2013-12-08 |title=I came to Mumbai to achieve something and not to get married: Divya Khosla Kumar |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-came-to-mumbai-to-achieve-something-and-not-to-get-married-divya-khosla-kumar/articleshow/27024589.cms |access-date=2023-09-28 |issn=0971-8257 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418065103/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-came-to-mumbai-to-achieve-something-and-not-to-get-married-divya-khosla-kumar/articleshow/27024589.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Aditi |title=दिव्या खोसला ने यारियां 2 की टीम के साथ सेलिब्रेट किया अपना बर्थडे, एक्टर पर्ल वी पुरी भी आए नजर - Divya Khosla celebrated her birthday with Pearl V Puri and the team of Yaariyan 2 |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-divya-khosla-celebrated-her-birthday-with-pearl-v-puri-and-the-team-of-yaariyan2-23221884.html |work=[[Dainik Jagran|Jagran]] |language=hi |access-date=25 December 2023 |archive-date=25 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-divya-khosla-celebrated-her-birthday-with-pearl-v-puri-and-the-team-of-yaariyan2-23221884.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Divyanshi |title=Divya Khosla Kumar celebrates birthday on Satyameva Jayate 2 sets, shares photos |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/divya-khosla-kumar-celebrates-birthday-on-satyameva-jayate-2-sets-shares-photos-1742674-2020-11-20 |work=[[India Today]] |language=en |access-date=25 December 2023 |archive-date=25 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/divya-khosla-kumar-celebrates-birthday-on-satyameva-jayate-2-sets-shares-photos-1742674-2020-11-20 |url-status=live }}</ref> | birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | education = | occupation = ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = | spouse = [[ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱕ | children = ᱑ }} '''ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱫᱤᱵᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash K |date=2024-02-01 |title=‘It Is By Far My Most Challenging Role’ Says Divyah Khosla on Hero Heeroine - Exclusive |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/it-is-by-far-my-most-challenging-role-says-divyah-khosla-on-hero-heeroine-exclusive-article-107321595 |access-date=2024-02-14 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Simran |title=Hero Heeroine: Prerna Arora's bilingual film starts filming in Hyderabad, makers release new poster |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-hero-heroine-filming-of-divyah-khosla-kumar-bilingual-film-commences-in-hyderabad-3076658/amp |access-date=2024-02-14 |website=www.dnaindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭᱼᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱹᱢᱰᱤ <nowiki><i id="mwHw">ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟᱜ</i></nowiki> (2014) ᱟᱨᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱭ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' (2016) ᱾<ref name="pinkvilla1">{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyameva-jayate-2-divya-khosla-kumar-very-dedicated-towards-her-craft-says-director-milap-milan-zaveri-942235|title=Satyameva Jayate 2: Divya Khosla Kumar is very dedicated towards her craft says director Milap Milan Zaveri|date=16 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119032136/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyameva-jayate-2-divya-khosla-kumar-very-dedicated-towards-her-craft-says-director-milap-milan-zaveri-942235|archive-date=19 November 2021|language=en}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Divya_Khosla,_Bhushan_Kumar_at_the_launch_of_'Its_Only_Cinema'_magazine_09.jpg|thumb|ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ 2005 ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱵᱳᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1369140/Bhushan-Kumar-blessed-with-baby-boy|title=Bhushan and Divya Kumar blessed with a boy|last=Son|date=14 October 2011|work=Bollywood Hungama|access-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626181828/http://www.bollywoodhungama.com/news/1369140/Bhushan-Kumar-blessed-with-baby-boy|archive-date=26 June 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatv.in/gallery/bollywood-images-divya-khosla-and-bhushan-kumar-were-married-in-vaishno-devi-temple-love-story-of-both-721390|title=Divya Khosla and Bhushan Kumar were married in Vaishno Devi Temple; check out their love story|work=India TV|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101182028/https://www.indiatv.in/amp/gallery/bollywood-images-divya-khosla-and-bhushan-kumar-were-married-in-vaishno-devi-temple-love-story-of-both-721390|archive-date=1 November 2022}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Photos-Divya-Khosla-Kumar-snapped-out-and-about-in-the-city-4.jpg|thumb|2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ]] 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱞᱟᱵᱷ ᱴᱩᱰᱮ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱫᱽᱭᱮ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱷᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱟᱭᱤᱭᱳ ᱨᱟᱢ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2016-06-27 |title=12 Actors You Might Have Missed In Falguni Pathak Videos & What They’re Up To Now |url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/actors-in-falguni-pathak-videos/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225102057/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/actors-in-falguni-pathak-videos/ |archive-date=25 December 2023 |access-date=2023-12-25 |website=ScoopWhoop |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱵᱟ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱤᱭᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱵᱚᱵᱤ ᱫᱟᱣᱚᱞ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱥᱵᱷᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=rediff.com: 'I would love to work with Salman Khan!' |url=https://specials.rediff.com/movies/2004/dec/28sld1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928142232/https://specials.rediff.com/movies/2004/dec/28sld1.htm |archive-date=28 September 2023 |access-date=2023-09-28 |website=specials.rediff.com}}</ref> ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱥᱳᱭᱮᱱᱥᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 December 2004 |title=Ab Tumhare Hawale Watan Sathiyo Review – Ab Tumhare Hawale is a muddle! |url=https://m.rediff.com/movies/2004/dec/24ab.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101183419/https://m.rediff.com/movies/2004/dec/24ab.htm |archive-date=1 November 2022 |access-date=1 November 2022 |website=Rediff}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱨᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I enjoy direction more than acting: Divya Khosla - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/i-enjoy-direction-more-than-acting-divya-khosla/1208676 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221061442/http://archive.indianexpress.com/news/i-enjoy-direction-more-than-acting-divya-khosla/1208676 |archive-date=21 February 2014 |access-date=15 July 2020 |website=The Indian Express}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞᱼᱫᱩᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱚᱢ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ,ᱛᱩᱞᱤᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱣᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 'ᱵᱟᱨᱤᱥ', 'ᱢᱟ', 'ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮ ᱛᱳᱫᱟ ᱳᱣᱨᱚ', 'ᱟᱞᱟᱦᱟ ᱳᱣᱟᱨᱤᱭᱟ' ᱟᱨ 'ᱡᱳᱨ ᱞᱚᱜᱚᱠᱮ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 5 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 12 ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱚᱨᱤ 2016 ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-my-husband-said-why-make-a-film-i-can-gift-you-anything-worth-rs-10-crore/20140108.htm 'My husband said, 'Why make a film? ]</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-08/news-interviews/31305211_1_bhushan-kumar-toh-aisa-debut|title=Divya Kumar to focus on new penchant|last=Kumar|first=Divya|date=8 April 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=20 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131115201210/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-08/news-interviews/31305211_1_bhushan-kumar-toh-aisa-debut|archive-date=15 November 2013}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱴᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱚᱞᱵᱩᱞ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 December 2017 |title=Actor-producer Divya Khosla Kumar learns Kathak for 'Bulbul' |url=https://zeenews.india.com/bollywood/actor-producer-divya-khosla-kumar-learns-kathak-for-bulbul-2063355.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043327/https://zeenews.india.com/bollywood/actor-producer-divya-khosla-kumar-learns-kathak-for-bulbul-2063355.html |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=Zee News |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱛᱚᱡᱮᱵᱟ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ 2 ᱨᱮ ᱡᱚᱱ ᱮᱵᱨᱟᱢᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rd:bh">{{Cite web |date=17 March 2021 |title=John Abraham starrer Satyameva Jayate 2 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/john-abraham-starrer-satyameva-jayate-2-release-2nd-october-2020-divya-khosla-kumar-leading-lady/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927101057/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/john-abraham-starrer-satyameva-jayate-2-release-2nd-october-2020-divya-khosla-kumar-leading-lady/ |archive-date=27 September 2019 |access-date=30 November 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mamta Raut |date=20 November 2021 |title=Divya Khosla Kumar turns silver goddess, John Abraham keeps it casual at Bigg Boss 15 set |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyamev-jayate-2-divya-khosla-kumar-turns-silver-goddess-john-abraham-keeps-it-casual-bigg-boss-15-set-945501?amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130125837/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/satyamev-jayate-2-divya-khosla-kumar-turns-silver-goddess-john-abraham-keeps-it-casual-bigg-boss-15-set-945501?amp |archive-date=30 November 2021 |access-date=30 November 2021 |website=Pinkvilla}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱫᱤᱵᱽᱵᱟ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/satyameva-jayate-2/movie-review/87896133.cms|title=Satyameva Jayate 2 Movie Review: John Abraham's SMJ2 is a tribute to 80s masala fare|date=25 February 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=25 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124190419/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/satyameva-jayate-2/movie-review/87896133.cms|archive-date=24 November 2021}}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱰᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱠᱮᱭᱮᱞ, ''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Vinamra |date=2023-10-20 |title=Divya Khosla Kumar, Meezaan Jafri, Priya Prakash Varrier’s Yaariyan 2 review |url=https://www.firstpost.com/entertainment/yaariyan-2-movie-review-a-sparkling-idea-buried-under-stiff-performances-13275462.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020091610/https://www.firstpost.com/entertainment/yaariyan-2-movie-review-a-sparkling-idea-buried-under-stiff-performances-13275462.html |archive-date=20 October 2023 |access-date=2023-12-25 |website=[[Firstpost]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/out-of-sync-with-the-times-555202|title=Out of sync with the times|work=Tribune India|access-date=25 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225100142/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/out-of-sync-with-the-times-555202|archive-date=25 December 2023}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {{Pending films key}} === ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- | rowspan="2" |2004 |''ᱞᱚᱵᱽ ᱴᱩᱰᱮ'' |ᱯᱟᱨᱵᱚᱛ ᱵᱚᱨᱫᱷᱤᱱᱤ |ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |<ref>{{Cite web |title=Have a look at the MULTI-talented and versatile Divya Khosla! |url=https://in.news.yahoo.com/look-multi-talented-versatile-divya-112422926.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105549/https://in.news.yahoo.com/look-multi-talented-versatile-divya-112422926.html |archive-date=2021-04-22 |access-date=11 February 2021 |publisher=Yahoo! News |language=en-IN}}</ref> |- |''ᱚᱵ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱤᱭᱳ'' |ᱥᱵᱷᱚᱛᱮ ᱨᱟᱡᱮᱵᱷ ᱥᱤᱝ | |<ref>{{Cite web |title=World would be so dry without women: 'Yaariyan' director Divya Khosla Kumar |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/mar/31/world-would-be-so-dry-without-women-yaariyan-director-divya-khosla-kumar-2123921.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205052943/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/mar/31/world-would-be-so-dry-without-women-yaariyan-director-divya-khosla-kumar-2123921.html |archive-date=5 February 2024 |access-date=11 February 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |2016 |''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' |ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ |"ᱚᱠᱟᱰ ᱵᱚᱠᱰ" ᱟᱨ "ᱦᱩᱢᱱᱮ ᱯᱮ ᱨᱚᱠᱠᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ |<ref>{{Cite web |title=Divya Khosla Kumar does a hot dance in 'Sanam Re' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Divya-Khosla-Kumar-does-a-hot-dance-in-Sanam-Re/articleshow/50640918.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043326/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Divya-Khosla-Kumar-does-a-hot-dance-in-Sanam-Re/articleshow/50640918.cms |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2017 |''ᱵᱟᱞᱵᱩᱞ'' |ᱵᱟᱞᱵᱚᱞ |ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |<ref>{{Cite web |title=WATCH &#124; Bulbul star Divya Khosla Kumar finds filmmaking 'very tough' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/18/watch--bulbul-star-divya-khosla-kumar-finds-filmmaking-very-tough-1730328.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927084103/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/18/watch--bulbul-star-divya-khosla-kumar-finds-filmmaking-very-tough-1730328.html |archive-date=27 September 2019 |access-date=27 September 2019 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |2021 |''ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱢᱮᱵᱟ ᱡᱚᱭᱚᱛᱮ 2'' |ᱮᱢ ᱮᱞ ᱮ ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ ᱢᱳᱨᱡᱚ ᱚᱡᱟᱫ | |<ref name="rd:bh"/> |- |2023 |''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' |ᱞᱟᱫᱞᱤ ᱪᱤᱵᱽᱵᱟᱨ | |<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pearl-v-puri-priya-varrier-meezaan-jafri-others-roped-yaariyan-2-release-summer-2023/|title=Divya Khosla Kumar, Pearl V Puri, and Meezaan Jafri roped for Yaariyan 2; film to release in Summer 2023|date=12 October 2022|work=Bollywood Hungama|access-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024052716/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pearl-v-puri-priya-varrier-meezaan-jafri-others-roped-yaariyan-2-release-summer-2023/|archive-date=24 October 2022}}</ref> |} === ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2014 |''ᱤᱭᱟᱨᱤᱭᱟ'' |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |<ref>{{Cite web |title=Exclusive! Divya Khosla Kumar: It is not easy to be a filmmaker and it has nothing to do with my gender - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-divya-khosla-kumar-it-is-not-easy-to-be-a-filmmaker-and-it-has-nothing-to-do-with-my-gender/articleshow/80288597.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206232844/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-divya-khosla-kumar-it-is-not-easy-to-be-a-filmmaker-and-it-has-nothing-to-do-with-my-gender/articleshow/80288597.cms |archive-date=6 February 2021 |access-date=11 February 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2016 |''ᱥᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ'' | |<ref>{{Cite web |date=28 January 2016 |title=I don't miss acting: Sanam Re director Divya Khosla Kumar |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-don-t-miss-acting-sanam-re-director-divya-khosla-kumar/story-xXdNQYueOYanrGtGWKDHpN.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418043328/https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-don-t-miss-acting-sanam-re-director-divya-khosla-kumar/story-xXdNQYueOYanrGtGWKDHpN.html |archive-date=18 April 2021 |access-date=11 February 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |} === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2015 |''ᱨᱟᱭ'' | |<ref>{{Cite web |date=7 June 2016 |title=Divya Khosla Kumar: The Stunner, the Producer, the Yummy Mummy |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-divya-khosla-kumar-5343357-PHO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205052938/https://www.bhaskar.com/national/ |archive-date=5 February 2024 |access-date=11 February 2021 |website=dailybhaskar |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |''ᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱥᱟᱯᱷᱚᱠᱷᱚᱱ'' | | |- |''ᱵᱟᱛᱚᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ'' | | |- |''ᱢᱟᱨᱡᱟᱵᱷᱟᱣᱟᱱ'' | |<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sidharth-malhotra-shares-first-look-poster-of-marjaavaan-the-film-will-also-star-tara-sutaria-see-pic/story-KZEho73DPAZg8D0lAjkZSN.html|title=Sidharth Malhotra shares first look poster of Marjaavaan, the film will also star Tara Sutaria. See pic|date=31 October 2018|work=Hindustan Times|access-date=17 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101012342/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sidharth-malhotra-shares-first-look-poster-of-marjaavaan-the-film-will-also-star-tara-sutaria-see-pic/story-KZEho73DPAZg8D0lAjkZSN.html|archive-date=1 November 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2020 |''ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱮᱱᱥᱟᱨ 3ᱰᱤ'' | | |- |''ᱞᱩᱫᱳ'' |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ |<ref>{{Cite web |date=19 October 2020 |title=Abhishek, Aditya Roy Kapur, Rajkummar, Pankaj Tripathi & others lives go beyond one's understanding |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ludo-trailer-abhishek-aditya-roy-kapur-rajkummar-pankaj-tripathi-others-lives-go-beyond-one-s-understanding-2850860 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021102146/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-ludo-trailer-abhishek-aditya-roy-kapur-rajkummar-pankaj-tripathi-others-lives-go-beyond-one-s-understanding-2850860 |archive-date=21 October 2020 |access-date=17 March 2021 |website=DNA |language=en-US}}</ref> |- |''ᱤᱱᱫᱩ ᱠᱤ ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ'' | | |- |2021 |''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ'' |ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ | |- |2023 |''ᱤᱭᱟᱭᱨᱤᱭᱟ 2'' | |<ref name=":0"/> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == [[ᱨᱮᱫ:Divya_Khosla_Kumar_snapped_at_Eid_Party_2018_(23)_(cropped).jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾]] {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱚᱨᱡᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2005 |ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ |''ᱚᱵ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ ᱦᱟᱣᱞᱮ ᱳᱭᱟᱛᱟᱱ ᱥᱟᱛᱷᱤᱣᱳ ᱾''|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2011-07-05 |title=Bollywood Music & Fashion Awards |url=http://www.bollywoodawards.com/ |access-date=2024-02-14 |website=Bollywood Awards |archive-date=2011-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705085218/http://www.bollywoodawards.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> |- |2021 |ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''ᱞᱩᱫᱳ'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|title=Nominations For The 66th Vimal Elaichi Filmfare Awards 2021|date=28 March 2021|work=Filmfare|access-date=28 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329154547/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-66th-vimal-elaichi-filmfare-awards-2021_-47279.html|archive-date=29 March 2021|language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == rq0bsuc6lbsz24bi9y94tqossjn5jp3 ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ 0 26657 200345 143731 2026-11-08T18:10:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200345 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ </div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Fatimabegumframe.jpg|194x194px]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |1892<br /><div class="birthplace" style="display:inline">ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ | class="infobox-data" |1983 (ᱩᱢᱮᱨ 90-91]&nbsp;<br /><div class="deathplace" style="display:inline">ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱠᱟᱹᱢᱤ | class="infobox-data role" |ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱟᱛᱮ | class="infobox-data" |ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱥᱤᱫᱤ ᱤᱵᱨᱟᱦᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ ᱤᱭᱟᱠᱩᱛ ᱠᱷᱟᱱ 3 ᱟᱱ |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ | class="infobox-data" |3,[[Zubeida|ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾[[Sultana (actress)|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱜᱟᱛᱮᱠᱚ | class="infobox-data" |[[Jamila Razzaq|ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱨᱟᱡᱡᱚᱠ]](ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟ ᱯᱞᱟᱭᱞᱤ) <br /> |} '''ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ''' (1892-1983) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱯᱳᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱟᱛᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱼᱯᱷᱟᱛᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1926 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱞᱵᱚᱞᱼᱮᱼᱯᱟᱨᱤᱥᱛᱟᱱ'' ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bollywoods-unforgettable-women/articleshow/5650530.cms|title=Bollywood's unforgettable women - Times of India|last=Khurana|first=Ashleshaa|work=The Times of India|access-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202001530/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bollywoods-unforgettable-women/articleshow/5650530.cms|archive-date=2 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pandya |first=Sonal |title=Fatma Begum, Jaddanbai: The earliest female filmmakers of Indian cinema |url=https://www.cinestaan.com/articles/2017/feb/9/4220 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226220137/https://www.cinestaan.com/articles/2017/feb/9/4220 |archive-date=26 February 2020 |access-date=26 February 2020 |website=Cinestaan}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱟᱪᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱥᱤᱫᱤ ᱤᱵᱨᱟᱦᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ ᱤᱭᱟᱠᱩᱴ ᱠᱷᱟᱱ 3 ᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sachin Princely State (9 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/s/sachin.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423041551/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/s/sachin.html |archive-date=23 April 2017 |access-date=25 June 2014}}</ref> ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱛᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱱᱚᱛᱷᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱱᱟᱶᱟᱵ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱨᱚᱥᱚᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ, [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱥᱮᱦᱡᱟᱫᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱾<ref name=":0">{{Cite book}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱢᱟᱭᱩᱱ ᱫᱟᱱᱨᱟᱡᱜᱤᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱥᱟᱦᱳᱣᱟᱨ ᱫᱟᱱᱨᱟᱡᱜᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱤᱨ ᱫᱟᱱᱨᱟᱡᱜᱤᱨᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱛᱷ ᱨᱟᱡᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱨᱟᱡᱡᱚᱠ ᱾|ᱡᱟᱢᱤᱞᱟ ᱨᱟᱡᱡᱚᱠ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱭ ᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱩᱱᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Who is Rhea Pillai- Daily Bhaskar |url=https://mdaily.bhaskar.com/news/SPO-OTS-who-is-rhea-pillai-4602228-PHO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822173622/https://mdaily.bhaskar.com/news/SPO-OTS-who-is-rhea-pillai-4602228-PHO.html |archive-date=22 August 2019 |access-date=22 August 2019}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱫᱮᱥᱤᱨ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ]] ᱟᱜ ᱱᱤᱨᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ,''[[ᱵᱤᱨᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱩ ᱾|ᱵᱤᱨ ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱩ]]'' (1922) ᱼᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":02">{{Cite book}}</ref> ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱟᱹᱛ ᱪᱚᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱢᱮᱠᱮᱯ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱯᱤᱭᱟ/ᱠᱚᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱴᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 1926 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ 1928 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱼᱯᱷᱚᱛᱤᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱴᱮᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟᱱ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱠᱮᱪ ᱮᱯᱷᱮᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱳᱴᱳᱯᱷᱨᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱳᱦᱤᱱᱩᱨ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱟᱨ [[ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱚᱢ 1926 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ '''ᱵᱳᱞᱵᱚᱞᱼᱮᱼᱯᱟᱨᱤᱥᱛᱟᱱ''<nowiki/>' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Years of Indian Cinema: The first women directors |url=http://www.ibnlive.com/news/india/100-years-of-indian-cinema-the-first-women-directors-599939.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312133532/http://www.ibnlive.com/news/india/100-years-of-indian-cinema-the-first-women-directors-599939.html |archive-date=12 March 2016 |access-date=4 March 2016 |website=IBNLive}}</ref> ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱟᱥ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱᱴᱮᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱳᱨᱡ ᱢᱮᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱮᱱᱴᱮᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱷᱚᱛᱢᱟ 1938 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ''ᱫᱩᱱᱤᱭ ᱠᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ?'' ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱦᱤᱱᱩᱨ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, 1929 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱜᱳᱰᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ' ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱱᱳᱴᱠᱚ |- |1922 |''ᱵᱤᱨ ᱚᱵᱷᱤᱢᱚᱱᱩ'' |ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |ᱟᱨᱫᱮᱥᱤᱨ ᱵᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱨᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ |- |1924 |''ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵ'' |ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | |- |1926 |''ᱵᱳᱞᱵᱚᱞᱼᱮᱼᱯᱟᱨᱤᱥᱛᱟᱱ'' |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ |ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ 'ᱯᱷᱟᱛᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ <br /> |- |1929 |''ᱡᱚᱥ ᱨᱮᱱ ᱫᱮᱵᱤ'' |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ | |- |1938 |''ᱫᱩᱱᱤᱭ ᱠᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ?'' |ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | |} == ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1983 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 91 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ ᱾|ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ]] ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱚᱯᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨᱟ' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == ie1dsq0zc5fu8unh257r7c6arlmw4zz ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱡᱤᱨ 0 26659 200357 143745 2026-11-08T18:27:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200357 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱡᱤᱨ | image = [[File:Feryna Wazheir.jpg|Feryna Wazheir|200px]] | caption = ᱠᱤᱞ ᱫᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱡᱤᱨ | birth_date = | birth_place = ᱜᱽᱞᱟᱥᱜᱳᱣ, ᱥᱠᱚᱴᱞᱮᱱᱰ | nationality = ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2008–ᱱᱤᱛ }} '''ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱳᱭᱟᱡᱦᱟᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱯᱷᱟᱨᱳᱠᱷ ᱪᱳᱛᱷᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱱᱫᱤᱯ ᱦᱩᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟ|ᱠᱮᱴᱚᱱ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ]] ''ᱨᱚᱝ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ'', ᱥᱚᱛᱨᱩᱜᱚᱱ ᱥᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱚᱵᱷ ᱥᱤᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱠᱷᱟ,[[ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱭᱟᱡᱦᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱜᱤᱭᱩᱱᱮᱞᱨᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ, ᱯᱤ ᱥᱤ ᱪᱚᱱᱫᱨᱟᱨ ᱡᱩᱭᱮᱞᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ 'ᱮᱨᱤᱞᱤᱯᱷᱴ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱱᱤᱱᱢᱨᱟᱛ ᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱛᱚᱥᱱᱤᱢ' ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes.com/">{{Cite web |date=21 January 2016 |title=Apart From Akshay & Nimrat, Airlift Also Stars 'Vagina Monologues' Actress In A Pivotal Role! |url=http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/apart-from-akshay-nimrat-airlift-also-stars-vaginal-monologues-actress-in-a-pivotal-role-249691.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226215927/http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/apart-from-akshay-nimrat-airlift-also-stars-vaginal-monologues-actress-in-a-pivotal-role-249691.html |archive-date=26 February 2017 |access-date=26 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 January 2016 |title=These pictures of Airlift actress Feryna Wazheir are a proof that she is here to stay! |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-these-pictures-of-airlift-feryna-wazheir-are-a-proof-that-the-actress-is-here-to-5235432-PHO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227062508/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-these-pictures-of-airlift-feryna-wazheir-are-a-proof-that-the-actress-is-here-to-5235432-PHO.html?seq=8 |archive-date=27 February 2017 |access-date=26 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Akshay Kumar turns mentor for 'Airlift' actress Feryna Wazheir - Akshay Kumar: Lesser known facts - The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/akshay-kumar-lesser-known-facts/Akshay-Kumar-turns-mentor-for-Airlift-actress-Feryna-Wazheir/photostory/53059233.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419230410/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/akshay-kumar-lesser-known-facts/Akshay-Kumar-turns-mentor-for-Airlift-actress-Feryna-Wazheir/photostory/53059233.cms |archive-date=19 April 2017 |access-date=26 February 2017 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱮᱨᱤ ᱥᱟᱦᱱᱤᱭᱟᱜ 'ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨᱮᱴ ᱦᱟᱨᱴ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱭᱤᱥ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com/">{{Cite web |title=Airlifted from London to Mumbai - Mumbai Mirror |url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Airlifted-from-London-to-Mumbai/articleshow/50647298.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226221220/http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Airlifted-from-London-to-Mumbai/articleshow/50647298.cms |archive-date=26 February 2017 |access-date=26 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Feryna Wazheir to play Nargis in 'tonight' - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/feryna-wazheir-to-play-nargis-in-manto/articleshow/57855625.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170330213932/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/feryna-wazheir-to-play-nargis-in-manto/articleshow/57855625.cms |archive-date=30 March 2017 |access-date=29 April 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱥᱠᱳᱴᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱵᱷᱟᱵᱤᱠ ᱛᱚᱛᱷᱚ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥᱼᱳᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱤᱵᱷ ᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱟᱭ ᱫᱟ ''ᱵᱷᱮᱡᱤᱱᱟ ᱢᱚᱱᱳᱞᱳᱜᱮᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=People - Fresh Stock: Ferena Ahmed |url=http://www.verveonline.com/39/people/ferena.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129172637/http://verveonline.com/39/people/ferena.shtml |archive-date=29 November 2010 |access-date=3 August 2010 |website=verveonline.com}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱯᱷᱚᱨᱩᱠ ᱪᱳᱴᱤᱭᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 'ᱮᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ', 'ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱱ' ᱟᱨ 'ᱮᱞ' ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱞ 'ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱛᱛᱚᱡᱮᱵᱽ ᱰᱩᱵᱮ ᱟᱨ ᱮᱞᱤᱠ ᱯᱚᱫᱚᱢᱥᱤ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱠᱟᱫᱟᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴᱥ [ᱟᱨ ᱮ ᱰᱤ] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ [[ᱮᱹ ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ|ᱮᱹ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱦᱨᱤᱦᱚᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱭᱟᱥ ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱳᱭᱟᱹᱨᱤ, ᱱᱤᱱᱚᱥᱤᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱩᱠᱥᱱᱤᱛᱤ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ" ᱾<ref>{{Cite web |title=Feryna signs new studio deal |url=http://www.asianimage.co.uk/leisure/movies/bollywood/10527913.Feryna_signs_new_studio_deal/?ref=rss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302233155/http://www.asianimage.co.uk/leisure/movies/bollywood/10527913.Feryna_signs_new_studio_deal/?ref=rss |archive-date=2 March 2014 |access-date=2 March 2014 |website=Asian Image}}</ref> ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱮᱦᱛᱟ|ᱠᱮᱴᱚᱱ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ]] ''ᱨᱚᱝ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[London Indian Film Festival (LIFF)|ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 19 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱟᱨᱢᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ (ᱮᱞ ᱟᱭ ᱮᱯᱷ ᱮᱯᱷ 2012) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Feryna Wazheir sizzles at London Indian Film Festival - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/cinema/Feryna-Wazheir-sizzles-at-London-Indian-Film-Festival/articleshow/21269199.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926213945/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/cinema/Feryna-Wazheir-sizzles-at-London-Indian-Film-Festival/articleshow/21269199.cms |archive-date=26 September 2018 |access-date=2 March 2014 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱞ ᱟᱭ ᱮᱯᱷ ᱮᱯᱷ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! scope="col" |ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |- |2008 |''ᱨᱚᱝ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ'' |ᱯᱷᱮᱨᱱᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2012 |''ᱠᱷᱟᱱᱟ'' | |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2010 |''ᱥᱟᱫᱤᱭᱟᱱᱟᱜ'' |ᱪᱚᱱᱫᱱᱤ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2016 |''ᱮᱨᱤᱯᱷᱚᱴ'' |ᱛᱚᱥᱱᱤᱢ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2018 |''ᱢᱚᱱᱴᱳ'' |ᱱᱟᱨᱜᱤᱥ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |- |2019 |''ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱳ 3'' |ᱡᱟᱦᱤᱨᱟ |ᱦᱤᱱᱫᱤ |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 803hbmiynmji6u3cd5qvt753ios6wp3 ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ 0 26667 200104 143827 2026-11-08T12:40:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200104 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ | image = Hansika Motwani at HELLO! Hall of Fame Awards 2023 (1).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|8|9}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] | years_active = 2001–2004 (child actress)<br />2007–ᱱᱤᱛ | height_m = | spouse = {{marriage|ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱩᱨᱤᱭᱟ|2022}} | relatives = }} '''ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 9 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1991) <ref>{{Cite web |date=8 August 2012 |title=AS HANSIKA TURNS 21 |url=https://www.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218174455/http://www.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html |archive-date=18 February 2017 |access-date=16 February 2017}}</ref> ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]][[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱾]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ''ᱫᱟᱥᱚᱢᱩᱫᱩᱨᱩ'' (2007)''ᱠᱟᱱᱛᱨᱤ'' (2008) ᱟᱨ ''ᱢᱚᱥᱠᱟ'' (2009) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱯᱯᱤᱞᱞᱟᱭ'' (2011) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱜᱤᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ'' (2011) ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱤ (2012) {{Lang|ta-latn|[[Theeya Velai Seiyyanum Kumaru]]}}(2013) ᱥᱤᱝᱚᱢ 2 (2013) ᱟᱨ {{Lang|ta-latn|[[Aranmanai]]}} (2014) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' (2017) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-villain-revealed-vishal-to-play-the-antagonist-see-photo-4691574/|title=Mohanlal's Villain revealed! Vishal to play the antagonist, see photo|date=6 June 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823162301/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-villain-revealed-vishal-to-play-the-antagonist-see-photo-4691574/|archive-date=23 August 2017|agency=Express Web Desk}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor|title=I'm here to entertain: Hansika|last=Sreedhar|first=Pillai|date=8 August 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor|archive-date=16 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2013 |title=Hansika speaks impressive Tamil - Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/90627.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206175511/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/90627.html |archive-date=6 February 2013 |access-date=19 August 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱢᱳᱱᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱤᱢᱮᱴᱳᱡᱤᱥᱴ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 April 2013 |title=Hansika's tryst with Kevin Pietersen |url=http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014175351/http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |archive-date=14 October 2013 |access-date=19 August 2013 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱫᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱠᱨᱩᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱨᱤᱠᱩᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === 2001–2010 === ᱥᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱠᱟ ᱞᱟᱠᱟ ᱵᱳᱢ ᱵᱳᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱫᱟᱥ ᱢᱮ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱳᱜᱟ ᱪᱟᱱᱫᱽ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱡᱤᱱᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱤᱠ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱠᱳᱭᱤ...ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ|ᱠᱚᱭᱤ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ]]'' ᱾ ᱩᱱᱤ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱦᱚᱜᱟᱱᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱫᱟᱥᱚᱢᱩᱫᱩᱨᱩ'' ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="desamuduru">{{Cite web |date=23 November 2006 |title=Hansika charges 50 lakhs! |url=http://www.sify.com/movies/hansika-charges-50-lakhs-news-telugu-kkfvhaebjcdsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141221161951/http://www.sify.com/movies/hansika-charges-50-lakhs-news-telugu-kkfvhaebjcdsi.html |archive-date=21 December 2014 |access-date=30 October 2017 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱢ ᱠᱟ ᱥᱩᱨᱩᱨ' ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web |title=Top 15 bold looks of Hansika Motwani |url=https://www.oddnaari.in/homepage-photos/photo/top-15-bold-looks-of-hansika-motwani-3-3304-2013-04-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706102124/https://www.oddnaari.in/homepage-photos/photo/top-15-bold-looks-of-hansika-motwani-3-3304-2013-04-17 |archive-date=6 July 2022 |access-date=14 July 2022}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱵᱤᱱᱫᱟᱥ', ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱹᱱᱤᱭᱟᱨ ᱮᱱ ᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱟᱱᱛᱨᱤ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾   === 2011–2015 === [[ᱨᱮᱫ:Hansika.jpg|thumb| 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱾]] ᱦᱟᱱᱥᱤᱠᱟ ᱫᱚ '''ᱢᱮᱯᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''<nowiki/>' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱱᱜᱤᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ'' ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribune Magazine section - Saturday Extra |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110813/saturday/main1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203031559/http://www.tribuneindia.com/2011/20110813/saturday/main1.htm |archive-date=3 December 2012 |access-date=19 August 2013 |website=The Tribune}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱫᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 October 2021 |title=Genelia d'Souza's last outing in Tamil |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/10-years-of-velayudham-five-interesting-facts-about-vijays-action-drama/photostory/87282608.cms?picid=87282952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714145121/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/10-years-of-velayudham-five-interesting-facts-about-vijays-action-drama/photostory/87282608.cms?picid=87282952 |archive-date=14 July 2022 |access-date=14 July 2022 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=9 August 2020 |title=Happy Birthday, Hansika Motwani: 5 interesting facts about the actress you must know |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-hansika-motwani-5-interesting-facts-about-the-actress-you-must-know/photostory/77393401.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209201832/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-hansika-motwani-5-interesting-facts-about-the-actress-you-must-know/photostory/77393401.cms |archive-date=9 December 2021 |access-date=9 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱶᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱴᱚᱥ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱢ ᱢᱤᱭᱳ ᱦᱳ ᱨᱮᱱᱜᱮ ᱠᱤᱭᱳ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧ ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾" ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |date=10 August 2017 |title=Shahid Kapoor, Aishwarya Rai and 11 others: How well you know about spiritual life of these Bollywood celebs? |url=http://www.inuth.com/lifestyle/shahid-kapoor-aishwarya-rai-and-11-others-how-well-you-know-about-spiritual-life-of-these-bollywood-celebs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209225206/https://www.inuth.com/lifestyle/shahid-kapoor-aishwarya-rai-and-11-others-how-well-you-know-about-spiritual-life-of-these-bollywood-celebs/ |archive-date=9 December 2021 |access-date=9 December 2021 |website=InUth |language=en-US}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2022 ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱰᱳᱴᱟ ᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱠᱷᱚᱛᱩᱨᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Hansika Motwani makes a dreamy entry with fiancé Sohael Kathuriya at her pre-wedding Sufi night. Watch |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/hansika-motwani-makes-a-dreamy-entry-with-fiance-sohael-kathuriya-at-her-pre-wedding-sufi-night-watch-8303670/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041933/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/hansika-motwani-makes-a-dreamy-entry-with-fiance-sohael-kathuriya-at-her-pre-wedding-sufi-night-watch-8303670/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=4 December 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 December 2022 |title=Exclusive: Hansika Motwani and Sohael Kathuriya are married, wedding pics surface online |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hansika-motwani-and-sohael-kathuriya-are-married-wedding-pics-surfaces-online-101670171283083-amp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205131005/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hansika-motwani-and-sohael-kathuriya-are-married-wedding-pics-surfaces-online-101670171283083-amp.html |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱼᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms|title=Hansika to adopt one more child|last=V.|first=Lakshmi|date=7 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117100644/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms|archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱜᱩᱱᱚᱱᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱴᱟᱨᱱᱥ ᱯᱤᱱᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ 250 ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Forbes India Magazine - Forbes India Celebrity 100 Nominees List |url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140216232022/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1 |archive-date=16 February 2014 |access-date=29 March 2014}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable" |+  !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2023 |''ᱮᱢᱭᱟᱭ3'' |ᱢᱮᱛᱷᱨᱤ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | |<ref>{{Cite news|url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/jan/30/rajeshs-web-series-to-feature-an-ensemble-cast-29397.amp|title=Rajesh's web series to feature an ensemble cast|date=30 October 2022|work=Cinema Express|access-date=22 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222151347/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/jan/30/rajeshs-web-series-to-feature-an-ensemble-cast-29397.amp|archive-date=22 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/apr/18/hansika-motwani-wraps-shooting-for-debut-web-series-my3-30959.amp|title=Hansika Motwani wraps shooting for debut web series MY3|date=18 April 2022|work=Cinema Express|access-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703122029/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/apr/18/hansika-motwani-wraps-shooting-for-debut-web-series-my3-30959.amp|archive-date=3 July 2023}}</ref> |- |ᱴᱤ ᱵᱤ ᱮ| {{Pending film|Nasha}} | {{TBA}} |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ |<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemapolitics.com/english/manjula-ghattamanenis-web-series-with-hansika-15752|title=Manjula Ghattamanenis Web Series with Hansika|date=11 October 2019|work=Cinema Politics|access-date=17 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012023753/https://www.cinemapolitics.com/english/manjula-ghattamanenis-web-series-with-hansika-15752|archive-date=12 October 2020}}</ref> |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱡᱚᱱ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 3feylidp89y20l2w1falylk3oyltqjp 200105 200104 2026-11-08T12:40:48Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ | image = Hansika Motwani at HELLO! Hall of Fame Awards 2023 (1).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|8|9}} | birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = [[ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] | years_active = 2001–2004 (child actress)<br />2007–ᱱᱤᱛ | height_m = | spouse = {{marriage|ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱩᱨᱤᱭᱟ|2022}} | relatives = }} '''ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 9 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1991) <ref>{{Cite web |date=8 August 2012 |title=AS HANSIKA TURNS 21 |url=https://www.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218174455/http://www.indiaglitz.com/as-hansika-turns-21-she-educates-22-children-telugu-news-84547.html |archive-date=18 February 2017 |access-date=16 February 2017}}</ref> ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]][[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱾]] ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ''ᱫᱟᱥᱚᱢᱩᱫᱩᱨᱩ'' (2007)''ᱠᱟᱱᱛᱨᱤ'' (2008) ᱟᱨ ''ᱢᱚᱥᱠᱟ'' (2009) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱯᱯᱤᱞᱞᱟᱭ'' (2011) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱜᱤᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ'' (2011) ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱤ (2012) {{Lang|ta-latn|[[Theeya Velai Seiyyanum Kumaru]]}}(2013) ᱥᱤᱝᱚᱢ 2 (2013) ᱟᱨ {{Lang|ta-latn|[[Aranmanai]]}} (2014) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' (2017) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-villain-revealed-vishal-to-play-the-antagonist-see-photo-4691574/|title=Mohanlal's Villain revealed! Vishal to play the antagonist, see photo|date=6 June 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823162301/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-villain-revealed-vishal-to-play-the-antagonist-see-photo-4691574/|archive-date=23 August 2017|agency=Express Web Desk}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor|title=I'm here to entertain: Hansika|last=Sreedhar|first=Pillai|date=8 August 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=19 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-08/news-interviews/28156831_1_hansika-motwani-kannada-film-aap-ka-surroor|archive-date=16 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 February 2013 |title=Hansika speaks impressive Tamil - Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/90627.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206175511/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/90627.html |archive-date=6 February 2013 |access-date=19 August 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱢᱳᱱᱟ ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱟᱨᱤᱢᱮᱴᱳᱡᱤᱥᱴ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 April 2013 |title=Hansika's tryst with Kevin Pietersen |url=http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014175351/http://www.deccanchronicle.com/130410/entertainment-kollywood/article/hansika%E2%80%99s-tryst-kevin-pietersen |archive-date=14 October 2013 |access-date=19 August 2013 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱫᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱠᱨᱩᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱨᱤᱠᱩᱞᱚᱢ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === 2001–2010 === ᱥᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱠᱟ ᱞᱟᱠᱟ ᱵᱳᱢ ᱵᱳᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱫᱟᱥ ᱢᱮ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱳᱜᱟ ᱪᱟᱱᱫᱽ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱡᱤᱱᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱤᱠ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱠᱳᱭᱤ...ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ|ᱠᱚᱭᱤ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ]]'' ᱾ ᱩᱱᱤ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱡᱟᱦᱚᱜᱟᱱᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱫᱟᱥᱚᱢᱩᱫᱩᱨᱩ'' ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="desamuduru">{{Cite web |date=23 November 2006 |title=Hansika charges 50 lakhs! |url=http://www.sify.com/movies/hansika-charges-50-lakhs-news-telugu-kkfvhaebjcdsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141221161951/http://www.sify.com/movies/hansika-charges-50-lakhs-news-telugu-kkfvhaebjcdsi.html |archive-date=21 December 2014 |access-date=30 October 2017 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱢ ᱠᱟ ᱥᱩᱨᱩᱨ' ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱮᱥ ᱨᱮᱥᱟᱢᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web |title=Top 15 bold looks of Hansika Motwani |url=https://www.oddnaari.in/homepage-photos/photo/top-15-bold-looks-of-hansika-motwani-3-3304-2013-04-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706102124/https://www.oddnaari.in/homepage-photos/photo/top-15-bold-looks-of-hansika-motwani-3-3304-2013-04-17 |archive-date=6 July 2022 |access-date=14 July 2022}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱵᱤᱱᱫᱟᱥ', ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱯᱩᱱᱤᱛ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱹᱱᱤᱭᱟᱨ ᱮᱱ ᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱟᱱᱛᱨᱤ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾   === 2011–2015 === [[ᱨᱮᱫ:Hansika.jpg|thumb| 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱥᱤᱠᱟ ᱾]] ᱦᱟᱱᱥᱤᱠᱟ ᱫᱚ '''ᱢᱮᱯᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''<nowiki/>' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱮᱱᱜᱤᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ'' ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribune Magazine section - Saturday Extra |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110813/saturday/main1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203031559/http://www.tribuneindia.com/2011/20110813/saturday/main1.htm |archive-date=3 December 2012 |access-date=19 August 2013 |website=The Tribune}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱫᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 October 2021 |title=Genelia d'Souza's last outing in Tamil |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/10-years-of-velayudham-five-interesting-facts-about-vijays-action-drama/photostory/87282608.cms?picid=87282952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714145121/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/10-years-of-velayudham-five-interesting-facts-about-vijays-action-drama/photostory/87282608.cms?picid=87282952 |archive-date=14 July 2022 |access-date=14 July 2022 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=9 August 2020 |title=Happy Birthday, Hansika Motwani: 5 interesting facts about the actress you must know |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-hansika-motwani-5-interesting-facts-about-the-actress-you-must-know/photostory/77393401.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209201832/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-hansika-motwani-5-interesting-facts-about-the-actress-you-must-know/photostory/77393401.cms |archive-date=9 December 2021 |access-date=9 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱶᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱴᱚᱥ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱢ ᱢᱤᱭᱳ ᱦᱳ ᱨᱮᱱᱜᱮ ᱠᱤᱭᱳ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧ ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾" ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |date=10 August 2017 |title=Shahid Kapoor, Aishwarya Rai and 11 others: How well you know about spiritual life of these Bollywood celebs? |url=http://www.inuth.com/lifestyle/shahid-kapoor-aishwarya-rai-and-11-others-how-well-you-know-about-spiritual-life-of-these-bollywood-celebs/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209225206/https://www.inuth.com/lifestyle/shahid-kapoor-aishwarya-rai-and-11-others-how-well-you-know-about-spiritual-life-of-these-bollywood-celebs/ |archive-date=9 December 2021 |access-date=9 December 2021 |website=InUth |language=en-US}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 2022 ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱱᱰᱳᱴᱟ ᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱠᱷᱚᱛᱩᱨᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Hansika Motwani makes a dreamy entry with fiancé Sohael Kathuriya at her pre-wedding Sufi night. Watch |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/hansika-motwani-makes-a-dreamy-entry-with-fiance-sohael-kathuriya-at-her-pre-wedding-sufi-night-watch-8303670/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204041933/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/hansika-motwani-makes-a-dreamy-entry-with-fiance-sohael-kathuriya-at-her-pre-wedding-sufi-night-watch-8303670/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=4 December 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 December 2022 |title=Exclusive: Hansika Motwani and Sohael Kathuriya are married, wedding pics surface online |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hansika-motwani-and-sohael-kathuriya-are-married-wedding-pics-surfaces-online-101670171283083.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205131005/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/hansika-motwani-and-sohael-kathuriya-are-married-wedding-pics-surfaces-online-101670171283083-amp.html |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> == ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == ᱢᱳᱛᱳᱣᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱼᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms|title=Hansika to adopt one more child|last=V.|first=Lakshmi|date=7 August 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=4 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117100644/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Hansika-to-adopt-one-more-child/articleshow/21650055.cms|archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱜᱩᱱᱚᱱᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱴᱟᱨᱱᱥ ᱯᱤᱱᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱢᱵᱟᱥᱰᱟᱨ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ 250 ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Forbes India Magazine - Forbes India Celebrity 100 Nominees List |url=http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140216232022/http://forbesindia.com/article/special/forbes-india-celebrity-100-nominees-list/34337/1 |archive-date=16 February 2014 |access-date=29 March 2014}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable" |+  !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱱᱮᱢ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ! class="unsortable" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2023 |''ᱮᱢᱭᱟᱭ3'' |ᱢᱮᱛᱷᱨᱤ |[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | |<ref>{{Cite news|url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/jan/30/rajeshs-web-series-to-feature-an-ensemble-cast-29397.amp|title=Rajesh's web series to feature an ensemble cast|date=30 October 2022|work=Cinema Express|access-date=22 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222151347/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/jan/30/rajeshs-web-series-to-feature-an-ensemble-cast-29397.amp|archive-date=22 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/apr/18/hansika-motwani-wraps-shooting-for-debut-web-series-my3-30959.amp|title=Hansika Motwani wraps shooting for debut web series MY3|date=18 April 2022|work=Cinema Express|access-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230703122029/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/apr/18/hansika-motwani-wraps-shooting-for-debut-web-series-my3-30959.amp|archive-date=3 July 2023}}</ref> |- |ᱴᱤ ᱵᱤ ᱮ| {{Pending film|Nasha}} | {{TBA}} |[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] |ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ |<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemapolitics.com/english/manjula-ghattamanenis-web-series-with-hansika-15752|title=Manjula Ghattamanenis Web Series with Hansika|date=11 October 2019|work=Cinema Politics|access-date=17 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012023753/https://www.cinemapolitics.com/english/manjula-ghattamanenis-web-series-with-hansika-15752|archive-date=12 October 2020}}</ref> |} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱚᱡᱚᱱ === === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == n8pd8m9b8ujjhk4wi13tuq0o3npvdel ᱦᱤᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞ 0 26670 200131 145607 2026-11-08T13:01:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200131 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱤᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞ | image = Heera-rajagopal.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1991–1999 | spouse = | website = }} '''ᱦᱤᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞ''' ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]],[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]],[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 February 2012 |title=Biography &#124; HeeraRajagopal.com |url=http://www.heerarajagopal.com/biography1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225074610/http://www.heerarajagopal.com/biography1.html |archive-date=25 February 2012}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱨᱤᱥᱛᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="bio2">{{Cite web |date=25 February 2012 |title=Biography &#124; HeeraRajagopal.com |url=http://www.heerarajagopal.com/biography2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225074635/http://www.heerarajagopal.com/biography2.html |archive-date=25 February 2012}}</ref> ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫᱼᱵᱩᱫᱟᱹᱼᱵᱮᱹᱞᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱪᱚᱭᱟᱨᱚᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱦᱤᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱪᱩᱠᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱞᱢᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱡᱳᱡᱚᱠ [[ᱴᱤᱱᱟ ᱟᱢᱵᱟᱱᱤ|ᱴᱤᱱᱟ ᱢᱩᱱᱤᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱫᱟᱰᱤ ᱰᱚᱵᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱜᱦᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="filmo1">{{Cite web |title=Films &#124; HeeraRajagopal.com |url=http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225075238/http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |archive-date=25 February 2012 |access-date=12 January 2022 |website=heerarajagopal.com}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱨᱟ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱤᱫᱷᱟᱭᱟᱢ'' ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rajitha |date=16 August 1999 |title=Pretty piqued |url=http://www.rediff.com/movies/1999/aug/16ss.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223524/http://www.rediff.com/movies/1999/aug/16ss.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=20 June 2016 |website=[[Rediff.com]]}}</ref><ref name="filmo1">{{Cite web |title=Films &#124; HeeraRajagopal.com |url=http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225075238/http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |archive-date=25 February 2012 |access-date=12 January 2022 |website=heerarajagopal.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20120225075238/http://www.heerarajagopal.com/film/films.html "Films &#x7C; HeeraRajagopal.com"]. ''heerarajagopal.com''. Archived from [http://www.heerarajagopal.com/film/films.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225075238/http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |date=2012-02-25 }} on 25 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 January</span> 2022</span>.</cite></ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱴᱤ ᱡᱤ ᱛᱚᱭᱜᱟᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Actress Heera Rajagopal - Old Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=gkqzOc5vyL8 |via=YouTube}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱛᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱠᱚᱞᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱼᱵᱩᱫᱤᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 April 2018 |title=Idhayam &#124; 150 All-Time Best Cult Tamil Films by Behindwoods &#124; Part 01 |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/100-cult-tamil-movies-you-shouldnt-miss-out/idhayam.html |website=Behindwoods}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤ ᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤ' (1991) ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 'ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱟᱞᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Krishnasamy |first=N. |date=13 September 1991 |title=Nee Paadhi Naan Paadhi |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19910913&printsec=frontpage&hl=en |website=The Indian Express |page=7}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱴᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱨ 'ᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱵᱩ' (1993) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱛᱷᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ 4 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IE">{{Cite web |last=Mannath |first=Malini |date=19 November 1993 |title=Project son! |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19931119&printsec=frontpage&hl=en |access-date=27 December 2022 |website=The Indian Express |page=6}}</ref> [[ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱟᱛᱱᱟᱢ|ᱢᱚᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ]] ᱟᱭᱟᱜ ''ᱛᱤᱨᱩᱫᱟ ᱛᱤᱨᱩᱰᱟ'' (1993) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱯᱚᱨᱟᱥᱚᱱᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱳᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱚᱠᱛᱟᱥᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ "ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="IE">{{Cite web |last=Mannath |first=Malini |date=19 November 1993 |title=Project son! |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19931119&printsec=frontpage&hl=en |access-date=27 December 2022 |website=The Indian Express |page=6}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMannath1993">Mannath, Malini (19 November 1993). [https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19931119&printsec=frontpage&hl=en "Project son!"]. ''The Indian Express''. p.&nbsp;6<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 December</span> 2022</span>.</cite></ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱜ ''ᱚᱢᱟᱱᱟᱛ'' (1994) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ [[ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱫᱚᱛᱛᱚ|ᱥᱟᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ]][[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱚᱠᱠᱷᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱛ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱᱼᱯᱷᱮᱹᱞᱤ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱞᱩ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱾|ᱵᱟᱞᱩ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ]] ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ [[ᱨᱟᱡᱟ (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ)|ᱨᱟᱡᱟ]] ''[[ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱞᱤᱞᱚᱵᱚᱛᱤ (1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱞᱤᱞᱚᱵᱚᱛᱤ]]'' (1995) ᱼᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱟᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱟᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱾]] ''[[ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭ]]'' (1996) ᱼᱨᱮ [[ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱫᱮᱵᱚᱭᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱴ ᱢᱚᱱᱮᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ]] ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱨᱚᱵᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱚᱵᱷᱟᱭ ᱥᱟᱱᱢᱩᱠᱤ (1996) ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱨᱟ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱝᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Films &#124; HeeraRajagopal.com |url=http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908064404/http://www.heerarajagopal.com/film/films.html |archive-date=8 September 2013 |access-date=12 January 2022 |website=heerarajagopal.com}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 0fn9l0zshekxahhdiqcvqbog91btoth ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ 0 26672 200123 143868 2026-11-08T12:56:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ | image = Honey Rose 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ | birth_name = ᱦᱟᱱᱰᱤ ᱨᱳᱡ ᱵᱟᱨᱜᱤᱥ<ref>{{cite news |last1=George |first1=Liza |title=Honey, honey |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/honey-honey/article4123103.ece |access-date=28 September 2022 |work=The Hindu |date=22 November 2012 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130933/https://www.thehindu.com/features/cinema/honey-honey/article4123103.ece |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1991|09|05|df=yes}}<ref>{{cite web|URL=https://m.vanitha.in/celluloid/gossips/honey-rose-birthday-celebration-video.html |title=നിമിഷയ്ക്കൊപ്പം പിറന്നാൾ മധുരം പങ്കിട്ട് ഹണി റോസ്; വിഡിയോ കാണാം}}</ref> | birth_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ, ᱯᱚᱱᱱᱩ<ref name="honeyrosa.com"/> | education = [[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] | alma_mater = [[ᱥᱟᱱᱴ. ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ, ᱟᱞᱩᱵᱟ]] | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2005 – ᱱᱤᱛ }} '''ᱦᱤᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 5 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1991) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=നിമിഷയ്ക്കൊപ്പം പിറന്നാൾ മധുരം പങ്കിട്ട് ഹണി റോസ്; വിഡിയോ കാണാം |url=https://m.vanitha.in/celluloid/gossips/honey-rose-birthday-celebration-video.html}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ,ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 April 2009 |title=What's up Honey? |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503103745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |archive-date=3 May 2012 |access-date=21 September 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="honeyrosa.com">{{Cite web |title=Official website of Malayalam film actress Honey Rose |url=http://honeyrosa.com/Profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814073832/http://honeyrosa.com/Profile.html |archive-date=14 August 2015 |access-date=18 September 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=20 August 2009 |title=One more Soundarya in Tamil industry – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171614/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=21 September 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱭᱤ ᱯᱷᱨᱤᱱᱮᱱᱰ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ''ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱨᱚᱢ ᱞᱚᱡ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|title=Honey Rose to play a role similar to Dhwani|last=Kurian|first=Shiba|work=The Times of India|access-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811121107/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|archive-date=11 August 2022|language=en}}</ref> == ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱢᱳᱞᱟᱢᱚᱛᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱳᱼᱢᱟᱞᱵᱟᱨ ᱠᱮᱛᱷᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130936/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|archive-date=28 September 2022|language=ml}}</ref><ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ S.H.E.M ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱳᱞᱟᱢᱚᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=ഹണിറോസ്‌ എന്തുകൊണ്ട്‌ വിവാഹം കഴിക്കുന്നില്ല? &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316021434/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |archive-date=16 March 2014 |access-date=16 March 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱴᱤᱵᱷ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ആ നന്ദനടനം ആടിനാന്‍ &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210224918/http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |archive-date=10 December 2014 |access-date=26 November 2014}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web |last=Ammu Zachariah, TNN 3 December 2011, 03.12PM IST |date=3 December 2011 |title='I am a Vijay fan' – Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172400/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱭᱤ ᱯᱷᱨᱤᱱᱮᱱᱰ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://lahoreherald.com/honey-roses-career-in-tollywood/|title=Honey Rose’s Career in Tollywood|date=13 April 2023|work=Lahore Herald|access-date=13 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413084409/https://lahoreherald.com/honey-roses-career-in-tollywood/|archive-date=13 April 2023|language=en-us}}</ref><ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130936/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|archive-date=28 September 2022|language=ml}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSamayam_Desk2021">Samayam Desk (14 July 2021). </cite></ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2009 |title=Cinema Plus / Columns : Rose is a rose |url=http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109034448/http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |archive-date=9 November 2012 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱤᱠᱩᱴᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=മധുരിക്കും ഓര്‍മകളെ... - articles,infocus_interview - Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210154140/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |archive-date=10 December 2013 |access-date=11 December 2013}}</ref> 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱢᱩᱫᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱮ''<nowiki/>' ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 May 2009 |title=Honey Rose is Soundarya now – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105442/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |archive-date=28 August 2017 |access-date=24 May 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱵᱵᱤᱭᱟ ᱟᱜ 50 ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱾'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 March 2008 |title=Friday Review Hyderabad / On Location : All in the family |url=http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603045824/http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |archive-date=3 June 2008 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱫᱚᱣᱟᱱᱤ ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ' ''ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱨᱚᱢ ᱞᱚᱡᱽ'' ᱼᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱳᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱟᱱᱡᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱚᱞ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 May 2012 |title=Honey Rose becomes Dhwani |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011134542/http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |archive-date=11 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ''ᱢᱚᱞᱞᱩᱠᱟᱴᱴᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱯᱤᱛᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱᱩᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱩᱫᱦᱟᱴᱢᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=Honey Rose -The Little Miss sexy! |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025001717/http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |archive-date=25 October 2015 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱟᱯᱮᱥ ᱟᱜ ᱯᱤᱛᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱨᱤᱥᱩᱫᱦᱚᱞᱢᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱞᱥᱤᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Liza George |date=24 September 2012 |title=Slow and Steady |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |archive-date=29 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱮᱞᱯᱷᱤᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱱᱠ ᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ''5 ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱚᱞ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱢᱤ' ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ '''ᱫᱟᱭᱵᱚᱛᱤᱱᱴᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱢ ᱠᱞᱤᱴᱟᱥ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSanjith_Sidhardhan,_TNN_25_May_2013,_12.00_AM_IST">Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST. </cite></ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱞᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 'ᱤᱭᱩ ᱴᱩ ᱵᱨᱩᱴᱟᱥ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱩᱴᱤᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱫᱟᱭᱵᱚᱛᱤᱱᱴᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱢ ᱠᱞᱤᱴᱟᱥ'',ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱭ ᱜᱳᱰ,''ᱠᱟᱱᱟᱞ'', ᱤᱴᱤᱢᱟᱱᱤᱼᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱜ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ,ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱟᱨ ᱥᱤ ᱯᱤ ᱾''ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱝᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 'ᱯᱮᱴᱛᱚᱢᱯᱩᱪᱤ' (2022) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms|title=Honey Rose: I've taken references from Kanimozhi ma'am's 1980s look for my role in Pattampoochi|last=Suganth|first=M.|work=[[The Times of India]]|access-date=18 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718203907/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms|archive-date=18 July 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱠᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱢᱟᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Honey Rose ecstatic over public response to her character in 'Monster' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225124504/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html |archive-date=25 February 2023 |access-date=25 February 2023}}</ref> 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱥᱚᱱᱚ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱮᱰᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="The Times of India">{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/amp_articleshow/90015083.cms|title=Honey Rose: My character in the Telugu film with Balakrishna has a good scope for performance|work=The Times of India|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709181210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/articleshow/90015083.cms|archive-date=9 July 2023}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {{Pending films key}} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === * ᱯᱷᱚᱞᱟᱣᱟᱨᱥ ᱳᱨᱩ ᱠᱳᱰᱤ (2022) ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ * ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱛᱷᱟᱠᱨᱚᱯᱚᱱ ᱠᱳᱢᱰᱤ'' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == qodzhrl3tmwb3vqx73tmxb5lv47915k 200124 200123 2026-11-08T12:56:33Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200124 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ | image = Honey Rose 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ | birth_name = ᱦᱟᱱᱰᱤ ᱨᱳᱡ ᱵᱟᱨᱜᱤᱥ<ref>{{cite news |last1=George |first1=Liza |title=Honey, honey |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/honey-honey/article4123103.ece |access-date=28 September 2022 |work=The Hindu |date=22 November 2012 |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130933/https://www.thehindu.com/features/cinema/honey-honey/article4123103.ece |url-status=dead }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1991|09|05|df=yes}}<ref>{{cite web|URL=https://m.vanitha.in/celluloid/gossips/honey-rose-birthday-celebration-video.html |title=നിമിഷയ്ക്കൊപ്പം പിറന്നാൾ മധുരം പങ്കിട്ട് ഹണി റോസ്; വിഡിയോ കാണാം}}</ref> | birth_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ, ᱯᱚᱱᱱᱩ<ref name="honeyrosa.com"/> | education = [[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ]] | alma_mater = [[ᱥᱟᱱᱴ. ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ, ᱟᱞᱩᱵᱟ]] | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2005 – ᱱᱤᱛ }} '''ᱦᱤᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 5 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1991) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=നിമിഷയ്ക്കൊപ്പം പിറന്നാൾ മധുരം പങ്കിട്ട് ഹണി റോസ്; വിഡിയോ കാണാം |url=https://m.vanitha.in/celluloid/gossips/honey-rose-birthday-celebration-video.html}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ,ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱾ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 April 2009 |title=What's up Honey? |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503103745/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-04/news-interviews/28006589_1_malayalam-cinema-films-tamil |archive-date=3 May 2012 |access-date=21 September 2012 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="honeyrosa.com">{{Cite web |title=Official website of Malayalam film actress Honey Rose |url=http://honeyrosa.com/Profile.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814073832/http://honeyrosa.com/Profile.html |archive-date=14 August 2015 |access-date=18 September 2015}}</ref> <ref>{{Cite web |date=20 August 2009 |title=One more Soundarya in Tamil industry – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171614/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/49159.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=21 September 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱭᱤ ᱯᱷᱨᱤᱱᱮᱱᱰ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ''ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱨᱚᱢ ᱞᱚᱡ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|title=Honey Rose to play a role similar to Dhwani|last=Kurian|first=Shiba|work=The Times of India|access-date=11 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811121107/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-to-play-a-role-similar-to-dhwani/articleshow/27089054.cms|archive-date=11 August 2022|language=en}}</ref> == ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱢᱳᱞᱟᱢᱚᱛᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱳᱼᱢᱟᱞᱵᱟᱨ ᱠᱮᱛᱷᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130936/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|archive-date=28 September 2022|language=ml}}</ref><ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ S.H.E.M ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱳᱞᱟᱢᱚᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=ഹണിറോസ്‌ എന്തുകൊണ്ട്‌ വിവാഹം കഴിക്കുന്നില്ല? &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140316021434/http://www.mangalam.com/cinema/interviews/159874?page=0,0 |archive-date=16 March 2014 |access-date=16 March 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱴᱤᱵᱷ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ആ നന്ദനടനം ആടിനാന്‍ &#124; mangalam.com |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210224918/http://www.mangalam.com/women/celebrity/255113?page=0,0 |archive-date=10 December 2014 |access-date=26 November 2014}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web |last=Ammu Zachariah, TNN 3 December 2011, 03.12PM IST |date=3 December 2011 |title='I am a Vijay fan' – Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172400/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-03/news-interviews/30471264_1_tamil-films-dream-role-vijay-fan |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱳᱭᱤ ᱯᱷᱨᱤᱱᱮᱱᱰ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://lahoreherald.com/honey-roses-career-in-tollywood/|title=Honey Rose’s Career in Tollywood|date=13 April 2023|work=Lahore Herald|access-date=13 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413084409/https://lahoreherald.com/honey-roses-career-in-tollywood/|archive-date=13 April 2023|language=en-us}}</ref><ref name="SM">{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|title=തൊടുപുഴക്കാരി ഹണി റോസ്; രാമച്ചം ബിസിനസിലും സ്റ്റാർ; ലാലേട്ടനോട് വേണം നന്ദി പറയാൻ; 14-ാം വയസില്‍ മണിക്കുട്ടന്റെ നായിക; ഹണി റോസ് വിശേഷങ്ങൾ!|last=Samayam Desk|date=14 July 2021|work=[[Samayam Malayalam]]|access-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130936/https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-honey-rose-family-life-and-business-details-viral-talk/articleshow/84405325.cms?story=2|archive-date=28 September 2022|language=ml}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSamayam_Desk2021">Samayam Desk (14 July 2021). </cite></ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2009 |title=Cinema Plus / Columns : Rose is a rose |url=http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109034448/http://www.hindu.com/cp/2009/04/03/stories/2009040350250900.htm |archive-date=9 November 2012 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱤᱠᱩᱴᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=മധുരിക്കും ഓര്‍മകളെ... - articles,infocus_interview - Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210154140/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-336083 |archive-date=10 December 2013 |access-date=11 December 2013}}</ref> 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱢᱩᱫᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱮ''<nowiki/>' ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 May 2009 |title=Honey Rose is Soundarya now – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828105442/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46970.html |archive-date=28 August 2017 |access-date=24 May 2013 |website=IndiaGlitz.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱵᱵᱤᱭᱟ ᱟᱜ 50 ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱞᱟᱭᱚᱢ ᱾'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 March 2008 |title=Friday Review Hyderabad / On Location : All in the family |url=http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603045824/http://www.hindu.com/fr/2008/03/14/stories/2008031450480200.htm |archive-date=3 June 2008 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱫᱚᱣᱟᱱᱤ ᱱᱟᱢᱵᱤᱨ' ''ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱨᱚᱢ ᱞᱚᱡᱽ'' ᱼᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱳᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱟᱱᱡᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱚᱞ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 May 2012 |title=Honey Rose becomes Dhwani |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011134542/http://www.sify.com/movies/honey-rose-becomes-dhwani-news-malayalam-mfkh4acaieg.html |archive-date=11 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱳᱡᱽ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ''ᱢᱚᱞᱞᱩᱠᱟᱴᱴᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱯᱤᱛᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱᱩᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱩᱫᱦᱟᱴᱢᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=Honey Rose -The Little Miss sexy! |url=http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025001717/http://www.sify.com/movies/honey-rose-the-little-miss-sexy-news-tamil-kkfskAfdaah.html |archive-date=25 October 2015 |access-date=24 May 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱟᱯᱮᱥ ᱟᱜ ᱯᱤᱛᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱨᱤᱥᱩᱫᱦᱚᱞᱢᱟᱵᱷᱤᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱞᱥᱤᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Liza George |date=24 September 2012 |title=Slow and Steady |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/slow-and-steady/article3930462.ece |archive-date=29 October 2013 |access-date=24 May 2013 |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱮᱞᱯᱷᱤᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱱᱠ ᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ''5 ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤᱠᱚᱞ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱟᱢᱤ' ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱦᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ '''ᱫᱟᱭᱵᱚᱛᱤᱱᱴᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱢ ᱠᱞᱤᱴᱟᱥ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite web |last=Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST |title=Thank You gave me a chance to protest atrocities against women: Honey Rose |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-25/news-and-interviews/39502559_1_dhwani-mammootty-daivathinte-swantham-cleetus |archive-date=14 December 2013 |access-date=24 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSanjith_Sidhardhan,_TNN_25_May_2013,_12.00_AM_IST">Sanjith Sidhardhan, TNN 25 May 2013, 12.00 AM IST. </cite></ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱞᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 'ᱤᱭᱩ ᱴᱩ ᱵᱨᱩᱴᱟᱥ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱩᱴᱤᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱫᱟᱭᱵᱚᱛᱤᱱᱴᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱢ ᱠᱞᱤᱴᱟᱥ'',ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱭ ᱜᱳᱰ,''ᱠᱟᱱᱟᱞ'', ᱤᱴᱤᱢᱟᱱᱤᱼᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱜ ᱵᱨᱟᱫᱟᱨ,ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱟᱨ ᱥᱤ ᱯᱤ ᱾''ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱝᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱟᱱᱤ ᱨᱳᱡᱽ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 'ᱯᱮᱴᱛᱚᱢᱯᱩᱪᱤ' (2022) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms|title=Honey Rose: I've taken references from Kanimozhi ma'am's 1980s look for my role in Pattampoochi|last=Suganth|first=M.|work=[[The Times of India]]|access-date=18 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718203907/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/honey-rose-ive-taken-references-from-kanimozhi-maams-1980s-look-for-my-role-in-pattampoochi/articleshow/92243674.cms|archive-date=18 July 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱵᱤᱥᱚᱠᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱢᱟᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Honey Rose ecstatic over public response to her character in 'Monster' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225124504/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/10/22/honey-rose-happy-public-response-mohanlal-starrer-movie-monster.html |archive-date=25 February 2023 |access-date=25 February 2023}}</ref> 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱥᱚᱱᱚ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱮᱰᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="The Times of India">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/articleshow/90015083.cms|title=Honey Rose: My character in the Telugu film with Balakrishna has a good scope for performance|work=The Times of India|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709181210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/honey-rose-my-character-in-the-telugu-film-with-balakrishna-has-a-good-scope-for-performance/articleshow/90015083.cms|archive-date=9 July 2023}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === {{Pending films key}} === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === * ᱯᱷᱚᱞᱟᱣᱟᱨᱥ ᱳᱨᱩ ᱠᱳᱰᱤ (2022) ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ * ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱛᱷᱟᱠᱨᱚᱯᱚᱱ ᱠᱳᱢᱰᱤ'' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 9xdrg2c6muxj8mv6gexnb7szr5cqijp ᱦᱩᱢᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ 0 26674 200136 147591 2026-11-08T13:02:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱩᱢᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ | image = Huma Qureshi graces the HT Style Awards 2018.jpg | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱢᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ | birth_name = ᱦᱩᱢᱟ ᱥᱚᱞᱤᱢ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1986|07|28}} | birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ | occupation = {{Flatlist| * ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱮᱰᱮᱞ }} | years_active = 2012–ᱱᱤᱛ | relatives = [[ᱥᱟᱠᱤᱵᱽ ᱥᱟᱞᱤᱢ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) }} '''ᱦᱩᱢᱟ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱠᱩᱨᱟᱥᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 28 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1986) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Huma Qureshi Gives Her Monsoon Raincoats A Stylish Update With A Trench Coat Over A White Cutout Swimsuit |url=https://swirlster.ndtv.com/style/huma-qureshi-gives-her-monsoon-raincoats-a-stylish-update-with-a-trench-coat-over-a-white-cutout-swimsuit-3132092 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731151249/https://swirlster.ndtv.com/style/huma-qureshi-gives-her-monsoon-raincoats-a-stylish-update-with-a-trench-coat-over-a-white-cutout-swimsuit-3132092 |archive-date=31 July 2022 |access-date=31 July 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Huma Qureshi Is Raising Temperatures In Sexy White Cutout Monokini, Check Out The Diva's Gorgeous Pictures |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/huma-qureshi-is-raising-temperatures-in-sexy-white-cutout-monokini-check-out-the-divas-gorgeous-pictures-5478697.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731151248/https://www.news18.com/photogallery/movies/huma-qureshi-is-raising-temperatures-in-sexy-white-cutout-monokini-check-out-the-divas-gorgeous-pictures-5478697.html |archive-date=31 July 2022 |access-date=31 July 2022}}</ref>  ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱳᱴᱤᱴᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱥᱟᱨ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱮᱭᱢᱥᱟᱝ|ᱥᱮᱢᱥᱚᱝ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ,[[ᱚᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ|ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱠᱮᱥᱯᱟᱯ]] ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱜᱮᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱳᱣᱟᱥᱮᱯᱩᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱷ ᱥᱩᱵᱷ ᱴᱮ ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱮᱠ ᱛᱤ ᱫᱟᱭᱚᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱚᱞᱳᱡᱤᱠᱮᱞ ''ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱾''(2013ᱼ2013ᱼᱨᱮ ᱵᱞᱟᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ''ᱰᱮᱫᱷ ᱤᱚᱥᱠᱤᱭᱟ'' (2014ᱼᱨᱮ ''ᱵᱟᱫᱞᱟᱯᱩᱨ'' (2015ᱼᱨᱮ) ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱨᱳᱨᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ (2015ᱼ ᱨᱮ) ᱼᱨᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱾ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ''ᱡᱚᱞᱤ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱵᱤ 2'' (2017) ᱟᱨ ᱰᱳᱵᱟᱨᱟᱭᱼᱥᱤ ᱤᱭᱳᱨ ᱮᱵᱷᱤᱞ (2017) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱩ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱴᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱞᱤᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Maharani Review: Huma Qureshi-Led Cast Plugs Gaps In Tale Of Ambition And Betrayal |url=https://www.ndtv.com/entertainment/maharani-review-huma-qureshi-led-cast-plugs-gaps-in-tale-of-ambition-and-betrayal-2-5-stars-2451182 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604182524/https://www.ndtv.com/entertainment/maharani-review-huma-qureshi-led-cast-plugs-gaps-in-tale-of-ambition-and-betrayal-2-5-stars-2451182 |archive-date=4 June 2021 |access-date=5 June 2021 |website=NDTV}}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱟᱞᱤᱢᱟᱭ'' (2022) ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ, ᱳ ᱢᱮᱭ ᱰᱟᱨᱞᱤᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == 1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=29 July 2015 |title=Rishi Kapoor's 'joke' on Huma Qureshi earns him flak |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rishi-kapoors-joke-on-huma-qureshi-earns-him-flak/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150731174451/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rishi-kapoors-joke-on-huma-qureshi-earns-him-flak/ |archive-date=31 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Huma Qureshi at 29: 8 times the diva made fans go ooh-la-la |url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/huma-qureshi-at-29--8-times-the-diva-made-heads-turn-looks-style-badlapur-gangs-of-wasseypur-photos/1/15363.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729222336/http://indiatoday.intoday.in/gallery/huma-qureshi-at-29--8-times-the-diva-made-heads-turn-looks-style-badlapur-gangs-of-wasseypur-photos/1/15363.html |archive-date=29 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Huma Qureshi: Get Latest News, Photos and Videos along with latest updates on Huma Qureshi |url=https://www.hindustantimes.com/topic/huma-qureshi |access-date=2023-05-07}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 10 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱹᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾<ref name="home">{{Cite web |last=Upadhyay, Karishma |date=7 August 2012 |title=Huma's home run |url=http://www.telegraphindia.com/1120807/jsp/entertainment/story_15821277.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060007/http://www.telegraphindia.com/1120807/jsp/entertainment/story_15821277.jsp |archive-date=21 September 2013 |access-date=25 March 2013 |website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}</ref><ref name="early">{{Cite web |last=Singh, Raghuvendra |date=19 April 2013 |title=Saqib Saleem & Huma Qureshi on Acting & Sibling Rivalry |url=http://www.idiva.com/news-entertainment/saqib-saleem-huma-qureshi-on-acting-sibling-rivalry/20848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420020308/http://idiva.com/news-entertainment/saqib-saleem-huma-qureshi-on-acting-sibling-rivalry/20848 |archive-date=20 April 2013 |access-date=1 May 2013 |publisher=iDiva}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱟᱢᱤᱱᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ (ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ), ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Huma Qureshi on life, parents and being one of a kind |url=http://indiatoday.intoday.in/story/huma-qureshi-greedy-actor-bollywood-saqib-saleem-dedh-ishqiya-ek-thi-daayan-alia-bhatt/1/714768.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160717201614/http://indiatoday.intoday.in/story/huma-qureshi-greedy-actor-bollywood-saqib-saleem-dedh-ishqiya-ek-thi-daayan-alia-bhatt/1/714768.html |archive-date=17 July 2016}}</ref> ᱥᱚᱠᱤᱵ ᱥᱟᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱠᱟᱡᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="early" /><ref>{{Cite web |date=11 June 2013 |title=I would love to start a chocolate factory: Huma Qureshi |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-11/news-interviews/39897575_1_chocolate-factory-huma-qureshi-khan-market |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203034325/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-11/news-interviews/39897575_1_chocolate-factory-huma-qureshi-khan-market |archive-date=3 December 2013 |access-date=6 July 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱥᱟᱨ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱴ 1 ᱛᱮᱛᱷᱮᱨᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱮᱛᱷᱚᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Gupta, Priya |date=19 April 2013 |title=I am not dating Anurag Kashyap: Huma Qureshi |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-interviews/38673442_1_saqib-old-delhi-act-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421004908/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-interviews/38673442_1_saqib-old-delhi-act-1 |archive-date=21 April 2013 |access-date=1 May 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 2015 |title=Bollywood tips: DU allows you to explore yourself, says Huma |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-tips-du-allows-you-to-explore-yourself-as-a-person-says-huma-qureshi/article1-1364756.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702083632/http://www.hindustantimes.com/bollywood/bollywood-tips-du-allows-you-to-explore-yourself-as-a-person-says-huma-qureshi/article1-1364756.aspx |archive-date=2 July 2015}}</ref> ᱮᱱ ᱠᱮ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/nk-sharma-was-the-first-person-to-tell-me-i-could-act-huma-qureshi/story-or2wGxDSVn0zh0fYwXoERJ.html|title=NK Sharma was the first person to tell me I could act: Huma Qureshi|date=2016-06-28|work=Hindustan Times|access-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207191815/http://www.hindustantimes.com/bollywood/nk-sharma-was-the-first-person-to-tell-me-i-could-act-huma-qureshi/story-or2wGxDSVn0zh0fYwXoERJ.html|archive-date=7 December 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱚᱛᱩᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="home" /> == ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Huma_Qureshi_at_58th_Filmfare_Awards.jpg|thumb|2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱟᱥᱤ ᱾]] ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ 700 ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱠᱨᱤ ᱴᱳᱞᱮᱴᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱜᱟᱝᱥᱴᱟᱨᱼᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱵᱤᱞᱞᱟ 2 ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱯᱟᱴᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="times">{{Cite web |last=Srinivasan, Lata |date=14 May 2012 |title=I have no regrets: Huma Qureshi |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-14/news-interviews/31690409_1_cannes-film-festival-huma-qureshi-billa |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130429153207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-14/news-interviews/31690409_1_cannes-film-festival-huma-qureshi-billa |archive-date=29 April 2013 |access-date=25 March 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="rediff.com">{{Cite web |date=12 April 2011 |title=Meet Ajith's new heroine |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-ajiths-new-heroine/20110412.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427183900/http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-ajiths-new-heroine/20110412.htm |archive-date=27 April 2013 |access-date=25 March 2013 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱼᱟ ᱾<ref name="times" /> ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛᱠᱚ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱧᱟᱢ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Huma_Qureshi_walks_the_ramp_at_the_Lakme_Fashion_Week_2018.jpg|left|thumb|ᱠᱩᱨᱟᱥᱤ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱮᱱ ᱩᱭᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱟᱥᱟᱨ ᱚᱡᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱶ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱨᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱥᱦᱚᱸ 'ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ' ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱥ ᱠᱳᱞᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱤᱢ ᱾ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱦᱚᱲᱟᱱ ᱵᱩᱡᱩᱱ ᱨᱮ, ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ === === ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ !scope="col"| ᱧᱩᱛᱩᱢ !scope="col"| ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ !scope="col" class="unsortable" | Notes !scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | ᱒᱐᱑᱒ !scope="row"| ''Upanishad Ganga'' | Pundalik's wife / Nati / Hussaini | | |- |2018 ! scope="row"| ''[[India's Best Dramebaaz]]'' | Judge |Reality show |<ref name="m.timesofindia.com" /> |- |2019 ! scope="row" | ''[[Leila (TV series)|Leila]]'' | Shalini | | |- |2021–present ! scope="row" |''[[Maharani (web series)|Maharani]]'' | Rani Bharti | |<ref name="deccanherald.com" /> |- |2021 ! scope="row" |''Fit Fab Feast'' | Host | |<ref name=":1" /> |- | 2022 !scope="row"| ''[[Mithya (web series)|Mithya]]'' | Juhi Adhikari | | |- |2024 !scope="row"|''Madness Machayenge – India Ko Hasayenge'' |Herself | |<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/huma-qureshi-says-she-just-plays-herself-not-a-character-in-madness-machayenge|title=Huma Qureshi Says She Just Plays Herself, Not A Character, In 'Madness Machayenge'|date=24 March 2024|website=Outlook India}}</ref> |} === ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ === {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ !ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2014 |ᱢᱤᱴᱴᱤ ᱰᱤ ᱠᱷᱩᱥᱵᱩ |[[ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ|ᱟᱭᱩᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ]] |ᱨᱳᱪᱚᱠ ᱠᱳᱦᱞᱤ |<ref>{{Cite web |title=Mitti Di Khusboo new song by Ayushmann Khurrana |url=http://indiatoday.intoday.in/story/watch-mitti-di-khusboo-new-song-by-ayushmann-khurrana/1/394965.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084643/http://indiatoday.intoday.in/story/watch-mitti-di-khusboo-new-song-by-ayushmann-khurrana/1/394965.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=6 July 2019 |website=India Today}}</ref> |- |2016 |ᱛᱩᱢᱦᱮ ᱫᱤᱞᱞᱚᱜᱤ |ᱨᱦᱟᱴ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ |[[ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ|ᱱᱩᱥᱨᱟᱛ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ]] |<ref>{{Cite web |date=2016-06-09 |title=Rahat Fateh Ali Khan weaves magic with 'Tumhe Dillagi' featuring Huma Qureshi and Vidyut Jamwal |url=https://www.news18.com/news/movies/rahat-fateh-ali-khan-weaves-magic-with-tumhe-dillagi-featuring-huma-qureshi-and-vidyut-jamwal-1253848.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210132950/https://www.news18.com/news/movies/rahat-fateh-ali-khan-weaves-magic-with-tumhe-dillagi-featuring-huma-qureshi-and-vidyut-jamwal-1253848.html |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-10-13 |website=News18 |language=en}}</ref> |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == [[ᱨᱮᱫ:Manish-Malhotras-50th-birthday-bash-10.jpg|thumb|2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Huma Qureshi}} * {{IMDb name}} qeag25hn0a3tpahah12df6xc634zl2i ᱦᱮᱵᱟᱦ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 26675 200144 182045 2026-11-08T13:10:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200144 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱮᱵᱟᱦ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱮᱵᱟᱦ ᱯᱟᱴᱮᱞ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|01|06}} | birth_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="toi" /> | alma_mater = ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2014–ᱱᱤᱛ | height = | website = }} '''ᱦᱮᱵᱟᱦ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 6 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 1988) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱫᱽᱚᱠᱥᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱤᱨᱩᱢᱱᱟᱢ ᱮᱱᱩᱢ ᱱᱤᱠᱦᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ (2014) ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Y. Sunitra Chowdhary |title=Favoured by lady luck |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/favoured-by-lady-luck-hebah/article7861803.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123142435/http://www.thehindu.com/features/metroplus/favoured-by-lady-luck-hebah/article7861803.ece |archive-date=23 November 2015 |access-date=1 December 2015 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱯᱟᱴᱮᱞ ''ᱟᱞᱟᱞᱚᱼᱮᱞᱟ'' (2014) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ 21 ᱮᱯᱷ'' (2015) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱛᱮᱞᱜᱩ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱤᱫᱳ]] ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱟᱫᱳ ᱨᱚᱠᱚᱢ, ''ᱮᱠᱠᱟᱰᱤᱠᱤ ᱯᱚᱛᱷᱷᱚᱵᱩ ᱪᱤᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱫᱟ'' ᱵᱟᱱᱟᱨ (2016ᱼᱟᱱᱫᱷᱟᱜᱟᱰᱩ,''ᱮᱱᱡᱮᱞ'' ᱵᱟᱱᱟᱨ (2017ᱼᱟᱱ ᱟᱨ 24 ᱠᱤᱥᱥ (2018ᱼᱟᱱ) ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱥᱛᱤᱭᱟᱜ'' (2020) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱳᱭᱮᱵ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HP">{{Cite web |title=Happy Birthday Hebah Patel: Fans shower Twitter with wishes as the actress turns 31 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116044644/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms |archive-date=16 January 2024 |access-date=6 January 2021 |website=The Times of India}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱮᱴᱮᱞ 1988 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ<ref name="HP">{{Cite web |title=Happy Birthday Hebah Patel: Fans shower Twitter with wishes as the actress turns 31 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116044644/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms |archive-date=16 January 2024 |access-date=6 January 2021 |website=The Times of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms "Happy Birthday Hebah Patel: Fans shower Twitter with wishes as the actress turns 31"]. ''The Times of India''. [https://web.archive.org/web/20240116044644/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-fans-shower-twitter-with-wishes-as-the-actress-turns-31/articleshow/80129259.cms Archived] from the original on 16 January 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 January</span> 2021</span>.</cite></ref> ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ <ref name="toi">{{Cite web |date=6 January 2020 |title=Happy Birthday Hebah Patel: Hot-as-hell photos of the 'Kumari 21F' bombshell |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-hot-as-hell-photos-of-the-kumari-21f-bombshell/photostory/73123009.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408080015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-hebah-patel-hot-as-hell-photos-of-the-kumari-21f-bombshell/photostory/73123009.cms |archive-date=8 April 2020 |access-date=24 September 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱭᱟ <ref>{{Cite web |title=Hebah Patel: Eidi on Eid used to excite me always.. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/hebah-patel-eidi-on-eid-used-to-excite-me-always-/articleshow/59311062.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010224445/https://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/hebah-patel-eidi-on-eid-used-to-excite-me-always-/amp_articleshow/59311062.cms |archive-date=10 October 2017 |access-date=26 June 2017 |website=The Times of India}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ]] ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=University of Mumbai Affiliated Colleges:Arts and Science |url=http://www.mu.ac.in/colleges/as.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613165936/http://www.mu.ac.in/colleges/as.pdf |archive-date=13 June 2010 |publisher=[[University of Mumbai]] website}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱩᱨ (2014-2015) === ᱯᱟᱴᱮᱞ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱫᱽᱠᱚᱠᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Hebah Patel Roped in for Adyaksha |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Hebah-Patel-Roped-in-for-Adyaksha/2014/02/11/article2050264.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126062121/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Hebah-Patel-Roped-in-for-Adyaksha/2014/02/11/article2050264.ece |archive-date=26 November 2015 |access-date=25 November 2015 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱚᱢ ᱮᱱᱩᱢ ᱱᱤᱠᱦᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱥᱤᱢᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱟᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ala Ela review by jeevi - Telugu cinema review -Rahul Ravindran, Vennela Kishore, Shani, Heebah Patel & Bhanusri Mehra |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/alaela.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110013918/http://www.idlebrain.com/movie/archive/alaela.html |archive-date=10 November 2015 |access-date=17 November 2015 |website=Idle Brain}}</ref> ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ 21 ᱮᱯᱷ'' ᱼᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟ "ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ" ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱮᱵᱟᱦ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kumari 21 F Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Kumari-21-F/movie-review/49862745.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124141556/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Kumari-21-F/movie-review/49862745.cms |archive-date=24 November 2015 |access-date=25 November 2015 |website=The Times of India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱱᱤᱠᱚᱞ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱥᱳ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱤᱭ" ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Movie review 'Kumari 21F': Bold and beautiful! |url=http://www.deccanchronicle.com/151121/entertainment-movie-review/article/movie-review-%E2%80%98kumari-21f%E2%80%99-bold-and-beautiful |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124141130/http://www.deccanchronicle.com/151121/entertainment-movie-review/article/movie-review-%E2%80%98kumari-21f%E2%80%99-bold-and-beautiful |archive-date=24 November 2015 |access-date=25 November 2015}}</ref> === ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱤᱞ (2016-2018) === ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱟᱜ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 3 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱤᱫᱳ ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱟᱫᱳ ᱨᱚᱠᱚᱢ'' ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱠ ᱠᱟᱱᱴᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱱᱤᱠᱤᱞ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫᱽ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱮᱠᱠᱟᱰᱤᱠᱤ ᱯᱚᱛᱟᱵᱷᱩ ᱪᱤᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱛᱤᱭᱟ/ᱚᱢᱟᱞᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱪᱷᱚᱱᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="The Hindu review">{{Cite web |title=Of undying love |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Of-undying-love/article16667571.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221145638/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/Of-undying-love/article16667571.ece |archive-date=21 December 2016 |access-date=14 December 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱱᱱᱟ ᱱᱟᱱᱩ ᱱᱟ ᱵᱳᱭᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱫᱟᱵᱚᱛᱤ/ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱼᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲᱚᱜ (2019 ᱼ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) === ᱯᱮᱴᱮᱞ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱚ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟ'' ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ''ᱳᱨᱮ ᱵᱩᱡᱡᱤᱜᱟ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱩᱡᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ, 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ 'ᱢᱟᱥᱴᱤᱥ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱳᱭᱮᱵ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱭᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱦᱮᱵᱟᱦ 'ᱨᱮᱰ' ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱯᱚᱛᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱰᱤᱱᱪᱚᱠ' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ! scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ! class="unsortable" scope="col" |ᱨᱮᱯᱷ |- |2020 ! scope="row" |''ᱢᱟᱥᱛᱤᱭᱟᱜ'' |ᱛᱟᱱᱭᱟ |ᱟᱦᱚ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hebah-patel-talks-about-her-new-telugu-film-orey-bujjiga/article32713415.ece|title=Hebah Patel: All for good content, OTT or cinema|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=28 September 2020|work=The Hindu|access-date=8 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220208093208/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hebah-patel-talks-about-her-new-telugu-film-orey-bujjiga/article32713415.ece|archive-date=8 February 2022|issn=0971-751X}}</ref> |- |2023 ! scope="row" |''ᱵᱭᱟᱵᱟᱥᱛᱷᱟ'' |ᱤᱭᱟᱢᱤᱱ |ᱡᱤ5 ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ | |} == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 70pdhp676ce9mdvavdiow72p9habv36 ᱦᱤᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ 0 26676 200133 181741 2026-11-08T13:01:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200133 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱤᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ | image = Hina Khan walk the ramp at Lakme Fashion Week 2023 (cropped) 2.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|10|02}} | birth_place = ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ | other_names = | education = | alma_mater = ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞᱥ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = 2009–ᱱᱤᱛ | partner = ᱨᱚᱠᱤ ᱡᱚᱭᱥᱟᱣᱟᱞ (2014–present) }} '''ᱦᱤᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗)<ref name="bday">{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-hina-khan-profile-biography-photos-and-video-4880516/ |title=Bigg Boss 11: Who is Hina Khan? Profile, Biography, Photos and Video |newspaper=[[The Indian Express]] |date=8 October 2017 |access-date=17 February 2018 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101010/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-hina-khan-profile-biography-photos-and-video-4880516/ |url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱼᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="highest-paid:1">{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/ |title=11 television stars who earn more than Bollywood actors per month! |date=18 September 2016 |work=The Indian Express |access-date=10 February 2018 |language=en-US |archive-date=25 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925114453/http://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-television-actors-salary-per-month-3037560/ |url-status=live }}</ref><ref name="highest-paid:2">{{Cite news |url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/kapil-sharma-to-ram-kapoor-10-highest-paid-indian-tv-actors-who-charge-a-hefty-amount-per-episode |title=Kapil Sharma to Hina Khan, 10 highest-paid Indian TV actors who charge a hefty amount per episode |date=30 June 2022 |work=GQ India |access-date=10 January 2024 |language=en-US |archive-date=21 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921114453/https://www.gqindia.com/entertainment/content/kapil-sharma-to-ram-kapoor-10-highest-paid-indian-tv-actors-who-charge-a-hefty-amount-per-episode |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ|ᱟᱭᱴᱤᱮ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ]], ᱯᱮᱭᱟ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ [[ᱜᱚᱞᱰ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-actors-question-the-curious-case-of-missing-end-credit-rolls/articleshow/68393149.cms |title=TV actors question the curious case of missing end credit rolls |date=14 March 2019 |website=[[The Times of India]] |access-date=27 August 2019 |archive-date=16 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316003917/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/tv-actors-question-the-curious-case-of-missing-end-credit-rolls/articleshow/68393149.cms |url-status=live}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱡᱚᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ (ᱯᱚᱱᱚᱛ)|ᱡᱚᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱯᱚᱨᱤᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ - ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-hina-khans-father-breaks-his-silence-for-the-first-time/articleshow/62470650.cms |title=Bigg Boss 11: Hina Khan's father breaks his silence for the first time |date=12 January 2018 |work=[[The Times of India]] |access-date=12 January 2018 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101037/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-hina-khans-father-breaks-his-silence-for-the-first-time/articleshow/62470650.cms |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱥᱤᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱮᱢᱵᱤᱮ) ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hina-khans-birthday-special/photostory/49183497.cms |title=Hina Khan facts |work=The Times of India |date=October 2015 |access-date=12 August 2016 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101041/https://timesofindia.indiatimes.com/hina-khans-birthday-special/photostory/49183497.cms |url-status=live}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱟᱭ, ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ''[[ᱭᱮᱦ ᱨᱤᱥᱛᱟ ᱠᱭᱟ ᱠᱮᱦᱞᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ]]'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱚᱨᱣᱟᱭᱡᱤᱝ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱟᱨ ᱨᱚᱠᱤ ᱡᱟᱭᱥᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/bigg-boss-11s-hina-khan-and-rocky-jaiswals-love-story-in-pics/photostory/61981677.cms |newspaper=[[The Times of India]] |title=Bigg Boss 11's Hina Khan and Rocky Jaiswal's love story in pics |access-date=20 December 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225101130/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11s-hina-khan-and-rocky-jaiswals-love-story-in-pics/photostory/61981677.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-beau-rocky-shares-herd-mentality-can-be-changed-by-the-audience-urges-people-to-think/articleshow/76397460.cms |title=Hina Khan's beau Rocky shares herd mentality can be changed by the audience; urges people to think |website=The Times of India |date=16 June 2020 |access-date=7 October 2020 |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719235902/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-beau-rocky-shares-herd-mentality-can-be-changed-by-the-audience-urges-people-to-think/articleshow/76397460.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-twins-in-ponytail-with-beau-rocky-jaiswal-you-cant-miss-their-adorable-pic/articleshow/76366514.cms |title=Hina Khan twins in ponytail with beau Rocky Jaiswal; you can't miss their adorable pic |website=The Times of India |date=14 June 2020 |access-date=4 August 2020 |archive-date=20 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720000134/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-twins-in-ponytail-with-beau-rocky-jaiswal-you-cant-miss-their-adorable-pic/articleshow/76366514.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 June 2020 |title=Fan asks Hina Khan who proposed first in the relationship; the actress gives an honest reply |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/fan-asks-hina-khan-who-proposed-first-in-the-relationship-the-actress-gives-an-honest-reply/articleshow/76304661.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620222649/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/fan-asks-hina-khan-who-proposed-first-in-the-relationship-the-actress-gives-an-honest-reply/articleshow/76304661.cms |archive-date=20 June 2020 |access-date=4 August 2020 |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱠᱷᱟᱛᱨᱚᱸ ᱠᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟᱹᱲᱤ'' ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱮᱡᱢᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-episode-12-14-october-2017-hina-khan-arshi-sapna-are-sent-to-jail-4141267.html |title=Bigg Boss 11, Episode 12, 14 October, 2017: Hina Khan, Arshi, Sapna are sent to jail |website=Firstpost |date=13 October 2017 |access-date=5 November 2017 |archive-date=28 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028003430/http://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-episode-12-14-october-2017-hina-khan-arshi-sapna-are-sent-to-jail-4141267.html |url-status=live}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱴᱮᱡ-᱓ [[ᱵᱽᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱢᱚᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news|title=Hina Khan Gets Diagnosed With Stage Three Of Breast Cancer; Says, "My Treatment Has Already Begun And I'm Ready To Do Everything Necessary"|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-gets-diagnosed-with-stage-three-of-breast-cancer-says-my-treatment-has-already-begun-and-im-ready-to-do-everything-necessary/articleshow/111334190.cms|access-date=2024-06-28|website=The Times of India|date=28 June 2024 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hina Khan diagnosed with stage 3 breast cancer: I am determined to overcome this disease|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/hina-khan-diagnosed-with-breast-cancer-i-am-strong-and-determined-to-overcome-this-disease-101719557915203-amp.html|access-date=2024-06-28|website=The Hindustan Times|language=en}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 0r7i0kvgovqyxkwueaqksxf3s02wngd ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ 0 26752 200092 144625 2026-11-08T12:31:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ |native_name = |image = Somy Ali in London.png |caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱞᱤ |birth_place = [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]], ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ |birth_date = {{Birth date and age|df=y|1976|03|25}} |occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ<ref>Rachana Srivastava [https://timesofindia.indiatimes.com/No-More-Tears-An-NGO-to-Help-the-Abused/articleshow/7600480.cms 'No More Tears'- An NGO to Help the Abused] The Times of India (01 March 2011)</ref> |nationality = {{plainlist| *ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ *ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ (ᱢᱟᱲᱟᱝ)}} |education = {{plainlist| *ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱚᱴ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱵᱨᱚᱰᱠᱚᱥᱴᱤᱝ *[[ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ)}} |alma_mater = {{plainlist| *[[ᱱᱳᱵᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱸᱥ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.]]) *[[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ]] ([[ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ.ᱮ.]])}} |partner = [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] (᱑᱙᱙᱓–᱑᱙᱙᱙)<ref>{{cite web | url=https://www.freepressjournal.in/amp/entertainment/revealed-what-did-somy-ali-learn-from-salman-khan | title=Revealed! What did Somy Ali learn from Salman Khan? }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-somy-ali-opens-up-on-ex-beau-salman-khan-says-it-is-healthier-for-me-to-not-be-in-touch-with-him-2901247|title=Somy Ali opens up on ex-beau Salman Khan, says 'it is healthier for me to not be in touch with him'|website=DNA India|accessdate=26 November 2022}}</ref> |party = ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱴᱤᱠ<ref>{{Cite web|url=https://voterrecords.com/voter/6578549/somy-ali|title=Somy Ali from Miami, Florida &#124; VoterRecords.com|website=voterrecords.com|accessdate=26 November 2022}}</ref> }} '''ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: سومی علی; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱖)<ref name=ht1>Singh, Prashant (30 April 2012) [https://web.archive.org/web/20120502090311/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-helps-Somy-Ali-s-charity-foundation/Article1-848302.aspx Salman helps Somy Ali's charity foundation]. ''Hindustan Times''</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-interview-somy-ali-i-was-always-a-misfit-in-the-film-industry/articleshow/80738962.cms |title=EXCLUSIVE INTERVIEW: Somy Ali: I was always a misfit in the film industry |website=[[The Times of India]]|last1=Rege |first1=Harshada }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nmtproject.org |title=No More Tears Project &#124; We're working every day to assist victims of domestic violence and human trafficking |publisher=Nmtproject.org |access-date=4 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005070012/http://www.nomoretearsusa.org/ |archive-date=5 October 2011 |df=dmy-all}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱱᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="aventuramagazine.com">{{cite web | url=https://aventuramagazine.com/somy-ali-is-a-one-woman-army/ | title=Somy Ali is a One-Woman Army | date=26 January 2019 }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱢᱤᱱᱤ ᱤᱨᱟᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.somyali.com/biography | title=Somy Ali :: Biography | access-date=18 June 2022 | archive-date=3 April 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112539/https://www.somyali.com/biography | url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱕ ᱟᱨ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.peepingmoon.com/exclusive-news/news/53991/PeepingMoon-Exclusive-I-was-sexually-abused-at-the-age-of-and-was-raped-at-Somy-Ali.html|title=PeepingMoon Exclusive: I was sexually abused at the age of 5 and 9; was raped at 14 - Somy Ali|website=peepingmoon.com/|accessdate=26 November 2022}}</ref><ref name="aventuramagazine.com"/> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/><ref>{{cite web | url=https://www.azureazure.com/philanthropy/somy-ali-empowering-victims-abuse/ | title=Somy Ali: Empowering Victims of Abuse | date=2 November 2017 }}</ref> ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱨᱚᱥ, ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ, [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=ht1/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱴᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Sallu-s-ex-Somy-Ali-finally-speaks-up/Article1-680772.aspx|title=Sallu's ex Somy Ali finally speaks up|date=4 April 2011|website=[[Hindustan Times]]|access-date=27 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711153652/http://www.hindustantimes.com/Sallu-s-ex-Somy-Ali-finally-speaks-up/Article1-680772.aspx|archive-date=11 July 2011|df=dmy-all}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ GED ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱵᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱷᱟ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱴᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱟᱴ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱠᱚᱥᱴᱤᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bio">{{cite web|url = http://www.somyali.com/biography|title = Journalist and Model – Official Website|publisher = Somy Ali|date = |access-date = 4 October 2011|archive-date = 14 June 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140614154929/http://somyali.com/biography|url-status = dead}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱤᱭᱟ ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ, ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱛᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱥᱳ-ᱢᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱛᱤᱨᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.robbscelebrityoopsfree.com/somy-ali-helps-domestic-violence-victims.html |title=Somy Ali helps domestic violence victims – Robbs Celebrity OOPs Free Celebrity News |publisher=Robbscelebrityoopsfree.com |date=28 September 2010 |access-date=4 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425044357/http://www.robbscelebrityoopsfree.com/somy-ali-helps-domestic-violence-victims.html |archive-date=25 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱦᱮᱢᱥᱴᱚᱱ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱮᱪ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ. ᱵᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱟ ᱰᱮᱞᱤ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱷ "ᱮ ᱯᱨᱚᱠᱞᱮᱢᱮᱥᱚᱱ" ᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱳᱵᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |last=Landry |first=Julie |url=http://www.miamiherald.com/2011/05/15/2226069/somy-ali-honored-for-helping-immigrant.html |date=15 May 2011 |title=Somy Ali honored for helping immigrant women – Plantation |work=Miami Herald |access-date=4 October 2011 |archive-date=13 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813210345/https://www.miamiherald.com/2011/05/15/2226069/somy-ali-honored-for-helping-immigrant.html |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱚᱨᱤ+ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱚᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ'' ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.distractify.com/p/somy-ali-fight-or-flight-discovery | title=Somy Ali Illustrates the Horrors of Sex Trafficking and Abuse in 'Fight or Flight' (EXCLUSIVE) | date=17 March 2022 }}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== * ''[[ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱚᱵᱽᱛᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱙᱓) ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱸᱛ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱭᱟᱨ ᱜᱟᱫᱽᱫᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱥᱟᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱴᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚᱣᱱ?]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱣᱳ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸ (᱑᱙᱙᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱣᱳ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱥᱚᱱᱩ ᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱱᱫᱳᱞᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱱᱫᱳᱞᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱙᱕) ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ (᱑᱙᱙᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ]]'' (᱑᱙᱙᱖) ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱪᱩᱯ]]'' (᱑᱙᱙᱗) ᱟᱥᱟ ᱱᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ'' ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱨᱤ + ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢ (ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) ᱨᱮ ''ᱦᱮᱨᱥᱮᱞᱯᱷ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Official website|https://www.somyali.com/}} *{{IMDb name|id=0019500|name=ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱞᱤ, ᱥᱳᱢᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] gzmpr7oattbnjo0pteg7zvrmeuhy2pb 200093 200092 2026-11-08T12:32:01Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ |native_name = |image = Somy Ali in London.png |caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱞᱤ |birth_place = [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]], ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ |birth_date = {{Birth date and age|df=y|1976|03|25}} |occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ<ref>Rachana Srivastava [https://timesofindia.indiatimes.com/No-More-Tears-An-NGO-to-Help-the-Abused/articleshow/7600480.cms 'No More Tears'- An NGO to Help the Abused] The Times of India (01 March 2011)</ref> |nationality = {{plainlist| *ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ *ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ (ᱢᱟᱲᱟᱝ)}} |education = {{plainlist| *ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱚᱴ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱵᱨᱚᱰᱠᱚᱥᱴᱤᱝ *[[ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ)}} |alma_mater = {{plainlist| *[[ᱱᱳᱵᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱸᱥ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.]]) *[[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ]] ([[ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ|ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ.ᱮ.]])}} |partner = [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] (᱑᱙᱙᱓–᱑᱙᱙᱙)<ref>{{cite web | url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/revealed-what-did-somy-ali-learn-from-salman-khan | title=Revealed! What did Somy Ali learn from Salman Khan? }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-somy-ali-opens-up-on-ex-beau-salman-khan-says-it-is-healthier-for-me-to-not-be-in-touch-with-him-2901247|title=Somy Ali opens up on ex-beau Salman Khan, says 'it is healthier for me to not be in touch with him'|website=DNA India|accessdate=26 November 2022}}</ref> |party = ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱴᱤᱠ<ref>{{Cite web|url=https://voterrecords.com/voter/6578549/somy-ali|title=Somy Ali from Miami, Florida &#124; VoterRecords.com|website=voterrecords.com|accessdate=26 November 2022}}</ref> }} '''ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: سومی علی; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱖)<ref name=ht1>Singh, Prashant (30 April 2012) [https://web.archive.org/web/20120502090311/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-helps-Somy-Ali-s-charity-foundation/Article1-848302.aspx Salman helps Somy Ali's charity foundation]. ''Hindustan Times''</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-interview-somy-ali-i-was-always-a-misfit-in-the-film-industry/articleshow/80738962.cms |title=EXCLUSIVE INTERVIEW: Somy Ali: I was always a misfit in the film industry |website=[[The Times of India]]|last1=Rege |first1=Harshada }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱞᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nmtproject.org |title=No More Tears Project &#124; We're working every day to assist victims of domestic violence and human trafficking |publisher=Nmtproject.org |access-date=4 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005070012/http://www.nomoretearsusa.org/ |archive-date=5 October 2011 |df=dmy-all}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱱᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="aventuramagazine.com">{{cite web | url=https://aventuramagazine.com/somy-ali-is-a-one-woman-army/ | title=Somy Ali is a One-Woman Army | date=26 January 2019 }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱢᱤᱱᱤ ᱤᱨᱟᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ, ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.somyali.com/biography | title=Somy Ali :: Biography | access-date=18 June 2022 | archive-date=3 April 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112539/https://www.somyali.com/biography | url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱕ ᱟᱨ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.peepingmoon.com/exclusive-news/news/53991/PeepingMoon-Exclusive-I-was-sexually-abused-at-the-age-of-and-was-raped-at-Somy-Ali.html|title=PeepingMoon Exclusive: I was sexually abused at the age of 5 and 9; was raped at 14 - Somy Ali|website=peepingmoon.com/|accessdate=26 November 2022}}</ref><ref name="aventuramagazine.com"/> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/><ref>{{cite web | url=https://www.azureazure.com/philanthropy/somy-ali-empowering-victims-abuse/ | title=Somy Ali: Empowering Victims of Abuse | date=2 November 2017 }}</ref> ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱨᱚᱥ, ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ, [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=ht1/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱴᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Sallu-s-ex-Somy-Ali-finally-speaks-up/Article1-680772.aspx|title=Sallu's ex Somy Ali finally speaks up|date=4 April 2011|website=[[Hindustan Times]]|access-date=27 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711153652/http://www.hindustantimes.com/Sallu-s-ex-Somy-Ali-finally-speaks-up/Article1-680772.aspx|archive-date=11 July 2011|df=dmy-all}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ GED ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱵᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱷᱟ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="aventuramagazine.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱢᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱴᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱟᱴ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱠᱚᱥᱴᱤᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bio">{{cite web|url = http://www.somyali.com/biography|title = Journalist and Model – Official Website|publisher = Somy Ali|date = |access-date = 4 October 2011|archive-date = 14 June 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140614154929/http://somyali.com/biography|url-status = dead}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱤᱭᱟ ᱠᱷᱟᱞᱤᱫᱽ, ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱛᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱥᱳ-ᱢᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱛᱤᱨᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.robbscelebrityoopsfree.com/somy-ali-helps-domestic-violence-victims.html |title=Somy Ali helps domestic violence victims – Robbs Celebrity OOPs Free Celebrity News |publisher=Robbscelebrityoopsfree.com |date=28 September 2010 |access-date=4 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425044357/http://www.robbscelebrityoopsfree.com/somy-ali-helps-domestic-violence-victims.html |archive-date=25 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱦᱮᱢᱥᱴᱚᱱ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱮᱪ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ. ᱵᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱟ ᱰᱮᱞᱤ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱵᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱷ "ᱮ ᱯᱨᱚᱠᱞᱮᱢᱮᱥᱚᱱ" ᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱳᱵᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |last=Landry |first=Julie |url=http://www.miamiherald.com/2011/05/15/2226069/somy-ali-honored-for-helping-immigrant.html |date=15 May 2011 |title=Somy Ali honored for helping immigrant women – Plantation |work=Miami Herald |access-date=4 October 2011 |archive-date=13 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813210345/https://www.miamiherald.com/2011/05/15/2226069/somy-ali-honored-for-helping-immigrant.html |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳ ᱢᱳᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨᱥ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱚᱨᱤ+ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱚᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ'' ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.distractify.com/p/somy-ali-fight-or-flight-discovery | title=Somy Ali Illustrates the Horrors of Sex Trafficking and Abuse in 'Fight or Flight' (EXCLUSIVE) | date=17 March 2022 }}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== * ''[[ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱚᱵᱽᱛᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱙᱓) ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱸᱛ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱭᱟᱨ ᱜᱟᱫᱽᱫᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱥᱟᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱴᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚᱣᱱ?]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱣᱳ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸ (᱑᱙᱙᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱣᱳ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸ]]'' (᱑᱙᱙᱔) ᱥᱚᱱᱩ ᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱟᱱᱫᱳᱞᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱱᱫᱳᱞᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱙᱕) ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ (᱑᱙᱙᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ]]'' (᱑᱙᱙᱖) ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ''[[ᱪᱩᱯ]]'' (᱑᱙᱙᱗) ᱟᱥᱟ ᱱᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ'' ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱨᱤ + ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢ (ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ) ᱨᱮ ''ᱦᱮᱨᱥᱮᱞᱯᱷ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Official website|https://www.somyali.com/}} *{{IMDb name|id=0019500|name=ᱥᱳᱢᱤ ᱟᱞᱤ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱞᱤ, ᱥᱳᱢᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] tquw9dnwupwci7bvab8gemus9rmb3av ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ 0 26762 200403 175553 2026-11-08T19:09:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200403 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ | image = Nidhhi Agerwal at the Daniel Wellingston store launch.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ | birthname = | birth_date = ᱑᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱒/᱑᱙᱙᱓ | birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = ᱠᱨᱟᱭᱤᱥᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}} | yearsactive = ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ }} '''ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱥ ᱫᱤᱵᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ'' (᱒᱐᱑᱗) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle">{{Cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/150816/tiger-shroffs-heroine-for-munna-michael-has-been-confirmed.html |title=Confirmed! Tiger Shroff to romance Nidhhi Agerwal in Munna Michael |date=15 August 2016 |work=[[Deccan Chronicle]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801180739/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/150816/tiger-shroffs-heroine-for-munna-michael-has-been-confirmed.html |archive-date=1 August 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/entertainment/munna-michael-starring-tiger-shroff-nawazuddin-siddiqui-to-release-on-21-july-3396758.html |title=Munna Michael starring Tiger Shroff, Nawazuddin Siddiqui to release on 21 July |date=21 April 2017 |work=[[Firstpost]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503230713/http://www.firstpost.com/entertainment/munna-michael-starring-tiger-shroff-nawazuddin-siddiqui-to-release-on-21-july-3396758.html |archive-date=3 May 2017 |url-status=live}}</ref> ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱵᱽᱭᱚᱥᱚᱪᱤ'' (᱒᱐᱑᱘) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱤᱥᱣᱚᱨᱚᱱ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱞ ᱰᱮᱵᱩᱴ - ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱭᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ'' (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ ''ᱠᱚᱞᱚᱜᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱵᱚᱱ'' (᱒᱐᱒᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="budding star">{{cite news |date=8 November 2017 |title=Nidhhi Agerwal: Steamy pictures of the budding star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-feature/nidhhi-agerwal-steamy-pictures-of-the-budding-star/beauty-in-blue/photostory/61560747.cms |newspaper=The Times of India |access-date=25 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927115909/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-feature/nidhhi-agerwal-steamy-pictures-of-the-budding-star/beauty-in-blue/photostory/61560747.cms |archive-date=27 September 2018 |url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱢᱟᱨᱣᱟᱰᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |first=Elina Priyadarshini |last=Nayak |date=16 November 2017 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nidhhi-agerwal-i-am-a-tollywood-buff-who-grew-up-watching-telugu-films-dubbed-in-hindi/articleshow/61660243.cms |title=Nidhhi Agerwal: I am a Tollywood buff who grew up watching Telugu films dubbed in Hindi |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518121503/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nidhhi-agerwal-i-am-a-tollywood-buff-who-grew-up-watching-telugu-films-dubbed-in-hindi/articleshow/61660243.cms |archive-date=18 May 2019 |work=The Times of India |access-date=24 April 2019}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒<ref>{{cite web|date=18 August 2021|title=Nidhhi Agerwal spends time in an old-age home on her birthday|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nidhhi-agerwal-spends-time-in-an-old-age-home-on-her-birthday/articleshow/85424453.cms|website=The Times of India}}</ref><ref name="deccanchronicle" /> ᱥᱮ ᱑᱙᱙᱓ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=28 May 2018|title=A stunning affair of mesh and sheer – Nidhhi Agerwal reveals it all at the GQ Best Dressed 2018 party!|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/stunning-affair-mesh-sheer-nidhhi-agerwal-reveals-gq-best-dressed-2018-party/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530093408/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/stunning-affair-mesh-sheer-nidhhi-agerwal-reveals-gq-best-dressed-2018-party/|url-status=dead|archive-date=30 May 2018|website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 January 2020|title=Video Alert! Nidhhi Agerwal welcomes 2020 by gifting herself a swanky car|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/video-alert-nidhhi-agerwal-welcomes-2020-by-gifting-herself-a-swanky-car/articleshow/73124973.cms|access-date=16 February 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱵᱤᱫᱫᱟᱯᱤᱴᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱥᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/miss-diva-contestants/2014/Nidhhi-Agerwal/profile/42481675.cms |title=Nidhhi Agerwal |website=[[Times Internet|The Times of India]] |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606132701/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-diva/miss-diva-contestants/2014/Nidhhi-Agerwal/profile/42481675.cms |archive-date=6 June 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://beautypageants.indiatimes.com/Tiger-Shroff-to-romance-Nidhhi-Agerwal-in-Munna-Michael/eventshow/53797004.cms |title=Tiger Shroff to romance Nidhhi Agerwal in Munna Michael |date=21 August 2016 |work=[[Times Internet|The Times of India]] |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902030831/http://beautypageants.indiatimes.com/Tiger-Shroff-to-romance-Nidhhi-Agerwal-in-Munna-Michael/eventshow/53797004.cms |archive-date=2 September 2017 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱮᱴ, ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱰᱟᱸᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://beautypageants.indiatimes.com/I-always-wanted-to-be-an-actor-Nidhhi-Agerwal/I-always-wanted-to-be-an-actor-Nidhhi-Agerwal/eventshow/54998665.cms |title=I always wanted to be an actor - Nidhhi Agerwal |date=22 October 2016 |work=[[Times Internet|The Times of India]] |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902032343/http://beautypageants.indiatimes.com/I-always-wanted-to-be-an-actor-Nidhhi-Agerwal/I-always-wanted-to-be-an-actor-Nidhhi-Agerwal/eventshow/54998665.cms |archive-date=2 September 2017 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱤᱡᱽ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱞᱟᱜᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱚᱭᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱴᱟᱞᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Lakshmi|first=V|date=6 November 2020|title=Nidhhi Agerwal start shooting for Udhayanidhi Stalin's film with Magizh Thirumeni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nidhhi-agerwal-to-join-udhayanidhi-stalins-film-from-next-week/articleshow/79084009.cms|work=The Times of India|access-date=2 May 2022}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱵᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱥᱨᱚᱯᱷ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ''ᱱᱳ-ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱠᱞᱟᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱚᱞ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/tiger-shroffs-munna-michael-co-star-niddhi-agerwal-made-to-sign-no-dating-clause-1470855 |title=Tiger Shroff's Munna Michael Co-Star Niddhi Agerwal Made To Sign No Dating Clause! |date=6 October 2016 |publisher=[[NDTV]] |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521054334/http://movies.ndtv.com/bollywood/tiger-shroffs-munna-michael-co-star-niddhi-agerwal-made-to-sign-no-dating-clause-1470855 |archive-date=21 May 2017 |url-status=live}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Actress-Nidhhi-Agerwal-okay-with-no-dating-clause/articleshow/54733603.cms |title=Actress Nidhhi Agerwal okay with no dating clause |date=29 January 2017 |work=[[Times Internet|The Times of India]] |access-date=17 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131234842/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Actress-Nidhhi-Agerwal-okay-with-no-dating-clause/articleshow/54733603.cms |archive-date=31 January 2017 |url-status=live}}</ref> ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱮᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱣᱤᱣᱚᱥᱟᱪᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=May 2023}} ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱟᱠᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱤᱥᱴᱚᱨ ᱢᱚᱡᱽᱱᱩ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Nadadhur |first1=Srivathsan |title=Mr Majnu Review {3/5}: Akhil comes into his own as an actor and steals the show as the casanova who goes through a heartbreak |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/mr-majnu/movie-review/67685347.cms |access-date=2 May 2022 |work=The Times of India |date=25 January 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱯᱳᱛᱷᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱟᱭᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="100days">{{Cite news|title=iSmart Shankar completes 100 days; Ram, Puri and Charmme reminisce the success|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/ismart-shankar-completes-100-days-ram-puri-and-charmme-reminisce-the-success/articleshow/71754273.cms|access-date=11 June 2020|work=The Times of India|date=25 October 2019}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ''ᱚᱱᱩᱝᱞᱤᱪ ᱨᱤᱝ ᱫᱟᱞ ᱫᱮ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱳᱴᱤᱠᱟ ᱴᱟᱝᱜᱨᱤ ᱟᱨ ''ᱟ.ᱟ.ᱦᱳ! ᱢᱤᱛᱨᱟᱱ ᱫᱤ ᱭᱮᱥ ᱦᱟᱭ'' ᱵᱚᱫᱽᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱾ [[File:Nidhhi Agerwal graces the red carpet of Zee Cine Awards 2018 (07).jpg|thumb|ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ]] ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱥᱣᱚᱨᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱚᱢᱵᱚᱨᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/eeswaran/eeswaran-box-office-jan-17.html|title=Eeswaran box office collection|date=18 January 2021|work=Behindwoods|access-date=2 May 2022}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱢ ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Bhoomi trailer: Jayam Ravi starrer social thriller looks compelling |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/bhoomi-trailer-jayam-ravi-starrer-social-thriller-looks-compelling-7120930/ |access-date=2 May 2022 |work=The Indian Express |date=27 December 2020 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱛᱟᱯᱷ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ''ᱥᱟᱛᱷ ᱠᱭᱟ ᱱᱤᱢᱵᱷᱟᱣᱚᱜᱮ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱠᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱩ ᱥᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱳᱫᱤᱛ ᱟᱥᱳᱠ ᱜᱚᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱦᱤᱨᱳ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=15 January 2022|title=Hero Movie Review: A reasonably enjoyable madcap comedy that comes with a twist|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/hero-movie-review-reasonably-enjoyable-madcap-comedy-comes-twist-995291|access-date=2 May 2022|website=Pinkvilla|archive-date=15 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115151806/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/hero-movie-review-reasonably-enjoyable-madcap-comedy-comes-twist-995291|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱠᱨᱤᱥ ᱡᱚᱜᱚᱨᱞᱟᱢᱩᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱦᱚᱨᱤ ᱦᱚᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱢᱟᱞᱞᱩ,'' ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱚᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="iebudget">{{cite news |title=Hari Hara Veeramallu: Nidhhi Agerwal becomes Panchami for Pawan Kalyan-starrer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/hari-hara-veeramallu-nidhhi-agerwal-becomes-panchami-for-pawan-kalyan-starrer-7457983/ |access-date=2 May 2022 |work=The Indian Express |date=17 August 2021 |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ== ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ,<ref>{{cite news |title=Gosh! these divas are oh so oomph |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/gosh-these-divas-are-oh-so-oomph/articleshow/74655536.cms |access-date=2 May 2022 |work=The Times of India |date=17 March 2020 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Hyderabad Times Most Desirable Women 2020: Behold, the divas who ooze desirability|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/hyderabad-times-most-desirable-women-2020-behold-the-divas-who-ooze-desirability/articleshow/83175421.cms|access-date=2 May 2022|work=The Times of India|date=3 June 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱱᱰᱚᱨᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱱᱮᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱚᱨᱥᱮᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Jeyya|first=Siby|date=8 February 2019|url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/287546/Nidhi-Agarwal-will-never-endorse-That-|title=Nidhi Agarwal will never endorse fairness cream; rejects an offer|work=India Herald|access-date=2 May 2022}}</ref> ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱡᱩᱣᱮᱞᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Katrina Kaif shares behind-the-scenes pictures from jewellery ad shoot with Regina Cassandra, Nidhhi Agerwal, Manju Warrier and Reba Monica John|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/katrina-kaif-shares-behind-the-scenes-pictures-from-jewellery-ad-shoot-with-regina-cassandra-nidhhi-agerwal-manju-warrier-and-reba-john/|access-date=2 May 2022|work=Bollywood Hungama|date=18 April 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱱᱤᱫᱷᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] 867iskggpfqiqmaawx6qq0u52vxhrp1 ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ 0 26784 200096 144914 2026-11-08T12:33:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200096 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | image = Sonam Bajwa snapped on the sets of The Kapil Sharma Show (Cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | birth_name = ᱥᱳᱱᱟᱢᱯᱨᱤᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | birth_date = {{birth date and age|1989|8|16|df=y}} | birth_place = [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]), ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma mater = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = {{hlist|Actress}} | years_active = ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | height = ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱗ ᱤᱸᱪ }} '''ᱥᱳᱱᱟᱢᱯᱨᱤᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱙), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ''ᱠᱟᱯᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Vashist |first=Neha |date=13 August 2021 |title=Sonam Bajwa: 5 characters that prove she is the most versatile actress in Pollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwa-5-characters-that-prove-she-is-the-most-versatile-actress-in-pollywood/photostory/85294787.cms |access-date=11 January 2022 |work=The Times of India |language=en |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302171039/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwa-5-characters-that-prove-she-is-the-most-versatile-actress-in-pollywood/photostory/85294787.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa's all black look gets the netizens hooked |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwas-all-black-look-gets-the-netizens-hooked/articleshow/87664669.cms |access-date=11 January 2022 |work=The Times of India |date=12 November 2021 |archive-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111180355/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwas-all-black-look-gets-the-netizens-hooked/articleshow/87664669.cms |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ'' ᱑᱙᱘᱔ (᱒᱐᱑᱔), ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱤ ᱒'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱮ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱠᱟᱭᱨᱤ ᱚᱱ ᱡᱟᱴᱴᱟ'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱜᱩᱰᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'' (᱒᱐᱑᱙), ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ ''ᱦᱚᱱᱥᱞᱟ ᱨᱟᱠᱷ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱛᱟᱫᱚᱠᱩᱸᱫᱚᱢ ᱨᱟ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="model">{{cite news |title=Punjabi model turns Tamil bride |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Punjabi-Model-Turns-Tamil-Bride/article2540747.ece |newspaper=[[The New Indian Express]] |author=Rinku Gupta |date=26 November 2014 |access-date=22 December 2018 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511054650/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Punjabi-Model-Turns-Tamil-Bride/article2540747.ece |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱮ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ|ᱱᱟᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Sonam's dreams come true |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Sonam%E2%80%99s-Dreams-Come-True/article2540756.ece |newspaper=[[The New Indian Express]] |author=Rinku Gupta |date=26 November 2014 |access-date=22 December 2018 |archive-date=7 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507204639/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Sonam%E2%80%99s-Dreams-Come-True/article2540756.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.du.ac.in/index.php?id=10 |title=About Us |publisher=Du.ac.in |date=26 February 2011 |access-date=18 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516193256/http://www.du.ac.in/index.php?id=10 |archive-date=16 May 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://m.beautypageants.in/Contestants/Miss-India-2012/photolist/11777780.cms |title=Femina Miss India 2012 Contestants |access-date=22 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027164718/https://m.beautypageants.in/Contestants/Miss-India-2012/photolist/11777780.cms |archive-date=27 October 2015 |work=E Times - Beauty Pageants}}</ref> ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="model"/><ref name="BeautyPageant">{{cite web |url=http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=17 |title=Sonampreet Bajwa Profile |access-date=22 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027164718/http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=17 |archive-date=27 October 2015 |work=Times Internet}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱯᱤ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱡᱤ ᱵᱤ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Jazzy B with Gippy Grewal in Punjabi Film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-18/news-interviews/31764783_1_india-universe-miss-india-debut |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716051756/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-18/news-interviews/31764783_1_india-universe-miss-india-debut |url-status=dead |archive-date=16 July 2013 |newspaper=The Times of India |accessdate=18 May 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱷ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱑᱙᱘᱔'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="model"/><ref>{{cite news |title=Happy Birthday Sonam Bajwa: Her 10 Jaw-Dropping Pictures That You Shouldn't Miss |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sonam-bajwa-her-10-jaw-dropping-pictures-that-you-shouldnt-miss/ |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=16 August 2019 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221123730/https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sonam-bajwa-her-10-jaw-dropping-pictures-that-you-shouldnt-miss/ |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱭᱵᱷᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱟᱯᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Srinivasan |first1=Sudhir |title=This Kappal doesn't sink |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-this-kappal-doesnt-sink/article6725209.ece |access-date=19 February 2021 |work=The Hindu |date=25 December 2014 |language=en-IN |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113023122/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-this-kappal-doesnt-sink/article6725209.ece |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ - ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱤ ᱒'',<ref name="CIEDITOR-PRERNA 2016">{{cite web |author=CIEDITOR-PRERNA |title=Sonam Bajwa grateful to brave Diljit! |website=Canindia News |date=4 June 2016 |url=http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/ |accessdate=4 June 2016 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625043321/http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/ |url-status=live }}</ref> ᱮᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱭᱞᱫᱟᱨ'',<ref name="Punjabi Movie">{{Cite web |url=http://punjabisheaven.com/ammy-virk-sonam-bajwas-nikka-zaildar-poster/ |title=First look: Ammy and Sonam's Nikka Zaildar |last=punjabi |first=Film |website=Punjabisheaven |access-date=20 August 2016 |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817113124/http://punjabisheaven.com/ammy-virk-sonam-bajwas-nikka-zaildar-poster/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱴᱤᱥ ᱨᱟᱱᱫᱮᱵᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱳᱨᱱ ᱴᱩ ᱵᱤ ᱠᱤᱝ'' ᱟᱨ ᱥᱩᱥᱟᱱᱛ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱛᱟᱫᱩᱠᱩᱸᱫᱟᱢ ᱨᱟ'' ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/aatadukundam-raa/movie-review/53775210.cms|title=Aatadukundam Raa Movie Review {2/5}: Critic Review of Aatadukundam Raa | newspaper=The Times of India|first=Pranita|last=Jonnalagedda|date=19 August 2016|accessdate=5 May 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱨᱮ'' ᱨᱮ ᱜᱤᱯᱯᱤ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ, ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ''ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' ᱨᱮ ᱮᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.firstpost.com/entertainment/super-singh-review-round-up-diljit-dosanjh-manages-to-tickle-funny-bone-with-superhero-act-3706947.html |title=Super Singh review round up: Diljit Dosanjh manages to tickle funny bone with superhero act |work=First Post |date=17 June 2017 |accessdate=17 June 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904151145/http://www.firstpost.com/entertainment/super-singh-review-round-up-diljit-dosanjh-manages-to-tickle-funny-bone-with-superhero-act-3706947.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.santabanta.com/bollywood/122262/review-nikka-zaildar-2-is-a-delight-for-punjabi-cinema-lovers/ |title=Review: 'Nikka Zaildar 2' is a delight for Punjabi Cinema lovers! |last=BookMyShow |website=santabanta.com |language=en |access-date=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203181220/http://www.santabanta.com/bollywood/122262/review-nikka-zaildar-2-is-a-delight-for-punjabi-cinema-lovers/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱨᱤ ᱚᱱ ᱡᱚᱴᱴᱟ ᱒'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3980 |title=Carry On Jatta 2 Creates History in Punjabi Film Industry |publisher=Box Office India |access-date=11 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511045453/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3980 |url-status=live }}</ref><ref name="PTC2019">{{cite news |title=PTC Punjabi Film Awards 2019: Here's The Full List Of Nominations |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2019-heres-the-full-list-of-nominations |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=10 March 2019 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114035234/https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2019-heres-the-full-list-of-nominations/ |url-status=live}}</ref> [[File:Puaada Behind the Scenes Song Making.jpg|thumb|''ᱯᱩᱣᱟᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱢᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱱᱟᱢ ᱵᱷᱩᱞᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱩᱰᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'',<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/guddiyan-patole-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa-break-the-monday-monotony-with-the-title-track/articleshow/68043971.cms |title=Guddiyan Patole: Gurnam Bhullar and Sonam Bajwa break the Monday monotony with the title track |date=18 February 2019 |newspaper=The Times of India |language=en |access-date=8 March 2020 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511045452/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/guddiyan-patole-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa-break-the-monday-monotony-with-the-title-track/articleshow/68043971.cms |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱩᱠᱞᱟᱣᱟ'',<ref>{{Cite web |last=SNS |date=13 April 2019 |title=Muklawa trailer out: See Ammy Virk and Sonam Bajwa together once again |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/muklawa-trailer-see-ammy-virk-sonam-bajwa-together-1502745130.html |access-date=22 October 2022 |website=The Statesman |language=en-US |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022064024/https://www.thestatesman.com/entertainment/muklawa-trailer-see-ammy-virk-sonam-bajwa-together-1502745130.html |url-status=live }}</ref> ᱯᱚᱨᱢᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱤᱝᱜᱟᱢ'', ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/ardab-mutiyaran-dialogue-promo-watch-sonam-bajwa-fighting-the-evils-of-society-in-babbu-bains-style/articleshow/71629156.cms |title='Ardab Mutiyaran' dialogue promo: Watch Sonam Bajwa fighting the evils of society in Babbu Bains' style |website=The Times of India |date=17 October 2019 |access-date=11 May 2023 |archive-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107061119/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/ardab-mutiyaran-dialogue-promo-watch-sonam-bajwa-fighting-the-evils-of-society-in-babbu-bains-style/articleshow/71629156.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="PTC2020">{{cite news |title=PTC Punjabi Film Awards 2020: Here's What The Winners Have To Say |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2020-heres-what-the-winners-have-to-say/ |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=4 July 2020 |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123181433/https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2020-heres-what-the-winners-have-to-say/ |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱡᱤᱸᱫᱮ ᱢᱮᱨᱤᱭᱮ'' ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱫᱷᱚᱣᱚᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱟᱱᱥᱚᱨ ᱓ᱰᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Here's why Street Dancer 3D could not be titled ABCD3 |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/heres-why-street-dancer-3d-could-not-be-titled-abcd3-32421.html |access-date=15 February 2021 |website=filmfare.com |language=en |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023124932/https://www.filmfare.com/news/bollywood/heres-why-street-dancer-3d-could-not-be-titled-abcd3-32421.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱣᱟᱰᱟ'' ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''ᱦᱳᱱᱥᱞᱟ ᱨᱟᱠᱷ'' ᱨᱮ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/mark-the-date-ammy-virk-and-sonam-bajwa-starrer-puaada-to-release-on-good-friday-2nd-april/articleshow/81469051.cms |title=Mark The Date! Ammy Virk and Sonam Bajwa starrer 'Puaada' to release on Good Friday, 2nd April |access-date=13 March 2021 |date=12 March 2021 |website=The Times of India |archive-date=13 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313100833/https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/mark-the-date-ammy-virk-and-sonam-bajwa-starrer-puaada-to-release-on-good-friday-2nd-april/articleshow/81469051.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-shehnaaz-gill-sonam-bajwa-honsla-rakh-first-poster-7193703/ |title=Honsla Rakh: Diljit Dosanjh collaborates with Shehnaaz Gill, Sonam Bajwa in comedy caper |website=The Indian Express |access-date=2 April 2021 |date=19 February 2021 |language=en |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303030443/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-shehnaaz-gill-sonam-bajwa-honsla-rakh-first-poster-7193703/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱱᱟᱢ ᱵᱷᱩᱞᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱟᱭ ᱵᱷᱭᱟᱦ ᱱᱟᱦᱤ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟ ᱛᱮᱨᱮ ᱱᱟᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱜᱽᱜᱟ'' ᱨᱮ,<ref>{{Cite news |accessdate=24 June 2021 |title=Sher Bagga: Ammy Virk and Sonam Bajwa roped in for another Punjabi film |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/sher-bagga-ammy-virk-and-sonam-bajwa-roped-in-for-another-punjabi-film/articleshow/83802009.cms |website=The Times of India |date=24 June 2021 |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910014244/https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/sher-bagga-ammy-virk-and-sonam-bajwa-roped-in-for-another-punjabi-film/articleshow/83802009.cms |url-status=live }}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱡᱤᱸᱫᱽ ᱢᱚᱦᱤ'' ᱨᱮ<ref>{{Cite web |url=https://punjabimania.com/post/jind-mahi-sonam-bajwa-and-ajay-sarkaria-to-play-lead-in-sameer-pannus-directorial-debut |title=Jind Mahi: Sonam Bajwa and Ajay Sarkaria to play lead in Sameer Pannu's directorial debut |first=Dixit |last=Bhargav |website=Punjabimania.com |access-date=12 February 2022 |archive-date=12 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220212195007/https://punjabimania.com/post/jind-mahi-sonam-bajwa-and-ajay-sarkaria-to-play-lead-in-sameer-pannus-directorial-debut |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ''ᱠᱮᱴᱮᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060918/unpredictable-screenplay-is-kaatteri-highlight.html |title=Unpredictable screenplay is Kaatteri highlight |last=Subramanian |first=Anupama |date=6 September 2018 |website=Deccan Chronicle |access-date=12 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112095321/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060918/unpredictable-screenplay-is-kaatteri-highlight.html |url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== [[File:Sonam Bajwa.jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa to Neeru Bajwa: The richest Punjabi actresses and their net worth |url=https://www.amarujala.com/amp/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-richest-punjabi-actress-2022-know-their-net-worth-in-hindi |access-date=26 December 2022 |work=Amar Ujala |language=hindi |archive-date=10 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510180851/https://www.amarujala.com/amp/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-richest-punjabi-actress-2022-know-their-net-worth-in-hindi |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa to Surveen Chawla: Check out the list of the highest paid Punjabi actresses |url=https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/bollywood-sonam-bajwa-to-surveen-chawla-highest-paid-punjabi-actress-know-net-worth-5676939.html |access-date=31 March 2023 |work=News18 India |language=hindi |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328022332/https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/bollywood-sonam-bajwa-to-surveen-chawla-highest-paid-punjabi-actress-know-net-worth-5676939.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Hawt Punjabi Kudi Sonam Bajwa |url=https://m.rediff.com/amp/getahead/report/hawt-punjabi-kudi-sonam-bajwa/20230504.htm |access-date=10 May 2023 |work=Rediff.com |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://m.rediff.com/amp/getahead/report/hawt-punjabi-kudi-sonam-bajwa/20230504.htm |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Sexy Siren Sonam Bajwa! |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/lifestyle/sexy-siren-sonam-bajwa-35756-10-05-2023 |access-date=11 May 2023 |work=India Today |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://www.indiatoday.in/visualstories/lifestyle/sexy-siren-sonam-bajwa-35756-10-05-2023 |url-status=live}}</ref> ''ᱜᱩᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Punjabi star Sonam Bajwa talks about pay parity in the industry |url=https://zeenews.india.com/people/punjabi-star-sonam-bajwa-talks-pay-parity-2222208.html/amp |access-date=28 December 2020 |work=Zee News |agency=Indo-Asian News Service |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725160858/https://zeenews.india.com/people/punjabi-star-sonam-bajwa-talks-pay-parity-2222208.html/amp |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱑᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱥᱴ ᱰᱤᱡᱟᱭᱨᱮᱵᱚᱞ ᱣᱟᱢᱮᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Chandigarh Most Desirable Women |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/times-poll-2017/chandigarh-times-most-desirable-women |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/times-poll-2017/chandigarh-times-most-desirable-women |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Chandigarh Times Most Desirable Woman 2017: Sonam Bajwa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2017-sonam-bajwa/articleshow/63627615.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |date=5 April 2018 |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104031/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2017-sonam-bajwa/articleshow/63627615.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |first=Jaspreet |last=Nijher |date=4 March 2020 |title=Sonam Bajwa is Chandigarh Times Most Desirable Woman 2019 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/sonam-bajwa-is-chandigarh-times-most-desirable-woman-2019/articleshow/74479901.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=11 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200911180013/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/sonam-bajwa-is-chandigarh-times-most-desirable-woman-2019/articleshow/74479901.cms |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |first=Jaspreet |last=Nijher |date=5 February 2019 |title=Chandigarh Times most desirable woman 2018: Meenakshi Chaudhary |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2018-meenakshi-chaudhary/articleshow/67848604.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806134433/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2018-meenakshi-chaudhary/articleshow/67848604.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hotties who rule Punjab as Chandigarh Times Most Desirable Women 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |date=3 June 2021 |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806095011/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms |url-status=live}}</ref> ᱛᱚᱵᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ, "ᱤᱧ ᱡᱤᱥᱩ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱾"<ref>{{Cite tweet |user=bajwasonam |number=945723893620211715 |title=I follow JESUS but I am not a religious Christian. I aim to have a relationship with him not religion |date=Dec 27, 2017 |access-date=Dec 28, 2023}}</ref><ref name="SportsGrail">{{Cite web |title=What is the religion of actress Sonam Bajwa and is she a Sikh or Christian |url=https://thesportsgrail.com/what-is-the-religion-of-actress-sonam-bajwa-and-is-she-a-sikh-or-christian/ |website=The SportsGrail |date=17 September 2023 |access-date=19 December 2023}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{Instagram|ᱥᱳᱱᱟᱢᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{IMDb name|᱖᱐᱔᱐᱙᱘᱗}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ, ᱥᱳᱱᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] 2bps2nnd7eovq10fhbs6j9dm8zn79ib 200097 200096 2026-11-08T12:33:49Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200097 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | image = Sonam Bajwa snapped on the sets of The Kapil Sharma Show (Cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | birth_name = ᱥᱳᱱᱟᱢᱯᱨᱤᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ | birth_date = {{birth date and age|1989|8|16|df=y}} | birth_place = [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]), ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma mater = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = {{hlist|Actress}} | years_active = ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | height = ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱗ ᱤᱸᱪ }} '''ᱥᱳᱱᱟᱢᱯᱨᱤᱛ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱙), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ''ᱠᱟᱯᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Vashist |first=Neha |date=13 August 2021 |title=Sonam Bajwa: 5 characters that prove she is the most versatile actress in Pollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwa-5-characters-that-prove-she-is-the-most-versatile-actress-in-pollywood/photostory/85294787.cms |access-date=11 January 2022 |work=The Times of India |language=en |archive-date=2 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302171039/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwa-5-characters-that-prove-she-is-the-most-versatile-actress-in-pollywood/photostory/85294787.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa's all black look gets the netizens hooked |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwas-all-black-look-gets-the-netizens-hooked/articleshow/87664669.cms |access-date=11 January 2022 |work=The Times of India |date=12 November 2021 |archive-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111180355/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/sonam-bajwas-all-black-look-gets-the-netizens-hooked/articleshow/87664669.cms |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ'' ᱑᱙᱘᱔ (᱒᱐᱑᱔), ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱤ ᱒'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱮ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱠᱟᱭᱨᱤ ᱚᱱ ᱡᱟᱴᱴᱟ'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱜᱩᱰᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'' (᱒᱐᱑᱙), ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ ''ᱦᱚᱱᱥᱞᱟ ᱨᱟᱠᱷ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱟᱛᱟᱫᱚᱠᱩᱸᱫᱚᱢ ᱨᱟ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="model">{{cite news |title=Punjabi model turns Tamil bride |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Punjabi-Model-Turns-Tamil-Bride/article2540747.ece |newspaper=[[The New Indian Express]] |author=Rinku Gupta |date=26 November 2014 |access-date=22 December 2018 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511054650/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Punjabi-Model-Turns-Tamil-Bride/article2540747.ece |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱮ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ|ᱱᱟᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Sonam's dreams come true |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Sonam%E2%80%99s-Dreams-Come-True/article2540756.ece |newspaper=[[The New Indian Express]] |author=Rinku Gupta |date=26 November 2014 |access-date=22 December 2018 |archive-date=7 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507204639/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/26/Sonam%E2%80%99s-Dreams-Come-True/article2540756.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.du.ac.in/index.php?id=10 |title=About Us |publisher=Du.ac.in |date=26 February 2011 |access-date=18 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516193256/http://www.du.ac.in/index.php?id=10 |archive-date=16 May 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://m.beautypageants.in/Contestants/Miss-India-2012/photolist/11777780.cms |title=Femina Miss India 2012 Contestants |access-date=22 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027164718/https://m.beautypageants.in/Contestants/Miss-India-2012/photolist/11777780.cms |archive-date=27 October 2015 |work=E Times - Beauty Pageants}}</ref> ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱭ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="model"/><ref name="BeautyPageant">{{cite web |url=http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=17 |title=Sonampreet Bajwa Profile |access-date=22 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027164718/http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=17 |archive-date=27 October 2015 |work=Times Internet}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱯᱤ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱡᱤ ᱵᱤ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Jazzy B with Gippy Grewal in Punjabi Film |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-18/news-interviews/31764783_1_india-universe-miss-india-debut |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716051756/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-18/news-interviews/31764783_1_india-universe-miss-india-debut |url-status=dead |archive-date=16 July 2013 |newspaper=The Times of India |accessdate=18 May 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱷ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱑᱙᱘᱔'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="model"/><ref>{{cite news |title=Happy Birthday Sonam Bajwa: Her 10 Jaw-Dropping Pictures That You Shouldn't Miss |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sonam-bajwa-her-10-jaw-dropping-pictures-that-you-shouldnt-miss/ |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=16 August 2019 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221123730/https://www.ptcpunjabi.co.in/happy-birthday-sonam-bajwa-her-10-jaw-dropping-pictures-that-you-shouldnt-miss/ |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱭᱵᱷᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱟᱯᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Srinivasan |first1=Sudhir |title=This Kappal doesn't sink |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-this-kappal-doesnt-sink/article6725209.ece |access-date=19 February 2021 |work=The Hindu |date=25 December 2014 |language=en-IN |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113023122/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-this-kappal-doesnt-sink/article6725209.ece |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ - ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱤ ᱒'',<ref name="CIEDITOR-PRERNA 2016">{{cite web |author=CIEDITOR-PRERNA |title=Sonam Bajwa grateful to brave Diljit! |website=Canindia News |date=4 June 2016 |url=http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/ |accessdate=4 June 2016 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625043321/http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/ |url-status=live }}</ref> ᱮᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱭᱞᱫᱟᱨ'',<ref name="Punjabi Movie">{{Cite web |url=http://punjabisheaven.com/ammy-virk-sonam-bajwas-nikka-zaildar-poster/ |title=First look: Ammy and Sonam's Nikka Zaildar |last=punjabi |first=Film |website=Punjabisheaven |access-date=20 August 2016 |archive-date=17 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817113124/http://punjabisheaven.com/ammy-virk-sonam-bajwas-nikka-zaildar-poster/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱴᱤᱥ ᱨᱟᱱᱫᱮᱵᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱳᱨᱱ ᱴᱩ ᱵᱤ ᱠᱤᱝ'' ᱟᱨ ᱥᱩᱥᱟᱱᱛ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱛᱟᱫᱩᱠᱩᱸᱫᱟᱢ ᱨᱟ'' ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/aatadukundam-raa/movie-review/53775210.cms|title=Aatadukundam Raa Movie Review {2/5}: Critic Review of Aatadukundam Raa | newspaper=The Times of India|first=Pranita|last=Jonnalagedda|date=19 August 2016|accessdate=5 May 2021}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱮ ᱵᱤᱥᱛᱨᱮ'' ᱨᱮ ᱜᱤᱯᱯᱤ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ, ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ''ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱥᱤᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''ᱱᱤᱠᱠᱟ ᱡᱮᱞᱫᱟᱨ ᱒'' ᱨᱮ ᱮᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.firstpost.com/entertainment/super-singh-review-round-up-diljit-dosanjh-manages-to-tickle-funny-bone-with-superhero-act-3706947.html |title=Super Singh review round up: Diljit Dosanjh manages to tickle funny bone with superhero act |work=First Post |date=17 June 2017 |accessdate=17 June 2017 |archive-date=4 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904151145/http://www.firstpost.com/entertainment/super-singh-review-round-up-diljit-dosanjh-manages-to-tickle-funny-bone-with-superhero-act-3706947.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.santabanta.com/bollywood/122262/review-nikka-zaildar-2-is-a-delight-for-punjabi-cinema-lovers/ |title=Review: 'Nikka Zaildar 2' is a delight for Punjabi Cinema lovers! |last=BookMyShow |website=santabanta.com |language=en |access-date=3 February 2018 |archive-date=3 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203181220/http://www.santabanta.com/bollywood/122262/review-nikka-zaildar-2-is-a-delight-for-punjabi-cinema-lovers/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱨᱤ ᱚᱱ ᱡᱚᱴᱴᱟ ᱒'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3980 |title=Carry On Jatta 2 Creates History in Punjabi Film Industry |publisher=Box Office India |access-date=11 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511045453/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3980 |url-status=live }}</ref><ref name="PTC2019">{{cite news |title=PTC Punjabi Film Awards 2019: Here's The Full List Of Nominations |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2019-heres-the-full-list-of-nominations |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=10 March 2019 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114035234/https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2019-heres-the-full-list-of-nominations/ |url-status=live}}</ref> [[File:Puaada Behind the Scenes Song Making.jpg|thumb|''ᱯᱩᱣᱟᱰᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱢᱢᱤ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱱᱟᱢ ᱵᱷᱩᱞᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱩᱰᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'',<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/guddiyan-patole-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa-break-the-monday-monotony-with-the-title-track/articleshow/68043971.cms |title=Guddiyan Patole: Gurnam Bhullar and Sonam Bajwa break the Monday monotony with the title track |date=18 February 2019 |newspaper=The Times of India |language=en |access-date=8 March 2020 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511045452/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/guddiyan-patole-gurnam-bhullar-and-sonam-bajwa-break-the-monday-monotony-with-the-title-track/articleshow/68043971.cms |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱩᱠᱞᱟᱣᱟ'',<ref>{{Cite web |last=SNS |date=13 April 2019 |title=Muklawa trailer out: See Ammy Virk and Sonam Bajwa together once again |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/muklawa-trailer-see-ammy-virk-sonam-bajwa-together-1502745130.html |access-date=22 October 2022 |website=The Statesman |language=en-US |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022064024/https://www.thestatesman.com/entertainment/muklawa-trailer-see-ammy-virk-sonam-bajwa-together-1502745130.html |url-status=live }}</ref> ᱯᱚᱨᱢᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱤᱝᱜᱟᱢ'', ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/ardab-mutiyaran-dialogue-promo-watch-sonam-bajwa-fighting-the-evils-of-society-in-babbu-bains-style/articleshow/71629156.cms |title='Ardab Mutiyaran' dialogue promo: Watch Sonam Bajwa fighting the evils of society in Babbu Bains' style |website=The Times of India |date=17 October 2019 |access-date=11 May 2023 |archive-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107061119/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/ardab-mutiyaran-dialogue-promo-watch-sonam-bajwa-fighting-the-evils-of-society-in-babbu-bains-style/articleshow/71629156.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱫᱟᱵᱽ ᱢᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱚᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="PTC2020">{{cite news |title=PTC Punjabi Film Awards 2020: Here's What The Winners Have To Say |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2020-heres-what-the-winners-have-to-say/ |access-date=19 February 2021 |work=PTC Punjabi |date=4 July 2020 |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123181433/https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2020-heres-what-the-winners-have-to-say/ |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱢᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱡᱤᱸᱫᱮ ᱢᱮᱨᱤᱭᱮ'' ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱫᱷᱚᱣᱚᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱟᱱᱥᱚᱨ ᱓ᱰᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Here's why Street Dancer 3D could not be titled ABCD3 |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/heres-why-street-dancer-3d-could-not-be-titled-abcd3-32421.html |access-date=15 February 2021 |website=filmfare.com |language=en |archive-date=23 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023124932/https://www.filmfare.com/news/bollywood/heres-why-street-dancer-3d-could-not-be-titled-abcd3-32421.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱣᱟᱰᱟ'' ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''ᱦᱳᱱᱥᱞᱟ ᱨᱟᱠᱷ'' ᱨᱮ ᱫᱳᱥᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/mark-the-date-ammy-virk-and-sonam-bajwa-starrer-puaada-to-release-on-good-friday-2nd-april/articleshow/81469051.cms |title=Mark The Date! Ammy Virk and Sonam Bajwa starrer 'Puaada' to release on Good Friday, 2nd April |access-date=13 March 2021 |date=12 March 2021 |website=The Times of India |archive-date=13 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210313100833/https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/mark-the-date-ammy-virk-and-sonam-bajwa-starrer-puaada-to-release-on-good-friday-2nd-april/articleshow/81469051.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-shehnaaz-gill-sonam-bajwa-honsla-rakh-first-poster-7193703/ |title=Honsla Rakh: Diljit Dosanjh collaborates with Shehnaaz Gill, Sonam Bajwa in comedy caper |website=The Indian Express |access-date=2 April 2021 |date=19 February 2021 |language=en |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303030443/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-shehnaaz-gill-sonam-bajwa-honsla-rakh-first-poster-7193703/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱱᱟᱢ ᱵᱷᱩᱞᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱟᱭ ᱵᱷᱭᱟᱦ ᱱᱟᱦᱤ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟ ᱛᱮᱨᱮ ᱱᱟᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱠ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱜᱽᱜᱟ'' ᱨᱮ,<ref>{{Cite news |accessdate=24 June 2021 |title=Sher Bagga: Ammy Virk and Sonam Bajwa roped in for another Punjabi film |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/sher-bagga-ammy-virk-and-sonam-bajwa-roped-in-for-another-punjabi-film/articleshow/83802009.cms |website=The Times of India |date=24 June 2021 |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910014244/https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/sher-bagga-ammy-virk-and-sonam-bajwa-roped-in-for-another-punjabi-film/articleshow/83802009.cms |url-status=live }}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱡᱤᱸᱫᱽ ᱢᱚᱦᱤ'' ᱨᱮ<ref>{{Cite web |url=https://punjabimania.com/post/jind-mahi-sonam-bajwa-and-ajay-sarkaria-to-play-lead-in-sameer-pannus-directorial-debut |title=Jind Mahi: Sonam Bajwa and Ajay Sarkaria to play lead in Sameer Pannu's directorial debut |first=Dixit |last=Bhargav |website=Punjabimania.com |access-date=12 February 2022 |archive-date=12 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220212195007/https://punjabimania.com/post/jind-mahi-sonam-bajwa-and-ajay-sarkaria-to-play-lead-in-sameer-pannus-directorial-debut |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ''ᱠᱮᱴᱮᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060918/unpredictable-screenplay-is-kaatteri-highlight.html |title=Unpredictable screenplay is Kaatteri highlight |last=Subramanian |first=Anupama |date=6 September 2018 |website=Deccan Chronicle |access-date=12 January 2019 |archive-date=12 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112095321/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060918/unpredictable-screenplay-is-kaatteri-highlight.html |url-status=live}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== [[File:Sonam Bajwa.jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ]] ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa to Neeru Bajwa: The richest Punjabi actresses and their net worth |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-richest-punjabi-actress-2022-know-their-net-worth-in-hindi |access-date=26 December 2022 |work=Amar Ujala |language=hindi |archive-date=10 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510180851/https://www.amarujala.com/amp/photo-gallery/entertainment/bollywood/who-is-richest-punjabi-actress-2022-know-their-net-worth-in-hindi |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Sonam Bajwa to Surveen Chawla: Check out the list of the highest paid Punjabi actresses |url=https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/bollywood-sonam-bajwa-to-surveen-chawla-highest-paid-punjabi-actress-know-net-worth-5676939.html |access-date=31 March 2023 |work=News18 India |language=hindi |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328022332/https://hindi.news18.com/photogallery/entertainment/bollywood-sonam-bajwa-to-surveen-chawla-highest-paid-punjabi-actress-know-net-worth-5676939.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Hawt Punjabi Kudi Sonam Bajwa |url=https://www.rediff.com/getahead/report/hawt-punjabi-kudi-sonam-bajwa/20230504.htm |access-date=10 May 2023 |work=Rediff.com |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://m.rediff.com/amp/getahead/report/hawt-punjabi-kudi-sonam-bajwa/20230504.htm |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Sexy Siren Sonam Bajwa! |url=https://www.indiatoday.in/visualstories/lifestyle/sexy-siren-sonam-bajwa-35756-10-05-2023 |access-date=11 May 2023 |work=India Today |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://www.indiatoday.in/visualstories/lifestyle/sexy-siren-sonam-bajwa-35756-10-05-2023 |url-status=live}}</ref> ''ᱜᱩᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱳᱞᱮ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Punjabi star Sonam Bajwa talks about pay parity in the industry |url=https://zeenews.india.com/people/punjabi-star-sonam-bajwa-talks-pay-parity-2222208.html/amp |access-date=28 December 2020 |work=Zee News |agency=Indo-Asian News Service |archive-date=25 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725160858/https://zeenews.india.com/people/punjabi-star-sonam-bajwa-talks-pay-parity-2222208.html/amp |url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱑᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱥᱴ ᱰᱤᱡᱟᱭᱨᱮᱵᱚᱞ ᱣᱟᱢᱮᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Chandigarh Most Desirable Women |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/times-poll-2017/chandigarh-times-most-desirable-women |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104029/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/times-poll-2017/chandigarh-times-most-desirable-women |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Chandigarh Times Most Desirable Woman 2017: Sonam Bajwa |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2017-sonam-bajwa/articleshow/63627615.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |date=5 April 2018 |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806104031/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2017-sonam-bajwa/articleshow/63627615.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |first=Jaspreet |last=Nijher |date=4 March 2020 |title=Sonam Bajwa is Chandigarh Times Most Desirable Woman 2019 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/sonam-bajwa-is-chandigarh-times-most-desirable-woman-2019/articleshow/74479901.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=11 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200911180013/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/sonam-bajwa-is-chandigarh-times-most-desirable-woman-2019/articleshow/74479901.cms |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |first=Jaspreet |last=Nijher |date=5 February 2019 |title=Chandigarh Times most desirable woman 2018: Meenakshi Chaudhary |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2018-meenakshi-chaudhary/articleshow/67848604.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806134433/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/chandigarh-times-most-desirable-woman-2018-meenakshi-chaudhary/articleshow/67848604.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Hotties who rule Punjab as Chandigarh Times Most Desirable Women 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms |access-date=6 August 2021 |work=The Times of India |language=en |date=3 June 2021 |archive-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806095011/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms |url-status=live}}</ref> ᱛᱚᱵᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠ, ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱥᱩ ᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ, "ᱤᱧ ᱡᱤᱥᱩ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱾"<ref>{{Cite tweet |user=bajwasonam |number=945723893620211715 |title=I follow JESUS but I am not a religious Christian. I aim to have a relationship with him not religion |date=Dec 27, 2017 |access-date=Dec 28, 2023}}</ref><ref name="SportsGrail">{{Cite web |title=What is the religion of actress Sonam Bajwa and is she a Sikh or Christian |url=https://thesportsgrail.com/what-is-the-religion-of-actress-sonam-bajwa-and-is-she-a-sikh-or-christian/ |website=The SportsGrail |date=17 September 2023 |access-date=19 December 2023}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱥᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{Instagram|ᱥᱳᱱᱟᱢᱵᱟᱡᱽᱣᱟ}} * {{IMDb name|᱖᱐᱔᱐᱙᱘᱗}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱽᱣᱟ, ᱥᱳᱱᱟᱢ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] s9zfkfy213uxr7mrmu3dcoanfkaymv1 ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ 0 26785 200180 174096 2026-11-08T14:04:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200180 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ | image = Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9) (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱚᱱ | birth_date = {{Birth date and age|1995|05|01|df=yes}} | birth_place = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma mater = [[ᱡᱮᱥᱟᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ }} '''ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱳᱴᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱓᱐ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.forbesindia.com/lists/30-under-30-2024/ |title=Forbes India 30 Under 30 2024 |work=Forbes India |access-date=16 February 2024 |archive-date=15 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215180517/https://www.forbesindia.com/lists/30-under-30-2024/ |url-status=live }}</ref> ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ''ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱤᱠᱤ ᱛᱩᱢ ᱥᱮ ᱦᱟᱭ'' (᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/radhika-madan-i-wasnt-keen-on-doing-the-same-thing-again-on-tv/articleshow/63666865.cms |title=Radhika Madan: I wasn't keen on doing the same thing again on TV - Times of India |work=The Times of India |access-date=11 August 2018 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221180517/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/radhika-madan-i-wasnt-keen-on-doing-the-same-thing-again-on-tv/articleshow/63666865.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱵᱷᱟᱨᱫᱟᱣᱟᱡᱽ'' ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱯᱚᱴᱟᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱫᱽ ᱠᱳ ᱫᱟᱨᱫᱽ ᱱᱟᱦᱤ ᱦᱳᱛᱟ'' (᱒᱐᱑᱘), ''ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱒᱐) ᱟᱨ ''ᱥᱤᱫᱫᱟᱛ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱨᱟᱭ'' (᱒᱐᱒᱑) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱚᱴᱤᱴᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱨᱟᱭᱢᱤᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱥᱟᱥ, ᱵᱟᱦᱩ ᱟᱩᱨ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱱᱜᱳ'' (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱕<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-radhika-madan-6-pictures-of-the-gorgeous-meri-aashiqui-tumse-hi-actress-you-cannot-miss-1223906-2018-05-01 |title=Happy Birthday Radhika Madan: 6 pictures of the gorgeous Meri Aashiqui Tumse Hi actress you cannot miss |website=India Today |language=en |access-date=11 August 2018 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808124506/https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-radhika-madan-6-pictures-of-the-gorgeous-meri-aashiqui-tumse-hi-actress-you-cannot-miss-1223906-2018-05-01 |url-status=live }}</ref> ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱭᱠᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Citation needed|date=February 2024}} ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱩᱡᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱱᱤᱨᱩ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |title=Radhika celebrates Diwali with her family in Delhi |work=The Tribune India |access-date=24 March 2022 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002050127/https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱳᱰ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=From family to education, unknown facts about Radhika Madan |url=https://www.desimartini.com/photos/bollywood/gallery-gallery-did-you-know-these-facts-about-meri-aashiquis-ishaani-aka-radhika-madan/she-made-her-bollywood-debut-with-vishal-bharadwajs-patakha-198003.htm |work=Desi Martini |date=May 2018 |access-date=2024-04-08 |archive-date=2025-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007132106/https://www.desimartini.com/photos/bollywood/gallery-gallery-did-you-know-these-facts-about-meri-aashiquis-ishaani-aka-radhika-madan/she-made-her-bollywood-debut-with-vishal-bharadwajs-patakha-198003.htm |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱗)=== ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱳᱯ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱤᱠᱤ ᱛᱩᱢ ᱥᱮ ᱦᱤ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱥᱟᱱᱤ ᱵᱟᱜᱷᱮᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=13 September 2021 |title=Meri Aashiqui Tum Se Hi to Shiddat: Radhika Madan is making her place in Bollywood one project at a time |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |access-date=6 June 2022 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324184142/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |url-status=dead }}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Why-Meri-Aashiqui-Tumse-Hi-had-to-wrap-up/articleshow/51039644.cms |title=Why 'Meri Aashiqui Tumse Hi' had to wrap up |work=The Times of India |date=19 February 2016 |access-date=7 April 2016 |archive-date=6 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106152244/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Why-Meri-Aashiqui-Tumse-Hi-had-to-wrap-up/articleshow/51039644.cms |url-status=live }}</ref> ''ᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱤᱠᱤ ᱛᱩᱢ ᱥᱤ ᱦᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱡᱷᱟᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ ᱘'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |access-date=6 June 2022 |website=India Today |language=en |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101015738/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated |date=13 August 2015 |work=India Today |access-date=1 November 2018 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101015738/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱥᱤᱱᱛᱟ ᱫᱤ ᱯᱚᱝᱠᱩᱭᱟᱱ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱚᱨᱳᱲᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last= |first= |date=5 July 2017 |title=Indonesian show with Indian actors goes off air within 2 weeks |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indonesian-show-with-indian-actors-goes-off-air-within-2-weeks/articleshow/59461489.cms |access-date=4 June 2023 |work=[[The Times of India]] |language=en |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604140531/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/indonesian-show-with-indian-actors-goes-off-air-within-2-weeks/articleshow/59461489.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Diananto |first=Wayan |date=18 June 2017 |title=Analisa Jerry Kemit Mengapa Cinta di Pangkuan Himalaya Berumur Pendek |url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/kabar/read/70164/analisa-jerry-kemit-mengapa-cinta-di-pangkuan-himalaya-berumur-pendek |access-date=4 June 2023 |work=Tabloid Bintang |language=id |archive-date=30 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930100535/https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/kabar/read/70164/analisa-jerry-kemit-mengapa-cinta-di-pangkuan-himalaya-berumur-pendek |url-status=dead }}</ref> ===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱒᱐᱑᱘-᱒᱐᱒᱒)=== ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱭᱟ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱫᱟᱣᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱚᱴᱟᱠᱷᱟ'' (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 November 2021 |title=Radhika Madan: Earlier some things would shock me about the film industry, now nothing surprises me |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-earlier-some-things-would-shock-me-about-the-film-industry-now-nothing-surprises-me-101636723664195.html |access-date=6 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124040733/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-earlier-some-things-would-shock-me-about-the-film-industry-now-nothing-surprises-me-101636723664195.html |url-status=live }}</ref><ref name="mint3">{{cite news |url=https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html |title=Blood is thicker |last=Jhunjhunwala |first=Udita |date=14 September 2018 |work=Mint |access-date=26 September 2018 |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214205846/https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html |url-status=live }}</ref> ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱛᱷᱤᱠ ᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱱᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ== [[File:Radhika Madan snapped at the Bollywood Hungama OTT India Fest (Day 1) (cropped).jpg|thumb|upright|᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱚᱱ]] ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ" ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.wionews.com/entertainment/radhika-madan-turns-into-green-goddess-for-peta-india-601192 |title=After turning vegan, Radhika Madan turns into green goddess for PETA India's campaign |work=Wion News |date=6 June 2023 |access-date=15 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621141101/https://www.wionews.com/entertainment/radhika-madan-turns-into-green-goddess-for-peta-india-601192 |url-status=live }}</ref> ''ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱭᱩᱠᱷ ᱢᱚᱡᱩᱢᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ" ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://m.filmfare.com/interviews/radhika-madan-chats-about-love-soulmates-chaat-papdi-and-the-magic-of-self-love-51925.amp |title=Radhika Madan chats about love, soulmates, chaat-papdi and the magic of self-love |work=Filmfare |author=Mayukh Majumdar |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229105428/https://m.filmfare.com/interviews/radhika-madan-chats-about-love-soulmates-chaat-papdi-and-the-magic-of-self-love-51925.amp |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱚᱫᱚᱱ, ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] 0h963udr6iw7hobsuw6jzovtsl5xvjf ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ 0 26829 200246 191469 2026-11-08T15:58:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200246 wikitext text/x-wiki '''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ|ᱨᱟᱹᱣᱠᱮᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |last1=Khobor |first1=Disom |title=a portal for santhal |url=https://wesanthals.tripod.com/id43.html |website=Wesanthal |accessdate=29 February 2024 |language=English }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Disom Khobor Kagoj.jpg|thumb|᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱷᱩᱫᱟᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ]]᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱼᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱫᱤᱠᱩᱢᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://web.archive.org/web/20241216203309/https://disomkhabar.com/%7C ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ] ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ * [https://wesanthals.tripod.com/id43.html| ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] 11wvp8szk8r43vnwzv0c6m08lwa8y5q ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ 0 26933 200306 191212 2026-11-08T17:18:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200306 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1954}} | birth_place = ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ , ᱡᱤᱣ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ | years_active = ᱑᱙᱗᱒- | known_for = ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ | notable_works = | awards = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱒᱐᱒᱔)<ref name="Indian newsweekly/> }} '''ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱩᱴ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱛᱚᱸᱜᱮᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱴᱟᱨ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/business/the-elephant-princess-1617625.html|title=THE ELEPHANT PRINCESS|website=[[Independent.co.uk]] |date=30 April 1995|publisher=|accessdate=19 June 2017}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.telegraphindia.com/1050313/asp/look/story_4480991.asp |archive-url= https://web.archive.org/web/20050327145841/http://www.telegraphindia.com/1050313/asp/look/story_4480991.asp |url-status= dead |archive-date= 27 March 2005 |title= Wild at heart |accessdate= 2007-06-26 |author= Anupam Bordoloi |publisher= The Telegraph (Calcutta, India edition) website |editor= Dr. Manas Pratim Das }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world/in-the-shand-of-time-he-left-his-mark-on-elephant-conservation-in-india/story-OMQqkpOnA0ld9gQ5i3SoQK.html|title=In the Shand of time, he left his Mark on elephant conservation in India|date=24 April 2014|publisher=|accessdate=19 June 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2011-10-23|title=THE ELEPHANT PRINCESS|url=https://www.independent.co.uk/news/business/the-elephant-princess-1617625.html|access-date=2021-10-20|website=The Independent|language=en}}</ref> ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱠ ᱥᱟᱱᱰ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ "ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱱᱴᱥ" ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱱᱴ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱜᱽᱨᱩᱯ, IUCN ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮᱭᱤᱡ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱨᱚᱢᱚᱛᱮᱥ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.theweekendleader.com/Culture/2081/lady-mahout.html|title=Lady mahout|website=www.theweekendleader.com|accessdate=19 June 2017|archive-date=12 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412072159/http://www.theweekendleader.com/Culture/2081/lady-mahout.html|url-status=dead}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱟᱨᱵᱟᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱮᱱᱴᱨᱤᱠ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱱᱚᱴᱟᱨᱤᱠ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ, ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱩᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱟᱬᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱳᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥ ᱯᱷᱨᱤ ᱨᱟᱡᱤᱢ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱚᱣᱨᱤᱯᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ⁇ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱴᱮᱵᱚᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱯᱩᱨ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱔ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ, ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱒᱐᱒᱔: ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 0y45ilvet0farag85d7rebr35ratzcv ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ 0 26984 200394 146309 2026-11-08T18:57:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200394 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ | image = Nabha Natesh at Maestro prerelease event in 2021.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|12|11}} | birth_place = <!-- must be attributed to reliable sources --> | education = | occupation = {{hlist|ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱰᱮᱞ}} | years_active = 2015–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ }} '''ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ'''<ref>{{Cite web |title=It's a Kannada girl for Ganesh! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/its-a-kannada-girl-for-ganesh/articleshow/47999815.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024121859/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/its-a-kannada-girl-for-ganesh/articleshow/47999815.cms |archive-date=24 October 2022 |access-date=2022-10-24 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Payal Rajput set to romance Ravi Teja along with Nabha Natesh? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/payal-rajput-set-to-romance-ravi-teja-along-with-nabha-natesh/articleshow/66428412.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105081159/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/payal-rajput-set-to-romance-ravi-teja-along-with-nabha-natesh/articleshow/66428412.cms |archive-date=5 November 2018 |access-date=2022-10-24 |website=The Times of India |language=en}}</ref>(ᱡᱟᱱᱟᱢ 11 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ 1995)<ref name="dob">{{Cite web |date=11 December 2021 |title=Nabha Natesh Turns 26: How Kannada Diva Made it Big in Tollywood |url=https://www.news18.com/news/movies/nabha-natesh-turns-26-how-kannada-diva-made-it-big-in-tollywood-4544186.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229130530/https://www.news18.com/news/movies/nabha-natesh-turns-26-how-kannada-diva-made-it-big-in-tollywood-4544186.html |archive-date=29 December 2021 |access-date=23 January 2022 |website=News18 |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾  2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱟᱠᱚᱭ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱨ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱱᱩ ᱰᱳᱪᱩᱠᱩᱱᱰᱩᱵᱚᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Who is Nabha Natesh? Here's What We Know About The Famous Actor |url=https://www.shethepeople.tv/shestars/who-is-nabha-natesh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715092729/https://www.shethepeople.tv/shestars/who-is-nabha-natesh/ |archive-date=15 July 2021 |access-date=15 July 2021 |language=en-US}}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱭᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱟᱱᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ "ᱟᱭᱥᱢᱟᱨᱴ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=అవి అందాలా? లేక న్యూక్లియర్‌ బాంబులా? 'ఇస్మార్ట్' బ్యూటీ నభా నటేష్‌ హాట్‌ షో! |url=https://telugu.asianetnews.com/gallery/entertainment/ismart-beauty-nabha-natesh-latest-hot-photos-fans-fidaa-arj-qs5yww |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730171629/https://telugu.asianetnews.com/gallery/entertainment/ismart-beauty-nabha-natesh-latest-hot-photos-fans-fidaa-arj-qs5yww |archive-date=30 July 2021 |access-date=23 January 2022 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=te}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱨᱤᱝᱜᱮᱨᱤᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ N.M.A.M ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ,ᱳᱰᱩᱯᱤ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱵᱮᱞᱟᱣᱫᱤ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱛᱚᱱᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ 2013 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ 11 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱚᱞᱠᱮᱪᱩᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱵᱷᱤᱱᱟᱭ ᱛᱚᱨᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱞᱟᱣᱫᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Nabha_Natesh,_July_2019.jpg|thumb|175x175px|2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱟᱭᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱟᱱᱠᱚᱨ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱮ ᱱᱟᱵᱷᱟ ]] ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱯᱳᱛᱷᱤᱱᱮᱬᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, " ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ. ᱤᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱵᱷᱟ ᱱᱟᱴᱮᱥ ᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱨᱚᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱔ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱣᱩᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱥᱤᱛᱟ ᱱᱟᱭᱚᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" 123telugu.com ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱫᱽᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾" idlebrain.com ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱱᱟᱛᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱥ ᱠᱟᱨᱠᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱜᱞᱟᱢᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾" ᱟᱱᱫᱷᱨᱚᱵᱳᱠᱥᱳᱯᱷᱤᱥ (andhraboxoffice) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟᱱ (2020ᱼᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ) === [[ᱨᱮᱫ:Alludu_Adhurs.png|thumb|200x200px|2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱞᱞᱩᱫᱩ ᱟᱫᱷᱩᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱚᱢᱠᱳᱱᱰᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱵᱷᱟ ]] ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱱᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱥᱠᱳ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱭᱞᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Solo Brathuke So Better ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱢᱨᱩᱛᱷᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱨᱮ ᱟ. ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱭᱤᱯᱷᱤ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱤᱥᱢᱟᱨᱴᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱩᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾" ᱑᱓ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱱᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱢᱨᱩᱛᱟ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱷᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱴᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱞᱟᱢᱠᱳᱸᱰᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱩ ᱥᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱞᱞᱩᱫᱩ ᱟᱫᱷᱩᱨᱥ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱥᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱦᱳᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱱᱮᱵᱷᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱚᱦᱩᱥ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|7387710}} * {{Facebook|nabha.natesh |Nabha Natesh }} oglo403ykcvc9io1g9rn5ioaxlk694k ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ 0 27029 200287 174532 2026-11-08T16:54:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200287 wikitext text/x-wiki '''ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ''' ("ᱴᱨᱟᱭᱤᱵ" ᱥᱮ "ᱟᱹᱫᱤᱢ/ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱩᱴ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ "[[ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ|ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] " (PTGs) ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Tribal Development Department, Government of West Bengal |url=http://adibasikalyan.gov.in/html/st-list.php |access-date=2021-10-02 |website=adibasikalyan.gov.in |archive-date=2023-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128191610/https://adibasikalyan.gov.in/html/st-list.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Tribal Development Department, Government of West Bengal |url=https://www.adibasikalyan.gov.in/html/ptg.php |access-date=2021-10-02 |website=www.adibasikalyan.gov.in |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324183919/https://adibasikalyan.gov.in/html/ptg.php |url-status=dead }}</ref> == ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ᱨᱮ == ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱔᱔,᱐᱖,᱗᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱕.᱕ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱚᱨᱥᱷᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ (51ᱹ8 ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ [[ᱫᱷᱟᱸᱜᱚᱲ|ᱳᱨᱟᱶ]] (᱑᱔ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) [[ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱱᱰᱟ]] (᱗ᱹ᱘ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) [[ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ]] (᱗ᱹ᱖ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟ (᱓.᱒ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱥᱴᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱭᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱘᱕ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱾ ᱞᱳᱫᱷᱟ, ᱢᱟᱦᱟᱞᱤ, ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ, ᱵᱮᱫᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱟᱲᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾<ref name="WB">{{Cite web |last= |first= |title=West Bengal: Data Highlights the Scheduled Tribes |url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_westbengal.pdf |access-date=2009-10-02 |website=Census of India 2001 |publisher=Census Commission of India}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:West_Bengal_Scheduled_Tribes_Demographic.jpg|none|thumb|[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱮᱯ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ, [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱫᱷᱟᱢᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ, ᱢᱟᱞᱫᱟ, [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="WB"/> == ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ == ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ) ᱚᱰᱟᱨ, ᱑᱙᱕᱐, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Scheduled Tribes List |url=https://tribal.nic.in/ST/LatestListofScheduledtribes.pdf |website=tribal.nic.in}}</ref>   ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers" ! rowspan="2" | ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ! colspan="5" | ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ! rowspan="2" | ᱱᱮᱼᱦᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ {{nobold|(᱒᱐᱑᱑)}} ! rowspan="2" | ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ! colspan="3" | ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (%) ! rowspan="2" | ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ! rowspan="2" | ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ |- ! ᱑᱙᱖᱑ ! ᱑᱙᱗᱑ ! ᱑᱙᱘᱑ ! ᱑᱙᱙᱑ ! ᱒᱐᱐᱑ ! ᱜᱩᱴ ! ᱠᱚᱲᱟ ! ᱠᱩᱲᱤ |- | ᱚᱥᱩᱨ | {{N/A}} | 611 | 4286 | 3864 | 4050 | 4864 | 1024 | 45.1 | 55.2 | 35 | 73 | 27 |- | ᱵᱚᱭᱜᱟ | 4 | {{n/a}} | 1606 | 7624 | 11681 | 13423 | 984 | 61.4 | 72.8 | 50 | 51.9 | 48.1 |- | ᱵᱮᱫᱤᱭᱟ | 1191 | 3339 | 29396 | 44875 | 55979 | 88772 | 973 | 63.5 | 72.5 | 54.2 | 61.2 | 38.8 |- | ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ | 91289 | 169426 | 233906 | 291808 | 336436 | 376296 | 980 | 59.5 | 70.7 | 48.1 | 49.8 | 50.2 |- | ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱯᱟ, ᱴᱳᱴᱳ, ᱩᱠᱯᱟ, ᱠᱟᱜᱟᱛᱟᱭ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ, ᱛᱳᱠᱢᱳ | 23595 | 33912 | 40192 | 48196 | 60091 | 66627 | 1002 | 81.1 | 86.7 | 75.5 | 73.7 | 26.3 |- | ᱵᱤᱨᱦᱚᱲ | 100 | {{n/a}} | 658 | 855 | 1017 | 2241 | 906 | 58.2 | 69.3 | 46.1 | 63.9 | 36.1 |- | ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟ | {{n/a}} | 16 | 913 | 1238 | 1654 | 1123 | 960 | 48.4 | 60 | 36.2 | 64.3 | 35.7 |- | ᱪᱟᱠᱢᱟ | 1379 | 2927 | 141 | 320 | 642 | 466 | 966 | 76.8 | 83.8 | 69.5 | 84.4 | 15.6 |- | ᱪᱮᱨᱳ | 559 | 175 | 1648 | 2283 | 1968 | 5477 | 1034 | 62.7 | 73.2 | 52.5 | 75.6 | 24.4 |- | ᱪᱤᱠ ᱵᱟᱨᱟᱭᱤᱠ | {{n/a}} | 1627 | 12624 | 16030 | 17824 | 21376 | 1014 | 62.6 | 74 | 51.2 | 72.4 | 27.6 |- | ᱜᱟᱨᱳ | 2535 | 2627 | 3206 | 3673 | 1915 | 2039 | 1045 | 77.8 | 81.8 | 73.9 | 64.5 | 35.5 |- | ᱜᱳᱱᱰ | 735 | 46 | 4923 | 5966 | 9826 | 13535 | 900 | 74.8 | 82.9 | 65.9 | 77.8 | 22.2 |- | ᱜᱳᱨᱟᱭᱤᱛ | 425 | 481 | 2191 | 3024 | 1436 | 2498 | 990 | 32 | 41.2 | 22.6 | 51.2 | 48.8 |- | ᱦᱟᱡᱚᱝ | 426 | 244 | 1081 | 1527 | 597 | 621 | 882 | 74.4 | 85.3 | 61.9 | 82.8 | 17.2 |- | ᱦᱳ | 1075 | 1036 | 3202 | 11640 | 15540 | 23483 | 992 | 54.3 | 65.2 | 43.2 | 57.4 | 42.6 |- | ᱠᱟᱨᱢᱟᱞᱤ | 1023 | 94 | 1418 | 7101 | 1317 | 2466 | 974 | 67.9 | 79.6 | 55.9 | 63.8 | 36.2 |- | ᱠᱷᱟᱨᱣᱟᱲ | 1142 | 134 | 11726 | 20514 | 17625 | 20270 | 942 | 64.5 | 73.8 | 54.7 | 65.2 | 34.8 |- | ᱠᱷᱳᱱᱰ | 41 | {{n/a}} | 639 | 829 | 226 | 660 | 953 | 59.I | 67.2 | 50.7 | 85.3 | 14.7 |- | ᱠᱤᱥᱟᱱ | 3 | 716 | 5370 | 5827 | 4788 | 98434 | 934 | 53.4 | 62.4 | 43.9 | 58.8 | 41.2 |- | ᱠᱳᱨᱟ | 62029 | 93586 | 96835 | 113564 | 142789 | 159404 | 1000 | 56.5 | 68 | 45.1 | 54.8 | 45.2 |- | ᱠᱳᱨᱣᱟ | 2891 | 3222 | 2493 | 4948 | 5371 | 2912 | 1012 | 53.9 | 62.8 | 45.3 | 74.3 | 25.7 |- | ᱞᱮᱯᱪᱟ | 15309 | 14568 | 23408 | 27888 | 32377 | 33962 | 981 | 82.4 | 86.8 | 77.9 | 59.5 | 40.5 |- | ᱞᱳᱫᱷᱟ, ᱠᱷᱟᱲᱤᱭᱟ, ᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ | 40898 | 45906 | 53718 | 68095 | 84966 | 108707 | 988 | 45.5 | 54.6 | 36.2 | 55.2 | 44.8 |- | ᱞᱳᱦᱟᱨ, ᱞᱳᱦᱨᱟ | 3031 | 2388 | 23799 | 29750 | 20683 | 24783 | 997 | 55.3 | 65.4 | 45.2 | 68.5 | 31.5 |- | ᱢᱟᱜᱷ | 790 | 3257 | 1020 | 4332 | 8214 | 8032 | 989 | 88.3 | 91.6 | 85.1 | 87.8 | 12.2 |- | ᱢᱟᱞᱦᱤ | 28233 | 47247 | 50288 | 69542 | 76102 | 81594 | 1003 | 55 | 66.3 | 43.6 | 63.5 | 36.5 |- | ᱢᱟᱦᱞᱤ | 5075 | 998 | 10827 | 19075 | 1831 | 2609 | 963 | 50.7 | 59.8 | 41.3 | 53.9 | 46.1 |- | ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ | 15706 | 31018 | 17020 | 34302 | 37440 | 44538 | 992 | 42.8 | 49 | 36.5 | 74.1 | 25.9 |- | ᱢᱮᱪ | 13915 | 10862 | 26959 | 29904 | 35996 | 41242 | 978 | 74.2 | 80.8 | 67.6 | 67.5 | 32.5 |- | ᱢᱨᱩ | 1477 | 836 | 1231 | 1546 | 271 | 197 | 1074 | 61.7 | 70.2 | 53 | 62.5 | 37.5 |- | ᱢᱩᱱᱰᱟ | 160245 | 198701 | 230016 | 289091 | 341542 | 366386 | 990 | 57.7 | 67.1 | 48.3 | 62.8 | 37.2 |- | ᱱᱟᱜᱮᱥᱤᱭᱟ | 4875 | 2516 | 42521 | 10069 | 8373 | 16378 | 987 | 61.8 | 70.1 | 53.5 | 72.8 | 27.2 |- | ᱳᱨᱟᱶ | 297394 | 291173 | 437574 | 536919 | 617138 | 6,43,5 10 | 993 | 59 | 68.1 | 49.9 | 69.2 | 30.8 |- | ᱯᱟᱲᱦᱟᱭᱭᱟ | 487 | 108 | 3745 | 7889 | 688 | 921 | 1042 | 38.2 | 42.3 | 34.1 | 70.2 | 29.8 |- | ᱨᱟᱵᱷᱟ | 6053 | 2466 | 11256 | 15204 | 15014 | 27820 | 952 | 61.3 | 68.4 | 53.8 | 65.7 | 34.3 |- | ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ / ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ | 1200091 | 1376980 | 1666610 | 1997222 | 2280540 | 2512331 | 1012 | 54.7 | 66.1 | 43.5 | 53.5 | 46.5 |- | ᱥᱚᱣᱨᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲᱤᱭᱟ | 28 | 158 | 4253 | 4590 | 2332 | 3480 | 1029 | 44 | 49.2 | 38.9 | 78.1 | 21.9 |- | ᱥᱟᱵᱷᱟᱨ | 2181 | 4986 | 37247 | 46216 | 43599 | 40374 | 1012 | 40.6 | 49.9 | 31.5 | 45.6 | 54.4 |- | ᱞᱤᱢᱵᱩ (ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ) | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | 46847 | 1011 | 81.2 | 87.8 | 74.7 | 64.6 | 35.4 |- | ᱛᱟᱢᱟᱝ | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | {{n/a}} | 146203 | 1014 | 80.4 | 87.7 | 73.3 | 72.5 | 27.5 |- class=sortbottom ! ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ! 2,054,081{{efn|name=Total|Including ambiguous Scheduled Tribes.}} ! 2,532,969{{efn|name=Total}} ! 3,070,668{{efn|name=Total}} ! 3,808,760{{efn|name=Total}} ! 4,406,794{{efn|name=Total}} ! 5,296,953{{efn|name=Total}} ! 999 ! 57.9 ! 68.2 ! 47.7 ! 57.9 ! 42.1 |} {{notelist}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] 3msh2w7ghj5dd1qp01mju4fohsecsdx ᱵᱮᱦᱟᱨᱤᱭᱟ 0 27160 200485 147735 2026-11-08T21:05:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200485 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Beharia, Nadia}}{{Infobox settlement | name = Beharia | other_name = | nickname = | settlement_type = Village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|23|49|57|N|87|36|33.4|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[West Bengal]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Birbhum District|Birbhum]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = WB | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank1_info_sec1 = [[Birbhum (Lok Sabha constituency)|Birbhum]] | website = {{URL|birbhum.nic.in}} | footnotes = }}'''ᱵᱮᱦᱟᱨᱤᱭᱟ''' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒]] ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱚᱱᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱛᱳ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Villages-West Bengal-Birbhum, Sl no-2432, Assembly Constituency-317152 |url=https://rhreporting.nic.in/netiay/SECCReport/secc_village_details.aspx?page1=s&StateName=WEST%20BENGAL&StateCode=32&DistrictCode=08&DistrictName=Birbhum&column=mapped_with_secc&Digest=pbVdcLYkvKSWawl1/MhI+g |website=Pradhan Mantri Awas Yojana-Gramin |access-date=2024-04-13 |archive-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215094416/https://rhreporting.nic.in/netiay/SECCReport/secc_village_details.aspx?page1=s&StateName=WEST%20BENGAL&StateCode=32&DistrictCode=08&DistrictName=Birbhum&column=mapped_with_secc&Digest=pbVdcLYkvKSWawl1/MhI+g |url-status=dead }}</ref> ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ 221.2 ꯍꯦꯛꯇꯔ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=India Govt Census Report 2011-Birbhum, Page-511, Sl No. 1150, assemby constituency-317152 |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |title=Beharia Village in Suri II(Birbhum) |url=https://villageinfo.in/west-bengal/birbhum/suri-ii/beharia.html |website=Beharia Village in Suri II(Birbhum) West Bengal{{!}} Villageinfo.in}}</ref> de57j4u7l5jo597ppmqr4wcvu2os9m5 ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱟᱭᱚᱠ 0 27214 200451 195663 2026-11-08T20:13:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200451 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | name = ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱟᱭᱚᱠ | school = | logo = Loknayak Newspaper.png | logo_size = 220px | logo_alt = Bahujanratna Loknayak | image = | image_size = 240px | image_alt = | caption = | motto = | type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ | owner = Shubham Kundan Gote | founder = <!-- or |founders= --> Kundan Gote | publisher = | president = | editor = | chiefeditor = Shubham Kundan Gote | depeditor = | assoceditor = | maneditor = Buddhabhushan Kundan Gote | generalmanager = | newseditor = | managingeditordesign = | dirinteractive = | campuseditor = | campuschief = | metroeditor = | metrochief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = {{start date and age|2005|10|23}} | political = | language = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | ceased publication = | relaunched = | headquarters = ᱛᱷᱟᱱᱮ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | publishing_city = [[ᱴᱷᱟᱱᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱟᱱᱮ]] | publishing_country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | circulation = | circulation_date = | circulation_ref = | readership = | sister newspapers = | ISSN = | eISSN = | oclc = | RNI = | website = {{url|http://bloknayak.com/}} }} '''ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱚᱭᱚᱠ''' ([[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]: बहुजनरत्न लोकनायक) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[Registrar of Newspapers for India|RNI]] | Reg. No.2006/17652 | Name:'''ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱚᱠᱱᱚᱭᱚᱠ''' | Publication City: ᱛᱷᱟᱱᱮ| Link: http://rni.nic.in/registerdtitle_search/registeredtitle_ser.aspx </ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱚᱢ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱜᱤᱝ ᱤᱰᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱜᱳᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DailyHunt-20180715">{{cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/lokmanthan-epaper-lokmanth/jyeshth+patrakar+kundan+gote+yanche+nidhan-newsid-89885778|title=ज्येष्ठ पत्रकार कुंदन गोटे यांचे निधन|date=2018-07-12|work=Daily News and Analysis|publisher=Daily Hunt.|location=Mumbai|accessdate=30 June 2018}}</ref><ref name="StarMaharashtra-20180715">{{cite web|url=http://www.starmaharashtra.com/jsp/single_page.jsp?id=2258|title=कुंदन गोटे यांच्या निधनाने आंबेडकरी चळवळीची झालेली हानी कधीही भरून येणार नाही : रामदास आठवले|date=2018-07-12|work=News|publisher=Star Maharashtra.|location=Mumbai|accessdate=17 June 2018|archive-date=2024-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222194929/https://www.starmaharashtra.com/jsp/single_page.jsp?id=2258|url-status=dead}}</ref> "ᱵᱚᱦᱩᱡᱚᱱᱨᱚᱛᱱᱚ ᱞᱳᱠᱱᱚᱭᱚᱠ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱗, ᱮᱥ ᱒, ᱠᱷᱟᱨᱴᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ, ᱛᱷᱟᱭᱱᱮ ᱣᱮᱥᱴ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱱᱟᱥᱤᱠ, ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱨᱟᱭᱜᱚᱰ, ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bloknayak.com/ ''Loknayak'' website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810121412/https://www.bloknayak.com/ |date=2022-08-10 }} * [http://www.bloknayak.com/ Bahujanratna Loknayaks English website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810121412/https://www.bloknayak.com/ |date=2022-08-10 }} * [http://navayan.com/periodicals.php?lang=marathi&name=bahujanratna-loknayak ''Loknayak'' featured on Navayan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421141308/https://navayan.com/periodicals.php?lang=marathi&name=bahujanratna-loknayak |date=2024-04-21 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] byr5oy12eqruhvte4bxlmt9f5yn9lq7 ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ 0 27324 200330 180585 2026-11-08T17:45:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200330 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | name = ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ | school = | logo = PrabhatKhabarImg.jpg | logo_size = 200px | logo_alt = | image = PrabhatKhabarCover.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = | motto = | type = | format = | owner = <!-- or |owners= --> | founder = <!-- or |founders= --> | publisher = | president = | editor = | chiefeditor = | depeditor = | assoceditor = | maneditor = | generalmanager = | newseditor = | managingeditordesign = | dirinteractive = | campuseditor = | campuschief = | metroeditor = | metrochief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = ᱟᱜᱚᱥᱴ 1984 [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | political = | language = ᱦᱤᱱᱫᱤ | ceased publication = | relaunched = | headquarters = | publishing_city = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] | publishing_country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | circulation = | circulation_date = | circulation_ref = | readership = | sister newspapers = | ISSN = | eISSN = | oclc = | RNI = | website = {{URL|https://www.prabhatkhabar.com/}} | free = {{URL|http://epaper.prabhatkhabar.com/}} }} '''ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱰᱟᱨ ᱥᱠᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱠᱮᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Jharkhand daily Prabhat Khabar on the block |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1067538 |work=DNA |date=2006-12-03 |access-date=23 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211231312/http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1067538 |url-status=live |archive-date=2006-12-11 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱰᱟᱨ ᱥᱠᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Sevanti |last=Ninan |title=Prabhat Khabar: Expanding in Reach and Relevance |url=http://www.thehoot.org/web/home/searchdetail.php?sid=440&bg=1 |work=[[Brandeis University#Publications|The Hoot]] |date=2002-09-02 |access-date=23 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613075237/http://thehoot.org/web/home/searchdetail.php?sid=440&bg=1 |url-status=dead |archive-date=2010-06-13 }}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ == ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱵᱟᱨᱩᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.prabhatkhabar.com/ Official website] * [http://epaper.prabhatkhabar.com/ Official epaper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210317184132/https://epaper.prabhatkhabar.com/ |date=2021-03-17 }} * [http://www.uk.sagepub.com/books/9788132102618 Practising Journalism: Values, Constraints, Implications edited by Nalini Rajan] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] ppp0e7w480pko2do4nqvprxpb1qp1w4 ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ 0 27448 200425 161377 2026-11-08T19:25:30Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200425 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ | logo = Tata Steel Logo.svg | type = ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ<br />(ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ) | former_name = ᱠᱚᱨᱩᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱯᱞᱮᱠ (᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱑᱐) | predecessor = ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱤ.ᱮᱞ.ᱥᱤ. (᱑᱙᱖᱗–᱑᱙᱙᱙) [[ᱠᱳᱱᱤᱠᱞᱤᱡᱽᱠᱮ ᱦᱩᱜᱳᱵᱷᱮᱱᱥ]] (᱑᱙᱑᱘–᱑᱙᱙᱙) | defunct = {{End date|df=yes|2021|10|01}} | fate = ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ | successor = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ]] <br> ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱮᱝᱰᱚᱢ | location = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱮᱝᱰᱚᱢ | area_served = ᱭᱩᱨᱚᱯ | key_people = ᱰᱨ. ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱟᱫᱟᱢ, ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱮ.<br /> | products = | industry = ᱥᱴᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ | revenue = {{Unbulleted list|{{decrease}} US$ ᱒.᱑᱖᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱗) }} | operating_income = {{Unbulleted list|{{decrease}} US$-᱑᱒᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱖) }} | net_income = | net_income_year = | assets = {{Unbulleted list|{{increase}} US$ ᱖.᱒᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ }} | equity = {{Unbulleted list|{{decrease}} US$ ᱒.᱗᱙ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ }} | num_employees = {{Unbulleted list|{{decrease}} ᱒᱑,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱗) }} | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] | homepage = {{url|https://tatasteeleurope.com}} }} [[File:Port talbot large.jpg|thumb|right|ᱯᱳᱨᱴ ᱴᱮᱞᱵᱳᱴ ᱥᱴᱤᱞᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱵᱞᱚᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱥ ᱕]] '''ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱠᱚᱨᱩᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱯᱞᱮᱠ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱮᱝᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥᱼᱰᱟᱪ ''ᱠᱚᱨᱩᱥ ᱜᱨᱩᱯ'' ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱪ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱱᱤᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ (ᱴᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱱ.) ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱠᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |last=Barry |first=Sion |date=28 June 2021 |title=Tata says break up of European business will only see small number of job losses |url=https://www.business-live.co.uk/business/manufacturing/tata-says-break-up-european-20916408 |access-date=31 May 2022 |website=Business Live }}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱴ ᱴᱟᱞᱵᱳᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱱᱵᱷᱚᱨᱱ, ᱣᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱭᱟ (ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱮᱥ) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱠᱟᱱᱛᱷᱳᱨᱯᱮ ᱟᱨ ᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱰ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ; ᱟᱨ ᱤᱡᱢᱩᱤᱰᱮᱱ, ᱱᱤᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱨᱟᱫᱚᱨᱦᱟᱢ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ (ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱨᱠ ᱯᱷᱩᱨᱱᱤ) ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱚᱱᱚᱝ – ᱠᱚᱨᱩᱥ === ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱮᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱚᱞᱰ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱮᱠᱴ ᱑᱙᱘᱘ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱱᱤᱭᱮᱞᱡᱮᱠ ᱦᱳᱜᱳᱵᱮᱱᱥ ''(lit. ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱮᱥ'') ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱰᱟᱪ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱽᱢᱩᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱤᱡᱽᱢᱩᱤᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱳᱱᱤᱠᱞᱤᱡᱮ ᱦᱩᱜᱚᱣᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱯᱤ.ᱮᱞ.ᱥᱤ.'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{citation| url = https://www.theguardian.com/business/2001/feb/01/6| title = History of Britain's steel industry| newspaper = The Guardian| date = 1 February 2001| access-date = 20 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160401003347/http://www.theguardian.com/business/2001/feb/01/6| archive-date = 1 April 2016| url-status = live}}</ref> ᱨᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱳᱜᱟᱨᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱘᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱣᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{citation | title = APPENDIX 3 : Memorandum submitted by Corus Rail | url = https://publications.parliament.uk/pa/cm200001/cmselect/cmtrdind/270/270ap04.htm | publisher = Select Committee on Trade and Industry | date = 24 November 2000 | work = www.publications.parliament.uk | access-date = 21 April 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160506054839/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200001/cmselect/cmtrdind/270/270ap04.htm | archive-date = 6 May 2016 | url-status = live }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱖,᱐᱕᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{citation| url =https://www.theguardian.com/business/2001/feb/01/9| title =Anger after 6,000 steel jobs axed| date =1 February 2001| newspaper =The Guardian| access-date =20 March 2016| archive-url =https://web.archive.org/web/20160331232902/http://www.theguardian.com/business/2001/feb/01/9| archive-date =31 March 2016| url-status =live}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱴᱣᱟᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱞᱵᱟᱱᱤᱡᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱜᱚᱞ (SEGAL) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="segal2">{{citation| url = http://www.segal.be/fr/segal.html| title = Segal| work = www.segal.be| language = fr| access-date = 21 April 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160504154415/http://www.segal.be/fr/segal.html| archive-date = 4 May 2016| url-status = dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱳᱞᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱴᱨᱩᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱞᱟᱨᱤᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ, ᱤᱱᱠ. ᱗᱒᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱤᱣᱨᱳ (᱕᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱣᱩᱱᱰ) ᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱚᱞᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱮᱞᱮᱨᱤᱥ ᱮ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱮᱞᱮᱨᱤᱥ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{citation | url = http://business.scotsman.com/corus/Corus-of-approval-for-aluminium.2759544.jp | title = Corus of approval for Aluminium sale | date = 17 March 2006 | work = The Scotsman | access-date = 20 March 2016 | archive-url = https://archive.today/20120707061644/http://business.scotsman.com/corus/Corus-of-approval-for-aluminium.2759544.jp | archive-date = 7 July 2012 | url-status = live }}</ref><ref>{{citation| url = http://www.standaard.be/cnt/be398d1471c16e| language = nl| work = www.standaard.be| title = Corus verkoopt aluminiumtak aan Aleris voor EUR 728 mln| date = 16 March 2006| access-date = 20 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160330154039/http://www.standaard.be/cnt/be398d1471c16e| archive-date = 30 March 2016| url-status = live}}</ref> ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{citation| url = http://www.trouw.nl/tr/nl/4504/Economie/article/detail/1448006/2006/05/23/Corus-verkoopt-aluminium-onderdeel-aan-Aleris.dhtml| language = nl| date = 23 May 2006| title = Corus verkoopt aluminium-onderdeel aan Aleris| work = www.trouw.nl| access-date = 20 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160329133120/http://www.trouw.nl/tr/nl/4504/Economie/article/detail/1448006/2006/05/23/Corus-verkoopt-aluminium-onderdeel-aan-Aleris.dhtml| archive-date = 29 March 2016| url-status = live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱥᱴᱮᱰ ᱣᱟᱨᱠᱥ (ᱴᱨᱚᱭᱥᱰᱚᱨᱯᱷ, [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]], ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ, ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱨᱡᱽᱥᱢᱟᱨᱤᱭᱮᱱᱦᱩᱴᱴᱮ (ᱡᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱪ. ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ) ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{citation| url=http://www.mannstaedt.de/uk/company/philosophy.html| title=Mannstaedt GmbH. – Company| access-date=19 April 2016| work=www.mannstaedt.de| archive-url=https://web.archive.org/web/20160426195042/http://www.mannstaedt.de/uk/company/philosophy.html| archive-date=26 April 2016| url-status=dead}}</ref><ref>{{citation | url = https://www.steelbb.com/?PageID=157&article_id=21204 | title = Sections maker Mannstaedt adds processing lines | date = 9 October 2006 | work = www.steelbb.com | access-date = 19 April 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160630012804/https://www.steelbb.com/?PageID=157&article_id=21204 | archive-date = 30 June 2016 | url-status = dead }}</ref> ===ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ=== ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ £᱔.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱘.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱔.᱕᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱚᱥ (᱑᱘.᱑᱘ MT ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ (᱔.᱔ MT ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{citation| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6068244.stm| title = Corus accepts £4.3bn Tata offer| date = 20 October 2006| work = BBC News| access-date = 20 March 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20080420055052/http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6068244.stm| archive-date = 20 April 2008| url-status = live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ;ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ *{{citation|url =http://tatasteeleurope.com|work = www.tatasteeleurope.com/| title = Tata Steel Europe Ltd.| type = official website |access-date=20 March 2016}} *{{citation| url = http://www.corusgroup.com| archive-url = https://web.archive.org/web/20021129120912/http://www.corusgroup.com/home/index.cfm| work = www.corusgroup.com| archive-date = 29 November 2002| type = official website| title = Corus Group |access-date=20 March 2016}} ;ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ *{{citation| url =http://www.tatasteeleurope.com/static_files/StaticFiles/Functions/Media/Merger_Manifesto.pdf| title = A new force in the metals industry – background to the proposed merger| publisher = British Steel / Koninklijke Hoogovens| date = 7 June 1999|access-date=20 March 2016 }} *{{citation| url =https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-03-30/tata-steel-cannot-blame-china-for-british-failure| title = Steelmaker's Megalomania Leads to Misery| first = Chris| last = Bryant| date = 30 March 2016| publisher = Bloomberg| access-date=30 March 2018}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱨᱚᱯ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] 5zbfzldlkeeowkmu9g8d3x51cxuwf6y ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ 0 27450 200422 193122 2026-11-08T19:22:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200422 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ | logo = Tata logo.svg | logo_size = 150px | image = | image_size = 250px | image_caption = | type = ᱠᱚᱢᱯᱚᱨᱮᱴ ᱜᱩᱴ | foundation = ᱑᱘᱖᱘ | founder = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] | location = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱚᱲᱟᱜ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ | key_people = {{ubl|[[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱩᱥ)}}<ref>{{cite news |title=Tata Sons confers title of Chairman Emeritus on Ratan Tata, Cyrus Mistry to be Chairman from December 28 |url=https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on-ratan-tata-cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |access-date=27 May 2022 |work=[[The Economic Times]] |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527092314/https://economictimes.indiatimes.com/tata-sons-confers-title-of-chairman-emeritus-on--cyrus-mistry-to-be-chairman-from-december-28/articleshow/17663105.cms |url-status=live |date=19 December 2012 }}</ref>|[[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br />{{small|(ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)}}<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | title=Supreme Court stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Tata Sons Executive Chairman | publisher=ET News | date=11 January 2020 | access-date=14 January 2020 | archive-date=16 March 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms | url-status=live }}</ref>}} ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱢᱟᱨ {{small|((ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ))}} | industry = [[ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱟᱴ]] | products = {{hlist | [[ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱚᱴᱳᱢᱚᱥᱴᱤᱵᱽ]] | [[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ]] | [[ᱦᱟᱛᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ|ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ]] | [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ]] | [[ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ|FMCG]] | [[ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱥ]] | [[ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ]] | [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] | [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ]] | [[ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ]] | [[ᱪᱟ]] }} | services = {{hlist | [[ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] | [[ᱮᱭᱨᱚᱥᱯᱮᱥ]] | [[ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ]] | [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ]] | [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] | [[ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ]] | [[ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]] | [[ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱠᱚ]] | [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] | [[ᱨᱤᱴᱮᱞ]] | [[ᱤ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ]] | [[ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱤᱥᱴᱮᱴ]] | [[ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] }} | revenue = {{gain}} {{INRConvert|1200000|c}}<ref name="Tata Financials">{{cite web |url=https://www.tata.com/investors |title=Investors |work=Tata Group |access-date=25 August 2023 }}</ref> | revenue_year = ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | num_employees = 1,028,000<ref name="Tata Financials"/> (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓) | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] | subsid = ᱓᱖<br>''([[List of entities associated with Tata Group|See full list]])'' | homepage = {{Official URL}} }} '''ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |access-date=2022-04-04 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=7 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-04-09 |title=Tata Group |url=https://www.titancompany.in/tata-group |access-date=2022-04-04 |website=Titan Corporate |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124181146/https://www.titancompany.in/tata-group |url-status=dead }}</ref> ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215234150/https://www.tata.com/investors/companies |archive-date=2023-02-15 |access-date=2023-01-08 |website=www.tata.com |language=en}}</ref> ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱓᱑.᱖ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱓᱘᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.tata.com/stockdata |title=Tata Group Stock Data |work=Tata Group |access-date=2024-03-08 }}</ref> ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]], ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱥ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ]], ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]], [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱡᱩᱢᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ, ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱥ, ᱴᱨᱮᱱᱴ, ᱠᱨᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱜᱽᱵᱟᱥᱠᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=List of Companies {{!}} Investors {{!}} Tata group |url=https://www.tata.com/investors/companies |access-date=2022-04-04 |website=www.tata.com |language=en |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528204653/https://www.tata.com/investors/companies |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===᱑᱘᱓᱙–᱑᱙᱐᱔=== [[File:IISc Bangalore.jpg|left|thumb|[[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] <!-- As published in the Journal of the Royal Society of Arts dated Aug. 27, 1948. The House of Tata - Sixty Years Industrial Development in India by Sir Frederick James, O.B.E. --> [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱱᱩᱥᱨᱚᱣᱟᱱᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱯᱷᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴᱮᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱞ ᱦᱚᱨᱚᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[File:Taj Mahal Hotel, Mumbai.jpg|left|thumb|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱦᱚᱴᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱤᱴᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱣᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱯᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱮᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱸᱰ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮ, ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱵᱤᱥᱤᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾" ᱑᱘᱗᱐ ᱨᱮ ᱒᱑,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline">{{Cite web|url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|title=Our Timeline: The Complete Story &#124; Tata group|website=www.tata.com|access-date=20 October 2021|archive-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020043116/https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱸᱪᱯᱳᱠᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱞ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱨᱟ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱴᱮᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ-ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱮᱠᱴᱨᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱾ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱫᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ===᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱘=== ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="tata group Timeline"/> ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱨᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ (ᱴᱤᱥᱠᱳ) ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑=== [[File:J.R.D. Tata (1955).jpg|thumb|[[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱥᱤᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕᱐᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞᱤᱝ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱮᱠᱥ, ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ, ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱚᱠᱪᱟᱨ, ᱪᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|title=Tata Group {{!}} History, Companies, Subsidiaries, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-03-20|archive-date=7 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201007040236/https://www.britannica.com/topic/Tata-Group|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ,<ref>{{cite web | url=https://www.tata.com/about-us/tata-group-our-heritage/Our-Timeline | title=Our Timeline: The Complete Story &#124; Tata group }}</ref> ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱰᱮᱢᱞᱟᱨ-ᱵᱮᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ=== [[File:The Chairman of Tata Trusts, Shri Ratan Tata addressing at the launch of the “Zila Swachh Bharat Preraks”, one in each district, across the country, in New Delhi.jpg|thumb|ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]], ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾]] ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Here's a brief history of the Tata Group's six chairmen|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|access-date=2020-07-31|website=www.businesstoday.in|date=25 October 2016 |archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027054114/https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/a-brief-history-of-the-tata-groups-six-charmen/story/238925.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=One more push|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|access-date=2020-07-31|issn=0013-0613|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831091728/https://www.economist.com/leaders/2011/07/21/one-more-push|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱴᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱚᱥ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱩᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱰ ᱨᱳᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱟᱱᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=World's cheapest car debuts in India |url=https://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |access-date=2022-04-04 |website=HISTORY |language=en |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319093344/http://www.history.com/this-day-in-history/worlds-cheapest-car-debuts-in-india |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱴᱤᱠᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱚᱨ ᱥᱴᱮᱠ ᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱤᱱᱥᱚᱞᱵᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱤ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱵᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Shinde|first=Shivani|date=2021-12-27|title=Chandrasekaran lists 4 themes for Tata group, warns of Covid impact|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|access-date=2021-12-28|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228211511/https://www.business-standard.com/article/companies/chandrasekaran-lists-4-themes-for-tata-group-warns-of-covid-impact-121122700818_1.html|url-status=live}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (CCI) ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱟᱭᱤᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation |title=Bewoor, Sir Gurunath Venkatesh, (died 29 Nov. 1950), ICS (retired); Director, Tata Industries Ltd, Bombay; Director-in-charge Air-India and Air-India International |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/ww/9780199540884.013.u222593 |access-date=2022-06-17 |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706105619/https://www.ukwhoswho.com/view/10.1093/ww/9780199540891.001.0001/ww-9780199540884-e-222593 |url-status=live }}</ref> ==ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ== ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ * [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱘᱖᱘–᱑᱙᱐᱔) * [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ|ᱥᱟᱨ ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱐᱔–᱑᱙᱓᱒) * ᱥᱟᱨ [[ᱱᱳᱣᱨᱳᱡᱤ ᱥᱚᱠᱞᱟᱛᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱓᱒–᱑᱙᱓᱘) * [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱓᱘–᱑᱙᱙᱑) * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱑᱙᱙᱑–᱒᱐᱑᱒) * [[ᱥᱟᱭᱨᱟᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱒–᱒᱐᱑᱖) * [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱑᱗) * [[ᱱᱟᱴᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|title=Supreme Court Stays NCLAT order restoring Cyrus Mistry as Chairman|date=11 January 2020|newspaper=The Economic Times|access-date=14 January 2020|archive-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200316141936/https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/tata-vs-mistry-supreme-court-stays-nclat-order-favouring-cyrus-mistry/articleshow/73184138.cms|url-status=live|last1=Rautray |first1=Samanwaya }}</ref> ==ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ== [[File:Tata Steel at Night.jpg|thumb|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱯᱞᱟᱸᱴ]] ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ== ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,<ref name="The rainbow effect">{{cite news |url=http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |title=The rainbow effect |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=8 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508084156/http://www.tata.com/0_our_commitment/community_initiatives/overview.htm |url-status=live }}</ref><ref name="synergos.org">{{cite news |url=http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |title=India's Tata Group: Empowering marginalized communities |date=4 May 2008 |access-date=20 June 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514110353/http://www.synergos.org/globalgivingmatters/features/0503tatagroup.htm |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="carnegiemedals.org">{{cite news |url=http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |title=U.S. and Indian philanthropists recognized for conviction, courage and sustained efforts |date=4 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080926022720/http://www.carnegiemedals.org/news/2007medals.html |archive-date=26 September 2008 |df=dmy-all}}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰᱮᱢᱮᱸᱴᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] * [[ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]] (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ * ᱡᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱠᱳᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ * [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱨᱯᱳᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ]] * ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{cite web|url=http://tatacenter.mit.edu/|title=MIT Tata Center: MIT Tata Center|website=tatacenter.mit.edu|access-date=6 September 2015|archive-date=6 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906000243/http://tatacenter.mit.edu/|url-status=live}}</ref> * ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ<ref>{{Cite web|url=http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|title=Tata Centre for Technology & Design at IIT Bombay|access-date=6 September 2015|archive-date=13 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160613193456/http://www.tatacentre.iitb.ac.in/tatacentre/|url-status=dead}}</ref> * ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ.]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ]] * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] * ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://tata.com/ourcommitment/articlesinside/mDZESzKS!$!54=/TLYVr3YPkMU=|title=Tata Medical Center|access-date=15 August 2015}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ᱴᱟᱴᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] * ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ * ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=$50 million endowment from Tata trust bolsters Cornell ties to India, and to eminent alumnus|url=http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|work=Cornell|location=USA|date=17 October 2008|access-date=11 June 2018|archive-date=13 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613062603/http://news.cornell.edu/stories/2008/10/tata-trust-gives-50-million-endowment-cornell|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱴᱚᱱ, ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒.᱒᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Singh|first=D. K.|date=2018-04-09|title=Tata Trusts accused of favouring Harvard over 'under-privileged' Indian universities|url=https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|access-date=2020-07-31|website=ThePrint|language=en-US|archive-date=30 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230173813/https://theprint.in/economy/tata-trusts-accused-of-favouring-harvard-over-indian-universities/47919/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |title=Tatas gift Rs220 crore to Harvard Business School – Mumbai – DNA |publisher=Dnaindia.com |date=16 October 2010 |access-date=2 February 2011 |archive-date=11 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511192040/http://www.dnaindia.com/mumbai/report_tatas-gift-rs220-crore-to-harvard-business-school_1453288 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [https://tigs.ucsd.edu/ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ (TIGS)] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ TIGS ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Tata Hall|url=https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|access-date=2020-10-01|website=blink.ucsd.edu|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926143652/https://blink.ucsd.edu/sponsor/advancement/advancement-services/stewardship/named-buildings/Tata%20Hall.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱ ᱰᱤᱮᱜᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-09-11|title=UC San Diego names new science center after Indian philanthropists|url=https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|access-date=2020-10-01|website=San Diego Union-Tribune|language=en-US|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613115324/https://www.sandiegouniontribune.com/news/science/sd-me-tata-building-20170911-story.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tata Institute for Genetics and Society Advances with Building Naming, Inaugural Chair Holders|url=https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|access-date=2020-10-01|website=ucsdnews.ucsd.edu|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915014805/https://ucsdnews.ucsd.edu/feature/tata_institute_for_genetics_and_society_advances_with_building_naming_inaug|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱴᱤᱹᱥᱤᱹᱮᱥᱹ) ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|title=Carnegie Mellon and Tata Consultancy Services Break Ground on Global Research Facility in the U.S.|publisher=Carnegie Mellon University|access-date=13 March 2020|archive-date=30 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130030253/https://www.cmu.edu/news/stories/archives/2017/april/tcs-hall-groundbreaking.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-11-13|title=Why Indian Super League got the Tata Group to review its football investment|url=https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|access-date=2020-07-31|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=27 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927163427/https://www.hindustantimes.com/football/why-indian-super-league-got-the-tata-group-to-review-its-football-investment/story-HDd9RfPZ1rsbrneNUp7ZjI.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱚᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ.ᱮᱢ. ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Pathak|first=Kalpana|date=2020-03-28|title=Tata Group commits ₹1,500 crore to fight Covid-19|url=https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|access-date=2020-07-02|website=Livemint|language=en|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702213409/https://www.livemint.com/companies/news/tata-group-commits-1500-crore-to-fight-covid-19-11585403361686.html|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|http://www.tata.com/}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱘᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚ]] rp92rxg6wwa40sk1tv2o2k5zzbbexw1 ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ 0 27460 200449 156338 2026-11-08T20:05:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200449 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|residence=ᱡᱷᱟᱫᱽᱜᱳᱥᱟᱰᱟ|caption=|office=ᱠᱚᱨᱚᱱᱡᱤᱭᱟᱹ|governor=ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱞᱟᱞ|term_start1=2019|term_end1=|succeeding=|predecessor1=ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱮᱠ|successor=|birth_date=|birth_place=|image=Basanti Hembram.jpg|office2=|term_start2=2019|constituency2=ᱠᱚᱨᱚᱱᱡᱤᱭᱟᱹ|spouse=ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱤᱝ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ<ref>{{Cite web|url=https://myneta.info/odisha2019/candidate.php?candidate_id=5442|title = Basanti Hembram(BJD):Constituency- KARANJIA(MAYURBHANJ) - Affidavit Information of Candidate}}</ref>|children=|alma_mater=ᱵᱮᱪᱮᱞᱟᱨ ᱚᱯᱷ3ᱟᱨᱴᱥ|party=ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱰᱤ|office1=|appointer=|nationality=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ|website=|constituency=[[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]]}} '''ᱵᱟᱥᱚᱱᱛᱤ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱳᱲᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱘᱗᱖᱓ ᱵᱷᱟᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Forced Walkabout {{!}} Outlook India Magazine |url=https://magazine.outlookindia.com/story/the-forced-walkabout/304190 |access-date=2021-03-17 |website=Outlook India |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228075001/https://magazine.outlookindia.com/story/the-forced-walkabout/304190 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Karanjia Election Results 2019 LIVE: Karanjia Assembly Election Results, Winner, Runner-Up & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/karanjia-assembly-elections-od-30/ |access-date=2021-03-17 |website=www.oneindia.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱠᱟᱫᱚᱢᱳᱫᱟᱠᱟ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱟᱛᱳ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ &nbsp;ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱱᱟᱴᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/odisha-villagers-take-mla-on-forced-march-to-assess-jumbo-damage/article33637519.ece|title=Odisha villagers take MLA on forced march to assess jumbo damage|last=Staff Reporter|date=2021-01-22|work=The Hindu|access-date=2021-03-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references /> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ]] geyq30zzh7xrmsttp6cmxaxk5r1h6gx ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱩᱠᱞᱟ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) 0 27518 200162 190197 2026-11-08T13:34:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200162 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱩᱠᱞᱟ | image = Rajendra Shukla in Rewa - March 2026.jpg | office = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | term_end = | alongside = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟ]] | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | office3 = ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br/>[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | 1blankname3 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata3 =[[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | 2blankname3 = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata3 =*ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ *ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ | termstart3 = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | termend3 = | predecessor3 = [[ᱵᱤᱥᱵᱟᱥ ᱥᱟᱨᱟᱝ]] | 2blankname4 = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata4 = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ | term_start4 = ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ | term_end4 = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ | 1blankname4 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata4 = [[ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] | predecessor4 = | successor4 = [[ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤᱭᱟ ᱩᱭᱠᱮ]] | term_start5 = ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ | term_end5 = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | 1blankname5 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata5 = ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ | 2blankname5 = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata5 = ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ | predecessor5 = [[ᱭᱚᱥᱳᱫᱷᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱮ ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ]] | successor5 = [[ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱛᱷ]] | term_start6 = ᱒᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ | term_end6 = ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ | 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata6 = ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ | 2blankname6 = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata6 = ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | predecessor6 = [[ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱨ]] | successor6 = [[ᱯᱟᱨᱚᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱡᱮᱭᱱ]] | office9 = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | termstart9 = ᱒᱐᱐᱓ | termend9 = | predecessor9 = [[ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]] | constituency9 = [[ᱨᱤᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱤᱣᱟ]] | birth_date = {{Birth date and age|1964|8|3|df=y}} | birth_place = [[ᱨᱤᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱨᱤᱣᱟ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | party = {{flagicon image|BJP flag.svg}} [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱥᱩᱠᱞᱟ | children = ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | father = ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱞᱟᱞ ᱥᱩᱠᱞᱟ | residence = [[ᱨᱤᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱨᱤᱣᱟ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | education = ᱵᱤ.ᱮ. (ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ) | profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | source = https://mpvidhansabha.nic.in/14thvs/2014_74.pdf | governor = [[ᱢᱟᱝᱜᱩᱵᱷᱟᱭ ᱥᱤ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | alma_mater = [[ᱨᱤᱣᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] }} '''ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱩᱠᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱔) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱤᱣᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱠᱚᱴᱚᱠᱮᱰᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱜᱤᱭ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟᱞᱟᱞ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/madhya-pradesh/rewa-election-result-s12a074/|title=Rewa Assembly constituency (Madhya Pradesh): Full details, live and past results|website=News18|access-date=2019-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/politicians/rajendra-shukla-70514.html|title=Rajendra Shukla: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth & More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2019-09-10}}</ref><ref>{{Cite web |last=रियासत |first=Aaryan Puneet Dwivedi {{!}} रीवा |date=2023-08-26 |title=राजेंद्र शुक्ल के मंत्री बनने पर विंध्य में जश्न: 4 बार विधायक और 4 बार मंत्री बनने का रिकॉर्ड, जानिए 1977 से अब तक कौन-कौन रीवा MLA रहा |url=https://www.rewariyasat.com/rewa/rajendra-shukla-record-of-becoming-mla-and-minister-know-rewa-mla-since-1977-and-assembly-results-111233 |access-date=2023-08-26 |website=www.rewariyasat.com |language=hi}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱨᱤᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱞᱟᱞ ᱥᱩᱠᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2015/state-editions/bhaiyalal-shukla-dies-at-97.html|title=Bhaiyalal Shukla dies at 97|website=www.dailypioneer.com|date=6 December 2015|access-date=9 March 2023|archive-date=9 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309181849/https://www.dailypioneer.com/2015/state-editions/bhaiyalal-shukla-dies-at-97.html|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.oneindia.com/politicians/rajendra-shukla-70514.html|website=www.oneindia.com|title=Rajendra Shukla|access-date=9 March 2023}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱑᱓᱙᱔ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.oneindia.com/rewa-assembly-elections-mp-74/|title=Rewa Assembly Election Results|website=www.oneindia.com|access-date=10 March 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ, ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ/ᱡᱤᱣᱤ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱱᱨᱟᱞ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/rajendra_sukla.asp|title=Life Sketch|last=|first=|date=2018-06-19|website=MPinfo.org (in Hindi)|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619023854/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/rajendra_sukla.asp|archive-date=2018-06-19|access-date=2019-09-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱑᱘,᱐᱘᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=रियासत |first=Aaryan Puneet Dwivedi {{!}} रीवा |date=2023-08-26 |title=MP Cabinet Expansion Live: राजेंद्र शुक्ल, गौरीशंकर बिसेन और राहुल लोधी ने मंत्रिपद की शपथ ली |url=https://www.rewariyasat.com/mp/cabinet-expansion-before-elections-in-madhya-pradesh-rajendra-shukla-gaurishankar-bisen-and-rahul-lodhi-will-become-ministers-111141 |access-date=2023-08-26 |website=www.rewariyasat.com |language=hi}}</ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱰᱨ. ᱢᱩᱡᱤᱵᱽ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=रियासत |first=Aaryan Puneet Dwivedi {{!}} रीवा |date=2023-08-26 |title=राजेंद्र शुक्ल के मंत्री बनने पर विंध्य में जश्न: 4 बार विधायक और 4 बार मंत्री बनने का रिकॉर्ड, जानिए 1977 से अब तक कौन-कौन रीवा MLA रहा |url=https://www.rewariyasat.com/rewa/rajendra-shukla-record-of-becoming-mla-and-minister-know-rewa-mla-since-1977-and-assembly-results-111233 |access-date=2023-08-26 |website=www.rewariyasat.com |language=hi}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱩᱥᱯᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{Twitter|id=rshuklabjp}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱩᱠᱞᱠ, ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] sd324ghpl227nazz2qsph1xngebwoen ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ 0 27533 200436 189768 2026-11-08T19:49:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200436 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | image = Barsha Singh Bariha.jpg | name = ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ | caption = | birth_date = 17 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1993 | birth_place = ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ | residence = | death_date = | death_cause = | death_place = | office = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ | constituency = [[ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] | salary = | term_start = 2022 | term_end = ᱱᱤᱛᱚᱜ | predecessor = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ]] | successor = | party = | otherparty = | religion = |nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ |citizenship = |occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ (father)<br>Tilotta[[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]]ma Singh Bariha (mother) | spouse = | children = | relations = | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ (ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Vikash |title=BJD Candidate Barsha Singh Bariha Wins Padampur Bypoll |url=https://odishatv.in/news/politics/bjd-candidate-barsha-singh-bariha-wins-padampur-bypoll-191874 |access-date=2022-12-30 |website=Odisha TV |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dash |first=Chinmayee |date=2022-12-12 |title=Newly elected MLA Barsha Singh Bariha takes oath in Odisha Assembly |url=https://sambadenglish.com/newly-elected-mla-barsha-singh-bariha-takes-oath-in-odisha-assembly/ |access-date=2022-12-30 |website=Sambad |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Das |first=Soumya |date=2022-12-12 |title=ପଦ୍ମପୁର ବିଧାୟିକା ଭାବେ ଶପଥ ନେଲେ ବର୍ଷା ସିଂ ବରିହା |url=https://odia.news18.com/news/odisha/barsha-singh-bariha-took-oath-as-padmapur-mla-3ssd-12122022-ssd-141153.html |access-date=2022-12-30 |website=News18 Odia |language=or |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230163019/https://odia.news18.com/news/odisha/barsha-singh-bariha-took-oath-as-padmapur-mla-3ssd-12122022-ssd-141153.html |url-status=dead }}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱑᱒᱐,᱘᱐᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱟᱨ ᱔᱒,᱖᱗᱙ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱤᱦᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=BYE ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT DECEMBER-2022 |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcByeDec2022/ConstituencywiseS181.htm?ac=1 |access-date=2022-12-30 |website=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitra |first=Anwesha |date=2022-12-08 |title=BJD'S Barsha Singh Bariha steamrolls to victory by 42,679 votes, sets tone for concurrent 2024 elections |url=https://www.timesnownews.com/elections/odisha-bypoll-bjds-barsha-singh-bariha-steamrolls-to-victory-by-42679-votes-sets-tone-for-concurrent-2024-elections-article-96086527 |access-date=2022-12-30 |website=[[Times Now]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱟᱢᱚᱨᱚᱬᱡᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱟᱨᱥᱤᱝᱦ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=BJD picks late MLA’s daughter Barsha Singh Bariha as its Padampur candidate |url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2022/nov/15/bjd-picks-late-mlas-daughterbarsha-singh-bariha-as-its-padampur-candidate-2518442.html |access-date=2022-12-30 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == lm5sbb4q3xojriwy4fci1cb9c926uyh ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱯᱟᱴᱱᱟ 0 27567 200164 160800 2026-11-08T13:40:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200164 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ | image = Raj Bhavan Patna.JPG | caption = ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ | map_type = India | map_caption = ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|25|36|3|N|85|6|11|E|region:IN-BR|display=inline,title}} | location_town = | location = [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ | location_country = {{flagicon|India}} ᱥᱤᱧᱚᱛ | architect = ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱨᱤᱥ ᱢᱩᱱᱱᱤᱝᱥ | floor_area = <!-- {{convert|55,000|sqft|abbr=on}} --> | current_tenants = [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱨᱞᱮᱠᱟᱨ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨᱞᱮᱠᱟᱨ]] | start_date = ᱑᱙᱑᱒ | completion_date = ᱑᱙᱑᱗<ref name="Thesis">{{Cite web|url=https://ir.canterbury.ac.nz/bitstream/handle/10092/8969/thesis_fulltext.pdf;sequence=2|title=ARCHITECT OF EMPIRE: JOSEPH FEARIS MUNNINGS 1879-1937|last=Roberts|first=Heulwen|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220080316/https://ir.canterbury.ac.nz/bitstream/handle/10092/8969/thesis_fulltext.pdf;sequence=2|archive-date=20 December 2016|url-status=live|access-date=2018-03-04|df=dmy-all}}</ref> | date_demolished = | cost = | structural_system = | architectural_style = [[:en:Stripped Classicism|ᱥᱴᱨᱤᱯᱷᱮᱰ ᱱᱤᱭᱳᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="Thesis" /> | size = }} '''ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ'''<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/bihar-opposition-march-to-raj-bhavan-to-demand-arrest-of-bjp-leader/article22857006.ece|title=Bihar Opposition march to Raj Bhavan to demand arrest of BJP leader|last=Tewary|first=Amarnath|date=2018-02-26|work=The Hindu|access-date=2018-03-04|language=en-IN|issn=0971-751X|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/bihar-opposition-march-to-raj-bhavan-to-demand-arrest-of-bjp-leader/article22857006.ece|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bihar-governor-expresses-grief-over-muzaffarpur-accident201802241943290002/|title=Bihar Governor expresses grief over Muzaffarpur accident|website=www.aninews.in|language=en|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180224163808/https://www.aninews.in/news/national/general-news/bihar-governor-expresses-grief-over-muzaffarpur-accident201802241943290002/|archivedate=24 February 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/bihar-hit-and-run-case-nitish-kumar-govt-shielding-drunk-bjp-leader-alleges-tejashwi-yadav-5079272/|title=Bihar hit-and-run case: Nitish govt shielding 'drunk' BJP leader, alleges Tejashwi|date=2018-02-26|work=The Indian Express|access-date=2018-03-04|language=en-US|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180226183607/http://indianexpress.com/article/india/bihar-hit-and-run-case-nitish-kumar-govt-shielding-drunk-bjp-leader-alleges-tejashwi-yadav-5079272/|archivedate=26 February 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/east/story/bihar-cm-nitish-kumar-hosts-dinner-for-new-governor-dy-patil-india-today-157073-2013-03-26|title=Bihar CM Nitish Kumar mends fences with Raj Bhawan, hosts dinner for new Governor DY Patil|date=2013-03-26|website=India Today|language=en-US|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/https://www.indiatoday.in/india/east/story/bihar-cm-nitish-kumar-hosts-dinner-for-new-governor-dy-patil-india-today-157073-2013-03-26|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Thesis" /> ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱨᱤᱥ ᱢᱩᱱᱱᱤᱝᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=f34UAQAAMAAJ&q=government+house+designed+by+J.+F.+Munnings|title=Census of India, 1971: Special all India census tables. A. (i,iii) General population tables (2 v.) (ii) Union primary census abstract. B. (i-v) General economic tables (6 v.) C. (i-iii) Social and cultural tables (4 v.) D. Migration tables|last=General|first=India Office of the Registrar|date=1973|publisher=Manager of Publications|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/https://books.google.com/books?id=f34UAQAAMAAJ&q=government+house+designed+by+J.+F.+Munnings&dq=government+house+designed+by+J.+F.+Munnings&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiyh5CIqNPZAhVnuVkKHW0-BTMQ6AEINDAC|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱮ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱚᱨ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.asianage.com/india/all-india/260218/bihar-police-file-fir-against-bjp-leader-for-mowing-down-9-school-children.html|title=Bihar police file FIR against BJP leader for mowing down 9 school children|date=2018-02-27|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180226233802/http://www.asianage.com/india/all-india/260218/bihar-police-file-fir-against-bjp-leader-for-mowing-down-9-school-children.html|archivedate=26 February 2018|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/union-minister-giriraj-singh-booked-in-land-grabbing-case/article22687397.ece|title=Union Minister Giriraj Singh booked in land grabbing case in Patna|date=2018-02-08|work=The Hindu|access-date=2018-03-04|language=en-IN|issn=0971-751X|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180315163123/http://www.thehindu.com/news/national/union-minister-giriraj-singh-booked-in-land-grabbing-case/article22687397.ece|archivedate=15 March 2018|df=dmy-all}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱟᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/hardinge-park-turns-102-viceroy-statues-pedestal-demolished/1242888|title=Hardinge Park turns 102; viceroy statue's pedestal demolished|access-date=2018-03-04|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511080513/https://www.outlookindia.com/newsscroll/hardinge-park-turns-102-viceroy-statues-pedestal-demolished/1242888|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiankanoon.org/doc/533494/|title=Manoj Kumar Singh vs State Of Bihar And Ors. on 16 May, 2002|website=indiankanoon.org|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/https://indiankanoon.org/doc/533494/|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Thesis" /> ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱱᱤᱝᱥ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AdAZDgAAQBAJ&q=Consulting+Architect+to+the+Government+of+Bihar+and+Orissa+J+F+Munnings&pg=PA78|title=India: Modern Architectures in History|last1=Scriver|first1=Peter|last2=Srivastava|first2=Amit|date=2015-02-15|publisher=Reaktion Books|isbn=9781780234687|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511080512/https://books.google.com/books?id=AdAZDgAAQBAJ&pg=PA78&lpg=PA78&dq=Consulting+Architect+to+the+Government+of+Bihar+and+Orissa+J+F+Munnings&source=bl&ots=mX4GOetPb1&sig=-hWmgadKusWfxM3X5THa4FFMDyo&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj8zpWesNPZAhUQq1kKHfefBigQ6AEINzAC#v=onepage&q=Consulting%20Architect%20to%20the%20Government%20of%20Bihar%20and%20Orissa%20J%20F%20Munnings&f=false|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱢᱮᱸᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱴ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱯᱟᱴᱱᱟ, ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ ᱠᱚᱨᱴ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.india.com/news/india/patna-high-court-building-glows-with-pride-at-100-914545/|title=Patna High Court building glows with pride at 100|agency=Press Trust of India|date=2016-02-03|work=India.com|access-date=2018-03-04|language=en|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204092034/http://www.india.com/news/india/patna-high-court-building-glows-with-pride-at-100-914545/|archivedate=4 February 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱞᱚᱨᱰ ᱦᱟᱨᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱬ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Kerosene-lamps-illuminated-Patna-in-1912/articleshow/19138112.cms|title=Kerosene lamps illuminated Patna in 1912 - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511080512/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Kerosene-lamps-illuminated-Patna-in-1912/articleshow/19138112.cms|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱝ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱮᱵᱷᱮᱱᱭᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/patna/news/BIH-PAT-british-king-george-avenue-patna-news-4648046-NOR.html|title=जानिए अंग्रेजों के किंग जार्ज एवेन्यू और आज के पुराना सचिवालय की विशेषता|date=2014-06-15|work=dainikbhaskar|access-date=2018-03-04|language=hi|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/https://www.bhaskar.com/bihar/patna/news/BIH-PAT-british-king-george-avenue-patna-news-4648046-NOR.html|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ==ᱢᱮᱥᱟ== ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱑᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱰᱨᱟᱭᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱤᱝᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱮᱨᱚᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱤᱝᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱮᱰ - ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Thesis" /> ==ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱱ== ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱱᱤᱛᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱟᱱᱩᱱᱜᱳ ᱫᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱚᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱚᱨ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱔ ᱮᱠᱚᱲ ᱦᱟᱥᱟ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.zoopatna.com/history.aspx|title=SANJAY GANDHI BIOLOGICAL PARK|website=www.zoopatna.com|access-date=2018-03-04|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180511082525/https://www.zoopatna.com/history.aspx|archivedate=11 May 2018|df=dmy-all}}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ== ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱸᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱴ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱱᱮ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱔᱕ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱑ ᱟᱱᱮ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://governor.bih.nic.in/ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ] {{ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ]] do1drjqbju7q32itsefhjchhvgc5xah ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ 0 27745 200242 171135 2026-11-08T15:57:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200242 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ |logo = |image = dpsdhanbadya.jpg |motto = ''ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱵᱟ'' |location = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ |coordinates = {{Coord|23|48|0|N|86|27|0|E|type:edu_region:IN-DL|display=inline,title}} |schooltype = ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ |established = ᱑᱙᱘᱘ |district = [[Dhanbad]] |staff = ᱑᱒᱐ |classes = ᱱᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ |nickname = |affiliations = ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. |image size = 250px |principal = ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ |colors = ᱯᱩᱸᱰ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ {{color box|White}}{{color box|Green}} |students = ᱓᱔᱗᱒ |homepage = *{{URL|http://dpsdhanbad.edu.in/}} *{{URL|http://dpsdhanbad.org/}} }} '''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ''', [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱳᱠᱤᱝ ᱠᱚᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱥᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Welcome to DPS, Dhanbad |url=http://dpsdhanbad.org/principal.aspx |website=dpsdhanbad.org |accessdate=5 April 2019 |archive-date=7 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407022016/http://dpsdhanbad.org/principal.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱨᱤᱱᱥᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱡᱟ ᱤᱥᱴᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Welcome to DPS, Dhanbad |url=https://dpsdhanbad.edu.in/VicePrincipal |access-date=2024-07-07 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707085628/https://dpsdhanbad.edu.in/VicePrincipal |url-status=dead }}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ== ᱰᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ., ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱔.᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱢᱤᱠ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ), ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ== * ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱑᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} * ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱑᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱙᱐+ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} * ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.dpsgiridih.com ᱰᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240704164429/http://www.dpsgiridih.com/ |date=2024-07-04 }} * [http://www.dpsbokaro.com ᱰᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://dpsfamily.org ᱰᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ] {{DEFAULTSORT:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱷᱟᱫᱽᱵᱟᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] 1fzx5pc3xqvxyodwywuu5yb76wdw6k4 ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 27762 200185 190102 2026-11-08T14:13:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200185 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image=Ranchi Howrah Vande Bharat Express.jpg |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption=ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱷᱤ.ᱵᱤ. ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |first={{start date|24 September 2023}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|27 September 2023}} (ᱠᱚᱢᱮᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱱ) |last= |operator=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(RNC)''' |stops=᱖ |end={{stnlnk|ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ}} '''(HWH)''' |distance={{convert|458|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ |trainnumber=᱒᱐᱘᱙᱘ / ᱒᱐᱘᱙᱗ |line_used= [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ–ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ–ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ)]]<br/>[[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱢᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱺᱪᱤ)]] |class=ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ}} |sleeping=ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |autorack= |catering=ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ |observation=ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭᱤᱯᱟᱭᱤ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱱᱴᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[:en:AC power plugs and sockets: British and related types#Indian IS 1293|ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱭᱮᱴ|ᱥᱤᱴ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱴᱚᱞ ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱚᱠ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= The anchor (Mini Vande Bharat Express) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[5 ft 6 in gauge railway|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱛᱷᱟᱨ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|65|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (08 coaches) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] |maintenance=[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (RNC)]] |map={{Ranchi-Howrah VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱘᱙᱘/᱒᱐᱘᱙᱗ '''ᱨᱟᱺᱪᱤ - ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 September 2023 |title=रांची-हावड़ा वंदे भारत एक्स्प्रेस के उद्घाटन की तारीख तय,जानें टाइमटेबल और रूट |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-ranchi-howrah-vande-bharat-express-to-be-inaugurated-on-24-september-by-pm-narendra-modi-know-howrah-ranchi-vande-bharat-timetable-route-7622585.html |access-date=21 September 2023 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=21 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921071826/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-ranchi-howrah-vande-bharat-express-to-be-inaugurated-on-24-september-by-pm-narendra-modi-know-howrah-ranchi-vande-bharat-timetable-route-7622585.html |url-status=dead }}</ref> ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Sachin |date=20 September 2023 |title=Ranchi News: Vande Bharat Express to Howrah All Set to Roll Out on September 24 - Route and Schedule Inside! |url=https://www.dnpindia.in/states/ranchi-news-vande-bharat-express-to-howrah-all-set-to-roll-out-on-september-24-route-and-schedule-inside/306758/ |access-date=21 September 2023 |website=DNP INDIA |language=en-GB}}</ref> '''ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ''' ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]], [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱢᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=3 December 2023 |title=रांची से हावड़ा वंदे भारत ट्रेन का रूट डायवर्ट |work=Prabhat Khabar |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/indian-railway-news-ranchi-howrah-vande-bharat-train-route-diverted-green-signal-received-srn }}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱢᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Route of Vande Bharat train diverted from Ranchi to Howrah |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/indian-railway-news-ranchi-howrah-vande-bharat-train-route-diverted-green-signal-received-srn |url-status=live |access-date=20 June 2024 |work=Prabhat Khabar}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱙᱘/᱒᱘᱙᱗ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=रांची-हावड़ा वंदेभारत एक्सप्रेस का हुआ स्पीड ट्रायल |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-speed-trial-of-ranchi-howrah-vande-bharat-express-conducted-8742532.html |access-date=22 September 2023 |website=Hindustan |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=रांची-हावड़ा वंदे भारत एक्सप्रेस के परिचालन की तैयारियों में जुटा रेलवे, देखें रूट और टाइमिंग |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/ranchi/ranchi-howrah-vande-bharat-express-will-run-from-24-september-see-route-and-timing/1881755 |access-date=22 September 2023 |website=Zee News |language=hi}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱮᱜᱽᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱘᱙᱘/᱒᱘᱙᱗ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱔᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ]] leipdnnfv8cettnkbfl4wwyu9hedneg ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 27772 200315 192445 2026-11-08T17:28:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200315 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=28457D |name=ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ<br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image= |image_size=300px|image_alt= |alt= |caption=The 8 coacher Patna-Ranchi VB Express train skipping Namkom and heading towards [[Patna Junction railway station|Patna Jn.]] |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] |first={{start date and age|df=yes|2023|06|27}} |last= |operator=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(PNBE)''' |stops=6 |end={{stnlnk|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(RNC)''' |distance={{cvt|380|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ |trainnumber=᱒᱒᱓᱔᱙ / ᱒᱒᱓᱕᱐ |line_used=[[ᱯᱟᱴᱱᱟ–ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱟᱴᱱᱟ – ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱜᱟᱭᱟ-ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ – ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ – ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱨᱟᱺᱪᱤ]] |class=ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ}} |sleeping=ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ |autorack= |catering=ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱨᱤᱝ |observation=ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭᱤᱯᱟᱭᱤ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱱᱴᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[:en:AC power plugs and sockets: British and related types#Indian IS 1293|ᱤᱞᱮᱠᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱭᱮᱴ|ᱥᱤᱴ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱴᱚᱞ ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ]]}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱚᱠ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= The anchor (Mini Vande Bharat Express) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}} |gauge=[[5 ft 6 in gauge railway|Indian gauge]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} [[broad gauge]] |el= |speed={{cvt|63.33|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (08 coaches) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ (ᱯᱟᱴᱱᱟ)]] |map={{Patna-Ranchi VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ '''ᱯᱟᱴᱱᱟ'' - ''ᱨᱟᱺᱪᱤ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=1 May 2023 |title=Ranchi Patna Vande Bharat: मई से चलेगी रांची पटना वंदे भारत ट्रेन! 6 घंटे में तय करेगी दूरी |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-ranchi-vande-bharat-express-8-coaches-train-will-run-from-may-10-will-cover-distance-in-6-hours-6056487.html |access-date=1 May 2023 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501170624/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-ranchi-vande-bharat-express-8-coaches-train-will-run-from-may-10-will-cover-distance-in-6-hours-6056487.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Good news for rail passengers! Indian Railways to introduce Vande Bharat Express on THIS route |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-good-news-for-rail-passengers-indian-railways-to-introduce-ranchi-patna-vande-bharat-express-details-inside-3076189/ |access-date=6 May 2023 |website=Financialexpress |date=6 May 2023 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Modi Flags Off Patna-Ranchi Vande Bharat Express: Route, Timing, Ticket |url=https://zeenews.india.com/railways/pm-modi-flags-off-patna-ranchi-vande-bharat-express-route-timing-ticket-2627535.html |access-date=27 June 2023 |website=Zee News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 May 2023 |title=Vande Bharat express: इस दिन से दौड़ेगी पटना टू रांची वंदे भारत ट्रेन, जानिए क्या है शेड्यूल और टाइमिंग |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/vande-bharat-express-patna-to-ranchi-train-will-run-from-may-10-covering-distance-in-6-hours-rjs |access-date=27 June 2023 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱚᱦᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ ᱴᱟᱣᱩᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ#ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱢᱮᱥᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Narendra Modi to virtually flag off Ranchi-Patna Vande Bharat Express on June 27 |url=https://www.etvbharat.com/english/state/jharkhand/pm-narendra-modi-to-virtually-flag-off-ranchi-patna-vande-bharat-express-on-june-27/na20230624142545738738195 |access-date=24 June 2023 |website=ETV Bharat News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=Blitz India |date=24 June 2023 |title=The wait for Vande Bharat Express is over, will run from Ranchi to Patna on June 27, will run six days a week, reservation begins |url=https://www.weeklyblitz.net/news/the-wait-for-vande-bharat-express-is-over-will-run-from-ranchi-to-patna-on-june-27-will-run-six-days-a-week-reservation-begins/ |access-date=24 June 2023 |website=BLiTZ |language=en-US |archive-date=24 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624164718/https://www.weeklyblitz.net/news/the-wait-for-vande-bharat-express-is-over-will-run-from-ranchi-to-patna-on-june-27-will-run-six-days-a-week-reservation-begins/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 June 2023 |title=PM to flag off Patna-Ranchi Vande Bharat on June 27 |url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/pm-modi-to-flag-off-patna-ranchi-vande-bharat-express-via-video-conference-5-trains-to-be-inaugurated-on-june-27-101687623370949.html |access-date=24 June 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱳᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱒᱓᱔᱙/᱒᱒᱓᱕᱐ ᱯᱟᱴᱱᱟ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱓᱗᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Latest update of route and time of Ranchi-Banaras Vande Bharat train |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/ranchi/ranchi-varanasi-vande-bharat-route-and-timing-released-here-latest-update-srn |url-status=live}}</ref> ==ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ== ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ECR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=26 June 2023 |title=Patna-Ranchi Vande Bharat stoned during 3rd trial run |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/patna-ranchi-vande-bharat-stoned-during-3rd-trial-run/articleshow/101265478.cms?from=mdr |access-date=26 June 2023 |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] b1utt39wqewslc5w3hudsmk0ju0xom4 ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28304 200234 193621 2026-11-08T15:41:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200234 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | image = Mumbai Airport Logo.svg | image-width = 300px | image2 = | image2-width = 300px | IATA = BOM | ICAO = VABB | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]]<ref>{{Cite web |title=LIST OF INDIAN AIRPORTS |url=https://www.aai.aero/sites/default/files/basic_page_files/list%20of%20airport%20bilingual.pdf }}</ref> | operator = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL) {{smalldiv| *[[ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱡᱮᱡᱽ]] (74%) *[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ]] (26%) }} | city-served = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = ᱑᱙᱔᱒ | hub = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]}} | {{nowrap|[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]}} | {{nowrap|[[ᱟᱠᱟᱥᱟ ᱮᱭᱟᱨ]]}} }} | focus_city = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱵᱞᱩ ᱰᱟᱨᱴ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ]]}} | {{nowrap|[[ᱯᱷᱮᱰᱮᱠᱥ ᱮᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} }} | operating_base = {{ubl| | {{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]}} | {{nowrap|[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]}} | {{nowrap|[[ᱥᱯᱟᱭᱥᱡᱮᱴ]]}} }} | elevation-f = ᱓᱗ | elevation-m = ᱑᱑ | metric-elev = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | coordinates = {{coord|19|05|19|N|72|52|05|E|region:IN|display=inline,title}} | website = {{URL|csmia.adaniairports.com}} | pushpin_map = India | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_relief = | pushpin_label = '''BOM''' | r1-number = ᱑᱔/᱓᱒ | r1-length-f = ᱙,᱕᱙᱖ | r1-length-m = ᱒,᱙᱒᱕ | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | metric-rwy = ᱣᱟᱭᱤ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱕᱒,᱘᱒᱐,᱗᱕᱔ ({{increase}} 20.2%) | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔<!--Do not remove or change these sources, doing so will cause serious confict with other sources.--> | r2-number = ᱐᱙/᱒᱗ | r2-length-f = ᱑᱑,᱓᱐᱒ | r2-length-m = ᱓,᱔᱔᱕ | r2-surface = Asphalt | stat2-header = Aircraft movements | stat2-data = ᱓᱒᱔,᱙᱘᱖ ({{increase}} 11.9%) | stat3-header = Cargo tonnage | stat3-data = ᱘᱒᱒,᱙᱖᱓ ({{increase}} 5.9%) | footnotes = Source: [[Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref> }} '''ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: BOM, ICAO: VABB) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (MMR) ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Annual Airport Traffic Report">{{Cite book|url=https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR2019.pdf|title=2019 Annual Airport Traffic Report|publisher=Port Authority of New York and New Jersey.|year=2020|location=United States}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=13 July 2021 |title=Adani Group takes over Mumbai airport |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/adani-group-takes-over-mumbai-airport/articleshow/84380085.cms |access-date=14 October 2023 |issn=0971-8257}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱤᱰ ᱫᱚ ᱖ ᱞᱮᱱ ᱮᱞᱤᱵᱮᱴᱮᱰ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=GVK CSIA Project |url=http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |access-date=21 September 2012 |publisher=GVK Industries Ltd. |archive-date=6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906000533/http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱥᱴᱚᱯ ᱥᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="BS1">{{cite news |date=13 February 2014 |title=Sahar elevated corridor: Five minute 'short-cut' to airport from Western Express High now open to public |work=[[The Times of India]] |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/mumbai-airport-t2-to-open-for-passengers-on-feb-12-114011001127_1.html |access-date=13 February 2014}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ (᱑᱖᱓᱐-᱑᱖᱘᱐) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ "ᱥᱚᱦᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ" ᱒᱐᱑᱘<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/mumbai-airport-chhatrapati-shivaji-maharaj-international-airport-5333252/|title=Mumbai airport renamed as Chhatrapati Shivaji 'Maharaj' International Airport|work=The Indian Express|access-date=12 January 2019|date=30 August 2018}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱓᱐ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱞᱮ ᱯᱟᱨᱞᱮ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<!-- Passenger and Relevant Air Traffic Data has been moved to a dedicated section, keeping the introduction short and brief. --> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱟᱨ.ᱮ.ᱮᱯᱷ. ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/communication.html |title=Maharashtra State Gazetteers – Greater Bombay District |publisher=Cultural.maharashtra.gov.in |access-date=28 December 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱦᱩ ᱮᱭᱨᱳᱰᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨ.ᱮ.ᱮᱯᱷ. ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="GAZ">{{cite web|url=http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/communication.html |title=Transport by Air |publisher= Maharashtra State Gazetteers |year= 1987 |access-date=5 March 2012}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ (᱖᱑᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="GAZ"/> ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱐᱙/᱒᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ "ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱮᱭᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱤᱱᱰᱟᱢᱮᱨ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱙.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LGA">{{cite news |author=Manju, V. |date=13 May 2017 |title=Now, Mumbai world's busiest airport with only one runway |newspaper=The Times of India |agency=TNN |location=Mumbai |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/now-mumbai-worlds-busiest-airport-with-only-one-runway/articleshow/58652790.cms |access-date=13 May 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The Times of India">{{cite news |date=20 September 2014 |title=Mumbai ATC handles a about 50 flights an hour |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-ATC-handles-a-record-51-flights-an-hour/articleshow/43022431.cms |access-date=29 September 2014}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱔᱕.᱘᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱗.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Leading airports across India in financial year 2020, by number of passengers handled(in millions) |url=https://www.statista.com/statistics/589115/indian-airports-passenger-traffic/ |access-date=27 January 2021 |website=statista}}</ref> ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱕᱒.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AAI3"/> ==ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ== ᱡᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱣᱮᱥᱴ<ref name="Bidvest.co.za">{{cite web |title=Bidvest.co.za |url=http://www.bidvest.co.za/ |access-date=24 August 2010 |publisher=Bidvest.co.za |archive-date=16 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516153453/http://www.bidvest.co.za/ |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MIAL), ᱜᱟᱶᱛᱟ (᱗᱔%) ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ (᱒᱖%) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |title=GVK website, CSIA |publisher=gvk.com |access-date=19 January 2012 |archive-date=6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906000533/http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, MIAL ᱫᱚ CSMIA ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱡᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 1A ᱟᱨ 1B, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 2B ᱟᱨ 2C ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ 1C ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ T2 ᱡᱷᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ MIAL ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ, ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨᱥᱟᱭᱤᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="APAO">{{cite web |date=24 June 2012 |title=Mumbai International Airport Limited – MIAL |url=http://www.apaoindia.com/?page_id=164 |access-date=4 May 2016 |publisher=Association of Private Airport Operators}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, MIAL ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱤᱴᱤᱥᱯᱮᱥᱱᱟᱞ SITA ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ CSIA ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱ-ᱭᱩᱡᱷ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱤᱭᱳᱥᱠ ᱟᱨ CUTE (''ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱭᱩᱡᱽ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱤᱠᱣᱤᱯᱢᱮᱱᱴ'') ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://csia.in/Sita-Mial.asp |title=CSIA.in |publisher=CSIA.in |date=8 February 2008 |access-date=24 August 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090622054352/http://www.csia.in/Sita-Mial.asp |archive-date=22 June 2009 }}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ MIAL ᱨᱮ ᱡᱤᱵᱤᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱵᱮᱥᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗᱔% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Thomas|first=Tanya|date=1 September 2020|title=Adani to acquire Mumbai airport|url=https://www.livemint.com/companies/news/adani-to-acquire-mumbai-airport-11598920714672.html|access-date=1 September 2020|work=Livemint|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gandhi|first=Forum|title=Adani takes over MIAL, Navi Mumbai airports after a 2-year tussle with GVK|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/gvk-in-deal-with-adani-group-for-mumbai-international-airport/article32484211.ece|access-date=1 September 2020|work=@businessline|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ}} {{Wikivoyage}} * {{Official website|https://csmia.adaniairports.com}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] s593nyn4ehp0cns3wsudyx9xdq7815p ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ 0 28394 200474 161521 2026-11-08T20:50:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200474 wikitext text/x-wiki {{Infobox bridge | fetchwikidata = coordinates | name = ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ | other_name = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ | image = Vidyasagar Setu kolkata.jpg | image_size = 280px | caption = | official_name = ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ | carries = ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | crosses = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] | locale = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | builder = ᱵᱨᱮᱛᱷᱣᱮᱴ, ᱵᱚᱨᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱳᱯ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ | maint = ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | id = | design = ᱠᱮᱵᱟᱞ-ᱥᱴᱮᱭᱮᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ | mainspan = {{convert|457.2|m|ft|0}} | length = {{convert|822.96|m|ft|0}} | width = {{convert|35|m|ft|0}} | clearance = | below = {{convert|26|m|ft|0}} | traffic = ~90,000 vehicles <small>(as of 2018)</small><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/pay-more-on-2nd-hooghly-bridge/articleshow/62481349.cms | title=Pay more on 2nd Hooghly bridge &#124; Kolkata News - Times of India | website=[[The Times of India]] }}</ref> | open = {{start date and age|10 October 1992}} | closed = | toll = ᱦᱚᱭ, ᱴᱚᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽ }} '''ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱯᱚᱞ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱘᱒᱒.᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱮᱵᱮᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱖ ᱞᱮᱱ ᱴᱚᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱘᱒᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱗᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ<ref>{{Cite web|title=Vidyasagar Setu / 2nd Hooghly Bridge - Kolkata, West Bengal|url=https://bbjconst.com/featured-vidyasagar-setu-bridge.html|access-date=2020-09-11|website=bbjconst.com|archive-date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421071145/https://bbjconst.com/featured-vidyasagar-setu-bridge.html|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱮᱵᱚᱞ-ᱥᱴᱮᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱘᱘ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱨᱤᱵᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨᱥ (ᱦᱮ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ.) ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱥᱮᱫ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱵᱚᱱᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=May 2024}} ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱮᱪ.ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱞ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱒᱘,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨ ᱓᱙,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱞ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱔᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱟᱨ ᱖᱑,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:Kolkata5.JPG|thumb|220x220px|left|ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱯ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ|alt=]] ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱱᱚᱲ, ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱘᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱶ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] (ᱵᱚᱢᱵᱮ), [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] (ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=shib>{{cite web|url=http://www.shibpurinternational.com/sublink/html/Vidyasagar_Setu.html|archive-url=https://archive.today/20130208182635/http://www.shibpurinternational.com/sublink/html/Vidyasagar_Setu.html|url-status=dead|archive-date=8 February 2013|title=Vidyasagar setu|access-date=8 February 2011|publisher=Shibpur International website}}</ref> ᱯᱚᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱵᱚᱥᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=Bhattacherje_242>{{harvnb|Bhattacherje|2009|p=242}}</ref> ᱯᱚᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ₹᱓.᱘᱘ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱓᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱓᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=shib/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=shib/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱮᱵᱮᱞ-ᱥᱴᱮᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Bhattacherje_252>{{harvnb|Bhattacherje|2009|p=252}}</ref> ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱛᱩ, (ᱥᱚᱲᱚᱠ-ᱥᱟᱶ-ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ),{{spaced ndash}} ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=Sister>{{cite web |url=http://www.nbmcw.com/articles/bridges/536-design-and-construction-features-of-nivedita-bridge.html |title=Design and Construction Features of Nivedita Bridge |publisher=NBM Construction Information. Com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130205005939/http://nbmcw.com/articles/bridges/536-design-and-construction-features-of-nivedita-bridge.html |archive-date=2013-02-05 }}</ref> ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱴᱤᱞᱤᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱛᱩ (ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://howrahbridgekolkata.nic.in/Busiest.jpg |title=Oldest still the busiest |publisher=Official web site of Howrah Bridge Kolkata managed by [[National Informatics Centre]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508054202/http://howrahbridgekolkata.nic.in/Busiest.jpg |archive-date=8 May 2013 |access-date=5 January 2013 }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱥᱮᱛᱩ (ᱥᱤᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱛᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱮᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=Sister/><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.in/2008/07/31/stories/2008073151722303.htm |title=The Nivedita Setu |access-date=5 January 2013 |publisher=[[Business Line|The Hindu Business Line]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922082853/http://www.thehindubusinessline.in/2008/07/31/stories/2008073151722303.htm |archive-date=22 September 2012 }}</ref> ᱠᱳᱱᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1160119/jsp/calcutta/story_64629.jsp#.V-TuY5eP9Jg|title=Bridge snarl reaches toll plaza|last=Banerjee|first=Tamaghna|work=The Telegraph|date=19 January 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923182633/http://www.telegraphindia.com/1160119/jsp/calcutta/story_64629.jsp#.V-TuY5eP9Jg|archive-date=23 September 2016}}</ref> ==ᱵᱮᱱᱟᱣ== [[File:Vidyasagar Setu in Kolkata, West Bengal, photographed by Yogabrata Chakraborty, on July 27, 2023.jpg|thumb|200px|ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ]] [[File:Vidyasagar Setu kolkata.jpg|thumb|200px|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ]] ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱞᱟᱭᱤᱪ ᱵᱚᱨᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱢᱟᱱ ᱯᱷᱚᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱨᱴᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱫᱟ ᱵᱨᱮᱭᱛᱷᱵᱮᱴ ᱵᱚᱨᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱳᱯ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ" (ᱵᱤᱵᱤᱡᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱨᱤᱵᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (HRBC) ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}}<ref name=shib/> ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱨᱤᱵᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bhattacherje_273">{{harvnb|Bhattacherje|2009|p=273}}</ref>{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ==ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ== [[File:Vidyasagar_Setu_side_Arnab_Dutta_2011.jpg|thumb|ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Vidyasagar Setu 2002 - Cibi Chakravarthi.webp|alt=Vidyasagar Setu 2002|thumb|᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ]] ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱯᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒᱑ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒᱗.᱖᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑᱘.᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}}<ref name=shib/> ᱘᱒᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱗᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱟᱶ,<ref name="HRBC">{{cite web |url=http://www.hrbc.in/projects1.htm |title=Vidyasagar Setu |access-date=8 January 2013 |publisher=Official Website of Hooghly River Bridge Commissioners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223125804/http://hrbc.in/projects1.htm |archive-date=23 December 2012 }}</ref> ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱮᱵᱚᱞ-ᱥᱴᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞ ᱠᱟᱱᱟ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱚᱨᱢᱟᱫᱟ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱰᱚᱡᱽᱰ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref name=":011">{{Cite news|last=Mishra|first=Sohit|date=2017-03-07|title=India's longest cable-bridge in Bharuch inaugurated by PM Modi; all you need to know about the 1.4 km bridge|language=en|work=India.com|url=http://www.india.com/news/india/indias-longest-cable-bridge-in-bharuch-inaugurated-by-pm-narendra-modi-all-you-need-to-know-about-the-1-4-km-bridge-1901949/|access-date=2018-07-06}}</ref><ref name="HRBC"/> ᱰᱮᱠ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱨᱤᱡᱽᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱤᱞ-ᱯᱨᱚᱵᱽᱞᱮᱴ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱓᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱑.᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓ ᱯᱷᱤᱴ ᱑᱑ ᱤᱸᱪ) ᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱰᱮᱠ ᱫᱚ ᱔᱕᱗.᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱐.᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱯᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟᱞ ᱛᱟᱨ ᱠᱮᱵᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱒.᱘᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱐᱐.᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}}<ref name=shib/> ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱞ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱘᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=shib/> ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱞᱚᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱮᱰ ᱞᱚᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱸᱥᱯᱷᱮᱪᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱮᱥᱴᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱥᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱠ ᱫᱚ ᱜᱨᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱤᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱨᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔.᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱰᱟᱨᱥ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱰᱮᱠ ᱠᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱔᱕ ᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱯᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱓,᱒᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱒᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ-ᱥᱴᱮᱱᱰᱤᱝ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱨᱚᱥ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱰᱮᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱤᱞᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱯᱤᱞᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱞᱴ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ × ᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ × ᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱚᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱮᱢᱴᱤ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱮᱢᱴᱤ ᱠᱨᱮᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱢᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱕᱐ ᱮᱢᱴᱤ ᱠᱨᱮᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱸᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱪᱚᱨ ᱠᱷᱟᱸᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱭ ᱨᱚᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Gunguly|Battarcharya|2000|pp=113–4}} [[File:Vidyasagar Setu (7605077050).jpg|thumb|ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱡᱤᱞᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ|alt=|right]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite book |last1=Gunguly |first1=C. K. |last2=Battarcharya |first2=S. K. |title=The Design Methodology and Construction Technique of 457 m Span Cable Stayed Bridge (Dead Load Composite) at Vidyasagar Setu |editor1-last=Dayaratnam |editor1-first=P |work=Cable stayed, supported, and suspension bridges |url=https://books.google.com/books?id=pb67nkDk4FMC&pg=PA113 |year=2000 |publisher=Universities Press (India) |pages=113–4 |isbn=978-81-7371-271-5 }} *{{cite book |last=Bhattacherje |first=S. B. |title=Encyclopaedia of Indian Events & Dates |url=https://books.google.com/books?id=oGVSvXuCsyUC&pg=SL1-PA273 |year=2009 |publisher=Sterling Publishers Pvt. |isbn=978-81-207-4074-7 }} {{Commons category|ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱮᱛᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱚᱞ-ᱥᱴᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱚᱞ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ]] is9mow5fipbygrtkihxp82jmkxbfxfm ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28419 200253 154477 2026-11-08T16:06:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200253 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename-a = {{nobold|{{lang|ar|مطار دبي الدولي}}}} | nativename-r = ''{{small|{{transliteration|ar|ALA-LC|Maṭār Dubayy al-Duwalī}}}}'' | image = DXB word mark.svg | image-width = 140 | image2 = Dubai Airport overview.jpg | image2-width = 300 | IATA = DXB | ICAO = OMDB | WMO = 41194 | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner-oper = [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] | city-served = [[ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱩᱵᱟᱭ]] | location = [[Al Garhoud]] | opened = {{start date and age|1960|09|30|df=yes}} | hub = {{ubl|class=nowrap | [[Emirates (airline)|Emirates]] | [[FedEx Express]] | [[flydubai]]}} | operating_base = {{ubl|class=nowrap | [[Air India Express]] | [[Coyne Airways]] | [[IndiGo]]}} | elevation-f = 62 | coordinates = {{coord|25|15|10|N|055|21|52|E|region:AE-DU|display=it}} | website = {{URL|www.dubaiairports.ae}} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | pushpin_map = Asia | pushpin_label = '''DXB'''/OMDB | pushpin_map_caption = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | metric-rwy = Yes | r1-number = 12L/30R | r1-length-m = 4,351 | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | r2-number = 12R/30L | r2-length-m = 4,447 | r2-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | stat-year = ᱒᱐᱒᱓ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱘᱖,᱙᱙᱔,᱓᱖᱕ ({{increase}} ᱓᱑.᱗%) | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱢᱚᱵᱽᱢᱮᱱᱴᱥ | stat2-data = ᱔᱑᱖,᱔᱐᱕ ({{increase}} ᱒᱑.᱓%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ (ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ) | stat3-data = ᱑,᱘᱐᱕,᱘᱙᱘ ({{decrease}} ᱔.᱕%) | stat4-header = Economic impact | stat4-data = $᱒᱖.᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name="content.emirates.com">{{cite web |url=http://content.emirates.com/downloads/ek/pdfs/int_gov_affairs/Oxford_Economics_Quantifying_the_Economic_Impact_of_Aviation_in_Dubai_November_2014_Final_v1.pdf |title=Quantifying the Economic Impact of Aviation in Dubai |access-date=15 January 2018 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226001335/http://content.emirates.com/downloads/ek/pdfs/int_gov_affairs/Oxford_Economics_Quantifying_the_Economic_Impact_of_Aviation_in_Dubai_November_2014_Final_v1.pdf |url-status=dead }}</ref> | footnotes = Sources: [[United Arab Emirates|UAE]] [[Aeronautical Information Publication|AIP]],<ref name="aip">[http://www.gcaa.gov.ae/aip/AIPSUP2013/UAE_AIP.html United Arab Emirates AIP] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131230233911/http://www.gcaa.gov.ae/aip/AIPSUP2013/UAE_AIP.html |date=30 December 2013 }} (login required)</ref> [[:en:Airports Council International|ACI]],<ref name="ACI">{{cite web |url=http://www.aci.aero/media/afc782a2-a258-4c49-a700-fea9047d15fb/News/Releases/2013/PR_260313_Prelim_2012_World_Traffic_Rankings-final_pdf |title=Preliminary 2012 World Airport Traffic and Rankings |publisher=Aci.aero |access-date=29 March 2013 |archive-date=17 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517091127/http://www.aci.aero/media/afc782a2-a258-4c49-a700-fea9047d15fb/News/Releases/2013/PR_260313_Prelim_2012_World_Traffic_Rankings-final_pdf |url-status=live }}</ref> SkyVector<ref>{{cite web | url = https://skyvector.com/airport/OMDB/Dubai-Airport | title = OMDB: Dubai International Airport | date = 31 December 2020 | publisher = SkyVector | access-date = 12 January 2021 | archive-date = 27 February 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210227182919/https://skyvector.com/airport/OMDB/Dubai-Airport | url-status = live }}</ref><ref>{{cite press release|title=DXB smashes targets with 87 million guests in 2023, rising 31.7% from previous year|url=https://media.dubaiairports.ae/dxb-smashes-targets-with-87-million-guests-in-2023-rising-317-from-previous-year/|work=[[Dubai Airports Company]]|date=19 February 2024|access-date=20 February 2024|language=en}}</ref> }} '''ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ([[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]:مطار دبي الدولي) {{airport codes|DXB|OMDB}} ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.emirates247.com/business/dubai-remains-world-s-busiest-international-airport-2017-01-24-1.646965|title=Dubai remains world's busiest international airport|work=Emirates 24/7|publisher=Dubai Media Incorporated|location=Dubai|date=24 January 2017|access-date=31 August 2017|archive-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105010250/https://www.emirates247.com/business/dubai-remains-world-s-busiest-international-airport-2017-01-24-1.646965|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR_2022.pdf|title=2022 Airport Traffic Report|work=Port Authority of New York and New Jersey|date=April 2023|page=32}}</ref><ref>{{Cite web |last=Josephs |first=Leslie |date=2024-04-15 |title=World's busiest airports show surge in international travel. Here are the rankings |url=https://www.cnbc.com/2024/04/15/worlds-busiest-airport-rankings-2023.html |access-date=2024-04-15 |website=CNBC |language=en}}</ref> ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱘᱐ ᱟᱨ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱗᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |last1=Cannon |first1=Marisa |title=Dubai airport up 7 percent in passenger traffic |url=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2017/01/25/dubai-airport-hits-world-high-number-international-passengers/ |website=Business Traveller |access-date=11 November 2018 |archive-date=4 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104230108/https://www.businesstraveller.com/business-travel/2017/01/25/dubai-airport-hits-world-high-number-international-passengers/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.anna.aero/2016/12/14/busiest-airports-25-aircraft/|title=Where to spot your favourite aircraft type|date=14 December 2016|website=anna.aero|access-date=2 June 2017|archive-date=22 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022161044/https://www.anna.aero/2016/12/14/busiest-airports-25-aircraft/|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱘᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱑.᱘᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱔᱑᱖,᱔᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases#detail/dxb-retains-1-rank-for-international-traffic |title=Press Releases |publisher=Dubaiairports.ae |access-date=18 April 2018 |archive-date=3 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403081250/http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases#detail/dxb-retains-1-rank-for-international-traffic |url-status=live }}</ref> ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱟᱞ ᱜᱟᱨᱦᱚᱣᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ; ᱒.᱙᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aip"/> ᱟᱨ ᱗,᱒᱐᱐ ᱮᱠᱚᱲ (᱒,᱙᱐᱐ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| title = Dubai International Airport| publisher = World Airport Guide| url = http://www.worldairportguide.com/airport/314/airport_guide/Middle-East/Dubai-International-Airport.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20061108134721/http://www.worldairportguide.com/airport/314/airport_guide/Middle-East/Dubai-International-Airport.html| url-status = dead| archive-date = 8 November 2006| access-date = 12 August 2008}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱚᱨ ᱥᱯᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dubaiairport.com/en/media-centre/facts-figures/pages/factsheets-reports-statistics.aspx?id=9 |title=Fact sheets, Reports & Statistics |publisher=Dubaiairport.com |access-date=4 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928183035/http://www.dubaiairport.com/en/media-centre/facts-figures/Pages/factsheets-reports-statistics.aspx?id=9 |archive-date=28 September 2013 }}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱓᱐% ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://gulfnews.com/uae/environment/dubai-airport-terminal-2-installs-15000-solar-panels-1.65239444|title=Dubai Airport Terminal 2 installs 15,000 solar panels|website=gulfnews.com|date=15 July 2019 |language=en|access-date=28 July 2019|archive-date=27 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727152219/https://gulfnews.com/uae/environment/dubai-airport-terminal-2-installs-15000-solar-panels-1.65239444|url-status=live}}</ref> ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (DXB) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱦᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱕᱑% ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱒% ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hoteliermiddleeast.com/25644-emirates-passenger-numbers-grew-9-in-2015/|title=Emirates passenger numbers grew 9% in 2015 - HotelierMiddleEast.com|first=Nikhil|last=Pereira|newspaper=Hotelier Middle East |date=3 January 2016 |access-date=2 June 2017|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419225807/https://www.hoteliermiddleeast.com/25644-emirates-passenger-numbers-grew-9-in-2015/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/analysis/dubai-doha-and-abu-dhabi-airports-win-record-traffic-unhelpful-taxes-could-challenge-growth-274542|title=Dubai, Doha and Abu Dhabi airports win record traffic. Unhelpful taxes could challenge growth|access-date=2 June 2017|archive-date=12 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112194137/http://www.centreforaviation.com/analysis/dubai-doha-and-abu-dhabi-airports-win-record-traffic-unhelpful-taxes-could-challenge-growth-274542|url-status=live}}</ref> ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱓% ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱒᱕% ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/business/aviation/flydubai-annual-profit-drops-60-to-dh1007-million-in-2015|title=Flydubai annual profit drops 60% to Dh100.7 million in 2015 – The National|date=10 February 2016|access-date=2 June 2017|archive-date=29 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529060732/http://www.thenational.ae/business/aviation/flydubai-annual-profit-drops-60-to-dh1007-million-in-2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱘,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dubaiairport.com">{{cite web|url=http://www.dubaiairport.com/en/media-centre/Pages/press-releases.aspx?id=166|title=Record month caps off record year at Dubai International|access-date=1 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201215710/http://www.dubaiairport.com/en/media-centre/Pages/press-releases.aspx?id=166|archive-date=1 February 2014|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱖᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Majority of DXB passengers in transit, study shows |url=https://www.arabianbusiness.com/416332-sat-63-of-dxb-passengers-in-transit |access-date=4 July 2019 |work=[[Arabian Business]] |date=30 March 2019 |archive-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704162731/https://www.arabianbusiness.com/416332-sat-63-of-dxb-passengers-in-transit |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱖.᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱗% ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=John |first1=Issac |title=UAE carriers set to scale new heights |url=http://khaleejtimes.ae/biz/inside.asp?xfile=/data/aviation/2014/December/aviation_December35.xml&section=aviation |website=khaleejtimes.ae |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226005612/http://khaleejtimes.ae/biz/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Faviation%2F2014%2FDecember%2Faviation_December35.xml&section=aviation |archive-date=26 December 2014 |access-date=14 September 2017 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱞ ᱢᱚᱠᱛᱩᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱞ ᱢᱚᱠᱛᱩᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Kamel |first=Deena |date=2024-04-29 |title=Dubai to scrap dual airport operations once move to mega-hub at Al Maktoum is complete |url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/2024/04/29/dubai-to-scrap-dual-airport-operations-once-move-to-mega-hub-at-al-maktoum-is-complete/ |access-date=2024-05-01 |website=The National |language=en}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱵᱳᱴ ᱵᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱔᱔᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |title=Dubai International Airport DIA {{!}} Project Suppliers |url=https://projectsuppliers.net/en/approvals/dubai-international-airport-dia |access-date=2024-08-25 |website=projectsuppliers.net |language=en}}</ref> ᱤᱢᱯᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱵᱳᱴᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱣᱛᱷᱮᱢᱯᱴᱚᱱ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱜᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱳᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱡᱽ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (BOAC) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱳᱨᱥᱥᱩ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/memories/dubaisfirstairport.shtm |title=Dubai's First International Airport |publisher=Dubaiasitusedtobe.com |access-date=16 July 2009 |archive-date=21 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121065457/http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/memories/dubaisfirstairport.shtm |url-status=live }}</ref> ===ᱵᱮᱱᱟᱣ=== [[File:1965 Dubai airport.jpg|thumb|left|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱮᱭᱠ ᱨᱟᱥᱤᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱟᱞ ᱢᱚᱠᱛᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱜᱽᱞᱟᱥ ᱰᱤ.ᱥᱤ.᱓ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕,᱙᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱩᱴ ᱥᱟᱱᱰᱤᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://ca.finance.yahoo.com/photos/archive-dxb-dubai-s-first-airport-opened-in-1960-with-a-sand-runway-1422980185-slideshow/| title=Dubai's beautiful first airport opened in 1960 with a sand runway| date=3 February 2015| publisher=Yahoo! Canada| access-date=3 February 2016| archive-date=7 February 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160207015359/https://ca.finance.yahoo.com/photos/archive-dxb-dubai-s-first-airport-opened-in-1960-with-a-sand-runway-1422980185-slideshow/| url-status=live}}</ref> ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱳᱲ ᱮᱞᱟᱠᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱥᱴᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite magazine| url=http://www.arabianbusiness.com/uk-s-costain-looks-for-middle-east-expansion-463102.html#.VrJ8uvkrJhE| title=UK's Costain looks for Middle East expansion| author=Andy Sambidge| date=23 June 2012| magazine=Arabian Business| access-date=3 February 2016| archive-date=15 August 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114346/http://www.arabianbusiness.com/uk-s-costain-looks-for-middle-east-expansion-463102.html#.VrJ8uvkrJhE| url-status=live}}</ref> [[File:1965 Dubai Airport first Comet.jpg|thumb|left|᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ, ᱙,᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ (᱒,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱱᱰ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱥᱤᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱢᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷᱜᱨᱮᱸᱰ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱹᱮᱪᱹᱮᱯᱷᱹ ᱚᱢᱤᱱᱤᱰᱟᱨᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱸᱡᱽ (VOR) ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS), ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |author=Dubai FAQs |url=http://www.dubaifaqs.com/dubai-airport.php |title=Dubai Airport |publisher=Dubaifaqs.com |access-date=16 July 2009 |archive-date=5 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605013636/http://www.dubaifaqs.com/dubai-airport.php |url-status=dead }}</ref> ᱑᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱴ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱠᱚᱢᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1963/1963%20-%200550.html |title=Kuwait airways &#124; Flight Archive |work=Flight International |access-date=16 July 2009 |archive-date=31 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231005043/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1963/1963%20-%200550.html |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱖᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓,᱔᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱔,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱞᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱒᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/galleries/oldairport.shtm |title=Dubai's Original Airport |publisher=Dubaiasitusedtobe.com |access-date=16 July 2009 |archive-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722024026/http://www.dubaiasitusedtobe.com/pages/galleries/oldairport.shtm |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ILS ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱟᱯ ᱠᱚ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱟᱲᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱒,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ (᱓,᱘᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱠᱚᱱ (NDB), ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱡᱮᱱᱨᱮᱴᱟᱨ, ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱔᱗ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱰ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱮᱦᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dubai-dxb.airports-guides.com/ |title=Dubai Airport (DXB) Information: Airport in Dubai Area, United Arab Emirates |publisher=Dubai-dxb.airports-guides.com |date=9 July 2009 |access-date=16 July 2009 |archive-date=30 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630021534/http://www.dubai-dxb.airports-guides.com/ |url-status=live }}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== [[File:OMDB Layout.svg|thumb|left|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱡᱟᱣ]] [[File:Airbus A340-642X, Virgin Atlantic Airways AN1204296.jpg|thumb|left|DXB ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱤ ᱥᱟᱨᱡᱟᱦ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱚᱵᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱵᱮᱞ ᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮᱞ ᱚᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.airport-technology.com/features/feature1741/feature1741-2.html |title=As a response to soaring passenger numbers, major airport expansion projects are taking place throughout the UAE. |publisher=Airport Technology |access-date=16 July 2009 |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606092226/http://www.airport-technology.com/features/feature1741/feature1741-2.html |url-status=dead }}</ref>{{Unreliable source?|reason=domain on WP:BLACKLIST|date=June 2016}} ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱠᱚᱱᱯᱷᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱱᱣᱮ, ᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮᱭ, ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱤᱱ-ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱮᱴᱟᱨᱤᱝ ᱠᱤᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱘᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱘᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ, ᱗᱐ ᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://old.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=14744 |title=$82 bn earmarked for Dubai airport expansion |publisher=Projectsmonitor.com |date=22 October 2007 |access-date=16 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123910/http://old.projectsmonitor.com/detailnews.asp?newsid=14744 |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead }}</ref> ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ) ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://travel.theemiratesnetwork.com/airports/dubai.php |title=Dubai International Airport [DXB/OMDB&#93; – TEN Travel & Tourism [UAE&#93; |publisher=Travel.theemiratesnetwork.com |access-date=16 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125185212/http://travel.theemiratesnetwork.com/airports/dubai.php |archive-date=25 November 2010 }}</ref> ᱯᱚᱞ ᱜᱨᱤᱯᱷᱤᱴᱥ (ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.) ᱫᱚ ''ᱣᱤᱡᱚᱱ'' ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://vision.ae/en/special_report/delivering_the_vision_dubai_international_airport|title=Dubai Airport – Delivering the vision... Dubai International Airport – Vision Magazine|access-date=1 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206071045/http://vision.ae/en/special_report/delivering_the_vision_dubai_international_airport|archive-date=6 February 2015|url-status=dead}}</ref> ===ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ=== ᱘᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ (᱒᱘᱕ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ (ᱮᱴᱤᱥᱤᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.bechtel.com/assets/files/PDF/Aviation/Aviation_Dubai.pdf |title=Aviation Dubai |access-date=16 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102034750/http://bechtel.com/assets/files/PDF/Aviation/Aviation_Dubai.pdf |archive-date=2 January 2010 }}</ref> ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ (ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱰᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱮ, ᱵᱤ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱮᱵᱤᱭᱚᱥᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (GAT) ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="airport-technology1"/> [[File:Dubai - International (DXB - OMDB) AN1459470.jpg|thumb|left|ᱠᱳᱱᱠᱳᱨᱥ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱧᱮᱞ ᱾ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱮ (ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱮᱯᱤᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱰᱤ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱫᱚ ᱮᱯᱤᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[File:Dubai - International (DXB - OMDB) AN1204297.jpg|thumb|left|ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱵᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱥ ᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾]] ===ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ=== ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱨᱟᱡᱤᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱱᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱢᱩᱵᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱥ ᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱠᱚᱨᱥ ᱰᱤ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱢᱩᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.railway-technology.com/news/newsbombardier-build-automated-people-mover-system-dubai-airport|title=Bombardier to build automated people mover system at Dubai Airport|date=29 November 2012|access-date=1 June 2015|archive-date=23 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223230349/http://www.railway-technology.com/news/newsbombardier-build-automated-people-mover-system-dubai-airport/|url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|reason=domain on WP:BLACKLIST|date=June 2016}} ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ-ᱢᱟᱧᱟᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱘᱕% ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ====ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑==== [[File:DXB T1.jpg|thumb|DXB ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱵᱟᱦᱨᱮ]] ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱢᱩᱵᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱰᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕,᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱤᱴ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱒᱑ ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱜᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱩᱴ ᱜᱮᱴ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱜᱟᱡᱮᱡᱽ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱪᱮᱠ-ᱤᱱ ᱰᱮᱥᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱞᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱤᱯᱟᱨᱪᱟᱨ ᱦᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/major-renovations-planned-for-dubai-airports-terminal-1|title=Major renovations planned for Dubai Airport's Terminal 1|author=Ramola Talwar Badam|date=15 January 2013|access-date=1 June 2015|archive-date=12 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512035018/http://www.thenational.ae/news/uae-news/major-renovations-planned-for-dubai-airports-terminal-1|url-status=live}}</ref> ===ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ=== [[File:Emirates Flight Catering (1).jpg|thumb|ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱮᱴᱟᱨᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ h<ref>{{cite web |url=http://www.ekfc.com/AirportTerminalServices.asp |title=Emirates &#124; Flight Catering |publisher=Ekfc.com |access-date=23 April 2012 |archive-date=12 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312024759/http://www.ekfc.com/AirportTerminalServices.asp |url-status=dead }}</ref>]] [[File:Emirates Trip 2009 250.jpg|thumb|DXB ᱨᱮ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ]] ====ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱸᱰᱞᱤᱝ==== ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱸᱰᱞᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱸᱰᱞᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.emiratesgroupcareers.com/english/Careers_Overview/Services/ekas/default.aspx |title=Ground Handling EKAS |publisher=Emirates Airport Services |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111231183645/http://www.emiratesgroupcareers.com/english/Careers_Overview/Services/ekas/default.aspx |archive-date=31 December 2011 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱨᱮᱢᱯ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dnata.com/Ground/index.asp?pid=137030 |title=Ground Handling |publisher=Dnata |access-date=16 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090603093501/http://www.dnata.com/Ground/index.asp?pid=137030 |archive-date=3 June 2009 }}</ref> ====ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱛᱚᱱ==== ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱥᱮᱞ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.emiratesengineering.com/040100.asp |title=Emirates &#124; Engineering |publisher=Emiratesengineering.com |access-date=16 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602093226/http://www.emiratesengineering.com/040100.asp |archive-date=2 June 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{cite web|url=http://www.ameinfo.com/63928.html |title=Emirates starts building one of the world's largest and most sophisticated engine test facilities &#124; Emirates Engineering |publisher=Ameinfo.com |date=26 February 2007 |access-date=16 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607104951/http://www.ameinfo.com/63928.html |archive-date=7 June 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.emiratesgroupcareers.com/english/Careers_Overview/engineering/locn_facilities.aspx |title=Location and Facilities &#124; Emirates Group Careers Centre |publisher=Emiratesgroupcareers.com |date=29 March 2009 |access-date=16 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618070434/http://www.emiratesgroupcareers.com/english/Careers_Overview/engineering/locn_facilities.aspx |archive-date=18 June 2009 |url-status=dead }}</ref> * ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ A380 ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ)<ref>{{cite web|url=http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20050515102637/Dubai%20builds%20''World's%20Largest''%20airport%20hangar |title=Dubai builds 'World's Largest' airport hangar |publisher=Zawya.com |date=15 May 2005|accessdate=27 August 2009}}</ref> * ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ * ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱯᱞᱟᱱᱴ * ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱟᱱ-ᱟᱯ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛᱷ * ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ * ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱥᱮᱞ * ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱭᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikivoyage}} {{Commons category}} *{{official website|http://www.dubaiairports.ae/}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] lsbp6p3h9c1qu2n0mvpf09qhllt3z69 ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28447 200254 185207 2026-11-08T16:07:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200254 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = DeogharAirportT.jpg | caption = | image-width = 230 | IATA = DGH<ref name="IATA DGH"/> | ICAO = VEDO<ref name="AIP SUP VEDO"/> | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_label = '''DGH''' | pushpin_label_position = right | type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | owner = ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ {{smalldiv| *ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴᱥ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (᱕᱑%) *[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱔᱙%)}} | operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ | city-served = [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] | location = [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | hub = | elevation-f = 833 | elevation-m = 242 | coordinates = {{Coord|24|26|41|N|086|42|09|E|type:airport|display=inline,title}} | website = [https://www.aai.aero/en/airports/ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = ᱐᱙/᱒᱗ | r1-length-f = ᱘᱒᱐᱒ | r1-length-m = ᱒᱕᱐᱐ | r1-surface = [[Concrete]] | r2-number = | r2-length-f = | r2-length-m = | r2-surface = | opened = {{start date and age|2022|07|12|df=y|p=n|br=n}} | mapframe = ᱦᱚᱭ | mapframe-zoom = 11 | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ - ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱑᱖᱓,᱐᱑᱒ ({{increase}} ᱑᱑᱓.᱒%) <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with other sources.-->| stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ | stat2-data = ᱑,᱙᱐᱕ ({{increase}} ᱑᱓᱗%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = — | footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=23 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=23 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=23 April 2024}}</ref> }} '''ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|DGH|VEDO}}<ref name="IATA DGH">{{Cite web |title=Airline and Location Code Search - Searched for "DGH" |url=https://www.iata.org/en/publications/directories/code-search/?airport.search=DGH |access-date=21 July 2022 |website=www.iata.org |language=en}}</ref><ref name="AIP SUP VEDO">{{Cite web |title=Supplement to Aeronautical Information Publication of Deoghar Airport |url=https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2022_35_0.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721052804/https://aim-india.aai.aero/sites/default/files/aip_supplements/AIPS_2022_35_0.pdf |archive-date=21 July 2022 |access-date=21 July 2022 |website=www.aim-india.aai.aero}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Deoghar Airport (DGH) @ OurAirports |url=https://ourairports.com/airports/IN-0090/ |access-date=21 July 2022 |website=ourairports.com}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗.᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱫᱷᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱢᱮᱫᱽ ᱪᱟᱠᱟᱨᱡᱤ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱖᱕᱔ ᱮᱠᱚᱲ (᱒᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲᱣᱮ ᱫᱚ ᱒,᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐, ᱮ᱓᱒᱑ ᱟᱨ ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite news |title=Airport construction will lead to development of Dhalbhumgarh area: CM |url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/airport-construction-will-lead-to-development-of-dhalbhumgarh-area--cm.html |publisher=[[The Pioneer (India)|The Pioneer]] |date=11 January 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=14 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214234709/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/airport-construction-will-lead-to-development-of-dhalbhumgarh-area--cm.html |url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=27 May 2018 |title=PM Modi Lays Foundation Stone Of Deoghar Airport In Jharkhand; CM Says Committed To Begin Flights From Districts |publisher=[[Businessworld]] |url=http://www.businessworld.in/article/PM-Modi-lays-foundation-stone-of-Deoghar-airport-in-Jharkhand-CM-Says-Committed-To-Begin-Flights-From-Districts/27-05-2018-150313/ |access-date=30 July 2019}}</ref><ref name="Mint">{{Cite news |date=12 July 2022 |title=PM Modi inaugurates 657-acre Deoghar airport, flags off flight to Kolkata |work=Mint |url=https://www.livemint.com/news/pm-modi-inaugurates-657-acre-deoghar-airport-flags-off-flight-to-kolkata-11657616394906.html}}</ref><ref name="NDTV">{{Cite news |date=12 July 2022 |title=PM Modi Inaugurates Deoghar Airport, Projects Worth ₹ 16,800 Crore In Jharkhand |work=NDTV |url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-narendra-modi-inaugurates-deoghar-airport-projects-worth-rs-16-800-crore-in-jharkhand-3149989}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ.) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ MOU ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Jharkhand To Get International Airport At Deoghar |url=http://www.igovernment.in/articles/34586/jharkhand-to-get-international-airport-at-deoghar |publisher= iGovernment |date= 12 December 2013 |access-date=26 March 2017}}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐ ᱟᱨ ᱥᱤ-᱑᱓᱐ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ (ᱰᱤᱟᱨᱰᱤᱳ) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱠᱚᱬ MOU ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Jharkhand inks MoU for Deoghar International airport expansion|url=https://m.hindustantimes.com/ranchi/jharkhand-inks-mou-for-deoghar-airport-expansion/story-j5iT9agHlH2J9V37sE3oMN.html|publisher=[[Hindustan Times]]|date=26 March 2017|access-date=26 March 2017}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Mint"/><ref name="NDTV"/> ᱑᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱰᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱒,᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱔,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱓,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱒᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (ᱮᱴᱥᱤ) ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐/ᱵᱤ᱗᱓᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱯᱨᱚᱱ, ᱴᱟᱠᱥᱤᱣᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱭᱤᱥᱳᱞᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM inaugurates Jharkhand's second airport in Deoghar |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/pm-inaugurates-jharkhands-second-airport-in-deoghar-8816181.html |access-date=16 July 2022 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ==ᱩᱰᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱ== ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱩᱰᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=IndiGo begins direct flight between Kolkata and Deoghar |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/indigo-begins-direct-flight-between-kolkata-and-deoghar/articleshow/92834588.cms}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |last= |last2= |date= 30 July 2022|title=IndiGo starts direct flight service between Delhi and Deoghar |url=https://theprint.in/economy/indigo-starts-direct-flight-service-between-delhi-and-deoghar/1062050/ |access-date=30 July 2022 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ, ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=PM Narendra Modi inaugurates Deoghar Airport, to have flights to Patna, Kolkata, Delhi |work=[[Zee News]] |url=https://zeenews.india.com/aviation/pm-narendra-modi-inaugurates-deoghar-airport-to-have-flights-to-patna-kolkata-delhi-2484480.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=IndiGo announces flight services between Delhi and Deoghar |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/indigo-announces-flight-services-between-delhi-and-deoghar20220712175759/ |access-date=13 July 2022 |website=ANI News |language=en |archive-date=13 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713073417/https://www.aninews.in/news/national/general-news/indigo-announces-flight-services-between-delhi-and-deoghar20220712175759/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.latestly.com/socially/india/news/deoghar-airport-will-be-the-68th-destination-which-will-be-connected-to-kolkata-patna-and-latest-tweet-by-prasar-bharati-news-services-3930928.html | title=Deoghar Airport Will be the 68th Destination Which Will be Connected to Kolkata, Patna and ... - Latest Tweet by Prasar Bharati News Services &#124; 📰 LatestLY | date=10 July 2022 | access-date=2 April 2025 | archive-date=22 January 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250122025557/https://www.latestly.com/socially/india/news/deoghar-airport-will-be-the-68th-destination-which-will-be-connected-to-kolkata-patna-and-latest-tweet-by-prasar-bharati-news-services-3930928.html | url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== {{Airport-dest-list|3rdcoltitle={{Abbr|Refs.|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ}}|3rdcolunsortable=yes |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]|[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]]|<ref>{{cite news|author1=Banerjee, Tamaghna|title=IndiGo begins direct flight between Kolkata and Deoghar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/indigo-begins-direct-flight-between-kolkata-and-deoghar/articleshow/92834588.cms|work= The Times of India|date= 12 July 2022|access-date=16 July 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Pandey|first=Sunil|title=Deoghar Airport: दिल्ली से अब सीधे देवघर, आज से फ्लाइट सर्विस शुरू, पहली 'VIP' लैडिंग, जानें शेड्यूल|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/deoghar/delhi-to-deoghar-direct-flight-service-will-start-today-rajiv-pratap-rudy-first-flight-landing-deoghar-airport/articleshow/93224124.cms|work=Navbharat Times|date=30 July 2022|access-date= 30 July 2022|language=hi}}</ref><ref>{{cite news|author1=Faryal Rumi|title=Patna-Deoghar flight to operate from today|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/patna-deoghar-flight-to-operate-from-today/articleshow/99003304.cms|work= The Times of India|date= 26 Mar 2023|access-date=28 Mar 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Pall|first=Samreen|title=Direct Flight from Deoghar To Bengaluru To Begin From June 1, Check Price|url= https://www.news18.com/auto/direct-flight-from-deoghar-to-bengaluru-to-begin-from-june-1-check-price-8882124.html|work=News18|date=8 May 2024|access-date=9 May 2024|language=en}}</ref> }} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ]] 8zrmcd1vdo5dzbzm9ptj5e3wqxdprr1 ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28472 200220 191201 2026-11-08T15:04:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200220 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ) | image = File:Terminal Building - Chandigarh International Airport - Mohali 2016-08-04 5875.JPG | image-width = 290px | caption = | location = ᱡᱷᱤᱭᱩᱨᱦᱮᱨᱤ, ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ, [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | elevation-m = 314 | metric-elev = Y | pushpin_label = '''IXC''' | coordinates = {{coord|30|40|29|N|76|47|26|E|display=inline,title}} | pushpin_map = India | r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]] | metric-rwy = Y | IATA = IXC | ICAO = VICG<ref>{{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf#page=5|title=Chandigarh Airport Report|publisher=Airport Authority of India|page=5|access-date=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512113236/https://www.aai.aero/sites/default/files/national-register/Chandigarh%20REPORT.pdf#page=5|archive-date=12 May 2018|url-status=dead}}</ref> | type = ᱢᱤᱞᱤᱴᱤᱨᱤ/ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ | operator = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ(CHIAL)<ref name=":2">{{Cite report|title=CHIAL|url=https://icmai.in/upload/pd/CHIAL_1012_2020.pdf|publisher=ICMAI|access-date=16 November 2023}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{smalldiv| *ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ(᱕᱑%) *[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ|ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] (᱒᱔.᱕%) *ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱢᱳᱦᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (᱒᱔.᱕%) }} | city-served = [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱢᱳᱦᱟᱞᱤ]], [[ᱯᱟᱸᱪᱠᱩᱞᱟ]] | focus_city = [[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]<ref>{{Cite web |date=2022-03-21 |title=Ready to soar |url=https://indianexpress.com/article/cities/sas-nagar-mohali/chandigarh-international-airport-hub-for-air-travel-7828718/ |access-date=2022-03-26 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> | website = [https://www.aai.aero/en/airports/ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ] | r1-number = ᱑᱑/᱒᱙ | r1-length-m = 3170 | stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ - ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ | stat1-data = ᱓,᱗᱒᱑,᱒᱒᱙ ({{increase}} ᱑.᱒%) | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ | stat2-data = ᱒᱖,᱓᱑᱕ ({{decrease}} ᱙.᱔%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱ | stat3-data = ᱘,᱓᱐᱓ ({{decrease}} ᱑᱑.᱓%) | footnotes = Sources: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref> | pushpin_map_caption = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | owner = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ }} '''ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|IXC|VICG}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=LIST OF INDIAN AIRPORTS |url=https://www.aai.aero/sites/default/files/basic_page_files/list%20of%20airport%20bilingual.pdf }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱭᱩᱨᱦᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="India 2015">{{cite web | author=India | title=Land gone, Jheurheri villagers set up hotels near Chandigarh airport | website=The Indian Express | date=10 September 2015 | url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/land-gone-jheurheri-villagers-set-up-hotels-near-chandigarh-airport/ | access-date=30 December 2015}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=28 September 2022|title=Chandigarh airport renamed after Bhagat Singh: End of a long dispute between Punjab, Haryana |url=https://indianexpress.com/article/explained/punjab-haryana-bhagat-singh-chandigarh-airport-8178854/ |access-date=14 November 2022|newspaper=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱪᱤ.ᱤ.ᱮ.ᱮᱞ.) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (᱕᱑%), ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ (᱒᱔.᱕%) ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ (᱒᱔.᱕%) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.chial.org/about-us/|title=CHIAL, about us|publisher=CHIAL|access-date=16 November 2023}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱱᱠᱞᱮᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱱᱠᱞᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110415/cth1.htm |title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories |publisher=Tribuneindia.com |access-date=12 March 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title = The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|url = http://www.tribuneindia.com/2012/20120609/cth1.htm|website = www.tribuneindia.com|access-date = 29 December 2015}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱔᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱑᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱩᱨᱦᱮᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱓᱐᱔.᱐᱔ ᱮᱠᱚᱲ ᱚᱛ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱙᱓᱙ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱑᱗᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/pm-narendra-modi-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/articleshow/48909444.cms|title=PM Narendra Modi inaugurates new terminal at Chandigarh airport - The Economic Times|work=indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gmada.gov.in/wp-content/uploads/2016/02/RTIGMADA.pdf |title=Archived copy |access-date=17 September 2016 |archive-date=4 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104182208/http://gmada.gov.in/wp-content/uploads/2016/02/RTIGMADA.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title = The Tribune, Chandigarh, India - Main News|url = http://www.tribuneindia.com/2007/20071116/main6.htm|website = www.tribuneindia.com|access-date = 29 December 2015|archive-date = 4 March 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210304024149/https://www.tribuneindia.com/2007/20071116/main6.htm|url-status = dead}}</ref> ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱢᱟᱰᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱔.᱕% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ CHIAL ᱨᱮ ᱕᱑% ᱦᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/pm-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/131730.html|title=PM inaugurates new terminal at Chandigarh airport|work=Trinuneindia News Service|access-date=17 September 2016|archive-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814173123/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/pm-inaugurates-new-terminal-at-chandigarh-airport/131730.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":2" /> ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱟᱞᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱑,᱔᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ (᱒᱒᱓ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱒᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱨᱟ (PIL) ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/mohali-industries-assn-files-pil-against-centre/175173.html|title=Mohali Industries Assn files PIL against Centre|last=The Tribune Chandigarh|first=Tribune News|website=tribuneindia.com|access-date=5 April 2016|archive-date=15 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415152629/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/community/mohali-industries-assn-files-pil-against-centre/175173.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/shut-airport-if-you-can-t-make-it-operational-hc/216246.html|title=Shut airport, if you can't make it operational: HC|last=The Tribune Chandigarh|first=Tribune News|website=tribuneindia.com|access-date=5 April 2016|archive-date=4 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404090100/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/shut-airport-if-you-can-t-make-it-operational-hc/216246.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-inaugrates-Chandigarh-International-Airport/articleshow/48910532.cms|title=PM Modi inaugurates Chandigarh International Airport|work=[[The Times of India]]|date=11 September 2015|access-date=11 September 2015}}</ref> ᱞᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱽᱨᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=India Has a New Eco-Friendly Airport Terminal. And It Is More than Just Amazing!|url = http://www.thebetterindia.com/34255/new-terminal-at-chandigarh-international-airport/|website = The Better India|date = 24 September 2015|access-date = 29 December 2015}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.businesstoday.in/sectors/aviation/pm-narendra-modi-inaugurates-new-terminal-chandigarh-airport/story/223669.html|title=PM Narendra Modi inaugurates new terminal at Chandigarh airport|date=11 September 2015 |publisher=Business Today}}</ref> [[File:Prime Minister Narendra Modi inaugurates the new civil air terminal at Chandigarh airport.jpg|thumb|left|200px|᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾]] ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱤᱝᱠ ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱠᱥᱤᱣᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=https://www.indiatoday.in/cities/chandigarh/story/chandigarh-airport-gets-new-taxi-track-cut-back-occupancy-time-1937485-2022-04-14|title=Chandigarh airport gets new taxi track to cut back occupancy time|publisher=[[India Today]]|date=14 April 2022}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱭᱨᱳᱵᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱕᱓,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱖᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱩᱞᱥ-ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱳᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.nyoooz.com/news/chandigarh/848191/chandigarh-international-airport-two-years-after-inauguration-new-terminal-to-get-wifi-facility/ |title=Chandigarh International Airport: Two years after inauguration, new terminal to get Wi-Fi facility &#124; CHANDIGARH NYOOOZ |publisher=Nyoooz.com |date=25 June 2017 |access-date=5 May 2018 |archive-date=6 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506040105/https://www.nyoooz.com/news/chandigarh/848191/chandigarh-international-airport-two-years-after-inauguration-new-terminal-to-get-wifi-facility/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last=Balachandran |first=Vappala |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/airport-gets-another-duty-free-shop/622851.html |title=Airport gets another duty-free shop |publisher=Tribuneindia.com |date=19 July 2018 |access-date=2 October 2018 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826005107/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/airport-gets-another-duty-free-shop/622851.html |url-status=dead }}</ref> ===ᱨᱟᱱᱣᱮ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱑᱑/᱒᱙ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱒,᱔᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ (᱓,᱘᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱴᱮᱠ-ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱐,᱔᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ (᱓,᱒᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/chandigarh-runway-to-be-available-for-night-operations-by-aug-2019-iaf-118051601326_1.html |title=ixc |newspaper=Business Standard India |date=16 May 2018 |access-date=16 May 2018|agency=Press Trust of India }}</ref> ᱑᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱦᱩᱲᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱴᱚᱪᱰᱟᱩᱱ ᱡᱳᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱮᱯᱨᱚᱪ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/flight-service-at-chandigarh-international-airport-to-stay-smooth-during-fog-316225 |title=Flight service at Chandigarh International Airport to stay smooth during fog : The Tribune India |access-date=16 October 2021 |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016193615/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/flight-service-at-chandigarh-international-airport-to-stay-smooth-during-fog-316225 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱐,᱔᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱚᱰ ᱔ᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱙᱐᱐ ᱮᱮᱯᱷᱮᱞᱮᱥ, ᱐᱒ ᱟᱭᱤᱮᱞᱮᱥ, ᱟᱨ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱣᱟᱭᱤ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱮᱴᱤ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤᱮᱞᱮᱥ ᱟᱨ ᱒᱙ ᱟᱭᱤᱮᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱮᱴᱤ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤᱮᱞᱮᱥ ᱟᱨ ᱤ-ᱟᱭᱤᱮᱞᱮᱥ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ IXC ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2022}} ===ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱔᱕᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔,᱘᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/since-aug-23-airport-has-handled-3k-tonne-cargo/articleshow/107474549.cms | title=Since Aug '23, airport has handled 3k tonne cargo | newspaper=The Times of India | date=7 February 2024 }}</ref> ==ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ== <!-- WHEN ADDING A NEW ROUTE, OR ADDING AN END DATE FOR A ROUTE PLEASE ADD AN INDEPENDENT REFERENCE, ALSO ADD THE ROUTE AND LINK ON THE CORRESPONDING AIRPORTS ARTICLE AND THE AIRLINES ARTICLE IF IT IS A NEW DESTINATION, ANYTHING WHICH IS NOT REFERENCED WILL BE REMOVED. ALSO WHEN ADDING A NEW ROUTE, A FIRM DATE IS MANDATORY.--> [[file:Chandigarh International Airport - Ready to serve Internationally now.jpg|thumb|200px|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] {{Airport destination list |[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱩᱥᱳᱠ ᱵᱟᱠᱩᱞᱟ ᱨᱤᱢᱯᱳᱪᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱮᱦ]] <!-- --> | {{nowrap|[[ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱟᱞᱤᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ]]}} | [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] <!-- --> |[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]] | [[ᱡᱟᱭᱚᱫᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]],<ref>{{cite web|url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/indigo-to-start-new-flights-to-abu-dhabi-from-chandigarh-this-may/|title=IndiGo to start new flights to Abu Dhabi from Chandigarh this May|work=Travel and Tour World|accessdate=12 April 2024}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref name="flightinfo1">{{cite web|url=https://www.goindigo.in/information/new-flights.html|title=New Flights Information, Status & Schedule &#124; IndiGo|website=www.goindigo.in}}</ref> [[ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱝᱜᱽᱲᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/ArenaJet/status/1766450063956414503|title=IndiGo to launch 2nd Route from Dharamshala, From April 2, the airline will connect Chandigarh to Dharamshala|work=JetArena|accessdate=9 March 2024}}</ref> [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ–ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]],<ref name="flightinfo1"/> [[ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱳᱣᱟ–ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]],<ref>{{cite news|author1=Sharma, Anu|title=IndiGo commences direct flights between Indore and Chandigarh|url=https://www.livemint.com/companies/news/indigo-commences-direct-flights-between-indore-and-chandigarh-11667305029372.html|work=Livemint|date=1 November 2022|access-date=1 November 2022|language=en}}</ref> [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]],<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/jaipur-to-get-new-flights-to-goa-and-chandigarh/articleshow/79712804.cms|title=Jaipur to get new flights to Goa and Chandigarh|work=Times of India|date=14 December 2020 |access-date=15 January 2021}}</ref> [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]],<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/indigo-to-commence-chandigarh-jammu-service-in-apr-2024-1252321|title=IndiGo to commence Chandigarh-Jammu service in Apr-2024|work=CAPA|accessdate=7 March 2024}}</ref> [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱯᱩᱱᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]]<ref>{{cite web|url=https://www.goindigo.in/information/flight-schedule.html?linkNav=flight-schedule_footer|title=IndiGo flight schedules|publisher=goindigo.in}}</ref> <!-- --> |[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]] | [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]],<ref>{{cite web|title=Vistara Flight Schedule|url=https://www.airvistara.com/lk/en/flightschedule|website=www.airvistara.com|access-date=3 July 2021|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608060043/https://www.airvistara.com/lk/en/flightschedule|url-status=dead}}</ref> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref>{{cite web|title=Vistara Flight Schedule|url=https://www.airvistara.com/lk/en/flightschedule|website=www.airvistara.com|access-date=10 May 2021|archive-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608060043/https://www.airvistara.com/lk/en/flightschedule|url-status=dead}}</ref> (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ) <!-- --> }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20161023191056/http://www.aai.aero/allAirports/chandigarh_generalinfo.jsp ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ - ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ] {{Portalbar|India|Aviation}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] au7dbkjm8efp3mu7uu93zkq9u1dpyxp ᱫᱤᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28553 200245 155628 2026-11-08T15:58:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200245 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱫᱤᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = Diu Airport Terminal.jpg | image-width = | caption = | IATA = DIU | ICAO = VADU | pushpin_map = India | pushpin_label = '''DIU''' | pushpin_marksize = 10 | coordinates = {{coord|20.713|70.925|region:IN_type:airport|display=inline,title}} | type = ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ | owner = | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] | city-served = [[ᱫᱤᱣ]] | location = [[ᱫᱤᱣ]], [[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = ᱑᱙᱕᱔<ref>{{cite web|title=General Vasssalo e Silva|url=http://www.colaco.net/1/vassalo.htm|access-date=2 12 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415040900/http://www.colaco.net/1/vassalo.htm|archive-date=15 April 2012}}</ref> | elevation-f = 31 | elevation-m = | website = | metric-elev = y | metric-rwy = y | r1-number = 05/23 | r1-length-f = 5,922 | r1-length-m = 1,826 | r1-surface = Asphalt concrete | stat-year = April 2023 – March 2024 | stat1-header = ᱫᱮᱡ ᱦᱚᱲ | stat1-data = 66,252 ({{increase}} 65.2%)<!-- Please do not change/remove these figures, as these are strictly according to the official sources of AAI; doing so will cause serious conflict/confusion with these sources and other sources. Thanks. --> | stat2-header = ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ | stat2-data = 1,886 ({{increase}} 40.7%) | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = — | footnotes = ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ: [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=12 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=12 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=12 September 2024}}</ref> }} '''ᱫᱤᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: '''DIU''', ICAO: '''VADU''')<ref>{{cite web|title=Diu Airport|url=https://www.greatcirclemapper.net/en/airport/DIU-VA1P-diu-airport.html|access-date=12 September 2024}}</ref> ᱫᱚ ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱨᱣᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱯᱷᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱰᱤᱭᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱤᱭᱩ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=General Vasssalo e Silva|url=http://www.colaco.net/1/vassalo.htm|access-date=12 September 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415040900/http://www.colaco.net/1/vassalo.htm|archive-date=15 April 2012}}</ref> ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨᱮᱥ ᱰᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱥ (ᱴᱮᱭᱤᱯᱤ) ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱫᱤᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱤᱣ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱫᱟᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Dabolim and TAIP|url=http://www.colaco.net/1/GdeFdabolim2.htm|access-date=12 September 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927181228/http://www.colaco.net/1/GdeFdabolim2.htm|archive-date=27 September 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Liberation of Goa – An Overview|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1961Goa/1012-Goa01.html|access-date=12 September 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112233033/http://bharat-rakshak.com/IAF/History/1961Goa/1012-Goa01.html|archive-date=12 January 2012}}</ref> == ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ == [[File:9I ATR-72.jpg|thumb|right|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ|250px]] ᱫᱤᱣ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱕/᱒᱓ ᱫᱚ ᱕᱙᱒᱒ ᱯᱷᱩᱴ (᱑᱘᱒᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱦᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱫᱤᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱱᱚᱱ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱠᱚᱱ (NDB) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref name=WEB>{{cite web|title=AAI Website|url=http://www.aai.aero/allAirports/diu_technicalinfo.jsp|access-date=2 November 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402175739/http://www.aai.aero/allAirports/diu_technicalinfo.jsp|archive-date=2 April 2012}}</ref> == ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ == <!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --> {{Airport destination list |{{nowrap|[[ᱟᱠᱟᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ]]}}| [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] |[[ᱤᱱᱰᱤᱤᱜᱳ]]| [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] [[ᱥᱩᱨᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱩᱨᱚᱛ]]<ref>{{cite news|title=IndiGo's newest connection: Diu linked directly to Ahmedabad & Surat|url=http://www.uniindia.com/~/indigo-s-newest-connection-diu-linked-directly-to-ahmedabad--surat/Business%20Economy/news/3066935.html|work=United News of India|date=10 October 2023|access-date=12 September 2024|language=en}}</ref> }} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[https://web.archive.org/web/20061013160302/http://www.aai.aero/allAirports/diu_airpo_gi.jsp Diu Airport at AAI] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] 6zj66ssnqmab2w0gfwgju2ab374ewwm ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28583 200442 184408 2026-11-08T19:58:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200442 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | name = ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | color = 28457D | color2 = FF7220 | image = {{Photomontage |position=center |photo1a=Vande Bharat Express around Mumbai.jpg |photo2a=Secunderabad - Visakhapatnam Mini Vande Bharat Express 2024-07-27 155650.jpg |size=300 |spacing=2 |color=white |border=0}} | caption = ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ | type = [[ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞ|ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱤᱴᱤ]] [[ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ|ᱥᱮᱢᱤ-ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ]] | status = ᱪᱚᱴᱠᱟᱨ | predecessor = [[ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | first = {{start date and age|df=yes|2019|02|15}} | website = {{URL|https://indianrail.gov.in}} | line_used = [[#Services|᱖᱖]] | class = ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ (ᱥᱤᱥᱤ)<br />ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ (ᱤᱥᱤ) | seating = {{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱚᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} | catering = ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ | observation = ᱣᱟᱭᱤᱰ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ | entertainment = {{Hlist|[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮ.ᱥᱤ. ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯ ᱯᱞᱟᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱟᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞᱥ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ}} | baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱚᱠ ᱠᱚ | otherfacilities = {{Hlist|[[Automatic door]]s|[[smoke alarm]]s|[[Closed-circuit television|CCTV cameras]]|[[odour]] control system|[[Future of rail transport in India#Bio-toilets in all trains|bio-vacuum toilets]]|[[Tap water|sensor-based water taps]]|[[Window blind|roller blinds]]}} | stock = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)]] | speed = {{Cvt|160|km/h}} (ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ)<br />{{Cvt|83|km/h}}<ref>{{cite news |title=Vande Bharat Express averages 83 kmph, falls short of its top speed of 130 kmph |url=https://www.livemint.com/news/india/vande-bharat-express-averages-83-kmph-falls-short-of-its-top-speed-of-130-kmph-here-s-why-11681807481923.html |work=[[Livemint]] |date=18 April 2023 |access-date=7 March 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Built to hit 180 kmph, WHY do Vande Bharat Express trains run at 83 kmph average speed? RTI reply reveals |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-built-to-hit-180-kmph-why-do-vande-bharat-express-trains-run-at-83-kmph-average-speed-rti-reply-reveals-3051648/ |newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |date=19 April 2023 |access-date=7 March 2024 |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419053810/https://www.financialexpress.com/business/railways-built-to-hit-180-kmph-why-do-vande-bharat-express-trains-run-at-83-kmph-average-speed-rti-reply-reveals-3051648/ |url-status=live }}</ref> (ᱜᱷᱩᱸᱴ) | trainlength = {{Cvt|384|m}} (᱑᱖ ᱠᱚᱪ) <br/> {{Cvt|192|m}} (᱘ ᱠᱚᱪ) <br/> {{Cvt|480|m}} (᱒᱐ ᱠᱚᱪ) | electrification = [[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ | gauge = {{track gauge|1,676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ }} '''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ, ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱐᱐ ᱢᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ 'ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱫᱚ '''ᱤᱨᱟᱹᱞ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱰᱤᱵᱟᱹ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ (EMU) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱑᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱑᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱑᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱚᱰ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱜᱚᱞᱠᱟᱵᱟᱫᱽ- ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ) - ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ-ᱠᱷᱩᱡᱩᱨᱟᱦᱳ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (᱑᱙᱖᱐-᱒᱐᱑᱖)=== ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱖᱐ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="HT">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/railways-golden-girl-50-years-of-the-rajdhani/story-YycT0iir0GObqjuCUqrhKL.html|title=Railways golden girl: 50 years of the Rajdhani story|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=9 March 2019|access-date=1 December 2023|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106142048/https://www.hindustantimes.com/india-news/railways-golden-girl-50-years-of-the-rajdhani/story-YycT0iir0GObqjuCUqrhKL.html|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱟᱨ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱗᱕ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰᱥ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱳ) ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ (ᱟᱭ.ᱥᱤ.ᱮᱯᱷ.) ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱑᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱗᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1969-70.pdf|title=Railway Budget of 1969–70|work=[[Indian Railways]]|access-date=1 December 2023|archive-date=15 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415063519/http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1969-70.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-loses-last-connect-to-first-rajdhani/articleshow/52386071.cms|title=Kolkata loses last connect to first Rajdhani|date=22 May 2016|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106172924/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-loses-last-connect-to-first-rajdhani/articleshow/52386071.cms|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ WAP-1 ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite report|url=https://secr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1596785062728-Locomotive_comp.pdf|title=WAP-1 locomotive|work=[[South East Central Railway]]|date=9 October 1989|access-date=1 December 2023|archive-date=15 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030913/https://secr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1596785062728-Locomotive_comp.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shatabdi-is-the-heart-of-indian-railways/articleshow/20505432.cms?from=mdr|newspaper=[[The Times of India]]|title='Shatabdi is the heart of Indian railways'|access-date=1 December 2023|date=30 May 2014|archive-date=11 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111134912/https://timesofindia.indiatimes.com/india/shatabdi-is-the-heart-of-indian-railways/articleshow/20505432.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/trains-faster-than-rajdhani-shatabdi-on-the-cards/next-gen-trains/slideshow/62615006.cms|title=Trains faster than Rajdhani, Shatabdi on the cards|newspaper=[[The Economic Times]]|date=23 January 2018|access-date=5 November 2022|archive-date=5 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105093109/https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/trains-faster-than-rajdhani-shatabdi-on-the-cards/next-gen-trains/slideshow/62615006.cms|url-status=live}}</ref> [[File:Spanish Talgo Train is starting its 3rd leg of trial between Delhi and Mumbai, at New Delhi Railway Station on August 01, 2016.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱜᱳ ᱴᱨᱮᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ]] ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ICF ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ-ᱦᱳᱯᱷᱢᱟᱱ-ᱵᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ LHB ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal|date=April 2017|title=Indian Railways Passenger Coaches: Safety Features and Technologies Adopted|url=http://www.ijetsr.com/images/short_pdf/1492945632_nitttr232_Ijetsr_skype.pdf|journal=International Journal of Engineering Technology Science and Research|access-date=27 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041703/http://www.ijetsr.com/images/short_pdf/1492945632_nitttr232_Ijetsr_skype.pdf|archive-date=28 February 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Debroy|first=Bibek|date=9 February 2018|title=A 70-Year-Old Vs a 30-Year-Old: LHB Coaches Perform Better than ICF Ones|newspaper=[[Business Standard]]|url=https://www.business-standard.com/article/opinion/a-70-year-old-vs-a-30-year-old-lhb-coaches-perform-better-than-icf-ones-118020801725_1.html|url-access=subscription|access-date=6 June 2023|archive-date=29 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429153338/https://www.business-standard.com/article/opinion/a-70-year-old-vs-a-30-year-old-lhb-coaches-perform-better-than-icf-ones-118020801725_1.html|url-status=live}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱕᱐-᱓᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱖᱐-᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱾<ref name="IR9">{{cite report|date=18 December 2009|title=Indian Railways: Vision 2020|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/infra/downloads/VISION_2020_Eng_SUBMITTED_TO_PARLIAMENT.pdf|access-date=29 November 2014|work=[[Indian Railways]]|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220915/http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/infra/downloads/VISION_2020_Eng_SUBMITTED_TO_PARLIAMENT.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India getting ready for bullet trains|newspaper=[[Central Chronicle]]|url=http://www.centralchronicle.com/viewnews.asp?articleID=23851|date=18 December 2009|access-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717050836/http://www.centralchronicle.com/viewnews.asp?articleID=23851|archive-date=17 July 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤ-ᱦᱟᱭ-ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱖᱐-᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙-᱑᱒᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=200 km in 90 mins: Delhi-Agra high speed train sets new speed record|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-03/news/51057656_1_speed-record-fastest-train-passenger-train|access-date=10 July 2014|newspaper=[[The Economic Times]]|date=3 July 2014|archive-date=11 July 2014|archive-url=https://archive.today/20140711111937/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-03/news/51057656_1_speed-record-fastest-train-passenger-train|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱤᱪᱪᱷᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ (EMU) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (RFQ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=2 May 2017|title=Indian Railways to invite bids for manufacturing modern coaches|url=https://www.thestatesman.com/business/indian-railways-to-invite-bids-for-manufacturing-modern-coaches-1493700790.html|access-date=19 May 2023|newspaper=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱜᱳ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑᱗.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱗᱓.᱐ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱯᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Dhoot|first=Vikas|date=24 July 2015|title=Train from Spain: Government considering Talgo proposal to run trial runs of faster trains between Mumbai, Delhi|newspaper=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/train-from-spain-government-considering-talgo-proposal-to-run-trial-runs-of-faster-trains-between-mumbai-delhi/articleshow/48195747.cms|access-date=24 July 2015|archive-date=25 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725225233/http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/train-from-spain-government-considering-talgo-proposal-to-run-trial-runs-of-faster-trains-between-mumbai-delhi/articleshow/48195747.cms|url-status=live}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|first=Rakesh|last=Ranjan|date=2 January 2018|title=Talgo high-speed trains stop in their tracks after government waves red flag|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/no-talgo-trains-government-tender-process-1120294-2018-01-02|access-date=22 August 2021|work=[[India Today]]|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822213349/https://www.indiatoday.in/mail-today/story/no-talgo-trains-government-tender-process-1120294-2018-01-02|url-status=live}}</ref> ===ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ (᱒᱐᱑᱖-᱑᱙)=== ᱥᱮᱢᱤ-ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱥᱮᱢᱤ-ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ICF ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/rdso-design-light-aluminum-coaches-of-train-18-which-can-cruise-at-200-kmph/articleshow/92405563.cms|title=RDSO design light aluminum coaches of Train-18 which can cruise at 200 KMPH|newspaper=[[The Times of India]]|date=23 June 2022}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱑᱘ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱑᱔ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Glass">{{cite news|title=Vande Bharat clocks 183 km but glass filled to the brim with water stays stable|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/watch-vande-bharat-clocks-183-km-but-glass-filled-to-the-brim-with-water-stays-stable/articleshow/94026983.cms|access-date=31 October 2023|newspaper=[[The Economic Times]]|date=6 September 2022}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=27 January 2019|title=Train 18 named Vande Bharat Express: Piyush Goyal|newspaper=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/train-18-named-vande-bharat-express-piyush-goyal/articleshow/67709409.cms|access-date=20 May 2023|issn=0013-0389}}</ref> ===ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ (᱒᱐᱑᱙-ᱱᱤᱛᱚᱜ)=== [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi flagging off the first Semi High Speed Train “Vande Bharat Express”, at New Delhi Railway Station on February 15, 2019.jpg|thumb|[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=15 February 2019|title=Vande Bharat Express flagged off: How to book, fares and more|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vande-bharat-express-flagged-off-how-to-book-fares-and-more/story-WJIT6vuRhVGZwf1jwdtnKJ.html|access-date=20 May 2023|newspaper=[[The Hindustan Times]]|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904154242/https://www.hindustantimes.com/india-news/vande-bharat-express-flagged-off-how-to-book-fares-and-more/story-WJIT6vuRhVGZwf1jwdtnKJ.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi/story/317978.html|title=Train 18: PM Modi to flag off Vande Bharat Express on February 15 from New Delhi|work=[[Business Today (India)|Business Today]]|date=7 February 2019|access-date=17 February 2019|archive-date=7 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207131914/https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/train-18-pm-modi-to-flag-off-vande-bharat-express-on-february-15-from-new-delhi/story/317978.html|url-status=live}}</ref> ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱕᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱮ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱗᱕᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱗᱒ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱕% ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Train 18, India's first engine-less train, set to hit tracks on October 29|date=24 October 2018|url=https://indianexpress.com/article/india/train-18-indias-first-engine-less-train-set-to-hit-tracks-on-october-29-5415892/|newspaper=[[The Indian Express]]|access-date=1 December 2023|archive-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106233913/https://indianexpress.com/article/india/train-18-indias-first-engine-less-train-set-to-hit-tracks-on-october-29-5415892/|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Vande Bharat Express: Reach Katra in 8 hours from Delhi - Amit Shah flags off Vande Bharat Express|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/vande-bharat-express-reach-katra-in-8-hours-from-delhi/amit-shah-flags-off-vande-bharat-express/slideshow/71418210.cms|date=3 October 2019|access-date=20 May 2023|newspaper=[[The Economic Times]]|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904154332/https://economictimes.indiatimes.com/videodash.cms?msid=111634658&fullScreenHide=true&autostart=1&poster=https://img.etimg.com/photo/112498152.cms&gaenable=1&skipad=0&section=popupvideo&pagesection=livetv.et-now&title=ETNow%20Live%20Tv&audio=1&tpname=popupvideo|url-status=live}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱢᱩᱫᱽᱫᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Fresh Tender System For Vande Bharat Express After 'Favouritism Charges'|url=https://www.ndtv.com/india-news/railways-introduces-fresh-tender-system-for-vande-bharat-express-after-favouritism-charges-2070639|access-date=30 June 2023|work=[[NDTV]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=16 July 2019|archive-date=21 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521181015/https://www.ndtv.com/india-news/railways-introduces-fresh-tender-system-for-vande-bharat-express-after-favouritism-charges-2070639|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱴ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=4 September 2019|title=40 new Vande Bharat Express trains by 2022|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/40-new-vande-bharat-express-trains-by-2022/story-jOMnZOLenfRUpZeajC3D7O.html|access-date=20 May 2023|newspaper=[[The Hindustan Times]]|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904152245/https://www.hindustantimes.com/india-news/40-new-vande-bharat-express-trains-by-2022/story-jOMnZOLenfRUpZeajC3D7O.html|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=30 September 2022|title=Vande Bharat Express 2.0: PM flags off a new train between Gandhinagar and Mumbai, here's all to know|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/vande-bharat-express-20-pm-modi-flags-off-new-train-between-gandhinagar-and-mumbai-348690-2022-09-30|access-date=5 December 2022|work=[[Business Today (India)|Business Today]]|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205053339/https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/vande-bharat-express-20-pm-modi-flags-off-new-train-between-gandhinagar-and-mumbai-348690-2022-09-30|url-status=live}}</ref> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ICF ᱫᱚ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="FE1">{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/business/railways-vande-bharat-may-soon-replace-rajdhani-and-shatabdi-in-conversation-with-bg-mallya-gm-at-icf-chennai-3003676/|title='Vande Bharat may soon replace Rajdhani and Shatabdi' — In conversation with BG Mallya, GM at ICF, Chennai|date=9 March 2023|access-date=1 December 2023|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|archive-date=6 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606194706/https://www.financialexpress.com/business/railways-vande-bharat-may-soon-replace-rajdhani-and-shatabdi-in-conversation-with-bg-mallya-gm-at-icf-chennai-3003676/|url-status=live}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱔,᱕᱐᱐ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=16 December 2023|title=Indian Railways to introduce Vande Bharat Express trains on these routes|url=https://www.livemint.com/news/vande-bharat-express-indian-railways-to-introduce-semi-high-speed-trains-on-these-routes-details-here-11702356159501.html|access-date=5 March 2024|work=[[Livemint]]|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304101256/https://www.livemint.com/news/vande-bharat-express-indian-railways-to-introduce-semi-high-speed-trains-on-these-routes-details-here-11702356159501.html|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱟᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱰᱤ== {{Further|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)}} [[File:Howrah Puri Vande Bharat Express standing at Bhadrak.jpg|thumb|[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱑᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ (ᱮᱢᱭᱩ) ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://rdso.indianrailways.gov.in/works/uploads/File/VANDE_BHARAT_Volume_2.pdf|title=RDSO Specification|access-date=21 March 2023|work=[[Research Design and Standards Organisation]]|archive-date=15 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315084602/https://rdso.indianrailways.gov.in/works/uploads/File/VANDE_BHARAT_Volume_2.pdf|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱠᱚᱪ, ᱯᱮᱱᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=27 March 2018|title=Indian Railways enters new league! Swanky 160 kmph engine-less Make in India train is too good; 15 features|url=https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|access-date=20 May 2023|newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|archive-date=4 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304191611/https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/1112743/train-18-indian-railways-self-propelled-160kmph-speed-features-images-make-in-india/|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱖ ᱠᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱙᱒ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱑᱕ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱑᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://rdso.indianrailways.gov.in/uploads/VBE_Trainset(V2)_Maintenance_Manual_Volume_II_Chapter1_Introduction_Draft(3).pdf|title=VBE Maintenance Manual Volume II|work=[[Indian Railways]]|access-date=1 December 2023|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904150833/https://rdso.indianrailways.gov.in/uploads/VBE_Trainset(V2)_Maintenance_Manual_Volume_II_Chapter1_Introduction_Draft(3).pdf|url-status=live}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱤᱥ ᱒᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Gupta|first=Moushumi Das|date=23 October 2022|title=Hi-tech machines, 9,000+ workforce — inside Integral Coach Factory making Vande Bharat trains|url=https://theprint.in/india/hi-tech-machines-9000-workforce-inside-integral-coach-factory-making-vande-bharat-trains/1175653/|access-date=24 October 2022|work=[[The Print]]|archive-date=23 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023215952/https://theprint.in/india/hi-tech-machines-9000-workforce-inside-integral-coach-factory-making-vande-bharat-trains/1175653/|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ ᱕᱒ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱐-᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱐-᱖᱒ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱑᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱑᱑᱔ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Glass"/><ref>{{cite press release|url=https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/jan/doc2023116152601.pdf|title=Vande Bharat Express: A Make in India Success Story|date=16 January 2023|access-date=13 November 2023|work=[[Government of India]]|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111130129/http://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2023/jan/doc2023116152601.pdf|url-status=live}}</ref> ᱴᱨᱮᱠ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱩᱛᱟᱹᱨ, ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱑᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱘ ᱢᱤᱞ) ᱴᱩᱜᱚᱞᱠᱟᱵᱟᱫᱽ-[[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ) - ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ-ᱠᱷᱩᱡᱩᱨᱟᱦᱳ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/vande-bharat-express-trains-running-at-average-speed-of-83-kmph-against-permissible-limit-of-130-kmph-reveals-rti-reply-filed-in-mp|title=Vande Bharat Express trains running at average speed of 83&nbsp;kph against permissible limit of 130&nbsp;kph, reveals RTI reply filed in MP|work=[[Free Press Journal]]|date=17 April 2023|access-date=1 December 2023|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904150837/https://www.freepressjournal.in/bhopal/vande-bharat-express-trains-running-at-average-speed-of-83-kmph-against-permissible-limit-of-130-kmph-reveals-rti-reply-filed-in-mp|url-status=live}}</ref> ==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ== {{Multiple image |image2 = Interiors of the 2nd Generation of the Vande Bharat Express trains.jpg |caption2 = ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ (ᱥᱤ.ᱥᱤ.) |image1 = Executive Chair Car Interiors of the 2nd Generation of Vande Bharat Express trains.jpg |caption1 = ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ (ᱤ.ᱥᱤ.) |total_width = 400 }} ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱥᱤ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ, ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒x᱒ ᱠᱚᱱᱯᱷᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱮᱱᱴᱤᱵᱽ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/passengers-from-southern-districts-to-get-a-new-travel-experience-on-vande-bharat-express/article67338091.ece|title=Passengers from south T.N. to get a new travel experience on Vande Bharat Expres|date=23 September 2023|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=1 December 2023|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011202808/https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/passengers-from-southern-districts-to-get-a-new-travel-experience-on-vande-bharat-express/article67338091.ece|url-status=live}}</ref> ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱟᱨ ᱒x᱓ ᱠᱚᱱᱯᱷᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/new-vande-bharat-express-train-photos-features-indian-railways-new-train-2022/articleshow/93449662.cms?from=mdr|title=New Vande Bharat Express features|date=9 August 2022|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=7 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107142327/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/new-vande-bharat-express-train-photos-features-indian-railways-new-train-2022/articleshow/93449662.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱠᱚᱱᱰᱭᱩᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴ, ᱨᱤᱰᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱴ, ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ, ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱰᱳᱨ, ᱵᱟᱭᱳ-ᱵᱮᱠᱭᱩᱢ ᱴᱚᱣᱟᱞᱮᱴ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ-ᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱯ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=20 February 2017|title=Indian Railways to roll out 'Make in India' 160 kmph self-propelled 'world-class' train sets at half the cost of import!|url=https://www.financialexpress.com/india-news/indian-railways-to-roll-out-make-in-india-160-kmph-self-propelled-world-class-train-sets-at-half-the-cost-of-imports/558791/|access-date=20 May 2023|newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|archive-date=20 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520143845/https://www.railrestro.com/india-news/indian-railways-to-roll-out-make-in-india-160-kmph-self-propelled-world-class-train-sets-at-half-the-cost-of-imports/558791/|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite press release|date=2 August 2023|title=Salient Features of Vande Bharat Express Trains|access-date=24 November 2023|work=[[Government of India]]|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1945080|archive-date=7 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207163620/https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1945080|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-goa-vande-bharat-express-video-flag-off-pm-modi-new-indian-railways-train-features-time-table/articleshow/101292467.cms|title=Mumbai-Goa Vande Bharat express flagged off|date=27 June 2023|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=7 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107142328/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-goa-vande-bharat-express-video-flag-off-pm-modi-new-indian-railways-train-features-time-table/articleshow/101292467.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 September 2024 |title=PM Narendra Modi to flag off 6 new Vande Bharat trains today; 20-coach Varanasi-Delhi train included |url=https://www.zeebiz.com/indian-railways/news-6-new-vande-bharat-trains-to-be-flagged-off-by-pm-narendra-modi-september-16-timings-routes-nagpur-secunderabad-kohlapur-pune-agra-cantt-varanasi-delhi-durg-vizag-pune-hubli-315312 |access-date=16 September 2024 |website=Zee Business}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|first1=Shobit|last1=Gupta|first2=Nisha|last2=Anand|title=Vande Bharat Express trains now operational on over 30 routes in India: See full list|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/vande-bharat-express-trains-indian-railways-tarin-18-101684635320397.html|access-date=16 August 2024|newspaper=[[The Hindustan Times]]|archive-date=6 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406191904/https://www.hindustantimes.com/india-news/vande-bharat-express-trains-indian-railways-tarin-18-101684635320397.html|url-status=live}}</ref> ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱖᱖ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱜᱮᱞ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ, ᱓ ᱵᱟᱨ-ᱜᱮᱞ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/trains/vande-bharat-express/vandebharat |title=Vande Bharat Express Trains |work=Indiarailinfo |access-date=17 September 2024}}</ref> <!-- README - EDITING GUIDELINES Please use the table to add a new service only when it starts running. Do not forget to add a reference. --> {|class="wikitable sortable" style="font-size: 90%;" |+ !rowspan="2"|ᱮᱞᱮᱞ !rowspan="2"|ᱥᱮᱵᱟ !rowspan="2"|ᱴᱚᱴᱷᱟ !rowspan="2"|ᱠᱟᱨ ᱠᱚ !rowspan="2"|ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ !rowspan="2"|ᱴᱨᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ !colspan="2"|ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ !rowspan="2"|ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ !rowspan="2"|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- !ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ{{efn|Maximum permissible speed over different sections as approved by the [[Commission of Railway Safety|Commissioner of Railway Safety]]}} !ᱜᱷᱩᱸᱴ |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱑ |[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱒᱐ |{{cvt|759|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|95|km/h}} |᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒ |[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱴᱨᱟ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|655|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} |᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓ |[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱨ]] |᱑᱖ |{{cvt|522|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} |᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱔ |[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱟᱢᱵᱽ ᱟᱱᱫᱚᱣᱨᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱟᱢᱵᱽ ᱟᱱᱫᱚᱣᱨᱟ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|412|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|79|km/h}} |᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱕ |[[ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱢᱟᱭᱥᱩᱨᱩ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱢᱟᱭᱥᱩᱨᱩ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|496|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|76|km/h}} |᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱖ |[[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|412|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|75|km/h}} |᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱗ |[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|566|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|75|km/h}} |᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱘ |[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱠᱳᱨ]] |᱑᱖ |{{cvt|698|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|82|km/h}} |᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱙ |[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.-ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.-ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|454|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|69|km/h}} |rowspan="2"|᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱐ |[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.-ᱥᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱫᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.ᱥᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱫᱤ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|343|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|66|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱑ |[[ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱫᱤᱱ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)-ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱫᱤᱱ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|702|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱖ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|160|km/h}} |{{cvt|92|km/h}} |᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱒ |[[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|662|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱙ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|80|km/h}} |rowspan="2"|᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱓ |[[ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|495|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|82|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱔ |[[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ-ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|678|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} |᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱕ |[[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱲ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|586|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|72|km/h}} |᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱖ |[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|500|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|78|km/h}} |᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱗ |[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ-ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ-ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|302|km}} |᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|64|km/h}} |᱒᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱘ |[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱮᱯᱷ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|407|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|74|km/h}} |᱒᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱑᱙ |[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.-ᱢᱟᱰᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.-ᱢᱟᱰᱜᱟᱶ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|580|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|120|km/h}} |{{cvt|75|km/h}} |rowspan="5"|᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background: linear-gradient(to right, #28457D, #28457D, #FF7220, #FF7220);"; |᱒᱐ |[[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|380|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|63|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱑ |[[ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ-ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ-ᱫᱷᱟᱨᱣᱟᱲ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|490|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|76|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱒ |[[ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)‌-ᱨᱤᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱯᱚᱛᱤ (ᱦᱟᱵᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ)-ᱨᱤᱣᱟ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|568|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|71|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱓ |[[ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱤᱱᱫᱳᱨ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|636|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|76|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱔ |[[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ (ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ) ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ-ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ (ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ)]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|449|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|75|km/h}} |rowspan="2"|᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱕ |[[ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|497|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|66|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱖ |[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|435|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|69|km/h}} |rowspan="9"|᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pm-modi-9-new-vande-bharat-express-trains-flag-off-routes-timetable-stoppages-full-details-indian-railways-orange-vande-bharat/articleshow/103903169.cms|title=PM Modi flags off 9 new Vande Bharat Express trains for 11 states; check routes, timetable, stoppages full details|date=24 September 2023|newspaper=[[The Times of India]]|last=Jain|first=Smriti|access-date=1 December 2023|archive-date=4 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204062700/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pm-modi-9-new-vande-bharat-express-trains-flag-off-routes-timetable-stoppages-full-details-indian-railways-orange-vande-bharat/articleshow/103903169.cms|url-status=live}}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱗ |[[ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|514|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|77|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱘ |[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|650|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|83|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱒᱙ |[[ᱠᱟᱪᱤᱜᱩᱰᱟ-ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱟᱪᱮᱜᱩᱰᱟ-ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱯᱩᱨ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|612|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|74|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background: linear-gradient(to right, #28457D, #28457D, #FF7220, #FF7220)"; |᱓᱐ |[[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱦᱟᱣᱲᱟ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|532|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱑ |[[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|458|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|64|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱒ |[[ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱠᱳᱨ]] |᱘ |{{cvt|506|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|65|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱓᱓ |[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|620|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|72|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱔ |[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱳᱠᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱳᱠᱷᱟ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱯᱷ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|499|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|77|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱓᱕ |[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱒᱐ |{{cvt|759|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|94|km/h}} |᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓<ref>{{cite news|last=Athrady|first=Ajith|title=PM Modi flags off second Vande Bharat train between Varanasi and Delhi|url=https://www.deccanherald.com/india/uttar-pradesh/pm-modi-flags-off-second-vande-bharat-train-between-varanasi-and-delhi-2815547|access-date=31 December 2023|date=18 December 2023|newspaper=[[Deccan Herald]]|archive-date=4 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240904160648/https://www.deccanherald.com/india/uttar-pradesh/pm-modi-flags-off-second-vande-bharat-train-between-varanasi-and-delhi-2815547|url-status=live}}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱖ |[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|628|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|75|km/h}} |rowspan="6"|᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓<ref>{{cite news|date=30 December 2023|title=PM Modi flags off 2 new Amrit Bharat, 6 Vande Bharat Express trains during Ayodhya visit; check routes & other details|newspaper=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/pm-narendra-modi-ayodhya-amrit-bharat-vande-bharat-trains-flag-off-full-list-of-new-routes-indian-railways/articleshow/106393567.cms|access-date=31 December 2023|issn=0971-8257}}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱗ |[[ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱟᱴᱨᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱟᱴᱨᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|655|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|80|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |38 |[[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|447|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱓᱙ |[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|374|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|58|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱔᱐ |[[ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱢᱟᱰᱜᱟᱶ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ-ᱢᱟᱰᱜᱟᱶ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|319|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|120|km/h}} |{{cvt|58|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱔᱑ |[[ᱡᱟᱞᱱᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ. ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱡᱟᱞᱱᱟ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ.]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|435|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|64|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱒ |[[ᱠᱟᱞᱟᱵᱩᱨᱟᱜᱤ (ᱜᱩᱞᱵᱚᱨᱜᱟ)-ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱵᱷᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱟᱞᱟᱵᱩᱨᱟᱜᱤ (ᱜᱩᱞᱵᱚᱨᱜᱟ)-ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱵᱷᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|548|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|63|km/h}} | rowspan="10" |᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓<ref>{{cite news |date=12 March 2024 |title=PM Modi flags off 10 new Vande Bharat Express trains today, four existing routes extended – Check full routes, new destinations and more |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-pm-modi-to-flag-off-10-new-vande-bharat-express-trains-today-four-existing-routes-to-see-expansion-check-full-routes-new-destinations-and-more-3421885/ |access-date=12 March 2024 |newspaper=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-date=4 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904154057/https://www.financialexpress.com/business/railways-pm-modi-to-flag-off-10-new-vande-bharat-express-trains-today-four-existing-routes-to-see-expansion-check-full-routes-new-destinations-and-more-3421885/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=12 March 2024 |title=Watch: PM Modi flags off 10 new Vande Bharat trains |url=https://www.livemint.com/news/india/watch-prime-minister-narendra-modi-flags-off-10-new-vande-bharat-trains-11710214806246.html |access-date=12 March 2024 |work=[[Livemint]] |archive-date=12 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312051539/https://www.livemint.com/news/india/watch-prime-minister-narendra-modi-flags-off-10-new-vande-bharat-trains-11710214806246.html |url-status=live }}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱓ |[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱯᱟᱴᱱᱟ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱮᱯᱷ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|473|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|68|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱔ |[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|545|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|65|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱕ |[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ]] |[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|493|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|91|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱖ |[[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨᱩ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨᱩ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|497|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|77|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱗ |[[ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱫᱤᱱ-ᱠᱟᱡᱩᱨᱟᱦᱳ ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱡᱽᱨᱟᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱫᱤᱱ-ᱠᱟᱡᱩᱨᱟᱦᱳ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|660|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|160|km/h}} |{{cvt|79|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱘ |[[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|698|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|80|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱔᱙ |[[ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|539|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|69|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱐ |[[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱠᱳᱨ]] |᱘ |{{cvt|444|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|77|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background: linear-gradient(to right, #28457D, #28457D, #FF7220, #FF7220)"; |᱕᱑ |[[ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱜᱳᱢᱛᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ) ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱟᱴᱱᱟ-ᱜᱳᱢᱛᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ)]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|545|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|65|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱒ |[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱤᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱤᱞ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|724|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|82|km/h}} | rowspan="3" |᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔<ref>{{cite news|title=PM Modi Flags Off Three New Vande Bharat Express Trains|url=https://www.news18.com/india/pm-modi-flags-off-three-new-vande-bharat-express-trains-9034319.html|work=[[News18]]|date=31 August 2024|access-date=31 August 2024|archive-date=31 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831101122/https://www.news18.com/india/pm-modi-flags-off-three-new-vande-bharat-express-trains-9034319.html|url-status=live}}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱓ |[[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|573|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|74|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱔ |[[ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱥᱤᱴᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱮᱨᱟᱴ ᱥᱤᱴᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|459|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|64|km/h}} | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱕᱕ |[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|610|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|70|km/h}} |᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔<ref>{{cite news|url=https://www.india.com/news/vande-bharat-train-agra-udaipur-rana-pratap-nagar-station-mavli-junction-chanderiya-station-kota-junction-sawai-madhopur-gangapur-city-and-bayana-junction-7212052/|title=Agra Gets Its Third Vande Bharat Train: Check Ticket Price, Stoppages And Other Details Here|date=2 September 2024|access-date=2 September 2024|work=India.com|archive-date=2 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240902140013/https://www.india.com/news/vande-bharat-train-agra-udaipur-rana-pratap-nagar-station-mavli-junction-chanderiya-station-kota-junction-sawai-madhopur-gangapur-city-and-bayana-junction-7212052/|url-status=live}}</ref> | |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱖ |[[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱯᱟᱴᱱᱟ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|451|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|62|km/h}} | rowspan="6" |᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔<ref>{{Cite web |last=Athrady |first=Ajith |title=PM Modi flags off six Vande Bharat Express trains in poll-bound Jharkhand |url=https://www.deccanherald.com/india/jharkhand/pm-modi-flags-off-six-vande-bharat-express-trains-in-poll-bound-jharkhand-3191585 |access-date=15 September 2024 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> |<ref>{{Cite web |title=गया-हावड़ा, पटना-टाटा और वाराणसी-देवघर के बीच चलेंगी नई वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनें, 15 सितंबर को शुभारंभ - New Vande Bharat Express trains will run between Gaya Howrah Patna Tata and Varanasi Deoghar |url=https://www.jagran.com/bihar/gaya-new-vande-bharat-express-trains-will-run-between-gaya-howrah-patna-tata-and-varanasi-deoghar-23795319.html |access-date=13 September 2024 |website=Jagran |language=hi}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱗ |[[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱨ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|587|km}} |᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|65|km/h}} |<ref>{{Cite web |date=14 September 2024 |title=PM To Flag Off Vande Bharat Trains In Odisha Tomorrow; Governor To Be Present At Rourkela & CM At Berhampur |url=https://odishabytes.com/pm-to-flag-off-vande-bharat-trains-in-odisha-tomorrow-governor-to-be-present-at-rourkela-cm-at-berhampur/ |access-date=15 September 2024 |website=odishabytes |language=en-US}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #28457D"; |᱕᱘ |[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|412|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|71|km/h}} |<ref>{{Cite web |date=12 September 2024 |title=राउरकेला-हावड़ा वंदे भारत ट्रेन का होगा ट्रायल |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/jamshedpur/story-trial-run-for-rourkela-howrah-vande-bharat-train-in-jamshedpur-201726119810922.html |access-date=13 September 2024 |website=Live Hindustan |language=hi}}</ref><ref>https://x.com/RailMinIndia/status/1835184993091350532?t=ZRVR-nNRfrtFIDdPAHmwZw&s=19</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱕᱙ |[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱜᱟᱭᱟ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|459|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|81|km/h}} |<ref>{{Cite web |title=गया-हावड़ा, पटना-टाटा और वाराणसी-देवघर के बीच चलेंगी नई वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनें, 15 सितंबर को शुभारंभ - New Vande Bharat Express trains will run between Gaya Howrah Patna Tata and Varanasi Deoghar |url=https://www.jagran.com/bihar/gaya-new-vande-bharat-express-trains-will-run-between-gaya-howrah-patna-tata-and-varanasi-deoghar-23795319.html |access-date=13 September 2024 |website=Jagran |language=hi}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱖᱐ |[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ]] |[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|386|km}} |᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|61|km/h}} |<ref>{{Cite web |title=Bhagalpur Howrah Vande Bharat: कहां-कहां रुकेगी भागलपुर-हावड़ा वंदे भारत एक्सप्रेस, रूट और टाइम-टेबल भी जानिए - Bhagalpur Howrah Vande Bharat Express Stoppage route and time table know everything |url=https://www.jagran.com/bihar/bhagalpur-bhagalpur-howrah-vande-bharat-express-stoppage-route-and-time-table-know-everything-23795909.html |access-date=13 September 2024 |website=Jagran |language=hi}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220"; |᱖᱑ |[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|456|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|62|km/h}} |<ref>{{Cite web |title=गया-हावड़ा, पटना-टाटा और वाराणसी-देवघर के बीच चलेंगी नई वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनें, 15 सितंबर को शुभारंभ - New Vande Bharat Express trains will run between Gaya Howrah Patna Tata and Varanasi Deoghar |url=https://www.jagran.com/bihar/gaya-new-vande-bharat-express-trains-will-run-between-gaya-howrah-patna-tata-and-varanasi-deoghar-23795319.html |access-date=13 September 2024 |website=Jagran |language=hi}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220" ; |᱖᱒ |[[ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ-ᱯᱩᱱᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ-ᱯᱩᱱᱮ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|559|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|66|km/h}} | rowspan="5" |᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ |<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=16 September 2024 |title=PM Modi launches via video link Hubballi-Pune Vande Bharat Express |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/pm-modi-launches-via-video-link-hubballi-pune-vande-bharat-express/article68649057.ece |access-date=16 September 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=H |first=Umesha Bhatta P. |title=Pune Hubli Vande Bharat: ಪುಣೆ- ಬೆಳಗಾವಿ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಂದೇ ಭಾರತ್‌ ರೈಲಿಗೆ ಇಂದು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತ; ವಾರದಲ್ಲಿ 3 ದಿನ ಮಾತ್ರ ಸಂಚಾರ |url=https://kannada.hindustantimes.com/karnataka/indian-railways-pune-hubli-vande-bharat-express-tri-weekly-train-welcoming-at-belagavi-dharwad-hubli-railway-station-kub-181726452678493.html |access-date=16 September 2024 |website=Kannada Hindustan Times |language=kn |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916144405/https://kannada.hindustantimes.com/karnataka/indian-railways-pune-hubli-vande-bharat-express-tri-weekly-train-welcoming-at-belagavi-dharwad-hubli-railway-station-kub-181726452678493.html |url-status=dead }}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220" ; |᱖᱓ |[[ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ. ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ-ᱯᱩᱱᱮ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱴᱤ. ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ-ᱯᱩᱱᱮ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|326|km}} |᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|110|km/h}} |{{cvt|62|km/h}} |<ref>{{Cite web |title=Kolhapur-Pune Vande Bharat Train: Ticket Prices, Schedule & Stops - Everything You Need To Know |url=https://www.freepressjournal.in/pune/kolhapur-pune-vande-bharat-train-ticket-prices-schedule-stops-everything-you-need-to-know |access-date=16 September 2024 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220" ; |᱖᱔ |[[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ-ᱵᱚᱱᱟᱨᱟᱥ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ-ᱵᱚᱱᱟᱨᱟᱥ]] |[[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱘ |{{cvt|573|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|82|km/h}} |<ref>{{Cite web |date=᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ |title=Varanasi-Agra Vande Bharat train timings, stops, price and timing - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/travel/destinations/reach-varanasi-from-agra-in-just-7-hours-check-vande-bharat-train-timings-stops-price-and-more-19472164.htm |access-date=16 September 2024 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220" ; |᱖᱕ |[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] |[[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱒᱐ |{{cvt|575|km}} |᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|79|km/h}} |<ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express to begin Nagpur-Secunderabad, Pune-Nagpur services from this date |url=https://www.india.com/business/vande-bharat-express-to-begin-nagpur-secunderabad-pune-nagpur-services-from-this-date-check-routes-ticket-price-here-7239440/ |access-date=16 September 2024 |website=www.india.com |language=en}}</ref> |- ! style="color: #FFFFFF; background-color: #FF7220" ; |᱖᱖ |[[ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱫᱩᱨᱜᱽ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] |[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱥ.ᱤ.ᱥᱤ.ᱟᱨ.]] |᱑᱖ |{{cvt|567|km}} |᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ |{{cvt|130|km/h}} |{{cvt|71|km/h}} |<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=16 September 2024 |title=Prime Minister virtually flags off Visakahaptnam-Durg Vande Bharat express |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/prime-minister-virtually-flags-off-visakahaptnam-durg-vande-bharat-express/article68648695.ece |access-date=16 September 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Durg-Visakhapatnam Vande Bharat train to start service from this date, will run 6 days a week on these routes |url=https://www.india.com/business/durg-visakhapatnam-vande-bharat-train-details-routes-halts-and-timings-to-6-days-a-week-except-thursdays-7245238/ |access-date=16 September 2024 |website=www.india.com |language=en}}</ref> |} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ) ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱟᱢᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱨᱮᱞ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category-inline|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] 29ijpzzpl34mhqxggm71aus8sd4srch ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28662 200505 161024 2026-11-08T21:46:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200505 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=FF7220 |name=ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ–ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image= |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption= |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |first={{start date|12 March 2024}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|17 March 2024}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |last= |operator=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ECoR)]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ}} '''(BBS)''' |stops=᱗ |end=[[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] '''(VSKP)''' |distance={{convert|444|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱐᱘᱔᱑ / ᱒᱐᱘᱔᱒ |line_used=[[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |autorack= |catering=ᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱠᱚᱪ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat services |reason= ᱟᱱᱪᱚᱨ (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ) [[Special:Diff/1183926159|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|77|km/h|0|abbr=on}} (Avg.)|trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance='''''(TBC)''''' |map={{Bhubaneswar-Visakhapatnam VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱘᱔᱑/᱒᱐᱘᱔᱒ '''ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ–ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-03-09 |title=Two Vande Bharat trains to Puri and Secunderabad from March 12 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/two-vande-bharat-trains-to-puri-and-secunderabad-from-march-12/articleshow/108354642.cms |access-date=2024-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-21 |title=Bhubaneswar-Visakhapatnam Vande Bharat Express: Fare, route |url=https://www.news9live.com/business/biz-news/bhubaneswar-visakhapatnam-vande-bharat-express-fare-route-timings-stations-2473197 |access-date=2024-04-01 |website=News9live |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮᱭ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-12 |title=PM Modi flags off 10 new Vande Bharat Express trains today, four existing routes extended – Check full routes, new destinations and more |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-pm-modi-to-flag-off-10-new-vande-bharat-express-trains-today-four-existing-routes-to-see-expansion-check-full-routes-new-destinations-and-more-3421885/ |access-date=2024-03-12 |website=Financialexpress |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=2024-03-12 |title=Watch: PM Modi flags off 10 new Vande Bharat trains |url=https://www.livemint.com/news/india/watch-prime-minister-narendra-modi-flags-off-10-new-vande-bharat-trains-11710214806246.html |access-date=2024-03-12 |website=mint |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=2024-03-12 |title=Visakhapatnam-Bhubaneswar Vande Bharat express begins maiden run with festive celebrations |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/visakhapatnam-bhubaneswar-vande-bharat-express-begins-maiden-run-with-festive-celebrations/article67942001.ece |access-date=2024-03-12 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱟᱞᱩᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱞᱩᱜᱟᱶ]], [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱪᱪᱷᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱪᱪᱷᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟᱥᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱥᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱳᱰ]], [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱘᱔᱑/᱒᱐᱘᱔᱒ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-03-09 |title=Vizag-Puri Vande Bharat train from March 12 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/vizag-puri-vande-bharat-train-from-march-12/articleshow/108353275.cms |access-date=2024-03-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vizag |first=Team Yo! |date=2024-03-09 |title=Two new Vande Bharat trains from Visakhapatnam get green light |url=https://www.yovizag.com/visakhapatnam-gets-green-light-for-two-new-vande-bharat-express-trains-more-details-here/ |access-date=2024-03-09 |website=Vizag |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title=Puri-Vizag Vande Bharat Express to be Flagged Off by PM Modi - Odisha Bhaskar English |url=https://odishabhaskar.in/breaking/puri-vizag-vande-bharat-express-to-be-flagged-off-by-pm-modi-72585/ |access-date=2024-03-09 |language=en-US |archive-date=2024-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309172929/https://odishabhaskar.in/breaking/puri-vizag-vande-bharat-express-to-be-flagged-off-by-pm-modi-72585/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱓᱓ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=2023-04-19 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱐᱘᱔᱑/᱒᱐᱘᱔᱒ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ - ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ '''᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱐᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱔᱔᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ (ᱮᱢ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] 5n0tft78q6mxklal2fj82s1iod0r368 ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 28726 200404 199313 2026-11-08T19:10:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200404 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service |color=FF7220 |name= ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' |logo= |logo_width= |image=New Jalpaiguri Patna Saffron Grey Mini Vande Bharat Transet 2024-03-04-061128.jpg |image_width=300px |image_alt= |alt= |caption=ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱥᱚᱨ-ᱜᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] |locale=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] |first={{start date|12 March 2024}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ)<br/>{{start date and age|14 March 2024|df=yes}} (ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ) |last= |operator=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹᱛᱵᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ (NFR)]] |ridership= |start={{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(NJP)''' |stops=᱖ |end={{stnlnk|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} '''(PNBE)''' |distance={{convert|473|km|0|abbr=on}} |journeytime=᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ |frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ}} |trainnumber=᱒᱒᱒᱓᱓ / ᱒᱒᱒᱓᱔ |line_used= *[[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱢᱳᱠᱟᱢᱟ-ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ–ᱢᱳᱠᱟᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] *[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] |class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ |seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} |sleeping=ᱵᱟᱝ |autorack= |catering=ᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ |observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ |entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} |baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ |otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] |stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat services|reason= ᱟᱱᱪᱚᱨ (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ) [[Special:Diff/1183926159|has been deleted]].}} |gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱠᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ |el= |speed={{cvt|68|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) |trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ) |owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] |maintenance='''''(TBC)''''' |map={{New Jalpaiguri-Patna VB Express Route}} |map_state=collapsed |electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱓ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-06 |title=पटना से न्यू जलपाईगुड़ी सिर्फ 7 घंटे में, इस तारीख से मिलेगा वंदे भारत का टिकट |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/begusarai-vande-bharat-train-will-run-from-patna-to-new-jalpaiguri-will-pass-through-katihar-begusarai-know-timings-and-fares-8124441.html |access-date=2024-03-08 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2024-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308143020/https://hindi.news18.com/news/bihar/begusarai-vande-bharat-train-will-run-from-patna-to-new-jalpaiguri-will-pass-through-katihar-begusarai-know-timings-and-fares-8124441.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-16 |title=New Jalpaiguri-Patna Vande Bharat Express: Route, fare |url=https://www.news9live.com/business/biz-news/new-jalpaiguri-patna-vande-bharat-express-ticket-price-route-travel-time-2468257 |access-date=2024-04-01 |website=News9live |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱟᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-03-12 |title=PM Modi flags off 10 new Vande Bharat Express trains today, four existing routes extended – Check full routes, new destinations and more |url=https://www.financialexpress.com/business/railways-pm-modi-to-flag-off-10-new-vande-bharat-express-trains-today-four-existing-routes-to-see-expansion-check-full-routes-new-destinations-and-more-3421885/ |access-date=2024-03-12 |website=Financialexpress |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mukhopadhyay |first=Sounak |date=2024-03-12 |title=Watch: PM Modi flags off 10 new Vande Bharat trains |url=https://www.livemint.com/news/india/watch-prime-minister-narendra-modi-flags-off-10-new-vande-bharat-trains-11710214806246.html |access-date=2024-03-12 |website=mint |language=en}}</ref> ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱱᱟᱣᱜᱚᱪᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱣᱜᱚᱪᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱠᱷᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱮᱜᱩᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱮᱜᱩᱥᱚᱨᱟᱭ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Express soon to be launched from Patna |url=https://www.psuconnect.in/news/vande-bharat-express-soon-to-be-launched-from-patna/41602 |access-date=2024-03-08 |website=www.psuconnect.in |language=en}}</ref> ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱒᱗ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=2023-04-19 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱒᱒᱓᱓/᱒᱒᱒᱓᱔ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ - ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱐᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱔᱗᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ (ᱮᱢ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] 6vi5ax9z5rnqqqhfrhu74hupq74asd5 ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ 0 28799 200423 198754 2026-11-08T19:23:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 5 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200423 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ | logo = | logo_size = 250px | logo_alt = ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱞᱳᱜᱳ | image = File:TCS SIPCOT Building.jpg | image_size = 250px | image_alt = ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ | image_caption = [[ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱨᱠ|ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ | type = [[ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ]] | traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|532540}}|{{NSE|TCS}}|[[BSE SENSEX]] constituent|[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] constituent}} | ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE467B01029}} | industry = [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]<br>[[ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱥᱤ]]<br>[[ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ]] | founder = [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]] | area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ | key_people = [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br/>{{small|(ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)}}<br/>ᱠᱮ. ᱠᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱟᱥᱟᱱ<br/>{{small|(ᱮᱢ.ᱰᱤ. ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.)}} | services = | revenue = {{Increase}} {{INRConvert|245315|c}}<ref name=pnl>{{cite web|title=Tata Consultancy Services Consolidated Profit & Loss account, Tata Consultancy Services Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|website=www.tcs.com|access-date=2024-10-08|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606153656/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = ᱒᱐᱒᱔ | operating_income = {{Increase}} {{INRConvert|61997|c}}<ref name=pnl/> | income_year = ᱒᱐᱒᱔ | net_income = {{Increase}} {{INRConvert|46099|c}}<ref name=pnl/> | net_income_year = ᱒᱐᱒᱔ | assets = {{Increase}} {{INRConvert|146449|c}}<ref name=blsh>{{cite web|title=Tata Consultancy Services Consolidated Balance Sheet, Tata Consultancy Services Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|access-date=12 April 2024|website=www.tcs.com|archive-date=6 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606153656/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|url-status=dead}}</ref> | assets_year = ᱒᱐᱒᱔ | equity = {{Increase}} {{INRConvert|91319|c}}<ref name=blsh/> | equity_year = ᱒᱐᱒᱔ | num_employees = ᱖᱐᱑,᱕᱔᱖<ref name="Mint">{{cite news |title=TCS reports dip in Q4 hiring |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-reports-dip-in-q4-hiring-attrition-cools-to-12-5/articleshow/109245708.cms|access-date=12 April 2024}}</ref> | num_employees_year = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ | parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] | subsid = {{Unbulleted list|[[TRDDC]]}} | foundation = ᱑᱙᱖᱘ | location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | homepage = {{url|https://www.tcs.com/}} | footnotes = <ref name="AR1213IFRS">{{cite web |url= https://www.tcs.com/content/dam/tcs/investor-relations/financial-statements/2018-19/q4/IFRS/Press%20Release%20-%20USD.pdf |title=Press Release - USD |publisher=Tata Consultancy Services |date=12 April 2019 |access-date=13 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chandrashekhar |first1=Anandi |title=TCS management takes home smaller pay packets due to COVID-19 impact |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/tcs-ceo-pay-package-reduces-16pc-to-rs-13-3-cr-in-fy20/articleshow/75845798.cms |work=The Economic Times |date=22 May 2020}}</ref> }} '''ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ''' ('''ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱕᱐ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TCS2024">{{cite web|url=https://www.tcs.com/about-tcs/company-profile|title=Company Profile|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=16 August 2024}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱪᱭᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱕᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/tata-consultancy-services?year=2024|title=Tata Consultancy Services - Fortune 500 List 2024 - Fortune India|website=www.fortuneindia.com|access-date=16 August 2024|archive-date=5 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405230021/https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/tata-consultancy-services?year=2024|url-status=dead}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tcs-2nd-indian-co-to-hit-200bn-mcap-after-ril/articleshow/86245377.cms|title=TCS 2nd Indian company to hit $200 billion mcap after RIL|website=[[The Times of India]] |date=16 September 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/business/tcs-market-capitalisation-hits-200-billion-as-shares-jump-to-fresh-highs-2542286|title=TCS Market Capitalization Hits $200 Billion As Shares Jump To Fresh Highs|date=15 September 2021 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-first-indian-tech-company-to-cross-200-billion-market-cap/articleshow/86232295.cms|title=TCS first Indian tech company to cross $200 billion market cap|newspaper=The Economic Times |date= 15 September 2021|last1=Krishnan |first1=Raghu }}</ref><ref>{{cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://www.bseindia.com/markets/equity/eqreports/topmarketcapitalisation.aspx |access-date=2022-12-19 |website=www.bseindia.com }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://mock.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |access-date=2023-11-21 |website=mock.bseindia.com |archive-date=2023-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121092531/https://mock.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱭᱩ.ᱮᱥ. H-1B ᱵᱤᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=CW2013>{{cite web |url=https://www.computerworld.com/article/1528496/technology-law-regulation-the-data-shows-top-h-1b-users-are-offshore-outsourcers.html |title=The data shows: Top H-1B users are offshore outsourcers |publisher=ComputerWorld |date=14 February 2013 |access-date=8 September 2013}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱨᱮ ᱗᱑.᱗᱔% ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Agarwal |first1=Nikhil |title=Tata Sons confirms selling 2.34 crore shares of TCS in block deal |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/tata-sons-confirms-selling-2-34-crore-shares-of-tcs-in-block-deal/articleshow/108670045.cms |access-date=13 September 2024 |work=The Economic Times |date=21 March 2024}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱐% ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Tata Sons repays Rs 20,000-crore debt to 'avoid' going public: Reduces stake in TCS and more |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/tata-sons-repays-rs-20000-crore-debt-to-avoid-going-public-reduces-stake-in-tcs-and-more/articleshow/113071511.cms |access-date=13 September 2024 |work=The Times of India |date=7 September 2024}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===᱑᱙᱖᱘-᱒᱐᱐᱕=== ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tcs.com/about/corp_facts/Pages/default.aspx |title=Corporate Facts |publisher=TCS |access-date=3 September 2013}}</ref> ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱤᱥᱠᱳ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱸᱪ ᱠᱟᱨᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱥᱩᱞᱦᱟ ᱥᱤᱥᱴᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ,<ref name="ICMR">{{cite web |url=http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/Tata%20Consultancy%20Services%20Limited%20The%20Pioneer%20in%20the%20Indian%20IT%20Industry.htm |title=Tata Consultancy Services Limited: The Pioneer in the Indian IT Industry |work=Case Study |publisher=ICMR |date=1 January 1990 |access-date=8 September 2013 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927060443/http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/Tata%20Consultancy%20Services%20Limited%20The%20Pioneer%20in%20the%20Indian%20IT%20Industry.htm |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱳ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱩᱭᱤᱥ]] ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱥ ᱥᱮᱜᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱮᱴᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱳᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱰᱤᱯᱚᱡᱤᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱰᱤᱯᱚᱡᱤᱴᱨᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/archive.html?siteSect=883&sid=957178&ty=st |archive-url=https://archive.today/20120912080537/http://www.swissinfo.ch/eng/archive.html?siteSect=883&sid=957178&ty=st |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Indian software keeps Swiss securities safe |publisher=Swissinfo.com |date=14 January 2002}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱴᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱥ. ᱴᱮᱠᱱᱳᱥᱚᱯᱴ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/tcs-acquires-swiss-firm-tksteknosoft/182435/ |title=TCS acquires TKS Teknosoft |work=The Financial Express |date=11 January 2006}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (TRDDC) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kanavi |first=Shivanand |title=Megasoft |journal=Business India |pages=46–54 |date=20 June 2004}}</ref> ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱮᱱᱰᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴ-ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ===᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖=== ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/with-100-billion-m-cap-tcs-is-an-outlier/articleshow/63891810.cms|title=With $100 billion m-cap, TCS is an outlier|newspaper=The Economic Times|date=24 April 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/06/15/stories/2004061502001000.htm |title=Star Performer Goes Public |work=Editorial |publisher=The Hindu |date=14 June 2004 |location=Chennai, India |access-date=13 February 2009 |archive-date=18 June 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040618043309/http://www.hindu.com/2004/06/15/stories/2004061502001000.htm |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ-ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.expresscomputeronline.com/20040802/indianews03.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816185800/http://www.expresscomputeronline.com/20040802/indianews03.shtml |url-status=dead |archive-date=16 August 2004 |title=TCS launches the country's first bioinformatics product |work=The Indian Express |date=8 February 2004 }}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱜᱽᱞᱟᱭᱤᱱ "ᱵᱤᱭᱚᱸᱰ ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱵᱤᱭᱚᱥ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱩᱥᱴᱤ" ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.in/advertising/brands/article/tcs-cmo-shares-all-the-work-behind-the-software-giants-new-look/articleshow/81763624.cms |title=Business Insider India – 10 months, 100 clients, and last minute course corrections — TCS CMO shares all the work behind the software giant's new look |website=www.businessinsider.in |access-date=2022-06-16 |archive-date=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508015409/https://www.businessinsider.in/advertising/brands/article/tcs-cmo-shares-all-the-work-behind-the-software-giants-new-look/articleshow/81763624.cms |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱟᱴᱟᱱᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ. ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://egovonline.net/interview/interview-details.asp?interviewid=808 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927011559/http://egovonline.net/interview/interview-details.asp?interviewid=808 |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=ICT helps IRCTC book 3.5 lakh e-Tickets in a day |work=E-GovOnline.net |date=11 July 2011}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤ-ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱜᱽᱣᱮᱥ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Kanavi |first=Shivanand |title=Megasoft |journal=Business India |page=52 |date=20 June 2004}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com |title=Eye on future, TCS in revamp mode |work=Hindustan Times |date=12 February 2008}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱞᱟᱩᱰ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱚᱞᱣᱚᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.computerweekly.com/Articles/2011/02/15/245449/TCS-targets-SME-market-with-cloud-computing.htm |title=TCS targets SME market with cloud computing |work=Computer Weekly |date=15 February 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ RIL ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.moneycontrol.com/news/business/tcs-overtakes-ril-as-countrys-most-valued-firm_641999.html |title=TCS overtakes RIL as country's most valued firm – PTI |publisher=Moneycontrol.com |date=30 December 2011 |access-date=3 September 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱑-᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/technology/tcs-beats-10-bn-revenue-mark-in-fy12-112042400081_1.html |title=TCS beats $10-bn revenue mark in FY12 |newspaper=Business Standard |date=24 April 2012 |access-date=3 September 2013}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱥᱴᱮᱞ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱑᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.tcs.com/news_events/press_releases/Pages/Department-Posts-Core-System-Integrator-project-TCS.aspx TCS News & Events: Press Release: Department of Posts Awards Core System Integrator project to TCS]. TCS.com. Retrieved 6 December 2013.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-joins-top-10-global-IT-services-companies-club/articleshow/34067479.cms|title=TCS joins top 10 global IT services companies club|work=The Times of India|access-date=2 July 2015}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ₹᱕ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱘.᱐ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱙᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-first-Indian-company-to-top-Rs-5-lakh-crore-market-cap/articleshow/38940093.cms|title=TCS first Indian company to top Rs 5 lakh crore market cap|date=24 July 2014 |publisher=Times of India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.btvin.com/videos/watch/8117/tcs-crosses-rs.5-lk-cr-market-cap|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195221/http://www.btvin.com/videos/watch/8117/tcs-crosses-rs.5-lk-cr-market-cap|url-status=usurped|archive-date=23 September 2015|title=TCS Crosses Rs.5 Lk Cr Market Cap|date=24 July 2014 |publisher=Bloomberg TV India}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-ends-RILs-23-year-run-as-most-profitable-firm/articleshow/45947297.cms|title=TCS ends RIL's 23-year run as most profitable firm|date=20 January 2014 |publisher=Times of India}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ== ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Integrated Annual Report 2020-21|url=https://www.tcs.com/content/dam/tcs/investor-relations/financial-statements/2020-21/ar/annual-report-2020-2021.pdf|website=TCS|page=51}}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Tata Consultancy Services' Subsidiaries Worldwide |url=https://www.tcs.com/investor-relations/subsidiaries |access-date=2023-11-18 |website=www.tcs.com |language=en}}</ref> ==ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ== ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/locations|title=TCS Locations|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱤᱞᱤᱵᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/india|title=TCS in India|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/global-presence|title=TCS Global Presence|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱛᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-25/business/28285556_1_tcs-bets-tata-consultancy-services-bpo|title=TCS bets on growing economy of Peru|publisher=Times of India|date=25 July 2010|access-date=11 May 2017|archive-date=16 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516123915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-25/business/28285556_1_tcs-bets-tata-consultancy-services-bpo|url-status=dead}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> File:TCS synergy park.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] File:Tata Consultancy Services - Ring Road Sector V - Salt Lake City - Kolkata 2017-06-21 2869.JPG|ᱥᱟᱞᱴ ᱞᱮᱠ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-V ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱯᱟᱨᱠ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ]] [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] File:TCS-Siruseri-Building.jpg|ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ, ᱥᱤᱨᱩᱥᱮᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ File:TCS Centre, Infopark.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱯᱟᱨᱠ, [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ File:Tata Consultancy Services Madhapur Hyderabad.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] File:TCE BUILDING.jpg|ᱥᱟᱠᱪᱤ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ </gallery> ===ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.=== ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. (ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nasscom.in/industry-ranking |title=Top 15 BPO companies |publisher=NASSCOM |access-date=6 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511200026/http://www.nasscom.in/industry-ranking |archive-date=11 May 2012 }} </ref> ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱑.᱔᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PRQ41213">{{cite web |url=http://www.tcs.com/investors/Documents/Press%20Releases/TCS_PressRelease_IndianGAAP_Q4_13.PDF |title=Press Release Indian GAAP Q4 2012-13 |publisher=TCS |date=17 April 2013 |access-date=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=TCS Institutional Ownership - TATA CONSULTANCY SERVICES LTD. Stock |url=https://fintel.io/so/in/tcs |website=fintel.io |access-date=2 May 2020 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927124343/https://fintel.io/so/in/tcs |url-status=dead }}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱔᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://sites.tcs.com/investorsdocs/TCS_Data_Sheet.xlsx |title=Consolidated Historical Financials |publisher=TCS |access-date=3 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927181406/http://sites.tcs.com/investorsdocs/TCS_Data_Sheet.xlsx |archive-date=27 September 2013 |url-status=dead }}</ref> ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/88322/20101203/tata-consultancy-services-bpo-shop-in-manila-philippines.htm |title=India's TCS opens BPO shop in Manila, Philippines&nbsp;– Jobs & Hire |publisher=Ibtimes.com |date=3 December 2010 |access-date=13 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208060234/http://www.ibtimes.com/articles/88322/20101203/tata-consultancy-services-bpo-shop-in-manila-philippines.htm |archive-date=8 December 2010 |url-status=live }}</ref> ===ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ=== ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱯᱷᱟᱭᱡᱟᱨ, ᱤᱞᱤ ᱞᱤᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱚᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱟᱴᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱵᱟᱭᱳᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://finance.yahoo.com/news/tcs-named-leader-life-science-143000155.html |title=TCS Named as a Leader in Life Science Drug Safety Services by Leading Industry Research Firm |publisher=Yahoo! Finance |date=28 February 2013 |access-date=3 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927213246/http://finance.yahoo.com/news/tcs-named-leader-life-science-143000155.html |archive-date=27 September 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-13/news/27444972_1_clinical-trial-tcs-tata-consultancy-services|title=TCS wins $35 mn Eli Lilly contract|work=timesofindia-economictimes|access-date=2 July 2015|date=13 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703111225/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-13/news/27444972_1_clinical-trial-tcs-tata-consultancy-services|archive-date=3 July 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/2006/11/15/tcs-with-us-based-eli-lilly-for-advance-clinical-research-1163595890.html|title=TCS with US-based Eli Lilly for advance clinical research|work=www.oneindia.com|access-date=2 July 2015|date=15 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703170856/http://www.oneindia.com/2006/11/15/tcs-with-us-based-eli-lilly-for-advance-clinical-research-1163595890.html|archive-date=3 July 2015|url-status=live}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱪ, ᱱᱳᱵᱟᱨᱴᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱵᱟᱭᱳᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱠᱟᱥ, ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱳᱵᱤᱜᱤᱞᱮᱱᱥ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱰᱨᱚᱜ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ RWE ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.outsourcing-pharma.com/Commercial-Services/Tata-bags-major-BPO-deal-with-Roche|title=Tata bags major BPO deal with Roche|work=Outsourcing-Pharma.com|date=4 September 2007|access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616232239/http://www.outsourcing-pharma.com/Commercial-Services/Tata-bags-major-BPO-deal-with-Roche|archive-date=16 June 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/tcs-to-support-roches-initiative/article1905634.ece|title=TCS to support Roche's initiative|work=The Hindu|access-date=2 July 2015|location=Chennai, India|date=5 September 2007}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-09-05/news/28468976_1_j-rajagopal-tcs-roche|title=TCS in multi-million dollar deal with Swiss firm|work=timesofindia-economictimes|access-date=2 July 2015|date=5 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703110133/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-09-05/news/28468976_1_j-rajagopal-tcs-roche|archive-date=3 July 2015|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱩᱸᱡᱤᱯᱟᱛᱤ ᱠᱚ== ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ (ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TCS">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/software-services/38614630_1_march-31-net-profit-new-growth-engines|title=TCS Q4 net profit jumps 22% to Rs 3,597 crore|publisher=Times of India|date=17 April 2013|access-date=3 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105115606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/software-services/38614630_1_march-31-net-profit-new-growth-engines|archive-date=5 November 2013|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/indias-eight-biggest-employers/slideshow/47861071.cms|title=India's eight biggest employers|website=The Economic Times|access-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910014858/https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/indias-eight-biggest-employers/slideshow/47861071.cms|archive-date=10 September 2018|url-status=live}}</ref> ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="AnnualReport1213">{{cite web|title=Annual Report 2012–2013|url=http://www.tcs.com/investors/Documents/Annual%20Reports/TCS_Annual_Report_2012-2013.pdf|access-date=3 September 2013|publisher=Tata Consultancy Services}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/top-five-takeaways-what-powered-tcs-to-beat-street-estimates-on-q3-earnings/articleshow/56498799.cms|title=Top five takeaways: What powered TCS to beat Street estimates on Q3 earnings|newspaper=The Economic Times|date=12 January 2017|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112151454/http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/top-five-takeaways-what-powered-tcs-to-beat-street-estimates-on-q3-earnings/articleshow/56498799.cms|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/corporate-business/can-tcs-grow-to-500000-employees-or-will-linear-staff-growth-start-impacting-results-1968129.html|title=Can TCS grow to 5,00,000 employees? Or will linear staff growth start impacting results? - Firstpost|website=www.firstpost.com|date=19 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/bkMCAhvRg2xJvLqsLQh88I/TCS-behind-only-IBM-in-employee-strength.html|title=TCS behind only IBM in employee strength|first1=Arundhati|last1=Ramanthan|first2=Anirban|last2=Sen|date=31 March 2013|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113170639/http://www.livemint.com/Companies/bkMCAhvRg2xJvLqsLQh88I/TCS-behind-only-IBM-in-employee-strength.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=TCS crosses 500,000 headcount|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-crosses-500000-headcount/articleshow/84237887.cms|access-date=13 July 2021}}</ref> ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱑,᱒᱘᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AnnualReport1213" /><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/tcs-non-indian-employee-number-crosses-21-000-113060700770_1.html|title=TCS non-Indian employee number crosses 21,000|newspaper=Business Standard|date=7 June 2013|access-date=3 September 2013}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ}} * {{Official website}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱥᱮᱱᱥᱮᱠᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]] dx5lot1gr7qk0pri0mry7b01pz8fbq2 ᱩᱴᱠᱮᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ 0 28830 200215 156984 2026-11-08T14:52:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200215 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ᱩᱴᱠᱮᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ | nativename = | nativename-a = | nativename-r = | image = | image-width = 250 | caption = | IATA = UKE | ICAO = VEUK | type = ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ | owner = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ]] | city-served = [[ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ]] | location = ᱩᱴᱠᱮᱞᱟ, [[ᱠᱟᱞᱟᱦᱟᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | opened = {{start date and age|2023|08|31|df=y|p=n|br=n}}<ref name="IndiaOne Air"/> | elevation-f = 685 | elevation-m = 210 | coordinates = {{coord|20|05|52|N|083|11|00|E|region:IN|display=inline,title}} | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_mapsize = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Odisha | pushpin_relief = | pushpin_image = | pushpin_label = '''UKE''' | pushpin_label_position = | website = | metric-elev = | metric-rwy = | r1-number = 03/21 | r1-length-f = 3020 | r1-length-m = 920 | r1-surface = Asphalt concrete | r2-number = | r2-length-f = | r2-length-m = | r2-surface = | stat-year = April 2023 - March 2024 | stat1-header = ᱫᱮᱡ ᱦᱚᱲ | stat1-data = 1,155 {{increase}} <!--Do not change or remove the figures, these are strictly as per the sources mentioned below and changing them will cause conflicting with sources.--> | stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱴ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ | stat2-data = 208 {{increase}} | stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡᱽ | stat3-data = — | footnotes = ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=13 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=13 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=13 October 2024|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419133127/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|url-status=live}}</ref> }} '''ᱩᱴᱠᱮᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: '''UKE''', ICAO: '''VEUK''') ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱟᱦᱟᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱴᱠᱮᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/DETAILS-UNSERVED-AS-ON22NOV16.pdf|title=AAI Unserved Airports|website=aai.aero|publisher=Airports Authority of India|access-date=13 October 2024|archive-date=2023-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114185126/https://www.aai.aero/sites/default/files/DETAILS-UNSERVED-AS-ON22NOV16.pdf|url-status=live}}</ref> ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱟᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱩᱰᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airports/utkela-airport-veuk | title=Utkela Airport | website=centreforaviation.com | publisher=CAPA | access-date=13 October 2024 | archive-date=2023-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230113230018/https://centreforaviation.com/data/profiles/airports/utkela-airport-veuk | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=List of Airstrip in the State maintained by State Government|url=https://ct.odisha.gov.in/sites/default/files/2020-06/Present-status-report-airstrips-ola.pdf|website=ct.odisha.gov.in|publisher=Commerce and Transport Department, Government of Odisha|access-date=13 October 2024|archive-date=14 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114090751/https://ct.odisha.gov.in/sites/default/files/2020-06/Present-status-report-airstrips-ola.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ, ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱰᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱮᱥᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Pradhan|first=Hemanta|title=Utkela airport receives DGCA license to start flight operations|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/utkela-airport-receives-dgca-license-to-start-flight-operations/articleshow/102509978.cms|work=The Times of India|date=7 August 2023|access-date=13 October 2024|language=en|archive-date=8 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808023640/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/utkela-airport-receives-dgca-license-to-start-flight-operations/articleshow/102509978.cms|url-status=live}}</ref> ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱳᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="IndiaOne Air">{{cite news|last=Cassian|first=Baliarsingh|title=Odisha’s Utkela Airport welcomes first flight from Bhubaneswar; check timings, price, other details|url=https://odishatv.in/news/odisha/odisha-s-utkela-airport-welcomes-first-flight-from-bhubaneswar-check-timings-price-other-details-213694|work=Odisha TV|date=31 August 2023|access-date=13 October 2024|language=en|archive-date=31 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831124152/https://odishatv.in/news/odisha/odisha-s-utkela-airport-welcomes-first-flight-from-bhubaneswar-check-timings-price-other-details-213694|url-status=live}}</ref> ==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ== <sup><!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. --></sup> {{Airport-dest-list|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱣᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]]|[[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱷᱩᱵᱟᱱᱮᱥᱣᱟᱨ]], [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]]<ref name="IndiaOne Air"/>}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]] 0hwzvdn4lirpbxfmplmz1mtai0bjyyu ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ 0 28873 200173 187279 2026-11-08T13:55:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200173 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ | honorific_suffix = | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|df=yes|1923|09|22}} | birth_place = [[ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1994|09|21|1923|09|22}} | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | other_names = | siglum = | citizenship = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = [[ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱩᱴ]] | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | style = | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | term = | predecessor = | successor = | party = | otherparty = | movement = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮ]] | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = ᱵᱷᱤᱢᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = [[ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]], [[ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | callsign = | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} '''ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ''' (᱑᱙᱒᱓-᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮ ᱱᱤᱡᱮ 'ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱞᱤ' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=When a Bajaj Took On the Gandhis: Those Gunning for Rahul Bajaj Don't Know His Family Legacy |url=https://www.news18.com/news/opinion/when-a-bajaj-took-on-the-gandhis-those-gunning-for-rahul-bajaj-dont-know-his-family-legacy-2407971.html |publisher=[[News 18]] |date=2 December 2019 |access-date=2 March 2022 |archive-date=5 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205121037/https://www.news18.com/news/opinion/when-a-bajaj-took-on-the-gandhis-those-gunning-for-rahul-bajaj-dont-know-his-family-legacy-2407971.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ<ref>{{cite news |title=Jamnalal Bajaj Foundation Honours the Gandhian 'Warriors' |url=https://www.freepressjournal.in/education/jamnalal-bajaj-foundation-honours-the-gandhian-warriors |publisher=[[The Free Press Journal]] |date=6 December 2021 |access-date=2 March 2022 |archive-date=6 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206022755/https://www.freepressjournal.in/education/jamnalal-bajaj-foundation-honours-the-gandhian-warriors |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱮᱵᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=NMML Manuscripts: An Introduction |date=2003 |publisher=[[Nehru Memorial Museum and Library]] |isbn=9788187614050 |page=136 |url=https://books.google.com/books?id=MgduAAAAMAAJ&q=Ramkrishna+Bajaj |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202706/https://www.google.co.in/books/edition/NMML_Manuscripts/MgduAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Ramkrishna+Bajaj&dq=Ramkrishna+Bajaj&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Narayan |first1=Shriman |title=Jamnalal Bajaj Gandhiji's 'fifth Son' |date=1974 |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |pages=207, 208 |url=https://books.google.com/books?id=nzUdAAAAMAAJ&q=Ramkrishna+Bajaj |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202727/https://www.google.co.in/books/edition/Jamnalal_Bajaj/nzUdAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=Ramkrishna+Bajaj&dq=Ramkrishna+Bajaj&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |author1=Lynne Twist |title=The Soul of Money: Transforming Your Relationship with Money and Life |date=2017 |publisher=[[W. W. Norton & Company]] |isbn=9780393354249 |url=https://books.google.com/books?id=tAKODgAAQBAJ&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PT47 |quote=A WALK WITH RAMKRISHNA BAJAJ |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202706/https://www.google.co.in/books/edition/The_Soul_of_Money_Transforming_Your_Rela/tAKODgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PT47&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> ᱑᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱚᱦ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱤᱱᱳᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Narayan |first1=Shriman |title=Vinoba: His Life and Work |date=1970 |publisher=[[Popular Prakashan]] |isbn=9788171544837 |url=https://books.google.com/books?id=VNXt00vBew0C&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PA128 |quote=Ramkrishna Bajaj who was also in Nagpur jail, tells me how Vinoba found time to teach him Sanskrit. The study of Sans- krit was started with the abridged Valmiki Ramayana. Vinoba does not believe in the grammar-method of studying languages; he likes his students to plunge directly into a well-known classic and dive deep into its treasures. Ramkrishna, therefore, fully enjoyed his study and picked up a good knowledge of Sanskrit within a few months. Vinoba used to recite the shlokas so loudly that the whole barrack resounded with his voice. At the evening prayers, Vinoba spoke softly and in a low voice. The fellow-prisoners, therefore, used to taunt Ramkrishna that Vinoba was not able to speak loudly after the evening prayers because all his energies were almost completely exhausted in teaching him Ramayana during the day. |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202719/https://www.google.co.in/books/edition/Vinoba_His_Life_and_Work/VNXt00vBew0C?hl=en&gbpv=1&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PA128&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (AISC) ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ (USSR) ᱨᱮ ᱭᱩᱴᱷ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱴᱷ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (Indian Youth Delegation) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |title=Hearings |date=1959 |publisher=[[United States House Committee on Education and Labor]] |url=https://books.google.com/books?id=kDkLAAAAIAAJ&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=RA1-PA6 |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202730/https://www.google.co.in/books/edition/Hearings/kDkLAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=RA1-PA6&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱸᱥ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱚᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱥ ᱠᱚᱭᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ASCI) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟᱨᱛᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱠᱥᱤ), ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱪᱮᱸᱴᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ (ᱟᱭᱤᱢᱥᱤ) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ (ᱮᱢᱥᱤᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=bio>{{cite web |title=Ramkrishna Bajaj |url=https://www.jamnalalbajajfoundation.org/the-foundation/guiding-hands/ramkrishna-bajaj |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218135208/https://www.jamnalalbajajfoundation.org/the-foundation/guiding-hands/ramkrishna-bajaj |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Ramkrishna Bajaj The Bridge - 1924 – 1994 |url=http://www.bajajhindusthan.com/bajajHindustanCMS/uploads/downloads/1365403868_bhlar092006.pdf |website=bajajhindusthan.com |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202656/http://www.bajajhindusthan.com/bajajHindustanCMS/uploads/downloads/1365403868_bhlar092006.pdf |url-status=live }}</ref> ===ᱵᱮᱯᱟᱨ=== ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱚᱞᱥ ᱨᱮ ᱮᱢᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{fact|date=May 2022}} ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ== * ''ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱠᱤ ᱥᱮᱭᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) * ''ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱮ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ'' * ''ᱨᱩᱥᱤ ᱭᱩᱵᱟᱠᱳᱱ ᱠᱮ ᱵᱤᱪ'' (᱑᱙᱖᱒) * ''ᱵᱟᱯᱩ - ᱥᱢᱟᱨᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱓) * ''ᱫᱟ ᱭᱩᱝ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱐) * ''ᱵᱤᱱᱳᱵᱷᱟ ᱠᱮ ᱯᱟᱛᱨᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) * ''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱠᱟᱚᱱᱚᱢᱤ: ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'' (᱑᱙᱘᱖) ==ᱜᱩᱨ== ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Shankar |first1=Ravi |title=Died |url=https://www.indiatoday.in/magazine/signposts/story/19941015-p.-shiv-shankar-has-been-appointed-as-the-new-governor-of-sikkim-809807-1994-10-15 |agency=[[India Today]] |date=15 October 1994 |quote=Well-known industrialist Ramakrishna Bajaj, 71, of cancer, at a Bombay hospital. |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202711/https://www.indiatoday.in/magazine/signposts/story/19941015-p.-shiv-shankar-has-been-appointed-as-the-new-governor-of-sikkim-809807-1994-10-15 |url-status=live }}</ref> ==ᱞᱮᱜᱮᱥᱤ== ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱨᱪᱮᱸᱴᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱵᱟᱞᱰᱨᱤᱡᱽ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (MBNQA) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author1=Dale H. Besterfield |author2=Glen H. Besterfield |author3=Carol Besterfield |author4=Rashmi Urdhwareshe |title=Total Quality Management (TQM) 5e by Pearson |publisher=Pearson Education India |page=179 |isbn=9789353944186 |url=https://books.google.com/books?id=-a7MDwAAQBAJ&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PA179 |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202726/https://www.google.co.in/books/edition/Total_Quality_Management_TQM_5e_by_Pears/-a7MDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Ramkrishna+Bajaj&pg=PA179&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱢ.ᱵᱤ. ᱠᱚᱢᱚᱛᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱽ ᱠᱩᱞᱤ: ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱸᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=Kamath>{{cite book |author1=M. V. Kamath |author1-link=M. V. Kamath |title=Gandhi's Coolie Life & Times of Ramkrishna Bajaj |date=1995 |publisher=Allied Publishers |isbn=9788170234876 |url=https://books.google.com/books?id=7bRZgojbsPsC |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202728/https://www.google.co.in/books/edition/Gandhi_s_Coolie/7bRZgojbsPsC?hl=en&gbpv=0 |url-status=live }}</ref> ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web |title=Ramakrishna Bajaj Sanskrit Bhavan |url=https://sanskritbhavan.mu.ac.in/?page_id=2 |website=Sanskritbhavan.mu.ac.in |access-date=2022-03-02 |archive-date=2022-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202725/https://sanskritbhavan.mu.ac.in/?page_id=2 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱩᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]] m375xtghd6sfs4815izx2xn6xgft32e ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 28924 200391 171142 2026-11-08T18:55:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200391 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱱᱟᱭᱟ ᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|40px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Nayagaon not naigaon new.png | image_caption = ᱱᱟᱭᱟ ᱜᱟᱶ, ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ | address = [[ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ, ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ|ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ]]-᱘᱔᱑᱒᱑᱗ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|25.74|N|85.08|E|display=inline,title}} | elevation = {{convert|56|m|ft}} | line = * [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ, ᱨᱚᱠᱥᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] * [[ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ, ᱨᱚᱠᱥᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱢᱟᱨᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]] * [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = [[ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ]] | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰᱥ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱓ | tracks = ᱖ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱙᱗᱒ | re-opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱒᱐᱑᱐ | accessible = | code = {{Indian railway code | code = NYO | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates, without start or end --> | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_locator = }} '''ᱱᱟᱭᱟ ᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: NYO),<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/indian-railway/nayagaon-nyo-station|title=NAYAGAON (NYO) Railway Station NDTV}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/station/map/nayagaon-nyo/932|title = Nayagaon Railway Station Map/Atlas ECR/East Central Zone - Railway Enquiry}}</ref> ᱨᱮᱞ ᱣᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ, ᱵᱮᱞᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱰᱤᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://rwp.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,300|title=Rail Wheel Plant/Bela on Map-The Plant is located at Bela, District Saran. State highway( Sitalpur – Parsa) is passing west site of Plant, NH-19 (Hajipur–Chhapra) is available at 4km from Plant site, Sitalpur railway station|access-date=2024-10-26|archive-date=2024-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114085449/https://rwp.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,300|url-status=dead}}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== ᱱᱟᱭᱟ ᱜᱟᱶ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-mourya-express-escaped-from-a-big-accident-16740567.html|title=हटिया से गोरखपुर जा रही अप 15027 हटिया-गोरखपुर एक्सप्रेस ट्रेन छपरा-सोनपुर रेलखंड के नयागांव -परमानंदपुर रेलवे स्टेशन के बीच दुर्घटना होने से बाल-बाल बच गई।}}</ref><ref>[http://www.jagran.com/bihar/saran-10541304.html पुलिस छावनी में तब्दील हुआ नयागांव स्टेशन]</ref> ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (NYO) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ: * ᱞᱤᱪᱪᱷᱵᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱔᱐᱐᱖/᱐᱕) * ᱵᱟᱜᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱓᱐᱒᱐) * ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱵᱟᱞᱞᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱓᱑᱐᱖) ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱺ * ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱕᱕᱐᱐᱘)<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/gorakhpur-patliputra-passenger-via-kaptanganj-55008-the-to-cw/7104/4969/937|title = 15080/Gorakhpur - Patliputra Express (UnReserved) - Thawe to Patliputra NER/North Eastern Zone - Railway Enquiry}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://runningstatus.in/status/gorakhpur-passenger-55008|title = Live Running Train Status &#124; Live Train Enquiry}}</ref> * ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱕᱕᱐᱐᱗)<ref>{{Cite web|url=http://runningstatus.in/status/sonpur-passenger-55007|title = Live Running Train Status &#124; Live Train Enquiry}}</ref> ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱟᱞᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ: [https://www.google.co.in/maps/dir/Nayagaon+Railway+Station,+Nayagaon+Sarai,+Bihar/Digha+Bridge+Halt,+Danapur+Main+Road,+Yadav+Colony,+Patna,+Bihar/@25.6837881,85.0159362,12z/am=t/data=!3m1!4b1!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x39ed500466b9d113:0x34cc00def456aa19!2m2!1d85.097747!2d25.7625314!1m5!1m1!1s0x39ed5716a10cda91:0xa0a4d50c005eeda1!2m2!1d85.0801386!2d25.6463601 ᱰᱟᱦᱟᱨ][https://www.google.com/maps/@25.7597006,85.0973177,1156m/data=!3m1!1e3?hl=en ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ] ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱜᱷᱟ-ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ-ᱨᱳᱰ ᱯᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/frontpage/story_67415.jsp#.VzG6vvl97IU|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205092203/http://www.telegraphindia.com/1160204/jsp/frontpage/story_67415.jsp#.VzG6vvl97IU|url-status=dead|archive-date=5 February 2016|title=Million dreams on tracks – Commuters happy with new railway link to north Bihar}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/More-trains-to-originate-from-Pataliputra-Junction/articleshow/50319858.cms|title=More trains to originate from Pataliputra Junction|website=[[The Times of India]]}}</ref> * ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱕᱕᱐᱔᱒)<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/gorakhpur-sonpur-passenger-via-bettiah-55042-gkp-to-see/6085|title = 55042/Gorakhpur - Bettiah Passenger (UnReserved) - Gorakhpur to Bettiah NER/North Eastern Zone - Railway Enquiry}}</ref> * ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ-ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱕᱕᱒᱐᱙)<ref>{{Cite web|url=http://runningstatus.in/status/sonpur-passenger-55209|title = Live Running Train Status &#124; Live Train Enquiry}}</ref> * ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ-ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ ᱰᱮᱢᱩ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱗᱕᱒᱑᱖)<ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/patliputra-barauni-demu-75216-ppta-to-bju/41115/10103/558|title = 63284/Patna - Barauni MEMU - Patliputra to Barauni ECR/East Central Zone - Railway Enquiry}}</ref> * ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ-ᱱᱟᱨᱠᱟᱴᱤᱭᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱕᱒᱐᱑)<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1151225/jsp/bihar/story_60180.jsp#.VzLwM_l97IU|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604102226/http://www.telegraphindia.com/1151225/jsp/bihar/story_60180.jsp#.VzLwM_l97IU|url-status=dead|archive-date=4 June 2016|title=2016 New year hopes for railway link}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/patliputra-narkatiaganj-intercityexpress-25201-sgl-to-nke/753/563/565|title = 15201/Patliputra - Narkatiaganj InterCity Express (UnReserved) - Sagauli to Narkatiaganj ECR/East Central Zone - Railway Enquiry}}</ref> ===ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱴᱮᱵᱩᱞ=== ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ (᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾<ref>[https://indianrailways.info/stations/NYO/ NYO Time table]</ref><ref>[http://indiarailinfo.com/departures/nayagaon-nyo/932 Indianrailinfo NYO]</ref><ref>{{cite web|url=http://etrain.info/in?STATION=NYO|title=Nayagaon train enquuiry NYO}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱦᱮᱡ !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ |- |᱑᱓᱑᱐᱕ ||[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ||᱐᱒:᱓᱓ ||᱐᱒:᱓᱔ |- |᱑᱔᱐᱐᱕ ||[[ᱞᱤᱪᱪᱷᱵᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱔᱐᱐᱕|ᱞᱤᱪᱪᱷᱵᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ||᱐᱖:᱓᱘ ||᱐᱖:᱓᱙ |- |᱕᱕᱐᱒᱒ ||ᱮᱥ.ᱵᱷᱤ. SPJ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱐᱖:᱕᱑ ||᱐᱖:᱕᱒ |- |᱕᱕᱒᱑᱗ || ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱐᱗:᱐᱕|| ᱐᱗:᱐᱗ |- |᱕᱕᱕᱔᱒ ||BHBR ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱐᱙:᱓᱖|| ᱐᱙:᱓᱗ |- |᱕᱕᱐᱐᱘ ||ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ–ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ||᱑᱐:᱐᱔ ||᱑᱐:᱐᱕ |- |᱕᱕᱒᱑᱘ ||ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱑᱐:᱓᱘ ||᱑᱐:᱓᱙ |- |᱑᱓᱐᱑᱙ || ᱵᱟᱜᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ||᱑᱑:᱓᱖ ||᱑᱑:᱓᱗ |- |᱑᱓᱑᱐᱖ ||[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]||᱑᱑:᱓᱕ ||᱑᱑:᱓᱗ |- |᱑᱔᱐᱐᱖ ||[[ᱞᱤᱪᱪᱷᱵᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱔᱐᱐᱖|ᱞᱤᱪᱪᱷᱵᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ||᱑᱔:᱕᱘|| ᱑᱕:᱐᱐ |- |᱕᱕᱒᱑᱙ || ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱑᱕:᱓᱓ ||᱑᱕:᱓᱔ |- |᱕᱕᱕᱔᱑ ||ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ BHBR ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱑᱖:᱔ || ᱑᱖:᱔᱙ |- |᱑᱓᱐᱒᱐ || ᱵᱟᱜᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ||᱑᱘:᱑᱕ ||᱑᱘:᱑᱗ |- |᱕᱕᱐᱐᱗ ||ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱑᱘:᱓᱔ ||᱑᱘:᱓᱕ |- |᱕᱕᱒᱒᱐ ||ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱑᱙:᱓᱔ ||᱑᱙:᱓᱕ |- |᱕᱕᱐᱒᱑ ||SPJ ᱮᱥ.ᱵᱷᱤ. ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ||᱒᱐:᱑᱓|| ᱒᱐:᱑᱔ |} ==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ== {{gallery |File:Nayagaon statiion 1.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱑ |File:Nayagaon statiion 2.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱒ |File:Nayagaon statiion 3.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱓ |File:Nayagaon statiion 4.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱔ |File:Nayagaon statiion 5.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱕ |File:Nayagaon_not_naigaon.png|ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱖ |}} ==ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ== [[File:Sonpur and Danapur division Stations.png|right|700px|thumb|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: {| class="wikitable" border="1" |- ! ᱮᱞ ! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ! ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ) |- | ᱑ | [[ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ]] | ᱒᱐ |- | ᱒ | {{stnlnk|ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ}} | ᱑᱑ |- | ᱓ | ᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱯᱩᱨ | ᱔ |- | ᱔ | [[ᱵᱷᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱦᱞᱮᱡᱟᱜᱷᱟᱴ]] | ᱙ |- | ᱕ | ᱥᱤᱛᱟᱞᱯᱩᱨ | ᱗ |- | ᱖ | [[ᱫᱤᱜᱷᱣᱟᱨᱟ]] | ᱑᱒ |- | ᱗ | {{stnlnk|ᱫᱤᱜᱷᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱦᱚᱞᱴ}} (DGBH) | ᱑᱕ |} ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱚᱲᱟᱜ ===ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ=== ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ (ᱮᱯᱷ ᱳ ᱵᱤ) ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.ecr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1365504651113-NYO.pdf ᱱᱟᱭᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ] * [http://www.ecr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,2,322,563,615 NYO in SEE] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] pdzqxc6cs9hpzb7xel99kzqra2ewgfn ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 29079 200076 159821 2026-11-08T12:15:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200076 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage-->| name = ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | native_name = सुदूर-पश्चिम प्रदेश<br><small>''Sudūrapaścima prāntaharū''</small> | settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | motto = | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = Clockwise from top <br /> [[Saipal]], [[Ghodaghodi Tal|Ghodaghodi Lake]], [[Swamp deer]] at [[Shuklaphanta National Park]], [[Badimalika Temple]], [[Khaptad Lake]], [[Api (mountain)|Api Himal]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | seal_size = | imagesize = | image_caption = | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = Location of Sudurpashchim Province | image_map1 = <div class="center">{{Sudurpashchim Province districts labelled map}}</div> | mapsize1 = 300px | map_caption1 = Divisions of Sudurpashchim Province | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | subdivision_type = [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱤᱥᱚᱢ]] | subdivision_name = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} | seat_type = [[Capital city|Capital]] <br/> [[Temporary capital]] | seat = [[Godawari, Kailali|Godawari]] <br/> [[Dhangadhi]] | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | seat1 = [[ᱫᱷᱟᱜᱟᱰᱷᱤ]] | parts_type = [[List of districts of Nepal|Districts]] | parts_style = para | p1 = [[#Districts|9]] | governing_body = [[Provincial governments of Nepal|Government of Sudurpashchim Province]] | leader_title = [[Governor (Nepal)|Governor]] | leader_name = [[Najir Miya]] | leader_title1 = [[Chief minister (Nepal)|Chief Minister]] | leader_name1 = [[Kamal Bahadur Shah]] ([[Nepali Congress|Congress]]) | leader_title2 = High Court | leader_name2 = Dipayal High Court | leader_title3 = [[Provincial Assembly of Sudurpashchim Province|Provincial Assembly]] | leader_name3 = [[Unicameralism|Unicameral]] (53 seats) | leader_title4 = [[Federal Parliament of Nepal|Parliamentary constituency]] | leader_name4 = [[Pratinidhi Sabha|House of Representatives]] ([[1st Federal Parliament of Nepal#Members of the House of Representatives|16 seats]])<br/>[[Rastriya Sabha|National Assembly]] ([[1st Federal Parliament of Nepal#Members of the National Assembly|8 seats]]) | government_footnotes = | established_title = Formation | established_date = 20 September 2015 | area_footnotes = | area_total_km2 = 19,999.28 | area_rank = [[Provinces of Nepal#List of provinces of Nepal|6th]] | population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 2711270 | population_urban = 62.4 % | population_rural = 37.6 % | population_rank = [[List of Nepalese provinces by Population|5th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[List of Nepalese provinces by Population|5th]] | population_demonym = Sudur Pashchimeli [[Nepalis|Nepali]] | blank_name_sec1 = [[Languages of Nepal|Official language]] | blank_info_sec1 = [[Nepali language|Nepali]] | blank1_name_sec1 = [[Languages of Nepal|Other Official language(s)]] | blank1_info_sec1 = 1. [[Doteli language|Doteli]] <br>2. [[Tharu languages|Tharu (Rana)]] | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec2 = 0.478 ({{color|#900|low}}) | blank1_name_sec2 = HDI rank | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[Literacy]] | blank2_info_sec2 = {{increase}}76.2% (2024) | blank3_name_sec2 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank3_info_sec2 = 91.25 [[males|♂]] /100 [[females|♀]] (2011) | blank4_name_sec2 = [[GDP]] | blank4_info_sec2 = US$2.46 billion | blank5_name_sec2 = [[List of Nepalese provinces by GDP|GDP rank]] | blank5_info_sec2 = [[List of Nepalese provinces by GDP|6th]] | timezone = [[Nepal Time|NST]] | utc_offset = +5:45 | latd = | latm = | lats = | longd = | longm = | longs = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | geocode = NP-SE | website = {{URL|https://sudurpashchim.gov.np/}} | footnotes = | official_name = | government_type = [[Autonomy|Self governing province]] }} '''ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: सुदूरपश्चिम प्रदेश) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ᱾  ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱟᱫᱷᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙,᱙᱙᱙.᱒᱘ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ., ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓.᱕᱕% ᱜᱟᱱ ᱮ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱗ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱰᱟᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱷᱟᱱᱜᱟᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018 |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122134125/https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱷᱟᱝᱜᱟᱫᱷᱤ, ᱵᱷᱤᱢᱫᱷᱩᱴᱴᱟ (ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ), ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟᱯᱩᱨ᱾<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱨᱟ== ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ, ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ-ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱙,᱕᱓᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓.᱒᱗% ᱮ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱗,᱙᱓᱒.᱘᱓᱔ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ. ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ (᱔᱐.᱖᱐%), ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱖,᱗᱔᱘.᱗᱗᱐᱖ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤ.ᱢᱤ. (᱓᱔.᱕᱔%) ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱔,᱘᱕᱗.᱓᱙᱕᱔ ᱠᱤ.ᱢᱤ. (᱒᱔.᱘᱖%) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱠᱟᱭᱞᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱯᱩᱨ) ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱯᱷᱚᱱ (ᱫᱳᱴᱤ, ᱫᱟᱰᱷᱩᱨᱟ, ᱟᱪᱟᱢ, ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱛᱟ) ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ (ᱫᱟᱨᱪᱩᱞᱟ, ᱵᱟᱡᱟᱝ, ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱩᱨᱟ) ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |access-date=31 July 2023 |website=oph.sudurpashchim.gov.np |archive-date=31 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |url-status=dead }}</ref> [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== [[File:Province No.7.png|thumb|District map of Sudurpashchim Province|242x242px|right]] ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱓᱓ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://103.69.124.141|title=स्थानिय तह|website=103.69.124.141|access-date=27 April 2018}}</ref> # [[ᱟᱪᱟᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] # [[ᱵᱟᱭᱛᱟᱰᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] # [[ᱵᱟᱡᱷᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟ]] # [[ᱵᱟᱡᱩᱨᱟ ᱡᱤᱞᱟ]] # [[ᱰᱟᱰᱮᱞᱫᱷᱩᱨᱟ ᱡᱤᱞᱟ]] # [[ᱰᱟᱨᱪᱩᱞᱟ ᱡᱤᱞᱟ]] # [[ᱫᱳᱴᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] # [[ᱠᱟᱭᱞᱟᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] # [[ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱩᱠᱩ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ, ᱵᱤᱱ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱸᱰᱟ ᱦᱟᱵᱤᱡ, ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒,᱕᱕᱒,᱕᱑᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱙.᱖᱓% ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱑.᱕᱓% ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱙᱑᱒ ᱠᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱒᱑᱗,᱘᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱓᱓᱔,᱖᱓᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ===ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ=== ᱠᱷᱟᱥ/ᱪᱮᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱔.᱐᱙% ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱑᱗.᱑᱕% ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱱ, ᱠᱟᱢᱤ, ᱛᱷᱟᱠᱩᱨᱤ, ᱫᱟᱢᱟᱭ, ᱥᱟᱨᱠᱤ, ᱞᱚᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱭᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱟᱥ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱑.᱙᱐%, ᱗.᱒᱒%, ᱔.᱔᱐%, ᱒.᱕᱖%, ᱑.᱖᱗%, ᱑.᱑᱗% ᱟᱨ ᱑.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱜᱟᱨ (᱒.᱑᱘%) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=National Data Portal-Nepal|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/7|access-date=2021-05-26|website=nationaldata.gov.np|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121015552/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/7|url-status=dead}}</ref> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱟᱱ-ᱟᱹᱯᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ᱾ ᱵᱟᱡᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱥ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱴᱮᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱱᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 1950 ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱴᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱰᱤ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱱᱚ-ᱛᱤᱵᱮᱴᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱵᱮᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱭᱟᱝᱥᱤ ᱨᱚᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 1y3gorba9qz74v4yttppq6l83lvsi5u ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ 0 29100 200470 158709 2026-11-08T20:41:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200470 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ | official_name = ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ | native_name = {{lang|ne|विराटनगर}} | other_name = | settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ |ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Biratnagar Drone Footage.png | photo2a = Brt Drone.png | photo2b = Biratnagar Bazar Drone view.png | photo4a = Biratnagar_Eye_Hospital_2.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 300 }} | image_alt = | image_caption = ''From top, left to right'': Biratnagar Gate, Biratnagar industrial skyline, Biratnagar market skyline, Greenery panorama seen from Biratnagar Eye Hospital | nicknames = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>{{cite web|url=http://www.newbusinessage.com/MagazineArticles/view/1447|title="Biratnagar is the most industry-friendly chut city in Nepal" {{!}} New Business Age - monthly business magazine in English published from Nepal|website=www.newbusinessage.com|access-date=2018-04-21|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926082015/https://www.newbusinessage.com/MagazineArticles/view/1447|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2012-01-17/biratnagar-so-special-to-nepals-industrial-history.html|title=Biratnagar, so special to Nepal's industrial history|access-date=2018-04-21|language=en|archive-date=2018-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011133357/http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2012-01-17/biratnagar-so-special-to-nepals-industrial-history.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.buddhaair.com/flights-to-biratnagar|title=Flights To Biratnagar - Book Tickets Online To Biratnagar {{!}} Buddha Air|website=www.buddhaair.com|access-date=2019-07-28|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116232851/https://www.buddhaair.com/flights-to-biratnagar|url-status=live}}</ref> | motto = | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Koshi#Nepal | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = top | pushpin_mapsize = 280 <!-- Location -->| pushpin_map_caption = Location of Biratnagar in Koshi Province | coordinates = {{coord|26|27|15|N|87|16|47|E|scale:250000|display=inline}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚ|ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ]] | subdivision_name2 = [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱢᱳᱨᱚᱝ]] | established_title = Incorporated | established_date = 1914 {{small|(as district headquarters)}} | established_title2 = Upgraded to metropolitan city | established_date2 = 2017 | government_footnotes = | government_type = [[Mayor-council]] | governing_body = Biratnagar Metropolitan City Council | leader_title = [[Mayor]] (2022-2027) | leader_name = Nagesh Koirala ([[Nepali Congress|Congress]])<ref>name="brt">{{cite web|title=विराटनगर महानगरपालिका गृहपृष्ठ|url=http://www.biratnagarmun.gov.np/|publisher=विराटनगर महानगरपालिका|access-date=2018-10-28|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123083702/https://biratnagarmun.gov.np/|url-status=dead}}</ref> | leader_title1 = Deputy Mayor | leader_name1 = Shilpa Niraula Karki ([[Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|CPN-UML]]) | leader_title2 = Chief Administrative Officer | leader_name2 = Rajendra Parajuli <ref>{{cite web|title=विराटनगर महानगरपालिका गृहपृष्ठ|url=http://www.biratnagarmun.gov.np/https://www.biratnagarmun.gov.np/en/node/4|publisher=विराटनगर महानगरपालिका}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_footnotes = | area_total_km2 = 77 <!-- Population -->| elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> | elevation_m = 80 <!-- Area/postal codes & others -->| population_total = 244,750 | population_as_of = 2021<ref name="National Population Census 2021"/> | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = [[List of cities in Nepal|6th (Nepal)]]<ref name="National Population Census 2021"/><br/>1st ([[Koshi Province]]) <!-- General information -->| population_note = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 56613 | area_code = 021 | website = {{URL|http://biratnagarmun.gov.np}} | footnotes = | unemployment_rate = | demographics1_info1 = [[Nepali language|Nepali]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[Maithili language|Maithili]] | timezone = [[Nepal Standard Time|NST]] | utc_offset = +5:45 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | parts_type = Wards | parts = 19 | established_title1 = Upgraded to sub-metropolitan city | established_date1 = }} [[File:Biratnagar By Thulung Photo.png|alt=Biratnagar Drone Shot by Thulung Photo|thumb|313x313px|Aerial View of Biratnagar, Eastern Nepal]] '''ᱵᱤᱨᱟᱛᱱᱟᱜᱟᱨ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: विराटनगर) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱓᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱒᱔᱔,᱗᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱟᱨᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟᱝ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|date=19 January 2018|title=Biratnagar celebrates its status of provincial capital|website=thehimalayantimes.com|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/biratnagar-celebrates-status-provincial-capital/|access-date=19 January 2018|archive-date=20 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120001104/https://thehimalayantimes.com/nepal/biratnagar-celebrates-status-provincial-capital/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=19 January 2018|title=Locals intensify protest in Dhankuta after Biratnagar named as provincial HQ|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/dhankuta-protests-intensify-following-govt-decision-to-name-biratnagar-as-province-capital.html|access-date=19 January 2018|website=kathmandupost.ekantipur.com|archive-date=18 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118131800/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-01-18/dhankuta-protests-intensify-following-govt-decision-to-name-biratnagar-as-province-capital.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=17 January 2018|title=Nepal government announces Provincial Capitals and Chiefs|url=http://ddinews.gov.in/international/nepal-government-announces-provincial-capitals-and-chiefs|access-date=19 January 2018|website=ddinews.gov.in|archive-date=19 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119044628/http://ddinews.gov.in/international/nepal-government-announces-provincial-capitals-and-chiefs|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱒,᱔᱓,᱙᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱤ-ᱜᱚᱛᱷᱜᱟᱣ-ᱵᱤᱨᱟᱪᱚᱠ-ᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱜᱽᱞᱚᱢᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱨᱮ ᱘,᱐᱔,᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ [[ᱤᱴᱦᱟᱨᱤ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱑᱕᱙,᱓᱓᱒ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ᱾<ref>{{cite web|title=विराटनगर महानगरपालिका {{!}} नेपाल सरकार|url=http://biratnagarmun.gov.np/|access-date=2017-01-22|website=biratnagarmun.gov.np|archive-date=2017-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125015129/http://biratnagarmun.gov.np/|url-status=dead}}</ref> ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢ (᱒᱔᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ [[ᱡᱚᱜᱽᱵᱟᱱᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱒᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱔᱔,᱗᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="National Population Census 2021">{{cite web |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf |title=Preliminary Report of Census 2021 |website=cbs.gov.np |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206104652/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2022/01/Final%20Preliminary%20Report%20of%20Census%202021%20Newfinal.pdf |archive-date=6 February 2022 |url-status=dead |access-date=24 February 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱩᱴ ᱢᱤᱞ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱲᱮ ᱯᱨᱟᱢᱚᱱᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱢᱮᱭᱚᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱸᱥᱤᱫ== ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱟᱴᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱑᱘,᱕᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱓᱙.᱔% ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ, ᱓᱘.᱓% ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱕.᱓% ᱩᱨᱫᱩ, ᱒.᱕% ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱤ, ᱒.᱓% ᱛᱷᱟᱨᱩ, ᱒.᱑% ᱨᱟᱡᱵᱚᱝᱥᱤ, ᱒.᱐% ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ, ᱑.᱙% ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱑.᱖% ᱱᱮᱣᱟᱨ, ᱐.᱘% ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱐.᱔% ᱨᱟᱭ, ᱐.᱓% ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱐.᱓% ᱞᱤᱢᱵᱩ, ᱐.᱓% ᱢᱟᱜᱟᱨ, ᱐.᱒% ᱵᱷᱩᱡᱮᱞ, ᱐.᱒% ᱩᱨᱟᱱᱣ/ᱩᱨᱟᱣ, ᱐.᱑% ᱵᱟᱱᱛᱟᱣᱟ, ᱐.᱑% [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ]], ᱐.᱑% ᱥᱩᱱᱩᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱐.᱒% ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=NepalMap Language |url=https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=local-5002&geo_ids=local-5002,district-43,province-1,country-NP |access-date=2024-11-06 |archive-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325065433/https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=local-5002&geo_ids=local-5002%2Cdistrict-43%2Cprovince-1%2Ccountry-NP |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱲ== ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== q7vs5yj83qxbrcfhwa5wnmzzm8tpfbo ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 29188 200417 159888 2026-11-08T19:21:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200417 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | image_name = Osmania University Logo.png | name = ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | city = [[Tarnaka]], Secunderabad, Hyderabad | coordinates = {{coord|17.411|78.529|type:edu_region:IN|display=inline,title}} | state = [[Telangana]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | motto = | mottoeng = ᱟᱞᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱢ | established = {{Start date and age|1918}} | campus = [[Urban area|Urban]] | address = Osmania University Main road, Amberpet | academic_staff = 445<ref name=nirf_stud/> | students = 10,280<ref name=nirf_stud>{{cite web|title=NIRF 2022|url=https://www.osmania.ac.in/statisticalcell/pdf/OU%2020220302-NIRF2022-OVERALL.pdf|publisher=Osmania University|access-date=10 July 2022|archive-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710054706/https://www.osmania.ac.in/statisticalcell/pdf/OU%2020220302-NIRF2022-OVERALL.pdf|url-status=live}}</ref> | undergrad = 1,989<ref name=nirf_stud/> | postgrad = 5,091<ref name=nirf_stud/> | doctoral = 3,200<ref name=nirf_stud/> | type = [[Public university|Public]] | founder = [[Mir Osman Ali Khan]] | chancellor = [[Governor of Telangana]] | vice_chancellor = Prof. Kumar Moglaram [[Senior Professor, Department of Civil Engineering]] | accreditation = {{hlist | [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]] | [[National Board of Accreditation|NBA]]}} | academic_affiliations = {{hlist | [[University Grants Commission (India)|UGC]] | [[Association of Indian Universities|AIU]]| [[All India Council for Technical Education|AICTE]]| [[Bar Council of India|BCI]]}} | website = {{url|https://www.osmania.ac.in/}} | footnotes = | pushpin_map = India Hyderabad#India Telangana#India#Asia#Earth | pushpin_map_caption = Location in Osmania University##Location in Telangana##Location in India##Location in Asia##Location in Earth }} '''ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱤᱭᱮᱴ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱗ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱢᱤᱨ [[ᱳᱥᱢᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱱ ᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.osmania.ac.in/InfoAct/Item01.pdf |title=H.E.H. Nizam Mir Osman Ali Khan |access-date=21 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913214921/http://www.osmania.ac.in/InfoAct/Item01.pdf |archive-date=13 September 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.oucde.ac.in/abcde00.htm History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222085632/http://oucde.ac.in/abcde00.htm |date=22 February 2008 }} oucde.ac.in</ref><ref>{{cite news |url=http://insaindia.org/detail.php?id=n93-1132 |title=INSA |publisher=Insaindia.org |access-date=21 August 2012 |archive-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221202709/http://insaindia.org/detail.php?id=n93-1132 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱫᱷᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱗᱐᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/osmania-tells-foreign-students-to-keep-off-drugs/286849-62-131.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120902082400/http://ibnlive.in.com/news/osmania-tells-foreign-students-to-keep-off-drugs/286849-62-131.html|url-status=dead|archive-date=2 September 2012|title=Hyderabad: Osmania University tells foreign students to keep off drugs |publisher=ibnlive.in.com|access-date=1 September 2011}}</ref> ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱚᱡᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱨᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱜ ᱟᱸᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/Modi-accorded-warm-welcome-in-Telangana/article14558605.ece|title=Modi accorded warm welcome in Telangana|date=8 August 2016|newspaper=The Hindu|access-date=14 October 2018|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822181515/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/Modi-accorded-warm-welcome-in-Telangana/article14558605.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Telangana-starts-disaffiliation-of-colleges-under-NTR-health-university/articleshow/50940157.cms|title=Telangana starts disaffiliation of colleges under NTR health university|work=The Times of India|access-date=14 October 2018|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220130339/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Telangana-starts-disaffiliation-of-colleges-under-NTR-health-university/articleshow/50940157.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/hyderabad/warangal-prison-will-now-host-a-university-2159032.html|title=Warangal prison will now host a university|date=21 July 2016|access-date=14 October 2018|archive-date=17 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617093303/https://www.oneindia.com/hyderabad/warangal-prison-will-now-host-a-university-2159032.html|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱥᱤᱞ== ==ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ== ==ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ==ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ== ==ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ== ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== cjoo28b7zc9zzq529f8ru3gmypd5awh ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ 0 29326 200177 199368 2026-11-08T14:02:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200177 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ | native_name = {{Nastaliq|راولپنڈی}} | nickname = ᱯᱤᱱᱰᱤ | settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Rawal Lake Eastern Bank.jpg |caption1 = ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ | image2 = Rawat Fort - Main Gate East.jpg |caption2 = ᱨᱟᱣᱟᱴ ᱠᱤᱞᱟ | image3 = Perspective view from main gate - Christ Church, Rawalpindi.jpg |caption3 = ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱪᱟᱨᱪ | image4 = Rawalpindi railway station_4.JPG |caption4 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | image5 = Bahria Town Rawalpindi 3.jpg |caption5 = ᱵᱟᱦᱨᱤᱭᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ | image6 = ARID Agriculture university Rawalpindi 1.jpg |caption6 = PMAS-Arid ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ }} | image_blank_emblem = City District Government Rawalpindi.jpg | blank_emblem_type = Emblem | image_seal = | pushpin_map = Pakistan | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Pakistan | coordinates = {{Coord|33|36|N|73|02|E|region:PK|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{PAK}} | subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ]] | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name3 = [[ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ]] | subdivision_type4 = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ | subdivision_name4 = ᱘ | subdivision_type5 = ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ | subdivision_name5 = ᱓᱘ | established_title = ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ | established_date = ᱑᱘᱖᱗<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |title=Rawalpindi |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=5 February 2022 |archive-date=20 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220090009/https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 479 | area_metro_km2 = 311 | government_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = None (Vacant) | title = | leader_title1 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = None (Vacant) | leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name2 = ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱚᱛᱚᱠ (BPS-20 PAS)<ref>{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1798682/rawalpindi-to-get-business-facilitation-centre-soon |title=Rawalpindi to get 'Business Facilitation Centre' soon |date=18 December 2023 |access-date=19 December 2023 |work=Dawn |location=Pakistan}}</ref> | leader_title3 = ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name3 = ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱣᱟᱠᱟᱨ ᱪᱤᱢᱟ [[:en:Pakistan Administrative Service|(BPS-19 PAS)]]<ref>{{cite news |url=https://www.dawn.com/news/1798475/rawalpindi-admin-gears-up-for-feb-8-elections |title=Rawalpindi admin gears up for Feb 8 elections |date=17 December 2023 |access-date=19 December 2023 |work=Dawn |location=Pakistan}}</ref> | elevation_footnotes = | elevation_m = 508 | total_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/punjab/rawalpindi/7280101__r%C4%81walpindi/ |title=Rawalpindi Metropolitan Corporation |work=Citypopulation |access-date=31 August 2023}}</ref> | population_total = ᱓,᱓᱕᱗,᱖᱑᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ<br/>ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ | population_metro = | population_note = | blank1_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank1_info_sec1 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank2_info_sec1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] | blank3_name_sec1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank3_info_sec1 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] | timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +᱐᱕:᱐᱐ | timezone_DST = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | postal_code = ᱔᱖᱐᱐᱐ | area_code = ᱐᱕᱑ | website = {{URL|http://www.rda.gop.pk/|ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ}} | official_name = | imagesize = 270px | leader_title4 = ᱨᱮᱜᱤᱱᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ (RPO) | leader_name4 = ᱥᱟᱭᱟᱫᱽ ᱠᱷᱩᱨᱨᱟᱢ ᱟᱞᱤ [[:en:Police Service of Pakistan|(BPS-20 PSP)]] }} '''ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ''' ([[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]: {{Nastaliq|راولپنڈی}}<ref>{{Cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/rawalpindi |title=Rawalpindi &#124; Meaning of Rawalpindi by Lexico |access-date=4 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043814/https://en.oxforddictionaries.com/definition/rawalpindi |url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱡᱟᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf |title=Population size and growth of major cities |access-date=10 June 2015 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225105128/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//tables/POPULATION%20SIZE%20AND%20GROWTH%20OF%20MAJOR%20CITIES.pdf%20 |url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱛᱷᱳᱦᱚᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱚᱠᱥᱤᱥᱤᱞᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Padishah |first=Nur al-Din Muhammad Jahangir |url=https://books.google.com/books?id=qLflzQEACAAJ |title=Tuzk-e Jahangiri |date=1968 |publisher=Majlis-e Taraqqi-e Adab |language=ur}}</ref> ᱑᱗᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱠᱠᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱚᱨᱪᱚᱠᱤᱭᱟ ᱢᱤᱥᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |title=Rawalpindi: History behind a bustling city |date=26 August 2012 |access-date=24 September 2016 |archive-date=23 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623200612/http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |url-status=live}}</ref> ᱥᱤᱠᱷ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱢᱩᱦᱟᱞᱟ'' ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱦᱟᱫᱽ, ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 February 2016 |title=The lost Jewish history of Rawalpindi |url=https://tribune.com.pk/article/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi |access-date=24 November 2022 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱞᱚ-ᱥᱤᱠᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱫᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱨᱤᱥᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mazumder 2003">{{Cite book |last=Mazumder |first=Rajit K. |url=https://books.google.com/books?id=O4Wop9vwS9sC&pg=PA114 |title=The Indian Army and the Making of Punjab |date=2003 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-7824-059-6 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |title=Rawalpindi: History behind a bustling city |access-date=18 June 2016 |archive-date=23 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623200612/http://www.pakistantoday.com.pk/2012/08/26/city/islamabad/rawalpindi-history-behind-a-bustling-city/ |url-status=live}}</ref> ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mazumder 2003" /> ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dawn.com/news/1215003 |title=What is being built on GHQ land? |last=Junaidi |first=Ikram |date=23 October 2015 |website=Dawn |location=Pakistan |access-date=18 June 2016 |archive-date=7 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107182404/https://www.dawn.com/news/1215003 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi/ |title=The lost Jewish history of Rawalpindi |access-date=24 September 2016 |archive-date=24 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224093108/http://blogs.tribune.com.pk/story/32513/the-lost-jewish-history-of-rawalpindi/ |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ. ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=International Monetary Fund – Homepage |url=https://www.imf.org/en/Home |access-date=2 November 2022 |website=IMF |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Lonely Planet 2016">{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/pakistan/islamabad-and-rawalpindi/history |title=History of Islamabad & Rawalpindi – Lonely Planet Travel Information |last=Planet |first=Lonely |website=lonelyplanet.com |access-date=18 June 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055825/http://www.lonelyplanet.com/pakistan/islamabad-and-rawalpindi/history |url-status=live}}</ref> ==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ== ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ "''ᱨᱟᱣᱟᱞ"'' (راول) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱷᱤᱞ" ᱟᱨ "''ᱯᱤᱸᱰ"'' (پِنڈ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Do you know in which year Rawalpindi cantonment was established? {{!}} Pakistan Cities, Towns and Villages {{!}} PrideofPakistan.com |url=https://www.prideofpakistan.com/pakistan-city-details/Do-you-know-in-which-year-Rawalpindi-cantonment-was-established/19#:~:text=The%20word%20Rawalpindi%20consists%20of,means%20the%20village%20of%20lake. |access-date=30 July 2023 |website=www.prideofpakistan.com |language=en |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730054925/https://www.prideofpakistan.com/pakistan-city-details/Do-you-know-in-which-year-Rawalpindi-cantonment-was-established/19#:~:text=The%20word%20Rawalpindi%20consists%20of,means%20the%20village%20of%20lake. |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ" ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞ, ᱭᱚᱜᱤ (ᱛᱚᱯᱚᱥᱣᱤ) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 July 2023 |title=Rawalpindi {{!}} City, Pakistan, & Population {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Rawalpindi |access-date=30 July 2023 |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱭᱳᱜᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱭᱳᱜᱤ 'ᱨᱟᱣᱟᱞ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ===ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ=== ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱕᱕ ᱥᱴᱩᱯᱚ, ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱚᱥᱛᱷᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tK-nRXoQ40oC&pg=PA262 |title=Buddhist Sects in India |first=Nalinaksha |last=Dutt |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |year=1998 |isbn=978-8120804289 |access-date=4 January 2020 |archive-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819230620/https://books.google.com/books?id=tK-nRXoQ40oC&pg=PA262 |url-status=live}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ=== {{Weather box | metric first = yes | single line = yes | location = ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ | Jan record high C = 30.1 | Feb record high C = 30 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 40.6 | May record high C = 45.6 | Jun record high C = 46.6 | Jul record high C = 44.4 | Aug record high C = 42 | Sep record high C = 38.1 | Oct record high C = 37.5 | Nov record high C = 32.2 | Dec record high C = 28.3 | Jan high C = 17.9 | Feb high C = 19.7 | Mar high C = 24.5 | Apr high C = 30.5 | May high C = 36 | Jun high C = 38.4 | Jul high C = 35.3 | Aug high C = 33.7 | Sep high C = 33.7 | Oct high C = 30.9 | Nov high C = 25.9 | Dec high C = 20.2 | Jan mean C = 10.6 | Feb mean C = 12.9 | Mar mean C = 17.6 | Apr mean C = 23.2 | May mean C = 28.4 | Jun mean C = 31.1 | Jul mean C = 29.9 | Aug mean C = 28.8 | Sep mean C = 27.4 | Oct mean C = 22.7 | Nov mean C = 17.1 | Dec mean C = 12.3 | Jan low C = 3.2 | Feb low C = 6 | Mar low C = 10.7 | Apr low C = 15.8 | May low C = 20.7 | Jun low C = 23.7 | Jul low C = 24.4 | Aug low C = 23.8 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 14.5 | Nov low C = 8.3 | Dec low C = 4.3 | Jan record low C = -3.9 | Feb record low C = -2.7 | Mar record low C = 1.1 | Apr record low C = 5.0 | May record low C = 6.1 | Jun record low C = 15.5 | Jul record low C = 17.2 | Aug record low C = 17.2 | Sep record low C = 11.6 | Oct record low C = 5.5 | Nov record low C = -0.5 | Dec record low C = -2.8 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 67.1 | Feb precipitation mm = 84.1 | Mar precipitation mm = 92.4 | Apr precipitation mm = 63.2 | May precipitation mm = 34.1 | Jun precipitation mm = 75.3 | Jul precipitation mm = 305.3 | Aug precipitation mm = 340.3 | Sep precipitation mm = 110.7 | Oct precipitation mm = 31.7 | Nov precipitation mm = 14.4 | Dec precipitation mm = 36.2 | Jan precipitation days = 5 | Feb precipitation days = 6 | Mar precipitation days = 6 | Apr precipitation days = 5 | May precipitation days = 4 | Jun precipitation days = 6 | Jul precipitation days = 15 | Aug precipitation days = 17 | Sep precipitation days = 7 | Oct precipitation days = 2 | Nov precipitation days = 2 | Dec precipitation days = 3 | source 1 = ''Climate-Data.org'', altitude: 497&nbsp;m<ref name="Climate-Data.org 2015" /> | source 2 = SCBM<ref>{{cite web |url=http://www.globalbioclimatics.org/station/pa-rawal.htm |title=PAKISTAN – RAWALPINDI |publisher=Centro de Investigaciones Fitosociológicas |access-date=26 June 2016 |archive-date=19 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519050055/http://www.globalbioclimatics.org/station/pa-rawal.htm |url-status=dead}}</ref> | source = }} ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒,᱐᱙᱘,᱒᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]], ᱙% ᱫᱚ [[ᱯᱟᱥᱛᱷᱩᱱ]] ᱟᱨ ᱗% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ {{Historical populations | title = | align = | direction = | width = | state = | shading = | pop_name = | percentages = | footnote = | source =<ref name="Census of India 1921a">{{cite web |title=Census of India, 1921 |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf |access-date=4 May 2021 |archive-date=4 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504164116/http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf |url-status=live}}</ref><ref name="Elahi 2006">{{cite book |last1=Elahi |first1=Asad |year=2006 |chapter=2: Population |chapter-url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/other/pocket_book2006/2.pdf |title=Pakistan Statistical Pocket Book 2006 |url=http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-statistical-pocket-book-2006 |publisher=Government of Pakistan: Statistics Division |place=Islamabad, Pakistan |publication-date=2006 |page=28 |access-date=29 March 2018 |archive-date=30 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330211332/http://www.pbs.gov.pk/content/pakistan-statistical-pocket-book-2006 |url-status=live}}</ref><ref name="Pakistan Bureau of Statistics 2017">{{cite report |year=2017 |title=DISTRICT WISE CENSUS RESULTS CENSUS 2017 |url=http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829164748/http://www.pbscensus.gov.pk/sites/default/files/DISTRICT_WISE_CENSUS_RESULTS_CENSUS_2017.pdf |archive-date=29 August 2017 |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |page=13 |access-date=29 March 2019}}</ref> | 1855 |15913 | 1868 |28586 | 1881 |52975 | 1891 |72023 | 1901 |87688 | 1911 |86483 | 1921 |101142 | 1931 |119284 | 1941 |185000 | 1951 |237000 | 1961 |340000 | 1972 |615000 | 1981 |795000 | 1998 |1409768 | 2017 |2098231 | 2023 |3357612 }} ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links}} * [https://web.archive.org/web/20080313180203/http://www.rawalpindi.gov.pk/ City District Government Rawalpindi, Official Website, archived at 13 March 2008] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/492326/Rawalpindi Rawalpindi (Pakistan) – Britannica Online Encyclopedia] * {{Wikivoyage inline}} * [http://piketty.pse.ens.fr/files/ideologie/data/CensusIndia/CensusIndia1921/CensusIndia1921IndiaTables.pdf] * [https://mypindi.com/ Rawalpindi – Tradition to Innovation] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱔᱙᱐ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ| ]] swl2g8huc67vomfx3xbg7rtlkv92y3t ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ 0 29384 200503 162307 2026-11-08T21:41:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200503 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ | birth_place = ᱪᱷᱟᱨᱫᱟ, [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ), [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ (᱘᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ) | death_place = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | language = {{ubl|[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]]}} | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ, ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ. | alma_mater = ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱨᱟᱺᱪᱤ | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = {{ubl|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ|ᱟᱛᱤᱛ ᱠᱮ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱢᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ|ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱵᱩᱸᱫᱽ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱣᱨ ᱩᱥᱠᱟ ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱟᱥ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱰᱷᱭᱟ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ}} | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱚᱛᱱᱚ<ref name="navbharattimes"/> | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = | imagesize = }} '''ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ''' (᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ – ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ (᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱼ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-035502-683282-NOR.html/|title=भुवनेश्वर अनुज : नागपुरी भाषा और संस्कृति को किया जीवन समर्पित|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204141/https://www.bhaskar.com/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-035502-683282-NOR.html/|url-status=live}}</ref><ref name="jagran">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-waiting-21522535.html|title=नहीं रहे नागपुरी साहित्यकार डा. भुनेश्वर अनुज|publisher=Jagran|date=3 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406131539/https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-waiting-21522535.html|url-status=live}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱨᱫᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="etvbharat">{{cite news|url=https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/state/ranchi/renowned-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-died-in-ranchi/jh20210403023501546|title=रांची में प्रख्यात साहित्यकार डॉ भुवनेश्वर अनुज का निधन, शोक में साहित्य जगत|publisher=etvbharat|date=3 April 2021|access-date=25 September 2021|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204143/https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/state/ranchi/renowned-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-died-in-ranchi/jh20210403023501546|url-status=live}}</ref><ref name="navbharattimes">{{cite news|url=https://www.navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/ranchi/jharkhands-famous-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-passed-away-union-minister-arjun-munda-expressed-grief/amp_articleshow/81876581.cms|title=झारखंड के प्रसिद्ध साहित्यकार डॉ भुवनेश्वर अनुज का निधन, केंद्रीय मंत्री अर्जुन मुंडा ने जताया दुख|publisher=navbharattimes|date=2 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204238/https://navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/ranchi/jharkhands-famous-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-passed-away-union-minister-arjun-munda-expressed-grief/articleshow/81876581.cms|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱫᱤᱠᱠᱩ'' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞᱼᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱢᱚᱛᱞᱚᱵᱽ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ''ᱫᱤᱠ ᱫᱤᱠ'' ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱤᱠᱟᱛᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="bhaskar"/> ===ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱪ.ᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱷᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱫᱷᱱᱟᱛᱷ ᱡᱟᱞᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱰᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱵᱚᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱞᱩᱯᱩᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="etvbharat"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱟᱛᱤᱛ ᱠᱮ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ'', ''ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠ'', ''ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱵᱩᱸᱫᱽ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱣᱨ ᱩᱥᱠᱟ ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱟᱥ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱲᱟᱭ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱜᱟᱫᱷᱭᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', '' ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱡᱟᱱᱡᱮᱥᱚᱲ ᱟᱣᱨ ᱥᱟᱫᱟᱱᱳ ᱠᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ===ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱮᱞᱤ ᱩᱛᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱠᱚᱞᱦ ᱛᱮᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/teli-will-not-get-st-status-society-will-vote-for-loss-and-vis-polls-radha-mohan-sahu-025535-3599076.html|title=तेली को एसटी दर्जा नहीं मिला तो लोस व विस चुनाव में समाज देगा जवाब : राधा मोहन साहू|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204232/https://www.bhaskar.com/news/teli-will-not-get-st-status-society-will-vote-for-loss-and-vis-polls-radha-mohan-sahu-025535-3599076.html|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱛ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱚᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bhaskar2018">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/gumla/news/awakening-to-teli-society-for-haq-025516-3440444.html|title=हक के लिए तेली समाज को किया जा रहा है जागरूक|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727113319/https://www.bhaskar.com/jharkhand/gumla/news/awakening-to-teli-society-for-haq-025516-3440444.html|url-status=live}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱷᱳᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Jagran2013">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/gumla-10485385.html|title=लीड - जागरूकता से ही मिलेगा अधिकार|publisher=jagran|date=17 June 2013|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204233/https://www.jagran.com/jharkhand/gumla-10485385.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/tribals-warn-govt-against-st-status-to-kurmi-teli.html|title=Tribals warn Govt against ST status to Kurmi, Teli|website=The Pioneer|date=11 March 2018|access-date=24 September 2022|archive-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524002947/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/tribals-warn-govt-against-st-status-to-kurmi-teli.html|url-status=dead}}</ref> ===ᱜᱩᱨ=== ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱭᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/><ref>{{cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ghumla/story-dr-bhuneshwar-anuj-is-no-more-3951648.html|title=नही रहे डॉ. भुनेश्वर अनुज|publisher=livehindustan|date=3 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204237/https://www.livehindustan.com/jharkhand/ghumla/story-dr-bhuneshwar-anuj-is-no-more-3951648.html|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="navbharattimes"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱱᱩᱡᱽ, ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] 87ex60puil6tvunas4vpk7g2xw72c4p 200504 200503 2026-11-08T21:41:18Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200504 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ | birth_place = ᱪᱷᱟᱨᱫᱟ, [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]], [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ), [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ (᱘᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ) | death_place = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | resting_place = | occupation = ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | language = {{ubl|[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]]}} | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ, ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ. | alma_mater = ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱨᱟᱺᱪᱤ | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = {{ubl|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ|ᱟᱛᱤᱛ ᱠᱮ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱢᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱮ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ|ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱵᱩᱸᱫᱽ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱣᱨ ᱩᱥᱠᱟ ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱟᱥ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱰᱷᱭᱟ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ}} | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱚᱛᱱᱚ<ref name="navbharattimes"/> | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = | imagesize = }} '''ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ''' (᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ – ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ (᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱼ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-035502-683282-NOR.html/|title=भुवनेश्वर अनुज : नागपुरी भाषा और संस्कृति को किया जीवन समर्पित|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204141/https://www.bhaskar.com/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-035502-683282-NOR.html/|url-status=live}}</ref><ref name="jagran">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-waiting-21522535.html|title=नहीं रहे नागपुरी साहित्यकार डा. भुनेश्वर अनुज|publisher=Jagran|date=3 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406131539/https://www.jagran.com/jharkhand/ranchi-waiting-21522535.html|url-status=live}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱨᱫᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="etvbharat">{{cite news|url=https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/state/ranchi/renowned-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-died-in-ranchi/jh20210403023501546|title=रांची में प्रख्यात साहित्यकार डॉ भुवनेश्वर अनुज का निधन, शोक में साहित्य जगत|publisher=etvbharat|date=3 April 2021|access-date=25 September 2021|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204143/https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/state/ranchi/renowned-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-died-in-ranchi/jh20210403023501546|url-status=live}}</ref><ref name="navbharattimes">{{cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/ranchi/jharkhands-famous-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-passed-away-union-minister-arjun-munda-expressed-grief/articleshow/81876581.cms|title=झारखंड के प्रसिद्ध साहित्यकार डॉ भुवनेश्वर अनुज का निधन, केंद्रीय मंत्री अर्जुन मुंडा ने जताया दुख|publisher=navbharattimes|date=2 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204238/https://navbharattimes.indiatimes.com/state/jharkhand/ranchi/jharkhands-famous-litterateur-dr-bhubaneswar-anuj-passed-away-union-minister-arjun-munda-expressed-grief/articleshow/81876581.cms|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱭᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱫᱤᱠᱠᱩ'' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱭᱯᱟᱞᱼᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱢᱚᱛᱞᱚᱵᱽ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ''ᱫᱤᱠ ᱫᱤᱠ'' ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱤᱠᱟᱛᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱠᱠᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="bhaskar"/> ===ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱪ.ᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱓᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱷᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱩᱨᱟᱶ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱥᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱫᱷᱱᱟᱛᱷ ᱡᱟᱞᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱰᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ, ᱜᱩᱢᱞᱟ|ᱵᱚᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱞᱩᱯᱩᱝ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="etvbharat"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱟᱛᱤᱛ ᱠᱮ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ'', ''ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠ'', ''ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱵᱩᱸᱫᱽ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱣᱨ ᱩᱥᱠᱟ ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱟᱥ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱲᱟᱭ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', ''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱞᱳᱠ ᱜᱟᱫᱷᱭᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ'', '' ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱮ ᱡᱟᱱᱡᱮᱥᱚᱲ ᱟᱣᱨ ᱥᱟᱫᱟᱱᱳ ᱠᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ===ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱮᱞᱤ ᱩᱛᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮ ᱠᱚᱞᱦ ᱛᱮᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/teli-will-not-get-st-status-society-will-vote-for-loss-and-vis-polls-radha-mohan-sahu-025535-3599076.html|title=तेली को एसटी दर्जा नहीं मिला तो लोस व विस चुनाव में समाज देगा जवाब : राधा मोहन साहू|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204232/https://www.bhaskar.com/news/teli-will-not-get-st-status-society-will-vote-for-loss-and-vis-polls-radha-mohan-sahu-025535-3599076.html|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱱᱩᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱥᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱛ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱚᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bhaskar2018">{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/gumla/news/awakening-to-teli-society-for-haq-025516-3440444.html|title=हक के लिए तेली समाज को किया जा रहा है जागरूक|publisher=bhaskar|date=2018|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=27 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727113319/https://www.bhaskar.com/jharkhand/gumla/news/awakening-to-teli-society-for-haq-025516-3440444.html|url-status=live}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱷᱳᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Jagran2013">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/gumla-10485385.html|title=लीड - जागरूकता से ही मिलेगा अधिकार|publisher=jagran|date=17 June 2013|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204233/https://www.jagran.com/jharkhand/gumla-10485385.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="bhaskar"/> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱞᱦ (ᱛᱮᱞᱤ) ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/tribals-warn-govt-against-st-status-to-kurmi-teli.html|title=Tribals warn Govt against ST status to Kurmi, Teli|website=The Pioneer|date=11 March 2018|access-date=24 September 2022|archive-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524002947/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/tribals-warn-govt-against-st-status-to-kurmi-teli.html|url-status=dead}}</ref> ===ᱜᱩᱨ=== ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱫᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱭᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/><ref>{{cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ghumla/story-dr-bhuneshwar-anuj-is-no-more-3951648.html|title=नही रहे डॉ. भुनेश्वर अनुज|publisher=livehindustan|date=3 April 2021|access-date=25 September 2022|language=Hindi|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925204237/https://www.livehindustan.com/jharkhand/ghumla/story-dr-bhuneshwar-anuj-is-no-more-3951648.html|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ== ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="navbharattimes"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱱᱩᱡᱽ, ᱵᱷᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] 07vvzyhx615wbhly14wjvni2d0zmcvz ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 29441 200377 192821 2026-11-08T18:43:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200377 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1971|09|01}} | birth_place = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | fields = {{ublist | [[ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱳᱨ]] }} | workplaces = {{ublist | [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ]] | [[ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ]] | [[ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤ]] | [[ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱚᱥᱯᱮᱥ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤᱡᱽ]]}} | alma_mater = {{ublist | [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] | [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] | [[ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ (ᱵᱤ ᱮᱪ ᱭᱩ) ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ]] }} | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = ᱢᱚᱲᱮ ᱮᱠᱥᱤᱥ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚ ᱢᱤᱞᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ | awards = {{ublist|2012&nbsp;ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ.-ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱯᱷᱮᱞᱚᱥᱤᱯ |2012&nbsp; CSIR@70 Recognition |2012&nbsp; National Design Award |2015&nbsp; VASVIK Award (Mechanical & Structural Sciences & Technology) |2019&nbsp; Fellow of Indian National Academy of Engineering (INAE) |2022&nbsp; [[National Academy of Sciences, India|NASI]]}} }} '''ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.ᱟᱨ.-ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Director |url=https://www.cmeri.res.in/user-designation-scientists/director |access-date=19 January 2025 |website=CSIR-Central Mechanical Engineering Research Institute}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Profile Details {{!}} CSIR-Central Mechanical Engineering Research Institute |url=https://www.cmeri.res.in/user-details/1171 |access-date=19 January 2025 |website=www.cmeri.res.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ (ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ) ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://acsir.res.in/senate/ |title=Senate AcSIR-Academy of Scientific & Innovative Research |publisher=acsir.res.in |access-date=19 January 2025 |archive-date=19 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119135307/https://acsir.res.in/senate/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱜᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱚᱦᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Director, Central Glass and Ceramic Research Institute |url=https://www.cgcri.res.in/about-us/governance/director/ |access-date=19 January 2025 |website=www.cgcri.res.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ.-ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨᱤ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱟᱨᱡᱽ) ᱾<ref>Additional Director CSIR-NML Jamshedpur https://www.nmlindia.org/director-csir-nml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811101339/https://www.nmlindia.org/director-csir-nml |date=2025-08-11 }}.</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ.-ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ.-ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱭᱨᱚᱥᱯᱮᱥ ᱞᱮᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Dr. Naresh Chandra Murmu joins as the Director, CSIR-Central Mechanical Engineering Research Institute, Durgapur |url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1898819 |access-date=19 January 2025 |website=pib.gov.in}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱞᱮᱱᱡᱮᱱ–ᱱᱩᱨᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱨᱛᱷᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱤᱴᱤᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Naresh Chandra Murmu, PhD |url=https://scholar.google.co.in/citations?user=XD6ToikAAAAJ&hl=en |access-date=2023-11-03 |website=scholar.google.co.in}}</ref><ref>https://www.researchgate.net/profile/Naresh-Murmu. Researchgate Naresh Chandra Murmu</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Journal of The Institution of Engineers (India): Series C |url=https://www.springer.com/journal/40032/editors |access-date=2023-11-03 |website=Springer |language=en |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103161207/https://www.springer.com/journal/40032/editors |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sivan |first1=K. |last2=Murmu |first2=Naresh Ch. |date=2017-12-01 |title=Special Theme: India's Reusable Launch Vehicle Technology Demonstrator: The Future of Space Transportation System |journal=Journal of the Institution of Engineers (India): Series C |volume=98 |issue=6 |pages=645–647 |doi=10.1007/s40032-017-0426-2|bibcode=2017JIEIC..98..645S |doi-access=free }} </ref> ==ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ== ᱢᱩᱨᱢᱩᱣᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱮᱰᱤᱴᱤᱵᱽ ᱮᱱᱰ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱢᱮᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ, ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱱ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴ, ᱤᱝᱠ ᱟᱨ ᱞᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱮᱱᱴᱥ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱱ ᱩᱞᱴᱨᱟᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=CSIR-CMERI R&D to focus on futuristic technologies and climate change: Director Naresh Chandra Murmu |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/technology/csir-cmeri-rd-to-focus-on-futuristic-technologies-and-climate-change-director-naresh-chandra-murmu/98269364 |access-date=19 January 2025 |website=ETGovernment.com |language=en}}</ref> ᱰᱨ. ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ|ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ (ᱭᱩᱱᱤᱠᱚᱰ ᱵᱞᱚᱠ) ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱾<ref name="Dictionary & Grammar">{{Cite web |title=Dictionary & Grammar |url=https://wesanthals.tripod.com/id54.html |access-date=19 January 2025 |website=wesanthals.tripod.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱤᱠᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dictionary & Grammar"/> <ref> {{cite web |url=https://wiki.apertium.org/wiki/Santali |title=Santali |publisher=wiki.apertium.org |access-date=19 January 2025}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://lisindia.ciil.org/Santali/Santali_infores.html |title=Santali Annoted Bibliography LIS-India |publisher=lisindia.ciil.org |access-date=2024-07-09 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== * ᱰᱨ. ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ (INAE) ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (NASI) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱮᱞᱚᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾). <ref>{{cite web |url= https://nasi.org.in/wp-content/uploads/2024/04/Year-Book-2024.pdf |title= Year Book 2024 The National Academy of Science India |publisher= The National Academy of Science India |access-date= 19 January 2025 |archive-date= 19 January 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250119141312/https://nasi.org.in/wp-content/uploads/2024/04/Year-Book-2024.pdf |url-status= dead }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.inae.in/storage/2022/05/INAE_Year_Book_2022_Med.pdf|title= THE YEAR BOOK 2022 Indian NationalAcademy of Engineering|publisher=inae.in |access-date=19 January 2025}}</ref> <ref> {{cite web |url= https://www.csir.res.in/sites/default/files/2024-07/csir-annual-report-2022-23-eng.pdf|title=Annual Report |publisher=csir.res.in|access-date= 19 January 2025}} </ref> * ᱰᱨ. ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱵᱷᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-᱒᱐᱑᱕, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱒), ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ.-ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱑᱑), ᱰᱤ.ᱮ.ᱮ.ᱰᱤ. ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥ)-᱒᱐᱐᱐, ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱷ ᱮᱠᱥᱤᱥ ᱢᱟᱭᱠᱨᱳ ᱢᱤᱞᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ (᱒᱐᱑᱒) ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ@᱗᱐ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱤ.ᱵᱤ. ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱒᱐᱑᱔ (ᱮᱞᱥᱮᱵᱷᱤᱭᱚᱨ) ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://cmeri.res.in/file/6924/download?token=UbxJGAAf |title=Curriculum Vitae |publisher=cmeri.res.in |access-date=19 January 2025 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713135226/https://cmeri.res.in/file/6924/download?token=UbxJGAAf |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ]] jkb15egrkgylssh9eu3e1atckq56gke ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ 0 29491 200324 189747 2026-11-08T17:41:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200324 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | residence = [[ᱵᱟᱞᱩᱢᱟᱛᱷ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱢᱟᱛᱷ]] | death_date = | death_place = | office1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | termstart1 = ᱒᱐᱐᱕ | termend1= ᱒᱐᱐᱙ | successor1 = [[ᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ]] | termstart2 = ᱒᱐᱑᱔ | termend2 = ᱒᱐᱑᱙ | predecessor2 = [[ᱵᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ]] | constituency2 = [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] | office3= | term_start3 = ᱒᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ | term_end3 = | majority3 = | predecessor3 = | successor3 = | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ | religion = | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ | | year = ᱒᱐᱑᱙ | }} '''ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.brandbharat.com/english/jharkhand/districts/Latehar/mla.html |title=MLA of Latehar List of the MLA of Latehar District |publisher=Brandbharat.com |date= |access-date=2019-11-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=19 |title=Prakash Ram(JVM(P)):Constituency- LATEHAR (SC)(LATEHAR ) - Affidavit Information of Candidate |publisher=Myneta.info |date= |access-date=2019-11-21}}</ref> ==᱒᱐᱐᱕ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==᱒᱐᱐᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱠᱚᱸᱰᱤᱰᱮᱴ ᱵᱚᱭᱫᱷᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱕᱐᱐ ᱵᱷᱳᱴ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.elections.in/jharkhand/assembly-constituencies/latehar.html |title=Latehar Election and Results 2018, Candidate list, Winner, Runner-up, Current MLA and Previous MLAs |publisher=Elections.in |date= |access-date=2019-11-21}}</ref> ==᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱵᱷᱚᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱨᱮᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ) ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱮᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱥ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱵᱟᱹᱵᱩᱞᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/mar/23/rajya-sabha-polls-jharkhand-vikas-morcha-prajatantrik-suspends-legislator-prakash-ram-over-cross-vo-1791473.html|title=Rajya Sabha polls: Jharkhand Vikas Morcha-Prajatantrik suspends legislator Prakash Ram over cross-voting|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-prakash-ram-is-suspended-from-jvm-for-cross-voting-1314286.html|title=Rajya Sabha Election 2018: क्रॉस वोटिंग पर प्रकाश राम जेवीएम से निलंबित|date=23 March 2018|website=News18 India|access-date=31 January 2025|archive-date=22 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222234917/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-prakash-ram-is-suspended-from-jvm-for-cross-voting-1314286.html|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱤᱠ) ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱮᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/latehar-news-jvm-mla-prakash-ram-joined-bjp-01658079.html|title=भाजपा में शामिल हुए झाविमो विधायक प्रकाश राम, सीएम की उपस्थिति में ग्रहण की सदस्‍यता|date=5 October 2019|website=Dainik Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://up.punjabkesari.in/jharkhand/news/jawimo-president-babulal-marandi-got-a-big-shock-mla-prakash-ram-joined-bjp-1064323|title=झाविमो अध्यक्ष बाबूलाल मरांडी को बड़ा झटका, विधायक प्रकाश राम भाजपा में हुए शामिल|date=5 October 2019|website=punjabkesari}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] am8t2dmzmzap0kt9d1tfjm6mqcw2bmh ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ 0 29498 200408 176559 2026-11-08T19:10:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200408 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ | birth_date = {{Birth year and age|1943}} <!-- For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | other_names = | occupation = ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1974–ᱱᱤᱛ | known_for = | notable_works = }} '''ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱨᱰᱤᱱᱟᱴᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱡᱟᱨᱟᱨᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱤᱢᱮᱱᱥ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱠᱞᱩᱡᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱤᱥᱤᱢ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱠᱞᱩᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱵᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱳᱨᱰᱤᱴᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱥᱭᱟᱛᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱢᱚᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱛᱷᱮᱢᱯᱴᱚᱱ, ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱢᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟ. ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱢᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱟᱱ, ᱠᱟᱸᱥᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟᱥ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱥ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱫᱟᱥ "ᱥᱟᱢ" ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱭᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟᱥ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ== *{{cite web |last1=Castillo-Muñoz |first1=Veronica |title=Structural Racism and Isolation in Academia, 1970–2020 |url=https://www.oah.org/meetings-events/oah20/view-meeting-session/3638 |website=OAH.org |publisher=[[Organization of American Historians]] |access-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410111829/https://www.oah.org/meetings-events/oah20/view-meeting-session/3638 |archive-date=10 April 2021 |location=Bloomington, Indiana |date=2 April 2020 |url-status=dead}} *{{cite book |last1=Chaudhuri |first1=Nupur |editor-last1=Boris |editor-first1=Eileen |editor-last2=Chaudhuri |editor-first2=Nupur |title=Voices of Women Historians: The Personal, the Political, the Professional |url=https://archive.org/details/voicesofwomenhis0000unse/page/n15/mode/1up |date=1999 |publisher=[[Indiana University Press]] |chapter=Bahupath Perie: The Long Trek |pages=120–133 |location=Bloomington, Indiana |isbn=978-0-253-33494-7}} *{{cite journal |last1=Dawson |first1=Sandra Trudgen |last2=Essington |first2=Amy |title=Dear Friend |journal=The Networker |date=Fall 2012 |volume=XLII |issue=2 |page=8 |url=http://wawh.org/wp-content/uploads/2014/04/WAWHNewsletterFall2012.pdf |access-date=19 April 2022 |publisher=Western Association of Women Historians |location=Pasadena, California |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927074430/http://wawh.org/wp-content/uploads/2014/04/WAWHNewsletterFall2012.pdf |archive-date=27 September 2020 |oclc=15789478 |url-status=dead}} *{{cite news |last1=Donovan |first1=Kent |title=Classic on Tap at Union |url=https://www.newspapers.com/clip/100001458/donovan-kent-classic-on-tap-at-union/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=3 November 1989 |location=Manhattan, Kansas |page=22 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite news |last1=Hawes |first1=Joseph M. |title=Thanks, but by the Way |url=https://www.newspapers.com/clip/98295835/the-manhattan-mercury/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=11 May 1982 |location=Manhattan, Kansas |page=5 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite news |last1=Lignitz |first1=Amy E. |title=Minority Member Needed for Panel |url=https://www.newspapers.com/clip/100001372/lignitz-amy-e-minority-member-needed/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=1 October 1990 |location=Manhattan, Kansas |page=1 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite news |last1=Mintz |first1=Yvonne |title=Kosovo Lecture Set for History Museum |url=https://www.newspapers.com/clip/98297253/the-facts/ |access-date=18 April 2022 |work=[[Brazosport Facts|The Facts]] |date=18 April 1999 |location=Clute, Texas |page=10 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite web |last1=Murphy |first1=Mary O. |last2=Torres |first2=Camille |title=Records of the Coordinating Committee on Women in the Historical Profession, 1966–2009 |url=https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/resources/7004/hvd_pdf |website=[[Schlesinger Library]], Radcliffe Institute |publisher=[[Harvard University]] |access-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416171418/https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/8/resources/7004/hvd_pdf |archive-date=16 April 2022 |location=Cambridge, Massachusetts |date=July 2011 |id=MC 692; T-401 |url-status=live}} *{{cite journal |last1=Schultz |first1=Elizabeth |last2=Sharistanian |first2=Janet |title=Some Thoughts on the Integration of Diversity |journal=[[Women's Studies Quarterly]] |date=July 1979 |volume=7 |issue=3 |pages=5 |url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1513&context=wsq |access-date=19 April 2022 |publisher=[[Feminist Press]] |location=Old Westbury, New York |issn=0363-1133 |oclc=5547187606}} *{{cite book |editor-last1=Schulz |editor-first1=Constance B. |editor-last2=Turner |editor-first2=Elizabeth Hayes |title=Clio's Southern Sisters: Interviews with Leaders of the Southern Association for Women Historians |url=https://books.google.com/books?id=4dUimp35j1wC&pg=PA7 |date=2004 |publisher=[[University of Missouri Press]] |location=Columbia, Missouri |isbn=978-0-8262-6428-2}} *{{cite book |editor-last1=Tune |editor-first1=Sharon K. |title=Program of the American Historical Association's One Hundred Tenth Annual Meeting January 4–7, 1996, Atlanta |url=https://www.historians.org/Documents/Annual/1996%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |date=1996 |publisher=[[American Historical Association]] |location=Washington, DC |oclc=954543632 |access-date=2025-02-01 |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614052802/https://www.historians.org/Documents/Annual/1996%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |url-status=dead }} *{{cite book |editor-last1=Tune |editor-first1=Sharon K. |editor-last2=Bell |editor-first2=Amy Smith |title=Program of the American Historical Association's 112th Annual Meeting January 8–11, 1998, Seattle |url=https://www.historians.org/Documents/Annual/1998%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |date=1998 |publisher=[[American Historical Association]] |location=Washington, DC |access-date=2025-02-01 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521044928/https://www.historians.org/Documents/Annual/1998%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |url-status=dead }} *{{cite book |editor-last1=Tune |editor-first1=Sharon K. |editor-last2=Schulkin |editor-first2=Andrew |title=Program of the American Historical Association's 113th Annual Meeting, January 7–10, 1999, Washington, DC |url=https://www.historians.org/Documents/Annual/1999%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |date=1999 |publisher=[[American Historical Association]] |location=Washington, DC |access-date=2025-02-01 |archive-date=2024-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521050817/https://www.historians.org/Documents/Annual/1999%20Annual%20Meeting%20Program.pdf |url-status=dead }} *{{cite web |last1=Zilversmit |first1=Arthur |title=Nominating Committee Annual Report |url=https://www.historians.org/about-aha-and-membership/aha-history-and-archives/annual-reports/annual-report-1997/nominating-committee-1997 |website=AHA |publisher=[[American Historical Association]] |access-date=18 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514071531/https://www.historians.org/about-aha-and-membership/aha-history-and-archives/annual-reports/annual-report-1997/nominating-committee-1997 |archive-date=14 May 2017 |location=Washington, DC |date=1997 |url-status=live}} *{{cite book |ref={{harvid|NWSA|2019}} |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=NWSA's 40th Annual Conference: "Protest, Justice, and Transnational Organizing", 14–17 November 2019, San Francisco, California |url=https://cdn.ymaws.com/www.nwsa.org/resource/resmgr/pastprograms/2019_program.pdf |publisher=[[National Women's Studies Association]] |access-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617075926/https://cdn.ymaws.com/www.nwsa.org/resource/resmgr/pastprograms/2019_program.pdf |archive-date=17 June 2021 |location=Chicago, Illinois |chapter=A Brief (and Incomplete) History of the NWSA Women of Color Caucus |page=43 |date=2019 |url-status=dead}} *{{cite news |ref={{harvid|''The Manhattan Mercury''|1993}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=College of Arts and Sciences |url=https://www.newspapers.com/clip/100002650/the-manhattan-mercury/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=10 December 1993 |location=Manhattan, Kansas |page=53 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite web |ref={{harvid|SIEFAR|2014}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Coordinating Council for Women in History |url=http://siefar.org/coordinating-council-for-women-in-history/ |website=SIEFAR |publisher={{ill|International Society for the Study of Women of the Ancien Régime|fr|Société Internationale pour l'Etude des Femmes de l'Ancien Régime}} |access-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324173504/http://siefar.org/coordinating-council-for-women-in-history/ |archive-date=24 March 2022 |location=Paris, France |date=2014 |url-status=live}} *{{cite journal |ref={{harvid|Department of History Portfolio|2021}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Dr. Nupur Chaudhuri Wins Award |url=http://www.tsu.edu/academics/colleges-and-schools/colabs/history/pdf/history-dept-portfolio-spring2021.pdf |date=Spring 2021 |journal=Department of History Portfolio |publisher=[[Texas State University]] |access-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419171110/http://www.tsu.edu/academics/colleges-and-schools/colabs/history/pdf/history-dept-portfolio-spring2021.pdf |archive-date=19 April 2022 |location=Houston, Texas |url-status=live}} *{{cite news |ref={{harvid|''The Manhattan Mercury''|1983}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=History's in the Making, If Funds Come in |url=https://www.newspapers.com/clip/98296245/the-manhattan-mercury/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=25 May 1983 |location=Manhattan, Kansas |page=8 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite news |ref={{harvid|''The Manhattan Mercury''|1976}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=IWY |url=https://www.newspapers.com/clip/98295733/the-manhattan-mercury/ |access-date=18 April 2022 |work=[[The Manhattan Mercury]] |date=22 January 1976 |location=Manhattan, Kansas |page=2 |via=[[Newspapers.com]]}} *{{cite book |ref={{harvid|''Smith College Bulletin''|1966}}|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Smith College Bulletin, 1965–1966 |chapter-url=https://archive.org/details/smithcat6566smit/page/n216/mode/1up? |date=1966 |publisher=[[Smith College]] |location=Northampton, Massachusetts |page=207 |chapter=M. A. T. (Master of Arts in Teaching) |oclc=607344091}} ngg7up1rogyrpsvctyiaxsw7254iecp ᱥᱩᱨᱩᱪᱤ ᱟᱫᱟᱨᱠᱚᱨ 0 29507 200073 162534 2026-11-08T12:09:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200073 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱨᱩᱪᱤ ᱟᱫᱟᱨᱠᱚᱨ | image = | caption = | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1988|04|25|df=y}} | birth_place = [[ᱛᱷᱟᱱᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = | othername = | yearsactive = 2007–present | spouse = {{Marriage|[[ᱯᱤᱭᱩᱥ ᱨᱟᱱᱟᱫᱮ]]|2023}} | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] }} '''ᱥᱩᱨᱩᱪᱤ ᱟᱫᱟᱨᱠᱚᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘)<ref>{{Cite web |title=See the birthday story of Suruchi Adarkar |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/bol-mb-iftm-marathi-actress-suruchi-adarkar-birthday-story-5859547-pho.html}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱟᱵᱟᱫᱽᱜᱚ ᱨᱚᱝ ᱮᱠᱟᱪᱤ ᱡᱟᱞᱟ'' ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱠᱟ ᱨᱤ ᱫᱤᱣᱟᱵᱟ' ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱱᱟᱞᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱫᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟ. ᱨᱮ. ᱫᱩᱨᱣᱟ. ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ. ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱛᱷᱟᱥᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱡᱚᱜᱽᱨᱩᱴᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱤᱭᱩᱥ ᱨᱟᱱᱫᱮ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Exclusive: It Is A Surreal Feeling To Get Married To A Great Human Being Like Piyush Ranade, Says Actress Suruchi Adarkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/exclusive-it-is-a-surreal-feeling-to-get-married-to-a-great-human-being-like-piyush-ranade-says-actress-suruchi-adarkar/articleshow/105786051.cms|date=6 December 2023|work=The Times of India|access-date=6 December 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Marathi actress Suruchi Adarkar calls herself 'luckiest' as she ties the knot with Piyush Ranade|url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/marathi-actress-suruchi-adarkar-calls-herself-luckiest-as-she-ties-the-knot-with-piyush-ranade-23323627|date=6 December 2023|work=Mid Day|access-date=6 December 2023}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ=== {| class="wikitable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱧᱩᱛᱩᱢ !ᱨᱤᱞ !ᱪᱮᱱᱮᱞ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ |- |2006 |''[[Pehchaan (2009 TV series)|Pehchaan]]'' |ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ |[[DD National|DD1 Channel]] |<ref>{{cite web |url=http://tvkiduniya.com/anjali-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-starring-suruchi-adarkar/ |title=Anjali new upcoming serial on Zee Yuva starring Suruchi Adarkar — TVKiDuniya |date=25 April 2017 |website=tvkiduniya.com |access-date=4 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606013822/http://tvkiduniya.com/anjali-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-starring-suruchi-adarkar/ |archive-date=6 June 2017}}</ref> |- |2007-2008 |''[[Avaghachi Sansar]]'' |Harsh's receptionist |[[ᱡᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | |- |2010-2011 |''ᱳᱞᱟᱠᱷ'' |ᱟᱹᱱᱩᱥᱟ ᱤᱱᱟᱢᱫᱟᱨ |[[ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱟᱨᱣᱟᱦ]] | |- |2011 |''Ek Taas Bhutacha'' |Episodic role |[[ᱢᱤ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | |- |2012 |''[[Unch Majha Zoka]]'' |Muktabai Sathe |[[Zee Marathi]] | |- |2013 |''Aapla Buva Asa Aahe'' |ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ |[[ETV Marathi]] |<ref>{{cite web |url=https://citygossiper.com/suruchi-adarkar-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%B0-marathi-actress-biography-hot-pics/ |title=Suruchi Adarkar (सुरुची आडारकर) Marathi Actress Biography, Pics |date=3 March 2016 |website=citygossiper |access-date=4 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030151305/https://citygossiper.com/suruchi-adarkar-%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%9a%e0%a5%80-%e0%a4%86%e0%a4%a1%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%b0-marathi-actress-biography-hot-pics/ |archive-date=30 October 2017}}</ref> |- |2014 |''[[Swapnanchya Palikadle]]'' |ᱣᱤᱱᱟ |[[Star pravah]] | |- |2014-2016 |''[[Ka Re Durava]]'' |ᱟᱫᱤᱛᱤ |[[Zee Marathi]] | |- |2017-2018 |''Anjali - Jhep Swapnanchi'' |ᱰᱨ. ᱚᱧᱡᱚᱞᱤ |[[Zee Yuva]] |<ref>{{Cite web |title=अदिती आता अंजलीच्या भूमिकेत {{!}} Loksatta |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/suruchi-adarkar-starring-anjali-role-in-new-upcoming-serial-on-zee-yuva-1476727/ |access-date=10 March 2022 |website=www.loksatta.com |language=mr}}</ref> |- |2019 |''Ek Ghar Mantarlela'' |ᱜᱟᱨᱜᱤ |[[Zee Yuva]] |<ref>{{cite web |url=http://lavangimirchi.com/en/suruchi-adarkar-marathi-actress-photos-wallpaper-bio-hd/ |title=lavangimirchi |website=lavangimirchi |access-date=4 March 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170628061339/http://lavangimirchi.com/en/suruchi-adarkar-marathi-actress-photos-wallpaper-bio-hd/ |archive-date=28 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Actress Suruchi Adarkar to play a reporter in the show Ek Ghar Mantarlel - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/actress-suruchi-adarkar-to-play-a-reporter-in-the-show-ek-ghar-mantarlel/articleshow/68151143.cms |access-date=10 March 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2020-2021 |''[[Chala Hawa Yeu Dya]] - Ladies Jindabad'' |Contestant |[[Zee Marathi]] |<ref>{{Cite web |title=Ladies Zindabad: Chala Hawa Yeu Dya to launch a special season featuring Marathi actresses - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/ladies-zindabad-chala-hawa-yeu-dya-to-launch-a-special-season-featuring-marathi-actresses/articleshow/77460096.cms |access-date=10 March 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2022–2023 |''[[Woh Toh Hai Albelaa]]'' |Kusum Chaudhary / Kusum Yash Jindal |[[Star Bharat]] | |- |2023 |''[[Chotya Bayochi Mothi Swapna]]'' |Anu Desai |[[Sony Marathi]] |<ref>{{Cite news |date=2023-06-27 |title=Ka Re Durava fame Suruchi Adarkar to feature in Chotya Bayochi Motthi Swapna |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/ka-re-durava-fame-suruchi-adarkar-to-feature-in-chotya-bayochi-motthi-swapna/articleshow/101313397.cms |access-date=2023-10-18 |issn=0971-8257}}</ref> |- |2024 |''[[Satvya Mulichi Satavi Mulgi]]'' |Astika Jathar |[[Zee Marathi]] | |} ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== ᱛᱟᱛᱷᱟᱥᱴᱩ (᱒᱐᱐᱖) ᱢᱚᱴ (᱒᱐᱑᱓) ᱱᱟᱨᱵᱟᱪᱤ ᱣᱟᱰᱤ ᱟᱛᱟ ᱵᱚᱛᱞᱤ ᱯᱷᱩᱴᱞᱤ ᱜᱟᱛᱷ ᱵᱟᱭᱯᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱨᱤ ᱫᱮᱵᱟ ===ᱜᱟᱭᱟᱱ=== ᱚᱵᱷᱚᱜᱷᱟ ᱨᱚᱝ ᱮᱠ ᱡᱟᱞᱟ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|nm10644855}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] aknru14ekxvv6mh8eszb1hep754kaxu ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ 0 29516 200109 199521 2026-11-08T12:43:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ | image = | caption = | birth_name = ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1984|7|7|df=yes}}<ref name="reuters" /> | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]],<ref name="oprah" /> ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = Indian<ref name="hci" >{{Cite web |url=https://www.hciabuja.gov.in/pages/MjE4 |title=Cultural Activities |publisher=High Commission of India Abuja, Nigeria |date=7 March 2023 |access-date=22 November 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161259/https://www.hciabuja.gov.in/pages/MjE4 |url-status=dead }}</ref> | alma_mater = | spouse = ᱥᱮᱭᱞᱮᱥ ᱟᱦᱩᱡᱟ | children = 2 | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | years_active = 2021–ᱱᱤᱛ }} '''ᱦᱟᱢᱤᱥᱟ ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱬᱤ ᱟᱦᱩᱡᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ-ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱚᱞᱪᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱢᱟᱥᱴᱮ ᱣᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="imf" >{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |title=From Stream To Flood |website=IMF |last=Beshudi |first=Adam |date=June 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=4 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604215644/https://www.imf.org/en/Publications/fandd/issues/2021/06/streaming-video-services-flood-emerging-markets-behsudi |url-status=live }}</ref><ref name="oprah" >{{Cite web |url=https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |title=Why Director Hamisha Daryani Ahuja Wants More Movies About Cross-Cultural Love |website=Oprah Daily |last=Narang |first=Nimarta |date=16 June 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=26 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726222329/https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a36731188/hamisha-daryani-ahuja-namaste-wahala-interview/ |url-status=live }}</ref><ref name="lsasia" >{{Cite web |url=https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |title="The movie was intentionally cliché," says 'Namaste Wahala' director Hamisha Daryani Ahuja |website=Lifestyle Asia |last=Kalsi |first=Harleen |date=20 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301043619/https://www.lifestyleasia.com/ind/culture/entertainment/the-movie-was-intentionally-cliche-says-namaste-wahala-director-hamisha-daryani-ahuja/ |url-status=live }}</ref><ref name="reuters" >{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |title=Nollywood meets Bollywood in love tale 'Namaste Wahala' |website=Reuters |last=Chile |first=Nneka |date=12 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=8 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108032329/https://www.reuters.com/article/us-nigeria-film-bollywood-idUSKBN2AC17T |url-status=live }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱳᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ACS International School, Cobham, McMaster University, Ontario, ᱟᱨ American Academy of Dramatic Arts, New York ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱳᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱᱰᱟᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/entertainment/namaste-wahala-a-new-netflix-release-brings-together-india-and-nigeria-121022600028_1.html |title=Namaste Wahala, a new Netflix release, brings together India and Nigeria |website=Business Standard |last=Modi |first=Chintan Girish |date=26 February 2021 |access-date=4 June 2022 |archive-date=11 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511091731/https://www.business-standard.com/article/entertainment/namaste-wahala-a-new-netflix-release-brings-together-india-and-nigeria-121022600028_1.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |title=Hamisha Daryani-Ahuja |website=Pulse Nigeria |date=25 March 2016 |access-date=4 June 2022 |archive-date=9 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209030643/https://www.pulse.ng/entertainment/celebrities/my-africa-podcast-hamisha-daryani-ahuja-episode-53/28jcjld |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=#LLAInterview: “The way to handle failure is move on, keep going, don’t stop” – Hamisha Daryani Ahuja, Producer of critically acclaimed ‘Namaste Wahala’ |url=https://leadingladiesafrica.org/ladyboss-the-way-to-handle-failure-is-move-on-keep-going-dont-stop-hamisha-daryani-ahuja-film-producer-entrepreneur-motivational-speaker-and-author/ |website=Leading Ladies Africa |access-date=8 March 2024}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱚᱨᱮᱵᱚᱨ ᱗ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱟᱭᱢᱮᱸᱴ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱢᱚᱥᱴᱮ ᱣᱟᱦᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱚᱞᱪᱩᱨᱟᱞ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱵᱽ ᱥᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=Aisha Salaudeen|title=Bollywood and Nollywood collide in a tale of a big fat Indian-Nigerian wedding|url=https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html|access-date=2021-02-12|website=CNN|archive-date=8 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108060247/https://www.cnn.com/2020/02/24/africa/nollywood-and-bollywood-namaste-wahala/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ahuja's debut film 'Namaste Wahala' is a tale of cross-cultural love affair|url=https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair|access-date=2021-02-15|website=www.gulftoday.ae|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127165750/https://www.gulftoday.ae/culture/2021/02/13/ahuja-debut-film-namaste-wahala-is-a-tale-of-cross-cultural-love-affair|url-status=live}}</ref> ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱴᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟ ᱥᱳᱵᱳᱣᱟᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ "ᱴᱳᱭᱤᱱ ᱴᱚᱢᱟᱴᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱩᱮᱞ ᱯᱮᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ "ᱵᱨᱳᱰᱟ ᱥᱟᱜᱽᱜᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-07-13 |title=Sola Sobowale Lands First Bollywood Role |url=https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |access-date=2022-07-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=18 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718141340/https://editor.guardian.ng/life/sola-sobowale-lands-first-bollywood-role/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱦᱩᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lights, Camera, Collaboration: The Filmmaker Bridging Nollywood And Bollywood |url=https://www.forbesafrica.com/entrepreneurs/2024/04/30/lights-camera-collaboration-the-filmmaker-bridging-nollywood-and-bollywood/ |access-date=2024-05-08 |website=Forbes Africa }}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2021 || ''[[ᱱᱟᱢᱟᱥᱛᱮ ᱣᱟᱞᱟᱦᱟ]]'' || {{yes}} || ᱞᱮᱭᱞᱟ || [[ᱱᱳᱞᱤᱣᱩᱰ]]-[[ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ, [[ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱤᱠᱥ]] |} ===ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ=== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2024 || ''[[ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ (ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ)|ᱯᱳᱥᱴᱠᱟᱨᱰ]]'' || {{yes}} || ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ|| [[Netflix]] |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|11624112}} o8alfjiwyj7bfw0nfun3cnzwutyiofl ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ 0 29557 200163 162891 2026-11-08T13:35:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200163 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} [[File:Raj Kishore Mahato.jpg|thumb|[[ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ]]]] {{Infobox officeholder | name = ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ | birth_date = ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖ | death_date = ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐<br>(ᱩᱢᱮᱨ ᱗᱔) | death_place = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ |term_start1 = ᱒᱐᱑᱔ |term_end1 = ᱒᱐᱑᱙ | constituency1 = [[ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱩᱸᱰᱤ]] | office2 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ |term_start2 = ᱑᱙᱙᱑ |term_end2 = ᱑᱙᱙᱖ | constituency2 = [[ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ]] | party = [[ᱚᱞ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] | profession = {{hlist| ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ |parents = [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ]] (ᱟᱯᱟᱛ), ᱯᱷᱩᱞᱢᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ (ᱮᱸᱜᱟᱛ) }} '''ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱚᱞ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20150628005538/http://www.telegraphindia.com/1141224/jsp/jharkhand/story_4952.jsp#.WKQmr_l97IU The Modi spell on Coal Belt]</ref><ref>{{Cite web |url=http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=877 |title=My Neta |access-date=15 February 2017 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216043111/http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=877 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/politician/jharkhand/5849-Jharkhand-MLA-Raj-Kishore-Mahato-.html |title=Jharkhand MLA Raj Kishore Mahato |access-date=15 February 2017 |archive-date=15 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215205020/http://infoelections.com/infoelection/electionresult/index.php/politician/jharkhand/5849-Jharkhand-MLA-Raj-Kishore-Mahato-.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱞᱢᱚᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱱᱤᱝ, [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z04oDwAAQBAJ&q=binod+bihari+mahato|title=झारखण्‍ड आंदोलन के मसीहा बिनोद बिहारी मेहतो : Jharkhand Andolan Ke Masiha Binod Bihari Mahato|isbn=9789352780822|last1=Mehato|first1=Raj Kishore|date=16 June 2017|access-date=17 March 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824130955/https://books.google.com/books?id=Z04oDwAAQBAJ&q=binod+bihari+mahato|url-status=live}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱠᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤᱰᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱤᱞᱤᱭᱚᱨᱤ ᱥᱨᱚᱢᱤᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱤᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱟᱥᱴᱟᱭᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱚᱞ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱟᱡᱽᱥᱩ]] ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱴᱩᱸᱰᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱴᱩᱸᱰᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20150628005538/http://www.telegraphindia.com/1141224/jsp/jharkhand/story_4952.jsp#.WKQmr_l97IU The Modi spell on Coal Belt]</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>https://www.telegraphindia.com/jharkhand/leaders-local-residents-pay-tributes-to-tundi-mla/cid/1799425</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱦᱟᱛᱳ, ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱞ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] i7b6a2m9l3scao3esjl1o4apoeijg6x ᱱᱚᱨᱜᱤᱥ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱤ 0 29569 200374 162960 2026-11-08T18:41:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200374 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ᱱᱚᱨᱜᱤᱥ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱤ | image = Nargis Bagheri at Garodia International School Annual Day.jpg | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = June 10, 1984 | birth_place = [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | other_names = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ | years active = 2005–2010 | spouse = | known_for = | notable_works = | alma_mater = ᱢᱟᱩᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ (ᱯᱩᱱᱮ) }} '''ᱱᱚᱨᱜᱤᱥ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ== ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/pune/Nargis-Bagheri/articleshow/1144539.cms |title=THE NAMESAKE |website=The Times of India|access-date=24 October 2019 }}</ref><ref>{{cite web|title=Meet the women in Garam Masala |url=http://specials.rediff.com/movies/2005/sep/22gm4.htm |accessdate=24 October 2019|website=Rediff.com }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱚᱥᱞᱟ' ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/11795/nargis-bagheri-believes-slow-steady.html |title=Nargis Bagheri believes in slow but steady growth |date=4 July 2009|accessdate=24 October 2019|website=Deccan Chronicle }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/pix-the-gorgeous-women-akshay-launched/20150929.htm |title=PIX: The GORGEOUS women Akshay launched |date=29 September 2015|accessdate=24 October 2019|website=Rediff.com }}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱱᱟᱭᱛᱷᱮᱞᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pranali - The Tradition Movie Photos {{!}} Pranali - The Tradition Movie Stills {{!}} Pranali - The Tradition Bollywood Movie Photo Gallery - ETimes Photogallery |url=https://photogallery.indiatimes.com/movies/bollywood/pranali-the-tradition/articleshow/2967789.cms |access-date=2023-08-24 |website=photogallery.indiatimes.com}}</ref> was released in 2008.<ref>{{cite web |url=https://www.cinestaan.com/movies/pranali-the-tradition-10497/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024112420/https://www.cinestaan.com/movies/pranali-the-tradition-10497/cast-crew |url-status=dead |archive-date=24 October 2019 |title=PRANALI: THE TRADITION |access-date=24 October 2019 |website=Cinestaan }}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=1327 |title=PRANALI - THE TRADITION |accessdate=24 October 2019|website=Box Office India }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱱᱟᱞᱤ: ᱫᱟ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱨᱱᱤᱝ ᱣᱚᱞᱠ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱟᱪ ᱞᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=1093 |title=MORNING WALK |accessdate=24 October 2019|website=Box Office India }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/morning-walk/cast/ |title=Morning Walk Cast & Crew |accessdate=24 October 2019|website=Bollywood Hungama }}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=977 |title=KUSHTI |accessdate=24 October 2019|website=Box Office India }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cinestaan.com/movies/kushti-10830/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024113918/https://www.cinestaan.com/movies/kushti-10830/cast-crew |url-status=dead |archive-date=24 October 2019 |title=KUSHTI |access-date=24 October 2019 |website=Cinestaan }}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! class="unsortable"| ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | 2005 || ''[[ᱦᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱥᱟᱞᱟ]]'' || ᱯᱩᱡᱟ || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, credited as Nargis |- | 2007 || ''[[Ninaithale]]'' || ᱨᱩᱯᱟ || [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]] film, credited as Nargis |- | 2008 || ''ᱯᱨᱟᱱᱟᱞᱤ: The Tradition'' || ᱯᱨᱟᱱᱟᱞᱤ || credited as Nargis |- | 2009 || ''[[ᱢᱚᱨᱱᱤᱝ ᱣᱚᱠ]]'' || ᱴᱚᱱᱡᱚᱞᱤ || credited as Nargis, also playback singer for song "ᱱᱟᱪ ᱞᱮ" |- | 2010 || ''[[ᱠᱩᱥᱛᱤ]]'' || ᱞᱟᱰᱞᱤ || credited as Nargis |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|1963969}} afvtogruwe9ss9yxhkrqhdmh5cb5wwi ᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱡᱽᱯᱟᱭ 0 29573 200428 162932 2026-11-08T19:27:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200428 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱴᱤᱭᱟ ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭ | image = TiaBajpai.jpg | caption = ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭ | birth_name = ᱴᱣᱩᱫᱠᱟᱞ ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭ<ref name=TOI>[https://web.archive.org/web/20131203055830/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-07/news-interviews/29483447_1_vikram-bhatt-hindi-film-tamil The name is Tia Bajpai not Twinkle – The Times of India]. Articles.timesofindia.indiatimes.com (7 May 2011). Retrieved on 14 February 2016.</ref> | birth_date = | birth_place = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱟᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]],<br /> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<ref>{{cite news |title=Tia Bajpai biography and information - Cinestaan.com |url=https://www.cinestaan.com/people/tia-bajpai-43606/about |access-date=13 May 2022 |work=Cinestaan |publisher=Cinestaan |archive-date=13 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513101053/https://www.cinestaan.com/people/tia-bajpai-43606/about |url-status=dead }}</ref> | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ}} | height = | years active = 2005–ᱱᱤᱛ }} '''ᱴᱤᱭᱟ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱣᱤᱝᱠᱞᱤ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Menon, Neelima. (18 December 2013) [https://web.archive.org/web/20131221012645/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Tia-Bajpais-Bollywood-Journey-Begins/2013/12/18/article1951012.ece Tia Bajpai's Bollywood Journey Begins]. The New Indian Express. Retrieved on 14 February 2016.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/fitness/Tia-Bajpai-talks-about-her-fitness-mantras/articleshow/18556571.cms Tia Bajpai talks about her fitness mantras – Times of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929042030/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/fitness/Tia-Bajpai-talks-about-her-fitness-mantras/articleshow/18556571.cms |date=29 September 2015 }}. Timesofindia.indiatimes.com (18 February 2013). Retrieved on 14 February 2016.</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱟᱣᱩᱴᱮᱰ - ᱓ ᱰᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱐: ᱮᱵᱤᱞ ᱨᱤᱴᱚᱨᱱᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱠᱤ ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Sa Re Ga Ma Pa Challenge 2005 ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.mid-day.com/entertainment/2011/aug/220811-aftab-shivdasani-1920-evil-returns-bollywood-first-horror-project.htm Aftab Shivdasani signs his first horror movie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240125133731/https://www.mid-day.com/entertainment/2011/aug/220811-aftab-shivdasani-1920-evil-returns-bollywood-first-horror-project.htm |date=25 January 2024 }}. Mid-day.com (22 August 2011). Retrieved on 14 February 2016.</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== [[File:Tia-Bajpai.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Tia Bajpai smiles at the camera|ᱦᱟᱱᱴᱮᱰ ᱓ᱰᱤ ᱡᱚᱦᱚᱜ]] ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ।<ref>{{cite news |title=Mumbaikars love it when I say hum or aap: Tia Bajpai - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/lucknow/mumbaikars-love-it-when-i-say-hum-or-aap-tia-bajpai/articleshow/62475959.cms |accessdate=27 June 2019 |work=[[The Times of India]] |date=13 January 2018 |language=en |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629045328/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/lucknow/mumbaikars-love-it-when-i-say-hum-or-aap-tia-bajpai/articleshow/62475959.cms |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱴ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱦᱟᱣᱩᱴᱮᱰ ᱓ ᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱥᱟᱭ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱢᱟᱪᱮᱛ (ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱨᱟ ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱦᱟᱝᱜᱟᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱚᱨᱚᱱ ᱟᱫᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱓.᱕/᱕ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱴ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱑᱙᱒᱐: ᱫᱤ ᱮᱵᱤᱞ ᱨᱤᱴᱚᱨᱱᱥ, ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱑᱙᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ, ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱵᱽᱫᱟᱥᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ "ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ" ᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛᱫᱽ ᱛᱮ ᱨᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="second week">{{cite web |title=Jab Tak Hai Jaan and Son of Sardar Score at the Box Office |url=http://www.boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=5104&nCat= |publisher=boxofficeindia |access-date=17 November 2012 |archive-date=19 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119195327/http://www.boxofficeindia.com/boxdetail.php?page=shownews&articleid=5104&nCat= |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱵᱚᱱ ᱮᱯᱮᱴᱤᱴ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓ ᱰᱤ ᱮᱱᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱟ ᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Saxena |first1=Deep |title=A creative quarantine for Tia |url=https://www.hindustantimes.com/a-creative-quarantine-for-tia/story-kt54LoVn9ANWmX4UdWuitO.html |accessdate=13 August 2020 |work=Hindustan Times |date=4 June 2020 |language=en |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027101448/https://www.hindustantimes.com/a-creative-quarantine-for-tia/story-kt54LoVn9ANWmX4UdWuitO.html |url-status=live }}</ref> ==ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ== {|class="wikitable" | style="background:#ffc;"| | ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ |} {| class="wikitable sortable" |- ! style="background:#cfc; text-align:center;"|'''ᱥᱮᱨᱢᱟ''' ! style="background:#cfc; text-align:center;"|'''ᱧᱩᱛᱩᱢ''' ! style="background:#cfc; text-align:center;"|'''ᱨᱳᱞ''' ! style="background:#cfc; text-align:center;"|'''ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ''' |- | 2005–06 | ''[[Sa Re Ga Ma Pa Challenge 2005]]'' | ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | |- | 2006–08 | ''[[Ghar Ki Lakshmi Betiyann]]'' | Lakshmi Garodia <br/> [[ᱞᱤᱰ]] [[ᱨᱳᱞ]] |- |2008 |''[[Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi]]'' |Vaiedhi Laksh Virani |- | 2008 | ''Lux Kaun Jeetega Bollywood Ka Ticket'' | ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ | |- | 2009 | ''[[Ssshhhh...Phir Koi Hai]]'' - ᱯᱨᱟᱪᱤ | | |- | 2009 | ''[[Ssshhhh...Phir Koi Hai]]'' - Tum Meri Ho | ᱠᱤᱨᱟᱱ (Episode 110 & Episode 111) | |- | 2009 | ''[[Ssshhhh...Phir Koi Hai]]'' - ᱠᱟᱭᱟᱢᱟᱛ | ᱯᱨᱤᱝᱠᱟ (Episode 166 - Episode 173) | |- | 2011 | ''[[Anhoniyon Ka Andhera]]'' | ᱦᱟᱨᱥᱮᱞᱯ | Special Appearance in a promotion of ''[[ᱦᱟᱱᱴᱮᱰ ᱓ᱰᱤ]]'' |- | 2017 | ''Twisted'' | ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱟᱜᱨᱟᱣᱟᱞ | |} ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== {| class="wikitable sortable" |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱴᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! class="unsortable" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | rowspan=2 | 2011 || ''[[ᱦᱟᱱᱴᱮᱰ ᱓ᱰᱤ]]'' || Meera Sabharwal || Debut film<ref>{{cite news |last1=Dundoo |first1=Sangeetha Devi |title=Turn on the fear factor in 3D |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Turn-on-the-fear-factor-in-3D/article15129059.ece |access-date=21 November 2022 |url-access=limited |work=[[The Hindu]] |date=5 February 2011 |language=en-IN |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121070113/https://www.thehindu.com/features/cinema/Turn-on-the-fear-factor-in-3D/article15129059.ece |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[ᱞᱟᱝᱠᱟ]]'' || Dr. Anju A. Khanna || |- | 2012 || ''[[᱑᱐᱒᱙ᱺᱫᱟ ᱤᱵᱤᱞ]]'' || ᱥᱢᱤᱨᱤᱛᱤ/ ᱴᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱟ || |- | rowspan=2 | 2014 || ''[[ᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱴᱴᱮ]]'' || ᱜᱩᱰᱰᱤ || |- | ''[[ᱟᱭᱰᱮ ᱴᱤᱴᱤ ᱠᱟᱨᱰ]]'' || Nazia Siddiqui || |- | 2015 || ''[[Baankey Ki Crazy Baraat]]'' || Anjali || |- | 2018 || ''[[ᱦᱮᱴ ᱥᱴᱳᱨᱳ ᱔]]'' || ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ || Cameo<ref>{{Cite web |title=Hate Story IV movie review: Gives you cheap thrills |date=9 March 2018 |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090318/hate-story-iv-4-movie-review-cheap-thrills-urvashi-rautela-vivaan-ihan.html |access-date=3 December 2023 |archive-date=3 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203061054/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090318/hate-story-iv-4-movie-review-cheap-thrills-urvashi-rautela-vivaan-ihan.html |url-status=live }}</ref> |- | 2023 || ''[[ᱞᱟᱹᱠᱤᱨᱮᱸ]]'' || ᱠᱟᱵᱽᱭᱟ ᱟᱜᱽᱱᱤᱦᱚᱛᱨᱤ ||<ref>{{Cite web |url=https://www.filmcompanion.in/news/ashutosh-rana-and-tia-bajpayees-next-is-lakeerein |title=Ashutosh Rana and Tia Bajpai's Next is Lakeerein |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=16 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016081840/https://www.filmcompanion.in/news/ashutosh-rana-and-tia-bajpayees-next-is-lakeerein |url-status=live }}</ref> |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Tia Bajpai}} * {{IMDb person}} * {{Instagram|tiabajpai}} amv013gnddhj165mrg1g34tylmepwg3 ᱯᱚᱧᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ 0 29634 200285 176261 2026-11-08T16:50:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200285 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱚᱧᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ | image = Photo Of Panchi Bora From The 3rd Boroplus Gold Awards 2010.jpg | image_size = 220px | caption = ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱯᱞᱟᱥ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | birth_date = | birth_place = [[ᱜᱩᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | years_active = 2004–2016; 2019 | spouse = | occupation = [[ᱢᱚᱰᱮᱞ]], [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] }} '''ᱯᱚᱧᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱟᱢᱚᱛᱷ ᱟᱨ ᱠᱤᱴᱱᱤ ᱢᱚᱥᱛ ᱦᱟᱭ ᱡᱤᱸᱫᱽᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱚᱧᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱤᱴᱚᱨᱮᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟ ᱨᱮ ᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱥ. ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hindu2007">{{cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2007/02/17/stories/2007021700640100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222230903/http://www.hindu.com/mp/2007/02/17/stories/2007021700640100.htm |url-status=dead |archive-date=22 February 2007 |title=Metro Plus Visakhapatnam / Television : Twice lucky! |date=17 February 2007 |work=[[The Hindu]] |access-date=18 April 2014}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱰᱤᱠᱳᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱵᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="rediff1">{{cite web |url=http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/09sli2.htm |title=rediff.com: When Ekta Kapoor tracked down Panchi Bora! |work=Rediff.com |access-date=18 April 2014 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224926/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/09sli2.htm |url-status=live }}</ref> ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱟᱡᱤ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱮᱠᱛᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ MTV ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱳᱯ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱴᱱᱤ ᱢᱚᱥᱛ ᱦᱟᱭ ᱡᱤᱸᱫᱽᱜᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱳᱯᱳᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱮ ᱟᱱᱚᱱᱭᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱜᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱛᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱟᱡᱤ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱟᱢᱚᱛᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱠᱛᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="rediff2">{{cite web |title=rediff.com: When Ekta Kapoor tracked down Panchi Bora! |url=http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/09sli3.htm |access-date=18 April 2014 |work=Rediff.com |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054614/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/09sli3.htm |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱟᱢᱚᱛᱷ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱪᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ " ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱲᱤ, ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ" ᱟᱨ "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Panchi-Bora-back-with-Gumrah/articleshow/13592871.cms |title=Panchi Bora back with Gumrah |work=The Times of India |date=28 May 2012 |access-date=18 April 2014 |archive-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171031091411/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Panchi-Bora-back-with-Gumrah/articleshow/13592871.cms |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱟᱢᱚᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱚᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱰ ᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱩᱣᱟ. ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ⁇ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ: ᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱚᱥᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱥᱟᱢᱮ ᱦᱟᱰᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱯᱚᱧᱪᱤ ᱵᱳᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱩᱭᱩ ᱠᱳᱰᱟᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=Y. Sunita Chowdhary |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/aakasame-haddu-love-guru-weaves-the-magic/article2442150.ece |title=Aakasame Haddu – Love guru weaves the magic |work=The Hindu |date=10 September 2011 |access-date=18 April 2014 |archive-date=19 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021340/http://www.thehindu.com/features/cinema/aakasame-haddu-love-guru-weaves-the-magic/article2442150.ece |url-status=dead }}</ref> ᱭᱩᱞᱤᱠᱤ ᱯᱚᱫᱟᱛᱷᱚᱨᱟ ?, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ. ᱭᱚᱢᱤᱱᱤ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱚᱢᱤᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱠᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱴᱩᱰᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |author=M. L. Narasimham |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/yamini-chandrasekhar-the-mystery-deepens/article5668066.ece |title=Yamini Chandrasekhar: The mystery deepens |work=The Hindu |date=8 February 2014 |access-date=18 April 2014 |archive-date=19 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419014645/http://www.thehindu.com/features/cinema/yamini-chandrasekhar-the-mystery-deepens/article5668066.ece |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|4414400}} d0w7wq2qvp0w8vkirpt5u9pgqlmypol ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ 0 29653 200089 174356 2026-11-08T12:30:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200089 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ | image = Spandan Chaturvedi as Chakor.jpg | image_size = 250px | alt = Chaturvedi in 2015 | caption = ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ''[[ᱩᱰᱟᱱ]]'' ᱥᱮᱴ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2007|08|25}} | birth_place = ᱩᱞᱟᱥᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | known = ''[[ᱩᱰᱟᱱ]] ᱪᱟᱠᱚᱨ ᱞᱨᱠᱟᱛᱮ'' | years_active = 2012–2022 }} '''ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Maheshwri |first1=Neha |title=How Imli became Chakor |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/how-imli-became-chakor/articleshow/50822085.cms |work=The Times of India}}</ref> ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱠ ᱵᱤᱨ ᱠᱤ ᱚᱨᱫᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱲᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱟᱨ - ᱫᱷᱟᱨᱳᱦᱟᱨ ᱟᱯᱱᱚᱱ ᱠᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ The Suite Life of Karan & Kabir ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱤᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ. ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ⁇ ᱮᱠ ᱤᱥᱠ ᱮᱠ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ. ᱛᱚᱵᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱩᱫᱟᱱ ᱨᱮ 'ᱪᱚᱠᱳᱨ' ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱜᱳᱞᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱞᱦᱟᱥᱱᱚᱜᱚᱨ,<ref name="udaan-fame-spandan-chaturvedi">{{cite web |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-exclusive-food-food-udaan-fame-spandan-chaturvedi-chakor-turns-chef-check-photos-5003764-PHO.html |title=EXCLUSIVE! Food Food: Udaan fame Spandan Chaturvedi (Chakor) turns chef; check photos |work=[[Daily Bhaskar]] |date=26 May 2015 |access-date=13 October 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022041333/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-exclusive-food-food-udaan-fame-spandan-chaturvedi-chakor-turns-chef-check-photos-5003764-PHO.html |url-status=dead }}</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bhaskar.com/news/UP-LUCK-spandan-chaturvedi-play-lead-role-udaan-show-lucknow-news-4719992-PHO.html |title=spandan chaturvedi play lead role udaan show lucknow news |work=[[Daily Bhaskar]] |date=21 August 2014 |access-date=13 October 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="child-actress-spandan-chaturvedi">{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-children-s-day-special-child-actors-spandan-chaturvedi-sadhil-kapoor-on-being-stars-in-their-own-right-2034849 |title=Children's Day special: Child actors Spandan Chaturvedi, Sadhil Kapoor on being stars in their own right |date=14 November 2014 |work=[[Daily News and Analysis]] |access-date=13 October 2015}}</ref> ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱟᱨᱥ ᱠᱷᱟᱱᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="child-actress-chakor">{{cite web |url=http://www.bhaskar.com/news/hod-cutest-pictures-of-tv-show-udaan-child-actress-chakor-aka-spandan-chaturvedi-4885328-pho.html |title=Here are some unseen pictures of Chakor aka Spandan Chaturvedi |work=[[Daily Bhaskar]] |date=28 January 2015 |access-date=12 October 2015}}</ref> ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ Yash A Patnaik's drama series Ek Veer Ki Ardaas ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱣᱤᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱱ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱠᱟᱨ - ᱫᱷᱚᱨᱳᱦᱚᱨ ᱟᱯᱱᱚᱱ ᱠᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱵᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫ ᱥᱩᱭᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ. ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱚᱯᱚᱨᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ⁇ ᱮᱠ ᱤᱥᱠ ᱮᱠ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱰᱨᱚᱥᱛᱷᱤ ᱫᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱪᱟᱨᱠᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱚᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱚᱴ ᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱩᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱳᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ (ᱥᱟᱭ ᱵᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱮ) ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱤ (ᱥᱟᱭ ᱫᱮᱣᱫᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱮ) ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱ (ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱮ) ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ ᱜᱳᱞᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱱᱦᱮ ᱱᱟᱴᱠᱷᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (ᱫᱮᱥ ᱠᱤ ᱞᱟᱫᱽᱞᱤ/ᱵᱮᱴᱤ) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱯᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱪᱟᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱵᱚᱨ ᱴᱟᱵᱽᱞᱮᱴ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱤᱠᱚᱵᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="child-artist-injured">{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/itsy-bitsy/child-artist-injured/17773.html |title=Child artist injured |author=Tribune News Service |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |date=14 December 2014 |access-date=13 October 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022082455/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/itsy-bitsy/child-artist-injured/17773.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Chaturvedi-injured-and-hospitalised">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Child-artiste-Spandan-Chakor-Chaturvedi-injured-and-hospitalised/articleshow/45493511.cms |title=Child artiste Spandan 'Chakor' Chaturvedi injured and hospitalised |work=[[The Times of India]] |date=12 December 2015 |access-date=13 October 2015}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱮ ᱙ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ ᱣᱤᱛ ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱥᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ. ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ GR8 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱭᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="comedy-nights-kapil">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/comedy-nights-kapil-colors-tv-celebs-grace-special-mahashivratri-episode-photos-623350 |title='Comedy Nights with Kapil': Colors TV Celebs Grace Special Mahashivratri Episode |date=13 February 2015 |work=[[International Business Times]] |access-date=13 October 2015}}</ref> ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱜᱩᱞᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ "BeWithBeti" ᱦᱮᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 6tgaddkyp3tm3h241i3kg606zygpt29 ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ 0 29675 200099 163594 2026-11-08T12:34:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200099 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ | image = File:Sonia Agarwal.jpg | caption = Sonia Agarwal at audio launch | occupation = {{hlist|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]|ᱢᱚᱰᱮᱞ}} | birth_date = ᱢᱟᱨᱪᱷ ᱒᱘<ref name="Happy Birthday Sonia Agarwal: 5 mind-blowing pictures of the actress that will leave you stunned">{{cite news |last1=The Times of India |title=Happy Birthday Sonia Agarwal: 5 mind-blowing pictures of the actress that will leave you stunned |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-sonia-agarwal-5-mind-blowing-pictures-of-the-actress-that-will-leave-you-stunned/photostory/74852850.cms |access-date=13 December 2024 |date=28 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213035853/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-sonia-agarwal-5-mind-blowing-pictures-of-the-actress-that-will-leave-you-stunned/photostory/74852850.cms |archive-date=13 December 2024}}</ref> | birth_place = [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | years_active = 2002{{endash}}2009<br />2011{{endash}}present | spouse = {{Marriage|[[ᱥᱮᱞᱣᱟᱨᱟᱜᱷᱟᱣᱚᱱ]]|2006|2010|end=divorced}} }} '''ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓, ᱗ᱡᱤ ᱨᱟᱭᱱᱵᱳ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱔) ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱷᱩᱯᱮᱴᱴᱟᱭᱤ (᱒᱐᱐᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="thehindu.com">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/lf/2005/05/19/stories/2005051914340200.htm |work=[[The Hindu]] |date=19 May 2005 |title=Life Chennai : Success for Sonia Agarwal}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref name="thehindu.com1">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-nxg/sonia-agarwal-actor/article1566252.ece |title=Sonia Agarwal, actor |work=The Hindu |date=24 March 2011 |access-date=15 May 2016 |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026083736/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-nxg/Sonia-Agarwal-actor/article14958805.ece |url-status=dead }}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱮᱞᱵᱟᱨᱟᱜᱚᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/heroines-who-fell-for-their-directors/heroines-who-fell-for-their-directors/photostory/34322092.cms |title=Heroines who fell for their directors |work=[[The Times of India]] |accessdate=5 August 2021 |archive-date=6 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106213011/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/heroines-who-fell-for-their-directors/photostory/34322092.cms |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/sonia-agarwal-gets-ready-to-work-with-her-ex-husband-selvaraghavan-for-pudhupettai-2/articleshow/107659815.cms#:~:text=Sonia%20Agarwal%20and%20Selvaraghavan%20then,husband%20for%20the%20first%20time.|title =Sonia Agarwal gets ready to work with her ex-husband Selvaraghavan for 'Pudhupettai 2'}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱷᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱤ ᱯᱨᱮᱢᱚᱠᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱱᱰᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱟᱱᱩᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱠᱚᱸᱰᱮᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱤᱴᱤᱯᱟ (ITFA) ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱮᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱨᱩ ᱠᱚᱞᱩᱨᱤᱭᱤᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱚᱨᱩ ᱱᱟᱞ ᱚᱨᱩ ᱠᱟᱱᱣᱟᱣᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱴᱩ ᱯᱟᱭᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱷᱩᱯᱮᱴᱴᱴᱟᱭᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ । ᱥᱩᱥᱤ ᱜᱟᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱵᱟᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱩ ᱱᱟᱫᱤᱜᱚᱭᱤᱱ ᱵᱚᱠᱠᱩᱢᱩᱞᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ । ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱨᱤᱦᱟᱱᱚᱛᱚᱱ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱢᱟᱞᱞᱤ (᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱠᱚᱛᱩ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱵᱮᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾[ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ] ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱨᱩᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱜ ᱢᱟᱢᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ. ᱨᱚᱵᱤᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱥᱚᱨᱚᱛᱷ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱭᱳᱜᱽᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱤᱢᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟ (᱒᱐᱒᱐), ᱜᱽᱨᱟᱢᱢᱟ (᱒᱐᱒᱒), ᱚᱱᱱᱟᱞ ᱮᱱᱱᱟᱞ (᱒᱐᱒᱓) ᱟᱨ ᱗/ᱡᱤ (᱒᱐᱒᱔) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ-ᱠᱚᱠᱤᱝ ᱥᱳ ᱴᱚᱯ ᱠᱩᱠᱩ ᱰᱩᱯᱮ ᱠᱩᱠᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱸᱥᱴᱮᱴᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱕ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} 7pj02xu55l6ari0kb2ennzd4stcy1zr ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ 0 29730 200486 176694 2026-11-08T21:08:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200486 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ |image= File:The Union Steel Minister, Shri Beni Prasad Verma briefing the media after reviewing the performance of NMDC, in New Delhi on October 23, 2012.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date|1941|2|11|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]], ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | residence = ᱥᱤᱨᱚᱣᱞᱤ ᱜᱚᱣᱥᱯᱩᱨ, [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|2020|3|27|1941|2|11|df=y}} | death_place = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | office =[[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ<br />ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]<ref>{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/samajwadi-party-wins-7-rajya-sabha-seats-in-up-kapil-sibal-emerges-victorious-1418013 | title=Samajwadi Party Wins 7 Rajya Sabha Seats In UP, Kapil Sibal Emerges Victorious | date=12 June 2016 | publisher=NDTV | author=Press Trust of India | access-date=12 December 2018 | archive-date=29 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220829122945/https://www.ndtv.com/india-news/samajwadi-party-wins-7-rajya-sabha-seats-in-up-kapil-sibal-emerges-victorious-1418013 | url-status=live }}</ref> | term_start = ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ | term_end = ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ |constituency = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |predecessor = ᱡᱩᱜᱩᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ | successor = [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ)|ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱤᱥᱚᱫᱽ]] | office1 = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term1 = ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ – ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ | predecessor1 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]] | successor1 =[[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱛᱳᱢᱟᱨ]] | office2 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ <br /> ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] | term2 = ᱒᱐᱐᱙ – ᱒᱐᱑᱔ | constituency2 = [[ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱳᱱᱰᱟ]] | predecessor2 = [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | successor2 = [[ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | office3 = | term3 = ᱑᱙᱙᱖ – ᱒᱐᱐᱙ | constituency3 = [[ᱠᱟᱭᱥᱮᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟᱵ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱭᱥᱮᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] | predecessor3 = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱟᱱᱤ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ | successor3 = [[ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | party =[[File:Samajwadi Party.png|20px]] [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱢᱟᱞᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ | children = ᱕ | website = | footnotes = | source = http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=509 }} '''ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ''' (᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱑ – ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱤᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="The Hindu 2020"/> ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱢᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://books.google.com/books?id=-rMW03l_gx0C&pg=PA376 Christophe Jaffrelot]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/FY5bVuZXgSNzSYVS4yaWeN/Uttar-Pradesh-polls-Kurmis-being-wooed-by-parties-of-all-hu.html|title=Ahead of polls, Kurmis are the target of a charm offensive in Uttar Pradesh|website=live mint|accessdate=23 July 2023|archive-date=22 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722200620/https://www.livemint.com/Politics/FY5bVuZXgSNzSYVS4yaWeN/Uttar-Pradesh-polls-Kurmis-being-wooed-by-parties-of-all-hu.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="The Hindu 2020"/><ref name="The Economic Times"/> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:The Minister of State (Independent Charge) for Steel, Shri Beni Prasad Verma inaugurated the NCR Corporate Centre of Hindustan Steelworks Construction Limited, in New Delhi on March 03, 2011.jpg|thumb|ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥᱟᱞ ᱪᱟᱨᱡ) ᱥᱨᱤ ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱚᱢᱤᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ ᱾]] ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱣᱰᱟ ᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱙᱘, ᱑᱙᱙᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱥᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱭᱥᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱰᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/beni-prasad-verma-death-samajwadi-party-socialist-6335116/|title=The Socialist who returned home|access-date=25 July 2023|archive-date=10 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610043829/https://indianexpress.com/article/india/beni-prasad-verma-death-samajwadi-party-socialist-6335116/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Beni-Prasad-Verma-quits-Congress-rejoins-Samajwadi-Party/article60380885.ece|title=Beni Prasad Verma quits congress joins Samajwadi party|website=The Hindu|access-date=25 July 2023|archive-date=25 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725183953/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Beni-Prasad-Verma-quits-Congress-rejoins-Samajwadi-Party/article60380885.ece|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴᱥ== ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱰᱚᱥᱚᱨᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.mlveibarabanki.org/ |title=Home |website=mlveibarabanki.org |access-date=4 March 2012 |archive-date=11 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311050835/http://www.mlveibarabanki.org/ |url-status=live }}</ref> ==ᱜᱩᱨ== ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="The Hindu 2020">{{cite web | title=SP founding member Beni Prasad Verma dies | website=The Hindu | date=2020-03-27 | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/sp-founding-member-beni-prasad-verma-dies/article31186221.ece | access-date=2023-07-26}}</ref> [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]], ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ, ᱚᱠᱷᱤᱞᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Standard 2020">{{cite web| title=Keshav Prasad Maurya condoles Beni Prasad Verma's death | website=Business News, Finance News, India News, BSE/NSE News, Stock Markets News, Sensex NIFTY, Union Budget 2023 | date=2020-03-28 | url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/keshav-prasad-maurya-condoles-beni-prasad-verma-s-death-120032800626_1.html | access-date=2023-07-26}}</ref><ref name="ANI News 2020">{{cite web | title=PM Modi expresses condolences on passing away of Beni Prasad Verma | website=ANI News | date=2020-03-27 | url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-expresses-condolences-on-passing-away-of-beni-prasad-verma20200328000445/ | access-date=2023-07-26 | archive-date=2024-12-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241215043908/https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-expresses-condolences-on-passing-away-of-beni-prasad-verma20200328000445/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=SP founding member Beni Prasad Verma dies | website=The Economic Times | date=2020-03-27 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sp-founding-member-beni-prasad-verma-dies/articleshow/74852187.cms | access-date=2023-07-26}}</ref> ==ᱧᱮᱱᱮᱞ== [[File:The Minister of State (Independent Charge) for Steel, Shri Beni Prasad Verma addressing at the inauguration of the Steel Summit-2011, in New Delhi on February 25, 2011.jpg|thumb|The Minister of State (Independent Charge) for Steel, Shri Beni Prasad Verma addressing at the inauguration of the Steel Summit-2011, in New Delhi on 25 February 2011.]] ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, "ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-ambedkar-armada/203802|title=The Ambedkar Armada|publisher=Outlook India|year=2012|access-date=12 February 2023|archive-date=23 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923090930/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-ambedkar-armada/203802|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=Between Ethics and Politics: New Essays on Gandhi|page=141|author=Eva Pföstl|year=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781134911073 |url=https://books.google.com/books?id=w9q_CwAAQBAJ&pg=PT141}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]] ᱫᱚ "ᱱᱤᱢᱚᱱ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱰᱵᱚᱬᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=PM apologises for remark on Vajpayee|date=9 December 2009|publisher=[[Zee News]]|url=http://zeenews.india.com/news/nation/pm-apologises-for-remark-on-vajpayee_585899.html|access-date=27 February 2014|archive-date=2 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602235552/http://zeenews.india.com/news/nation/pm-apologises-for-remark-on-vajpayee_585899.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱵᱟᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=BJP threatens to stall Parliament over 'insult' to Vajpayee|publisher=[[Rediff]]|url=http://www.rediff.com/news/report/bjp-threatens-to-stall-parliament-over-insult-to-vajpayee/20091208.htm|access-date=27 February 2014|archive-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303053720/http://www.rediff.com/news/report/bjp-threatens-to-stall-parliament-over-insult-to-vajpayee/20091208.htm|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Who-is-Beni-Prasad-Verma/Article1-1029597.aspx | title=Who is Beni Prasad Verma? | publisher=Hindustan Times | date=20 March 2013 | access-date=21 March 2013 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20130322192552/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Who-is-Beni-Prasad-Verma/Article1-1029597.aspx | archive-date=22 March 2013 }} * [https://web.archive.org/web/20110514145641/http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=509 Detailed profile: Beni Prasad Verma] in India.gov.in website {{DEFAULTSORT:ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱵᱮᱱᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] q4i3myo7zmjn4aklv1pmdeynhmnfkvm ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ 0 29749 200263 185209 2026-11-08T16:17:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200263 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ | image = Yashwant Singh Parmar 1988 stamp of India.jpg | order = ᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ | office = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱓ | term_end = ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗ | predecessor = ''ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ'' | successor = [[ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱨᱟᱢ ᱞᱟᱞ]] | lieutenant_governor = [[ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱥᱟᱦᱟᱭ]] <br/> [[ ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ]]<br/> ᱚᱢ ᱯᱚᱨᱠᱟᱥ <br/> [[ᱠᱟᱱᱣᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]] | governor = ᱮᱥ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ | term_start1 = ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱒ | term_end1 = ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ | predecessor1 = ''ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ'' | successor1 = ''ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ'' | lieutenant_governor1 = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱱᱥᱤᱝᱡᱤ (ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ)|ᱢᱤᱡᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱱᱥᱤᱝᱡᱤ ᱡᱟᱰᱮᱡᱟ]] <br/> [[ᱵᱟᱡᱽᱨᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]] | birth_date = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱐᱖ | birth_place = [[ᱥᱤᱨᱢᱚᱣᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱱᱦᱟᱞᱟᱜ]], [[ᱥᱤᱨᱢᱚᱣᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|1981|5|2|1906|8|4|df=y}} | death_place = [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | alma_mater = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br>[[ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | children = ᱔ | spouse = [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱚᱛᱤ ᱰᱟᱝ]] | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ''' (᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱐᱖ – ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ, ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱱᱤᱨᱢᱟᱛᱟ' (ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Network">{{Cite web |date=2009-08-05 |title=Dr YS Parmar, Himachal Founder - A Biographical Sketch |url=https://hillpost.in/2009/08/dr-ys-parmar-himachal-founder-a-biographical-sketch/14652/ |access-date=2022-10-26 |website=Hill Post |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Awasthi |first=Sanjeev |date=2007-08-04 |title=Himachal remembers the architect and the founder, late Dr. Yashwant Singh Parmar on his 101st birthday |url=https://hillpost.in/2007/08/himachal-remembers-the-architect-and-the-founder-late-dr-yashwant-singh-parmar-on-his-101st-birthday/2589/ |access-date=2022-10-26 |website=Hill Post |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=The architect & founder of HP - YS Parmar |url=https://www.dailypioneer.com/2015/state-editions/the-architect-and-founder-of-hp--ys-parmar.html |access-date=2022-10-26 |website=The Pioneer |language=en |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026133823/https://www.dailypioneer.com/2015/state-editions/the-architect-and-founder-of-hp--ys-parmar.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Dr Yashwant Singh Parmar laid foundation of Himachal Pradesh's development: Jai Ram Thakur |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/parmar-laid-foundation-of-himachal-pradeshs-development-jai-ram-thakur-418948 |access-date=2022-10-26 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}</ref><ref name="Himachal Pradesh University">{{Cite web |title=Himachal Pradesh University |url=https://hpuniv.ac.in/innerpage/yashwant-singh-parmar-chair.php |access-date=2022-10-26 |website=hpuniv.ac.in |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026170342/https://hpuniv.ac.in/innerpage/yashwant-singh-parmar-chair.php |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱢᱚᱣᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱞᱟᱜᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱢᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱮ. (ᱚᱱᱚᱨᱥ) ᱑᱙᱒᱖ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱘ ᱨᱮ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ. ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱮ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱞᱤᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱛᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. (Ph. D.) ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱨᱢᱳᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱚᱱ ᱡᱩᱡᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Elmore |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=AbUwDwAAQBAJ&dq=mark+elmore+becoming+religious&pg=PP4 |title=Becoming Religious in a Secular Age |date=2016-07-05 |publisher=Univ of California Press |isbn=978-0-520-29054-9 |pages=46–57 |language=en}}</ref> ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱯᱚᱞᱤ ᱮᱱᱰᱨᱤ ᱤᱱ ᱫᱤ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱡᱽ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Parmar |first=Y. S. |url=http://archive.org/details/dli.pahar.3475 |title=Polyandry in the Himalayas |date=1975 |publisher=Delhi : Vikas ; Hemel Hempstead (66 Wood End, Hemel Hempstead, Herts.) : Distributed by International Books Distributors Limited |isbn=978-0-7069-0354-6}}</ref> ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱱᱳᱰᱚᱱ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=Yashwant Singh Parmar- The First Chief Minister of Himachal Issues and Analysis @ abhipedia Powered by ABHIMANU IAS |url=https://abhipedia.abhimanu.com/Article/State/MTE5OTg3/Yashwant-Singh-Parmar--The-First-Chief-Minister-of-Himachal-Himachal-Pradesh-State |access-date=2022-10-26 |website=abhipedia.abhimanu.com |language=en-us}}</ref>[[File:Stamp of India - 1988 - Colnect 165260 - Yashwant Singh Parmar.jpeg|thumb|336x336px|ᱰᱨ. ᱣᱟᱭ.ᱮᱥ. ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱢᱯ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱨᱮᱱᱥ (Hill State People's Conference) ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱮᱛ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱚᱦ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ (Satyagrah Movement) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book |last=Alam |first=Aniket |url=https://www.cambridge.org/core/books/becoming-india/51C7DCE05D7230892566C2E71FBB153B |title=Becoming India: Western Himalayas under British Rule |date=2007 |publisher=Foundation Books |isbn=978-81-7596-564-5 |pages=271–298}}</ref><ref name="Network"/> ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Yashwant Reference1">{{cite news |last1=Rajeev |first1=khanna |date=24 October 2019 |title=Why YS Parmar Remains a Legend, Given Most Present Day Politicians |publisher=The Citizen |url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/9/17760/Why-YS-Parmar-Remains-a-Legend-Given-Most-Present-Day-Politicians-- |access-date=25 February 2021}}</ref> [[File:Yashwant Singh Parmar - Statue - Ridge - Shimla 2014-05-07 1099.JPG|thumb|381x381px|ᱰᱨ. ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱨᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱢᱞᱟ ᱾]] ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱵᱟᱥᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱮᱰᱨᱚ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱞᱜᱟᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Yashwant Reference1" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name="Yashwant Reference1" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱜᱷᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Yashwant Reference1" /><ref name=":1" /> ===ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ=== [[ᱠᱟᱝᱜᱽᱲᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱝᱜᱽᱲᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱩᱸᱡᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱞᱟᱞ ᱵᱩᱴᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060916/himachal.htm#6 Cong leader Butail dead]. ''The Tribune'', Chandigarh, India (15 September 2006). Retrieved on 7 December 2018.</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Commons category|ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ}} {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ, ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] rnb51eajlz5n14wle0piq8qaysjd70t ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ 0 29792 200167 164305 2026-11-08T13:45:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200167 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ | image = Rajshri Deshpande at media meet of 'Angry Indian Goddess'.jpg | alt = Rajshri Deshpande wearing a white, sleeveless top, grinning at camera | caption = ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ᱚᱨᱟᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = | other_names = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 2011–ᱱᱤᱛ | known_for = }} '''ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱ ᱱᱟᱞᱤᱱ ᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱝᱜᱽᱨᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱰᱰᱮᱥ (Angry Indian Goddesses) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=नवाजुद्दीन सिद्दीकी संग एक्ट्रेस ने दिया इंटीमेट सीन, हुआ पछतावा, बोलीं- 'फिर सेक्स तो...' |url=https://www.jansatta.com/entertainment/sacred-games-fame-actress-rajshri-deshpande-speaks-on-intimate-scene-with-nawazuddin-siddiqui/3141111/ |work=Jansatta |date=30 December 2023 |language=hi |access-date=7 February 2024 |archive-date=4 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004094932/https://www.jansatta.com/entertainment/sacred-games-fame-actress-rajshri-deshpande-speaks-on-intimate-scene-with-nawazuddin-siddiqui/3141111/ |url-status=live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ Sexy Durga ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ Sacred Games ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ । ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱟᱭ ᱯᱷᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱚᱴᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱵᱤᱭᱚᱥᱤᱥ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱵᱽᱞᱩᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱵᱤᱭᱚᱥᱤᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱣᱤᱥᱞᱤᱝ ᱣᱩᱰᱥ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |url=http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/ |title=Female Idol Blog Series – A Rendezvous With Rajshri Deshpande |work=WMF |access-date=19 January 2018 |archive-date=20 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120065647/http://www.wmfindia.com/blogs/female-idol-blog-series-an-interview-with-rajshri-deshpande/ |url-status=dead }}{{Better source needed|reason=This is a personal blog.|date=November 2023}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱥᱯᱚᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱪ ᱴᱳᱦ ᱞᱳᱜ ᱠᱟᱦᱮᱱᱡᱤ ᱟᱨ ᱒᱔: ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{Cite news |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054 |title=Rajshri Deshpande |work=outlookindia.com |access-date=19 January 2018 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082115/https://www.outlookindia.com/magazine/story/rajshri-deshpande/293054 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱱ ᱱᱟᱞᱤᱱ ᱟᱜ Angry Indian Goddesses ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱱᱚᱨ ᱟᱯ - ᱯᱤᱯᱤᱞᱥ ᱪᱳᱭᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱨᱳᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱞᱥ ᱪᱳᱭᱮᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/angry-indian-goddesses-wins-runner-up-award-at-tiff/ |title='Angry Indian Goddesses' wins runner-up award at TIFF |date=21 September 2015 |work=The Indian Express |access-date=19 January 2018 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042248/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/angry-indian-goddesses-wins-runner-up-award-at-tiff/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱮᱠᱥᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱯᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱥ ᱣᱚᱴᱠᱤᱱᱥ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱠᱢᱚᱯᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱥᱳ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱣᱟᱡᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱤᱰᱤᱠᱤ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱠᱮᱱᱰᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱩᱰᱩ ᱥᱮᱠᱥ ᱥᱠᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱤᱥᱢᱟᱛ ᱪᱩᱜᱷᱟᱴᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{IMDb name|5423482}} 1xmledyos7yyya49dv4h294cpgif3b3 ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ 0 29808 200238 176169 2026-11-08T15:42:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200238 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ | image = Actress Chhaya Devi.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1914|06|03|df=yes}}<ref name="TW">{{Cite web |title=বাংলা ছবির আইকনিক 'মা' ছায়াদেবী, বাস্তবে তাঁকে আগলে রেখেছিলেন মানসকন্যা তনুশ্রী-দেবশ্রী |url=https://www.thewall.in/special-feature-on-bengali-actress-chhaya-devi-on-her-birthday/ |access-date=11 August 2020 |website=TheWall |language=en-US |archive-date=4 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604204429/https://thewall.in/special-feature-on-bengali-actress-chhaya-devi-on-her-birthday/ |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] (ᱱᱤᱛ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{death date and age|2001|4|25|1914|06|03|df=y}}<ref name="TW" /> | death_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 1936–1993<ref name=":0">{{Cite web |title=‘ছায়া’পথের নক্ষত্রলোকে |url=https://www.anandabazar.com/patrika/people-still-remembers-versatile-actress-chhaya-devi-1.712728 |access-date=21 May 2021 |website=www.anandabazar.com |language=bn}}</ref> }} '''ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ''' (᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱑᱔ - ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/chhaya-devi-92576 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324053736/https://www.cinestaan.com/people/chhaya-devi-92576 |url-status=dead |archive-date=24 March 2019 |title=Chhaya Devi movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com |website=Cinestaan |access-date=24 March 2019}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱟᱠᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱱᱟᱨ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ (᱑᱙᱓᱖) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱚᱠᱤ ᱵᱳᱥ ᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱚᱛᱤ (᱑᱙᱓᱗) ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱤ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱟᱭᱠᱟᱴᱮ (᱑᱙᱖᱓), ᱦᱟᱴᱮᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨᱮ (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱱᱡᱚᱱ (᱑᱙᱖᱘) ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱝᱦᱚ, ᱥᱟᱯᱛᱟᱯᱟᱫᱤ (᱑᱙᱖᱑), ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱷᱚᱞᱜᱩᱱᱤ (᱑᱙᱖᱓), ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ (᱑᱙᱖᱗), ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱟᱞᱟᱯ (᱑᱙᱗᱗) ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱛᱟᱵᱽ ᱵᱚᱪᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.anandabazar.com/supplementary/patrika/অত-গ-ল-য-ম-র-ন-য়-ভ-বল-স-ব-ন-র-ব-জ-ঞ-পন-করত-ম-1.25095 |title=অত গ্ল্যামার নিয়ে ভাবলে সাবানের বিজ্ঞাপন করতাম - Anandabazar |website=anandabazar.com |language=bn |access-date=10 March 2019}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱ ᱜᱚᱝᱜᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱥᱫᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱟ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱵᱩᱫᱫᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [citation needed] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱨᱟ ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱥᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱚᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱱᱟᱨ ᱥᱚᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ । ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱠᱮᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱨᱚᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ. ᱚᱴᱚᱞ ᱡᱟᱞᱮᱨ ᱟᱦᱣᱟᱱ (᱑᱙᱖᱒) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱥᱩᱨᱜᱟᱴ ᱢᱟᱢᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱫᱮᱭᱟ ᱱᱮᱭᱟ (᱑᱙᱖᱓) ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ (ᱩᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ) ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱱ ᱢᱟᱢᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱛ ᱯᱮᱠᱮ ᱵᱚᱫᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ. ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ (᱑᱙᱖᱗) ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱱᱥᱢᱟᱱ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ (ᱩᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ) ᱟᱜ ᱢᱟᱢᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱱᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱰᱤ ᱯᱤᱥᱤᱨ ᱵᱳᱨᱢᱤ ᱵᱚᱠᱥᱳ (᱑᱙᱗᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱞᱤᱞᱟ ᱢᱚᱡᱩᱢᱫᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱰᱤ ᱯᱤᱥᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱳᱢᱟᱨ ᱨᱚᱠᱛᱮ ᱚᱢᱟᱨ ᱥᱳᱦᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱢᱤᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== mqhvyftyalhdmxsinp0opa3ye0imilk ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ 0 29812 200069 186447 2026-11-08T12:02:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200069 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱚ ᱫᱮᱵᱤ | native_name = | native_name_lang = bn | image = | caption = ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱚ ᱫᱮᱵᱤ | birth_name = ᱱᱤᱞᱤᱢᱟ Chattopadhyay<ref name=":2" /> | birth_date = {{birth date|df=y|1923|07|22}}<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=http://www.fridaymoviez.com/celebrity/biography/sumitra-devi|title=Sumitra Devi|website=Friday Moviez|access-date=2018-08-24|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824065057/http://www.fridaymoviez.com/celebrity/biography/sumitra-devi|url-status=dead}}</ref> | death_date = {{death date and age|1990|08|28|1923|07|22|df=y}}<ref name=":2" /> | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | spouse = ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ<ref name=":2" /> | yearsactive = 1944–1964<br/>1974–1977 | era = 1940s<br/>1950s }} '''ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ''' (᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱒᱓ ᱼ ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/people/sumitra-devi-81397|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215024056/https://www.cinestaan.com/people/sumitra-devi-81397|url-status=dead|archive-date=15 February 2018|title=Sumitra Devi movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|website=Cinestaan|access-date=2018-02-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://lyricstashan.com/category/actors/best-sumitra-devi-songs-lyrics-watch-online|title=Best Sumitra Devi song lyrics collection - LyricsTashan|last=lyricstashan.com|website=lyricstashan.com|access-date=2018-01-15|archive-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115185425/http://lyricstashan.com/category/actors/best-sumitra-devi-songs-lyrics-watch-online|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟ ᱜᱚᱱᱡᱚᱞ ᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱢᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ BFJA Award for Best Actress ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=GoldenFrames: Sumitra Devi, the queen bee of Bengali cinema|url=https://photogallery.indiatimes.com/goldenframes-sumitra-devi-the-queen-bee-of-bengali-cinema-/articleshow/84667720.cms|access-date=15 October 2021|website=photogallery.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/sumitra-devi-the-sedative-and-gorgeous-indian-actress-of-1940s-to-1960s/|title=Sumitra Devi – The sedative and gorgeous Indian actress of 1940s to 1960s|date=2019-06-18|website=My Words & Thoughts|language=en-US|access-date=2019-07-23|archive-date=2020-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616212631/http://mywordsnthoughts.com/myworld/bollywood/sumitra-devi-the-sedative-and-gorgeous-indian-actress-of-1940s-to-1960s/|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱞᱩᱠ ᱴᱮᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱮᱞ. ᱦᱮᱢᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱟᱜ ᱢᱮᱨᱤ ᱵᱟᱦᱮᱱ (᱑᱙᱔᱔) ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱜᱚᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱤᱛᱨᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱱᱫᱷᱤ (᱑᱙᱔᱔) ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ BFJA Award for Best Actress ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱤᱭᱚᱛᱱᱟᱢᱟ (᱑᱙᱔᱕), ᱵᱷᱟᱭ ᱫᱩᱡᱽ (᱑᱙᱔᱗), ᱳᱱᱪ ᱱᱤᱪ (᱑᱙᱔᱘) ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱟᱛᱨᱟ (᱑᱙᱔᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱱᱡᱚᱞ ᱟᱜ ᱢᱟᱢᱛᱟ (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱞᱤ ᱢᱟᱢᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢᱡᱟᱠ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, " ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾" ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱫᱤᱣᱟᱱ, ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱜᱷᱩᱝᱨᱩ, ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱩᱨᱯᱚᱸᱠᱷ, ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱪᱳᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱭᱚᱜᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱽᱛᱮ ᱨᱚᱦᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤ ᱡᱳᱜᱽ (᱑᱙᱔᱗), ᱯᱟᱛᱷᱚᱨ ᱫᱟᱵᱤ (᱑᱙᱔᱗), ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱟᱫᱽ (᱑᱙᱔᱘), ᱡᱚᱭᱡᱚᱛᱨᱟ (᱑᱙᱔᱘), ᱥᱣᱟᱢᱤ (᱑᱙᱔᱙), ᱫᱮᱵᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱟᱱᱤ (᱑᱙᱔᱙), ᱥᱚᱢᱟᱨ (᱑᱙᱕᱐), ᱫᱟᱥᱭᱩ ᱢᱳᱦᱚᱱ (᱑᱙᱕᱕) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱩᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱤᱵᱤ ᱜᱳᱞᱟᱢ (᱑᱙᱕᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱟᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨ ᱟᱞᱳ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱮᱠᱫᱤᱱ ᱨᱚᱛᱨᱮ (Ekdin Ratre), ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱪᱚᱞᱮᱭ ᱢᱚᱦᱟᱯᱨᱚᱵᱷᱩ (Nilachaley Mahaprabhu), ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱡᱳᱛᱩᱠ (Joutuk) ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱠᱤᱱᱩ ᱜᱳᱣᱟᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞᱤ (Kinu Gowalar Gali) ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ । ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱣᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱤᱢᱟ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ (Nilima Chattopadhyay) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱠᱤᱞ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱬᱡᱤᱛ ᱪᱚᱴᱴᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|url=http://cineplot.com/sumitra-devi-interview-1952/|title=Sumitra Devi – Interview (1952)|website=cineplot.com|language=en-US|access-date=2018-02-02}}</ref> ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *{{IMDb title|0222494}} *[https://www.facebook.com/Sumitra-Devi-491185254267901/ Sumitra Devi] on [https://www.facebook.com/ Facebook] 5o7e2a8ahcn8kh3giz50i1l8m3iqafd ᱥᱳᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ 0 29821 200100 164477 2026-11-08T12:34:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200100 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱳᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ | image = Sobhita Dhulipala at Kaalakaandi press conference (cropped).jpg | caption = ᱥᱳᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1992|05|31}} | birth_place = [[ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = University of Mumbai | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | title = Femina Miss India Earth 2013 | years_active = 2013–ᱱᱤᱛ | spouse = {{marriage|[[ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱮᱭᱛᱟᱱᱭᱟ]]|4 December 2024}} | family = }} '''ᱥᱳᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱚᱨ-ᱟᱯ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱛᱷ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Miss India Diaries: I planted 30 saplings on World Environment Day, says Sobhita! |url=https://beautypageants.indiatimes.com/news/Miss-India-Diaries-I-am-representing-India-at-Miss-Earth-says-Sobhita/articleshow/20456753.cms |access-date=11 January 2021 |work=Femina Miss India |date=6 June 2013 |archive-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424152543/https://beautypageants.indiatimes.com/news/Miss-India-Diaries-I-am-representing-India-at-Miss-Earth-says-Sobhita/articleshow/20456753.cms |url-status=dead }}</ref> ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱮᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯ ᱟᱜ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵ ᱒.᱐ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱦᱮᱵᱮᱱ (᱒᱐᱑᱙ - ᱒᱒᱓) ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |title='Made in Heaven' trailer: Big fat weddings and secrets in Amazon Prime Original series |url=https://scroll.in/reel/913222/made-in-heaven-trailer-zoya-akhtar-amazon-prime-video-web-series |archive-date=31 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731214755/https://scroll.in/reel/913222/made-in-heaven-trailer-zoya-akhtar-amazon-prime-video-web-series |url-status=live |work=Scroll.in |date=14 February 2019 |access-date=11 January 2021}}</ref> ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱩᱰᱟᱪᱟᱨᱤ (᱒᱐᱑᱘) ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ (᱒᱐᱒᱒), ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱩᱴᱷᱚᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ (᱒᱐᱒᱑), ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱯᱤᱞ ᱯᱚᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱤᱧ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱫᱚᱥᱟᱨ (᱒᱐᱒᱓), ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱤ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ (᱒᱐᱒᱓)<ref name="Vogue15Aug23">{{cite magazine |last=Jamindar |first=Shriya |date=15 August 2023 |url=https://www.vogue.in/content/what-the-jewellery-worn-by-the-characters-in-made-in-heaven-season-2-have-to-say-about-their-glamourous-lives |title=What the jewellery worn by the characters in Made in Heaven season 2 have to say about their glamorous lives |magazine=Vogue India |access-date=9 March 2024 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822152525/https://www.vogue.in/content/what-the-jewellery-worn-by-the-characters-in-made-in-heaven-season-2-have-to-say-about-their-glamourous-lives |url-status=live}}</ref> ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱚᱱᱠᱤ ᱢᱟᱱ (᱒᱐᱒᱔) ᱥᱟᱶ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱳᱵᱷᱤᱛᱟ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱒<ref>References for date of birth *{{cite news |title=Monday Motivation! Here's how sultry and sensational Sobhita Dhulipala keeps fit |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/monday-motivation-heres-how-sultry-and-sensational-sobhita-dhulipala-keeps-fit-23289259 |work=Mid Day |date=29 May 2023 |access-date=8 January 2024 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108095921/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/monday-motivation-heres-how-sultry-and-sensational-sobhita-dhulipala-keeps-fit-23289259 |url-status=live}} *{{Cite web |last=Chakraborty |first=Juhi |date=17 October 2020 |title=Sobhita Dhulipala: All difficulties lead us to some learning, so what's the point in crying? |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sobhita-dhulipala-all-difficulties-lead-us-to-some-learning-so-what-s-the-point-in-crying/story-U29io4PlipHhLl6A58p1IO.html |work=Hindustan Times |access-date=28 July 2021 |quote=the 28-year-old asks |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721064022/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sobhita-dhulipala-all-difficulties-lead-us-to-some-learning-so-what-s-the-point-in-crying/story-U29io4PlipHhLl6A58p1IO.html |archive-date=21 July 2021 |url-status=live}} *{{Cite news |last=Upadhye |first=Aishwarya |date=13 January 2020 |title=I am an artist in service of the story: Sobhita Dhulipala |url=https://www.thehindu.com/entertainment/i-am-an-artist-in-service-of-the-story-sobhita-dhulipala/article30556559.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625184045/https://www.thehindu.com/entertainment/i-am-an-artist-in-service-of-the-story-sobhita-dhulipala/article30556559.ece |archive-date=25 June 2020 |work=The Hindu |access-date=28 July 2021 |issn=0971-751X |quote=says the 27-year-old actress }}</ref> ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱱᱟᱞᱤ<ref>{{Cite news |date=31 July 2018 |title=Sobhita Dhulipala: My work should speak for me |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/sobhita-dhulipala-my-work-should-speak-for-me-7223.html |work=[[Cinema Express]] |access-date=29 May 2022 |quote=I was born in Tenali and was raised in Visakhapatnam |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701090044/https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2018/jul/31/sobhita-dhulipala-my-work-should-speak-for-me-7223.html |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/No-matter-where-I-am-I-will-be-a-Telugu-ammayi-who-craves-pappu-annam-Sobhita-Dhulipala/articleshow/53284591.cms |title=No matter where I am, I will be a Telugu ammayi, who craves pappu-annam: Sobhita Dhulipala |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724204750/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/No-matter-where-I-am-I-will-be-a-Telugu-ammayi-who-craves-pappu-annam-Sobhita-Dhulipala/articleshow/53284591.cms |work=The Times of India |archive-date=24 July 2016 |access-date=26 October 2020 |date=19 July 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Salvadore |first1=Sarah |title=I embody the spirit of Vizag: Sobhita Dhulipala |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/i-embody-the-spirit-of-vizag-sobhita-dhulipala/articleshow/19194670.cms |access-date=22 March 2021 |work=Femina Miss India |date=26 March 2013 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127151400/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/I-embody-the-spirit-of-Vizag-Sobhita-Dhulipala/articleshow/19194670.cms |url-status=live}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱱᱮᱵᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱟᱢᱚᱠᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱞᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱵᱤ ᱵᱚᱞ ᱯᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱵᱤ ᱠᱣᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱤᱝ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱡᱮ ᱢᱤᱫ "uncool geek" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ, ᱫᱷᱩᱞᱤᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱚᱸᱰ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |title=Miss India pageant damaged my self-esteem. It took me away from me, says Sobhita Dhulipala |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/miss-india-pageant-damaged-my-self-esteem-it-took-me-away-from-me-says-sobhita-dhulipala/story-paSWaqdMXgu1CWv7O4tVHJ.html |work=Hindustan Times |agency=PTI |date=2 January 2018 |access-date=15 August 2022 |archive-date=15 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815145359/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/miss-india-pageant-damaged-my-self-esteem-it-took-me-away-from-me-says-sobhita-dhulipala/story-paSWaqdMXgu1CWv7O4tVHJ.html |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{Facebook|SobhitaDhulipalaOfficial}} * {{IMDb name|8179407}} n89p6gvkh5oef6zo5vlic4ir1678ft0 ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭᱟᱛ 0 29915 200095 175087 2026-11-08T12:32:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200095 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭᱟᱛ | image = Sofia hayat arjun.jpg | caption =ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭᱟᱛ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1974|12|06|df=yes}}<ref>[https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/officers/xsS1JCRPkm918CF3Q2SA6HJe6kQ/appointments Sofia Hayat]. ''[[Companies House]]''.</ref><ref>[https://www.hindustantimes.com/entertainment/sofia-hayat-celebrates-birthday-in-bikini/story-aeqMyofxAVuX6knJdo1iqI.html Sofia Hayat celebrates birthday in bikini]. ''[[Hindustan Times]]''.</ref> | birth_place = [[ᱜᱨᱟᱵᱮᱥᱮᱱᱰ]], [[ᱠᱮᱱᱴ]], England | education = University of Brighto | occupation = Singer, actress and ᱢᱚᱰᱮᱞ | years_active = | television = ''[[Bigg Boss 7]]'' | spouse = {{marriage|Vlad Stanescu|2017|2018}}<ref name="ie">[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/sofia-hayat-opens-up-about-her-split-from-husband-vlad-stanescu-5157072/ Sofia Hayat opens up about her split from husband Vlad Stanescu]. ''[[The Indian Express]]''.</ref> }} '''ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭᱟᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱚᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱗ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱵᱷᱮᱥᱮᱱᱰ, ᱠᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱨᱟᱭᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=19 March 2011 |title=Hollywood model, singer and actress Sofia Hayat who is in India for a shoot of her debut hindi film Dairy of a Butterfly is a big fan of cricket. She is half Indian and half Pakistani born and brought up in London. Shiva a well known hair stylist made Octopus Paul on head of Sofia Hayat in Mumbai recently |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hollywood-model-singer-and-actress-sofia-hayat-who-is-in-india-for-a-shoot-of-her-debut-hindi-film-dairy-of-a-butterfly-is-a-big-fan-of-cricket-she-is-half-indian-and-half-pakistani-born-and-brought-up-in-london-shiva-a-well-known-hair-stylist-made-octopus-paul-on-head-of-sofia-hayat-in-mumbai-recently/articleshow/7743126.cms |access-date=3 February 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱴᱳᱵᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ Dishonoured: How I Escaped An Arranged Marriage And Survived An Honour Killing To Become A Star (᱒᱐᱐᱙; John Blake Publishing Ltd.) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱳᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱞᱟᱰ ᱥᱴᱟᱱᱮᱥᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱚᱨᱵᱤ ᱟᱭᱠᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Veronica Bottasini |url=http://www.vogue.it/en/vogue-curvy/curvy-news/2012/07/sofia-hayat |title=Sofia Hayat |work=Vogue |accessdate=6 March 2013 |archive-date=13 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213080906/http://www.vogue.it/en/vogue-curvy/curvy-news/2012/07/sofia-hayat |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱟᱛ ᱫᱚ FHM ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱠᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱘᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fhmindia.com/100sexiestwomen/81-sofia-hayat/ |title=81. Sofia Hayat – FHM |publisher=Fhmindia.com |accessdate=10 February 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140111185137/http://www.fhmindia.com/100sexiestwomen/81-sofia-hayat/ |archivedate=11 January 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ (ᱫᱤᱢ ᱘᱔) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱨᱰ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱚᱢ Dishonour ᱟᱨ Wisdom of The Mother ᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20260316090051/http://www.sofiahayat.me/ Official website] * {{IMDb name|id=1506143}} jp3zcfugnfl5w88ma7h2wef58xbnq29 ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ 0 29930 200208 197771 2026-11-08T14:42:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200208 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ | image = Usha Jadhav 5th Jagran Film Festival.jpg | caption = Usha Jadhav at 5th Jagran Film Festival | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ. Lives in [[Spain]]<ref>{{cite news |url=http://www.esakal.com/esakal/20130320/5646955508386048109.htm |title=माझ्या स्वप्नांना मर्यादा नाहीत... |newspaper=[[Sakal]] |date=20 March 2013 |access-date=20 March 2013 |language=mr |archive-date=19 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319225740/http://esakal.com/esakal/20130320/5646955508386048109.htm |url-status=dead }}</ref> | death_date = | death_place = | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | partner = Alejandro Cortés Calahorra <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=alejandro+cortes+calahorra&hl=en|title=alejandro cortes calahorra - Google Search|website=www.google.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/national-award-winning-actress-usha-jadhav-shooting-for-alejandro-cortss-film-in-spain/articleshow/77025777.cms|title=National Award-winning actress Usha Jadhav shooting for Alejandro Cortés's film in Spain|website=Mumbai Mirror|access-date=2025-02-10|archive-date=2025-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250210180054/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/national-award-winning-actress-usha-jadhav-shooting-for-alejandro-cortss-film-in-spain/articleshow/77025777.cms|url-status=dead}}</ref> | yearsactive = | othername = | children = | website = http://www.ushajadhav.com/ <ref>{{Cite web|url=https://www.theindianwire.com/entertainment/actress-usha-jadhav-launches-website-12655/|title=Actress Usha Jadhav Launches her very own website!|date=12 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bollyworm.com/exclusive/national-award-winning-actress-usha-jadhav-launches-her-very-own-website/|title=National award winning actress Usha Jadhav Launches Her Very Own Website|date=12 June 2017|access-date=26 May 2021|archive-date=26 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526155417/https://bollyworm.com/exclusive/national-award-winning-actress-usha-jadhav-launches-her-very-own-website/|url-status=dead}}</ref> }} '''ᱩᱥᱟ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱭ ᱜᱷᱟᱴ: ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱑᱐᱓/᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱯᱷᱯᱷᱤ (IFFI) ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱮᱭᱠᱮᱰᱤ ᱱᱟᱢᱰᱤᱠ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹᱣᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱴᱟᱴᱟ ᱰᱳᱠᱳᱢᱳ, ᱯᱷᱮᱵᱤᱠᱳᱞ, ᱦᱮᱰ ᱮᱸᱰ ᱥᱠᱩᱞᱰᱟᱨᱥ, ᱟᱭᱤᱥᱤᱤᱥᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ (Traffic Signal) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨ ᱵᱷᱚᱱᱫᱚᱨᱠᱟᱨ (Madhur Bhandarkar) ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞ (Traffic Signal) ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱳ ᱯᱟᱭᱥᱮ ᱠᱤ ᱫᱷᱩᱯ, ᱪᱟᱨ ᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱤᱯᱛᱤ ᱱᱮᱵᱟᱞ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ ᱠᱚᱭᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ‍᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱱᱮᱜᱟ ᱠᱳᱨᱳᱯᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱮᱠ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱞᱚᱥ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱱᱛ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱫᱷᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Usha Jadhav}} * {{IMDb name|3794056}} t4f88yyor2sdnfzollivy6h4qcvw38e ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ 0 29931 200351 172097 2026-11-08T18:14:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200351 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ | image = Farrukh Jaffar in 2016.jpg | caption = ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ | birthname = | birth_date = {{birth year|1933}} | birth_place =ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{death date and age|df=yes|2021|10|15|1933}} | death_place = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱟᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱟᱨ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | education = Lucknow University | occupation = {{hlist|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]|[[Radio presenter]]}} | spouse = Syed Muhammad Jaffar | children = 2 | website = }} '''ᱯᱷᱚᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ''' (᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱣᱚᱫᱮᱥ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱚᱵᱳ ᱥᱤᱴᱟᱵᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ । ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱤᱫᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩᱢᱨᱚᱣ ᱡᱚᱦᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱚᱵᱳ ᱥᱤᱴᱟᱵᱳ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱤᱢᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱷᱚᱨᱨᱩᱠᱷ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱠᱮᱥᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱤᱫᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (All India Radio), ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱱᱚᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="life">{{cite web |title=Farrukh Jaffar : Amma of Peepli Live, who started her career as 1st announcer of Akashvani Lucknow |url=https://lucknow.me/farrukh-jaffar-amma-of-peepli-live-who-started-her-career-as-1st-announcer-of-akashvani-lucknow/ |website=Lucknow Society |accessdate=17 June 2002 |language=en |archive-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110080941/http://lucknow.me/farrukh-jaffar-amma-of-peepli-live-who-started-her-career-as-1st-announcer-of-akashvani-lucknow/ |url-status=dead }}</ref><ref name="f768">{{cite web | last=India | first=Press Trust of | title=Veteran actor Farrukh Jaffar dies at 88 in Lucknow | website=India Today | date=15 October 2021 | url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/veteran-actor-farrukh-jaffar-dies-at-88-in-lucknow-1865319-2021-10-15 | access-date=7 January 2025}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩᱢᱨᱚᱣ ᱡᱟᱱ (᱑᱙᱘᱑) ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱠᱷᱟᱦᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱭᱤᱫᱽ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱦᱨᱩ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱾ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱘᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱛᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 October 2021 |title=Actor Farrukh Jaffer passes away at 88 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/actor-farrukh-jaffer-passes-away-at-88-7573940/ |access-date=16 October 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|1585543}} 4pyn90ddi1qtvuw0rin8vfhm2na80yp ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱨᱢᱤᱭᱟ 0 29956 200281 165281 2026-11-08T16:46:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Andrea Jeremiah.jpg | caption = Andrea in 2013 | birth_name = ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱨᱢᱤᱭᱟ | birth_date = {{birth date and age|1985|12|21|df=y}} | birth_place = [[ᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱟᱢ]], [[ᱨᱟᱱᱤᱯᱟᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | years_active = 2007–ᱱᱤᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ }} '''ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱨᱢᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱨᱢᱤᱭᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/andrea-jeremiah-music-live-in-concert-chennai/article19736600.ece |title=Back to basics |last=Lazarus |first=Susanna Myrtle |date=22 September 2017 |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |access-date=19 January 2018 |issn=0971-751X |archive-date=22 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522021754/https://www.thehindu.com/entertainment/music/andrea-jeremiah-music-live-in-concert-chennai/article19736600.ece |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ "ᱠᱟᱱᱚᱱᱢ ᱠᱟᱱᱚᱱᱢ ᱱᱳᱠᱤᱭᱟ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱤᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱚᱪᱟᱭᱤᱠᱤᱞᱤ ᱢᱩᱴᱷᱩᱪᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱐᱗) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱠᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱺ ᱟᱱᱱᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱩᱞᱚᱢ (᱒᱐᱑᱓), ᱵᱤᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ (᱒᱐᱑᱓), ᱛᱟᱫᱷᱟᱠᱟ (᱒᱐᱑᱓), ᱮᱱᱰᱨᱮᱱᱰᱨᱚᱢ ᱯᱩᱱᱱᱟᱜᱟᱭ (᱒᱐᱑᱓), ᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱭ (᱒᱐᱑᱔), ᱞᱳᱦᱟᱢ (᱒᱐᱑᱕), ᱛᱷᱳᱯᱯᱤᱞ ᱡᱳᱯᱟᱱ (᱒᱐᱑᱖), ᱛᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤ (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱣᱟᱞ (᱒᱐᱑᱗), ᱵᱚᱫᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ (᱒᱐᱑᱘), ᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱭ ᱓ (᱒᱐᱒᱑) ᱟᱨ ᱟᱱᱮᱞ ᱢᱮᱞᱮ ᱯᱟᱱᱤ ᱛᱩᱞᱤ (᱒᱐᱒᱒) ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱨᱮᱢᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱠᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=I always find a way to bounce back & live life: Andrea Jeremiah |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/i-always-find-a-way-to-bounce-back-live-life-andrea-jeremiah/articleshow/72966971.cms |access-date=23 September 2021 |website=The Times of India |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928160706/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/i-always-find-a-way-to-bounce-back-live-life-andrea-jeremiah/articleshow/72966971.cms |url-status=live }}</ref> ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu.com">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2047642.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |first=Y. Sunitha |last=Chowdhary |title=Andrea tests new waters in Tollywood |date=25 May 2011 |access-date=29 May 2011 |archive-date=29 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529120054/http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2047642.ece |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱭᱱᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱥᱮᱯᱷ ᱟᱝᱞᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="sify.com">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/Glam-show-is-not-bad-Andrea-Jeremiah-imagegallery-tollywood-lfzmyveacjg.html?html=5 |title=Glam show is not bad: Andrea Jeremiah |website=[[Sify]] |access-date=22 September 2011 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811115937/http://www.sify.com/movies/Glam-show-is-not-bad-Andrea-Jeremiah-imagegallery-tollywood-lfzmyveacjg.html?html=5 |url-status=dead}}</ref> ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱵᱽ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱴᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱚᱝ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱵᱟᱢ (EVAM) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ, The Show Must Go On (TSMGO Productions) ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱨᱳᱢᱳᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu1">{{cite web |author=Swarupa Pillaai |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-her-own-terms/article464258.ece |title=On her own terms |work=The Hindu |date=10 June 2010 |access-date=6 October 2013 |archive-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106031616/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-her-own-terms/article464258.ece |url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ=== ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱨᱱᱟᱰ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱱᱫᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱤᱭᱳ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱰᱷᱤᱜᱚᱭᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱵᱚᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱫᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱫᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱷᱟᱪᱟᱭᱤᱠᱤ ᱢᱩᱴᱷᱩᱪᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱢᱥ ᱥᱤᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱰᱮᱨᱮᱞᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱨᱟᱱ, ᱥᱳᱵᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱵᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱞᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/mankatha-takes-best-opening-of-2011-news-tamil-ljbmvmccafa.html |title=Mankatha takes best opening of 2011 |website=[[Sify]] |access-date=9 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151009130200/http://www.sify.com/movies/mankatha-takes-best-opening-of-2011-news-tamil-ljbmvmccafa.html |archive-date=9 October 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/billa-mankatha-seven-thala-ajiths-films-left-mark-148133|title=Billa' to 'Mankatha': Seven of 'Thala' Ajith's films that left a mark|date=1 May 2021|work=[[The News Minute]]|access-date=8 July 2021|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709192825/https://www.thenewsminute.com/article/billa-mankatha-seven-thala-ajiths-films-left-mark-148133|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Andrea Jeremiah}} * {{IMDb name}} * {{Instagram|therealandreajeremiah}} oa730e2ap1cii5qs94v1s1uomdizdba ᱮᱞᱮᱱᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ 0 30028 200271 166826 2026-11-08T16:28:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200271 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱮᱞᱮᱱᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ | image = ElenaKazan.jpg | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | education = | birth_date = | birth_place = [[ᱢᱚᱥᱠᱳ]], [[ᱨᱩᱥ]] | website = | parents = | relatives = | years_active = 2010–2019 |}} '''ᱮᱞᱮᱱᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ-ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ, ᱡᱚᱱ ᱰᱮ, ᱯᱨᱟᱜᱽ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ-ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ, ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱨᱩᱭᱤᱱᱰ ᱦᱟᱨᱴ' ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://themoviean.com/elena-kazan-interview/w/ |title=Elena Kazan- I think People tend to build up actors into unreachable stars |publisher=The Moviean |access-date=2023-03-24 |archive-date=2024-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130175145/https://themoviean.com/elena-kazan-interview/w/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=International import Elena Kazan's a desi girl at heart |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/sep/120913-bollywood-elenas-a-desi-girl-at-heart.htm |publisher=[[Mid-Day]] |accessdate=18 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/aug/070812-Elena-Kazan-works-with-Saif-again.htm |title=Elena Kazan works with Saif again |website=mid-day.com |access-date=22 March 2018}}</ref><ref name="IndiaWest" /> ==ᱯᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱞᱮᱱᱟ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=ibnlive >{{cite web |title=Elena Kazan, Randeep Hooda share a crackling chemistry in 'John Day' |url=http://m.ibnlive.com/news/elena-kazan-randeep-hooda-share-a-crackling-chemistry-in-john-day/419730-8-66.html |publisher=[[CNN-IBN]] |date=5 September 2013 |accessdate=27 October 2013 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090657/http://m.ibnlive.com/news/elena-kazan-randeep-hooda-share-a-crackling-chemistry-in-john-day/419730-8-66.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱥ ᱢᱩᱞᱚᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳᱼᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱦᱮᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱠᱞᱟᱨᱠ' ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱮᱱᱡᱤᱛ ᱪᱮᱴᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱴᱩ ᱦᱤᱴᱞᱚᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱ ᱰᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱵᱟᱥᱩᱢ ᱦᱟᱵᱤᱵᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱠᱚᱦᱚᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱵᱤᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱜᱮ, ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱠ ᱡᱤᱯᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱼᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ, ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱨᱩᱭᱤᱱᱰ ᱦᱟᱨᱴ' ᱨᱮ ᱠᱚᱼᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱐== ᱠᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱟᱨᱥ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱳ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱨᱰ ᱮᱱᱴᱨᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bigg-boss-season-10/bigg-boss-10-wildcard-entries-former-roadies-contestant-sahil-anand-agent-vinod-actor-elena-kazan-and-model-jason-shah-4393025/ |title=Bigg Boss 10 wildcard entries: Former Roadies contestant Sahil Anand, Agent Vinod actor Elena Kazan and model Jason Shah |date=25 November 2016 |accessdate=25 November 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/i-got-training-for-bigg-boss-10-while-working-in-indian-films-wild-card-entrant-elena-kazan-4398082/ |title=I got training for Bigg Boss 10 while working in Indian films: Wild card entrant Elena Kazan |date=28 November 2016 |accessdate=28 November 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱦ, ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/5-things-you-should-know-about-bb-10s-wild-card-entry-elena-kazan-lifetv/1/819218.html |title=5 things you should know about BB 10's wild card entry Elena Kazan |accessdate=27 November 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-10-elena-kazan-eliminated-from-the-show/story-LKVvOo5bQrkdOzEZ584xML.html |title=Bigg Boss 10: Elena Kazan eliminated from the show |date=5 December 2016 |accessdate=7 December 2016}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name|5056001}} pv664csgd94sklecj9klhnj70ceog74 ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ 0 30035 200280 188381 2026-11-08T16:46:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200280 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ | image = Andrea Kevichusa in 2023.jpg | caption = ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ | birth_name = Carol Andrea Kevichüsa | birth_date = {{birth date and age|df=y|2001|02|18}} | birth_place = [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱰ]], India | education = Little Flower Higher Secondary School, Kohima | alma mater = | relatives = | occupation = {{Flatlist| * ᱢᱚᱰᱮᱞ * ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ }} | years_active = 2016–ᱱᱤᱛ |height = {{height|ft=5|in=9}} |haircolour = Black |eyecolour = Dark Brown | agency = {{Flatlist| *Anima Creative Management *One Management (New York)<ref>{{Cite web|url=https://onemanagement.com/New-York/Women/Development/ANDREA-KEVICHUSA/Portfolio|title=ANDREA KEVICHUSA &#124; New York &#124; Women &#124; ONE Management|website=onemanagement.com|access-date=2025-02-12|archive-date=2025-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212111250/https://onemanagement.com/New-York/Women/Development/ANDREA-KEVICHUSA/Portfolio|url-status=dead}}</ref> }} }} '''ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://animacreatives.com/website/modelgallery?id=280&model=150|title=Andrea Kevichüsa - Model|website=animacreatives.com|access-date=2025-02-12|archive-date=2023-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614151424/https://animacreatives.com/website/modelgallery?id=280&model=150|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.shethepeople.tv/shestars/who-is-andrea-kevichusa-anek/|title=Who Is Andrea Kevichusa? Actor To Make Her Bollywood Debut With 'Anek'|date=9 August 2018|website=[[SheThePeople]]|access-date=7 May 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱱᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2023/winners|date=28{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱟ ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱠᱚᱦᱤᱢᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.jagrantv.com/en-show/andrea-kevichusa-biography-all-set-to-star-in-anek-career-age-modeling-relationship-more-rc1030807 |title=Know all about Andrea Kevichusa actress to star in Anek alongside Ayushmann Khurrana; Modeling, career|date=6 May 2022|website=[[Jagrant TV]]|access-date=7 May 2022}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱱᱳᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱳ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱳ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://rootsandleisure.com/cheryl-kevichusa-weddingday/|author=Lungzeu|title=A Naga Bride Reminisces About Her Wedding Day - A Chat With Cheryl Kevichusa from Nagaland|date=24 October 2018|website=Roots and Leisure|access-date=7 May 2022}}</ref> ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱦᱤᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱤᱞ ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=DLHQCjHWtJI|title=ANDREA KEVICHUSA SPEAKS TO HORNBILL TV; ACTOR SHARES ABOUT BOLLYWOOD JOURNEY|website=[[YouTube]]|date=20 May 2022|access-date=21 May 2022}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱟᱣᱩᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://rootsandleisure.com/model-andrea-kevichusa-from-nagaland/|title=This 17-Year-Old Model from Nagaland Might be India's Next Supermodel – Meet Andrea Kevichusa|date=9 August 2018|website=Roots and Leisure|access-date=7 May 2022}}</ref> ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱭᱟᱥᱟᱪᱤ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱨᱤᱱᱟ ᱠᱟᱭᱤᱯᱷ ᱟᱜ ᱠᱚᱥᱢᱮᱴᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱠᱮᱭ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱮᱞᱞᱮ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱟ, ᱞᱩᱥᱤᱨᱮ,<ref>{{cite web |work=Lucire |last=Yan |first=Jack |url=https://lucire.com/insider/20230618/a-hot-cover-with-andrea-kevichusa/ |title=A hot cover with Andrea Kevichüsa |accessdate=2023-07-21 |date=2023-06-18 }}</ref> ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱯᱟᱨᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web|last=Hirani|first=Sandhya|url=https://anytvnews.com/entertainment/why-the-girl-who-slapped-in-the-trailer-of-anek-is-being-discussed-know-some-special-things/|title=Why the girl who slapped in the trailer of Anek is being discussed, know some special things|date=5 May 2022|website=Any TV News|access-date=7 May 2022}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="post">{{cite web|last=Hirani|first=Sandhya|url=https://www.nagalandpost.com/index.php/naga-model-andrea-kevichusa-marks-bwood-debut-with-action-thriller-anek/|title=Naga model Andrea Kevichusa marks B'wood debut with action thriller 'Anek'|date=7 May 2022|website=[[Nagaland Post]]|access-date=7 May 2022|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705154725/https://www.nagalandpost.com/index.php/naga-model-andrea-kevichusa-marks-bwood-debut-with-action-thriller-anek/|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://northeastlivetv.com/around-ne/nagaland/nagalands-andrea-kevichusa-to-debut-alongside-ayushmaan-khuranna-in-anek/|title=Nagaland's Andrea Kevichusa to debut alongside Ayushmaan Khuranna in Anek|date=6 May 2022|website=[[Northeast Live]]|access-date=7 May 2022|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506104351/https://northeastlivetv.com/around-ne/nagaland/nagalands-andrea-kevichusa-to-debut-alongside-ayushmaan-khuranna-in-anek/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/anek/cast/|title=Anek Cast List|date=5 May 2022|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=7 May 2022}}</ref> ᱠᱮᱵᱷᱤᱪᱩᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱚᱠᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Andrea Kevichüsa}} * {{IMDb name|13634117}} * {{Instagram|andreakevichusa}} * [http://animacreatives.com/website/modelgallery?id=280&model=150 Andrea Kevichüsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614151424/https://animacreatives.com/website/modelgallery?id=280&model=150 |date=2023-06-14 }} on Anima Creatives h7pkjrp7b5cz1z77rjfagoq3a5mkodw ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱠᱚᱞᱤ 0 30081 200326 191472 2026-11-08T17:42:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200326 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱠᱚᱞᱤ | honorific_suffix = | image = Prajakta koli in 2023.jpj.png | landscape = | alt = | caption = ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱠᱚᱞᱤ | native_name = | native_name_lang = mr | pronunciation = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1993|06|27|df=yes}} | birth_place = [[ᱛᱷᱟᱱᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = MostlySane | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = Mumbai University | occupation = {{hlist|[[ᱭᱩᱴᱵᱽᱵᱚᱨ]]|[[ᱵᱞᱚᱜᱟᱨ]]|[[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]|[[ᱚᱱᱚᱤᱭᱟᱹ]]}} | years_active = 2015–ᱱᱤᱛ | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | works = | style = | height = 1.65 m | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | otherparty = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = | children = | parents = ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱤ, ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱠᱚᱞᱤ | mother = ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱤ | father = ᱢᱟᱱᱚᱡᱽ ᱠᱚᱞᱤ | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = {{URL|mostlysane.in}} | module = {{Infobox YouTube personality | embed = yes | genre = [[ᱠᱚᱢᱤᱰᱤ]] | channels = [https://www.youtube.com/c/MostlySane MostlySane] | subscribers = 7.21 million (January 2025) }} | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_type = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱠᱚᱞᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱭᱩᱴᱩᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱢᱤᱥᱢᱮᱪᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jaleel |first=Bilal |date=6 February 2019 |title=Offline With an Internet Star: A Day in the Life of MostlySane |url=https://www.thequint.com/neon/day-in-the-life-of-youtuber-prajakta-koli-aka-mostlysane |access-date=25 November 2020 |website=[[The Quint]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱹ ᱡᱤᱹ ᱵᱟᱡᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Outlook-Comedienne">{{Cite web |first=Debangana |last=Ghosh |title=Meet the comedienne with the largest YouTube fan-base in India: The "MostlySane" Prajakta Koli |work=Outlook Business WoW |url=https://wow.outlookbusiness.com/prajakta-koli/ |access-date=25 November 2020 |language=en-US |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007030904/https://wow.outlookbusiness.com/prajakta-koli/ |url-status=dead }}</ref><ref name="IndiaToday-Queen-2018">{{Cite web |last=Matra |first=Adila |date=23 May 2018 |title=Queen of content Prajakta Koli takes us inside her life as a popular YouTuber |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/story/queen-of-content-prajakta-koli-takes-us-inside-her-life-as-a-popular-youtuber-1239456-2018-05-23 |access-date=25 November 2020 |website=[[India Today]] |language=en}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.news18.com/viral/meet-prajakta-koli-mostlysane-youtuber-profile-8483419.html |title=Meet Prajakta Koli, Whose Journey From YouTube to Bollywood is 'MostlyInsane' |date=2 August 2023 |work=[[News18]] |access-date=17 September 2023}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-08-04 |title=Prajakta Koli shares pics from Italian vacation with boyfriend Vrishank Khanal; fans call them 'cutest couple' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/prajakta-koli-holidays-in-italy-with-boyfriend-vrishank-khanal-shares-pics-101659615378820.html |access-date=2022-08-16 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Prajakta Koli gets engaged to boyfriend Vrishank Khanal |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/prajakta-koli-vrishank-khanal-announce-engagement-101694922982657.html |access-date=2023-09-17 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ=== ᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱵᱟᱨ ᱑᱐᱔ ᱮᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱴᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ===ᱭᱩᱴᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ=== ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱢᱳᱥᱴᱞᱤᱥᱟᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱭᱩᱴᱩᱵᱽ ᱯᱷᱟᱱᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.afaqs.com/news/digital/54782_uber-eats-vivo-5-star-do-tamasha-at-youtube-fanfest-2019 |title=Uber Eats, Vivo, 5 Star do tamasha at YouTube FanFest 2019 |website=afaqs! |date=7 April 2019 |access-date=6 November 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |date=2023-09-28 |title=Creators lit up YouTube Fanfest 2023 - Social Media Dissect % |url=https://www.socialmediadissect.com/creators-dissect/youtube-fanfest-2023-was-a-smashing-hit/ |access-date=2023-11-20 |website=Social Media Dissect |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sim |first=Sherlyn |date=2022-10-12 |title=YouTube Fanfest to make physical return to Singapore; K-pop group Billlie to take the stage |url=https://youthopia.sg/read/youtube-fanfest-to-make-physical-return-to-singapore-k-pop-group-billlie-to-take-the-stage/ |access-date=2023-11-20 |website=youthopia.sg |language=en-US |archive-date=2023-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120072622/https://youthopia.sg/read/youtube-fanfest-to-make-physical-return-to-singapore-k-pop-group-billlie-to-take-the-stage/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱩᱵᱽ ᱳᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱳ ᱯᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱤᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Samosa |first=Social |date=17 January 2020 |title=YouTube announces fitness-themed Original show in Indian market |url=https://www.socialsamosa.com/2020/01/youtube-fitness-themed-original-show-indian-market-pretty-fit/ |access-date=20 January 2020 |website=Social Samosa |language=en-US}}</ref> ===ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱚᱠᱴᱭᱩᱡᱽᱰᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ=== ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱭᱩᱴᱩᱵᱽ ᱥᱤᱤᱳ ᱥᱩᱥᱟᱱ ᱳᱡᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱠᱚᱞᱤ ᱭᱟᱜ "ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱠ ᱴᱭᱩᱡᱽᱰᱮ" ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱭᱩᱴᱩᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱚᱨᱵᱷᱤᱣ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱢ ᱥᱮᱱᱰᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱤᱯᱷᱟᱨ ᱮᱱᱤᱥᱴᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱤᱱᱴᱚᱨᱵᱷᱤᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Why is Sadhguru Riding 30,000 km on a Motorcycle? {{!}} Prajakta Koli with Sadhguru |url=https://isha.sadhguru.org/in/en/wisdom/video/why-sadhguru-riding-30000-km-on-motorcycle |access-date=2023-06-17 |website=isha.sadhguru.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Piyush |date=2023-03-31 |title=From Mrunal Panchal meeting Selena Gomez to Prajakta Koli interviewing Jennifer Aniston and Adam Sandler, this weekly roundup is filled with fun updates - Social Ketchup |url=https://www.socialketchup.in/weekly-roundup-march-31/ |access-date=2023-06-17 |language=en-US}}</ref> ===ᱮᱠᱴᱤᱝ=== ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱭᱟᱞᱤ ᱯᱩᱞᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱢᱤᱥᱢᱮᱪᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱜᱡᱩᱜ ᱡᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱢᱮᱪᱰ (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱟᱨᱥ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱴᱮᱞᱤᱯᱞᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱫᱤ ᱱᱟᱦᱤ ᱦᱳ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱵᱟᱞᱟᱱ, ᱨᱟᱢ ᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱳᱥ, ᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱥᱤᱥᱛᱷ, ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱵᱤ, ᱥᱟᱦᱟᱱᱟ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ ᱯᱩᱨᱤ, ᱫᱤᱯᱟᱱᱤᱛᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠ ᱟᱨᱳᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱳᱰᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱥᱳ ᱟᱱᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 December 2022 |title=Surveen Chawla and Prajakta Koli team up for horror series Unseen |work=[[The Tribune India]] |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/surveen-chawla-and-prajakta-koli-team-up-for-horror-series-unseen-465492 |access-date=19 May 2023}}</ref><ref name=":2">{{cite web |title=Responsibility Has Become A Huge Focus For YouTube: Susan Wojcicki |url=http://www.forbesindia.com/article/special/responsibility-has-become-a-huge-focus-for-youtube-susan-wojcicki/53085/1 |access-date=27 February 2020 |website=[[Forbes India]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=5 October 2019 |title=Kareena Kapoor Khan digs ground; video goes viral |url=https://www.mid-day.com/articles/kareena-kapoor-khan-digs-ground-video-goes-viral/21848178 |access-date=27 February 2020 |website=[[Mid-Day]] |language=en |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227072324/https://www.mid-day.com/articles/kareena-kapoor-khan-digs-ground-video-goes-viral/21848178 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=ScoopWhoop |date=30 January 2018 |title=Meet Prajakta Koli, The Funny Girl From Mumbai The Internet Is Falling In Love With |language=En |work=[[ScoopWhoop]] |url=https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/ |access-date=28 March 2018 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090939/https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/ |url-status=dead }}</ref> ===ᱚᱰᱤᱵᱚᱞ ᱯᱳᱰᱠᱟᱥᱴ=== ᱠᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱙-ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱵᱚᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱫᱮᱥᱤ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱜᱳᱣᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱩᱠ ᱨᱮᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱰᱤᱵᱚᱞ ᱳᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱳᱰᱠᱟᱥᱴ, ᱢᱟᱨᱵᱷᱮᱞ ᱭᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱞᱮᱱᱰᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱟᱠᱛᱟ ᱢᱟᱨᱵᱷᱮᱞ ᱪᱟᱨᱟᱠᱴᱟᱨ ᱮᱥ ᱵᱟᱨᱴᱚᱱ ᱮ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-02-19 |title=Jaideep Ahlawat and Prajakta Koli speak about Hawkeye and Ash's relationship in Marvel's Wastelanders |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/jaideep-ahlawat-prajakta-koli-on-hawkeye-ash-s-relationship-in-wastelanders-101676732536984.html |access-date=2023-05-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ===ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴᱥ=== ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱷᱟᱴᱥᱮᱯ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱚᱞ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱯᱟᱨᱠᱳᱞᱤᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ "ᱴᱩ ᱜᱩᱰ ᱴᱩ ᱵᱤ ᱴᱨᱩ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ===ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ=== ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱵᱥ ᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱓᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱣᱴᱞᱩᱠ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱭᱟᱜ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱣᱚᱨᱛᱷ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱮᱱᱚᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱭᱟᱜ ᱓᱕ ᱟᱱᱰᱟᱨ ᱓᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱥᱢᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱭᱟᱜ ᱭᱩᱴᱩᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱭᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱥᱤᱯ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ "ᱠᱩᱞ ᱞᱤᱥᱴ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱹ ᱰᱟᱵᱞᱩᱹ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱭᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱵᱤᱱᱫ ᱠᱮᱡᱽᱨᱤᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱨᱚᱱ ᱢᱮᱠᱠᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱴᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰ" ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱥᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱭᱤᱭᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Official website|http://mostlysane.in/}} * {{IMDb name}} bhajd8q6eg7tgrwyzvbl295w2yer7lj ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ 0 30172 200165 190100 2026-11-08T13:42:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200165 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ | image = | birth_date = {{birth date and age|1945|07|20|df=y}} | birth_place = ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ, ᱥᱮᱢᱟᱨᱤᱭᱟ, [[ᱨᱮᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | residence = ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴ ᱥᱮᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱣᱟ | death_date = | office = ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ |constituency= [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | term_start = ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ | predecessor = [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱵᱽᱨᱚᱛ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱮᱫᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱥᱤ.]] | office3 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency3 = [[ᱥᱤᱨᱢᱚᱣᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱨᱢᱚᱣᱨ]] | predecessor3 = ᱨᱟᱢᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ | successor3 = ᱨᱟᱢᱞᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ | term_start3 = [[᱑᱙᱙᱘ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱘]] | term_end3 = [[᱒᱐᱐᱓ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱓]] | predecessor4 = ᱥᱤᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ | successor4 = ᱨᱟᱢᱞᱚᱠᱷᱚᱱ | term_start4 = [[᱑᱙᱘᱐ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱘᱐]] | term_end4 = [[᱑᱙᱙᱐ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱙᱐]] | term_start5 = [[᱑᱙᱗᱒ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱗᱒]] | term_end5 = [[᱑᱙᱗᱗ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱑᱙᱗᱗]] | predecessor5 = ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ | successor5 = ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | citizenship = | education = ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ | alma_mater = ᱮ.ᱯᱤ.ᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱨᱤᱣᱟ | profession = ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | footnotes = | party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | spouse = | children = ᱒ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | father = ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ | website = http://rajmanipatel.in | date = ᱑᱗ ᱡᱩᱱ| | year = ᱒᱐᱑᱘| | source = {{cite web|url=http://mpvidhansabha.nic.in/RS_rajmani%20patel.pdf|title=Affidavit:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ |publisher=ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ}} }} '''ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=MP: Congress sends Rajmani Patel to RS after backing from Hardik Patel |url=https://www.jagran.com/politics/national-rajmani-patel-sent-to-rajya-sabha-by-congress-under-pressure-of-hardik-patel-in-mp-17673164.html |accessdate=17 June 2018 |agency=Jagran News |publisher=jagran.com |date=16 March 2018|location=Bhopal |language=Hindi}}</ref><ref>{{cite news |title=RS Poll: Rajmani Patel is INC Nominee |url=https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/rewa-rajya-sabha-elections-former-minister-rajmani-patel-will-be-congress-candidate-1299558.html |accessdate=17 June 2018 |agency=ETV MP/CG |publisher=hindi.news18.com |date=12 March 2018 |location=Bhopal |language=Hindi |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115758/https://hindi.news18.com/news/madhya-pradesh/rewa-rajya-sabha-elections-former-minister-rajmani-patel-will-be-congress-candidate-1299558.html |archive-date=17 June 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Mrigendra |title=Grand Welcome of INC Rajya Sabha MP, Excitement in workers over nomination after 30 years |url=https://www.patrika.com/rewa-news/rajya-sabha-member-celebrate-congress-workar-with-rajmani-patel-1-2546602/ |accessdate=17 June 2018 |agency=Patrika News |publisher=patrika.com |date=25 March 2018 |location=Bhopal |language=Hindi}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Suchananda |title=Congress sends undisputed yet surprise OBC face from MP to Rajya Sabha |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/congress-sends-undisputed-yet-surprise-obc-face-from-mp-to-rajya-sabha/articleshow/63273233.cms |agency=Times News Network |publisher=timesofindia.indiatimes.com |date=12 March 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Rajmani Patel fills nomination for RS |url=http://www.deshbandhu.co.in/news/rajmani-patel-filled-nomination-for-rajya-sabha-84347-1 |agency=Deshbandu News |publisher=deshbandhu.co.in |date=12 March 2018 |location=Bhopal |language=Hindi}}</ref><ref>{{cite news |title=RS Polls 2018: Candidates from states who were elected unopposed |url=https://hindi.thequint.com/news/india/rajya-sabha-polls-2018-candidates-from-states-who-elected-unopposed |accessdate=17 June 2018 |agency=Quint Hindi |publisher=hindi.thequint.com |date=17 March 2018 |language=Hindi |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617115752/https://hindi.thequint.com/news/india/rajya-sabha-polls-2018-candidates-from-states-who-elected-unopposed |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ (ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱰᱵᱷᱚᱠᱮᱴᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱭᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Biography |url=http://www.mpvidhansabha.nic.in/textfiles/69.pdf |website=mpvidhansabha.nic.in |publisher=MP Legislative Assembly}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱭᱩᱰᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ== ᱑᱙᱗᱘-᱗᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱢᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱐, ᱑᱙᱘᱕ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/sirmour.html | title=Sirmour(Madhya Pradesh) Election Result 2018 Updates: Candidate List, Winner & Runner-up MLA List }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://twitter.com/rajmanipatelinc ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ] *ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ [https://www.facebook.com/rajmanipatelrewainc/ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱨᱮ] {{DEFAULTSORT:ᱯᱟᱴᱮᱞ, ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱱᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 16rmt09zoth7rh3c1o07snu6uel5ms6 ᱭᱩᱠᱛᱟ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ 0 30181 200265 166587 2026-11-08T16:20:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200265 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name= ᱭᱩᱠᱛᱟ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ | birth_name = Yukta Inderlal Mookhey | image = File:Yukta Mookhey at the launch of Marc Cain store (cropped).jpg | caption = ᱭᱩᱠᱛᱟ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ | birth_place = [[ᱵᱮᱝᱞᱤᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | eye_colour=Brown | hair_colour=Black | alias= | birth_date= {{Birth date|df=yes|1977|10|07}}<ref name="IndiaToday"/><ref>{{cite news |title=Yukta Mookhey: Do you know the Miss World 1999 has a degree in Zoology? |url=https://www.mid-day.com/photos/yukta-mookhey-do-you-know-the-miss-world-1999-has-a-degree-in-zoology/63764 |access-date=4 November 2019 |work=mid-day |date=7 October 2019 |language=en |archive-date=7 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007143733/https://www.mid-day.com/photos/yukta-mookhey-do-you-know-the-miss-world-1999-has-a-degree-in-zoology/63764 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=इस मिस वर्ल्ड से आए दिन मारपीट करता था पति, तंग आकर लिया था तलाक |url=https://www.bhaskar.com/news/ENT-REGC-TML-actress-yukta-mookhey-life-and-controversial-facts-5714017-PHO.html |access-date=4 November 2019 |work=Dainik Bhaskar |date=7 October 2017 |language=hi |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103170343/https://www.bhaskar.com/news/ENT-REGC-TML-actress-yukta-mookhey-life-and-controversial-facts-5714017-PHO.html |url-status=live }}</ref> or <br/>{{Birth date|df=yes|1979|10|07}}<ref>{{cite news |title=पति ने पीट-पीटकर इस पूर्व मिस वर्ल्ड का कर दिया था बुरा हाल, तलाक के बाद ऐसे कर रहीं गुजारा |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/yukta-mukhi-birthday-special-life-story |access-date=4 November 2019 |work=Amar Ujala |date=7 October 2018 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103170343/https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/yukta-mukhi-birthday-special-life-story |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=New Straits Times - Google News Archive Search |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19991206&id=a_1OAAAAIBAJ&pg=4767,4115213&hl=en) |access-date=4 November 2019 |work=news.google.com |archive-date=27 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527151826/https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19991206&id=a_1OAAAAIBAJ&pg=4767,4115213&hl=en) |url-status=live }}</ref> <br/> ({{age|1977|10|07}} or {{age|1979|10|07}}) | occupation= {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱚᱰᱮᱞ}} | alma_mater = | years active = 1999–2019 | spouse = {{marriage|ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱛᱩᱞᱤ|2008|2014|reason=divorce}} | children = 1 |height=5 feet 11 inches }} '''ᱭᱩᱠᱛᱟ ᱤᱱᱫᱟᱨᱞᱟᱞ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱨᱳᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱠᱨᱩᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱩᱢᱤᱝ ᱥᱟᱞᱩᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱤᱱᱫᱟᱨᱞᱟᱞ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱟᱡᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱯᱴᱮᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱩᱭᱴᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱢᱤᱥ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Not films, birthday girl Yukta Mookhey hit the headlines for this! |url=http://mdaily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-not-films-birthday-girl-yukta-mookhey-hit-the-headlines-for-this-5134819-PHO.html |date=26 October 2015 |publisher=Daily Bhaskar |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030152015/https://mdaily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-not-films-birthday-girl-yukta-mookhey-hit-the-headlines-for-this-5134819-PHO.html |archive-date=30 October 2020 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱪᱟᱭᱵᱷᱤ/ᱮᱭᱰᱥ, ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱞᱮᱥᱮᱢᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤᱜᱭᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱤᱯᱷᱤᱴᱟᱭᱟ, ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ"᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱳᱴᱤᱵᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱤᱝ ᱮ ᱮᱢᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱩᱞᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱱᱩᱰᱡᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱪᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱠᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱼᱟᱭᱤᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ხᱚᱛ ᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱨ ᱞᱳᱣ-ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ - "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱴᱮᱱᱴ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱟᱱᱟᱭᱤᱧᱟ"᱾ ==ᱯᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱠᱷ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱢᱳᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱭᱩᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱛᱩᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱣᱟᱞ ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱨᱤᱥᱢᱟ ᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=http://photogallery.indiatimes.com/parties/mumbai/Karishmas-1st-anniv-/articleshow/3509158.cms | title=Karishma Randhawa's 1st anniversary bash | publisher=[[Times of India]] | date=21 September 2008 | accessdate=7 December 2012 | author=Bandekar, Prathamesh | archive-date=22 October 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121022025425/http://photogallery.indiatimes.com/parties/mumbai/Karishmas-1st-anniv-/articleshow/3509158.cms | url-status=live }}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱩᱠᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱭᱟᱛᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱟᱱ ᱔᱙᱘ᱮ (ᱠᱨᱩᱣᱟᱞᱴᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱮᱥᱢᱮᱱᱴ) ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱟᱱ ᱓᱗᱗ (ᱵᱮᱼᱠᱩᱫᱽᱨᱟᱛ ᱥᱮᱠᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱟᱜᱽ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Yukta and Tuli part ways, High Court accepts consent terms for divorce |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/394765/yukta-tuli-part-ways-hc.html |date=26 March 2014 |work=Deccan Herald |language=en |access-date=20 April 2020 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415125842/https://www.deccanherald.com/amp/content/394765/yukta-tuli-part-ways-hc.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Yukta Mookhey and Tuli get divorce |url=http://www.patrika.com/article/yukta-mookhey-and-tuli-get-divorce/47169 |access-date=26 June 2014 |work=Patrika Group |language=hi |archive-date=6 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806231628/http://www.patrika.com/article/yukta-mookhey-and-tuli-get-divorce/47169 |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} *{{IMDb name|id=0600567|name=Yukta Mookhey}} kf22ex0h19pm9ckuw7vhzngjoh4ff5i ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱪᱮᱢᱵᱩᱨᱠᱟᱨ 0 30225 200411 172983 2026-11-08T19:11:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200411 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | other_names = ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱪᱮᱢᱵᱩᱨᱠᱟᱨ | birth_date = {{Birth date and age|1976|7|14}} | birth_place = India | occupation = {{hlist|ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}} | years_active = 1980-ᱱᱤᱛ | known_for = | children = 2 }} '''ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱪᱮᱢᱵᱩᱨᱠᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱤᱢᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱠᱟᱨᱞᱮᱴ ᱡᱳᱦᱟᱱᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱞᱮᱠ ᱣᱤᱰᱳ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱚ ᱰᱟᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱮᱠᱴᱤᱝ (NAAVA) ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱭᱛᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱳᱪ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Discover the voice within |url=https://neshmaaacademy.com/about/ |access-date=January 31, 2025 |website=Neshma Academy of Acting and Voice Acting (NAAVA) }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=WORKSHOP BY MS NESHMA CHEMBURKAR |url=https://stjohnsschools.org/photo-gallery-detail.php?id=516 |access-date=January 31, 2025 |website=St. John's School, Greater Noida West}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Session on "Art of Voice Over" was conducted by Neshma Chemburkar |url=https://dgmc.org.in/events/a-session-on-art-of-voice-over-was-conducted-by-neshma-chemburkar/ |access-date=January 31, 2025 |website=Deviprasad Goenka Management College of Media Studies (DGMC) |archive-date=February 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250215113335/https://dgmc.org.in/events/a-session-on-art-of-voice-over-was-conducted-by-neshma-chemburkar/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱨᱤ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ, ᱥᱩᱞᱵᱷᱟ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱞᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱭᱵᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱳᱱᱦᱟᱨ ᱵᱟᱪᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱢᱚᱭᱩᱨ ᱵᱭᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|11069755}} kupxg1c7amyc36h3r095v83l9k37xej ᱨᱩᱪᱤᱠᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ 0 30257 200192 167024 2026-11-08T14:18:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200192 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱩᱪᱤᱠᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱵᱨᱚᱫᱚᱨᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱟᱨᱟ ᱫᱤᱞᱫᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱯ ᱥᱮᱠᱷ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱥᱟᱣᱩᱫᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱩᱢᱟᱨ ᱕᱕ ᱠᱤ ᱫᱤᱞ ᱵᱟᱪᱯᱟᱱ ᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://boxofficeindia.com/cast_crew.php?movieid=3965 |title=UMAR 55 KI DIL BACHPAN KA |accessdate=28 November 2019 |website=Box Office India }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cinestaan.com/movies/umar-55-ki-dil-bachpan-ka-7276/cast-crew |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128045931/https://www.cinestaan.com/movies/umar-55-ki-dil-bachpan-ka-7276/cast-crew |url-status=dead |archive-date=28 November 2019 |title=UMAR 55 KI DIL BACHPAN KA CAST & CREW |access-date=28 November 2019 |website=Cinestaan }}</ref> ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱚᱸᱰᱮ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟ᱾<ref name=a/><ref>{{cite web |url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ENT-GOS-yaara-dildara-fame-actress-ruchikaa-pandey-turn-fashion-designer-gujarati-news-5612952-PHO.html |title=બે ફિલ્મ્સ કરી ગાયબ થઇ'તી અક્ષયની Actress, જાણો શું કરે છે અત્યારે |date=2 June 2017 |accessdate=28 November 2019 |website=Divya Bhaskar |language=gu }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱮᱤᱰᱤ ᱓,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱟᱭᱟᱤᱮᱢᱼᱥᱣᱟᱯ ᱯᱷᱨᱳᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾<ref name=b>{{cite web |url=https://gulfnews.com/uae/identity-theft-former-bollywood-actress-left-penniless-after-cyber-criminal-empties-her-bank-account-in-dubai-1.1554482023738 |date=7 April 2019 |title=Identity theft: Former Bollywood actress left penniless after cyber criminal empties her bank account in Dubai |accessdate=28 November 2019 |website=Gulf News }}</ref><ref>{{cite web |url=https://gulfnews.com/uae/identity-theft-victims-in-uae-road-to-justice-is-fraught-with-challenges-1.1554483065063 |date=9 April 2019 |title=Identity theft victims in UAE: Road to justice is fraught with challenges |accessdate=28 November 2019 |website=Gulf News }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|0659222}} qsv2alamd9fce8larjeq5odacw42mc8 ᱵᱟᱭᱫᱮᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱤ 0 30269 200455 187663 2026-11-08T20:18:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200455 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱟᱭᱫᱮᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2018-02-01|title=Vaidehi Parashurami birthday story|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/BOL-MB-IFTM-marathi-actress-vaidehi-parshurami-birthday-story-5803712-PHO.html/|access-date=2021-01-09|website=Divya Marathi|language=mr}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱮ ᱭᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱫ ᱞᱟᱵᱤ ᱡᱤᱵᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Vaidehi Parshurami movies, filmography, biography and songs - Cinestaan.com|url=https://www.cinestaan.com/people/vaidehi-parshurami-107542|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113101010/https://www.cinestaan.com/people/vaidehi-parshurami-107542|url-status=dead|archive-date=13 January 2021|access-date=2021-01-09|website=Cinestaan}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱟᱭᱫᱮᱦᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟᱨ ᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱟᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱞᱟᱞ ᱯᱳᱫᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Did you know that Vaidehi Parashurami is a lawyer? - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/did-you-know/did-you-know-that-vaidehi-parashurami-is-a-lawyer/articleshow/68043189.cms|access-date=2021-04-14|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱢᱱᱟᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱩᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱤ. ᱮ. ᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞ. ᱮᱞ. ᱵᱤ. ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱴᱨᱮᱸᱰ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-02-01|title=Happy Birthday, Vaidehi Parshurami: Lesser known facts about the actress|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/happy-birthday-vaidehi-parshurami-lesser-known-facts-about-the-actress/photostory/80632121.cms|access-date=2021-02-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱟᱫᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱫ ᱞᱟᱵᱤ ᱡᱤᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱳᱠᱟᱱᱟᱥᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱣᱟᱡᱤᱨ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱟᱯᱟᱴ ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱟᱣᱟᱱᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱩᱱᱫᱟᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱯᱷᱭᱩ: ᱯᱷᱨᱮᱸᱰᱥᱤᱯ ᱟᱱᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Vaidehi Parshurami Marathi Actress Biography Photos Pics Images Wiki Marriage Husband Age|url=https://megamarathi.com/marathi-actress/vaidehi-parshurami-marathi-actress-biography/|access-date=2021-01-09|website=MegaMarathi.Com|language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱨᱩᱛᱤ ᱫᱟᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢᱵᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-10-25|title=I thought Subodh dada was snobbish: Vaidehi|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/i-thought-subodh-dada-was-snobbish-vaidehi/story-h3UQI5A7NaoZ0imbMfBYhO.html|access-date=2021-02-03|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱵᱳᱫᱷ ᱵᱷᱟᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱱᱤ... ᱰᱟ. ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱜᱷᱟᱱᱮᱠᱟᱨ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱ ᱜᱷᱟᱱᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱳᱢᱵᱤᱵᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟ ᱡᱳᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=आता झोंबिवलीमध्ये होणार अनलॉक! काय आहे अमेय वाघच्या पोस्टमागचा अर्थ? amey wagh shared his upcoming movie poster name zombiwali starring lalit prabhakar and vaidehi parashurami mhjb {{!}} News - News18 Lokmat, Today's Latest Marathi News|url=https://lokmat.news18.com/entertainment/amey-wagh-shared-his-upcoming-movie-poster-name-zombiwali-starring-lalit-prabhakar-and-vaidehi-parashurami-mhjb-468193.html|access-date=2021-02-03|website=News18 Lokmat|archive-date=2021-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207101836/https://lokmat.news18.com/entertainment/amey-wagh-shared-his-upcoming-movie-poster-name-zombiwali-starring-lalit-prabhakar-and-vaidehi-parashurami-mhjb-468193.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://m.imdb.com/name/nm7665715/ Vaidehi Parashurami] on [[IMDb]] do3y1dnpx1yqrkhtj8q06zuo2tvldin ᱱᱮᱦᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ 0 30288 200412 169778 2026-11-08T19:11:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200412 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱮᱦᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ | image = Neha-pawar.jpg | caption = ᱱᱮᱦᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1991|3|2}} | birth_place = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | years_active = | spouse = | parents = | relatives = | website = {{url|http://www.imnehapawar.com}} }} '''ᱱᱮᱦᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱱᱛᱷᱮ ᱣᱟᱞᱤ ᱜᱟᱞᱤ (᱒᱐᱑᱔) ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱰᱟ ᱞᱩᱛᱷᱯᱷ ᱛᱷᱚᱰᱟ ᱤᱥᱠ (᱒᱐᱑᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="bhaskar.com">{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/PUN-AMR-OMC-MAT-latest-amritsar-news-042003-2825853-NOR.html|title=पंजाबी फिल्म इंडस्ट्री का ग्राफ दिन-ब-दिन बढ़ रहा : नेहा पवार|date=17 June 2017|website=bhaskar.com|accessdate=3 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/thoda-lutf-thoda-ishq-trailer-launched/|title='Thoda Lutf Thoda Ishq' trailer launched|date=24 June 2015|website=indianexpress.com|accessdate=3 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/entertainment/bollywood-thoda-lutf-thoda-ishq-trailer-launched-12515454.html|title=फिल्‍म 'थोड़ा लुत्‍फ, थोड़ा इश्‍क' का ट्रेलर हुआ लॉन्‍च|website=jagran.com|accessdate=3 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aajtak.intoday.in/story/akhilesh-yadav-to-release-trailer-of-thoda-lutf-thoda-ishq-in-saifai-mahotsav-1-794019.html|title=अखिलेश यादव लॉन्च करेंगे 'थोड़ा लुत्फ थोड़ा इश्क' का ट्रेलर|website=intoday.in|accessdate=3 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/uttar-pradesh/etawah-11608955.html|title=लव-कॉमेडी की कॉकटेल है थोड़ा लुत्फ थोड़ा इश्क|website=jagran.com|accessdate=3 October 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱫᱟᱨ-ᱮ-ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.tribuneindia.com/news/bathinda/kirdar-e-sardar-star-cast-promotes-film/470892.html | title=Kirdar-E-Sardar star cast promotes film | date=22 September 2017 | newspaper=The Tribune | location=India | accessdate=5 November 2018 | archive-date=6 November 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181106092932/https://www.tribuneindia.com/news/bathinda/kirdar-e-sardar-star-cast-promotes-film/470892.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/a-story-woven-around-khalsa-social-evils/470459.html | title=A story woven around Khalsa, social evils | date=21 September 2017 | newspaper=The Tribune | location=India | accessdate=5 November 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170926100217/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/a-story-woven-around-khalsa-social-evils/470459.html | archive-date=26 September 2017 | url-status=dead }}</ref><ref name="bhaskar.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥ ᱨᱮ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Neha Pawar}} * {{IMDb name}} saq5i0bn3l4ivyozdbiz97li0oy22zn ᱨᱟᱫᱷᱟ (ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ) 0 30322 200179 167388 2026-11-08T14:04:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200179 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱫᱚᱭᱟ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱨᱟᱫᱷᱟ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ,<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Wish-Radha-Nair-on-her-birthday/articleshow/20405158.cms |title=Wish Radha Nair on her birthday |website=[[The Times of India]] |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202102434/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-03/news-interviews/39713742_1_karthika-nair-actress-sivaji-ganesan |archive-date=2 December 2013 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |title=Collections |url=https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ |year=1991 |publisher=Update Video Publication |page=394}}</ref> ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ "ᱮ.ᱟᱨ.ᱮᱥ. ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱡᱳᱰᱤ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱳᱣᱟᱱ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱗ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱘ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱰᱟᱱᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱟᱨᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱩᱫᱚᱭᱟ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱟ ᱠᱩᱱᱡᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ, ᱢᱚᱞᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ᱾<ref>{{cite web |title=Ambika: Profile |url=http://www.kerala9.com/profile/ambika |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070959/http://www.kerala9.com/profile/ambika |archive-date=4 March 2016 |access-date=16 November 2014 |work=Kerala9}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ (ᱩᱫᱚᱭᱟ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱟᱥᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱤᱜᱽᱱᱮᱥ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱢᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱭᱭᱟᱛᱤᱝᱠᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Kerala Assembly Election 2021: Full list of BJP candidates |url=https://www.financialexpress.com/india-news/kerala-assembly-election-2021-full-list-of-bjp-candidates/2212793/ |access-date=23 January 2022 |website=The Financial Express |date=30 March 2021 |language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ=== ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱞᱟᱭᱜᱟᱞ ᱳᱭᱵᱟᱛᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴᱮᱱᱴ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |date=15 June 2018 |title=Radha and Karthik made their debut in the same film |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/radha-and-karthik-made-their-debut-in-the-same-film/articleshow/64538444.cms |access-date=5 September 2023 |issn=0971-8257}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱᱚᱣᱮ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱞᱟᱧᱡᱳᱰᱤᱜᱟᱞ, ᱯᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱩ ᱵᱷᱤᱴᱩ ᱨᱳᱡᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱢᱮᱭ ᱵᱷᱟ ᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱠ ᱴᱤᱠ ᱴᱤᱠ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱩᱝᱜᱟᱫᱮᱭ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱛᱷᱩᱝᱜᱟᱫᱮᱭ (᱑᱙᱘᱓), ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱭᱫᱷᱤᱭᱤᱱ ᱰᱟᱭᱨᱤ (᱑᱙᱘᱕), ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱞᱭᱟᱬᱟᱨᱟᱢᱟᱱ (᱑᱙᱘᱕) ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱤᱥᱩ (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱩᱛᱷᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|id=0705549|name=Radha}} hofhapn8ln1ueiwrfy4y30lde21302o ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱨᱟᱫᱷᱟ 0 30323 200483 167394 2026-11-08T21:03:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟ | image = B.V.Radha-actress-pic.jpg | image_size = | caption = | birth_name = ᱨᱟᱡᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ | birth_date = 15 August 1948 | birth_place = [[ᱵᱮᱝᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱢᱟᱩᱞᱭᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{Death-date and age|10 September 2017|August 1948}}<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/veteran-actress-bv-radha-passes-away-on-sunday/articleshow/60448585.cms |title=Veteran actress BV Radha passes away on Sunday |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=30 September 2017 |archive-date=13 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913015321/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/veteran-actress-bv-radha-passes-away-on-sunday/articleshow/60448585.cms |url-status=live}}</ref> | death_place = Bangalore, [[Karnataka]], India | occupation = Actress, film producer | spouse = {{marriage|K. S. L. Swamy|1973|2015|end=died}} }} '''ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱨᱟᱫᱷᱟ''' (᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱔᱘ – ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗), ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ '''ᱵᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱚᱵᱚᱠᱳᱴᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱩᱞᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ। ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ। ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱩᱯ, ᱱᱟᱴᱟᱵᱷᱨᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱜᱤᱱᱮᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱤᱴᱷᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱥᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟ ᱨᱟᱛᱱᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱚᱵᱚᱠᱳᱴᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱟᱡᱟᱢᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Award for B.V. Radha |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/award-for-bv-radha/article677875.ece |newspaper=The Hindu |date=6 January 2010 |access-date=4 December 2014 |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012011730/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Award-for-B.V.-Radha/article15956320.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ, ᱮᱱ. ᱴᱤ. ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ, ᱡᱮᱢᱤᱱᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱤᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱜᱩᱨ== ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱟᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/veteran-actor-bv-radha-passes-away-in-bengaluru-4837205/ |title=Veteran actor BV Radha passes away in Bengaluru |work=The Indian Express |date=10 September 2017 |access-date=27 July 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|3297448|B. V. Radha}} im1745u32trjqh5qqqlev2fnxx7vuci ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ 0 30360 200067 167558 2026-11-08T12:01:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200067 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ''' ᱥᱮ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=Gorgeous Suman Ranganath Reveals her Remuneration for #Kavaludaari on #Scrapbook with RJ Nethra | website=[[YouTube]] | date=15 April 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=N2-t4Rfh0Hk&t=40s |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/N2-t4Rfh0Hk |archive-date=13 December 2021 |url-status=live |access-date=30 September 2020}}{{cbignore}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱢᱟᱠᱩᱨᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Best of Bollywood, South Cinema, Celebrity Photos & Videos {{!}} MSN India |url=http://www.msn.com/en-in/entertainment?cp-documentid=1707481 |access-date=30 September 2020 |publisher=MSN |archive-date=26 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926025556/http://www.msn.com/en-in/entertainment?cp-documentid=1707481 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱴᱤ ᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱪᱤᱱᱟᱯᱯᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/suman-ranganathan-ties-the-knot-with-businessman-sajan/articleshow/69664114.cms |title=Suman ties the knot with businessman Sajan |date=6 June 2019 |website=The Times of India}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱞᱟ ᱦᱚᱢᱵᱟᱞᱮ (᱑᱙᱘᱙), ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱨᱩᱥᱱᱟ (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱥᱤᱥᱩᱱᱟᱞᱟ ᱥᱟᱨᱤᱯᱷᱟ (᱑᱙᱙᱐) ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱢᱩᱨᱟ ᱦᱟᱢᱢᱮᱨᱟ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱫᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/movies/pudhu-pattu-18242 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805023200/https://www.cinestaan.com/movies/pudhu-pattu-18242 |url-status=dead |archive-date=5 August 2020 |title=Pudhu Pattu (1990) - Review, Star Cast, News, Photos}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢ ᱯᱩᱞᱞᱤ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱟ ᱠᱟᱟᱵᱷᱟᱞ (᱑᱙᱙᱑), ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱩᱠᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱙᱑), ᱩᱱᱱᱟᱭ ᱵᱟᱟᱡᱷᱛᱷᱤ ᱯᱟᱟᱰᱩᱜᱤᱨᱮᱱ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱴᱴᱤ ᱢᱤᱨᱟᱥᱩ (᱑᱙᱙᱔) ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱷᱟᱞ ᱩᱫᱷᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱮᱵ (᱑᱙᱙᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱞᱚᱯᱷᱩᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱟ ᱟᱵᱽ ᱞᱳᱴ ᱪᱟᱞᱮᱱ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱽᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠ ᱥᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱤ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱡᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱚᱨᱞᱰ ᱒᱐᱐᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱛᱷᱟᱠᱟᱰᱤᱢᱤᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱨᱮᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱢᱵᱷᱟᱢ (᱒᱐᱑᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱵᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱵᱮᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱯᱷ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱫᱟᱨᱤ (᱒᱐᱑᱙)᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name}} njhon3isdffj7j12bs7pg4r8mtqhjvi ᱱᱤᱠᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣᱟᱞ 0 30368 200397 191221 2026-11-08T19:03:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200397 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱤᱠᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣᱟᱞ | image = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = Mithibai College | occupation = ᱰᱟᱱᱥᱟᱨ/ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ / ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ | yearsactive = 2010–ᱱᱤᱛ }} '''ᱱᱤᱠᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣᱟᱞ'''<ref>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/beauty-with-a-heart-for-social-causes/21686185 |title=Nikita Rawal: Beauty with a heart for Social Causes |date=6 September 2019 |website=mid-day |language=en |access-date=6 November 2019 |archive-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106150924/https://www.mid-day.com/articles/beauty-with-a-heart-for-social-causes/21686185 |url-status=dead }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱜᱚᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱵᱽᱞᱟᱠ ᱮᱱᱰ ᱣᱟᱭᱤᱴ, ᱢᱤᱥᱴᱟᱹᱨ ᱦᱚᱴ ᱢᱤᱥᱴᱟᱹᱨ ᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱦᱤᱨᱳ – ᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱢᱟ ᱠᱤ ᱵᱳᱞᱤ, ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱚᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱥᱴᱟᱨᱤᱝ ᱜᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱠᱩᱴ ᱠᱟᱢᱤᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱳᱥᱮᱱᱴ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱤᱥᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱥᱚᱪᱮᱛᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/on-the-sets-of-roti-kapda-and-romance/15252066 |title=On the sets of 'Roti Kapda and Romance' |date=25 April 2014 |website=mid-day |language=en |access-date=6 November 2019 |archive-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106125542/https://www.mid-day.com/articles/on-the-sets-of-roti-kapda-and-romance/15252066 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱳᱴᱤ ᱠᱟᱯᱰᱟ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱟᱫᱽ ᱣᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱠᱤ ᱯᱟᱸᱰᱮ ᱥᱟᱶ ᱞᱤᱰ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮᱭᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|4681437}} jhcn30jr7s276dxbb6ufb0ca5006qn3 ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱚᱱ 0 30441 200407 168705 2026-11-08T19:10:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱚᱱ | image = Nupur Sanon graces GQ Style Awards (11).jpg | caption = Nupur in 2018 | birth_date = {{Birth date and age|1995|12|15|df=y}}{{Citation needed|date=January 2025|reason=BLP}} | birth_place = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 2019–ᱱᱤᱛ | known_for = | relatives = [[ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱥᱟᱱᱚᱱ]] (sister) }} '''ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱥᱟᱱᱳᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ "ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ" (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ "ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱒: ᱢᱳᱦᱟᱵᱵᱟᱛ" (᱒᱐᱒᱑) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=ANI |date=2023-03-14 |title=Nupur Sanon excited about her OTT debut 'Pop Kaun' |url=https://theprint.in/feature/nupur-sanon-excited-about-her-ott-debut-pop-kaun/1442598/ |access-date=2023-10-31 |website=ThePrint |language=en-US |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031094532/https://theprint.in/feature/nupur-sanon-excited-about-her-ott-debut-pop-kaun/1442598/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱯᱳᱯ ᱠᱟᱟᱩᱱ? ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱠᱥᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱴᱟᱭᱜᱟᱟᱨ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Kannappa: Nupur Sanon walks out of her highly anticipated Telugu film with Manchu Vishnu; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kannappa-nupur-sanon-walks-out-of-her-highly-anticipated-telugu-film-with-manchu-vishnu-find-out-1244730 |access-date=25 October 2023 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=22 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022130505/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kannappa-nupur-sanon-walks-out-of-her-highly-anticipated-telugu-film-with-manchu-vishnu-find-out-1244730 |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱱᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱚᱱ ᱵᱤ ᱯᱨᱟᱠ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=":0">{{Cite news |date=4 October 2023 |title=Nupur Sanon on sharing the screen with Ravi Teja in 'Tiger Nageswara Rao': I consider myself lucky |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nupur-sanon-on-sharing-the-screen-with-ravi-teja-in-tiger-nageswara-rao-i-consider-myself-lucky/articleshow/104153903.cms |access-date=25 October 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030090302/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nupur-sanon-on-sharing-the-screen-with-ravi-teja-in-tiger-nageswara-rao-i-consider-myself-lucky/articleshow/104153903.cms |url-status=live }}</ref> "ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ" (᱒᱐᱑᱙) ᱟᱨ "ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱒: ᱢᱳᱦᱟᱵᱵᱟᱛ" (᱒᱐᱒᱑), ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱯᱳᱯ ᱠᱟᱟᱩᱱ? ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱠᱥᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱴᱟᱭᱜᱟᱟᱨ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|id=nm11130526}} *{{Instagram|id=nupursanon}} oz20ifcdvkepkytpscb1voqon529f12 ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱥᱮᱴᱷ 0 30470 200244 168009 2026-11-08T15:58:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200244 wikitext text/x-wiki '''ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱥᱮᱴᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐)<ref>{{cite news|title=Miss India 2009: Deeksha Seth|url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2014/miss-india-2009/Deeksha-Seth/profile/5444934.cms|newspaper=The Times of India|access-date=11 May 2014|archive-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512225757/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/contestants/miss-india-2014/miss-india-2009/Deeksha-Seth/profile/5444934.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Deeksha Seth turns 22 on Valentine's day|url=http://www.kollytalk.com/cinenews/deeksha-seth-turns-22-on-valentines-day-53917.html|publisher=Kolly Talk|date=15 February 2012|access-date=10 June 2014|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714151021/http://www.kollytalk.com/cinenews/deeksha-seth-turns-22-on-valentines-day-53917.html|url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱫᱟᱢ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱮᱴᱷ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱭᱤᱴᱤᱥᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ,<ref>[http://www.sify.com/movies/i-don-t-give-a-damn-about-rumors-news-news-lhwrakdghfh.html "I don`t give a damn about rumors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603180808/https://www.sify.com/movies/i-don-t-give-a-damn-about-rumors-news-news-lhwrakdghfh.html |date=3 June 2020 }}. Sify.com (22 July 2011). Retrieved on 10 November 2011.</ref> ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱤᱞᱟᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱨᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞᱤᱝ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱨᱳᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱟᱟᱨᱞᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱡᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱟᱨᱰᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱟᱴᱮᱱᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱱᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱟᱨᱤᱱ ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱟᱟᱟᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱥᱮᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱯᱳᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱚᱠᱚᱭ ᱟᱡ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="expressbuzz">{{cite web|last=Gupta |first=Rinku |title=Deeksha Seth returns to Chennai |url=http://expressbuzz.com/entertainment/news/deeksha-seth-returns-to-chennai/304776.html |work=The New Indian Express |location=India |access-date=29 August 2011 |date=17 August 2011 }}{{dead link|date=December 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱳᱰᱮᱞᱤᱝ ᱟᱛᱢᱚ-ᱟᱱᱩᱵᱷᱚᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱟᱭᱤᱴᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱳᱯ ᱑᱐ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱟᱭᱤᱱᱢᱮᱱᱴ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱨᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱮᱱᱟ, ᱞᱤᱰ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱟᱮᱵᱤᱞ ᱨᱟᱡᱩ (ᱟᱞᱞᱩ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭ ᱟᱠᱟᱱ) ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱥᱟᱬ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱟᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱗᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ"᱾ ᱵᱮᱫᱟᱟᱢ, ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ-ᱥᱴᱟᱟᱨᱟᱟᱨ ᱢᱤᱨᱟᱟᱯᱟᱠᱟᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱤᱝ ᱱᱮᱠᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱨᱟᱯᱟᱠᱟᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱣᱚᱟᱱᱴᱮᱰ, ᱚᱠᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱢᱮᱞ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱮ ᱠᱟᱟᱣᱩᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ-ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱵᱳᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱵᱮᱞ, ᱨᱟᱟᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ ᱚᱯᱳᱡᱤᱴ ᱱᱤᱯᱯᱩ, ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱠᱳ-ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩ ᱠᱳᱰᱟᱟᱛᱷᱟᱨᱟ? ᱩᱞᱤᱠᱤ ᱯᱟᱟᱰᱟᱟᱛᱷᱟᱨᱟ? ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱥᱮᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱟᱡᱟᱯᱟᱟᱴᱴᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱞᱟᱟᱢᱵᱟᱨᱥᱟᱱ-ᱥᱴᱟᱟᱨᱟᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱭᱤ ᱢᱟᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{IMDb name|3945751}} phb9qeacadnvu7bdueax995obo6ukla ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ 0 30505 200296 195441 2026-11-08T17:07:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200296 wikitext text/x-wiki '''ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="age">{{Cite web |last=Banerjee |first=Debesh |date=19 October 2010 |title=Building on Bollywood |url=http://archive.indianexpress.com/news/building-on-bollywood/699315/ |access-date=6 January 2022 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2010-03-01 |title=2010-03 Sydney (2) by Indian Link - Issuu |url=https://issuu.com/indianlink/docs/2010-03_sydney_2_ |access-date=2024-06-27 |website=issuu.com |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱥᱦᱟᱨᱟᱢ (᱒᱐᱑᱓), ᱦᱟᱣᱟᱭᱡᱟᱫᱟ (᱒᱐᱑᱕) ᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱡᱟᱱ (᱒᱐᱑᱗) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱵᱷ ᱭᱳᱨ ᱞᱮᱜᱽᱥ! (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱥ ᱱᱳᱨᱴᱚᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱴᱚᱢ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱨᱤ, ᱫᱟ ᱴᱣᱮᱞᱵᱷ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱳᱢ-ᱠᱳᱢ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱯᱚᱨᱛᱷ, ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟ ᱥᱟᱨᱫᱟ<ref name="age3">{{Cite news |title=I always regretted not being born in India: Pallavi Sharda |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/pallavi-sharda-talks-to-toi-about-her-indian-australian-upbringing-her-observation-on-her-co-star-ranbir-kapoor-and-how-the-indian-australian-issues-were-sensationalised-by-the-indian-medi/articleshow/22117248.cms |access-date=17 June 2022 |website=The Times of India |date=29 August 2013 |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤᱱ ᱠᱟᱱᱛ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda |title=UWA Staff Profile : The University of Western Australia : The University of Western Australia |publisher=Uwa.edu.au |access-date=27 February 2015 |archive-date=29 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929015746/http://www.uwa.edu.au/people/hema.sharda |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author=Nalin Kant Sharda |url=http://nalinsharda.com |title=Dr.Nalin Kant Sharda |publisher=Nalinsharda.com |access-date=27 February 2015 |archive-date=9 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009085643/http://nalinsharda.com/ |url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱟᱭᱤᱴᱤ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚᱸᱭᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮᱥᱮᱱᱰᱳᱱ ᱨᱮ ᱞᱳᱣᱛᱷᱟᱨ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱮ (ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱟᱨᱱ ᱞᱮᱸᱜᱽᱣᱮᱡᱥ (ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ) ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱒᱑ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-25 |title=Pallavi Sharda - Australian South Asian Centre |url=https://australiansouthasiancentre.com/blogs/pallavi-sharda/ |access-date=2024-05-03 |language=en-US |archive-date=2024-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503105548/https://australiansouthasiancentre.com/blogs/pallavi-sharda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-06-27 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://maribyrnonghobsonsbay.starweekly.com.au/classifieds/1792786-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-05-10 |website=Maribyrnong & Hobsons Bay |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=jimjin |date=2013-11-19 |title=PROFILE: Pallavi Sharda living Bollywood dream |url=https://brimbanknorthwest.starweekly.com.au/classifieds/1792850-profile-pallavi-sharda-living-bollywood-dream/ |access-date=2024-05-10 |website=Brimbank & North West |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2021-03-18 |title=Meet Pallavi Sharda, The Indian-Australian Actress From Netflix's 'The One' To Keep On Your Radar |url=https://www.elle.com.au/culture/celebrity/the-one-pallavi-sharda-megan-24857/ |access-date=2024-05-10 |website=ELLE |language=en-AU |archive-date=2024-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510170656/https://www.elle.com.au/culture/celebrity/the-one-pallavi-sharda-megan-24857/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱚᱨᱟᱱ ᱡᱳᱦᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱭ ᱱᱮᱢ ᱤᱡ ᱠᱷᱟᱱ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱵᱟᱡᱽᱯᱟᱭᱤ ᱟᱯᱳᱡᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱠ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱥ ᱛᱳᱞᱟ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱵᱷᱟᱵᱤ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱡ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱵᱷ ᱭᱳᱨ ᱞᱮᱜᱽᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱵᱷ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱥᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱯᱚᱨᱴᱨᱮᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱳᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱳᱨ ᱜᱚᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱵᱷᱮᱱᱪᱚᱨ, ᱦᱟᱣᱟᱭᱡᱟᱫᱟ, ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩ ᱯᱩᱨᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱳ-ᱥᱴᱟᱨᱟᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱵᱽᱠᱟᱨ ᱵᱟᱯᱩᱡᱤ ᱛᱟᱞᱯᱟᱰᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱑᱘᱙᱕ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱴᱮᱥᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱠᱞᱮᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ (ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱤ ᱤᱮᱥᱯᱤᱮᱱ ᱴᱤᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{oweb|https://www.pallavisharda.net/}} * {{IMDb name|3354963}} 9zib8jpeygrxez92js5f95glvsiby2m ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱫᱮᱥᱟᱭ 0 30614 200155 190094 2026-11-08T13:29:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200155 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱟᱠᱮᱠ ᱫᱮᱥᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱗)<ref name=":0">{{Cite web |title=Desai Rakesh Gunvantbhai(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- NAVSARI(NAVSARI) - Affidavit Information of Candidate: |url=https://www.myneta.info/Gujarat2022/candidate.php?candidate_id=4949 |access-date=2025-01-21 |website=www.myneta.info}}</ref> [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-11-26 |title=Gujarat elections 2022: Will Navsari voters again favour BJP? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/gujarat/news/gujarat-elections-2022-will-navsari-voters-again-favour-bjp/articleshow/95785918.cms |access-date=2025-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-08 |title=Navsari Assembly Seat Result: भाजपा के राकेश गुणवंतराय देसाई ने लहराया परचम, 1.06 लाख वोटों से जीते |url=https://hindi.news18.com/news/nation/navsari-vidhansabha-seat-result-live-update-gujrat-election-result-rakesh-gunvantray-desai-deepak-baroth-upesh-patel-aap-loser-winner-5009651.html |access-date=2025-01-21 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121173908/https://hindi.news18.com/news/nation/navsari-vidhansabha-seat-result-live-update-gujrat-election-result-rakesh-gunvantray-desai-deepak-baroth-upesh-patel-aap-loser-winner-5009651.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Live |first=A. B. P. |date=2022-12-08 |title=Navsari Election Result 2022LIVE: BJP के DESAI RAKESH GUNVANTBHAI की हुई जीत, BSP के रहें दूसरे नंबर पर |url=https://www.abplive.com/elections/navsari-election-result-2022-live-updates-constituency-vote-counting-result-winner-loser-tally-bjp-congress-aap-gujarat-assembly-election-result-news-2276938 |access-date=2025-01-21 |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱣᱟᱱᱛ ᱵᱷᱟᱭ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱴᱳᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱫᱮᱥᱟᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱖,᱘᱗᱕ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱵᱟᱨᱳᱴᱷ ᱫᱚ ᱗᱒,᱓᱑᱓ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Andrabi |first=Saima |date=2022-12-08 |title=Navsari Election Result 2022 Live Updates: BJP Wins in This Gujarat Seat |url=https://www.thequint.com/news/india/navsari-election-result-2022-live-news-updates-bjp-aap-congress-gujarat-counting-of-votes-today#read-more |access-date=2025-01-21 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Navsari Assembly Seat, Gujarat Election 2022 – Get Navsari constituency news updates and complete details {{!}} Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/navsari-175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203050216/https://www.hindustantimes.com/elections/gujarat-assembly-election/navsari-175 |archive-date=2023-02-03 |access-date=2025-01-21 |website=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱫᱮᱥᱟᱭ, ᱨᱟᱠᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱑᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱵᱷᱥᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] i0x7imlznz003wtgls4xycdq6onl799 ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ 0 30661 200083 176957 2026-11-08T12:23:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200083 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ | image = | birth_date = {{birth date|1936|4|21|df=y}} | birth_place = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱣᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{death date and age|2023|11|30|1936|4|21|df=y}} | death_place = [[ᱛᱨᱩᱣᱟᱱᱫᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{Flatlist| * ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ * ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ }} | parents = | spouse = Kalyanakrishnan | children = [[Thara Kalyan]] | years_active = 1951–2023 }} '''ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ''' (᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱓᱖ – ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱟᱨᱟᱢᱟᱱ (᱒᱐᱐᱒), ᱯᱟᱱᱰᱤᱯᱟᱰᱟ (᱒᱐᱐᱕), ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱒) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱛᱟᱨᱟ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ, ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱵᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱞᱚᱠᱠᱷᱢᱤ ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ, ᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IMDb name|2028276}} *[https://web.archive.org/web/20250225050613/https://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Subbalakshmi%20Ammal Subbalakshmi at MSI] m9flb8i935672eqhflr0ftkwwmbk4d1 ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ 0 31002 200178 176255 2026-11-08T14:04:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200178 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = File:Rahul Narwekar.jpeg | alt=ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ) ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ | caption = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ) ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ | office = ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱖ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ <br/>ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ | governor = *[[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱭᱟᱨᱤ]] *[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] *[[ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]] | term_start = ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ | term_end = | predecessor = ᱱᱚᱨᱦᱚᱨᱤ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢ ᱡᱤᱨᱣᱟᱞ ''(ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ)'' | successor = | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = *[[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ''(᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱔)'' *[[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱟᱰᱱᱟᱵᱤᱥ]] ''(᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ)'' | 2blankname = ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 2namedata = *[[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱷᱟᱰᱱᱟᱵᱤᱥ]] ''(᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱔)'' *[[ᱚᱡᱤᱛ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] ''(᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ)'' *[[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ''(᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ)'' | deputy = [[ᱱᱚᱨᱦᱚᱨᱤ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢ ᱡᱤᱨᱣᱟᱞ]] (''᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ''') | office1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | term_start1 = ᱒᱐᱑᱙ | term_end1 = | predecessor1 = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱮ. ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛ]] | successor1 = | constituency1 = [[ᱠᱳᱞᱟᱵᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱳᱞᱟᱵᱟ]] | office2 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ]] | term_start2 = ᱒᱐᱑᱔ | term_end2 = ᱒᱐᱑᱙ | constituency2 = ''ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ'' | birth_date = {{birth date and age|df=y|1977|2|11}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)}} | otherparty = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙)}}<br/>[[ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ]] {{small|(till 2014)}} | spouse = {{marriage|ᱥᱟᱨᱳᱡᱤᱱᱤ ᱱᱟᱭᱤᱠ ᱱᱤᱢᱵᱟᱞᱠᱚᱨ|2012}} | children = ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | education = ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ<br/>ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱣ | occupation = ᱩᱠᱤᱞ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | website = {{url|https://rahulnarwekar.com/}} }} '''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ (᱔᱔ ᱩᱢᱮᱨ) ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱤᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱴᱤᱞ (᱔᱒ ᱩᱢᱮᱨ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Who is Rahul Narwekar, the newly elected Maharashtra assembly speaker?">{{cite news |title=Who is Rahul Narwekar, the newly elected Maharashtra assembly speaker? |url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/who-is-rahul-narvekar-the-newly-elected-maharashtra-assembly-speaker |access-date=3 July 2022 |work= |date=3 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703110747/https://www.freepressjournal.in/mumbai/who-is-rahul-narvekar-the-newly-elected-maharashtra-assembly-speaker |archive-date=3 July 2022 |language=en}}</ref><ref name="BJP's Rahul Narvekar elected Maharashtra Assembly Speaker">{{cite news |last1=The Economic Times |title=BJP's Rahul Narvekar elected Maharashtra Assembly Speaker |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bjps-rahul-narvekar-elected-maharashtra-assembly-speaker/articleshow/92630134.cms |access-date=3 July 2022 |date=3 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703110858/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bjps-rahul-narvekar-elected-maharashtra-assembly-speaker/articleshow/92630134.cms |archive-date=3 July 2022}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱤᱰᱤᱭᱟᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱽᱨᱤᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱭᱩ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |first1=|title=Maharashtra Legislative Assembly Speaker Rahul Narwekar to leave on 4-day UK tour. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maharashtra-legislative-assembly-speaker-rahul-narwekar-to-leave-on-4-day-uk-tour/articleshow/100114843.cms?from=mdr |website=Times of India |publisher=Times of India |access-date=9 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Difficult to set firm timeframe but will try to resolve matters at the earliest: Maha Speaker on SC verdict |url=https://www.deccanherald.com/india/difficult-to-set-firm-timeframe-but-will-try-to-resolve-matters-at-the-earliest-maharashtra-speaker-on-sc-verdict-1218422.html |website=deccanherald.com |publisher=Deccan Herald |access-date=9 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title="Difficult To Set Time Frame As...": Maharashtra Speaker After Big Supreme Court Order |url=https://www.ndtv.com/india-news/difficult-to-set-time-frame-as-maharashtra-speaker-after-big-supreme-court-order-4031543 |website=NDTV.com |publisher=NDTV |access-date=9 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=A day before SC judgement, Narwekar leaves for London saying govt is stable |url=https://www.hindustantimes.com/cities/pune-news/pune-speaker-confident-of-maharashtra-government-s-majority-ahead-of-sc-verdict-on-shiv-sena-mlas-disqualification-101683736757293.html |website=hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times}}</ref> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱷᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ ᱭᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱤᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mitra |first1=Anwesha |title=Back Maharashtra politics: What happens if 16 Shiv Sena MLAs are really disqualified? |url=https://www.livemint.com/news/india/maharashtra-politics-what-happens-if-16-shiv-sena-mlas-are-disqualified-11684247757547.html |website=livemint.com |publisher=Livemint |access-date=9 August 2023}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢᱨᱟᱡᱮ ᱱᱟᱭᱤᱠ ᱱᱤᱢᱵᱟᱞᱠᱟᱨᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱚᱠᱟᱨᱚᱸᱫᱽ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱒᱒᱗ ᱮᱞ ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rahul Narwekar opts out of MLC poll fray, goes incommunicado |url=http://www.afternoondc.in/city-news/rahul-narvekar-opts-out-of-mlc-poll-fray-goes-incommunicado/article_105357 |access-date=2025-03-02 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121532/http://www.afternoondc.in/city-news/rahul-narvekar-opts-out-of-mlc-poll-fray-goes-incommunicado/article_105357 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.ndtv.com/elections-news/shiv-sena-leader-rahul-narvekar-joins-ncp-554204 Shiv Sena leader Rahul Narwekar joins NCP]</ref><ref>[http://www.ndtv.com/elections-news/shiv-sena-leader-rahul-narvekar-joins-ncp-to-contest-from-maval-554227 Shiv Sena leader Rahul Narwekar joins NCP, to contest from Maval]</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/mumbai/report-rahul-narvekar-says-he-was-victimised-by-shiv-sena-defects-to-ncp-1970084 Rahul Narwekar says he was victimised by Shiv Sena, defects to NCP]</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/mumbai/report-shiv-sena-leader-rahul-narvekar-joins-ncp-gets-ticket-from-maval-1970071 Shiv Sena leader Rahul Narwekar joins NCP, gets ticket from Maval]</ref><ref>[http://www.myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=3355 My Neta]</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱨᱥᱤᱛᱟ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱯᱷ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Independent Corporator Joins BJP In Mumbai|date=31 Jan 2017|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/independent-corporator-joins-bjp-in-mumbai/articleshow/56897353.cms}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Here's all you need to know about Rahul Narvekar, Maharashtra Assembly's newly elected Speaker |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/heres-all-you-need-to-know-about-rahul-narvekar-maharashtra-assemblys-newly-elected-speaker/articleshow/92630499.cms |website=The Economic Times |date=2022-07-03 |access-date=2024-07-03}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (NCP) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱵᱚᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱖,᱑᱙᱕ ᱵᱷᱚᱴ (ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱕᱗,᱔᱒᱐ ᱵᱷᱚᱴ) ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Who is Rahul Narwekar? BJP Leader Who Became Maharashtra Speaker After Shiv Sena Split |url=https://news.abplive.com/states/who-is-rahul-narwekar-bjp-leader-who-became-maharashtra-speaker-after-shiv-sena-split-1655700 |website=ABP Live |date=2024-01-10 |access-date=2024-07-03}}</ref> ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱔᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Who is Rahul Narwekar, newly elected Speaker of Maharashtra Assembly |url=https://www.indiatoday.in/india/story/maharashtra-political-crisis-rahul-narwekar-assembly-speaker-eknath-shinde-shiv-sena-bjp-1969667-2022-07-03 |website=India Today |date=2022-07-03 |access-date=2024-07-03}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Supreme Court extends deadline for Maharashtra Speaker Rahul Narwekar to decide disqualification pleas against NCP breakaway MLAs to February 15 |url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-extends-deadline-for-maharashtra-speaker-rahul-narwekar-to-decide-disqualification-pleas-against-ncp-breakaway-mlas-to-february-15/article67788278.ece |website=The Hindu |date=2024-01-29 |access-date=2024-07-03}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱟᱵᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱘,᱕᱘᱑ ᱵᱷᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑,᱓᱘᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱘.᱔᱙% (᱘᱑,᱐᱘᱕ ᱵᱷᱚᱴ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2024/ConstituencywiseS13187.htm</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱨᱣᱮᱠᱚᱨ, ᱨᱟᱦᱩᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱮᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱙]] o3c5j37mksk2ksq1zvk2dqn41y8l878 ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ 0 31013 200399 169560 2026-11-08T19:07:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200399 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱤᱭᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱟ ᱟᱝᱜᱷᱮᱞ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ===ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ=== ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestler-nisha-dahiya-says-she-is-in-gonda-news-of-her-death-fake-101636550380893-amp.html |title=Wrestler Nisha Dahiya issues video after death news, says she is fine |work=[[Hindustan Times]] |date=10 November 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914215837/https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestler-nisha-dahiya-says-she-is-in-gonda-news-of-her-death-fake-101636550380893-amp.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/wrestler-nisha-dahiya-calls-reports-of-her-being-shot-dead-fake-namesake-killed-in-sonepat-336452 |title=Wrestler Nisha Dahiya calls reports of her being shot dead fake; namesake killed in Sonepat |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=11 November 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914221343/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/wrestler-nisha-dahiya-calls-reports-of-her-being-shot-dead-fake-namesake-killed-in-sonepat-336452 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/amp/sports/other-sports/there-were-so-many-calls-i-switched-off-my-phone-wrestler-nisha-dahiya-on-her-trauma-after-mistaken-identity-1061916.html |title=There were so many calls, I switched off my phone: Wrestler Nisha Dahiya on her trauma after mistaken identity |work=[[Deccan Herald]] |first=Hita |last=Prakah |date=17 December 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914215835/https://www.deccanherald.com/amp/sports/other-sports/there-were-so-many-calls-i-switched-off-my-phone-wrestler-nisha-dahiya-on-her-trauma-after-mistaken-identity-1061916.html |url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 13qjmpy09nwujeyukcpht3t75wflcne 200400 200399 2026-11-08T19:07:55Z KiranBOT 9533 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 200400 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ''' ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱤᱭᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱟ ᱟᱝᱜᱷᱮᱞ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱖᱘ ᱠᱤᱞᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ===ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ=== ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱟᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestler-nisha-dahiya-says-she-is-in-gonda-news-of-her-death-fake-101636550380893-amp.html |title=Wrestler Nisha Dahiya issues video after death news, says she is fine |work=[[Hindustan Times]] |date=10 November 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914215837/https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestler-nisha-dahiya-says-she-is-in-gonda-news-of-her-death-fake-101636550380893-amp.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/wrestler-nisha-dahiya-calls-reports-of-her-being-shot-dead-fake-namesake-killed-in-sonepat-336452 |title=Wrestler Nisha Dahiya calls reports of her being shot dead fake; namesake killed in Sonepat |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=11 November 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914221343/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/wrestler-nisha-dahiya-calls-reports-of-her-being-shot-dead-fake-namesake-killed-in-sonepat-336452 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/sports/other-sports/there-were-so-many-calls-i-switched-off-my-phone-wrestler-nisha-dahiya-on-her-trauma-after-mistaken-identity-1061916.html |title=There were so many calls, I switched off my phone: Wrestler Nisha Dahiya on her trauma after mistaken identity |work=[[Deccan Herald]] |first=Hita |last=Prakah |date=17 December 2021 |access-date=14 September 2022 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914215835/https://www.deccanherald.com/amp/sports/other-sports/there-were-so-many-calls-i-switched-off-my-phone-wrestler-nisha-dahiya-on-her-trauma-after-mistaken-identity-1061916.html |url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 6hyrle3hpncpxxzjo7ifbswghfgf20v ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ 0 31191 200291 194842 2026-11-08T17:06:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200291 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.7463|N|86.1928|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2.23 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7897 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ* | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱔.᱓᱘% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱴᱠᱟ]] | website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ {{coord|22.7463|N|86.1928|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ== ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://jhpolice.gov.in/east-singhbhum | title = District Police Profile - East Singhbhum | work = Contact Numbers | publisher = Jharkhand Police | access-date = 16 December 2021 | archive-date = 22 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220622213448/https://www.jhpolice.gov.in/east-singhbhum | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱗,᱘᱙᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱑.᱓% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘.᱗% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤ (ᱮᱥ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱑᱐᱑ (᱑.᱓%) ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ᱮᱥ.ᱴᱤ.) ᱫᱚ ᱕,᱐᱘᱑ (᱖᱔.᱔%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱖᱓.᱖% ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖.᱔% ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011/> ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱑᱔᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱕,᱐᱒᱕ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱔.᱓᱘%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 363459, Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 15 December 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱓᱑.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱗.᱒% ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱟᱨ ᱓.᱗% ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱠᱚ, ᱖᱘.᱙% ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱖.᱔% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱒% ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011>{{cite web |title=PCA: Primary Census Abstract C.D. Block wise, Jharkhand - District Purbi Singhbhum - 2011 |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/41035/download/44666/PCA_CDB-2012-F-Census.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ]] (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ]] (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ.) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref> ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name=Language>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |title=C-16 City: Population by mother tongue (town level), Jharkhand - 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205182830/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |archive-date=5 February 2022 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }} [https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250101145922/https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |date=2025-01-01 }}</ref> |label1 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value1 = 47.9 |label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 13.1 |label3 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]] |value3 = 11.9 |label4 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value4 = 7.3 |label5 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value5 = 4.3 |label6 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value6 = 4.2 |label7 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ]] |value7 = 2.4 |label8 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value8 = 2.3 |other = yes |other-color = grey |footer= }} ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=C-01: Population by religious community, Jharkhand - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|darkred|62.6}} {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|32.7}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|2.6}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|1.8}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.2}} {{bar percent|ᱵᱟᱝ ᱰᱟᱵᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.1}} }} ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ,'' ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱒.᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐.᱕᱖ ᱤᱱᱪ) ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒.᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱞ ᱫᱟᱜ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽᱵᱷᱮᱞ, ᱵᱳᱨᱵᱷᱮᱞ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱯᱚᱸᱭᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱱ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Pages 863-871 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 14 December 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱰᱤᱦ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = https://lbsmcollegejsr.com/ | title = Lal Bahadur Shastri Memorial College | publisher = LBSMC | access-date = 16 January 2021 | archive-date = 17 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210117190343/http://lbsmcollegejsr.com/ | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱠᱚ]] 9secum0wawhx90xwx3mwraxgcs5oonp ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱥᱟᱦᱩ 0 31296 200066 170659 2026-11-08T12:00:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200066 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱥᱟᱦᱩ | image = Sujata Sahu - Nari Shatki Puraskar awardee 2015.png | image_size = | caption = | birth_name = ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱥᱮᱥᱦᱟᱱ | birth_date = {{birth date and age|1968|9|18|df=y}} | birth_place = ᱱᱮᱣᱮᱞᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | signature = | website = {{URL|https://www.17000ft.org/}} | footnotes = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱥᱟᱦᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱗᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱞᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱦᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱰᱟᱵᱞᱭᱩ.ᱴᱤ.ᱟᱭ. (ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱥᱟᱦᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱲᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="IT">{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Roshni |title=This Iron Lady's haunting Ladakh trek is helping her transform govt schools at 17000 ft |url=https://www.indiatoday.in/education-today/how-i-made-it/story/iron-lady-sujata-sahu-transforming-ladakh-mountain-schools-html-1414511-2018-12-21 |access-date=10 January 2021 |work=India Today |date=21 December 2018 |language=en |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112143219/https://www.indiatoday.in/education-today/how-i-made-it/story/iron-lady-sujata-sahu-transforming-ladakh-mountain-schools-html-1414511-2018-12-21 |url-status=live }}</ref><ref name="SoC" /><ref name="Scoo">{{cite news |last1=Pais |first1=Nichola |title=Sujata Sahu: Transforming lives of thousands of children in remote Ladakh |url=https://www.scoonews.com/news/sujata-sahu-transforming-lives-of-thousands-of-children-in-remote-ladakh-1847 |access-date=12 January 2021 |work=Scoo News |language=en |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112143341/https://www.scoonews.com/news/sujata-sahu-transforming-lives-of-thousands-of-children-in-remote-ladakh-1847 |url-status=dead }}</ref> ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱞᱚ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱩᱞ-ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱥᱯᱷᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱤᱢᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱦᱚᱵᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ (ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==᱑᱗᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ== ᱥᱟᱦᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱥᱟᱦᱩ ᱟᱨ ᱫᱟᱣᱟ ᱡᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱑᱗᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱭᱚᱢᱥᱮᱵᱚᱠ-ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱒᱓᱐ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱷᱳᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱫᱟᱠᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱡᱩᱜᱟᱲ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱚᱱᱴᱩᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱭᱚᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱨᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱚᱭᱚᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱤ ᱟᱭᱳᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ej84lnvkwoetwdjk3pb045s2r25grjs ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦ 0 31307 200378 170698 2026-11-08T18:46:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦ | image = 2016 to Dr. Nandita Shah in New Delhi (cropped).jpg | alt = Refer to caption | caption = ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1959|02|15}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = Homeopath | years_active = 1981– | known_for = SHARAN | notable_works = ''Reversing Diabetes in 21 Days'' }} '''ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱪᱩᱨᱤ (SHARAN) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="WHN">{{cite web |title=Nandita Shah |url=http://www.wholehealthnow.com/bios/nandita-shah.html |website=www.wholehealthnow.com |access-date=16 January 2021 |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022123014/http://www.wholehealthnow.com/bios/nandita-shah.html |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ CMP ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱚᱜᱽᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱚᱨᱳᱵᱷᱤᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱣᱟᱴᱠᱤᱱᱥ ᱜᱞᱮᱱ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱟᱱᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱪᱩᱨᱤ (SHARAN) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱱ ᱰᱟᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱨᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱰᱟᱭᱟᱵᱮᱴᱤᱥ, ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱴᱮᱱᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱦᱟᱴ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱯᱚᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, SHARAN ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱩᱠᱤᱝ ᱣᱚᱨᱠᱥᱳᱯ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="TH">{{cite news |last1=Anantharam |first1=Chitra Deepa |title=SHARAN offers free online classes for building immunity using plant-based food |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/sharan-offers-free-online-classes-for-building-immunity-using-plant-based-food/article31217183.ece |access-date=16 January 2021 |work=The Hindu |date=31 March 2020 |language=en-IN |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418032003/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/sharan-offers-free-online-classes-for-building-immunity-using-plant-based-food/article31217183.ece |url-status=live}}</ref> ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱨᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱝ ᱰᱟᱭᱟᱵᱮᱴᱤᱥ ᱤᱱ ᱒᱑ ᱰᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱫᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱟᱵᱮᱴᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱳᱵᱷᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} guwgop5l85pkmu9cgspl7cme91dun08 ᱩᱡᱢᱟ ᱟᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ 0 31339 200204 196672 2026-11-08T14:40:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200204 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱡᱢᱟ ᱟᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱴᱨᱮᱥᱯᱟᱥᱤᱝ (᱒᱐᱐᱓), ᱫᱟ ᱡᱤᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ (᱒᱐᱐᱘), ᱛᱷᱤᱱᱟᱨ ᱫᱮᱱ ᱥᱠᱤᱱ (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ᱫᱟ ᱢᱤᱨᱟᱠᱤᱞᱟᱥ ᱴᱨᱩ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱢᱤ ᱟᱞᱤ (᱒᱐᱑᱙) ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ, ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱨᱤᱯᱷᱭᱩᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ "ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱟᱨᱥᱚᱞ ᱞᱳᱭ ᱵᱤᱠᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ—ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ, ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ" ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱵᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱥᱢᱤᱛ ᱠᱚᱞᱮᱡᱮᱥ, ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱮ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱤᱡᱳᱱᱟ, ᱴᱩᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱮᱯᱷᱮ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name= UHM>{{cite web |url=http://www.english.hawaii.edu/faculty/khan/khan.html|url-status=dead|archive-date=2009-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704093155/http://www.english.hawaii.edu/faculty/khan/khan.html |title= Uzma Aslam Khan, Assistant Professor |website=www.english.hawaii.edu |access-date=15 November 2020}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ===ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ=== ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱯᱱᱟᱥ, ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱨᱳᱴ, ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱜᱩᱭᱤᱱ ᱵᱩᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{Cite web|url=https://penguin.co.in/|title=Penguin India|website=Penguin.co.in}}</ref><ref>{{cite book |oclc=48122844 |title=The story of noble rot |url=https://archive.org/details/storyofnoblerotu0000khan |author=Uzma Aslam Khan |location=New Delhi; New York, NY |publisher=Penguin Books |year=2001}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟ & ᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://rupapublications.co.in/books/the-story-of-noble-rot/|title=Rupa Publications Home|work=Rupa Publications|access-date=28 July 2019|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808052519/http://rupapublications.co.in/books/the-story-of-noble-rot/|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱥ, ᱴᱨᱮᱥᱯᱟᱥᱤᱝ, ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱝᱜᱳ/ᱦᱟᱨᱯᱟᱨᱠᱳᱞᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱜᱩᱭᱤᱱ ᱵᱩᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮᱜᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱞᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱮᱞᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱙/᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴ-᱙/᱑᱑ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱟᱩᱴᱞᱩᱠ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱸᱡᱟᱱᱟ ᱮᱥ ᱨᱳᱭ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ "ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱴᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱳᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ... ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ ᱾" ᱴᱨᱮᱥᱯᱟᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱭᱩᱨᱮᱥᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱞᱤᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱩᱯᱱᱟᱥ, ᱫᱟ ᱡᱤᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ, ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟ & ᱠᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱞᱤᱭᱳᱱᱴᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱣᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱛᱟᱬᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ – ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ‘ᱰᱳᱜᱽ-ᱣᱮᱞ’ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ – ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱛᱟᱬᱤ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱮᱞᱤᱭᱳᱱᱴᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱥ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱟ ᱡᱤᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ ᱫᱚ ᱥᱯᱮᱱ, ᱤᱴᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱩᱠᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱚᱨ ᱵᱩᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ, ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ; ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱠᱟᱥ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱩᱯᱱᱟᱥ, ᱛᱷᱤᱱᱟᱨ ᱫᱮᱱ ᱥᱠᱤᱱ, ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ, ᱛᱩᱨᱠᱤ, ᱭᱩᱠᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱮᱥᱥᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ (KLF) ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱮᱞᱮᱯᱷ-ᱮᱢᱵᱮᱥᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱡᱭᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱱᱟᱣ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱨᱤᱭᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ, ᱡᱷᱤᱞ, ᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱯᱷᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱮᱱᱤᱢᱮᱴ ᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱤᱵᱷᱮᱞ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱞᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱩᱞᱤ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱨᱤᱠᱟᱨᱤᱝ ᱤᱢᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱦᱳᱢᱞᱮᱸᱰ, ᱵᱤᱞᱳᱝᱜᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱱᱟᱥ, ᱱᱚᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱢᱟᱛᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ , ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱤᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ "ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴᱮᱰ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱵᱽᱨᱟᱸᱴ ᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱮᱸᱥ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ... (ᱩᱞᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ) ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾" ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱚᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱱᱠᱟᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ "ᱫᱟ ᱢᱤᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱥ ᱴᱨᱩ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱦᱞᱩ ᱠᱚ ᱮᱠᱥᱠᱮᱵᱮᱴ ᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱯᱱᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱱᱤᱯᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ "ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱟᱵᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱚᱱ ᱨᱚᱲᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱥ ᱩᱯᱱᱟᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟ ᱢᱤᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱥ ᱴᱨᱩ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱞᱤᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ! ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱭᱩᱵᱤᱮᱞ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱜᱮᱴᱡᱽ-ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱒᱐᱒᱑ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟ ᱢᱤᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱥ ᱴᱨᱩ ᱦᱤᱥᱴᱚᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱢᱤ ᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'" "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱤᱥᱴᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒" ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ' "᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ" ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱵᱩᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱞ=== ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱱᱛᱷᱚᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱜᱽᱱᱤ (ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ) #᱙᱒ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣ ᱯᱨᱮ: ᱱᱳᱴᱥ ᱳᱱ ᱮ ᱥᱮᱯᱟᱨᱮᱥᱟᱱ" ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱟᱨᱥ-ᱠᱳᱵᱷ-᱒ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ"; ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱮᱥᱤ ᱰᱮᱞᱤᱠᱮᱥᱤᱡᱽ: ᱯᱷᱩᱰ ᱨᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱳᱨᱤᱡᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱣᱤᱴᱱᱮᱥ"; ᱫᱟ ᱢᱮᱥᱟᱪᱩᱥᱮᱴᱥ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱱᱟᱨ ᱫᱮᱱ ᱥᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ "ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱴ ᱦᱤᱡ ᱵᱮᱠ" (ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱭᱤᱥ, ᱢᱮᱴᱤᱝ"; ᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱮᱸᱡᱰ: ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱣᱩᱢᱮᱱ (ᱫᱟ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱯᱨᱮᱥ) ᱨᱮ "ᱞᱩᱠ, ᱵᱚᱴ ᱣᱤᱛᱷ ᱞᱚᱵᱷ" (ᱴᱨᱮᱥᱯᱟᱥᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ "ᱢᱟᱭ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱤᱡ ᱮ ᱞᱩᱱᱟᱨ ᱠᱨᱮᱴᱟᱨ" ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱜᱮ-ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱩᱣᱮᱴᱨᱳᱯ: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱩᱢ ᱢᱮᱠᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱸᱪ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ "ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ —ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱥᱤᱭᱟᱹᱨ, ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱪᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱟ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ: ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱵᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱵᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱞᱴᱟ ᱜᱮ ᱟᱵᱚ ᱯᱟᱥ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ "ᱯᱞᱚᱢ ᱟᱭᱞᱮᱸᱰ" ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱮᱴᱨᱳᱯ: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱳᱢᱤ ᱳᱨᱮᱸᱡᱽ ᱮ ᱡᱟᱸᱪ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ "ᱟᱣᱟᱨ ᱟᱣᱩᱱ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱴᱤᱠ" ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱩᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛ ᱡᱳᱞᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.australianbookreview.com.au/prizes-programs/elizabeth-jolley-story-prize/2023-jolley-prize?idU=3&fbclid=IwAR0gBfLa4Zv1chuTtrWs0f3n6skEJlroGRRZ5D4W0h2-2TF0kedpBb06Ylc/ |title=2023 ABR Elizabeth Jolley Short Story Prize |website=www.australianbookreview.com.au |access-date=9 September 2023 |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120171244/https://www.australianbookreview.com.au/prizes-programs/elizabeth-jolley-story-prize/2023-jolley-prize?idU=3&fbclid=IwAR0gBfLa4Zv1chuTtrWs0f3n6skEJlroGRRZ5D4W0h2-2TF0kedpBb06Ylc/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== pzytrorl3pnoqddoijkg1442v0bd5qc ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱩᱫᱟ ᱥᱟᱦ 0 31354 200406 171143 2026-11-08T19:10:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200406 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱩᱫᱟ ᱥᱟᱦ''' (᱒᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱚᱞᱤᱡ, ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱚᱢ ᱚᱞᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news|date=2013-03-31|title=Meet the ministers: A diverse Sindh caretaker cabinet sworn in|url=https://tribune.com.pk/story/528987/meet-the-ministers-a-diverse-sindh-caretaker-cabinet-sworn-in|access-date=2023-10-07|newspaper=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2013-05-28|title=Bowing out: 'Caretaker govt was not responsible for rigging'|url=https://tribune.com.pk/story/555739/bowing-out-caretaker-govt-was-not-responsible-for-rigging|access-date=2023-10-07|newspaper=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2013-04-04|title=Sindh caretaker ministers get portfolios|url=https://nation.com.pk/04-Apr-2013/sindh-caretaker-ministers-get-portfolios|access-date=2023-10-07|website=The Nation newspaper|language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱚᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱢᱟᱨᱵᱤ, ᱯᱷᱟᱥᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱯᱤᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱩᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱯᱤᱴᱤᱵᱷᱤ) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱞᱮ ᱡᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱳᱯ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱢ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱞᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱼᱯᱞᱟᱥ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱢ ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱞ ᱱᱮᱴᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱟ ᱣᱟᱛᱟᱱ (ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ "ᱵᱚᱦᱤᱥᱠᱟᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱽᱨᱚᱦ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-11-06|title=Ahmad Bilal Awan Bazm-e-Adab Series: Noor ul Huda Shah in conversation with Moeen Ud Din Nizami|url=https://mgshss.lums.edu.pk/events/ahmad-bilal-awan-bazm-e-adab-series-noor-ul-huda-shah-conversation-moeen-ud-din-nizami|access-date=2020-11-17|website=Mushtaq Ahmad Gurmani School of Humanities and Social Sciences|language=en|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612151209/https://mgshss.lums.edu.pk/events/ahmad-bilal-awan-bazm-e-adab-series-noor-ul-huda-shah-conversation-moeen-ud-din-nizami|url-status=dead}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱦᱚᱢᱥᱟᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱞᱚᱢ ᱮ ᱚᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=نورالہدیٰ شاہ, Author at ہم سب|url=https://www.humsub.com.pk/author/noor-ul-huda-shah/|access-date=2020-11-17|website=ہم سب|language=en-US}}</ref> ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱥ ᱦᱳᱯᱠᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== kdmpckw0mlaarjujym600ol8gjku8di ᱯᱟᱨᱳᱢᱤᱛᱟ ᱵᱳᱦᱨᱟ 0 31466 200305 198355 2026-11-08T17:18:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱯᱟᱨᱳᱢᱤᱛᱟ ᱵᱳᱦᱨᱟ | image = Paromita.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = <!-- {{birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|df=yes|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | occupation = Filmmaker and writer | years_active = | known_for = Making documentaries | notable_works = ''[[Khamosh Pani]]'', Unlimited Girls, Q2P | relatives = [[Anil Biswas (composer)|Anil Biswas]] (grandfather)<br/>[[Parul Ghosh]] (great-aunt) }} '''ᱯᱟᱨᱳᱢᱤᱛᱟ ᱵᱳᱦᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱯᱳᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱳᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱟᱢᱳᱥ ᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱳᱫᱮᱵᱤ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱢᱤᱰ-ᱰᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱳ-ᱱᱳᱨᱢᱟᱞ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢ ᱮ ᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱤᱨᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱚᱱᱤᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱨᱟ ᱟᱥᱟᱞᱟᱛᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ (᱑᱙᱘᱖ - ᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱡᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱥᱠ ᱨᱮᱱ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱡᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱥᱠ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱮᱴᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱮᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ "ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ, ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ" ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱠᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱧᱪᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱡᱮᱱᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱥᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱠᱭᱩᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱝᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ== ᱵᱳᱦᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱱᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱳᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱞᱢᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱠᱞᱮᱠᱴᱤᱠ, ᱦᱟᱥᱛᱟᱨᱟᱱ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱳᱭᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ - ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱩᱫᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱣᱩᱴ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱮᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱴ ᱢᱳᱰᱟᱨᱱ, ᱫᱟ ᱣᱮᱞᱠᱳᱢ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱮᱥᱮᱢᱵᱷᱤᱮᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ (ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱮᱞᱥ), ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱳᱢᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ‘ᱟᱱᱴᱤ ᱓᱐᱓’ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.phalanx.in/pages/article_i003_the_schisms_and_schemas_of_media_advocacy.html Separation Anxiety: The Schisms and Schemas of Media Advocacy; An Indian Filmmaker Working in the World] (Paper by Paromita Vohra published by The University of Chicago Press, 2008) * [https://www.brandeis.edu/south-asian/sorabjee/vohra.html An evening with Indian filmmaker/writer Paromita Vohra] (Lecture - Brandeis University, 2010) * [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204026804577099942438374720 Dancing to His Own Bollywood Tune] By Paromita Vohra for WSJ opinion, 2011) * [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/097492761100300102 On the Aesthetics and Ideology of the Indian Documentary Film: A Conversation](By Arvind Rajagopalan & Paromita Vohra,for BioScope: South Asian Screen Studies, 2012) * [https://www.dnaindia.com/mumbai/report-queue-to-pee-raises-a-stink-about-toilets-1056392 'Queue to Pee' raises a stink about toilets] (Article for DNA India on Q2P, 2013) * [https://www.vogue.in/content/new-wine-old-bottles-filmmaker-paromita-vohra-sex] (Vogue India, August 2014) *[https://www.thehindu.com/features/friday-review/and-i-make-documentaries-paromita-vohra/article7061461.ece And I make Documentaries] (April 2, 2015 Interview) *[https://read.dukeupress.edu/camera-obscura/article-abstract/32/1%20(94)/167/58575/Interview-with-Paromita-Vohra-Remaking-the Remaking the “Political” in Social Documentary] (Interview Paromita Vohra - Camera Obscura 1 May 2017) *[https://web.archive.org/web/20191015045951/http://tns.thenews.com.pk/films-work-form-interview-paromita-vohra/ Films work by form] (March 19, 2017 Interview) *[https://web.archive.org/web/20220629120706/https://www.outlookindia.com/magazine/story/each-journey-is-different-and-valid-as-long-as-there-is-consent-paromita-vohra/300379 Each Journey Is Different And Valid, As Long As There Is Consent: Paromita Vohra] (July 12, 2018 Interview) *[http://www.tarshi.net/inplainspeak/interview-paromita-vohra Interview: Paromita Vohra - TARSHI] (August 1, 2018 Interview) * [https://feminisminindia.com/2020/09/25/paromita-vohra-unlimited-girls-review/] (Review-Unlimited Girls, 2020) * [https://www.sunoindia.in/the-seen-and-the-unseen-hosted-by-amit-varma/films-feminism-paromita Films, Feminism, Paromita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240720095043/https://sunoindia.in/the-seen-and-the-unseen-hosted-by-amit-varma/films-feminism-paromita |date=2024-07-20 }} (Podcast Interview - Paromita Vohra, Jan 2020) * [https://www.audacy.com/podcast/women-in-labour-bb761/episodes/episode-13-the-stories-we-tell-f0cf6 The Stories We Tell] (Podcast by Women in Labour, Apr 2020) * [https://soundcloud.com/user-899747925/public-displays-of-affection-with-paromita-vohra Public Displays of Affection with Paromita Vohra] (Podcast Interview - Marine Lines with Raghu Karnad, 2021) *[https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/without-pleasure-politics-there-can-be-no-meaningful-consent-paromita-vohra-7570386/ Without-pleasure-politics-there-can-be-no-meaningful] (Interview for Indian Express, October 2021) *[https://www.goethe.de/ins/in/en/kul/soc/ldl/22450455.html Is distance learning an equaliser in an unequal education system?] (Article for Goethe-Institut, October 2021) * [https://socialtextjournal.org/periscope_article/how-dare-you/ How Dare You?] (Article by Paromita Vohra for socialtextjournal.org, April 2023) *[https://thethirdeyeportal.in/pedagogy/can-you-teach-sex-ed-through-beauty-rather-than-information/ Interview Paromita Vohra - The Third Eye] (May 4, 2023) *[https://doingsociology.org/2023/07/30/vasantasenas-lychpin-memory-games-and-re-membering-in-pathaan-a-reading-in-three-scenes-paromita-vohra/ Vasantasena’s Lychpin, Memory Games and Re-Membering in Pathaan: A Reading in Three Scenes – Paromita Vohra] (July 3, 2023) 3hzfxf3cd8vii2h0mjdvl5x7hkbkvje ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ 0 31539 200390 177002 2026-11-08T18:55:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200390 wikitext text/x-wiki '''ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>[http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf NSD Graduates] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718213711/http://www.nsd.gov.in/Annual_Report_2005-06.pdf |date=18 July 2011 }}</ref> ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱩᱴᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱛᱤᱠ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱤᱱᱫᱟᱨ ᱪᱟᱰᱷᱟᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱰ ᱮᱱᱰ ᱯᱨᱮᱡᱩᱰᱤᱥ (᱒᱐᱐᱔) ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱯᱷ. ᱦᱩᱥᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ: ᱮ ᱴᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤᱡᱽ (᱒᱐᱐᱔) ᱨᱮ ᱮᱥᱣᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱭᱤ ᱭᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱮᱞ ᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱭ ᱦᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱟᱞᱟᱜ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱭᱟᱞ ᱣᱟᱱᱥ ᱮᱜᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱟᱸᱥᱚᱞ (ᱢᱩᱬ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ) ᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=http://chat.indiatimes.com/Nadira_Babbar/articleshow/5759617.cms |title=Nadira Babbar at indiatimes |access-date=28 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130160215/http://chat.indiatimes.com/Nadira_Babbar/articleshow/5759617.cms |archive-date=30 January 2008 |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱟᱦᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱭᱟ ᱥᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱟᱦᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ (ᱮᱱ. ᱮᱥ. ᱰᱤ.), ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ. ᱮᱥ. ᱰᱤ. ᱨᱮ ᱜᱚᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱨᱚᱴᱳᱵᱷᱤᱥᱠᱤ ᱟᱨ ᱯᱤᱴᱟᱨ ᱵᱽᱨᱩᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱩᱴᱮ (ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱟᱦᱩᱫᱤ ᱠᱤ ᱞᱟᱰᱠᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | title = Indian theatre at the crossroads|work=The Tribune| url = http://www.tribuneindia.com/2000/20000625/spectrum/main9.htm |date=25 June 2000| access-date = 2014-08-27 }}</ref> ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱛᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱡᱟᱥᱢᱟ ᱚᱰᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣᱮᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱮᱠᱡᱩᱴᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱫᱷᱭᱟ ᱪᱷᱟᱭᱟ, ᱞᱩᱠ ᱵᱮᱠ ᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱨ, ᱵᱟᱞᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱠᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱵᱟᱛ ᱞᱟᱴ ᱠᱤ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱠᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮ ᱵᱷᱩᱛ, ᱥᱟᱵᱟᱥ ᱟᱱᱟᱨᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ: ᱫᱟᱭᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱠᱤ ᱰᱟᱭᱨᱤ (᱑᱙᱙᱗), ᱥᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱭ (᱑᱙᱙᱙), ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱟᱣᱨ ᱥᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ ᱡᱮᱭᱥᱤ ᱟᱯᱠᱤ ᱢᱟᱨᱡᱤ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ, ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱠᱚᱣᱥᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱠᱷᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱮᱠᱡᱩᱴᱮ ᱫᱚ 'ᱮᱠᱡᱩᱴᱮ ᱭᱚᱝ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ' ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱣ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱪᱟᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱫᱟᱠ ᱠᱟ ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱓᱐ ᱤᱭᱟᱨᱥ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱚᱭ ᱦᱚ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱟᱞᱟᱜ ᱜᱷᱟᱭᱟᱞ ᱣᱟᱱᱥ ᱮᱜᱮᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.mid-day.com/articles/nadira-babbar-cast-in-sunny-deols-ghayal-returns/16054154 | title=Nadira Babbar cast in Sunny Deol's 'Ghayal Returns' | date=12 March 2015 }}</ref> ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱵᱟᱵᱽᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ, ᱫᱟ ᱢᱮᱨᱤᱰ ᱣᱩᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱷᱤ ᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱤᱠᱟ ᱰᱚᱜᱽᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|last=Desk|first=India TV News|date=2021-02-10|title=The Married Woman: From Ridhi Dogra to Monica Dogra, cast of web series revealed in a novel manner|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/web-series/the-married-woman-from-ridhi-dogra-to-monica-dogra-cast-of-web-series-revealed-in-a-novel-manner-684059|access-date=2021-02-12|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> ==ᱟᱣᱟᱨᱰ== * ᱱᱤᱣᱥᱢᱮᱠᱟᱨᱥ ᱮᱪᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱒᱐᱒᱒<ref>{{cite web |title=Nominations are open for Afternoon Voice's 14th Newsmakers Achievers Awards 2022 |url=https://www.aninews.in/news/business/business/nominations-are-open-for-afternoon-voices-14th-newsmakers-achievers-awards-202220220317103718/ |website=ANI News |language=en |access-date=2025-02-19 |archive-date=2023-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126181029/https://www.aninews.in/news/business/business/nominations-are-open-for-afternoon-voices-14th-newsmakers-achievers-awards-202220220317103718/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 3pm1p5gq7yowv8rqygk6jbo9yfxwuw1 ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ 0 31545 200207 198709 2026-11-08T14:42:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200207 wikitext text/x-wiki '''ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ''' (᱑᱙᱔᱕ – ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱳᱡ, ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ, ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱛᱟᱨᱭᱟᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=tri>{{cite news |title=Using theatre to voice her deepest concerns |url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040920/cth2.htm#6 |newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=20 September 2004 }}</ref><ref name=cal>{{cite news |title=Calcutta, home to Hindi Theatre |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A |newspaper=The Hindu |date=29 October 1997 |access-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725211658/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A |archive-date=25 July 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=Panelist: Usha Ganguly – South Asian Theater Festival, 2009 |url=http://www.satf2010.org/2009/panelist.html#ushagangugli |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235144/http://www.satf2010.org/2009/panelist.html |url-status=dead |archive-date=2011-07-27 |year=2009 |publisher=South Asian Theater Festival}}</ref> ᱯᱟᱫᱟᱛᱤᱠ (᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱭᱟᱢᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱡᱟᱞᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=The language of expression |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1 |newspaper=[[The Hindu]] |date=1 March 2011 |location=Chennai, India |first=Prabalika M. |last=Borah |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201200917/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1 |archive-date=1 February 2016 |access-date=24 March 2025 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ, ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱡᱳᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱨᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱟᱭᱟᱛᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Change-makers to beat bias |url=http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20060524081658/http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp |url-status=dead |archive-date=24 May 2006 |newspaper=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=22 April 2006 |location=Calcutta, India}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱢᱤᱴᱴᱤ ᱠᱤ ᱜᱟᱰᱤ (ᱥᱩᱫᱽᱨᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱨᱤᱪᱷᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) (᱑᱙᱗᱐) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱥᱮᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=mum>{{cite web |title=Usha Ganguly:Profile and Interview at Prithivi Theatre Festival 2006|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguli.asp |date=November 2006 |publisher=mumbaitheatreguide.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221132259/http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguly.pdf|archive-date=21 February 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ, ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ, ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱭᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱛᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱜᱩᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱮ ᱰᱳᱞᱥ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱠᱨᱟᱵᱚᱨᱛᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱨᱤᱯᱛᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ᱾ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱨᱩᱜᱟᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱟᱱ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱡᱤᱣᱟᱹᱫ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱳᱡᱽ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱢ) ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱱᱩ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨᱤ ᱩᱯᱳᱱᱭᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱨᱟᱛᱱᱟᱠᱟᱨ ᱢᱟᱴᱠᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱞᱳᱠᱠᱚᱛᱷᱟ (ᱯᱷᱳᱠᱴᱮᱞ) ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱮᱞᱠᱩᱱᱪᱣᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱞᱤ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱟᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱣᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱨᱡᱚᱱ, ᱦᱤᱢᱢᱚᱛ ᱢᱟᱭᱤ, ᱵᱨᱮᱪᱴ ᱭᱟᱜ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱣᱟᱫᱮᱥ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱢᱟ (᱒᱐᱐᱓) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱥᱤ ᱠᱟ ᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱮ ᱠᱟᱣᱱ ᱠᱩᱢᱟᱛᱤ ᱞᱟᱜᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱳᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱛᱩᱯᱚᱨᱱᱚ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱳ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱟ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱟᱡᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱱᱠᱳᱴ (᱒᱐᱐᱔) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱣᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱯᱮᱨᱴᱚᱨᱤ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱩᱴᱜᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱮᱨ ᱣᱮᱞᱴ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ "ᱯᱩᱸᱡ ᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ" ᱨᱮ ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱨᱤᱦᱮᱵᱽ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱢᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱳᱨ ᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Waiting for a new dawn|url=http://www.indianexpress.com/news/Waiting-for-a-new-dawn/656489/ |newspaper=Indian Express |date=6 August 2010 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20110825155405/http://rangakarmee.110mb.com/group.htm Rangkarmee, website] *{{IMDb name|2084881}} g1ayw7eiyyjr5azmn7kfdvnn0cuo0m6 ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ 0 31706 200398 172648 2026-11-08T19:03:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200398 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ | native_name = নিজামত ইমামবাড়া | native_name_lang = bn | image = Nizamat Imambara 2.jpg | image_upright = 1.4 | alt = | caption = ᱤᱢᱟᱢᱟᱵᱟᱲᱟ | map_type = India West Bengal | map_size = 250 | map_alt = | map_relief = 1 | map_caption = Location of the imambara in [[West Bengal]] | coordinates ={{coord|24.188374|88.268623|region:IN-WB_type=landmark|format=dms|display=title,inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[ᱥᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱞᱟᱢ]] | locale = | location = [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | deity = | rite = | sect = | tradition = | festival = <!-- or | festivals = --> | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = ''[[ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ]]!-- or | organizational_status = --> | functional_status = Active | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | religious_features_label = | religious_features = | architect = ᱥᱟᱠᱤᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ {{small|(1847)}} | architecture_type = {{nowrap|[[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱪᱟᱨ]]}} | architecture_style = [[ᱤᱱᱰᱳᱼᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ]] | founded_by = {{ubl|[[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫ-ᱫᱳᱣᱞᱟ]] {{small|(1740)}}|[[ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ]] {{small|(1847)}}}} | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = {{ubl|{{nowrap|1740 [[Common Era|CE]] {{small|(1st structure)}}}}|1847 {{small|(current structure)}}}} | construction_cost = 6 lakhs gold coins {{small|(1847)}} | date_destroyed = 1846 {{small|(1st structure)}}<!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = South | capacity = | length = {{cvt|680|ft|m|order=flip}} {{small|(1847)}} | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = One {{small|(maybe more)}} | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = | website = | module = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = MANI | designation1_offname = [[Hazarduari Palace]] and Imambara (Murshidabad) | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = 1977 | delisted1_date = | designation1_partof = | designation1_number = N-WB-122 | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = }} }} '''ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ''' (ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ: নিজামত ইমামবাড়া), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱠᱤᱞᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱭᱟᱹ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ (ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫ-ᱫᱚᱣᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ, ᱑᱘᱔᱒ ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱖ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱘᱔᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="nizamatimambara2">{{cite web |url=http://murshidabad.nic.in/tourism1.htm |title=Nizamat Imambara |work=Murshidabad Tourism |date= |access-date=31 March 2012 |archive-date=13 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213131632/http://murshidabad.nic.in/tourism1.htm |url-status=live}}</ref><ref name="wondersofindia2">{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Nizamat-Imambara-39804.htm |title=Wonders of India: Nizamat Imambara |work=India9.com |date= |access-date=31 March 2012 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307102727/http://www.india9.com/i9show/nizamat-imambara-39804.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="murshidabadtouristattractions2">{{cite web |url=http://www.bharatonline.com/west-bengal/travel/murshidabad/tourist-attraction.html |title=Murshidabad Tourist Attractions |work=bharatonline.com |date= |access-date=31 March 2012 |archive-date=10 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610200946/http://www.bharatonline.com/west-bengal/travel/murshidabad/tourist-attraction.html |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="nizamatimambara2" /><ref name="wondersofindia2" /><ref name="murshidabadtouristattractions2" /><ref name="imambara2">{{cite web |url=http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/murshidabad.htm |title=Imambara |work=India Profile: Monuments and temples in Murshidabad |date= |access-date=31 March 2012 |archive-date=27 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827101757/http://www.indiaprofile.com/monuments-temples/murshidabad.htm |url-status=live }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱤᱭᱳᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://asi.nic.in/alphabetical-list-of-monuments-west-bengal/ |title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of West Bengal: Item no. 122 |publisher=Archaeological Survey of India |date= |access-date=18 July 2021}}</ref><ref name="Palace handed over to ASI">{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1100813/jsp/bengal/story_12806034.jsp |title=Palace handed over to ASI |work=Telgraph India |date= |access-date=28 March 2012 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924145113/http://www.telegraphindia.com/1100813/jsp/bengal/story_12806034.jsp |url-status=dead }}</ref><ref name="Handed over to ASI">{{Cite web |url=http://asi.nic.in/asi_museums_murshidabad.asp |title=Handed over to ASI |publisher=Archaeological Survey of India |date= |access-date=28 March 2012 |archive-date=7 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507095350/http://asi.nic.in/asi_museums_murshidabad.asp |url-status=live }}</ref> ==ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ== ===ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ=== ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫ-ᱫᱚᱣᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱠᱤᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱠᱨᱤᱴ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ຢ່າງໃດก็ตาม, ມᱟᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑.᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱔᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱛᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱹᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ=== [[File:The Imambara at Hazarduary Palace.jpg|left|thumb|ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ]] ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ ᱱᱟᱡᱤᱢ ᱢᱟᱱᱥᱩᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱫᱮᱠ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱸᱵᱽᱦᱟᱲ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟᱱᱛᱚᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱙᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ (ᱯᱮ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱯᱮ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱪᱟᱣᱟᱞᱤ ᱴᱚᱯᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ == Gallery == <gallery> Hazarduari Palace or the Nizamat Kila.jpg|ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱡᱟᱢᱚᱛ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱮᱢᱯᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱢᱟᱢᱵᱟᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category-inline|Nizamat Imambara (Murshidabad)|Nizamat Imambara}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱩᱫ-ᱫᱳᱣᱞᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ]] 7tf9kjuxixlb8doccw167do5xm1h6tx ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ 0 31763 200082 173038 2026-11-08T12:19:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200082 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ | native_name = {{langx|ur|سنہری باغ مسجد}} | native_name_lang = | image = Sunehri Bagh Masjid Lutyen's Delhi 07.jpg | image_upright = 1.4 | alt = | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ | religious_affiliation = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] | status = [[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] | functional_status = Active | tradition = | sect = | district = | prefecture = | province = | ownership = }} '''ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱩᱴᱭᱮᱱᱥ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱰ-᱓ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (NDMC) ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜ ᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ NDMC ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱳᱨᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟᱛ ᱩᱞᱮᱢᱟ-ᱮ-ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱤᱢᱟᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ NDMC ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱮᱫᱽᱭᱩᱨᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ" ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="qa-29dec23">{{cite news |title=200 سال پرانی مسجد کو ہٹانے کے حوالے سے 2 ہزار سے زائد تجاویز موصول! |url=https://www.qaumiawaz.com/national/owaisi-against-removing-of-sunheri-masjid |work=Qaumi Awaz |date=29 December 2023 |access-date=31 December 2023 |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231075653/https://www.qaumiawaz.com/national/owaisi-against-removing-of-sunheri-masjid |url-status=live |lang=ar |trans-title=Owaisi against removing of Sunheri Masjid }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="tgi-28dec23">{{cite news |last1=Vincent |first1=Pheroze L. |title=Sunehri Bagh Masjid in crosshairs: Mosque that predates capital may be removed |url=https://www.telegraphindia.com/india/sunehri-bagh-masjid-in-crosshairs-mosque-that-predates-capital-may-be-removed/cid/1989768 |access-date=31 December 2023 |work=Telegraph India |date=28 December 2023 |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231081925/https://www.telegraphindia.com/india/sunehri-bagh-masjid-in-crosshairs-mosque-that-predates-capital-may-be-removed/cid/1989768 |url-status=live }}</ref> ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nl-3jan24">{{cite news |last1=Zuberi |first1=Fahad |title=Heritage, freedom struggle, practical solutions: What NDMC's Sunehri Masjid plan has overlooked |url=https://www.newslaundry.com/2024/01/03/heritage-freedom-struggle-practical-solutions-what-ndmcs-sunehri-masjid-plan-has-overlooked |access-date=4 January 2024 |work=[[Newslaundry]] |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104110546/https://www.newslaundry.com/2024/01/03/heritage-freedom-struggle-practical-solutions-what-ndmcs-sunehri-masjid-plan-has-overlooked |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱣᱚᱯᱱᱟ ᱞᱤᱰᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱩᱴᱭᱮᱱᱥ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱭᱳᱜ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="wire-27dec23">{{cite news |title=NDMC Considers Demolition of Delhi's Sunehri Bagh Masjid; Jamiat Ulama-i-Hind Objects |url=https://thewire.in/rights/ndmc-considers-demolition-of-delhis-sunehri-masjid-jamiat-ulama-i-hind-objects |access-date=31 December 2023 |work=The Wire |date=27 December 2023 |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231074633/https://thewire.in/rights/ndmc-considers-demolition-of-delhis-sunehri-masjid-jamiat-ulama-i-hind-objects |url-status=live }}</ref> ᱞᱩᱴᱭᱮᱱᱥ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱰᱣᱤᱱ ᱞᱩᱴᱭᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱵᱷᱮᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱥᱴ ᱦᱟᱥᱨᱟᱛ ᱢᱳᱦᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱪᱚᱨᱟᱞ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ PIL ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ "ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱭᱤᱜᱟᱞ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱤᱥᱪᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱛᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱰ-᱓ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiaexp-27dec">{{cite news |last1=Singhal |first1=Upasika |last2=Husain |first2=Saman |title=Sunehri Bagh masjid a heritage structure or a roadblock? NDMC seeks public opinion |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/sunehri-bagh-masjid-a-heritage-structure-or-a-roadblock-ndmc-seeks-public-opinion-9084052/ |access-date=31 December 2023 |work=Indian Express |date=27 December 2023 |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231070302/https://indianexpress.com/article/cities/delhi/sunehri-bagh-masjid-a-heritage-structure-or-a-roadblock-ndmc-seeks-public-opinion-9084052/ |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱣᱟᱞᱟ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱥᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱰᱤ ᱯᱨᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ht-7jan24">{{cite news |last1=Butani |first1=Ashna |title=Uncertainty looms over occupants of 150-year-old Sunehri Bagh Masjid in Delhi |url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/uncertainty-looms-over-occupants-of-150-year-old-sunehri-bagh-masjid-in-delhi-101704564280550.html |work=Hindustan Times |date=7 January 2024 |access-date=1 March 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213034355/https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/uncertainty-looms-over-occupants-of-150-year-old-sunehri-bagh-masjid-in-delhi-101704564280550.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱷᱳᱨᱤ ᱤᱴᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=200 سو سال قدیم سنہری مسجد کو شہید کیے جانے کا خدشہ |url=https://naibaat.pk/2023/12/28/109352/ |access-date=31 December 2023 |work=Daily Nai Baat |date=28 December 2023 |archive-date=31 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231075946/https://naibaat.pk/2023/12/28/109352/ |url-status=dead |lang=ar }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} * {{cite news |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/why-the-british-spared-the-sunehri-bagh-mosque-when-building-new-delhi-9091552/ |title=Why the British spared the Sunehri Bagh mosque when building New Delhi |work=Indian Express |date= |access-date= }} * {{YouTube|id=nGEftcNsiY4|title="Sunehri Bagh Masjid: The Delhi mosque facing an uncertain future" }}. ''BBC News''. India. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ]] gav4h1c6b9f6xde595otsjkl5o2avc1 ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ 0 31869 200118 173926 2026-11-08T12:50:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200118 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | settlement_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ <!-- Not a Megacity, as the population of the city is under 10 million residents --> | image_skyline = Hyderabad Montage 2020.jpg | image_alt = A montage of images related to Hyderabad city | image_caption = Clockwise from top: [[Charminar]] during Ramzan night bazaar, [[Qutb Shahi tombs]], [[Buddha Statue of Hyderabad|Buddha Statue]] at [[Hussain Sagar]], [[Falaknuma Palace]], modern skyline at [[Gachibowli]], [[Birla Mandir, Hyderabad|Birla Mandir]] | nickname = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱚᱛᱤ|ᱢᱚᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] | other_name = | map_alt = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞᱚᱜᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱾ | map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | pushpin_map = India Telangana#India#Asia | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|17.37|N|78.48|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Government_of_Telangana_Logo.png}} [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] | subdivision_name2 = {{plainlist| * [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] * [[ᱢᱮᱰᱪᱚᱞᱼᱢᱚᱞᱠᱚᱡᱽᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱰᱪᱚᱞᱼᱢᱚᱞᱠᱚᱡᱽᱜᱤᱨᱤ]] * [[ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] * [[ᱥᱚᱝᱜᱟᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱝᱜᱟᱨᱮᱰᱰᱤ]]}} | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱕᱙᱑ | founder = [[ᱢᱩᱦᱢᱢᱚᱫᱽ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱩᱛᱩᱵᱽ ᱥᱟᱦ]] | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]], <br /> [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱫᱤᱠᱚᱨᱚᱬ]] | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱖᱕᱐ | area_metro_km2 = ᱗,᱒᱕᱗ | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱕᱓᱖ | population_total = ᱖,᱘᱐᱙,᱙᱗᱐ (᱔ ᱟᱱᱟᱜ) | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref name="greater Hyderabad" /> | population_density_km2 = ᱑᱐᱔᱗᱗ | population_est = ᱙,᱔᱘᱒,᱐᱐᱐ | pop_est_as_of = ᱒᱐᱑᱘ | pop_est_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|title=The World's Cities in 2018|website=United Nations|access-date=11 July 2020}}</ref> | population_urban = ᱗,᱗᱔᱙,᱓᱓᱔ (᱖ ᱟᱱᱟᱜ) | population_urban_footnotes = <ref name="2011UA" /> | population_metro = ᱙.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱖ ᱟᱱᱟᱜ) | population_metro_footnotes = <ref name="metropop">{{cite news|title=Time to put metropolitan planning committee in place|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Time-to-put-metropolitan-planning-committee-in-place/articleshow/39138115.cms|accessdate=22 March 2016|work=Times of India|date=28 July 2014|location=Hyderabad}}</ref> | population_demonym = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱕᱐᱐ xxx, ᱕᱐᱑ xxx, ᱕᱐᱒ xxx. | area_codes = +᱙᱑–᱔᱐, ᱘᱔᱑᱓, ᱘᱔᱑᱔, ᱘᱔᱑᱕, ᱘᱔᱑᱗, ᱘᱔᱑᱘, ᱘᱔᱕᱓, ᱘᱔᱕᱕ | registration_plate = [[List of Regional Transport Office districts in India|TS-07 to TS-15<br />(previously AP-09 to AP-14 and AP-28, AP-29)]] | blank_name_sec1 = [[Gross metropolitan product|Metro GDP]] ([[Purchasing power parity|PPP]]) | blank_info_sec1 = $40–$74&nbsp;billion<ref name=gdp /> | leader_title = [[ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱢᱮᱭᱟᱨ]] | leader_name = [[ᱵᱚᱸᱛᱷᱩ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱦᱟᱱ]] | leader_party = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱢᱤᱴᱤ|TRS]] | blank2_name = {{nowrap|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} | blank2_info = {{hlist|[[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]]|[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]}}<!-- Please do not add anything besides Telugu and Urdu. --> | website = {{URL|www.ghmc.gov.in}} | official_name = }} '''ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱖᱒᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱓᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱨᱤᱛᱨᱤᱢ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱖.᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱙.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱽᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾ ᱗᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Hussainsagar hyd.jpg|thumb|left|[[Hussain Sagar]] lake, built during the reign of the Qutb Shahi dynasty, was once the source of drinking water for Hyderabad.<ref name="Hussain Sagar" />|alt=Large manmade lake, with Hyderabad in the far distance]] ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱑,᱕᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱗᱓ ᱢᱤᱞ), [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱖᱙᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱓᱔ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱕᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱕᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Google maps | url =https://maps.google.com/maps?ll=17.366,78.476&spn=0.1,0.1&t=h&q=17.366,78.476 | accessdate =6 January 2013 }}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Hyderabad_tg_location">{{cite journal|title=Consecutive days maximum rainfall analysis by gumbel's extreme value distributions for southern Telangana|url=http://www.tnsroindia.org.in/JOURNAL/FULL%20TEXT%20ISSUE%207.pdf|last1=Momin|first1=Umar farooque|last2=Kulkarni|first2=Prasad.S|last3=Horaginamani|first3=Sirajuddin M|last4=M|first4=Ravichandran|last5=Patel|first5=Adamsab M|last6=Kousar|first6=Hina|volume=2|issue=7|page=411|journal=Indian Journal of Natural Sciences|year=2011|issn=0976-0997|accessdate=11 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150608085835/http://www.tnsroindia.org.in/JOURNAL/FULL%20TEXT%20ISSUE%207.pdf|archivedate=8 June 2015}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱾<ref name=area>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/New-geographical-map-of-Hyderabad-released/articleshow/45543021.cms|title=New geographical map of Hyderabad released |date=17 December 2014 |accessdate=12 April 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Greater Hyderabad Municipal Corporation |url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp |website=www.ghmc.gov.in |accessdate=23 December 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101224338/http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp |archivedate=1 January 2016 }}</ref><ref name="Hyderabad_Geo">{{cite web|title=Physical Feature |url=http://www.apind.gov.in/Library/District/hyderabad.pdf |work=AP Government |year=2002 |accessdate=4 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120416235458/http://www.apind.gov.in/Library/District/hyderabad.pdf |archivedate=16 April 2012 }}</ref> ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱒᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=area /> ᱕᱓᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱨᱮᱭ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ ᱜᱨᱮᱱᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱟᱜ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱤᱨ, ᱖᱗᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱒᱐᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱚᱸᱡᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Hyderabad_Geo" /><ref name="JNTU_Geo">{{cite web|title=Hyderabad geography|url=http://jntuhdufr.com/geography|work=[[Jawaharlal Nehru Technological University, Hyderabad|JNTU]]|accessdate=4 May 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111002233/http://jntuhdufr.com/geography|archivedate=11 November 2013}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱜᱚᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ "ᱫᱚᱨᱭᱟ" ᱾ ᱢᱩᱥᱤ ᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱛᱨᱤᱢ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱑᱕᱖᱒ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱟᱭᱚᱛ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱾<ref name="Hyderabad_Geo" /><ref name="rainwaterharvesting">{{cite web|title=Water sources and water supply|url=http://www.rainwaterharvesting.org/hussain_sagar/hussainsagar%202.pdf|work=rainwaterharvesting.org|page=2|year=2005|accessdate=20 January 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111100030/http://www.rainwaterharvesting.org/hussain_sagar/hussainsagar%202.pdf|archivedate=11 January 2012}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱨ ᱘᱓᱔ ᱫᱟᱜ ᱴᱮᱸᱠ (ᱟᱦᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Sreoshi Singh">{{cite web|title=Water security in peri-urban south Asia|url=http://saciwaters.org/periurban/Scoping_Study_Report_Hyderabad.pdf|first=Sreoshi|last=Singh|publisher=South Asia Consortium for Interdisciplinary Water Resources Studies|year=2010|accessdate=18 May 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120116235407/http://saciwaters.org/periurban/Scoping_Study_Report_Hyderabad.pdf|archivedate=16 January 2012}}</ref> ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{IndiaCensusPop |1951=1085722 |1961=1118553 |1971=1796000 |1981=2546000 |1991=3059262 |2001=3637483 |2011=6809970 |state= |title=ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ |footnote=Sources:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=Process of urban fringe development: A model|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=Economy, population and urban sprawl a comparative study of urban agglomerations of Banglore and Hyderabad, India using remote sensing and GIS techniques|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120519132559/http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|archivedate=19 May 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above, census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=Government of India|accessdate=10 December 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archivedate=7 May 2012}}</ref>}} ᱛᱤᱥ ᱡᱤᱮᱪᱮᱢᱥᱤ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱟᱢᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱖᱒᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=area /> ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱗% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱓,᱖᱓᱗,᱔᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱖,᱘᱐᱙,᱙᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱔% ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ,<ref name="cgg Hyderabad 1" /> ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="greater Hyderabad" /><ref name="2011UA">{{cite web|title=Urban agglomerations/cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Government of India|accessdate=17 October 2011|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archivedate=13 November 2011}} * {{cite news|title=Hyderabad district records highest literacy rate|url=http://www.siasat.com/english/news/hyderabad-district-records-highest-literacy-rate|newspaper=The Siasat Daily|accessdate=6 April 2011|date=1 April 2011|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110408210319/http://www.siasat.com/english/news/hyderabad-district-records-highest-literacy-rate|archivedate=8 April 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱑᱘,᱔᱘᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱗,᱙᱐᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TOI_City Density">{{cite news|title=Sex ratio goes up in state|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Sex-ratio-goes-up-in-state-/articleshow/7840622.cms?referral=PM|newspaper=The Times of India|date=1 April 2011|accessdate=16 April 2011|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150910233621/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Sex-ratio-goes-up-in-state-/articleshow/7840622.cms?referral=PM|archivedate=10 September 2015}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱮᱜᱽᱨᱤᱜᱞᱚᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗,᱗᱔᱙,᱓᱓᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="2011UA" /> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ== ==ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://oar.icrisat.org/866/1/RA_00105.pdf A guide to Hyderabad] * [https://hmrl.co.in/ Hyderabad Metro] * {{dmoz|Regional/Asia/India/Andhra_Pradesh/Localities/Hyderabad/}} * [https://www.britannica.com/place/Hyderabad-India Hyderabad] ''Encyclopædia Britannica'' entry <!--See Wikipedia policy on external links ([[WP:EL]]) before adding any links here--> <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia is not a collection of links nor should it be used for advertising. | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | If there are already plentiful links, please propose additions or replacements on this article's discussion page, or submit your link to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) and link back to that category using the {{dmoz}} template. |==={{No more links}}=========--> {{Geographic location |Centre = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ |North = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] |East = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]<br />[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |South = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |West = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] }} {{Navboxes |title =Articles related to Hyderabad |list = {{ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱴᱚᱯᱤᱠᱥ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} {{Neighborhoods of Hyderabad}} {{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}} {{World's most populated urban areas}} }} {{Subject bar |book=Hyderabad, India |portal1=Hyderabad |portal2=Geography |portal3=India |commons=yes |commons-search=Category:Hyderabad, India |n=yes |n-search=Category:Hyderabad |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes |d-search=Q1361}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ| ]]<!--eponymous cat 1st--> [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]<!--present day capital of Telangana state--> [[ᱛᱷᱚᱠ:High-technology business districts in India]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]<!--former national capital--> [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated places established in 1591]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1591 establishments in Asia]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1590s establishments in India]] 69cfqh06gfadyshwwwyt1kic2t6islw ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ 0 31876 200119 192151 2026-11-08T12:50:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200119 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ | nicknames = City of Peace, City of Lions, City of Birds, City of Forts, City of Breeze | native_name = {{lang|sd|{{Naskh|حيدرآباد}}}}<br>{{Nastaliq|حیدر آباد}} | named_for = [[Caliph]] [[Ali Ibn Abi Talib]] | native_name_lang = sd, ur | settlement_type = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Mir Karam Ali Khan Talpur Tombs were restored in 2016 1.jpg |caption1 = [[Tombs of the Talpur Mirs]] | image2 = Mian-ghulam-shah-kalhoro-kalhora-tomb-01.jpg|center| |caption2 = [[Tomb of Mian Ghulam Kalhoro]] | image3 = PK Hyderabad asv2020-02 img15 Navalrai Market tower.jpg |caption3 = [[Navalrai Clock Tower, Hyderabad|Navalrai Clock Tower]] | image4 = PK Hyderabad asv2020-02 img21 Hasrat Mohani Library.jpg |caption4 = Hasrat Mohani Library }} | image_flag = Hyderabad (Pakistan) City Flag.png | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = Emblem | image_seal = | seal_type = [[Hyderabad Municipal Corporation|HMC Emblem]] | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{nowrap|{{flag|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ}}}} | subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flag|ᱥᱤᱸᱫᱷ}} | subdivision_type2 = ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | subdivision_name2 = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type3 = [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name3 = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] | subdivision_type4 = ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ | subdivision_name4 = ᱕ | subdivision_type5 = ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱠᱚ | subdivision_name5 = ᱒᱐ | government_footnotes = | government_type = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱟᱨ | leader_name = ᱠᱟᱥᱤᱯᱷ ᱟᱞᱤ ᱥᱳᱨᱳ<ref name="dawn">{{Cite web |last=Mandhro |first=Sameer |date=2023-06-09 |title=Azhar Chandio- the new mayor of Hyderabad |url=https://tribune.com.pk/story/2420899/kashif-shoro-the-new-mayor-of-hyderabad |access-date=2023-06-11 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> | leader_title1 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name1 = ᱵᱤᱞᱟᱞ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱢᱮᱢᱳᱱ | leader_title2 = ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name2 = ᱡᱟᱭᱱ ᱩᱞ ᱚᱵᱤᱫᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱱ | established_title = Settled | established_date = ᱑᱗᱖᱘ | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/php/pakistan-distr-admin.php|title = Pakistan: Tehsils and Talukas (Districts and Subdistricts) - Population Statistics, Charts and Map}}</ref> <!--Three talukas of Hyderabad District forms the city of Hyderabad, the sum of their areas is 292 km<sup>2</sup>. To see the area of each taluka, open the footnotes and tap on each taluka one by one, the area will be displayed--> | area_total_km2 = 993 | area_metro_km2 = ᱑,᱗᱔᱐ | population_as_of = ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ | population_demonym = ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱤ | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Pakistan-100T.html|title=Pakistan: Provinces and Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.pbs.gov.pk/content/announcement-results-7th-population-and-housing-census-2023-digital-census}}</ref> | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | population_note = | population_total = ᱑᱙᱒᱑᱒᱗᱕ | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱥᱤᱸᱫᱷ<br/>ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ | population_metro = | coordinates = {{coord|25|22|45|N|68|22|06|E|region:PK|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = ᱑᱓ | timezone = [[Pakistan Standard Time|PKT]] | utc_offset = +᱐᱕:00 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] | postal_code = ᱗᱑᱐᱐᱐ | area_code = ᱐᱒᱒ | footnotes = | official_name = ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ }} '''ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ''' (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ: حيدرآباد; ᱩᱨᱫᱩ: حيدرآباد; {{IPAc-en|ˈ|h|aɪ|d|ər|ə|b|a:|d}}),<ref>{{Cite web |title=Definition of HYDERABAD |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Hyderabad |access-date=2023-10-31 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱱᱮᱨᱩᱱᱠᱚᱴ''' (ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ: نيرون ڪوٽ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.siasat.pk/forum/showthread.php?397650-by-winning-2nd-largest-city-Hyderabad-and-4th-largest-city-Mirpurkhas-MQM-declared-Urban-Sindh-Leader |title=By winning 2nd largest city Hyderabad and 4th largest city Mirpurkhas, MQM declared Urban Sindh Lead &#124; Siasat.pk Forums |publisher=Siasat.pk |date=2015-11-19 |access-date=2018-08-14 |archive-date=8 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808074405/https://www.siasat.pk/forum/showthread.php?397650-By-winning-2nd-largest-city-Hyderabad-and-4th-largest-city-Mirpurkhas-MQM-declared-Urban-Sindh-Leader |url-status=dead }}</ref> ᱑᱗᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱦᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱭᱟᱱ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱥᱟᱦ ᱠᱚᱞᱦᱳᱨᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱮᱢ -᱙ ᱢᱚᱴᱚᱨᱵᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ; ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ * ''[https://books.google.com/books/about/Biographical_Encyclopedia_of_Pakistan.html?id=sGtmAAAAMAAJ Biographical Encyclopedia of Pakistan]'' (1963–1966 edition) ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱱᱫᱷ}} * {{Wikivoyage inline|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ)}} * {{Official website|http://www.hyderabad.gov.pk|2=Official website of the City District Government of Hyderabad}} * [http://www.apnahyderabad.pk Hyderabad Local Directory Listing Website] * [https://www.mytouristline.com/top-10-famous-places-to-visit-in-hyderabad/ Top 10 Famous Tourist Attractions of Hyderabad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250512221254/https://mytouristline.com/top-10-famous-places-to-visit-in-hyderabad/ |date=2025-05-12 }} * [https://web.archive.org/web/20250404182553/https://faisalmoverz.com/faisal-movers-hyderabad/ Faisal Movers Hyderabad Terminal] {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱱᱫᱷ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] 9rm484m6m99km780ot897hmcr89ujto ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ 0 31881 200101 194225 2026-11-08T12:34:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200101 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ | native_name = ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱩᱢᱩᱱᱮ | official_name = | settlement_type = Municipality | image_skyline = {{Photomontage |photo1a =Breiavatnet - Stavanger, Norway 2021-08-01 (02).jpg |photo2a =Stavanger Vågen Skagenkaien Norway (2022.06.23).jpg |photo2b =Viele Blumen schmücken im Sommer die Altstadt von Stavanger. 09.jpg |photo3a =Øvre Holmegate, Stavanger.jpg |photo3b =Schwerter im Felsen. 04.jpg |photo4a =DJI 0054-Pano-Edit.jpg |size = 275 |position = center |spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) |color = Color of spacing between the images (default: black) |border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) |color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) |text = |text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) |foot_montage = }} }} '''ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱨᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ (ᱥᱮᱸᱰᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱚᱠᱪᱷᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱚᱭᱮᱞ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱭᱮᱞ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱤᱠᱩᱭᱱᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱤᱱᱥᱴᱟᱞᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱚ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱣᱟᱨᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱚᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱒.᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱤᱢᱤᱜᱽᱨᱮᱱᱴ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱮᱴᱨᱤᱭᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱨᱚᱡᱜᱟᱨ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱮᱨᱚᱡᱜᱟᱨ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑.᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ, ᱥᱚᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱪᱟᱨᱴᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱳᱭᱮᱡᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱱᱚᱨᱫᱷᱚᱨᱱ ᱥᱤᱡᱽ (ONS) ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱞᱟᱰᱢᱟᱴ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱞᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱚᱨᱯᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱘᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱷᱨᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱪ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱑᱑᱐᱐-᱑᱓᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>''Phenomenology and the pioneer settlement on the Western Scandinavian Peninsula'' (Ingrid Fuglestvedt (2009) Lindome : Bricoleur Press) {{ISBN|978-91-85411-07-8}}</ref> ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱟᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ (᱑᱑᱒᱕), ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱑᱑᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱵᱤᱥᱚᱯᱨᱤᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱞᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱑᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ (ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚᱢᱠᱤᱨᱠᱮ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Ancient See of Stavanger |url=http://www.newadvent.org/cathen/16076a.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305052334/https://www.newadvent.org/cathen/16076a.htm |archive-date=5 March 2021 |access-date=4 April 2011 |website=newadvent.org}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱑᱒᱕ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=UArctic Education – Student Portal |url=http://www.uarctic.org/SingleNewsArticle.aspx?m=668&amid=6229 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707155026/http://www.uarctic.org/SingleNewsArticle.aspx?m=668&amid=6229 |archive-date=7 July 2014 |access-date=7 February 2016 |website=uarctic.org}}</ref> ᱑᱕᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱮᱸᱴ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱗ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱥᱚᱯᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱱᱟᱹ ᱦᱤᱨᱤᱝ ᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ (ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥᱠᱟᱯᱥᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ) ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱒᱐᱐) ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱑,᱓᱕᱗) ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱮᱫ-ᱟ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱓᱙᱙) ᱾ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱓,᱐᱖᱓) ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱘᱓᱑) ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱠᱮᱭ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱕᱑,᱔᱗᱐) ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱢᱟᱰᱞᱟ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱖,᱐᱒᱕) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ (ᱦᱚᱲ ᱮᱞ: ᱒᱐,᱘᱖᱑) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jukvam |first=Dag |year=1999 |title=Historisk oversikt over endringer i kommune – og fylkesinndelingen |url=http://www.ssb.no/emner/00/90/rapp_9913/rapp_9913.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901160307/http://www.ssb.no/emner/00/90/rapp_9913/rapp_9913.pdf |archive-date=1 September 2012 |access-date=5 May 2016 |publisher=Statistics Norway |language=no}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱩᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱸᱫᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Stavanger kommune – Byhistorie<!-- Bot generated title --> |url=http://www.stavanger.kommune.no/publikum/divsvg.nsf/svgbyhistorie/$first?opendocument&referer=Byhistorie&sub=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928093934/http://www.stavanger.kommune.no/publikum/divsvg.nsf/svgbyhistorie/$first?opendocument&referer=Byhistorie&sub=1 |archive-date=28 September 2007 |access-date=24 July 2007}}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱝ, ᱥᱤᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱯᱷᱤᱥ ᱠᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱥᱟᱵᱠᱚᱱᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱩᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱭᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱭᱮᱞ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱ-ᱥᱳᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱷᱤᱱᱱᱳᱭ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱮᱥᱳᱭ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Om nye Stavanger |url=http://nye.stavanger.kommune.no/om-nye-stavanger/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011243/http://nye.stavanger.kommune.no/om-nye-stavanger/ |archive-date=7 November 2017 |access-date=4 November 2017 |language=no}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== [[File:Saved (5676897195).jpg|thumb|ᱨᱟᱱᱰᱟᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱠᱱᱟᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱰᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱳᱣ-ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱯᱟᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱫᱷᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ, ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱣᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱳᱜᱽᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱴᱩᱝᱜᱮᱱᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱐ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱐ ᱟᱨ ᱑᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱟ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱷᱤᱞ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱭᱟᱵᱷᱟᱴᱱᱮᱴ, ᱥᱴᱳᱨᱟ ᱥᱴᱳᱠᱠᱟᱵᱷᱟᱴᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱢᱳᱥᱵᱷᱟᱴᱱᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱭᱚᱨᱰ (ᱦᱟᱯᱷᱨᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ, ᱵᱟᱭᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱰᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ); ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ: ᱔᱙% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱗% ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱕᱑᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱘᱖ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱱᱰᱟᱣᱥᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱱᱟᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱤᱞᱮᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱷᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱱᱰᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱮᱭᱟᱵᱷᱟᱴᱱᱮᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱭᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱩᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱯ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱵᱡᱚᱨᱱᱳᱭ, ᱵᱩᱳᱭ, ᱮᱝᱜᱳᱭ, ᱜᱽᱨᱟᱥᱦᱳᱞᱢᱮᱱ, ᱦᱮᱞᱮᱥᱳᱭ, ᱦᱩᱱᱰᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱠᱟᱞᱵᱷᱳᱭ, ᱞᱤᱱᱰᱳᱭ, ᱥᱳᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱥᱳᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱳᱭ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="snl">{{Cite web |last=Store norske leksikon |author-link=Store norske leksikon |title=Stavanger |url=https://snl.no/Stavanger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305090752/https://snl.no/Stavanger |archive-date=5 March 2016 |access-date=27 April 2016 |language=no}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== [[File:Hermetikkfabrikker i Stavanger.jpg|thumb|᱒᱐ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱱᱤᱝ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ]] ᱒᱐ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱯᱮ ᱥᱮᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱱᱮᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱮᱱᱮᱰ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱡᱮᱞᱟᱱᱰ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ Chr Bjelland & Co. A/S ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱑ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱒᱙ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱕᱙ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱯᱷᱥᱳᱨ ᱯᱮᱴᱨᱳᱞᱤᱭᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱭᱮᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱮ ᱔᱐ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱞᱤᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ - ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱟᱨ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱟᱣᱤᱥ ᱟᱯᱷᱴᱟᱱᱵᱞᱟᱰ - ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱧᱩᱣᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱤᱞᱰᱮ ᱵᱷᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱞᱚᱴᱟᱨᱦᱟᱣᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱐.᱖%, ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱒᱗.᱔% ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱗᱑.᱗% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱒᱔.᱔% ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡ ᱨᱮ ᱗᱕.᱖% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱤᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱳᱨᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱰᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱰᱩᱥᱟᱵᱷᱤᱠ (ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱞᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱰᱯᱷᱳᱱᱴᱮᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱮᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱵᱩᱳᱭ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱯᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱟᱨᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱦᱟᱛᱣᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱡᱮᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱤᱯᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱦᱩᱱᱰᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ, ᱵᱮᱨᱜᱮᱱ ᱟᱨ ᱳᱞᱮᱥᱩᱱᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱟᱛᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱸᱠ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱢᱟᱨᱠᱥᱯᱷᱳᱨᱥᱠᱤᱝ ᱵᱳ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱵᱷ, ᱜᱽᱨᱳᱛᱷ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱾ ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱝᱴᱜᱟᱹᱰᱤ=== [[File:Stavanger airport.jpg|thumb|ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱥᱳᱞᱟ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱯᱷᱳᱨᱩᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ-ᱜᱟᱨᱰᱮᱨᱢᱳᱭᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱜᱮᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱯᱷᱞᱮᱥᱞᱮᱸᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱳᱥᱞᱳ-ᱴᱳᱨᱯ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱨᱳᱱᱰᱦᱟᱭᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱵᱷᱮᱨᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱠᱡᱮᱵᱷᱤᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱯᱮᱱᱦᱮᱜᱮᱱ, ᱮᱢᱥᱴᱮᱨᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱵᱟᱨᱰᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]], ᱵᱟᱨᱥᱤᱞᱳᱱᱟ, ᱥᱴᱳᱠᱦᱳᱢ, ᱣᱟᱨᱥᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱴᱨᱳᱢᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ=== [[File:Stavangerstasjon.jpg|thumb|ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱮᱥ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱞᱮᱸᱰᱮᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱳᱥᱞᱳ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱢᱮᱱ, ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱥᱞᱳ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱔᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱓᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱳᱥᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱳᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱜᱟᱨᱥᱩᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱘᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱥᱴᱞᱮᱸᱰᱮᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱖᱗ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓ ᱯᱷᱩᱴ ᱖.᱐ ᱤᱸᱪ) ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱮᱠᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱜᱟᱨᱥᱩᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱮᱠᱠᱮᱯᱷᱡᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱞᱮᱠᱠᱮᱯᱷᱡᱳᱨᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱜᱟᱱᱰᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟᱨᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱞᱜᱟᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱳᱨᱞᱮᱸᱰᱮᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱞᱮᱠᱠᱮᱯᱷᱡᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱥᱚᱲᱚᱠ=== ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨ ᱤ᱓᱙ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱷᱭᱚᱨᱰ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱯᱷᱭᱚᱨᱰ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱰᱮᱥ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱭᱞᱠᱮᱥᱵᱷᱟᱭ ᱔᱔ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮᱱᱰᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱮᱠᱠᱮᱯᱷᱡᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱕᱐᱙ ᱫᱚ ᱛᱟᱥᱴᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱱᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱥᱳᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱩᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱴᱮᱱ ᱥᱩᱨ ᱤ᱓᱙ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱥᱳᱞᱟᱥᱯᱞᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱷᱳᱨᱩᱥ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱨ ᱤ᱓᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱴᱨᱟᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ (ᱨᱟᱭᱯᱷᱭᱩᱞᱠᱮ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱩᱱᱰᱵᱷᱟᱜᱽ ᱴᱟᱱᱮᱞ) ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱳᱜᱯᱷᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱟᱱᱮᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱜᱮᱥᱩᱱᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ===ᱫᱚᱨᱭᱟ=== ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨᱜᱟᱦ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱴᱥᱦᱟᱞᱥ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱳ ᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱢᱟᱭᱨᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱤᱥᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭ ᱪᱚᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱵᱷᱤᱴᱥᱳᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱣᱜᱮᱥᱩᱱᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱰᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱥᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱚᱲᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ===ᱵᱟᱥ=== [[File:Sandnes 01.jpg|thumb|ᱥᱮᱱᱰᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱳᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ (ᱟᱨᱠᱮᱴᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱠᱳᱞᱩᱢᱵᱚᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱮᱴᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ, ᱵᱮᱨᱜᱮᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱜᱮᱥᱩᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱨ-ᱣᱮ ᱵᱟᱥᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱥᱮᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱵᱽᱯᱨᱟᱭᱤᱥᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[File:Campus ullandhaug MBMultimedia-110426-6239.jpg (rw largeArt 1201).jpg|thumb|ᱩᱞᱟᱱᱰᱦᱟᱣᱩᱜ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[File:Jåttå videregående skole.JPG|thumb|ᱡᱟᱣᱴᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱭᱩ ᱟᱭ ᱮᱥ) ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱳᱜᱽᱥᱠᱳᱞᱮᱱ ᱤ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ (ᱮᱪ ᱟᱭ ᱮᱥ) ᱫᱚ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱙,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱑,᱒᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱦᱩᱢᱮᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹᱛᱚᱛᱣᱟᱹ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱩᱞᱟᱱᱰᱦᱟᱣᱩᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱤᱛ ᱵᱳᱭᱮᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱤ ᱥᱤ ᱟᱭ ᱭᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚᱱᱥᱳᱨᱴᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱤᱥᱡᱚᱱᱥᱦᱳᱜᱽᱥᱠᱳᱞᱮᱱ (ᱮᱢ ᱮᱪ ᱮᱥ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱓᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱢ ᱮᱪ ᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱟᱱ (ᱮᱥ ᱟᱭ ᱠᱮ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱮᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱱ ᱵᱟᱣᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱒.᱕% ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱞᱵᱚᱨᱜᱽᱵᱷᱮᱭᱮᱱ ᱯᱷᱳᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱮᱴ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱟᱥᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱭᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱱᱳᱨᱳᱯᱷ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱩᱴᱰᱟᱱᱤᱝᱥᱦᱩᱥᱮᱴ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱮᱠᱴᱟ ᱵᱟᱭᱤᱵᱮᱞ, ᱵᱤ ᱟᱭ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱯᱷᱤᱭᱮᱞᱴᱩᱱ ᱵᱟᱭᱤᱵᱮᱞ, ᱯᱷᱳᱞᱠᱮᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱤᱢᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱱᱳᱨ ᱚᱯᱷᱥᱳᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱱᱳᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱳᱯᱷ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱴᱟᱰᱤᱥ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱱᱟᱭᱨᱤᱝᱥᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱭᱮᱴ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱯᱮᱴᱮᱠᱟ – ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ, ᱯᱤ ᱮᱱ ᱟᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱚᱯᱷᱥᱳᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱨᱳᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱸᱛ ᱳᱞᱟᱣ,<ref>{{Cite web |title=St. Olav |url=http://www.st-olav.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220905030119/https://www.st-olav.vgs.no/ |archive-date=5 September 2022 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱥᱟᱸᱛ ᱥᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱱ,<ref>{{Cite web |title=St. Svithun vgs |url=http://www.svithun.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127013413/http://www.svithun.vgs.no/ |archive-date=27 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ,<ref>{{Cite web |title=Stavanger katedralskole |url=http://www.stavanger-katedralskole.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114141848/http://www.stavanger-katedralskole.vgs.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱦᱮᱴᱞᱮᱸᱰ,<ref>{{Cite web |title=Hetland |url=http://www.hetland.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114141929/http://www.hetland.vgs.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱡᱟᱣᱴᱟ,<ref>{{Cite web |title=Jåttå videregående skole |url=http://www.jaattaa.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114142029/http://www.jaattaa.vgs.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱚᱯᱷᱥᱳᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ,<ref>{{Cite web |title=Stavanger Offshore tekniske skole |url=http://sots.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114142028/http://sots.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱜᱳᱰᱟᱞᱮᱱ<ref>{{Cite web |title=Godalen vgs |url=http://godalen.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114142021/http://godalen.vgs.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱜᱮᱞᱮᱸᱰ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bergeland – Bergeland VGS |url=http://www.bergeland.vgs.no/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114141650/http://www.bergeland.vgs.no/ |archive-date=14 November 2018 |access-date=14 November 2018}}</ref> ==ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== [[File:Stavanger Vågen Skagenkaien Norway (2022.06.24).jpg|thumb|ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]] [[File:Preikestolen 3 (52606536284).jpg|thumb|ᱯᱨᱮᱭᱠᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ]] [[File:Gamle Stavanger June 2010.jpg|thumb|ᱜᱟᱢᱞᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ]] ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛᱷᱟᱹᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛᱷᱟᱹᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ, ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱨᱩᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱟᱦ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱣᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱢᱵᱷᱟᱣᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱞᱤᱥᱯᱷᱭᱚᱨᱰᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱭᱠᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱯᱤᱴ ᱨᱚᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ), ᱟᱨ ᱠᱡᱮᱨᱟᱜᱽᱵᱳᱞᱴᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱩᱞᱟᱣ ᱠᱚ ᱾ ᱯᱨᱮᱭᱠᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ (᱖᱐᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱢᱜᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱡᱮᱨᱟᱜᱽᱵᱳᱞᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱭᱳᱨᱰ ᱥᱮᱫ ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱚ ᱠᱡᱮᱨᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱡᱚᱢᱯᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱨᱟ ᱥᱠᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱱᱳᱣᱵᱳᱨᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ (ᱜᱟᱢᱞᱮ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ) ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱘ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ ᱰᱳᱢᱠᱤᱨᱠᱮ (ᱮᱥ ᱴᱤ ᱥᱵᱷᱤᱛᱷᱩᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ) ᱫᱚ ᱑᱑᱐᱐ ᱟᱨ ᱑᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱞᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱱᱳᱨᱢᱟᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱓ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱳᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱳᱛᱷᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱛᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨᱚᱠᱪᱷᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikivoyage}} {{Commons category}} *[http://ssb.no/kommunefakta/stavanger Municipal fact sheet] from [[Statistics Norway]] *[http://www.stavanger.kommune.no/ Municipality web site] *[http://www.stavanger-guide.com/ Official city maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221181126/http://www.stavanger-guide.com/ |date=2014-02-21 }} *[http://www.stavanger-web.com/ Stavanger Web] *[http://www.regionstavanger.com/en/ Official web site of the region Stavanger] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱮᱨ]] brvonv4pyym1j61onmq2qshibniv598 ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 31891 200348 175765 2026-11-08T18:11:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200348 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | native_name_lang = ori | image = [[ᱨᱮᱫ:Fakir_Mohan_University_Logo.png|200px]] | motto = | mottoeng = ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ (Knowledge is Nectar) | established = {{start date and age|11 July 1999}} | type = [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ]] | chancellor = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | vice_chancellor = ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ | city = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | faculty = 112<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2021 |url=http://www.fmuniversity.nic.in/NIRF_information.html |publisher=Fakir Mohan University}}</ref> | students = 1,637<ref name=nirf_stud/> | postgrad = 1,473<ref name=nirf_stud/> | doctoral = 164<ref name=nirf_stud/> | campus = | accreditation = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱭᱩ.ᱡᱤ.ᱥᱤ]] | website = {{url|https://fmuniversity.nic.in/}} | coordinates = {{coord|21.5440|N|86.81592|E|format=dms|region:IN-OR_type:edu|display=inline,title}} }} [[File:Img of fmu entrance.png|thumb|ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] '''ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' (ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱩᱣᱟᱯᱟᱫᱷᱤ, [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]], ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱹᱱ, ᱑᱙᱘᱙ (᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱ ᱕) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱓᱒ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱥᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱜᱳᱨᱟᱪᱟᱸᱫᱽ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱤᱠ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱭᱤᱥ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱮᱯᱷ ᱮᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱙᱓ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ== ᱮᱯᱷ ᱮᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱟᱱᱩᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ, ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱜᱚᱞᱮᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱛᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ({{coord|21.50614|N|86.89101|E}}, {{cvt|3|km}} ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱢᱳ (᱑.᱙ mi) ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ (ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ {{coord|21.5440|N|86.81592|E}} ᱨᱮ, {{cvt|15|km}} ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ)᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱨᱟᱛᱟᱯ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱟ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱢᱩᱫᱽ ᱡᱤᱣᱫᱷᱚᱱ (ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ) ᱟᱨ ᱡᱤᱣ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱟᱭᱳ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ) ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news|title=Marine Bioresource and Biotechnology Centre established at F.M. Varsity: First of its kind in Odisha|website=orissadiary.com|date=6 March 2021|location=Balasore|url=https://orissadiary.com/marine-bioresource-and-biotechnology-centre-established-at-f-m-varsity-first-of-its-kind-in-odisha/|access-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419003352/https://orissadiary.com/marine-bioresource-and-biotechnology-centre-established-at-f-m-varsity-first-of-its-kind-in-odisha/|archive-date=19 April 2021|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ== ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱙᱖ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱚᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Fakir Mohan University: list of affiliated colleges |url=https://fmuniversity.nic.in/affiliated_colleges.html |access-date=2022-09-29 |website=fmuniversity.nic.in}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ== # ᱮᱴᱢᱚᱥᱯᱷᱮᱨᱤᱠ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱡᱤᱣ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱵᱚᱴᱟᱱᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱨᱟᱥᱟᱭᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱡᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱡᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱢᱟᱭᱠᱨᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱯᱤ.ᱮᱢ.ᱟᱭ.ᱟᱨ. ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ # ᱢᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱞᱮᱵᱽ, ᱵᱟᱭᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ (botany & zoology) ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱚ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱞᱮᱵᱽ, BIF- ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱞᱮᱵᱽ (ᱡᱤᱣ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ), ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱞᱮᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[File:Dept of social science.jpg|thumb|ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ (᱑᱒ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱡᱷᱤᱡᱽ)᱾ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱳ ᱵᱮᱸᱠ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮ.ᱴᱤ.ᱮᱢ (ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱟᱭ ᱟᱨ ᱭᱩ.ᱥᱤ.ᱳ), ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱ, ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱢ, ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤ ᱤᱱᱰᱚᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ, ᱵᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ== * [[ᱜᱳᱯᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱥ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.fmuniversity.nic.in ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qo86itnkrmg2ijtf0r33jzteueis063 ᱮᱱ. ᱰᱤ. ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ 0 32254 200278 176094 2026-11-08T16:45:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200278 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | birth_name = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱫᱚᱛ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ | image = Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg | birth_date = {{Birth date|1925|10|18|df=yes}} | birth_place = [[Nainital district|ᱵᱟᱞᱩᱴᱤ]], [[United Provinces of British India|ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱯᱨᱚᱵᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] | death_date = {{Death date and age|2018|10|18|1925|10|18|df=yes}} | death_place = [[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | constituency = | office = ᱑᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[List of governors of Andhra Pradesh|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | term_start = ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱗ | term_end = ᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ | predecessor = [[ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ]] | successor = [[ᱤ. ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱸ]] | order1 = ᱓-ᱟᱹᱱᱤᱡ | office1 = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start1 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ | term_end1 = ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ | predecessor1 = [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱥᱭᱟᱨᱤ]] | successor1 = [[ᱵᱤ. ᱥᱤ. ᱠᱷᱟᱱᱫᱩᱨᱤ]] | office2 = ᱑᱘-ᱟᱹᱱᱤᱡ [[Minister of Finance (India)|ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start2 = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗ | term_end2 = ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱘ | primeminister2 = [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] | predecessor2 = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | successor2 = [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱨᱟᱣ ᱪᱟᱣᱟᱱ]] | office3 = ᱑᱕-ᱟᱹᱱᱤᱡ [[Minister of External Affairs (India)|ᱮᱠᱥᱴᱚᱨᱱᱟᱞ ᱟᱯᱷᱮᱨᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start3 = ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖ | term_end3 = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗ | primeminister3 = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | predecessor3 = [[ᱯᱤ. ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]] | successor3 = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | order4 = ᱙-ᱟᱹᱱᱤᱡ | office4 = ᱩᱛᱠᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start4 = ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱘ | term_end4 = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ | predecessor4 = [[ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]] | successor4 = [[ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | term_start5 = ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ | term_end5 = ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ | predecessor5 = [[ᱥᱨᱤᱯᱚᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] | successor5 = [[ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]] | term_start6 = ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱖ | term_end6 = ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗ | predecessor6 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ]] | successor6 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱒᱐᱑᱖᱗-᱒᱐᱑᱘) | otherparty = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] (᱑᱙᱖᱔-᱑᱙᱙᱖ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘-᱒᱐᱑᱗) [[ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (᱑᱙᱖᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ)<br/>[[ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ)]] (᱑᱙᱙᱖-᱑᱙᱙᱘) | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ|1953|1991|end=died}} * {{marriage|ᱩᱡᱽᱡᱚᱞᱟ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ|14 May 2013}} }} | children = ᱑ | alma_mater = [[ᱟᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br/>([[Master of Arts|ᱥᱚᱱᱮᱨ]] [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱮᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱨᱮ, [[Bachelor of Laws|ᱮᱞᱮᱞᱵᱤ]]) }} '''ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱫᱚᱛ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ''' (᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱕ - ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱥᱳᱥᱚᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱚᱯᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news |title=Veteran Congress leader ND Tiwari joins BJP |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/veteran-congress-leader-nd-tiwari-joins-bjp/articleshow/56643111.cms |work=The Economic Times |agency=PTI |date=18 January 2017 |access-date=September 25, 2024}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱗᱖-᱗᱗, ᱑᱙᱘᱔-᱘᱕, ᱑᱙᱘᱘-᱘᱙) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱐᱗) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/nd-tiwari-passes-away-only-indian-to-serve-as-cm-of-two-states-breathes-his-last-on-93rd-birthday/1353516/|title=ND Tiwari passes away: Only Indian to serve as CM of two states breathes his last on 93rd birthday|date=18 October 2018|website=The Financial Express|access-date=17 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/former-up-and-uttarakhand-cm-n-d-tiwari-passes-away-aged-93-5407698/|title=N D Tiwari, only politician to have served as CM of two states, passes away aged 93|date=18 October 2018|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=17 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/nd-tiwari-dead-death-dies-only-politician-to-have-served-as-chief-minister-of-two-states-passed-away-on-his-birthday/301155|title=ND Tiwari only politician to have served as Chief Minister of two states, passes away on his birthday |work=Times Now |date=18 October 2018 |access-date=17 April 2019}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱱᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱚᱨᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚᱛ ᱫᱤᱣᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱶᱱᱤ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱤᱱ <ref>{{cite news |title=Congress veteran, four-time Chief Minister, controversial Governor and reluctant father |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-veteran-fourtime-chief-minister-controversial-governor-and-reluctant-father/article9488085.ece |work=Business Line |date=18 January 2017 |access-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511183418/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-veteran-fourtime-chief-minister-controversial-governor-and-reluctant-father/article9488085.ece |archive-date=11 May 2023}}</ref>ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱭᱣᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱩᱛᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ state.<ref name=bio/>ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱩᱨᱱᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱚᱜᱽ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>Umachand Handa. ''History of Uttaranchal''. Indus Publishing, p. 210. 2002. {{ISBN|81-7387-134-5}}.</ref><ref name=bio>[http://profiles.incredible-people.com/narayan-datt-tiwari/ Narayan Datt Tiwari]{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} profiles.incredible-people.com.</ref> ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱟᱥᱲᱟ, ᱦᱚᱞᱫᱽᱣᱟᱱᱤ, ᱤ. ᱮᱢ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱚᱨᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤ. ᱟᱨ. ᱮᱥ. ᱴᱤ. ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref name=ap>[http://governor.ap.nic.in/governor/tiwari.html Biographical Sketch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619083911/http://governor.ap.nic.in/governor/tiwari.html |date=19 June 2009 }} [[Governor of Andhra Pradesh]], website.</ref> ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱵᱟᱫᱤ ᱨᱤᱛ ᱵᱤᱦᱤᱛ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱮᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ ᱯᱚᱨᱪᱟ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱲᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>''Uttar Pradesh District Gazetteers'', p. 64. [[Government of Uttar Pradesh]]. 1959.</ref> ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱦᱟᱹ ᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱮ. (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ) ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=ap/><ref name=bio/> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=ap/><ref>[http://www.thepresident.in/GovDet-10/NARAYAN-DATT-TIWARI.html?gid=37 Narayan Datt Tiwari Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516051710/http://www.thepresident.in/GovDet-10/NARAYAN-DATT-TIWARI.html?gid=37 |date=2021-05-16 }}. [[President of India]] website.</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok13/biodata/13UP04.htm Biodata of N D Tiwari] *[https://web.archive.org/web/20120215090150/http://www.narayandutttiwari.com/index.htm Personal] {{s-start}} {{s-par|in-lwr}} {{s-bef|before=Bharat Bhushan}} {{s-ttl|title=Member of Parliament<br />for [[Nainital (Lok Sabha constituency)|Nainital]] |years=1980 – 1984}} {{s-aft|after=Satyendra Chandra Ghuria}} |- {{s-bef|before=[[Balraj Pasi]]}} {{s-ttl|title=Member of Parliament<br />for [[Nainital (Lok Sabha constituency)|Nainital]] |years=1996 – 1998}} {{s-aft|after=[[Ila Pant]]}} |- {{s-bef|before=[[Ila Pant]]}} {{s-ttl|title=Member of Parliament<br />for [[Nainital (Lok Sabha constituency)|Nainital]] |years=1999 – 2002}} {{s-aft|after=[[Mahendra Singh Pal]]}} |- {{s-par|in-upr}} {{s-bef|before=N/A}} {{s-ttl|title=Member of Parliament<br />for [[List of Rajya Sabha members from Uttar Pradesh|Uttar Pradesh]] |years=2 December 1985 – 23 October 1988}} {{s-aft|after=[[Syed Sibtey Razi]]}} |- {{s-off}} {{s-bef|before=[[President's Rule]]}} {{s-ttl|title=[[Chief Minister of Uttar Pradesh]]|years=21 January 1976 – 30 April 1977}} {{s-aft|after=[[President's Rule]]}} |- {{s-bef|before=[[D. T. Lakdawala]]}} {{s-ttl|title=[[Deputy Chairman of the Planning Commission|Deputy Chairman<br />Planning Commission (India)]]|years=9 June 1980 – 8 August 1981}} {{s-aft|after=[[Shankarrao Chavan]]}} |- {{s-bef|before=[[Sripati Mishra]]}} {{s-ttl|title=[[Chief Minister of Uttar Pradesh]]|years=3 August 1984 – 24 September 1985}} {{s-aft|after=[[Vir Bahadur Singh]]}} |- {{s-bef|before=[[Veerendra Patil]]}} {{s-ttl|title=[[Ministry of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Industry]]|years=25 September 1985 – 22 October 1986}} {{s-aft|after=[[Jalagam Vengala Rao]]}} |- {{s-bef|before=[[P. Shiv Shankar]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of External Affairs (India)|Union Minister of External Affairs]]|years=22 October 1986 – 25 July 1987}} {{s-aft|after=[[Rajiv Gandhi]]}} |- {{s-bef|before=[[Rajiv Gandhi]]}} {{s-ttl|title=[[Minister of Finance (India)|Union Minister of Finance]]|years=25 July 1987 – 25 June 1988}} {{s-aft|after=[[Shankarrao Chavan]]}} |- {{s-bef|before=[[P. Shiv Shankar]]}} {{s-ttl|title=[[Ministry of Commerce and Industry (India)|Union Minister of Commerce]]|years=25 July 1987 – 25 June 1988}} {{s-aft|after=[[Dinesh Singh (Uttar Pradesh politician)|Dinesh Singh]]}} |- {{s-bef|before=[[Vir Bahadur Singh]]}} {{s-ttl|title=[[Chief Minister of Uttar Pradesh]]|years=25 June 1988 – 5 December 1989}} {{s-aft|after=[[Mulayam Singh Yadav]]}} |- {{s-bef|before=[[Bhagat Singh Koshyari]]}} {{s-ttl|title=[[Chief Minister of Uttarakhand]]|years=2 March 2002 – 7 March 2007}} {{s-aft|after=[[B. C. Khanduri]]}} |- {{s-gov}} {{s-bef|before=[[Rameshwar Thakur]]}} {{s-ttl|title=[[List of Governors of Andhra Pradesh|Governor of Andhra Pradesh]]|years=22 August 2007 – 27 December 2009}} {{s-aft|after=[[E.S.L. Narasimhan]]}} g8mct73amy67mvtzt51bbk54jvo1t7z ᱵᱷᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ 0 32282 200493 176083 2026-11-08T21:14:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200493 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = Shaheed | image = Bhogeswari Phuknani.jpg | birth_date = ᱑᱘᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ | birth_place = ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱥᱟᱢ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = ᱒᱐ ᱥᱮ ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒ | death_place = ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, [[ᱱᱟᱜᱟᱶ, ᱟᱥᱟᱢ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ | children = ᱘ }} '''ᱵᱷᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ''' (᱑᱘᱘᱕ – ᱒᱐ ᱥᱮ ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒<ref name=Mittal/><ref name=Times/>) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱚᱲ== ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=Mittal>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=6igd9NaJFlUC&q=Bhogeswari%2520Phukanani&pg=PA34 |title=Assamese Women in Indian Independence Movement |last=Pathak |first=Guptajit |date=2008 |publisher=Mittal Publications |isbn=9788183242332 |language=en |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025059/https://books.google.com/books?id=6igd9NaJFlUC&pg=PA34&lpg=PA34&dq=Bhogeswari+Phukanani&source=bl&ots=C0FluHhO0p&sig=lqAhf7bb8JpMOHWhLWV3uekH90M&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj0mr7K2aHXAhVJq48KHQG4DP8Q6AEIWzAM#v=onepage&q=Bhogeswari%2520Phukanani&f=false |archive-date=2017-11-07 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Mittal/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ,<ref name=Times/> ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱹᱜᱤᱱ ᱟᱱᱫᱚᱲ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱯᱩᱡᱤᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Mittal/> ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱦᱤᱱᱥᱟ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱠᱮᱴᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Mittal/> ==ᱜᱩᱨ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=Times>{{cite web | url=https://www.assamtimes.org/node/2052 | title=Assamese women in India's freedom movement | last=Singh | first=Daya Nath | publisher=Assam Times | date=2 October 2008 | access-date=3 November 2017 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20171107020818/https://www.assamtimes.org/node/2052 | archive-date=7 November 2017 }}</ref> ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱩᱵᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Mittal/><ref name=Times/> ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱩᱵᱟᱨᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name=Mittal/> ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name=Times/> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱩᱵᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name=Mittal/><ref name=Times/> ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱢᱟᱛᱟᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱟᱞ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱢᱤ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢᱟᱞᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱮ ᱫᱷᱟᱠᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱤᱡᱡᱚᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱹᱱᱴᱤ ᱛᱮ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮ ᱫᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=Times/> ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱥᱟᱣ ᱠᱟᱜ ᱯᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ "ᱯᱷᱤᱸᱪ" ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱩᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱹᱱᱴᱤ ᱛᱮ ᱮ ᱫᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Mittal/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱫᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ—"ᱯᱷᱤᱸᱪ" ᱥᱮ "ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ"—ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Mittal/><ref name=Times/> ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱩᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ (᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒),<ref name=Times/> ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Mittal/> ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱭᱤᱞᱥ ᱵᱨᱚᱱᱥᱚᱱᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱᱟᱱᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.telegraphindia.com/1081203/jsp/northeast/story_10192967.jsp | title=154-year-old hospital to get a dose of renovation | newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] | date=3 December 2008 | access-date=3 November 2017 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20171107021658/https://www.telegraphindia.com/1081203/jsp/northeast/story_10192967.jsp | archive-date=7 November 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://nagaon.gov.in/health.html |title=Bhogeswari Phukanani Civil Hospital |access-date=6 February 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716203813/http://nagaon.gov.in/health.html |archive-date=16 July 2017 }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=oct1517/sports056 | title=Bhogeswari Phukanani Indoor Stadium | publisher=[[The Assam Tribune]] | date=14 October 2017 | access-date=3 November 2017 | archive-date=20 October 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171020085201/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=oct1517%2Fsports056 | url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] rhk2jfubae542aizl2duo0ir0mxvudk ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ 0 32319 200496 181189 2026-11-08T21:25:57Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200496 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder| | name = ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ | image = | caption = ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭᱤ | birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1969|6|5}} | birth_place = ᱱᱟᱪᱷᱤᱯᱩᱨ, [[ᱩᱫᱚᱲᱟ|ᱩᱫᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | residence = | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | office1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency1 = [[ᱩᱫᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱩᱫᱟᱞᱟ]] | term_start1 = ᱒᱐᱑᱙ | term_end1 = | predecessor1 = ᱜᱳᱞᱚᱠ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱱᱟᱭᱟᱠ | successor1 = | term_start3 = ᱒᱐᱐᱐ | predecessor3 = ᱨᱟᱵᱟᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ | term_end3 = ᱒᱐᱐᱙ | successor3 = ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱨᱮᱱ | otherparty = | nationality = | spouse = ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ | father = ᱵᱷᱩᱠᱤᱞᱟ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ<ref name="Bhaskar Madhei">{{cite web|url=http://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=10 |title=Shri Bhaskar Madhei |website=odishaassembly.nic.in|publisher=Odisha Assembly|access-date=2 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006163934/https://www.odishagovt.com/people/sri-bhaskar-madhei/ |archive-date=6 October 2022}}</ref> |occupation = ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | children = | education = [[:en:Matriculation#India|ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ]] | alma_mater = | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑, ᱑᱒ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-04-28 |title=Mayurbhanj's PVTG struggle to meet basic necessities |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections-2019/odisha/news/mayurbhanjs-pvtg-struggle-to-meet-basic-necessities/articleshow/69076370.cms |access-date=2023-05-12 |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱛᱷᱩᱰᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2014-04-14 |title=Tribal votes may not go en bloc to any party |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/tribal-votes-may-not-go-en-bloc-to-any-party/article5910663.ece |access-date=2023-05-12 |issn=0971-751X}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱠᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱤ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bio-data of Present Member of Legislative Assembly in Orissa |department=Orissa reference annual - 2005 |url=http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/Bio_data_of_MLAs_Orissa.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728025642/http://magazines.odisha.gov.in/orissaannualreference/ORA-2005/pdf/Bio_data_of_MLAs_Orissa.pdf |archive-date=28 July 2021 |access-date=12 May 2023 |website=magazines.odisha.gov.in}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱫᱚᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=V1995>{{Cite report |title=Statistical Report on General Election, 1995; to the Legislative Assembly of Orissa|work=Election commission of India, New Delhi|page= 166 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3627-orissa-1995/}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2024}} ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱚᱥᱚᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ, ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱯᱚᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱓), ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱙), ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Members profile - Bhaskar Madhei |url=https://odishaassembly.nic.in/memberprofile.aspx?img=10 |url-access=limited |access-date=2023-05-14 |website=odishaassembly.nic.in}}</ref> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]]: ᱩᱫᱟᱞᱟ}} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ |votes = ᱖᱖,᱔᱐᱑ |percentage = ᱔᱒ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱨᱮᱱ |votes = ᱕᱙,᱘᱘᱔ |percentage = ᱓᱗.᱘᱘ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱴᱩᱰᱩ |votes = ᱑᱕,᱘᱕᱗ |percentage = ᱑᱐.᱐᱓ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ |candidate = ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱞ |votes = ᱗,᱐᱑᱗ |percentage = ᱔.᱔᱔ |change = }} {{Election box majority |votes = ᱖,᱕᱑᱗ |percentage = ᱔.᱑᱒ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱕᱘,᱐᱘᱑ |percentage = |change = }} {{Election box Registered electors |reg. electors = ᱑,᱙᱘,᱑᱗᱐ |ref =<ref>{{cite web |title=Constituency wise Information on EPIC & Photo Coverage in Current Rolls – Odisha |url=https://ceoodisha.nic.in/docs/EROLL_ANALYSIS/FORMAT1TO8_SUP1_2024/FORMAT5B.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525071126/https://ceoodisha.nic.in/docs/EROLL_ANALYSIS/FORMAT1TO8_SUP1_2024/FORMAT5B.pdf |archive-date=25 May 2024 |website=ceoodisha.nic.in |access-date=11 July 2025 }}</ref> |change = }} {{Election box end}} {| class="wikitable" |+ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ |- !ᱥᱮᱨᱢᱟ ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ !ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ !ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ % !ᱚᱨᱡᱚ !ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |᱓᱐᱑᱙ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |᱖᱙,᱗᱒᱕ |᱑,᱕᱓,᱓᱐᱗ |᱔᱕.᱔᱘ |{{Won}} |<ref name=V2019>{{cite report |url=https://old.eci.gov.in/files/file/11679-odisha-legislative-assembly-election-2019/ |title=State Election, 2019 to the Legislative Assembly of Odisha |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=7 October 2021}}</ref> |- |᱒᱐᱑᱔ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |᱔᱑,᱐᱙᱙ |᱑,᱓᱗,᱙᱖᱙ |᱒᱙.᱗᱙ |{{Runner-up}} |<ref name=V2014>{{cite report |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3631-orissa-2014/ |title=Statistical Report on General Election, 2014 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref> |- |᱒᱐᱐᱙ | colspan="6" |{{align|center|''ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ''}} | |- |᱒᱐᱐᱔ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |᱓᱒,᱗᱕᱕ |᱑,᱔᱘,᱔᱖᱔ |᱒᱒.᱐᱖ |{{Won}} |<ref name=V2004>{{cite report |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3629-orissa-2004/ |title=Statistical Report on General Election, 2004 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref> |- |᱒᱐᱐᱐ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |᱔᱓,᱕᱓᱙ |᱑,᱔᱐,᱕᱒᱒ |᱕᱓.᱔᱒ |{{Won}} ||<ref name=V2000>{{cite report |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3628-orissa-2000/ |title=Statistical Report on General Election, 2000 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref> |- |᱑᱙᱙᱕ |{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}} |᱑᱐,᱑᱔᱔ |᱑,᱓᱐,᱐᱕᱒ |᱑᱐.᱗᱘ |{{failure|Fourth}} |<ref name=V1995/> |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱫᱷᱮᱭ, ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱐᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱐᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱙]] ixytj1ybd3lrv256msfb8ojfaa33icf ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ 0 32335 200194 199369 2026-11-08T14:21:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200194 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ | state = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | constituency_no = ᱓᱙ | type = SLA | map_image = | map_caption = | map_alt = | division = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | district = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] | loksabha_cons = [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]] | established = ᱒᱐᱐᱙ | reservation = ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ | incumbent_image = | mla = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | latest_election_year = [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]] | electors = ᱒,᱒᱙,᱐᱓᱓{{efn|as on 2024}}{{efn|as data published by election commission}} }} '''ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=39|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113145008/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=283&cid=39|url-status=usurped|archive-date=13 January 2017|title= Orissa Assembly Election 2009 |work=empoweringindia.org |quote= Constituency: Remuna (39) District : Balasore|accessdate= 24 February 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱨᱚᱱᱥᱟᱦᱤ, ᱜᱩᱰᱩ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱨᱟᱜᱚᱱ, ᱜᱮᱱᱜᱩᱴᱤ, ᱥᱚᱥᱚᱝᱜᱟ, ᱨᱚᱥᱚᱞᱯᱩᱨ, ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽᱠᱚᱥᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱰᱤᱜᱚᱱ) ᱾<ref>[http://eci.nic.in/delim/Final_Publications/Orissa/orissa.pdf Assembly Constituencies and their Extent]</ref><ref>[http://eci.nic.in/delim/paper1to7/Orissa.xls Seats of Odisha]</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Delimitation 2008 |url=https://www.elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-15 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529075331/https://elections.tn.gov.in/Web/forms/int1.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ== {{bar box |float=right |title= ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱮᱢ<ref>{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp14.htm|title= 14 - Balasore Assembly Constituency|work=eci.nic.in |year=2006 |quote=List Of Winning Candidates |accessdate= 26 March 2014}}</ref> |titlebar=#ddd |width=300px |barwidth=275px |bars= {{bar percent|2014|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|51.39}} {{bar percent|2019|{{party color|Biju Janata Dal}}|47.50}} {{bar percent|2014|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|47.63}} {{bar percent|2009|{{party color|Biju Janata Dal}}|47.52}} }} ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ:<ref name=prevMLAs>{{cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |title=Odisha Reference Annual - 2011 - List of Members of Odisha Legislative Assembly - (1951–2004) |access-date=6 October 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217121136/http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf |archive-date=17 December 2013 }}</ref><ref>{{cite web|title=Remuna Assembly Constituency, Orissa|url=http://www.elections.in/orissa/assembly-constituencies/remuna.html|publisher=Compare Infobase Limited|accessdate=17 May 2014}}</ref> {|class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱥᱚᱦᱮᱫ !colspan=2|ᱯᱟᱨᱴᱤ |- |[[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Remuna Assembly Election Results 2024: Remuna Election Candidates List, Election Date, Vote Share - IndiaToday |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/odisha/remuna-constituency-result-18039 |access-date=2025-06-20 |website=India Today |language=en}}</ref> |[[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] |{{full party name with color|Bharatiya Janata Party}} |- |[[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]<ref name=election2019>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/11679-odisha-legislative-assembly-election-2019/ |title=State Election, 2019 to the Legislative Assembly of Odisha |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date=7 October 2021 |url-access=limited}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Remuna Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/remuna-odisha-assembly-constituency |access-date=2025-06-20 |website=resultuniversity.com |archive-date=2025-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620050843/https://resultuniversity.com/election/remuna-odisha-assembly-constituency |url-status=dead}}</ref> |[[ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ]] |{{full party name with color|Biju Janata Dal}} |- |[[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]<ref name="Results2014" /> |[[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] |{{full party name with color|Bharatiya Janata Party}} |- |[[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]<ref name=":1" /> |ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ |{{full party name with color|Biju Janata Dal}} |} ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ== ===᱒᱐᱒᱔=== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=General Election to Legislative Assembly of Odisha 2024 |url=https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |website=[[Election Commission of India|ECI]] |access-date=2025-07-15 |archive-date=2024-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507223908/https://elections24.eci.gov.in/election-details-odisa.html |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱫᱟ ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤᱠ ᱑᱓,᱘᱒᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱒᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] |votes = ᱘᱒,᱖᱒᱐ |percentage = ᱕᱑.᱓᱙ |change = {{increase}}᱖.᱑᱙ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱞᱤᱠ |votes = ᱖᱘,᱔᱕᱒ |percentage = ᱓᱗.᱙᱘ |change = {{decrease}}᱙.᱕᱒ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ |votes = ᱑᱒,᱐᱕᱙ |percentage = ᱖.᱖᱙ |change = {{increase}}᱑.᱐᱑ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱑,᱒᱖᱐ |percentage = ᱐.᱗᱐ |change = {{increase}}᱐.᱐᱗ }} {{Election box majority| |votes = ᱒᱔,᱑᱖᱘ |percentage = ᱑᱓.᱔᱑ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱘᱐,᱒᱓᱘ |percentage = ᱗᱘.᱗ |change = }} {{Election box gain with party link no swing| |winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱑᱙=== ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱔,᱑᱑᱘ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Constituency Wise odisha Assembly Election result 2019|url=https://www.india.com/news/india/odisha-assembly-election-2019-results-basta-balasore-remuna-nilgiri-soro-simulia-winners-list-3666996/}}</ref> {{Election box begin| |title= [[᱒᱐᱑᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]]: ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref>{{cite web|title=Odisha - Balasore|url=http://results.eci.gov.in/ac/en/constituencywise/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = [[ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱥᱩ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱫᱟ]] |votes = ᱗᱙,᱐᱙᱗ |percentage = ᱔᱗.᱕᱐ |change = {{increase}}᱙.᱑᱕ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] |votes = ᱗᱔,᱙᱗᱙ |percentage = ᱔᱕.᱐᱒ |change = {{decrease}}᱒.᱖᱑ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱴᱷᱤ |votes = ᱙,᱔᱕᱔ |percentage = ᱕.᱖᱘ |change = {{decrease}}᱓.᱕᱒ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱑,᱐᱔᱓ |percentage = ᱐.᱖᱓ |change = }} {{Election box majority| |votes = ᱔,᱑᱑᱘ |percentage = ᱒.᱔᱘ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱖᱖,᱕᱓᱖ |percentage = ᱗᱔.᱓᱕ |change = }} {{Election box gain with party link no swing| |winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |loser = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱑᱔=== ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱫᱚ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ]] ᱑᱓,᱘᱒᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name="Results2014">{{cite web |url=http://eciresults.nic.in/AC/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39 |title=Partywise Votes and Results |publisher=Election Commission of India |date=17 May 2014 |accessdate=17 May 2014 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Election box begin | |title= [[᱒᱐᱑᱔ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref>{{cite web|title=Odisha - Balasore|url=http://eciresults.nic.in/AC/ConstituencywiseS1839.htm?ac=39|publisher=Election Commission of India|accessdate=29 May 2014}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Orissa Assembly Election 2014, Constituency: Remuna (39)|url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=998&cid=39|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714202321/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=998&cid=39|url-status=usurped|archive-date=14 July 2014|publisher=EmpoweringIndia.org|accessdate=29 May 2014}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] |votes = ᱗᱐,᱙᱗᱓ |percentage = ᱔᱗.᱖᱓ |change = {{increase}}᱓᱕.᱒᱕ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ |votes = ᱕᱗,᱑᱔᱔ |percentage = ᱓᱘.᱓᱕ |change = {{decrease}}᱙.᱑᱗ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱯᱨᱚᱛᱭᱩᱥ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ |votes = ᱑᱓,᱗᱑᱖ |percentage = ᱙.᱒ |change = {{decrease}}᱑.᱘᱓ }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |candidate = ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ |votes = ᱑,᱒᱐᱙ |percentage = ᱐.᱘᱑ |change = ''-'' }} {{Election box majority| |votes = ᱑᱓,᱘᱒᱙ |percentage = ᱙.᱒᱘ |change = ''-'' }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱔᱙,᱐᱒᱒ |percentage = ᱗᱖.᱙᱙ |change = ''-'' }} {{Election box Registered electors |reg. electors = ᱑,᱙᱓,᱕᱕᱐ }} {{Election box gain with party link no swing| |winner = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |loser = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ }} {{Election box end}} ===᱒᱐᱐᱙=== ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ]] ᱫᱚ ᱓᱐,᱗᱒᱓ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]] ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" /> {{Election box begin| |title= [[᱒᱐᱐᱙ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]], ᱨᱮᱢᱩᱱᱟ<ref name=election2009>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3630-orissa-2009/ |title=Statistical Report on General Election, 2009 to the Legislative Assembly of Orissa |publisher=[[Election Commission of India]] |access-date= 6 October 2021}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link| |party = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ |candidate = ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱡᱮᱱᱟ |votes = ᱕᱕,᱘᱔᱗ |percentage = ᱔᱗.᱕᱒ |change = ''-'' }} {{Election box candidate minor party| |party = ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ |candidate = ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ |votes = ᱒᱕,᱑᱒᱔ |percentage = ᱖.᱐᱗ |change = ''-'' }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ |candidate = ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ ᱫᱟᱥ |votes = ᱑᱔,᱕᱕᱓ |percentage = ᱑᱒.᱓᱘ |change = ''-'' }} {{Election box candidate with party link| |party = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ |candidate = ᱛᱟᱨᱩᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱥ |votes = ᱑᱒,᱙᱖᱗ |percentage = ᱑᱑.᱐᱓ |change = ''-'' }} {{Election box majority| |votes = ᱓᱐,᱗᱒᱓ |percentage = ᱒᱖.᱑᱔{{efn|% of total valid votes}} |change = ''-'' }} {{Election box turnout| |votes = ᱑,᱑᱗,᱕᱖᱘ |percentage = ᱖᱖.᱘᱓ |change = ''-'' }} {{Election box new seat win| |winner = ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱫᱚᱞ }} {{Election box end}} ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] i5qjacj21p63i9kc8ghiv68v6zakyn8 ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ 0 32372 200135 176959 2026-11-08T13:02:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200135 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ | native_name = ᱦᱚᱞᱩᱫᱽᱵᱚᱱᱤ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.7528|N|86.2131|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3.92 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 23260 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ* | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱑᱐᱐᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱔.᱖᱘% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱯᱚᱴᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱴᱠᱟ]] | website = {{URL|jamshedpur.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱞᱵᱷᱩᱢ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱫᱚ {{coord|22.7528|N|86.2131|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ=== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ “ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾” ==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ== {{Historical populations |1951|2750 |1961|4239 |1971| |1981|9520 |1991|18830 |2001|19929 |2011|25360 |footnote= |source=Census of India<ref>{{cite web|title=Town directory, Jharkhand - 2001 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/23321/download/26452/PC01_TD_20_00.xls |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> }} ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱚᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱕,᱖᱓᱓ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱒᱕,᱓᱖᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱑.᱑% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱘.᱙% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ (SC) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔% (᱑᱐᱑᱒) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ (ST) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱓% (᱘᱓᱗᱗) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱔.᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱕.᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011/> ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱐᱐᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱙᱓᱑ (ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱘᱔.᱖᱘%) ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2012_PART_B_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII B| work= Location code: 363454, Pages 26-27: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 15 December 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱓᱑.᱙% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱓᱐.᱑% ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑.᱘% ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱹᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖᱘.᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱔.᱗% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱓.᱓% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=EScensus2011>{{cite web |title=PCA: Primary Census Abstract C.D. Block wise, Jharkhand - District Purbi Singhbhum - 2011 |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/41035/download/44666/PCA_CDB-2012-F-Census.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱳᱞᱢᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱶ-ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]) ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱚᱭ]] (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ), ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱑᱙,᱙᱓᱓ (᱕᱑% ᱠᱚᱲᱟ, ᱔᱙% ᱠᱩᱲᱤ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱗᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱗᱘% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱖᱒% ᱾ ᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ=== {{Pie chart |thumb = right |caption = ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (᱒᱐᱑᱑)<ref name=Language>{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |title=C-16 City: Population by mother tongue (town level), Jharkhand - 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205182830/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |archive-date=5 February 2022 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }} [https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250101145922/https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/10246/download/13358/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX |date=2025-01-01 }}</ref> |label1= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1= 45.9 |label2= [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 16.8 |label3 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]] |value3 = 11.7 |label4 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value4 = 8.3 |label5 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value5 = 6.9 |label6 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value6 = 4.5 |label7 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value7 = 2 |label8 = [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] |value8 = 1 |other= yes |other-color = grey |footer= }} ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ=== {{bar box |title=ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=C-01: Population by religious community, Jharkhand - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11377/download/14490/DDW20C-01%20MDDS.XLS |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ |right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ |float=right |bars= {{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|68.2}} {{bar percent|ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱠᱴ᱾|darkred|29.3}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.9}} {{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|0.2}} {{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.1}} {{bar percent|ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.1}} }} ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,'' ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱓.᱙᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱕᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱑᱐᱐.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔᱐.᱕᱖ ᱤᱱᱪ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗.᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱵᱷᱮᱞ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱗᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱚᱲᱟᱜ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙.᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2012_PART_A_DCHB_PURBI%20SINGHBHUM.pdf |title = District Census Handbook, Purbi Singhbhum, Series 21, Part XII A| work= Pages 863-871 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 14 December 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ]] i8exugfe70mdi847rbptxp95thw4m9y ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 32514 200426 178740 2026-11-08T19:27:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200426 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | name = ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | image = | image_width = | caption = | type = ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | locale = | first = {{start date and age|df=yes|2012|02|18}} | last = | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | ridership = | start = {{stnlnk|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ}} (ASN) | stops = ᱗ | end = {{stnlnk|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ}} (TATA) | distance = {{convert|165|km|0|abbr=on}} | journeytime = ᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ | frequency = ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ-ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ {{efn|Runs three days in a week for every direction.}} | class = ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱜᱟᱹᱰᱤ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ | seating = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | sleeping = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | autorack = ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠ | catering = ᱤ-ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ | observation = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ | entertainment = | baggage = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | otherfacilities = ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ | stock = ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱯᱷ ᱠᱳᱪ | gauge = {{track gauge|1676mm|al=on|allk=on}} | electrification = | trainnumber = ᱑᱓᱕᱑᱑ / ᱑᱓᱕᱑᱒ | speed = {{convert|36|km/h|0|abbr=on}} ᱜᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ | map = | map_state = }} ᱑᱓᱕᱑᱑/᱑᱓᱕᱑᱒ '''ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱕᱑᱑/᱑᱓᱕᱑᱒ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&id=0,4,423&dcd=1669&did=1496401735125AA133C04FE71D43E74552B9A4C918705.web91 REGULATION OF SER TRAIN SERVICES DUE TO TRAFFIC-CUM-POWER BLOCK IN CHAKRADHARPUR DIVISION]</ref><ref>{{Cite web |title=Several trains in Chakradharpur division rescheduled, diverted and cancelled |url=http://www.avenuemail.in/jamshedpur/several-trains-chakradharpur-division-rescheduled-diverted-cancelled/106542/ |access-date=2025-08-01 |archive-date=2017-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622182007/http://www.avenuemail.in/jamshedpur/several-trains-chakradharpur-division-rescheduled-diverted-cancelled/106542/ |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱑᱓᱕᱑᱑/ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱓ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓᱕᱑᱒/ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱓ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱑᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ== ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * {{stnlnk|ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} * {{stnlnk|ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} * {{stnlnk|ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} * {{stnlnk|ᱵᱚᱨᱟᱵᱷᱩᱢ}} * {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} * {{stnlnk|ᱟᱱᱟᱨᱟ}} * {{stnlnk|ᱡᱚᱭᱪᱟᱱᱫᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ}}( {{stnlnk|ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ) * {{stnlnk|ᱵᱚᱨᱱᱯᱩᱨ}} * {{stnlnk|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ==ᱠᱳᱪ ᱵᱮᱱᱟᱣ== ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱯᱷ ᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱺᱴᱤ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱑ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ * ᱗ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ * ᱒ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱠ ==ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ== ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ WAG-9 ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://indiarailinfo.com/train/16931 ᱑᱓᱕᱑᱑/ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ] * [https://indiarailinfo.com/train/16834 ᱑᱓᱕᱑᱒/ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ] {{DEFAULTSORT:ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] r8uspe9cwadlcdenedas8mfgnkhatb2 ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 32533 200261 178734 2026-11-08T16:15:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200261 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|25px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | image_size = | image_caption = | address = ᱢᱚᱭᱱᱟᱜᱩᱲᱤ ᱨᱳᱰ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱑, ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ, ᱯᱷᱚᱱ : ᱐᱓᱕᱖᱓-᱒᱕᱐᱐᱕᱖, ᱦᱚᱱᱚᱛ - ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|26.5821|89.0051|type:railwaystation_region:IN|display=inline}} | elevation = {{convert|77|m|ft}} | line = [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱣ-ᱱᱤᱭᱩ ᱵᱳᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] | other = | structure = [[:en:Intersection_(road)#At_grade_railways|ᱚᱛ ᱨᱮ]] | platform = ᱓ | tracks = ᱕ (ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ) | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱦᱚᱭ | code = {{Indian railway code | code = DQG | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_dot_label = '''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' | map_size = 300 | map_type = India West Bengal#India | map_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} [[File:Dhupguri_Station_Platform.JPG|thumb|right|alt=Photograph of the station platform and train tracks|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ]] '''ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'''<ref>{{Cite web|title=Arrivals at DQG/Dhupguri (3 PFs)|url=https://indiarailinfo.com/arrivals/dhupguri-dqg/552|website=indiarailinfo.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=List of Trains at Dhupguri (DQG)|url=https://m.etrain.info/station/Dhupguri-DQG/all|website=etrain.info}}</ref> ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱷᱩᱯᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤᱼᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱵᱳᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ== ᱛᱤᱸᱜᱩᱣᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ: ᱔᱔ ===ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ=== * [[ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ-ᱠᱚᱭᱚᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref> {{Cite web|title=Silchar-Coimbatore Express|url=https://www.confirmtkt.com/train-schedule/12516-SCL-CBE-EXPRESS|website=confirmtkt.com}} </ref> *[[ᱟᱨᱳᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ - ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ ᱟᱨᱳᱱᱟᱭ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Tiruvananthapuram-Silchar Express|url=http://amp.indiarailinfo.com/train/-train-silchar-thiruvananthapuram-express-12516/516/1053/59|website=indiarailinfo.com}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Lokmanya Tilak Terminus-Guwahati Express via Katihar|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-mumbai-ltt-guwahati-express-via-katihar-15645/587/466/546|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ-ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱴᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=15655/Kamakhya - Shri Mata Vaishno Devi Katra Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-kamakhya-shri-mata-vaishno-devi-katra-express-15655/23108/547/10091|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱟᱨᱟᱭᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] *[[ᱚᱵᱚᱫᱷ ᱟᱥᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ-ᱞᱟᱞᱜᱚᱲ ᱚᱵᱚᱫᱷ ᱟᱥᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=15609⇒15909/Avadh Assam Express (PT)|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-avadh-assam-express-15909/95/546/336|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ-ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)|ᱞᱳᱠᱢᱟᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ – ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=15647/Mumbai LTT - Guwahati Express (Via Malda Town) (PT)|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-mumbai-ltt-guwahati-express-via-malda-town-15647/588/466/546|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱠᱮᱱᱴ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ - ᱥᱚᱨ ᱮᱢ. ᱵᱤᱥᱣᱮᱥᱣᱚᱨᱟᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ, ᱠᱟᱡᱤᱨᱟᱝᱜᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Guwahati-Bengaluru Cantt Kaziranga Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-bengaluru-cantt-guwahati-express-12509/580/996/546|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱴᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ - ᱥᱤᱞᱜᱷᱟᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Tambaram-Silghat Town Nagaon Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-nagaon-express-15630/278/9057/780|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱚᱢᱚᱨᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ - ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱟᱣᱤ ᱚᱢᱚᱨᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Guwahati-Jammu Tawi Amarnath Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-guwahati-jammu-tawi-amarnath-express-15653/51/546/81|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱞᱳᱦᱤᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ - ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱞᱳᱦᱤᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Guwahati-Jammu Tawi Lohit Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-lohit-express-15651/1007/546/81|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱱᱤᱭᱩ ᱛᱤᱱᱥᱩᱠᱤᱭᱟ-ᱛᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Dibrugarh Tambaram Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-dibrugarh-tambaram-weekly-express-15930/279/7288/780|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ–ᱥᱟᱵᱽᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Sealdah Agartala Kanchanjunga Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-agartala-sealdah-kanchanjunga-festival-special-03174/129105/3651/325|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ-ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Sealdah Silchar Kanchanjunga Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-kanchanjunga-express-13175/40941/325/1053|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ]]<ref>{{Cite web|title=Dibrugarh Howrah Kamrup Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-kamrup-special-via-guwahati-05959/128197/1/7288|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱟᱲᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ]]<ref>{{Cite web|title=Dibrugarh Howrah Kamrup Express via Rangapara North|url=http://amp.indiarailinfo.com/train/-train-kamrup-express-via-rangapara-north-15961/161111/1/7288|website=indiarailinfo.com|access-date=2025-08-03|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615151954/http://amp.indiarailinfo.com/train/-train-kamrup-express-via-rangapara-north-15961/161111/1/7288|url-status=dead}}</ref> *[[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱛᱚᱨᱥᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ - ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱛᱚᱨᱥᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Teesta Torsha Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-teesta-torsa-express-13141/1622/325/550|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱯᱩᱛᱨᱚ ᱢᱮᱞ|ᱫᱤᱞᱞᱤ - ᱠᱟᱢᱟᱠᱷᱭᱟ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱯᱩᱛᱨᱚ ᱢᱮᱞ]]<ref>{{Cite web|title=Dibrugarh Delhi Brahmaputra Mail|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-brahmaputra-mail-15955/225/7288/349|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ - ᱵᱟᱢᱟᱱᱦᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Sealdah Bamanhat Uttar Banga Express|url=https://indiarailinfo.com/train/-train-uttar-banga-express-13147/1185/325/551|website=indiarailinfo.com}}</ref> *[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱵᱳᱝᱜᱟᱭᱜᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{Cite web|title=New Jalpaiguri Bongaigaon Express Express|url=http://amp.indiarailinfo.com/train/-train-new-jalpaiguri-bongaigaon-express-15703/7773/444/549|website=indiarailinfo.com|access-date=2025-08-03|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615131921/http://amp.indiarailinfo.com/train/-train-new-jalpaiguri-bongaigaon-express-15703/7773/444/549|url-status=dead}}</ref> *ᱥᱤᱞᱪᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ *ᱱᱟᱦᱟᱨᱞᱟᱜᱩᱱ ᱪᱟᱨᱞᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] jqcsyl990wr8icb9z5ud2rgtt2k8bjj ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ 0 32578 200465 179748 2026-11-08T20:34:37Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200465 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ | image = Viswanathan Anand (2016) (cropped).jpeg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ | birthname = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ | birth_date ={{Birth date and age|1969|12|11|df=yes}}} | birth_place = [[ᱢᱟᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = [[ᱪᱮᱥ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱚᱨ]] | awards = [[#Awards|Full list]] | spouse = {{marriage|ᱟᱨᱩᱱᱟ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ|1996}} | children = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱟᱠᱷᱤᱞ (ᱦᱚᱯᱚᱱ) | office = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱯᱷᱮᱰᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱰᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | president = [[ᱟᱨᱠᱟᱰᱤ ᱫᱷᱚᱨᱠᱚᱵᱷᱤᱪ]] | term_start = ᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ }} ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ "ᱵᱤᱥᱤ" ᱟᱱᱚᱱᱫᱽᱽ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱥ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ,<ref>{{Cite web|title=V. Anand|url=https://www.chessgames.com/player/viswanathan_anand.html|website=Chess games|access-date=29 December 2019|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227150510/https://www.chessgames.com/player/viswanathan_anand.html|url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱟᱯᱤᱰ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ, ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱚᱯ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ,<ref>{{Cite web |date=2 September 2017 |title=Viswanathan Anand returns to chess World Cup after 15 years, eyes Candidate spot |url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/viswanathan-anand-returns-to-chess-world-cup-after-15-years-eyes-candidate-spot/story-KDw0kDyGlCOUJWzvdYWsFL.html |access-date=24 April 2024 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=24 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424180911/https://www.hindustantimes.com/other-sports/viswanathan-anand-returns-to-chess-world-cup-after-15-years-eyes-candidate-spot/story-KDw0kDyGlCOUJWzvdYWsFL.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱽᱞᱤᱴᱡᱽ ᱪᱮᱥ ᱠᱚᱯ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱮᱥ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://ratings.fide.com/profile/5000017/chart |title=Anand's FIDE rating chart |access-date=3 January 2020 |archive-date=3 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103112537/https://ratings.fide.com/profile/5000017/chart |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱰᱮ (FIDE) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/chess-russian-former-deputy-pm-dvorkovich-re-elected-fide-president-2022-08-07/ |title=Russian former deputy PM Dvorkovich re-elected chess federation president |date=7 August 2022 |work=[[Reuters]] |access-date=7 August 2022 |archive-date=7 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807165733/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/chess-russian-former-deputy-pm-dvorkovich-re-elected-fide-president-2022-08-07/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/sports/chess/anand-elected-fide-vice-president-arkady-wins-second-term-8076221/ |title=Anand elected Fide vice-president, Arkady wins second term |date=7 August 2022 |work=[[The Indian Express]] |access-date=7 August 2022 |archive-date=7 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807171150/https://indianexpress.com/article/sports/chess/anand-elected-fide-vice-president-arkady-wins-second-term-8076221/ |url-status=live }}</ref> ] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Shi (Rodgy) |first=Roger |date=2023-01-29 |title=The Truth About the GOAT Debate |url=https://www.chess.com/blog/Rodgy/the-truth-about-the-goat-debate |access-date=2025-02-04 |website=Chess.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Is The Greatest Chess Player Of All Time |url=https://chessify.me/blog/greatest-chess-players-ever |access-date=2025-02-04 |website=chessify.me |language=en}}</ref> ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱒᱘᱐᱐ ᱮᱞᱳ ᱢᱟᱨᱠ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱠᱨᱟᱢᱱᱤᱠ, ᱴᱚᱯᱟᱞᱚᱵᱷ, ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱤ ᱠᱟᱥᱯᱟᱨᱚᱵᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾.<ref>{{cite web|url=http://moscow2012.fide.com/en/main/11-news/408-news-final|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602012501/http://moscow2012.fide.com/en/main/11-news/408-news-final|archive-date=2 June 2012|website=[[FIDE]]|title=Ананд сохраняет титул|trans-title=Anand retains title|lang=ru}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ "ᱞᱟᱭᱴᱱᱤᱝ ᱠᱤᱰ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url = https://www.hindustantimes.com/india/viswanathan-anand-the-lightning-kid/story-Yz7RlhmPIec7KwAHo3BICO.html|title = Viswanathan Anand: The Lightning Kid| work=Hindustan Times |date = 31 May 2012|access-date = 29 December 2019|archive-date = 17 November 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161117081418/https://www.hindustantimes.com/india/viswanathan-anand-the-lightning-kid/story-Yz7RlhmPIec7KwAHo3BICO.html|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20080421-lightning-kid-735953-2008-04-10|title=Lightning kid|date=10 April 2008 |access-date=29 December 2019|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229195108/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20080421-lightning-kid-735953-2008-04-10|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱤᱰ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Anand world's best rapid chess player: Salgaocar">{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/anand-worlds-best-rapid-chess-player-salgaocar/408342 |title=Outlook India: Anand world's best rapid chess player |work=Outlook India |date=21 August 2006 |access-date=19 January 2020 |location=Panaji, India |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727222112/https://www.outlookindia.com/newswire/story/anand-worlds-best-rapid-chess-player-salgaocar/408342 |url-status=dead }}</ref><ref name="Viswanathan Anand – Keynote Speaker">{{cite news|url=https://londonspeakerbureau.com/us/speaker-profile/viswanathan-anand/|title=London Speaker Bureau: Viswanathan Anand's biography|work=London Speakers Bureau|date=5 November 2012|access-date=19 January 2020|location=London, England|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728005027/https://londonspeakerbureau.com/us/speaker-profile/viswanathan-anand/|url-status=live}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱰᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱟᱯᱤᱰ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ, ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱞᱤᱴᱡᱽ ᱪᱮᱥ ᱠᱚᱯ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱝᱜᱩ ᱟᱨ ᱵᱞᱤᱴᱡᱽ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Viswanathan Anand wins World Rapid Chess Championship">{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/viswanathan-anand-wins-world-rapid-chess-championship-5003271/|title=Viswanathan Anand wins World Rapid Chess Championship; watch his crowning moment|work=The Indian Express|date=29 December 2017|location=Riyadh, Saudi Arabia|access-date=27 July 2020|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727223150/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/viswanathan-anand-wins-world-rapid-chess-championship-5003271/|url-status=live}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱙᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Anand ambassador of WWF India ">{{cite news |url=https://en.chessbase.com/post/anand-ambassador-of-wwf-india |title=Anand ambassador of WWF India |work=ChessBase India |date=21 April 2020 |access-date=27 July 2020 |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117143355/https://en.chessbase.com/post/anand-ambassador-of-wwf-india |url-status=live }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=indiatoday>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/viswanathan-anand-who-is-he/1/198415.html |title=Viswanathan Anand: Who is he? |website=[[India Today]] |date=31 May 2012 |access-date=1 December 2014 |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135452/http://indiatoday.intoday.in/story/viswanathan-anand-who-is-he/1/198415.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.livemint.com/news/india/grandmaster-viswanathan-anand-elected-as-the-deputy-president-of-fide-11659861360574.html |title=Grandmaster Viswanathan Anand elected as the deputy president of FIDE |date=7 August 2022 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |first=Paurush |last=Omar |access-date=7 August 2022 |archive-date=7 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807172123/https://www.livemint.com/news/india/grandmaster-viswanathan-anand-elected-as-the-deputy-president-of-fide-11659861360574.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Viswanathan Anand: Who is he? |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/viswanathan-anand-who-is-he-104005-2012-05-30 |access-date=25 August 2023 |website=India Today |date=31 May 2012 |language=en |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825045003/https://www.indiatoday.in/sports/story/viswanathan-anand-who-is-he-104005-2012-05-30 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 October 2008 |title=Vishy Anand: 'Chess is like acting' |url=https://en.chessbase.com/post/vishy-anand-che-is-like-acting- |access-date=25 August 2023 |website=Chess News |language=en |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825045003/https://en.chessbase.com/post/vishy-anand-che-is-like-acting- |url-status=live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=indiatoday /><ref name="Anand Inspires mind champions">{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/12/22/stories/2007122256681900.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071224201400/http://www.hindu.com/2007/12/22/stories/2007122256681900.htm | url-status=dead | archive-date=24 December 2007 |title=Sport : Anand inspires mind champions |date=22 December 2007 |access-date=31 May 2010 | work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱪᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Super mom who shaped Anand's career no more |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Super-mom-who-shaped-Anands-career-no-more/articleshow/47450780.cms |work=[[The Times of India]] |first=Susan |last=Ninan |date=28 May 2015 |access-date=7 November 2018 |archive-date=31 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831053829/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Super-mom-who-shaped-Anands-career-no-more/articleshow/47450780.cms |url-status=live }}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱯᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱤᱵᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱚᱢᱯᱴᱚᱱ ᱜᱽᱨᱤᱵᱷᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟᱹᱭ ᱟᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nilacharal.com/enter/celeb/vishy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030817053646/http://www.nilacharal.com/enter/celeb/vishy.html |url-status=dead |archive-date=17 August 2003 |title=A Tamil entertainment ezine presenting interesting contents and useful services |website=Nilacharal |date=11 December 1969 |access-date=31 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-south-asian.com/March2002/Chess-Vishwanathan_Anand1.htm |title= Vishwanathan Anand – Chess|website=www.the-south-asian.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822011817/http://www.the-south-asian.com/March2002/Chess-Vishwanathan_Anand1.htm |archive-date=22 August 2007}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱟᱨᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱑᱙᱗᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="interview">{{cite web|title=Long Story Short with Leslie Wilcox: Viswanathan Anand|url=https://www.pbshawaii.org/long-story-short-with-leslie-wilcox-viswanathan-anand/|website=[[PBS Hawai‘i]]|date=15 September 2014|access-date=29 April 2018|archive-date=30 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180430050514/https://www.pbshawaii.org/long-story-short-with-leslie-wilcox-viswanathan-anand/|url-status=live}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱰᱚᱱ ᱵᱚᱥᱠᱚ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite news|last=Muthalaly|first=Susan|title=Don Bosco 'boys' reminisce about their good old days|url=http://www.hindu.com/2007/05/25/stories/2007052502690200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070527141754/http://www.hindu.com/2007/05/25/stories/2007052502690200.htm|url-status=dead|archive-date=27 May 2007|access-date=1 June 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=25 May 2007|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱞᱚᱭᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Vishwanathan Anand: The King of 64 Squares|url=http://news.in.msn.com/National/independenceday09/article.aspx?cp-documentid=3131565&page=2|website=[[MSN]]|access-date=2 June 2012|date=12 August 2009|archive-date=27 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327184738/http://news.in.msn.com/National/independenceday09/article.aspx?cp-documentid=3131565&page=2|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] r7f5tlgqi3lj1ubjrj19i1h77e352gt ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 32581 200115 177901 2026-11-08T12:46:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200115 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | name = ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | image = | caption = | type = ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ | locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | first = | last = | operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | ridership = | start = {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} (HWH) | stops = ᱙ | end = {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} (PURI) | distance = {{convert|501|km|0|abbr=on}} | journeytime = ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ | frequency = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ | class = ᱮᱥᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱥ, ᱮᱥᱤ ᱒ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱮᱥᱤ ᱓ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ | seating = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | sleeping = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | autorack = | catering = ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ, <br/> ᱤ-ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ | observation = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ | entertainment = | baggage = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | otherfacilities = ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ | stock = ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ ᱠᱳᱪ | gauge = {{track gauge|1676mm|al=on|allk=on}} | electrification = | trainnumber = ᱑᱒᱘᱓᱗ / ᱑᱒᱘᱓᱘ | speed = {{convert|130|km/h|0|abbr=on}} ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ, <br/>{{convert|58|km/h|0|abbr=on}} ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲ | map = [[File:(Howrah - Puri) Shatabdi Express route map.png|250px|(ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱯᱩᱨᱤ) ᱥᱟᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟ]] | map_state = }} ᱑᱒᱘᱓᱗ / ᱑᱒᱘᱓᱘ '''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] - [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ||ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱓᱗ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱞᱴᱟᱹᱣ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱓᱘ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱳᱪ ᱠᱚ== ᱑᱒᱘᱓᱗ / ᱓᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱥᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ, ᱒ ᱮᱥᱤ ᱵᱟᱨ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱕ ᱮᱥᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱒ ᱮᱥᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱤᱭᱚᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤ, ᱘ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ, ᱒ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ, ᱑ ᱤᱳᱡᱤ ᱠᱳᱪ ᱟᱨ ᱑ ᱮᱥᱮᱞᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾[https://www.youtube.com/watch?v=6P_IXLmkFe8] ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱪ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱞᱹᱮᱪᱹᱵᱤᱹ ᱨᱮᱠ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱑᱒᱘᱓᱗ / ᱓᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ (᱕᱘.᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮ ᱕᱐᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾[http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140919175445/http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html |date=2014-09-19 }} ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱠᱤᱢᱤ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱔ ᱢᱤᱞ ᱯᱟᱨ ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱥᱟᱨᱪᱟᱨᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱯᱤᱰ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱟᱦᱟᱨ== ᱑᱒᱘᱓᱗ / ᱓᱘ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ {{stnlnk|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ}}, {{stnlnk|ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱚᱴᱚᱠ}}, {{stnlnk|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ}} ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾[http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140919175445/http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html |date=2014-09-19 }} ==ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ== ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAP-7 ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ᱑᱒᱘᱓᱗ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾[https://web.archive.org/web/20140919175445/http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html] ᱑᱒᱘᱓᱘ ᱯᱩᱨᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} * http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140919175445/http://www.holidayiq.com/railways/howrah-puri-express-12837-train.html |date=2014-09-19 }} * https://indiarailinfo.com/train/-train-howrah-puri-sf-express-12837/1290/1/217 * https://www.youtube.com/watch?v=6P_IXLmkFe8 * https://www.youtube.com/watch?v=ZCxQZ4rHQy4 * https://www.flickr.com/photos/abhinavnfr/7312350078/ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in |title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry |publisher=indianrail.gov.in |accessdate=2014-04-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408180437/http://www.indianrail.gov.in/ |archivedate=8 April 2014 |df=dmy-all }} *{{cite web|url=http://www.irfca.org|title=&#91;IRFCA&#93; Welcome to IRFCA.org, the home of IRFCA on the internet.|publisher=IRFCA|accessdate=2014-04-05}} {{DEFAULTSORT:ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] jdb8pqczfg8zqh8j82mk6l3afy7aen6 ᱨᱚᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ 0 32686 200147 179399 2026-11-08T13:16:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200147 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱨᱚᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|10|31}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | residence = [[ᱠᱩᱸᱰᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱩᱸᱰᱟ]], [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]<ref name=Expressreport/> | nickname = ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ | office1 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency1 = [[ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱸᱰᱟ]] | term_start1 = ᱑᱙᱙᱓ | predecessor1 = ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ | successor1 = | office2 = ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term2 = ᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱗<br/>᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱗ | predecessor2 = | successor2 = | office3 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term3 = ᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱐<br/>᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱒ | successor3 = | office4 = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term4 = ᱑᱙᱙᱗-᱑᱙᱙᱙ | successor4 = | party = [[ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ]] (᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) | otherparty = ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ (᱑᱙᱙᱓-᱒᱐᱑᱘) | alma_mater = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (᱑᱙᱘᱙) | profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | spouse = {{marriage|ᱵᱷᱟᱱᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ|15 February 1995}} | children = ᱔ (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) | website = | signature = | signature_alt = | relations = [[ᱨᱟᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱡᱩᱫᱮᱣ]] (ᱢᱟᱢᱚ) | office = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ|ᱡᱮᱰᱤ (ᱮᱞ)]] | term_start = ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ | deputy = [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱨᱳᱡᱽ]] }} '''ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ''', (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱸᱰᱟ]] ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Raja Bhaiya's party bags 2 seats — he in Kunda, aide in Babaganj |url=https://indianexpress.com/elections/raja-bhaiyas-party-bags-2-seats-7814472/ |publisher=[[Indian Express]] |date=11 March 2022 |access-date=9 September 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108094950/https://indianexpress.com/elections/raja-bhaiyas-party-bags-2-seats-7814472/ |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=UP polls: Raja Bhaiya, Abhay Singh win; three other musclemen lose |url=https://www.hindustantimes.com/elections/uttar-pradesh-assembly-election/up-polls-raja-bhaiya-abhay-singh-win-three-other-musclemen-lose-101646936868064.html |work=[[Hindustan Times]] |date=10 March 2022 |access-date=9 September 2023 |archive-date=20 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020034908/https://www.hindustantimes.com/elections/uttar-pradesh-assembly-election/up-polls-raja-bhaiya-abhay-singh-win-three-other-musclemen-lose-101646936868064.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=party>{{cite news |title=UP MLA Raja Bhaiya to float new party |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-mla-raja-bhaiya-to-float-new-party/articleshow/66655759.cms |work=[[The Times of India]] |agency=PTI |date=16 November 2018 |access-date=9 September 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108094950/https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/up-mla-raja-bhaiya-to-float-new-party/articleshow/66655759.cms |url-status=live }}</ref> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Upadhyay |first1=Rohit |title=The Kingmaker? Rise And Fall Of Raja Bhaiya In Uttar Pradesh Politics |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-the-kingmaker-rise-and-fall-of-raja-bhaiya-in-uttar-pradesh-politics/305423 |publisher=[[Outlook India]] |date=11 February 2022 |access-date=8 September 2023 |archive-date=28 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928090043/https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-the-kingmaker-rise-and-fall-of-raja-bhaiya-in-uttar-pradesh-politics/305423 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Rumblings in Kunda: The Challenge to 'Criminal Politician' Raja Bhaiya |url=https://thewire.in/politics/rumblings-in-kunda-the-challenge-to-criminal-politician-raja-bhaiya |access-date=4 May 2023 |website=The Wire |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504090118/https://thewire.in/politics/rumblings-in-kunda-the-challenge-to-criminal-politician-raja-bhaiya |url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]), [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=ProfileH>{{cite web |title=Members of Uttar Pradesh Legislative Assembly |url=https://uplegisassembly.gov.in/Members/main_members_en.aspx#/Data/12244/17 |website=uplegisassembly.gov.in |access-date=18 August 2020 |lang=hi |archive-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507013400/https://uplegisassembly.gov.in/Members/main_members_en.aspx#/Data/12244/17 |url-status=live }}</ref><ref name="ProfileE">{{cite web |title=Uttar Pradesh Legislative Assembly (UPLA): Member info |url=http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=19797 |website=www.upvidhansabhaproceedings.gov.in |access-date=18 August 2020 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608154308/http://www.upvidhansabhaproceedings.gov.in/member?memberId=19797 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.jansatta.com/rajya/uttar-pradesh/uttar-pradesh-independent-mla-raja-bhaiya-may-announce-new-political-party-nav-ratri-kunda-mla-rajput-leader/781401/ |title=Raja Bhaiya may announce new political party |date=4 October 2018 |access-date=24 April 2023 |archive-date=24 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424173044/https://www.jansatta.com/rajya/uttar-pradesh/uttar-pradesh-independent-mla-raja-bhaiya-may-announce-new-political-party-nav-ratri-kunda-mla-rajput-leader/781401/ |url-status=live }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱚᱵᱷᱚᱫᱷ ᱟᱜ ᱵᱷᱚᱫᱚᱨᱤ (ᱡᱟᱭᱫᱟᱫᱽ) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱚᱧᱡᱩᱞ ᱨᱟᱡᱮ, ᱥᱚᱢᱛᱷᱚᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱨᱚᱬᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱡᱩᱫᱮᱣ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱞᱤᱥᱤᱯᱟᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=The highs and lows of Raja Bhaiya |url=https://www.hindustantimes.com/lucknow/the-highs-and-lows-of-raja-bhaiya/story-oHhBttiIlfRnbmdhO39u1K.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=4 March 2013 |access-date=8 September 2023 |archive-date=8 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908200525/https://www.hindustantimes.com/lucknow/the-highs-and-lows-of-raja-bhaiya/story-oHhBttiIlfRnbmdhO39u1K.html |url-status=live }}</ref><ref name=Expressreport>{{cite news |last1=Singh |first1=Ramendra |title=The Raja's Backyard |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/the-rajas-backyard/ |access-date=7 October 2023 |work=The Indian Express |date=10 March 2013 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108094959/https://indianexpress.com/article/news-archive/latest-news/the-rajas-backyard/ |url-status=live }}</ref> ᱨᱚᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱟᱸᱴ ᱯᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Expressreport/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="MyNeta">{{cite web |title=Raghuraj Pratap Singh(Independent(IND)):Constituency- KUNDA(PRATAPGARH) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=3317 |website=myneta.info |access-date=20 November 2020 |archive-date=5 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505205130/https://myneta.info/uttarpradesh2017/candidate.php?candidate_id=3317 |url-status=live }}</ref> ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱱᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=ProfileH/><ref name="ProfileE"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱟᱞᱯᱷᱟᱹᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MyNeta"/> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱩᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱵᱽ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱷᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=eci>{{cite web|website=[[Election Commission of India]]|title=2007 Uttar Pradesh state elections|url=http://archive.eci.gov.in/May2007/pollupd/ac/states/S24/Aconst98.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930084724/http://archive.eci.gov.in/May2007/pollupd/ac/states/S24/Aconst98.htm |archive-date=30 September 2007 |accessdate=3 March 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱ-ᱫᱷᱤᱵᱽᱲᱤ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Election 2002: The secret of Raja Bhaiya's success|author=Prem Panicker|work=[[rediff.com]]|url=http://www.rediff.com/election/2002/feb/20_upr_prem_spe_1.htm|date=20 February 2002|access-date=6 August 2007|archive-date=16 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816172729/http://www.rediff.com/election/2002/feb/20_upr_prem_spe_1.htm|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱭᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ [[᱒᱐᱑᱗ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ, ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱥᱟᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱓,᱖᱔᱗ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱖,᱕᱙᱗ ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ, [[ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ]], ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=party/><ref>{{cite news |title=Uttar Pradesh: Kunda MLA Raja Bhaiyya announces new party, likely to field candidates in 2019 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/nov/16/uttar-pradesh-kunda-mla-raja-bhaiyya-announces-new-party-likely-to-field-candidates-in-2019-1899085.html |access-date=25 November 2019 |work=The New Indian Express |date=16 November 2018 |archive-date=27 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327222056/http://www.newindianexpress.com/nation/2018/nov/16/uttar-pradesh-kunda-mla-raja-bhaiyya-announces-new-party-likely-to-field-candidates-in-2019-1899085.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱝᱜᱤ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱮᱰ-ᱛᱷᱚᱠ) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | title = Now, Z security for Bhaiyya | author = Aman Sharma | publisher =[[Indian Express]] | url = http://www.indianexpress.com/full_story.php?content_id=73090 | date = 22 June 2005}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱢᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱯᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱟᱨ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Aman |title=Samajwadi Party suspects Raja Bhaiyya voted for BJP |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/samajwadi-party-suspects-raja-bhaiyya-voted-for-bjp/articleshow/63454752.cms?from=mdr |publisher=[[The Economic Times]] |date=25 March 2018 |access-date=8 September 2023 |archive-date=8 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908195834/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/samajwadi-party-suspects-raja-bhaiyya-voted-for-bjp/articleshow/63454752.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱣᱥᱟᱢᱵᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Modi is popular but his MPs will struggle: Independent MLA Raja Bhaiyya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/modi-is-popular-but-his-mps-will-struggle-independent-mla-raja-bhaiyya/articleshow/69209923.cms |access-date=7 May 2019 |work=The Times of India |date=7 May 2019 |archive-date=9 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509094414/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/modi-is-popular-but-his-mps-will-struggle-independent-mla-raja-bhaiyya/articleshow/69209923.cms |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, [[ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ|ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱞᱥᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱓᱐,᱓᱑᱕ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱙᱙,᱖᱑᱒ ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Uttar Pradesh - Kunda |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS24246.htm?ac=246 |website=Election Commission of India |access-date=20 March 2022 |archive-date=20 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320154850/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMar2022/ConstituencywiseS24246.htm?ac=246 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Kunda Election Result UPDATE: रघुराज प्रताप सिंह का फिर चला जादू, सपा प्रत्याशी को 30 हजार वोटों से हराया |url=https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/pratapgarh-uttar-pradesh-2-kunda-pratapgarh-assembly-seat-result-live-update-win-loss-raja-bhaiya-raghuraj-pratap-singh-sindhuja-mishra-senani-gulshan-yadav-yogesh-kumar-mu-phaheem-2-4045857.html |access-date=20 March 2022 |work=News18 हिंदी |date=10 March 2022 |language=hi |archive-date=20 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320154849/https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/pratapgarh-uttar-pradesh-2-kunda-pratapgarh-assembly-seat-result-live-update-win-loss-raja-bhaiya-raghuraj-pratap-singh-sindhuja-mishra-senani-gulshan-yadav-yogesh-kumar-mu-phaheem-2-4045857.html |url-status=live }}</ref> ==ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ== ===ᱯᱳᱴᱟ ᱜᱚᱱᱚᱝ=== ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱟ ᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱭᱟᱣᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱔:᱐᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱟᱣᱟᱴᱤ ᱭᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱨᱳᱨᱤᱥᱴ ᱦᱚᱨᱮ ᱡᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱩᱫᱚᱭ ᱯᱨᱟᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱯᱨᱟᱛᱯ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱨᱳᱨᱤᱥᱢ ᱟᱠᱴ (ᱯᱳᱴᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ek">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/The-gang-of-Raja-Bhaiyya/articleshow/2144591.cms |title=The gang of Raja Bhaiyya |work=Times of India |date=24 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019112748/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-24/lucknow/27973946_1_raja-bhaiyya-gang-raghuraj-pratap-singh |archive-date=19 October 2012 |url-status=live |access-date=3 March 2022}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱡᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱜᱩᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=muscle-power> {{cite news | title = Muscle and mafia links still matter in Uttar Pradesh | author = J.P. Shukla | work = [[The Hindu]] | url = http://www.hinduonnet.com/2004/04/15/stories/2004041500781200.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20081016095713/http://www.hinduonnet.com/2004/04/15/stories/2004041500781200.htm | url-status = usurped | archive-date = 16 October 2008 | date = 15 April 2004 | access-date = 9 August 2007 }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱯᱚᱴᱟ ᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Thomas |first1=Saji |title=Raja Bhaiya acquitted of Pota charges |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/raja-bhaiya-acquitted-of-pota-charges/articleshow/1611156.cms |work=[[The Times of India]] |date=3 June 2006 |access-date=8 September 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108094950/https://timesofindia.indiatimes.com/india/raja-bhaiya-acquitted-of-pota-charges/articleshow/1611156.cms |url-status=live }}</ref> ===ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ=== ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ<ref name=pota>{{cite news | title = Caught in the POTA trap: Uttar Pradesh | author = George Iype and Ehtasham Khan | work = [[rediff.com]] | url = http://in.rediff.com/news/2004/mar/11spec1.htm | date = 11 March 2004 | access-date = 6 August 2007 | archive-date = 5 November 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071105070912/http://in.rediff.com/news/2004/mar/11spec1.htm | url-status = live }}</ref> ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱴᱟ ᱫᱚᱥ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱯᱳᱴᱟ ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=pota/> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱳᱴᱟ ᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱪᱦᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | title = Politician held on terror charge | author = Ram Dutt Tripathi | publisher = [[BBC News]], Lucknow | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4435840.stm | date = 14 November 2005 | access-date = 6 August 2007 | archive-date = 24 July 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080724134136/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4435840.stm | url-status = live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ.ᱮᱥ. ᱯᱟᱱᱰᱮ (ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ) ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱚᱥ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news | title = Raja Bhaiya cases: DSP being 'victimised' | work = The Tribune, Chandigarh | url = http://www.tribuneindia.com/2004/20040828/nation.htm#7 | date = 28 August 2004 | access-date = 6 August 2007 | archive-date = 15 July 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070715161102/http://www.tribuneindia.com/2004/20040828/nation.htm#7 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱮᱥ. ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news | title = Night before HC says yes to his plea for CBI probe, UP cop dies | publisher = [[The Indian Express]] | url = http://www.expressindia.com/latest-news/Night-before-HC-says-yes-to-his-plea-for-CBI-probe-UP-cop-dies/21077/ | date = 17 January 2007| access-date = 19 June 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20121014072702/http://www.expressindia.com/latest-news/Night-before-HC-says-yes-to-his-plea-for-CBI-probe-UP-cop-dies/21077/ | archive-date = 14 October 2012| url-status = dead | df = dmy-all }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤ.ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://cities.expressindia.com/local-news/fullstory.php?newsid=252533]{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ===ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱡᱤᱭᱟ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱥ=== ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱱᱚᱱᱦᱮ ᱞᱟᱞ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱡᱤᱭᱟ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱯᱚᱨᱵᱤᱱ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱥ ᱨᱮᱡᱤᱥ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱨᱮ ᱠᱩᱸᱰᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱜᱩᱞᱥᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱟᱨᱤᱭᱚᱱ ᱥᱨᱤᱣᱟᱥᱛᱟᱣ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱨᱟᱭᱵᱟᱨ ᱜᱩᱰᱰᱩ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱢᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚᱥ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱭᱩᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ) ᱫᱚ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=UP top cop killed in gunbattle following village head's murder|url=http://indiatoday.intoday.in/story/dsp-zia-ul-haq-pratapgarh-up-uttar-pradesh-up-top-cop-village-head/1/252399.html|newspaper=[[India Today]]|publisher=15-07-14|access-date=7 March 2013|archive-date=6 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306011451/http://indiatoday.intoday.in/story/dsp-zia-ul-haq-pratapgarh-up-uttar-pradesh-up-top-cop-village-head/1/252399.html|url-status=live}}</ref> ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=4 March 2013 |title=Deputy SP's murder: UP minister Raja Bhaiya resigns |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/deputy-sps-murder-up-minister-raja-bhaiya-resigns/articleshow/18787804.cms |access-date=4 May 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504084603/https://timesofindia.indiatimes.com/india/deputy-sps-murder-up-minister-raja-bhaiya-resigns/articleshow/18787804.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 March 2013 |title=Raja Bhaiya resigns after being booked for UP police officer's murder in Pratapgarh |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/uttar-pradesh/raja-bhaiya-resigns-after-being-booked-for-up-police-officers-murder-in-pratapgarh/ |access-date=4 May 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504084600/https://indianexpress.com/article/news-archive/uttar-pradesh/raja-bhaiya-resigns-after-being-booked-for-up-police-officers-murder-in-pratapgarh/ |url-status=live }}</ref> ᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱭᱟ ᱠᱞᱤᱱ ᱪᱤᱴ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱠᱟᱹᱪᱦᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=CBI gives clean chit to Raja Bhaiya in deputy SP murder case|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/CBI-gives-clean-chit-to-Raja-Bhaiya-in-deputy-SP-murder-case/articleshow/21541822.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805192318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-02/india/41005265_1_nanhe-yadav-gulshan-yadav-cbi-report|url-status=live|archive-date=5 August 2013|date=2 August 2013|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=25 September 2013}}</ref> ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Food ministry restored to Raja Bhaiya |url=https://www.hindustantimes.com/india/food-ministry-restored-to-raja-bhaiya/story-ukqxAWVx6Kro7Bt0mp0ZCP.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=19 October 2013 |access-date=9 September 2023 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108094950/https://www.hindustantimes.com/india/food-ministry-restored-to-raja-bhaiya/story-ukqxAWVx6Kro7Bt0mp0ZCP.html |url-status=live }}</ref> ===ᱫᱤᱞᱮᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ=== ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱤᱞᱮᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TH_2013">{{cite news |last1=Rashid |first1=Omar |date=11 March 2013 |title=Raja Bhaiya's name first surfaced in Dilerganj massacre case |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/raja-bhaiyas-name-first-surfaced-in-dilerganj-massacre-case/article4496240.ece |work=The Hindu |access-date=8 November 2023 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103182005/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/raja-bhaiyas-name-first-surfaced-in-dilerganj-massacre-case/article4496240.ece |url-status=live }}</ref> ===ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ=== ᱰᱤᱮᱥᱯᱤ ᱡᱤᱭᱟ ᱩᱞ ᱦᱟᱠ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱤᱱ ᱪᱤᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=CBI gives clean chit to Raja Bhaiya in DSP murder case |url=https://indianexpress.com/article/india/latest-news/cbi-gives-clean-chit-to-raja-bhaiya-in-dsp-murder-case/ |work=The Indian Express |agency=PTI |date=1 August 2013 |access-date=3 November 2023 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103182004/https://indianexpress.com/article/india/latest-news/cbi-gives-clean-chit-to-raja-bhaiya-in-dsp-murder-case/ |url-status=live }}</ref> ===ᱯᱤᱰᱤᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ=== ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱥᱠᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱤᱥ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TH_2013"/> ===ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱥ=== ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱟᱨᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=FIR against UP MLA Raja Bhaiya: Wife alleges years of physical and mental abuse, fears for life |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/fir-against-up-mla-raja-bhaiya-wife-alleges-years-of-physical-and-mental-abuse-fears-for-life/articleshow/118817891.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |date=9 March 2025 |access-date=9 March 2025}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱨᱚᱜᱷᱩᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱗]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] 6cnpubn5gass0m6mdyvs5yxgnue1khb ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ 0 32710 200308 181002 2026-11-08T17:19:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200308 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ | image = Parvesh Verma in 2019.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ | order = | subterm = '''ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ''' | suboffice = | 2blankname = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata = {{Collapsible list| * ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ * ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ * ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚ * ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱵᱚᱱ * ᱫᱟᱜ}} | office = [[ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]<br>[[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | lieutenant_governor = [[ᱵᱤᱱᱟᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱟ]] | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] | term_start = ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ | office2 = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start1 = ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ | predecessor1 = [[ᱟᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱮᱡᱽᱨᱤᱣᱟᱞ]] | constituency1 = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | term_start2 = ᱒᱐᱑᱓ | term_end2 = ᱒᱐᱑᱔ | predecessor2 = [[ᱭᱳᱜᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] | successor2 = [[ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | constituency2 = [[ᱢᱮᱦᱨᱟᱣᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱮᱦᱨᱟᱣᱞᱤ]] | office3 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start3 = ᱒᱐᱑᱔ | term_end3 = ᱒᱐᱒᱔ | predecessor3 = [[ᱢᱟᱦᱟᱵᱟᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ]] | successor3 = [[ᱠᱟᱢᱟᱞᱡᱤᱛ ᱥᱮᱦᱨᱟᱣᱟᱛ]] | constituency3 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] | birth_date = {{Birth date and age|1977|11|07|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱩᱱᱰᱠᱟ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = {{marriage|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ|2002}} | father = [[ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] | mother = ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱠᱟᱣᱨ | relations = [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] (ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ)<br>ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | alma_mater = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ([[ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ|ᱵᱤᱠᱚᱢ]])<br />ᱯᱷᱳᱨ ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ([[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ|ᱮᱢᱵᱤᱮ]]) | children = ᱓ | residence = | source = https://sansad.in/ls/members/biographyM/4758?from=members | succeeded = }} '''ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url= https://delhi.gov.in/council-of-ministers-office |website=delhi.gov.in|date= 20 February 2025|title= Council of Ministers Office}}</ref><ref>{{cite web|url= https://delhiassembly.delhi.gov.in/sites/default/files/dlas/gazette/261203.pdf|website= delhiassembly.gov.in|date= 20 February 2025|title= GOVERNMENT OF THE NCT OF DELHI COUNCIL OF MINISTERS-GAZETTE}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kant">{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/pravesh-verma-conquers-west-delhi-by-record-margin/article6019052.ece |type= editorial |work= The Hindu |date= 17 May 2014 |first= Vishal |last= Kant |title= Pravesh Verma conquers West Delhi by record margin |archive-date= 23 June 2014 |access-date= 3 June 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140623033306/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/pravesh-verma-conquers-west-delhi-by-record-margin/article6019052.ece |url-status= live }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱕᱗᱘,᱔᱘᱖ ᱵᱷᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ ᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱟᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱮᱡᱽᱨᱤᱣᱟᱞ]]<ref>{{Cite news |date=2025-02-08 |title=Who is Parvesh Verma? BJP giant-killer defeats AAP chief Arvind Kejriwal in New Delhi bastion |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/giantkiller-parvesh-verma-of-bjp-defeats-aaps-arvind-kejriwal-in-new-delhi-constituency-election-results-2025-101738999320094.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216095919/https://www.hindustantimes.com/india-news/giantkiller-parvesh-verma-of-bjp-defeats-aaps-arvind-kejriwal-in-new-delhi-constituency-election-results-2025-101738999320094.html |archive-date=16 February 2025 |access-date=2025-02-25 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Parvesh Verma Emerges "Giant-Killer" After Defeating Arvind Kejriwal |url=https://www.ndtv.com/india-news/delhi-election-results-live-parvesh-verma-emerges-giant-killer-after-defeating-arvind-kejriwal-7663011 |access-date=2025-02-09 |website=www.ndtv.com |language=en |archive-date=9 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209082759/https://www.ndtv.com/india-news/delhi-election-results-live-parvesh-verma-emerges-giant-killer-after-defeating-arvind-kejriwal-7663011 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kejriwal loses New Delhi seat to BJP's Parvesh Verma in big setback to AAP |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kejriwal-loses-kejriwal-arvind-kejriwal-aap-delhi-election-results-delhi-results-parvesh-verma-bjp/articleshow/118057597.cms |date=2025-02-08 |website=www.timesofindia.indiatimes.com |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱩᱱᱰᱠᱟ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱫᱟ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=BJP's Parvesh Verma visits his native village Mundka after winning New Delhi seat |url=https://www.aninews.in/news/national/politics/bjps-parvesh-verma-visits-his-native-village-mundka-after-winning-new-delhi-seat20250209100344/ |access-date=2025-03-22 |website=ANI News |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱨᱚᱣᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱭᱳᱜᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DNANov2013">{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/india/report-mothers-campaigning-for-sons-in-delhi-assembly-election-1923839 | title=Mothers campaigning for sons in Delhi assembly election | work=[[Daily News and Analysis]] | date=23 November 2013 | access-date=26 November 2013 | author=Bhushan, Shashi | location=New Delhi | archive-date=26 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131126071451/http://www.dnaindia.com/india/report-mothers-campaigning-for-sons-in-delhi-assembly-election-1923839 | url-status=live }}</ref><ref name="ProfileAtDDB">{{cite web | url=http://delhideservesbetter.org/Shri-Pravesh-Verma | title=About Shri Pravesh Verma | publisher=[[Bharatiya Janata Party]] | access-date=9 December 2013 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20131211144151/http://delhideservesbetter.org/Shri-Pravesh-Verma | archive-date=11 December 2013 | df=dmy-all }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱗<ref name="ProfileAtDDB"/> ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱠᱚᱣᱨ<ref name="DNANov2013"/> ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=For Sahib Singh Verma's son, campaigning runs in the family |url=https://indianexpress.com/elections/for-sahib-singh-vermas-son-campaigning-runs-in-the-family-5703667/ |accessdate=23 October 2020 |work=The Indian Express |date=1 May 2019 |language=en |archive-date=27 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027024011/https://indianexpress.com/elections/for-sahib-singh-vermas-son-campaigning-runs-in-the-family-5703667/ |url-status=live }}</ref> ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/lok13/biodata/13DL03.htm | title=Biographical Sketch &nbsp;– Member of Parliament&nbsp;– Verma, Sahib Singh | publisher=[[Parliament of India]] | access-date=21 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130601035434/http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok13/biodata/13DL03.htm | archive-date=1 June 2013 | url-status=dead }}</ref> ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱳᱰᱤᱢᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ProfileAtDDB" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="HindustanTimesNov2013">{{cite news | title = Delhi polls: dynasty politics? Rise of three prodigal sons in BJP | author = Pandey, Neelam | work = [[Hindustan Times]] | date = 8 November 2013 | access-date = 23 November 2013 | url = http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/myindia-myvote/chunk-ht-ui-myindiamyvote-delhi/delhi-polls-dynasty-politics-rise-of-three-prodigal-sons-in-bjp/sp-article10-1148531.aspx | location = New Delhi | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20131202013931/http://www.hindustantimes.com/specials/coverage/myindia-myvote/chunk-ht-ui-myindiamyvote-delhi/delhi-polls-dynasty-politics-rise-of-three-prodigal-sons-in-bjp/sp-article10-1148531.aspx | archive-date = 2 December 2013 | df = dmy-all }}</ref> ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/india/report-azad-singh-bjp-candidate-for-mundka-assembly-constituency-1919777 | title=Azad Singh BJP candidate for Mundka assembly constituency | work=[[Daily News and Analysis]] | date=15 November 2013 | agency=[[Press Trust of India]] | access-date=22 November 2013}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ=== ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="ExpressApril2009">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/bjp-eyes-jat-votes-seriously-as-parvesh-backs-bidhuri/446633/0 |title=BJP eyes Jat votes seriously as Parvesh backs Bidhuri | work=[[The Indian Express]] | date=14 April 2009 | agency=Express News Service | access-date=22 November 2013 | location=New Delhi}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱩᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ExpressApril2009" /><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/sahib-singh-sons-supporters-protest-at-advani-residence/article336546.ece | title=Sahib Singh son's supporters protest at Advani residence | work=[[The Hindu]] | date=21 March 2009 | access-date=22 November 2013 | location=New Delhi | archive-date=2 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225102/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/sahib-singh-sons-supporters-protest-at-advani-residence/article336546.ece | url-status=dead }}</ref> ᱒᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱷᱮᱥ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱮ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/03/23/stories/2009032360970300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203001317/http://www.hindu.com/2009/03/23/stories/2009032360970300.htm |url-status=dead |archive-date=3 December 2013 |title=Mahapanchayat condemns BJP's decision to deny Parvesh ticket | work=[[The Hindu]] | date=23 March 2009 | access-date=23 November 2013 | location=New Delhi}}</ref> ===ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ=== ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱚᱣᱞᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/BJP-repeats-MLAs-to-play-safe-look-strong/articleshow/25337335.cms | title=BJP will field Vijendra Gupta against Sheila Dikshit | work=[[The Times of India]] | date=7 November 2013 | agency=Times News Network | access-date=26 November 2013 | author=Alvi, Naziya | location=New Delhi | archive-date=12 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131112074822/http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/BJP-repeats-MLAs-to-play-safe-look-strong/articleshow/25337335.cms? | url-status=live }}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱯᱚᱣᱚᱨ ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨ ᱥᱤᱝ ᱰᱟᱜᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱚᱣᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱚᱱᱰᱮᱰᱮᱴ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="HinduNov2013">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/delhi-bjps-first-list-brings-out-first-protests/article5328267.ece | title=Delhi BJP's first list brings out first protests | work=[[The Hindu]] | date=8 November 2013 | access-date=26 November 2013 | author=Ashok, Sowmiya | location=New Delhi | archive-date=3 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131203153616/http://www.thehindu.com/todays-paper/delhi-bjps-first-list-brings-out-first-protests/article5328267.ece | url-status=live }}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="HinduNov2013" /> ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱦᱟᱨᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/-dissidents--get-tickets-but-in-difficult-seats/1192318/ |title='Dissidents' get tickets but in difficult seats | work=[[The Indian Express]] | date=8 November 2013 |access-date=26 November 2013 | author=Kaushika, Pragya | location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/specials/assembly-elections-2013/delhi-assembly-elections/BJP-faces-barrage-of-protests-over-tickets/articleshow/25401926.cms |title=BJP faces barrage of protests over tickets | work=[[The Times of India]] | date=8 November 2013 | agency=Times News Network | access-date=26 November 2013 | location=New Delhi}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="DNANov2013" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱓ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bjp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=8959:lists-bjp-delhi-election-committee-a-election-core-group&catid=68:press-releases&Itemid=494 |title=BJP Delhi Election Committee & Election Core Group |publisher=Bharatiya Janata Party |date=25 August 2013 |access-date=21 November 2013 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191651/http://www.bjp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=8959:lists-bjp-delhi-election-committee-a-election-core-group&catid=68:press-releases&Itemid=494 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱟᱢ ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ (AAP) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱭᱳᱜᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱔,᱕᱖᱔ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0545.htm?ac=45 |title=Constituency Wise Result Status &ndash; NCT of Delhi &ndash; Mehrauli |publisher=[[Election Commission of India]] |date=8 December 2013 |access-date=9 December 2013 |archive-date=15 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215061223/http://eciresults.ap.nic.in/ConstituencywiseU0545.htm?ac=45 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assembly-polls-2013-no-modi-magic-in-few-of-the-delhi-seats-bjp-blame-infighting-casual-attitude/articleshow/27112935.cms | title=Assembly polls 2013: No Modi magic in few of the Delhi seats; BJP blame infighting, casual attitude | work=[[The Economic Times]] | date=9 December 2013 | agency=Times News Network | access-date=9 December 2013 | author=Rahman, Naziya Alvi | location=New Delhi | archive-date=1 April 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170401050158/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assembly-polls-2013-no-modi-magic-in-few-of-the-delhi-seats-bjp-blame-infighting-casual-attitude/articleshow/27112935.cms? | url-status=live }}</ref><ref name=":0">{{cite news |author=Arora, Kamna |date=8 December 2013 |title=Delhi assembly election results: BJP wins, but AAP the real hero |url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/delhi-polls/delhi-assembly-election-results-bjp-wins-but-aap-the-real-hero_895279.html |access-date=9 December 2013 |publisher=[[Zee News]] |location=New Delhi |archive-date=9 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209081116/http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/delhi-polls/delhi-assembly-election-results-bjp-wins-but-aap-the-real-hero_895279.html |url-status=live }}</ref> ===ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ=== ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒,᱖᱘,᱕᱘᱖ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kant"/> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱕.᱗᱘ ᱞᱟᱠᱷ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱞ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒,᱘᱗,᱑᱖᱒ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=news-18-record/> ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=May 24, 2019 |title=Parvesh tops his own record |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/parvesh-tops-his-own-record/articleshow/69473823.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916032701/https://timesofindia.indiatimes.com/india/parvesh-tops-his-own-record/articleshow/69473823.cms |archive-date=16 September 2019 |access-date=2019-08-26 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱔,᱔᱑,᱖᱐᱑ ᱵᱷᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱖᱕,᱖᱔᱘ ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bjp-sets-new-record-for-highest-victory-margin-in-five-seats-in-delhi/articleshow/69484000.cms|title=BJP sets new record for highest victory margin in five seats in Delhi|date=2019-05-24|work=The Economic Times|access-date=2019-08-24|archive-date=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824174145/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/bjp-sets-new-record-for-highest-victory-margin-in-five-seats-in-delhi/articleshow/69484000.cms|url-status=live}}</ref><ref name=news-18-record>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/politics/bjps-parvesh-singh-verma-retains-west-delhi-seat-by-a-record-margin-of-over-5-7-lakh-votes-2157355.html|title=BJP's Parvesh Singh Verma Retains West Delhi Seat by a Record Margin of Over 5.7 Lakh Votes|website=News18|date=23 May 2019 |access-date=2019-08-24}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱛᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱤᱝ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ (ᱮᱢᱥ), ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱤᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱠᱠᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ===ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ=== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱕ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ [[ᱟᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱮᱡᱽᱨᱤᱣᱟᱞ]] ᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-02-08 |title=Arvind Kejriwal loses New Delhi, AAP loses Delhi |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/aap-chief-arvind-kejriwal-loses-high-stakes-new-delhi-seat-to-bjps-parvesh-verma-2676751-2025-02-08 |access-date=2025-02-08 |website=India Today |language=en |archive-date=8 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208075024/https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/aap-chief-arvind-kejriwal-loses-high-stakes-new-delhi-seat-to-bjps-parvesh-verma-2676751-2025-02-08 |url-status=live }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [http://www.rashtriyaswabhiman.org/ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱣᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱ] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="HindustanTimesNov2013" /> ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ== [[᱒᱐᱒᱐ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱦᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱦᱤᱱ ᱵᱟᱜᱽ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ "ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱵᱚᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=BJP MP Parvesh Verma, reminds Hindus of history of Shaheen Bagh protesters to enter houses, rape sisters and daughters |url=https://www.indiatoday.in/elections/delhi-assembly-polls-2020/story/bjp-mp-parvesh-verma-shaheen-bagh-clear-protest-delhi-election-1640808-2020-01-28 |publisher=[[India Today]] |access-date=16 February 2020 |date=28 January 2020}}</ref> [[᱒᱐᱒᱒ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ ᱟᱜ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱡᱽᱵᱟᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BJP's doors always open for Jayant Chaudhary, says MP Parvesh Verma after Amit Shah's meeting with Jat leaders of western UP |url=https://www.freepressjournal.in/india/watch-video-bjps-doors-always-open-for-jayant-chaudhary-says-mp-parvesh-verma-after-amit-shahs-meeting-with-jat-leaders-of-western-up |publisher=FPJ |access-date=28 January 2022 |date=27 January 2022 |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128104109/https://www.freepressjournal.in/india/watch-video-bjps-doors-always-open-for-jayant-chaudhary-says-mp-parvesh-verma-after-amit-shahs-meeting-with-jat-leaders-of-western-up |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=RLD rejects BJP's overtures; describes it as move to wean away Muslims from party |url=https://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-assembly/up-assembly-elections-rld-rejects-bjps-overtures-describes-it-as-move-to-wean-away-muslims-from-party/article38330667.ece |publisher=Hindu |access-date=28 January 2022 |date=27 January 2022 |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128104101/https://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-assembly/up-assembly-elections-rld-rejects-bjps-overtures-describes-it-as-move-to-wean-away-muslims-from-party/article38330667.ece |url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱹᱫᱽᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ" ᱾<ref>{{cite web |title=Why BJP wants Jayant Chaudhary to leave Akhilesh Yadav; Says, 'Chose wrong home' |url=https://www.hindustantimes.com/videos/why-bjp-wants-jayant-chaudhary-to-leave-akhilesh-yadav-says-chose-wrong-home-101643284959431.html |publisher=HT |access-date=28 January 2022 |date=27 January 2022 |archive-date=28 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128104103/https://www.hindustantimes.com/videos/why-bjp-wants-jayant-chaudhary-to-leave-akhilesh-yadav-says-chose-wrong-home-101643284959431-amp.html |url-status=live }}</ref> ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ VHP ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ 'ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱭᱠᱳᱴ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=At a VHP event, BJP MP Parvesh Verma calls for the 'total boycott' of a community |url=https://www.thehindu.com/news/national/at-a-vhp-event-bjp-mp-parvesh-verma-calls-for-the-total-boycott-of-a-community/article65989733.ece |work=[[The Hindu]] |access-date=10 October 2022 |date=9 October 2022 |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010030114/https://www.thehindu.com/news/national/at-a-vhp-event-bjp-mp-parvesh-verma-calls-for-the-total-boycott-of-a-community/article65989733.ece |url-status=live }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱯᱟᱨᱵᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱨᱳᱨᱤ ᱢᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐᱒᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱑᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱕-᱒᱐᱓᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] bggecyz7x1kh9tnss0orztv26yfjqf9 ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ 0 32747 200190 199603 2026-11-08T14:15:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200190 wikitext text/x-wiki {{short description|Bangladeshi politician and lawyer}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Infobox officeholder | name = Rumeen Farhana | native_name = {{nobold|রুমিন ফারহানা}} | native_name_lang = bn | image = Rumeen Farhana.jpg | caption = Farhana in 2018 | office = [[Member of Parliament (Bangladesh)|Member of Parliament]] | term_start = 17 February 2026 | constituency = [[Brahmanbaria-2]] | predecessor = [[Moin Uddin (politician)|Moin Uddin]] | term_start1 = 28 May 2019<ref>{{cite news |script-title=bn:বিনা প্রতিদ্বন্দ্বিতায় নির্বাচিত বিএনপির রুমিন ফারহানা |url=https://www.banglanews24.com/election-comission/news/bd/719244.details |work=banglanews24.com |date=28 May 2019 |language=bn |access-date=10 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528134514/https://www.banglanews24.com/election-comission/news/bd/719244.details |archive-date=28 May 2019 |url-status=dead}}</ref> | term_end1 = 11 December 2022 | predecessor1 = [[Khorshed Ara Haque]] | successor1 = [[Afroza Haque Rina]] | constituency1 = Reserved Seat 50 | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1981|08|19}} | birth_place = [[Bijoynagar Upazila|Bijoynagar]], [[Brahmanbaria]], Bangladesh | party = [[Independent politician|Independent]]<ref name="expulsion">{{Cite web |last= |date=2025-12-31 |title=Rumeen Farhana calls her expulsion on the day of Khaleda Zia's death 'significant' |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/politics/wag92i8gpl |access-date=2026-01-01 |website=Prothomalo |language=en}}</ref> | father = [[Oli Ahad]] | mother = Rashida Begum<ref name="dw bangla">{{cite news |script-title=bn:রুমিনের প্লট আবেদন এবং মন্ত্রনালয়ের ফাস। |url=https://www.dw.com/bn/রুমিনের-প্লট-ও-ডিসির-খাস-কামরা/a-50165035 |access-date=26 August 2019 |publisher=[[Deutsche Welle]] |language=bn}}</ref> | education = [[University of London]] | occupation = Politician, lawyer | other_party = [[Bangladesh Nationalist Party]] (2012–2025)<ref name="expulsion"/> }} '''ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱦᱟᱱᱟ''' ᱫᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ]] ᱢᱤᱫᱽ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ]] ᱥᱟᱶ [[ᱟᱭᱤᱱᱡᱤᱵᱤ]] ᱦᱚᱸ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮᱭ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱚᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱢᱢᱚᱱ ᱵᱟᱲᱤᱭᱟ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱟᱱ [[ᱥᱚᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱵᱩᱫ|ᱥᱟᱛᱚᱱᱨᱚ]] ᱮᱢᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱹᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱱ-᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱸᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱕᱐ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱱᱟᱢᱵᱽᱟᱨ ᱥᱤᱴ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱽᱚᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱛᱟᱛᱤ-ᱳ ᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ-ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱛᱤᱠ ᱵᱤᱥᱚᱭᱚᱠ ᱥᱚᱢᱯᱟᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱢᱚᱱᱵᱟᱲᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱤᱥᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱽ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱚᱞᱤ ᱟᱦᱟᱫ]] ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽ ᱥᱟᱶ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱚᱯᱟ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱚᱭᱱᱤᱠ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱡᱽ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱩᱢᱤᱱ ᱫᱚ ''Holy Cross Girls' High School (Dhaka)'' ᱠᱷᱚᱱ Secondary School Certificate (Bangladesh) ᱵᱟ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱩᱱᱱᱮᱥᱟ ᱱᱩᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱱᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱥᱮ ᱵᱤ-ᱮ ᱮᱭ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱞᱤᱝᱠᱱᱥ ᱤᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱴ ᱞᱚ'' ᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == jkw7lqb0ztfrbhi3nryl4ta3asnro0w ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ 0 32774 200160 190096 2026-11-08T13:33:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200160 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | residence = ᱵᱤᱦᱟᱨ | death_date = | death_place = | office1 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ (᱒᱐᱑᱕-᱒᱐) | constituency1 = [[ᱠᱮᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱮᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] | party = [[ᱵᱷᱤᱠᱟᱥᱥᱤᱞ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ'''<ref>{{cite web|url=https://thebharatnews.net/east-champaran-saffron-mla-dr-rajesh-kushwaha-gave-twenty-five-lakh-rupees-to-the-people-of-the-region-to-avoid-this-global-epidemic-the-india/|title=पूर्वी चंपारण:केसरिया विधायक डॉ राजेश कुशवाहा ने इस वैश्विक महामारी से बचने हेतु क्षेत्र की जनता के लिए दिए पच्चीस लाख रुपये|accessdate=27 February 2023|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227191835/https://thebharatnews.net/east-champaran-saffron-mla-dr-rajesh-kushwaha-gave-twenty-five-lakh-rupees-to-the-people-of-the-region-to-avoid-this-global-epidemic-the-india/|url-status=dead}}</ref> ᱥᱮ '''ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] (ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/rjd-dumps-some-sitting-mlas-in-2nd-phase-polls/articleshow/78581152.cms|title=Bihar: RJD dumps some sitting MLAs in 2nd phase polls|website=Times of India|date=10 October 2020 |accessdate=27 February 2023|archive-date=24 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220424112530/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/rjd-dumps-some-sitting-mlas-in-2nd-phase-polls/articleshow/78581152.cms|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/muzaffarpur/motihari/news/symbol-allot-in-saffron-maheshwar-gets-ceiling-fan-and-dr-rajesh-gets-tractor-farmer-voting-on-november-3-127832700.html|title=चुनाव:केसरिया में सिंबल अलॉट, महेश्वर को सीलिंग फैन तो डॉ. राजेश को मिला ट्रैक्टर चलाता किसान, वोटिंग 3 नवंबर को|website=bhaskar.com|accessdate=27 February 2023|archive-date=5 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805190808/https://www.bhaskar.com/local/bihar/muzaffarpur/motihari/news/symbol-allot-in-saffron-maheshwar-gets-ceiling-fan-and-dr-rajesh-gets-tractor-farmer-voting-on-november-3-127832700.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱟᱥᱥᱤᱞ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ [[ᱯᱩᱨᱵᱷᱤ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱩᱨᱵᱷᱤ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.amarujala.com/bihar/muzaffarpur/lok-sabha-grand-alliance-candidate-declared-from-east-champaran-vip-gave-its-symbol-to-dr-rajesh-kushwaha-2024-04-20 | title=Lok Sabha Polls: पूर्वी चंपारण से महागठबंधन का उम्मीदवार घोषित, VIP ने डॉ. राजेश कुशवाहा को दिया अपना सिंबल }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱖᱒,᱙᱐᱒ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱖,᱙᱕᱕ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ-ᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱤᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱝ)<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/india/kesaria-election-result-2020-live-updates-kesaria-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3061427.html|title=Kesaria Election Result 2020 Live Updates: Shalini Mishra of JDU Wins|website=news18|date=10 November 2020 |accessdate=27 February 2023|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129224945/https://www.news18.com/news/india/kesaria-election-result-2020-live-updates-kesaria-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3061427.html|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱞᱳᱠ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/elections/bihar-vidhan-sabha-kesariya-seat-of-east-champaran-stuck-in-multi-cornered-contest-candidates-seeking-their-respective-base-20980324.html|title=Kesariya Election 2020: पूर्वी चंपारण की केसरिया सीट बहुकोणीय मुकाबले में फंसी, अपने-अपने जनाधार को तलाश रहे प्रत्याशी|website=jagran.com|accessdate=27 February 2023|archive-date=29 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629002703/https://www.jagran.com/elections/bihar-vidhan-sabha-kesariya-seat-of-east-champaran-stuck-in-multi-cornered-contest-candidates-seeking-their-respective-base-20980324.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱟᱥᱥᱤᱞ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱵᱷᱤ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-lok-sabha-chunav-2024-why-have-kushwaha-voters-become-special-in-bihar-politics-after-yadav-most-kushwaha-candidates-8261209.html|title=Kushwaha voters have become special in Bihar politics|date=23 April 2024|access-date=28 August 2025|archive-date=16 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240516053439/https://hindi.news18.com/news/bihar/patna-lok-sabha-chunav-2024-why-have-kushwaha-voters-become-special-in-bihar-politics-after-yadav-most-kushwaha-candidates-8261209.html|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱮᱱ. ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱳᱛᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱵᱤ.ᱭᱩ. ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://myneta.info/Bihar2020/candidate.php?candidate_id=11896|title=Rajesh Kumar Kesaria|website=Myneta}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ, ᱨᱟᱡᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱪᱟᱢᱯᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱠᱟᱥᱥᱤᱞ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] s4c32aoscm3a9njtibeyay88jkdaqtn ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ 0 32786 200214 196690 2026-11-08T14:52:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200214 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ | image = File:The Minister of State for Human Resource Development, Shri Upendra Kushwaha addressing at the inauguration of the “Summer Fiesta”, in New Delhi on May 22, 2018.JPG | birth_name = ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ<ref>{{cite web | url=https://vidhansabha.bih.nic.in//pdf/leader%20of%20opposition.pdf | title=Bihar Vidhan Sabha }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1960|2|06|df=y}} | birth_place = [[ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | residence = | Official Status = | office = [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start = ᱒᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ | term_end = | constituency = ᱵᱤᱦᱟᱨ | office2 = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start2 = ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ | term_end2 = | office3 = ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister3 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | term_start3 = ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ | term_end3 = ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | predecessor3 = [[ᱥᱟᱥᱤ ᱛᱷᱟᱨᱩᱨ]] | office4 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency4 = [[ᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱴ]] | term_start4 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ | term_end4 = ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor4 = [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱞᱤ ᱥᱤᱝ]] | successor4 = [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱞᱤ ᱥᱤᱝ]] | term_start1 = ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ | term_end1 = ᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ | predecessor1 = [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱱᱰᱮᱥ]] | successor1 = [[ᱠᱮ. ᱥᱤ. ᱛᱭᱟᱜᱤ]] |constituency1 = ᱵᱤᱦᱟᱨ | office5 = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start5 = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ | term_end5 = ᱒᱐᱒᱑ | office6 = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start6 = ᱒᱐᱒᱑ | term_end6 = ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/upendra-kushwaha-resigns-as-member-of-the-bihar-legislative-council/articleshow/98221396.cms|title=Upendra Kushwaha resigns as member of Bihar legislative council|website=The Times of India|date=25 February 2023 |access-date=25 February 2023}}</ref> | office7 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start7 = ᱒᱐᱐᱐ | term_end7 = ᱒᱐᱐᱕ | predecessor7 = ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱫᱟᱥ ᱢᱮᱦᱛᱟ | successor7 = [[ᱚᱪᱭᱩᱛᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ]] | constituency7 = [[ᱡᱚᱱᱫᱟᱦᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱡᱚᱱᱫᱟᱦᱟ]] | alma_mater = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | office8 = ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term8 = ᱒᱐᱐᱗ - ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ | party = [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] {{small|(᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)}} | otherparty = [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] {{small|(᱒᱐᱒᱑-᱒᱐᱒᱓);(᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱓); (᱒᱐᱐᱔-᱒᱐᱐᱗)}}<br/>[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱑᱓-᱒᱐᱒᱑)}}<br/> ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ {{small|(᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱐᱙)}}<br/>[[ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] {{small|(᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱔)}} | spouse = | children = | website = | footnotes = | date = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ | year = ᱒᱐᱑᱖ | source = http://www.myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=554 My Neta | signature = | predecessor = [[ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]] }} '''ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱐)<ref name=":2">{{cite web|date=15 October 2020|title=Upendra Kushwaha: The man trying hard to stay relevant|url=https://indianexpress.com/elections/upendra-kushwaha-profile-6734940/|access-date=15 October 2020|website=The Indian Express|language=en|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052805/https://indianexpress.com/elections/upendra-kushwaha-profile-6734940/|url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Gupta Surbhi">{{cite web|url=https://aajtak.intoday.in/story/member-of-parliament-from-karakat-and-minister-of-state-in-government-of-india-upendra-kushwaha-1-836712.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329010549/https://www.aajtak.in/elections/story/member-of-parliament-from-karakat-and-minister-of-state-in-government-of-india-upendra-kushwaha-315105-2015-10-06 |title=RLSP के संस्थापक और बिहार के काराकट से सांसद उपेंद्र कुशवाहा का राजनीतिक सफर|date=6 October 2015|editor-last=Gupta|editor-first=Surabhi|website=[[Aaj Tak]]|language=hi|access-date=25 April 2020|archive-date=29 March 2021}}</ref> ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱦᱛᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ (ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) (ᱡᱮ.ᱰᱤ.ᱭᱩ.) ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱟᱨ.ᱮᱞ.ᱮᱥ.ᱯᱤ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱮ.ᱰᱤ.ᱭᱩ. ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/rlsp-chief-upendra-kushwaha-quits-as-union-minister/article25709719.ece|title=RLSP chief Upendra Kushwaha quits as Union Minister|date=10 December 2018|website=[[Business Line]]|language=en|access-date=25 April 2020|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130185437/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/rlsp-chief-upendra-kushwaha-quits-as-union-minister/article25709719.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=Political Handbook of the World 2015|url=https://archive.org/details/politicalhandboo0000unse_f0m6|publisher=[[CQ Press]]|year=2015|isbn=978-1-4833-7157-3|editor-last=Lansford|editor-first=Tom|location=[[United States]]|chapter=India - National Democratic Alliance}}</ref><ref name=Express/> ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)|ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ)]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/jdu-rebel-upendra-kushwaha-announces-new-political-party-check-details-bihar-nitish-kumar-1583345|title=Upendra Kushwaha Resigns From Bihar CM Nitish's JDU, Floats Own Party 'Rashtriya Lok Janata Dal'|website=Abpnews|date=20 February 2023 |accessdate=20 February 2023}}</ref> ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/bihar-upendra-kushwaha-manan-kumar-mishra-elected-unopposed-to-rajya-sabha/articleshow/112842267.cms|title=Upendra Kushwaha Manan Mishra elected unopposed to Rajya Sabha|website=Economic Times|accessdate=10 September 2024}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ<ref>{{cite web|title=Upendra Kushwaha: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth & More - Oneindia|url=https://www.oneindia.com/politicians/upendra-kushwaha-32704.html|access-date=15 October 2020|website=www.oneindia.com|language=en|archive-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620015635/https://www.oneindia.com/politicians/upendra-kushwaha-32704.html|url-status=live}}</ref> ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ (ᱮᱢ.ᱮ.) ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱪᱚᱨᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ 'ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ: ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱯᱩᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱚᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱵᱤᱞᱟᱥ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":2" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱪᱷᱚᱜᱚᱱ ᱵᱷᱩᱡᱽᱵᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱭᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱡᱽᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱚᱫᱽ ᱯᱚᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱚᱣᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/kushwaha-meets-bhujbal-in-pune-hints-at-joining-mahagathbandhan/story-uKl006LI9jI3sc6iUfnYIK.html|title=Kushwaha meets Bhujbal in Pune, hints at joining 'Mahagathbandhan|website=Hindustan Times|date=13 December 2018 |accessdate=26 July 2023}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱵᱟ ᱞᱳᱠᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/bihar/patna/news/not-upendra-kushwaha-is-at-the-center-of-politics-this-vote-bank-in-bihar-is-not-controlled-by-any-single-caste-leader-130885139.html|title=बगावत का सियासी खेल:उपेंद्र नहीं राजनीति के केंद्र में 'कुशवाहा', बिहार में इस वोट बैंक पर जाति के किसी एक नेता का कंट्रोल नहीं|website=Bhaskar.com|accessdate=5 February 2023}}</ref> ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱭᱩᱵᱟ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱰᱤᱭᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/why-upendra-kushwaha-s-entry-into-jd-u-will-boost-nitish-s-luv-kush-strategy-1779687-2021-03-15|title=Why Upendra Kushwaha's entry into JD(U) will boost Nitish's 'Luv-Kush' strategy |website =India Today|date=15 March 2021 |accessdate=19 September 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.oneindia.com/politicians/upendra-kushwaha-32704.html|title=Upendra -kushwaha|date=31 May 2020|access-date=31 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620015635/https://www.oneindia.com/politicians/upendra-kushwaha-32704.html|archive-date=20 June 2019|url-status=live|publisher=oneindia.com}}</ref><ref name="Gupta Surbhi"/> [[File:The Minister of State for Human Resource Development, Shri Upendra Kushwaha addressing a gathering, on the occasion of the CBSE Teachers' award 2015, in New Delhi on September 03, 2016.jpg|thumb|ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/raising-the-quality-of-education-is-a-major-challenge-said-upendra-kushwaha-339218-2016-09-05|title=Raising the quality of education is a major challenge: Minister of State for HRD Upendra Kushwaha|website=India Today|date=5 September 2016 |accessdate=19 February 2023}}</ref>]] ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱫᱚᱦᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|last=Banerjee|first=Shoumojit|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Rashtriya-Samata-Party-merges-with-JDU/article16894644.ece|title=Rashtriya Samata Party merges with JD(U)|date=27 November 2009|work=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425091049/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Rashtriya-Samata-Party-merges-with-JDU/article16894644.ece|archive-date=25 April 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱭᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟᱨ ᱚᱴᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱪᱷᱚᱜᱚᱱ ᱵᱷᱩᱡᱽᱵᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Upendra-Kushwaha-forms-new-political-party-RSP/articleshow/4093314.cms|title=Upendra Kushwaha forms new political party|last=Singh|first=Abhay|date=8 February 2009|website=[[The Times of India]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425094050/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Upendra-Kushwaha-forms-new-political-party-RSP/articleshow/4093314.cms|archive-date=25 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱭᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱛᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱚᱠᱮᱴ ᱜᱟᱶᱛᱟ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jdu-mp-upendra-kushwaha-resigns-attacks-nitish-kumar/articleshow/17885118.cms|title=JD(U) MP Upendra Kushwaha resigns, attacks Nitish Kumar|date=4 January 2013|work=[[The Economic Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425123937/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jdu-mp-upendra-kushwaha-resigns-attacks-nitish-kumar/articleshow/17885118.cms|archive-date=25 April 2020}}</ref> ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱮᱰᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱫᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Gupta Surbhi"/> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱤᱡ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ (ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/BJP-ties-up-with-OBC-leader-Upendra-Kushwaha-in-Bihar/articleshow/30534465.cms|title=BJP ties up with OBC leader Upendra Kushwaha in Bihar|newspaper=The Times of India|date=17 February 2014|accessdate=20 February 2022|archive-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220174155/https://timesofindia.indiatimes.com/india/BJP-ties-up-with-OBC-leader-Upendra-Kushwaha-in-Bihar/articleshow/30534465.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunday-guardian.com/news/bjp-may-bring-in-kushwaha-as-obc-face|title=BJP may bring in Kushwaha as OBC face|access-date=5 May 2020|archive-date=25 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125125707/http://www.sunday-guardian.com/news/bjp-may-bring-in-kushwaha-as-obc-face|url-status=dead}}</ref> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=resigned_2018>{{Cite news|url = https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/upendra-khushwaha-resigns-as-union-minister-likely-to-quit-nda/articleshow/67022354.cms|title = Upendra Kushwaha resigns as Union minister, likely to quit NDA|newspaper = The Economic Times|date = 10 December 2018|access-date = 21 May 2019|archive-date = 27 August 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190827200051/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/upendra-khushwaha-resigns-as-union-minister-likely-to-quit-nda/articleshow/67022354.cms|url-status = live}}</ref> [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee administering the oath as Minister of State to Shri Upendra Kushwaha, at a Swearing-in Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 26, 2014.jpg|thumb|ᱥᱨᱤ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category|ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ}} *{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Jitan-Ram-Manjhi-emerges-critical-player-in-poll-bound-Bihar/articleshow/47437850.cms|title=Jitan Ram Manjhi emerges critical player in poll-bound Bihar|work=The Times of India|date=27 May 2015 }} {{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ, ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔-᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱳᱦᱛᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱟᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱵᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱵᱷᱤᱢᱨᱟᱣ ᱟᱢᱵᱮᱰᱠᱚᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱢᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] enm6kzolxxgj46f0jhuv9qfqgcjx1f9 ᱩᱢᱮᱥ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ 0 32795 200206 180215 2026-11-08T14:42:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200206 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱩᱢᱮᱥ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ | image = File:Umesh kushwaha with Leshi Singh (cropped).jpg | caption = | birth_date = | birth_place = [[ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | residence = ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱵᱩᱡᱩᱨᱜᱽ ᱟᱹᱛᱩ | constituency = [[ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ]] | office = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ (ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ) | term_start = ᱒᱐᱑᱕ | term_end = ᱒᱐᱒᱐ | predecessor = [[ᱚᱪᱭᱩᱛᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ]] | successor = [[ᱵᱤᱱᱟ ᱥᱤᱝ]] | office1 = [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term_start1 = ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | predecessor1 = [[ᱵᱟᱥᱤᱥᱛᱷᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | party = [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]][[File:Janata Dal (United) Flag.svg|20px]] | alma_mater = | father = ᱵᱚᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ | mother = | website = | footnotes = | date = | year = | source = | otherparty = | spouse = ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ<ref name="Umesh"/> | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | children = }} '''ᱩᱢᱮᱥ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱭᱤᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱵᱩᱡᱩᱨᱜᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱥᱟᱦᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱳᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱳᱨᱰ ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Umesh">{{cite web|url=http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/129.pdf|title=Umesh Kushwaha biography|website=Bihar Vidhan Sabha|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013090152/http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/129.pdf|accessdate=2020-10-13|archive-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{cite web|url=https://myneta.info/bihar2015/candidate.php?candidate_id=1549|title=Umesh Singh Kushwaha|website=Myneta.com|accessdate=2020-10-13|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017013734/https://myneta.info/bihar2015/candidate.php?candidate_id=1549|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3285e19f20beded7d215102b49d5c09a0/uploads/2020/08/2020080556.pdf|title=Umesh Kushwaha|website=Vaishali district, Government of Bihar|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013042227/https://cdn.s3waas.gov.in/s3285e19f20beded7d215102b49d5c09a0/uploads/2020/08/2020080556.pdf|accessdate=2020-10-13|archive-date=2020-10-13}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/~/umesh-kushwaha-becomes-bihar-jd-u-president-succeeds-vashishth-narayan-singh/States/news/2288552.html|title=Umesh Kushwaha becomes Bihar JD(U) chief succeeds Vashishtha Narayan Singh|website=UniIndia|accessdate=10 January 2021|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112092834/http://www.uniindia.com/~/umesh-kushwaha-becomes-bihar-jd-u-president-succeeds-vashishth-narayan-singh/States/news/2288552.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-umesh-kushwaha-becomes-new-jdu-state-president-of-bihar-in-party-meeting-3735889.html|title=उमेश कुशवाहा बने जदयू के नये प्रदेश अध्यक्ष, पार्टी बैठक में लगी मुहर|website=Hindustan|language=hi|access-date=2021-01-10|archive-date=13 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113233424/https://www.livehindustan.com/bihar/story-umesh-kushwaha-becomes-new-jdu-state-president-of-bihar-in-party-meeting-3735889.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/india/bihar/story/umesh-kushwaha-new-state-president-of-jdu-1190058-2021-01-10|title=बिहार में जेडीयू की कमान उमेश कुशवाहा के हाथ में, बनाए गए प्रदेश अध्यक्ष|website=Aaj Tak|language=hi|access-date=2021-01-10|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112061612/https://www.aajtak.in/india/bihar/story/umesh-kushwaha-new-state-president-of-jdu-1190058-2021-01-10|url-status=live}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Umesh Singh Kushwaha greeting Nitish Kumar (cropped).jpg|thumb|᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱰᱤᱭᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱢᱮᱥ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱾]] ᱩᱢᱮᱥ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱥᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱣᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ ᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱨ. ᱚᱪᱭᱩᱛᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱜᱟᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱜᱟᱴᱷᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aajtak.in/elections/bihar-assembly-elections/story/mehnar-assembly-seat-election-2020-bihar-assembly-election-2020-mehnar-mla-umesh-singh-kushwaha-nitish-kumar-lalu-yadav-lbs-1137882-2020-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429142032/https://www.aajtak.in/elections/bihar-assembly-elections/story/mehnar-assembly-seat-election-2020-bihar-assembly-election-2020-mehnar-mla-umesh-singh-kushwaha-nitish-kumar-lalu-yadav-lbs-1137882-2020-09-30|archive-date=29 April 2021 |title=महनार विधानसभा सीट: इस सीट पर NDA की मजबूत पकड़, RJD के लिए कठिन होगा सफर|website=Aaj Tak|first=अजीत|last=तिवारी |accessdate=2020-10-13|quote=Transl:The 2015 mandate was won by JDU's Umesh Singh Kushwaha from the Mehanar seat in the 2015 assembly elections. He defeated Achuthanand of BJP by a margin of over 27 thousand votes. Umesh Singh Kushwaha received 69825 votes in this election, while only 43370 votes were cast in Achuthanand's court. }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱢᱟᱦᱱᱚᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/bihar-election-2020-full-list-of-jdu-candidates|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509001420/https://www.freepressjournal.in/india/bihar-election-2020-full-list-of-jdu-candidates|archive-date=9 May 2021 |title=Bihar Election 2020: Full list of JDU candidates|website=freepressjournal|accessdate=2020-10-13}}</ref> ᱩᱢᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱴᱟᱞᱣᱟᱨᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱤᱝ ᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱤᱱᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤ ᱤᱱᱠᱩᱢᱵᱷᱚᱱᱥᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱪᱤᱨᱟᱜᱽ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱫᱩᱨᱵᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/bihar-assembly-elections-2020/umesh-singh-kushwaha-mahnar-candidate-s04a129c03/|title=Mahnar election result 2020|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115182737/https://www.news18.com/bihar-assembly-elections-2020/umesh-singh-kushwaha-mahnar-candidate-s04a129c03/|accessdate=2020-11-15|archive-date=2020-11-15}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱥᱤᱥᱛᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/umesh-kushwaha-is-new-bihar-jdu-president/articleshow/80200265.cms|title=Umesh Kushwaha is new Bihar JD(U) president|website=Economic Times|access-date=11 January 2021|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110151046/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/umesh-kushwaha-is-new-bihar-jdu-president/articleshow/80200265.cms|url-status=live}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ== ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱜᱷᱪᱚᱣᱱᱟ-ᱞᱟᱣᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱱᱫᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱥ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://thenetizennews.com/vaishali-jdu-mla-umesh-kushwaha-went-to-inaugurate-road/|title=वैशाली: सड़क का उद्घाटन करने गए JDU विधायक उमेश कुशवाहा को जनता ने खदेड़ा|website=Netizen News|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122045554/https://thenetizennews.com/vaishali-jdu-mla-umesh-kushwaha-went-to-inaugurate-road/|accessdate=2020-10-13|archive-date=2020-11-22}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱫᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱥᱟᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠ ᱥᱟᱢᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱯᱨᱟᱢᱩᱠ ᱢᱟᱱᱤᱥ ᱥᱟᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱩᱠ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱯᱷ ᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱫᱩᱢᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/fir-against-jdu-mla-9-others-in-rlsp-leader-murder-case-1315062-2018-08-15|title=FIR against JDU MLA, 9 others in RLSP leader murder case|website=[[India Today]]|accessdate=2020-10-13|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110110937/https://www.indiatoday.in/india/story/fir-against-jdu-mla-9-others-in-rlsp-leader-murder-case-1315062-2018-08-15|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/patna/bihar-block-chief-murder-jdu-mla-among-10-named-in-fir-5310125/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509000913/https://indianexpress.com/article/cities/patna/bihar-block-chief-murder-jdu-mla-among-10-named-in-fir-5310125/|archive-date=9 May 2021 |title=Bihar block chief murder: JD(U) MLA among 10 named in FIR|website=[[Indian Express]]|date=16 August 2018|accessdate=2020-10-13}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/news-detail-637815|title=JD(U) MLA among 10 named in FIR in Bihar block chief's murder|website=The Tribune|accessdate=2020-10-13|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806200227/https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/news-detail-637815|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱵᱟᱭᱤᱠ ᱨᱟᱭᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱮᱰᱤ (ᱭᱩ) ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱰᱤᱭᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/protest-against-mahnar-mla-umesh-kushwaha-in-patna-jdu-office/537441 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120195505/https://zeenews.india.com/hindi/india/bihar-jharkhand/protest-against-mahnar-mla-umesh-kushwaha-in-patna-jdu-office/537441|title=पटना में JDU कार्यालय के सामने महनार विधायक के खिलाफ प्रदर्शन, लगा रहे इंसाफ की गुहार|website=Zee News|accessdate=13 October 2020|archive-date=20 November 2020|quote=Transl: People have demonstrated against Mahanar MLA Umesh Kushwaha under Vaishali district of Bihar. People of Mahanar, who are pleading for justice, are protesting against the MLA in front of JDU office in Patna. Due to this, the roads of Patna have become jammed. In fact, JDU MLA Umesh Kushwaha from Mahanar Assembly has accused the public there that an accident of two people has happened in his car. Who has died. Now their families are stumbling rate by rate. And they are not getting justice}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://newstrack.com/politics/bihar-assembly-election-people-fight-with-jdu-mla-and-beats-supporters-in-hajipur-vaishali-673433.html पीटे गए JDU विधायक: लोगों ने मंगा 5 साल का हिसाब, नहीं बता पाए तो हुआ कांड] *[https://www.livehindustan.com/bihar/story-warrant-for-arrest-of-mla-in-block-pramukh-murder-case-in-vaishali-2144904.html वैशाली में प्रमुख हत्याकांड में जदयू विधायक समेत दस पर गिरफ्तारी का वारंट ] *[https://www.citypostlive.com/news/politics/jdu-mla-of-mehanar-caught-in-trouble-among-public/ महनार के जेडीयू विधायक जनता के बीच फंसे मुश्किल में, समर्थकों के साथ भिड़े स्थानीय लोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508180751/https://www.citypostlive.com/news/politics/jdu-mla-of-mehanar-caught-in-trouble-among-public/ |date=2021-05-08 }} *[https://www.aajtak.in/elections/bihar-assembly-elections/photo/people-in-hajipur-vaishali-fight-with-mla-beats-supporters-bihar-assembly-election-2020-tstr-1130463-2020-09-16 JDU विधायक से लोग बोले- 5 साल का हिसाब दो, नहीं बता पाए तो समर्थकों से हाथापाई] {{DEFAULTSORT:ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ, ᱩᱢᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱭᱥᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] 6hpx6nefx8123326a1fw77l5rr5u14w ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 32893 200212 193030 2026-11-08T14:47:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200212 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | color = 28457D | name = ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ<br>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' | logo = Ministry of Railways India.svg | logo_width = | image = | image_width = 300px | image_alt = | alt = | caption = | type = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | locale = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | first = {{start date and age|03 September 2024}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ) | last = | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱮᱱ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.)]] | ridership = | start = {{stnlnk|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ}} (UDZ) | stops = ᱗ | end = {{stnlnk|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ}} (AGC) | distance = {{convert|610|km|0|abbr=on}} | journeytime = ᱐᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱔᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ | frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ {{efn|Only Mondays, Thursdays & Saturdays}} | trainnumber = ᱒᱐᱙᱘᱑ / ᱒᱐᱙᱘᱒ | line_used = *[[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱪᱤᱛᱛᱳᱨᱜᱚᱲ-ᱠᱳᱴᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱴᱤᱞ ᱵᱟᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ)]] *[[ᱵᱟᱭᱟᱱᱟ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | class = ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮᱥᱤ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ | seating = {{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ| ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}} | sleeping = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ | autorack = | catering = ᱚᱱ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱮᱴᱚᱨᱤᱝ | observation = ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ | entertainment = {{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱚᱨᱰ ᱣᱟᱭᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱚᱴᱮᱭᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[:en:AC power plugs and sockets: British and related types#Indian IS 1293|ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱣᱩᱴᱞᱮᱴᱥ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱯᱚᱠᱮᱴ ᱠᱚ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}} | baggage = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ | otherfacilities = [[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]] | stock = [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]] | gauge = [[:en:5 ft 6 in gauge railway|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱚᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ | el = | speed = {{cvt|70|km/h|0|abbr=on}} (Avg.) | trainlength = {{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ) | owners = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | maintenance = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ (UDZ)]] | sharing = [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|᱒᱐᱙᱗᱙/᱒᱐᱙᱘᱐ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ - ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ - ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | map = {{ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ}} | map_state = collapsed | electrification = [[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ }} ᱒᱐᱙᱘᱑/᱒᱐᱙᱘᱒ '''ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱕ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Udaipur-Agra Vande Bharat {{!}} Udaipur Kiran |url=https://udaipurkiran.com/tag/udaipur-agra-vande-bharat/ |access-date=2024-09-03 |website=udaipurkiran.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=उदयपुर से आगरा के बीच वंदे भारत ट्रेन ने भरी रफ्तार, 7 शहरों में होगा स्टॉपेज, यहां देखिए किराया, टाइम टेबल सबकुछ |url=https://www.zeebiz.com/hindi/railways/udaipur-agra-cantt-vande-bharat-express-train-to-run-3-days-in-week-see-time-table-schedule-fare-all-details-here-182527 |access-date=2024-09-03 |website=Zee Business |language=Hindi}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=Vande Bharat Express: This state got a new Vande Bharat Express train, know everything from route, timing, fare and stops - informalnewz |url=https://www.informalnewz.com/vande-bharat-express-this-state-got-a-new-vande-bharat-express-train-know-everything-from-route-timing-fare-and-stops/ |access-date=2024-09-03 |language=en-US}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ '''᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱠᱷᱚᱱ '''᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ - ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱠ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ '''᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ]], [[ᱨᱟᱬᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱬᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱢᱟᱵᱷᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱵᱷᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱪᱚᱱᱫᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱱᱫᱮᱨᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱩᱸᱫᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱩᱸᱫᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱴᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱳᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱣᱟᱭᱤ ᱢᱟᱫᱷᱳᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱜᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 August 2024 |title=New Vande Bharat Superfast Train Between Udaipur and Agra; Check Route and Stops |url=https://www.nativeplanet.com/news/new-vande-bharat-superfast-train-between-udaipur-and-agra-check-route-and-stops-013197.html |access-date=3 September 2024 |website=Native Planet |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Vande Bharat Train: Agra Gets Its Third Vande Bharat Train |url=https://www.india.com/news/vande-bharat-train-agra-udaipur-rana-pratap-nagar-station-mavli-junction-chanderiya-station-kota-junction-sawai-madhopur-gangapur-city-and-bayana-junction-7212052/ |access-date=2024-09-03 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱘᱑/᱒᱐᱙᱘᱒ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-08-06 |title=New Vande Bharat Express Train from Udaipur to Agra Route, Schedule, Time Table |url=https://zeenews.india.com/web-stories/news/new-vande-bharat-express-train-from-udaipur-to-agra-route-schedule-time-table-2774620 |access-date=2024-09-03 |website=Zee News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=New Vande Bharat Superfast Train Between Udaipur City And Agra Cantt; Check Route, Stops, Timings |url=https://www.india.com/business/new-vande-bharat-superfast-train-between-udaipur-city-and-agra-cantt-check-route-stops-timings-7144420/ |access-date=2024-09-03 |website=www.india.com |language=en}}</ref> ᱟᱨ [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ-ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱴᱨᱮᱱᱥᱮᱴ)#ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱮᱞᱵᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱮᱵᱟ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=2023-04-19 |website=NDTV.com}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱒᱐᱙᱘᱑/᱒᱐᱙᱘᱒ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ - ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱔᱓ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱛᱮ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱖᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱘᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟᱞᱟ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {| class="wikitable" |+ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ - ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱐᱙᱘᱑) <ref name="railradar-20981">{{cite web |url=https://railradar.in/train-status/20981 |title=(20981) Udaipur City - Agra Cantt. Vande Bharat Express Live Running Status |website=RailRadar |access-date=31 August 2025 |language=en |archive-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928112423/https://railradar.in/train-status/20981 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="col" | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ! scope="col" | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ! scope="col" | ᱦᱮᱡ ! scope="col" | ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ! scope="col" | ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ (ᱴᱤᱯᱤᱡ) ! scope="col" | ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱢᱤ) ! scope="col" | ᱢᱟᱦᱟᱸ |- | ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ | UDZ | {{n/a}} | ᱐᱕:᱔᱕ | {{n/a}} | {{n/a}} | ᱑ |- | ᱨᱟᱬᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ | RPZ | ᱐᱕:᱕᱒ | ᱐᱕:᱕᱔ | ᱒ | ᱔.᱒ | ᱑ |- | ᱢᱟᱵᱷᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | MVJ | ᱐᱖:᱒᱕ | ᱐᱖:᱒᱗ | ᱒ | ᱔᱒.᱕ | ᱑ |- | ᱪᱚᱱᱫᱮᱨᱤᱭᱟ | CNA | ᱐᱗:᱔᱑ | ᱐᱗:᱔᱓ | ᱒ | ᱑᱑᱕.᱔ | ᱑ |- | ᱵᱩᱸᱫᱤ | BUDI | ᱐᱙:᱐᱘ | ᱐᱙:᱑᱐ | ᱒ | ᱒᱔᱑.᱑ | ᱑ |- | ᱠᱚᱴᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | KOTA | ᱐᱙:᱔᱕ | ᱐᱙:᱕᱕ | ᱑᱐ | ᱒᱗᱘.᱘ | ᱑ |- | ᱥᱟᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱳᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | SWM | ᱑᱑:᱐᱐ | ᱑᱑:᱐᱒ | ᱒ | ᱓᱘᱖.᱗ | ᱑ |- | ᱜᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | GGC | ᱑᱑:᱔᱓ | ᱑᱑:᱔᱕ | ᱒ | ᱔᱕᱐.᱔ | ᱑ |- | ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ | AGC | ᱑᱔:᱓᱐ | {{n/a}} | {{n/a}} | ᱖᱑᱐.᱕ | ᱑ |} {| class="wikitable" |+ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ - ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱒᱐᱙᱘᱒) <ref name="railradar-20982">{{cite web |url=https://railradar.in/train-status/20982 |title=(20982) Agra Cantt. - Udaipur City Vande Bharat Express Live Running Status |website=RailRadar |access-date=31 August 2025 |language=en |archive-date=28 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928110210/https://railradar.in/train-status/20982 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="col" | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ! scope="col" | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ ! scope="col" | ᱦᱮᱡ ! scope="col" | ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ! scope="col" | ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ (ᱴᱤᱯᱤᱡ) ! scope="col" | ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱠᱤᱢᱤ) ! scope="col" | ᱢᱟᱦᱟᱸ |- | ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ | AGC | {{n/a}} | ᱑᱕:᱐᱐ | {{n/a}} | {{n/a}} | ᱑ |- | ᱜᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | GGC | ᱑᱖:᱕᱓ | ᱑᱖:᱕᱕ | ᱒ | ᱑᱖᱐.᱑ | ᱑ |- | ᱥᱟᱣᱟᱭ ᱢᱟᱫᱷᱳᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | SWM | ᱑᱗:᱓᱘ | ᱑᱗:᱔᱐ | ᱒ | ᱒᱒᱓.᱘ | ᱑ |- | ᱠᱚᱴᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | KOTA | ᱑᱙:᱐᱐ | ᱑᱙:᱑᱐ | ᱑᱐ | ᱓᱓᱑.᱗ | ᱑ |- | ᱵᱩᱸᱫᱤ | BUDI | ᱑᱙:᱓᱘ | ᱑᱙:᱔᱐ | ᱒ | ᱓᱖᱙.᱓ | ᱑ |- | ᱪᱚᱱᱫᱮᱨᱤᱭᱟ | CNA | ᱒᱑:᱓᱕ | ᱒᱑:᱓᱗ | ᱒ | ᱔᱙᱕.᱑ | ᱑ |- | ᱢᱟᱵᱷᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | MVJ | ᱒᱒:᱓᱕ | ᱒᱒:᱓᱗ | ᱒ | ᱕᱖᱘.᱐ | ᱑ |- | ᱨᱟᱬᱟ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱱᱚᱜᱚᱨ | RPZ | ᱒᱓:᱑᱒ | ᱒᱓:᱑᱔ | ᱒ | ᱖᱐᱖.᱓ | ᱑ |- | ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ | UDZ | ᱒᱓:᱔᱕ | {{n/a}} | {{n/a}} | ᱖᱑᱐.᱕ | ᱑ |} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] * [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] mohquazan6rkxu8ul39kzycoxllqe2o ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 33029 200360 189754 2026-11-08T18:29:54Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200360 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱰᱟᱠᱨᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6618|N|85.0168|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1= | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱰᱟᱠᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|23.6618|N|85.0168|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱪᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱯᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱥ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021| archive-date = 9 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱮᱥᱤᱞᱤᱥᱴ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ-ᱨᱮ, ᱤ.ᱥᱤ.ᱡᱤ., ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱳ ᱮᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱚᱨ, ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱵᱨᱤᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱢᱵᱩᱞᱟᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="hospital">{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/sutbs/pdf/12_06_2018_annexure_A_hospital.pdf |title = Status report of existing patient care facility in CCL |publisher= CCL| accessdate = 18 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] j3jj74r3u73zvveb6s376jew3984t4b ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 33030 200466 189773 2026-11-08T20:35:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200466 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6771|N|85.0043|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 5.79 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4487 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱕.᱙᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] constituency | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱚᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23.6771|N|85.0043|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱔᱘᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱓᱒᱑ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒,᱑᱖᱖ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱖᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱙᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱕.᱙᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373458, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑, ᱨᱟᱸᱪᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱕.᱗᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱟ, ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱞ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞᱮᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱛᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021| archive-date = 9 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] h60m6y2n9vgp0ii2kr89gwuob0iw8qq ᱪᱩᱨᱤ 0 33031 200227 189735 2026-11-08T15:31:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200227 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱩᱨᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.68211|N|85.01981|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 16.78 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 24876 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱐.᱒᱑% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱪᱩᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ {{coord|23.68211|N|85.01981|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔,᱘᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱒,᱙᱙᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑,᱘᱘᱑ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓,᱒᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱗᱓᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱐.᱒᱑%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373459, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱪᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱕,᱐᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱕᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱒᱐᱑᱑, ᱨᱟᱸᱪᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱖.᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱤ ᱫᱟᱜ, ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱧ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱔,᱘᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱔᱕ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱟᱨᱠᱟᱴᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱬᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱟᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ (᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ), ᱠᱷᱟᱞᱟᱨᱤ (᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱢᱚᱠᱞᱩᱥᱠᱤᱜᱚᱸᱡᱽ (᱑᱖.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ (᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ (᱔᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱛᱛᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021| archive-date = 9 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142400314/vidya-vikas-kendra-high-school-dakra-unaided.html | title = Vidya Vikas Kendra High School Dakra | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] t2014mh3c8pjgf1eyd3ah8akbixm1zt ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ 0 33035 200427 181025 2026-11-08T19:27:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200427 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱴᱟᱴᱤ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱟᱭ | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.3772|N|85.4290|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱟᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 3.17 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 12878 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) | demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱔᱐᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱑ | registration_plate = JH 1 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱗.᱓᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱷᱤᱡᱽᱨᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱷᱤᱡᱽᱨᱤ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱴᱟᱴᱤ''' ('''ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱟᱣᱟᱭ''' ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱫᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ<br/>ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱚᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱨᱥᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱨᱥᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21=[[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color21= #A40000 |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22=[[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱣᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32=[[ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= ᱜᱟᱰᱟ |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= ᱨᱟᱲᱩ |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL North|labela46= ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱚᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ| numbered48=R| mark-title48=ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱤᱭᱟ (R)|shape-color48=black| label-size48=13|label-color48=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱡᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱴᱟᱴᱤ ᱫᱚ {{coord|23.3772|N|85.4290|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]], ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Page 14: Industry |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴᱥ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒,᱘᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖,᱘᱗᱓ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱐᱕ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱕᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱘᱙᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ(᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱘᱗.᱓᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi , Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 374058, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱴᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱑᱐,᱔᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱔% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱖% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱐% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱑᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ'', ᱴᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱓.᱑᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱱᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱞ ᱫᱟᱜ, ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱯᱩᱸᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱟᱥᱲᱟ, ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ/ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱨ ᱑ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱯᱟᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ: ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱵᱮᱠᱮᱨᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱵᱮᱸᱠ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/ranchi| title = District Police Profile - Ranchi| publisher = Jharkhand Police| access-date = 14 September 2021| archive-date = 8 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210908124539/https://www.jhpolice.gov.in/ranchi| url-status = dead}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/ranchi-dhanbad-passenger-53336/8165/383/378 | title= 5336 Ranchi-Dhanbad Passenger| work = Time Table | publisher = Indiarailinfo | access-date = 13 September 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ-ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱠᱳᱰᱟᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://actiworld.com/2021/05/19/barakkana-ranchi-railway-line-project-to-be-completed-soon-trains-to-pass-through-litigation-and-tunnels/| title = Barakkana-Ranchi railway line: project to be completed soon, trains to pass through litigation and tunnels| publisher = Actiworld| access-date = 11 September 2021| archive-date = 12 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210912040117/https://actiworld.com/2021/05/19/barakkana-ranchi-railway-line-project-to-be-completed-soon-trains-to-pass-through-litigation-and-tunnels/| url-status = dead}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑,᱘᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140811212/kamla-nehru-inter-college.html | title = Kamla Nehru Inter College | publisher = Schools.org.in | access-date = 14 September 2021}}</ref> ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱔᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20140811209/swarnrekha-public-high-school.html | title = Swarnarekha Public High School | publisher = Schools.org.in | access-date = 14 September 2021}}</ref> ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱤᱞᱮᱵᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱚᱨᱰ (CBME) ᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.cambridgeschoolranchi.com/the_schl/the_schl.htm | title = Cambridge School | publisher = CS | access-date = 15 September 2021}}</ref> ᱠᱮᱢᱵᱨᱤᱡᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ, ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱮᱯᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.citranchi.ac.in/ | title = Cambridge Institute of Technology | publisher = CUT | access-date = 15 September 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://collegedunia.com/college/13154-cambridge-institute-of-technology-cit-ranchi | title = Cambridge Institute of Technology | publisher = college dunia | access-date = 15 September 2021}}</ref> ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚᱱ== ᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱞᱣᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱮᱥᱟᱭᱤᱥᱤ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.esic.nic.in/dispensaries/index/page:45 | title = Dispensary | work = Item 442 | publisher = Employees' State Insurance Corporation | access-date = 14 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] nnoedj600qsjaes7g0dz1jmlxcunibg ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ 0 33191 200221 181565 2026-11-08T15:06:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200221 wikitext text/x-wiki {{Short description| ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox officeholder | native_name = | assembly = | constituency_AM = | term_start = ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | predecessor = [[ᱵᱨᱤᱥᱤᱱ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | term_start2 = | term_end2 = | office3 = | term_start3 = ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱘᱕ | term_end3 = ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ | predecessor3 = [[ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱞᱟᱞ ᱨᱟᱭ]] | successor3 = [[ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱞᱟᱞ ᱨᱟᱭ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1957|12|31}} | birth_place = ᱵᱟᱡᱟᱦᱤᱭᱟ, [[ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | spouse = ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱨᱚᱭ | children = ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱨᱚᱭ ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟ ᱨᱚᱭ ᱟᱭᱩᱥᱤ ᱨᱚᱭ | father = | education = * [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱵᱤ.ᱮ., ᱮᱢ.ᱮ. | party = *[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] (᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ) *[[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] (᱒᱐᱑᱕ - ᱱᱤᱛᱚᱜ) | term_end = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ | successor = [[ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱞᱟ]] | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | alma_mater = | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | office = ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<br />[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] | governor = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ|ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ]] | 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata = [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] | 2blankname = ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ | 2namedata = *ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ | office1 = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | termstart1 = ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | termend1 = ᱑᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ | successor2 = | 3blankname2 = ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | 3namedata2 = [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱨᱥᱟ]] | 4blankname2 = ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱺ | 4namedata2 = [[ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱞᱟᱞ ᱨᱟᱭ]] | 5blankname2 = ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ: | 5namedata2 = [[ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱞᱟᱞ ᱨᱟᱭ]] | name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ | 6blankname2 = | 6namedata2 = }} '''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/chandrika-roy/candidates/candidateid-11340.cms|title=Chandrika Roy: Chandrika Roy RJD from SARAN in Lok Sabha Elections {{!}} Chandrika Roy News, images and videos|last=|first=|date=|website=The Economic Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404193026/https://economictimes.indiatimes.com/chandrika-roy/candidates/candidateid-11340.cms|archive-date=2020-04-04|access-date=2020-04-04}}</ref> [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ]] ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] (᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ)]] ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐, ᱑᱙᱙᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱟᱨ [[᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱐]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱮ ᱞᱟᱞ ᱨᱟᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/bihar/2010/parsa/|title=🗳️ Chhotelal Rai winner in Parsa, Bihar Assembly Elections 2010: Live Results & Latest News: Election Dates, Polling Schedule, Election Results & Live Election Updates|last=|first=|date=|website=LatestLY|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404194007/https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/bihar/2010/parsa/|archive-date=2020-04-04|access-date=2020-04-04}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://csd.bih.nic.in/Upload/Circulars/5812015.pdf|title=मुख्यमंत्री एंव मंत्रियों को सरकार के विभागो का कार्य का आवंटन|last=|first=|date=2015-11-20|website=Cabinet Secretariat Dept.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407183903/http://csd.bih.nic.in/Upload/Circulars/5812015.pdf|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://csd.bih.nic.in/Upload/Circulars/M2032017.pdf|title=राज्य के मंत्री तथा मंत्रिपरिषद के सदस्य नहीं रहने के सम्बन्ध में।|last=|first=|date=2017-07-27|website=Cabinet Secretariat Dept.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407184422/http://csd.bih.nic.in/Upload/Circulars/M2032017.pdf|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-08}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/121.pdf|title=Know your MLA|last=|first=|date=|website=Bihar Vidhan Sabha|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404193201/http://vidhansabha.bih.nic.in/pdf/member_profile/121.pdf|archive-date=2020-04-04|access-date=2020-04-05}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ|ᱟᱨᱡᱮᱰᱤ]] ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱤᱡ]] ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/chandrika-rai-tej-pratap-yadavs-father-in-law-quits-rashtriya-janata-dal-2180362|title=Chandrika Rai, Tej Pratap's Father-In-Law, Quits Rashtriya Janata Dal|last=|first=|date=|website=NDTV.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407162600/https://www.ndtv.com/india-news/chandrika-rai-tej-pratap-yadavs-father-in-law-quits-rashtriya-janata-dal-2180362|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/opinion/it-is-a-clash-of-stylish-titans-in-bihars-saran-as-rajiv-rudy-chandrika-rai-give-classy-twist-to-ls-battle-2126485.html|title=It is a Clash of 'Stylish' Titans in Bihar's Saran as Rajiv Rudy, Chandrika Rai Give Classy Twist to LS Battle|last=|first=|date=2019-05-03|website=News18|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407162749/https://www.news18.com/news/opinion/it-is-a-clash-of-stylish-titans-in-bihars-saran-as-rajiv-rudy-chandrika-rai-give-classy-twist-to-ls-battle-2126485.html|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-07}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱨᱳᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱭ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟ ᱨᱚᱭ, ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱨᱚᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱥᱤ ᱨᱚᱭ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱨᱟᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱤᱡ]] ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/aishwarya-rai-granddaughter-of-ex-bihar-cm-daroga-rai-to-marry-lalu-prasads-son-tej-pratap-yadav-5125826/|title=Aishwarya Rai, granddaughter of former Bihar CM Daroga Rai, to marry Lalu Prasad's son Tej Pratap Yadav|last=|first=|date=2018-04-06|website=The Indian Express|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407162943/https://indianexpress.com/article/india/aishwarya-rai-granddaughter-of-ex-bihar-cm-daroga-rai-to-marry-lalu-prasads-son-tej-pratap-yadav-5125826/|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Tributes-paid-to-Daroga-Prasad-Rai/articleshow/194090705.cms|title=Tributes paid to Daroga Prasad Rai|date=September 3, 2001|website=The Times of India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407163121/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Tributes-paid-to-Daroga-Prasad-Rai/articleshow/194090705.cms?referral=PM|archive-date=2020-04-07|access-date=2020-04-07}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] * [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]] * [[ᱛᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] * [[ᱞᱟᱞᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱭ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱘᱕-᱑᱙᱙᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱐-᱑᱙᱙᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱕-᱒᱐᱐᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱕]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱒᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ) ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] frhptcjnvfo61vaitga8yzus6frd9qr ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ 0 33208 200231 181644 2026-11-08T15:35:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200231 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ | other_name = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ | nicknames = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ<ref name="OI_Turns375">{{cite news|last=Sharma|first=Reetu|title=Chennai turns 375: Things you should know about 'Gateway to South India'|work=One India|date=23 August 2014|url=https://www.oneindia.com/feature/chennai-turns-375-years-old-things-you-should-know-1507481.html|access-date=20 March 2021|archive-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032944/https://www.oneindia.com/feature/chennai-turns-375-years-old-things-you-should-know-1507481.html|url-status=live}}</ref> <br/> Detroit of India<ref name="USDept1997">{{cite book|title=Business America|date=1997|publisher=U.S. Department of Commerce|page=14|url=https://books.google.com/books?id=0Aa4AAAAIAAJ|access-date=3 July 2020|archive-date=29 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629135928/https://books.google.com/books?id=0Aa4AAAAIAAJ|url-status=live}}</ref> <br/> Health Capital of India<ref name="HC"/> | settlement_type = ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ<!-- Chennai is the mother city with a population of more than 10 million, so it is a megacity. If the page includes surrounding places, then it can be mentioned as metropolitan area --> | image_shield = Chennai Corporation Emblem.png | image_skyline = {{multiple image |perrow = 1/2/2/2 |border = infobox |total_width = 300 |image1 = Chennai Central.jpg |caption1 = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |image2 = Kapaleeswarar_Temple%2C_Mylapore%2C_Chennai.jpg |caption2 = [[ᱠᱟᱯᱟᱞᱮᱥᱣᱚᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] |image3 = Valluvar_Kottam_Edit1.JPG |caption3 = [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱩᱵᱚᱨ ᱠᱳᱴᱟᱢ]] |image4 = Chennai LabourStatue Closeup.jpg |caption4 = [[ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ]] |image5 = Kathipara Crop.jpg |caption5 = [[ᱠᱟᱴᱷᱤᱯᱟᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱷᱤᱯᱟᱨᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱚᱵᱷᱟᱨ]] |image6 = Ripon Building Chennai.JPG |caption6 = ᱨᱤᱯᱳᱱ ᱰᱚᱞᱟᱱ |image7 = Chennai - bird's-eye view.jpg |caption7 = ᱢᱟᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ }} | image_map = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|type=shape-inverse|id=Q955990|frame-width=275|stroke-width=2|frame-lat=13.05|frame-long=80.2|zoom=9}} --------- {{Switcher | {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|type=shape-inverse|id= Q1445|frame-width=275|frame-height=275|stroke-width=2|frame-lat=10.83|frame-long=78.60|zoom=6|type2=point|coord2={{coord|12|58|56|N|80|9|49|E}}|marker2=city|marker-size2=small}} | Location in Tamil Nadu | {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|frame-height=275|frame-width=275|frame-lat=23.0681|frame-long=82.6115|zoom=3| |type=shape-inverse|id=Q668|stroke-width=2 |type2=shape|id2=Q200130|stroke-width2=2 |type3=shape|id3=Q200697|stroke-width3=2 |type4=shape|id4=Q230830|stroke-width4=2 |type5=shape|id5=Q1819167|stroke-width5=2 |type6=point|coord6={{coord|12|58|56|N|80|9|49|E}}|marker6=city|marker-size6=small}} | Location in India }} | coordinates = {{Wikidatacoord|Q1352|region:IN-TN|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | subdivision_name2 = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]{{efn|name=CMA|The [[Chennai Metropolitan Area]] also includes portions of [[Kanchipuram District|Kanchipuram]], [[Chengalpattu district|Chengalpattu]], [[Tiruvallur District|Tiruvallur]] districts adjoining the [[Chennai District]]}} | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱖᱓᱙ | named_for = {{ubl|[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱠᱮᱥᱟᱵᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱠᱮᱥᱟᱵᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ]]|[[ᱫᱟᱢᱟᱨᱞᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱯᱯᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱟ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱯᱯᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱟ]]}}{{efn|There is a disagreement among scholars as to the origin of the first use of the name.}} | government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | governing_body = [[ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = [[ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱟᱱ]] | leader_title2 = ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ | leader_name2 = ᱡᱮ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱩᱨᱩᱵᱚᱨᱚᱱ [[:en:Indian Administrative Service|ᱟᱭᱤᱮᱮᱥ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="CET">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/chennai-city-just-got-bigger/articleshow/5393680.cms|title=Chennai city just got bigger|date=30 December 2009|access-date=1 December 2023|newspaper=[[The Times of India]]|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208145408/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/chennai-city-just-got-bigger/articleshow/5393680.cms|url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 426 | area_metro_km2 = 5904 | area_metro_footnotes = <ref name="CMDA">{{cite web|url=https://www.cmdachennai.gov.in/|title=CMDA, about us|publisher=CMDA|access-date=1 December 2023|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208134637/https://www.cmdachennai.gov.in/|url-status=dead}}</ref>{{efn|name=CMA}} | elevation_m = 7 | elevation_ft = 23 | population_total = 6,748,026 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱖ ᱟᱱᱟᱜ | population_footnotes = <ref>{{cite report|title=Cities having population 1 Lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, [[Government of India]]|access-date=17 October 2011|year=2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=7 May 2012}}</ref><ref name="UA2011">{{cite report|title=Census 2011: Population of cities in India|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, [[Government of India]]|access-date=7 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019053153if_/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx|archive-date=19 October 2023}}</ref> | population_metro = 8,696,010 | population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ | population_blank1 = ᱔ ᱟᱱᱟᱜ | population_demonym = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱛᱮ | demographics_type1 = ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (᱒᱐᱒᱒–᱒᱓) | demographics1_title1 = ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ {{efn|name=GDP|The GDP numbers are projected numbers at current prices and correspond to the pre-expansion city limits.}} | demographics1_info1 = $143.9 billion<ref name="C40">{{cite web|title=Chennai - C40 Cities|url=https://www.c40.org/cities/chennai/|publisher=[[C40 Cities Climate Leadership Group|C40 Group]]|access-date=11 July 2024}}</ref><ref name="GDDP">{{cite report|title=District Income estimates|url=https://drive.google.com/file/d/1ACy4CmwnWHZqLCRvL4vNWyHQbKvRLq8E/view?usp=sharing|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 December 2024}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = ᱖᱐᱐xxx | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-44]] | registration_plate = TN-01 to TN-14, TN-18, TN-22, TN-85 | blank_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | blank_info_sec1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | website = {{URL|chennaicorporation.gov.in}} | footnotes = }} '''ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ''',{{Efn|{{IPAc-en|audio=Ta-ind-Chennai_EshwerShiv.ogg|ˈ|tʃ|ɛ|n|aɪ}}; {{IPA|ta|ˈt͡ɕɛnːɐɪ̯|lang}}, [[ISO 15919|ISO]]: {{IAST|Ceṉṉai}}}} ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ'''{{efn|{{IPAc-en|audio=Madras MW.ogg|m|ə|ˈ|d|r|ɑː|s}} or {{IPAc-en|-|ˈ|d|r|æ|s}}<ref>{{citation|last=Jones|first=Daniel|author-link=Daniel Jones (phonetician)|title=English Pronouncing Dictionary|editor-first=Peter|editor-last=Roach|editor-first2=James|editor-last2=Hartmann|editor-first3=Jane|editor-last3=Setter|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|orig-year=1917|year=2003|isbn=3-12-539683-2}}</ref>}} (᱑᱙᱙᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱖᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱳᱞ, ᱯᱚᱸᱰᱭᱟ, ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗ ᱥᱟᱭᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱯᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥᱯᱚᱛᱤᱱᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ== '''ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱯᱯᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱮᱝᱠᱮᱴ ᱨᱟᱭ ᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱑᱖᱓᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Hist">{{cite web|url=https://chennai.nic.in/history/|date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209121530/https://chennai.nic.in/history/|archive-date=9 December 2023 |url-status=live |title=History &#124; Chennai District &#124; India }}</ref><ref>{{cite book|via=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=27 November 2023|first=C S|last=Srinivasachari|title=History of the City of Madrae|year=1939|pages=63–69|publisher=P Varadachary and co|url=https://archive.org/details/historyofthecity035512mbp}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱖᱓᱙ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-columns/the-town-temple-resurrected/article2960548.ece|title=The 'Town Temple' resurrected|last=Muthiah|first=S.|date=4 March 2012|newspaper=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307234509/http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2960548.ece|archive-date=7 March 2012|location=Chennai, India|url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱖᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱯᱮᱨᱩᱢᱚᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|author=S. Muthiah|url=https://books.google.com/books?id=tbR_LLkqdI8C|title=Madras, Chennai: A 400-year Record of the First City of Modern India|publisher=Palaniappa Brothers|year=2008|isbn=978-81-8379-468-8|access-date=6 November 2015|archive-date=29 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629135924/https://books.google.com/books?id=tbR_LLkqdI8C|url-status=live}}</ref><ref name="Hist"/> ''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/which-came-first-madras-or-chennai/article70004592.ece |title=Which came first — Madras or Chennai? |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025|access-date=25 September 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/when-madras-was-inscribed-in-history-652-years-ago/articleshow/70324895.cms |title=When ‘Madras’ was inscribed in history 652 years ago |work=[[The Times of India]] |date=22 July 2019 |access-date=1 July 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/madras-is-not-alien/article6338551.ece|title=Madras is not alien|first=Suganthy|last=Krishnamachari|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 August 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119060322/https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/madras-is-not-alien/article6338551.ece|archive-date=19 January 2021}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Madras' 384th anniversary: The making of Madras|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2023/Aug/22/madras-384th-anniversary-the-making-of-madras-2607438.html|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=22 August 2023|access-date=28 December 2023|archive-date=28 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128054045/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2023/aug/22/madras-384th-anniversary-the-making-of-madras-2607438.html|url-status=live}}</ref> "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/madras-nalla-madras/article3296560.ece|title=Madras nalla Madras!|date=9 April 2012|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=1 December 2023|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208125552/https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/madras-nalla-madras/article3296560.ece|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱚᱨᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨᱠᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱳᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱟᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ASI) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱞᱵᱷᱟᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱜᱽᱞᱤᱴᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Road workers stumble upon ancient grinding stone in Pallavaram|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/road-workers-stumble-upon-ancient-grinding-stone-in-pallavaram/articleshow/6581764.cms|newspaper=[[The Times of India]]|date=19 September 2010|access-date=28 December 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407175605/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/road-workers-stumble-upon-ancient-grinding-stone-in-pallavaram/articleshow/6581764.cms|archive-date=7 April 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ== ===ᱚᱛᱱᱚᱜ=== [[File:Chennai 80.26884E 13.04434N.jpg|thumb|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖.᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Human Development Report, Chennai|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|url=https://spc.tn.gov.in/Exe_Summary_DHDR/Chennai.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708155304/http://www.spc.tn.gov.in/Exe_Summary_DHDR/Chennai.pdf|url-status=dead|archive-date=8 July 2021|page=4|access-date=1 November 2023}}</ref><ref name="highest-point">{{cite journal|last=Pulikesi|first=M|author2=P. Baskaralingam|author3=D. Elango|author4=V.N. Rayudu|author5=V. Ramamurthi|author6=S. Sivanesan|title=Air quality monitoring in Chennai, India, in the summer of 2005|journal=Journal of Hazardous Materials|volume=136|issue=3|pages=589–596|date=25 August 2006|quote=Chennai is fairly low–lying, its highest point being only {{cvt|300|m|ft}} above sea level is a rugged barren hill opposite to the Airport called Pallavapuram Hill.|doi=10.1016/j.jhazmat.2005.12.039|pmid=16442714|bibcode=2006JHzM..136..589P | issn = 0304-3894}}</ref> ==ᱰᱮᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ== {{Historical population |state = collapsed |source = {{ubl| *1639–1791:<ref>{{cite book|title=Vestiges of Old Madras, Vol 3|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.24142|chapter=Population of Madras|author=H. D. Love|year=1913|page=557}}</ref> *1871–1901:<ref>{{cite book|title=Imperial Gazetter of India, Volume 16|year=1908|publisher=Clarendon Press}}</ref> *1871–1931:<ref>{{cite book|title=The politics of heritage from Madras to Chennai|url=https://archive.org/details/politicsheritage00hanc|url-access=limited|author=Mary Elizabeth Hancock|publisher=Indiana University Press|year=2008|isbn=978-0-253-35223-1|page=[https://archive.org/details/politicsheritage00hanc/page/n236 220]}}</ref> *1931–1951:<ref>{{cite book|title=Madras Rediscovered|last=Muthiah|first=S.|year=2004|author-link=S. Muthiah|publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd|isbn=81-88661-24-4|page=22}}</ref> *1951–1961:<ref>{{cite book|title=Studies in Demography|first=Sangya|last=Srivastava|publisher=Anmol Publications PVT. LTD|year=2005|isbn=978-81-261-1992-9|page=251}}</ref> *1991–2001:<ref>{{cite report|title=Statistical handbook 2017 – 2018|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s313f3cf8c531952d72e5847c4183e6910/uploads/2018/06/2018062923.pdf|access-date=1 December 2023|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|archive-date=18 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118180529/http://cdn.s3waas.gov.in/s313f3cf8c531952d72e5847c4183e6910/uploads/2018/06/2018062923.pdf|url-status=live}}</ref> *2001:<ref>{{cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=2011 Census results|publisher=[[Government of India]]|access-date=12 October 2015|archive-date=7 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507135928/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|url-status=live}}</ref> *2011:<ref name="Cpop"/> }} |1639| 7000 |1646| 19000 |1670| 40000 |1681| 200000 |1685| 300000 |1691| 400000 |1715| 100000 |1726| 100000 |1733| 100000 |1791| 300000 |1871| 367552 |1881| 405848 |1891| 452518 |1901| 509346 |1911| 518660 |1921| 526911 |1931| 647232 |1941| 777481 |1951| 1416056 |1961| 1729141 |1971| 2469449 |1981| 3266034 |1991| 3841396 |2001| 4343645 |2011| 6748026 }} ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Lakshmi|first=C. S.|title=The Unhurried City: Writings on Chennai|url=https://books.google.com/books?id=LnflUVu0w2QC|date=1 January 2004|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0-143-03026-3|page=11|access-date=6 November 2015|archive-date=29 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629140450/https://books.google.com/books?id=LnflUVu0w2QC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|author=Bergman|title=Introduction to Geography|url=https://books.google.com/books?id=ws6om7JHZ-sC|date=2003|publisher=[[Pearson Education]]|isbn=978-8-131-70210-9|page=485|access-date=6 November 2015|archive-date=29 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629140451/https://books.google.com/books?id=ws6om7JHZ-sC|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱗᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱔,᱖᱔᱖,᱗᱓᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=http://smartcities.gov.in/writereaddata/CitiesProfile/TamilNadu_Chennai.pdf|title=Smart Cities Mission|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=17 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017002449/http://smartcities.gov.in/writereaddata/CitiesProfile/TamilNadu_Chennai.pdf|url-status=live}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱒᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖,᱗᱔᱘,᱐᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Cpop"/><ref name="CET"/><ref>{{cite news|title=Chennai Corporation is re-christened Greater Chennai Corporation|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/It%E2%80%99s-all-about-the-glories-of-Greater-Chennai/article14029085.ece|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=31 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020183202/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/It%E2%80%99s-all-about-the-glories-of-Greater-Chennai/article14029085.ece|archive-date=20 October 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱑.᱗᱘᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱐% ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Number of people below the poverty line to increase in city|newspaper=[[The Hindu]]|date=13 May 2019|location=Chennai|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/number-of-people-below-the-poverty-line-to-increase-in-city/article27111004.ece|access-date=20 May 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024213617/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/number-of-people-below-the-poverty-line-to-increase-in-city/article27111004.ece|archive-date=24 October 2020}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱒.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐% ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Xavier Lopez|first=Aloysius|title=The shelter stalemate|newspaper=[[The Hindu]]|location=Chennai|date=26 August 2017|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/the-shelter-stalemate/article19562923.ece|access-date=30 September 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112041140/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/the-shelter-stalemate/article19562923.ece|archive-date=12 November 2020}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑,᱑᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Slum Clearance plan|publisher=[[Government of Tamil Nadu]]|url=https://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/22_13th_csmc_tamilnadu.pdf|access-date=2 December 2023|archive-date=23 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223095313/https://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/22_13th_csmc_tamilnadu.pdf|url-status=live}}</ref> ==ᱱᱳᱴᱥ== {{Notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://chennai.nic.in/ Official website] of Chennai district India *[https://www.britannica.com/place/Chennai Chennai] ''Encyclopædia Britannica'' entry *[https://wikitravel.org/en/Chennai WikiTravel Chennai India State] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ffgx0qvj01r4zr51pw0g0kdyhpxwuua ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ 0 33298 200310 181881 2026-11-08T17:22:52Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200310 wikitext text/x-wiki {{Short description|Festival celebrated in the Indian state of West Bengal}} {{Infobox holiday | holiday_name = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢᱵᱟᱝᱜᱟ ᱫᱤᱵᱟᱥ<hr/>{{small|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ}} | image = West Bengal map for WLM-IN.svg | imagesize = 200px | caption = | type = ᱴᱷᱟᱶ | longtype = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ (<small>ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ</small>) | nickname = | scheduling = | frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ | observedby = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ | date = ᱒᱐ ᱡᱩᱱ | celebrations = | significance = }} '''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ''' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱫᱤᱵᱟᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=PR |first=ANI |last2=ThePrint |date=2025-06-21 |title=Raj Bhavan Telangana organizes West Bengal Foundation Day : Governor Shri Jishnu Dev Varma felicitates Bengali Pride in Hyderabad: Abhijeeth Bhattacharjee |url=https://theprint.in/ani-press-releases/raj-bhavan-telangana-organizes-west-bengal-foundation-day-governor-shri-jishnu-dev-varma-felicitates-bengali-pride-in-hyderabad-abhijeeth-bhattacharjee/2665738/ |access-date=2025-06-24 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=West Bengal day, 20 june |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/june-25-is-a-black-day-west-bengal-lop-suvendu-adhikari-on-samvidhan-hatya-diwas20250619220526}}</ref><ref>{{Cite web |title=20th June, why important for Bengal? |url=https://www.telegraphindia.com/amp/west-bengal/bjp-marks-june-20-for-power-saffron-camp-observes-west-bengal-day-remembers-syama-prasad-prnt/cid/2108970}}</ref><ref name="anandabazar1">{{cite web |title=সরকারি ‘পশ্চিমবঙ্গ দিবস’ পাবে বাংলা, একই দিনে জোড়া উৎসবের সুপারিশ, সিলমোহর দেবেন মমতা |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/committee-recommended-celebrating-1-baisakh-as-west-bengal-day-chief-minister-mamata-banerjee-will-give-the-final-approval-dgtl/cid/1453875 |website=Anandabazar |publisher=Anandabazar Patrika |access-date=22 August 2023 |location=Kolkata |language=bn |date=21 August 2023 |archive-date=21 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821221502/https://www.anandabazar.com/west-bengal/committee-recommended-celebrating-1-baisakh-as-west-bengal-day-chief-minister-mamata-banerjee-will-give-the-final-approval-dgtl/cid/1453875 |url-status=live }}</ref><ref name="millenniumpost1">{{cite web |title=Committee to determine celebration day of Paschimbanga Divas |url=https://www.millenniumpost.in/bengal/committee-to-determine-celebration-day-of-paschimbanga-divas-529842 |website=www.millenniumpost.in |access-date=22 August 2023 |location=Kolkata |date=20 August 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822160449/https://www.millenniumpost.in/bengal/committee-to-determine-celebration-day-of-paschimbanga-divas-529842 |url-status=live }}</ref><ref name="telegraphindia1"/> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱮᱨᱡᱤ ''ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ'' ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="anandabazar3">{{cite web |title=রাজ্যের ‘প্রতিষ্ঠা দিবসে’র খোঁজে এ বার শাসকও |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/the-search-for-the-west-bengals-foundation-day-has-been-started-by-the-state-government/cid/1453305 |website=Anandabazar |publisher=Anandabazar Patrika |access-date=22 August 2023 |location=Kolkata |language=bn |date=19 August 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822062500/https://www.anandabazar.com/west-bengal/the-search-for-the-west-bengals-foundation-day-has-been-started-by-the-state-government/cid/1453305 |url-status=live }}</ref><ref name="bangla-hindustantimes1">{{cite web |author1=Apromeya Datta Gupta |title=‘‌পশ্চিমবঙ্গ দিবস’ কবে পালন করা হবে?‌ তৃণমূলের বিকল্প তারিখ, কমিটি গড়লেন অধ্যক্ষ |url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/assembly-tmc-gives-alternative-date-for-celebrate-paschimbango-diwas-and-speaker-formed-committee-31692435553740.html |website=bangla.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times - Bangla |access-date=22 August 2023 |language=bn |date=19 August 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822175609/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/assembly-tmc-gives-alternative-date-for-celebrate-paschimbango-diwas-and-speaker-formed-committee-31692435553740.html |url-status=dead }}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱳᱡᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="telegraphindia1">{{cite web |title=Bengal government picks Poila Baisakh as state day to counter BJP's June 20 commemoration |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/bengal-government-picks-poila-baisakh-as-state-day-to-counter-bjps-june-20-commemoration/cid/1960645 |website=www.telegraphindia.com |publisher=The Telegraph India |access-date=22 August 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822152446/https://www.telegraphindia.com/west-bengal/bengal-government-picks-poila-baisakh-as-state-day-to-counter-bjps-june-20-commemoration/cid/1960645 |url-status=live }}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱒ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ ᱥᱮ ᱯᱳᱦᱮᱞᱟ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ (᱑᱔/᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ]] 38qc0uql8rk9q4b5c6c61nq663rw3if ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱮᱫᱤ 0 33307 200156 181900 2026-11-08T13:29:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200156 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱮᱫᱤ | native_name = | image = Rakesh bedi colors indian telly awards cropped.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱫᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1954|12|01}} | birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ | yearsactive = ᱑᱙᱗᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | spouse = ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱫᱤ | children = ᱒ }} '''ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱮᱫᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱟᱢᱟᱫᱽ'' ᱟᱨ ''ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱚᱫᱫᱩᱨ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱠᱚᱱᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱭᱮ ᱡᱳ ᱦᱟᱭ ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱥᱨᱤᱢᱟᱱ ᱥᱨᱤᱢᱟᱛᱤ'' (᱑᱙᱙᱔-᱑᱙᱙᱗), ''ᱭᱮᱥ ᱵᱚᱥ'' (᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱙), ''ᱵᱷᱟᱵᱷᱤ ᱡᱤ ᱜᱷᱟᱨ ᱢᱮ ᱦᱟᱭ'' (᱒᱐᱑᱕-ᱱᱤᱛᱚᱜ), ᱟᱨ ''ᱛᱟᱨᱟᱠ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱠᱟ ᱩᱞᱴᱟ ᱪᱟᱥᱢᱟ'' (᱒᱐᱒᱐-ᱱᱤᱛᱚᱜ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Citation |last=Adam. |first=Rakunas |title=Like a boss [dramatized adaptation] |year=2017 |url=http://worldcat.org/oclc/1155081529 |publisher=GraphicAudio |isbn=978-1-64881-403-7 |oclc=1155081529 |access-date=2023-01-23}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== ᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱰᱨᱮᱭᱩᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱳ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱯᱤᱭᱮᱨᱳᱴᱥ ᱴᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=dec13/> ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱫᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱨᱤᱫᱷᱤᱢᱟ ᱵᱮᱫᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱤᱠᱟ ᱵᱮᱫᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/report/pix-yami-vicky-celebrate-uris-success/20190117.htm|title=Uri is a hit!|date=17 January 2019|work=Rediff.com|access-date=4 April 2020|url-status=live|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011191531/https://www.rediff.com/movies/report/pix-yami-vicky-celebrate-uris-success/20190117.htm}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱟᱢᱟᱨᱮ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=dec13>{{cite news |title=A perfect comic timing |url=http://www.deccanherald.com/content/312571/a-perfect-comic-timing.html |publisher=Deccan Herald |date=17 February 2013 |access-date=2 March 2013 |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917091122/http://www.deccanherald.com/content/312571/a-perfect-comic-timing.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱟᱫᱽᱫᱩᱨ'' ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱮᱠᱷ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱟᱥᱣᱟᱬᱤ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite news|title=Farooque Sheikh wishes 'Chashme Baddoor' team all the best|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-28/news-interviews/37351138_1_chashme-buddoor-farooque-sheikh-ravi-baswani|date=28 February 2013|access-date=2 March 2013|archive-date=27 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327193926/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-28/news-interviews/37351138_1_chashme-buddoor-farooque-sheikh-ravi-baswani|work=[[The Times of India]]|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ''ᱥᱨᱤᱢᱟᱱ ᱥᱨᱤᱢᱟᱛᱤ'' (᱑᱙᱙᱕), ''ᱭᱮᱥ ᱵᱚᱥ'' (᱑᱙᱙᱙-᱒᱐᱐᱙) ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ''ᱭᱮ ᱡᱳ ᱦᱟᱭ ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), [[ᱥᱚᱨᱚᱫᱽ ᱡᱳᱥᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱥᱟᱦ]] ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜᱤᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱾<ref>{{cite news |title=The buffoon gives a social 'massage'. Henna Rakheja |url=http://www.deccanherald.com/content/313032/buffoon-gives-social-massage.html |publisher=Deccan Herald |date=19 February 2013 |access-date=2 March 2013 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204732/http://www.deccanherald.com/content/313032/buffoon-gives-social-massage.html |url-status=live }}</ref> [[File:Chashme Buddoor Cast.jpg|thumb|ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱮᱰᱤ, [[ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱥᱮᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱯᱛᱤ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱟᱫᱽᱫᱩᱨ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱚᱫᱫᱩᱨ]] ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ]] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ZIQ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱥᱳ, ''ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱣᱤᱫᱽ ᱵᱨᱮᱭᱱᱠᱟᱯᱷᱮᱭ'' ᱦᱳᱥᱴᱮᱰ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=One-man show |url=http://www.dailypioneer.com/vivacity/127910-one-man-show.html |date=15 February 2013 |access-date=2 March 2013 |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917091220/http://www.dailypioneer.com/vivacity/127910-one-man-show.html |url-status=dead }}</ref> ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱴᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Rakesh Bedi gets 'serious' for Shubh Vivah |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/Rakesh-Bedi-gets-serious-for-Shubh-Vivah/Article1-808906.aspx |publisher=Hindustan Times |date=9 February 2012 |access-date=2 March 2013 |archive-date=5 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105064159/http://www.hindustantimes.com/entertainment/television/rakesh-bedi-gets-serious-for-shubh-vivah/article1-808906.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱞᱤ ᱥᱳᱯ, ''ᱥᱩᱵᱷ ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱦ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.zoomtventertainment.com/telly-talk/bhabi-ji-ghar-par-hais-rakesh-bedi-calls-charlie-chaplin-his-role-model-i-watched-all-his-movies--article-93186649 | title=Bhabi Ji Ghar Par Hai's Rakesh Bedi calls 'Charlie Chaplin' his role model | access-date=27 September 2022 | archive-date=27 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220927190508/https://www.zoomtventertainment.com/telly-talk/bhabi-ji-ghar-par-hais-rakesh-bedi-calls-charlie-chaplin-his-role-model-i-watched-all-his-movies--article-93186649 | url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱵᱷᱟᱵᱤ ᱡᱤ ᱜᱷᱟᱨ ᱯᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱾ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== ===ᱯᱷᱤᱞᱢ=== {| class= "wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱯᱟᱴ !! class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ |- | rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱙ || ''[[ᱦᱟᱢᱟᱨᱮ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ]]'' || ᱥᱩᱱᱤᱞ ||<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/sanjeev-kumar-s-greatness-lay-in-the-fact-that-he-never-tried-to-impress-people-says-rakesh-bedi/story-n53kp7XD1YDgss8iQhKCDN.html|title=Sanjeev Kumar's greatness lay in the fact that he never tried to impress people, says Rakesh Bedi|date=21 September 2018|website=Hindustan Times|access-date=25 March 2020|archive-date=25 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325130055/https://www.hindustantimes.com/tv/sanjeev-kumar-s-greatness-lay-in-the-fact-that-he-never-tried-to-impress-people-says-rakesh-bedi/story-n53kp7XD1YDgss8iQhKCDN.html|url-status=live}}</ref> |- |''[[ᱟᱦᱥᱟᱥ]]''|| ᱦᱟᱨᱨᱤ |- |᱑᱙᱘᱐||''[[ᱵᱩᱞᱩᱱᱰᱤ]]''||ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱵᱟᱠᱷᱨᱤ || |- | rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱩᱨ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱟᱥᱢᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱩᱨ]]'' || ᱳᱢᱤ || |- | ''[[ᱮᱠ ᱫᱩᱡᱮ ᱠᱮ ᱞᱤᱭᱮ]]'' || ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱛᱤ 'ᱪᱚᱠᱨᱟᱢ' || |- | rowspan=7 | ᱑᱙᱘᱒ || ''[[ᱟᱱᱢᱳᱞ ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ]]'' || || |- | ''[[ᱥᱟᱛᱷ ᱥᱟᱛᱷ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱟᱛᱷ ᱥᱟᱛᱷ]]'' || ᱨᱟᱠᱮᱥ || |- | ''[[ᱭᱮᱥ ᱣᱟᱫᱟ ᱨᱟᱦᱟ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱭᱮᱥ ᱣᱟᱫᱟ ᱨᱟᱦᱟ]]'' || ᱜᱳᱜᱤ || |- | ''[[ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱟᱸᱠᱷ (᱑᱙᱘᱒)|ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱟᱸᱠᱷ]]'' || || |- | ''[[ᱛᱮᱨᱤ ᱠᱟᱥᱟᱢ]]'' || ᱴᱚᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ || |- | ''ᱟᱯᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟ ᱞᱳ'' || ᱦᱟᱝᱜᱮᱨ || |- | ''ᱯᱭᱟᱨ ᱢᱮ ᱥᱚᱣᱫᱟ ᱱᱟᱦᱤ'' || || |- | rowspan=5 | ᱑᱙᱘᱓ || ''[[ᱞᱟᱵᱷᱮᱨᱥ (᱑᱙᱘᱓ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱞᱟᱵᱷᱮᱨᱥ]]'' || ᱯᱷᱮᱴᱤ || |- | ''[[ᱯᱮᱱᱴᱟᱨ ᱵᱟᱹᱵᱩ]]'' || ᱥᱟᱡᱟᱱ || |- | ''[[ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ]]'' || ᱪᱟᱱᱰᱮᱨ|| |- | ''ᱫᱳ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ'' || || |- | ''ᱮᱠ ᱡᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱦᱟᱢ'' || ᱢᱳᱛᱷᱩ || |- | rowspan=4 | ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ (᱑᱙᱘᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ]]'' || ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ || |- | ''[[ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱣᱩᱨ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ]]'' || ᱨᱚᱵᱤ || |- | ''[[ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨᱤ (᱑᱙᱘᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱷᱩᱞᱣᱟᱨᱤ]]'' || ᱯᱭᱟᱨᱮ || |- | ''[[ᱦᱟᱢ ᱦᱟᱭ ᱞᱟᱡᱟᱣᱟᱵᱽ (᱑᱙᱘᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱦᱟᱢ ᱦᱟᱭ ᱞᱟᱡᱟᱣᱟᱵᱽ]]'' || ᱢᱚᱨᱳᱨᱤᱢᱟᱞ ᱠᱟᱨᱳᱰᱤᱢᱟᱞ ᱴᱷᱟᱠᱠᱟᱛᱨᱟᱢ ᱢᱚᱠᱷᱟᱱᱣᱟᱞᱟ ᱮ.ᱠᱮ.ᱮ. 'ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱮᱢ'|| |- |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱮᱫᱤ, ᱨᱟᱠᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] 4p7hexueuenangeu38a22zuw4hxjs9g ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ 0 33410 200464 199580 2026-11-08T20:33:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200464 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ᱢᱟᱱᱱᱤᱭ | honorific_suffix = ᱮᱢ.ᱯᱤ | name = ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ <!-- DO ''not'' ADD INDIC SCRIPTS--> | native_name = विमलेन्द्र निधि | image = File:Bimalendra Nidh in New Delhi on August 20, 2016 (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ | office = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | alongside = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | president = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | term_start = ᱒᱐᱑᱗ | term_end = ᱒᱐᱒᱑ | predecessor = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | successor = [[ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] | office1 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | primeminister1 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ]] | successor1 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱜᱚᱪᱪᱷᱫᱟᱨ]] | term_start1 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'>{{Cite web |url=http://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |title=Newly-appointed Deputy Prime Minister and Minister for Home Affairs Bimalendra Nidhi vows for sound security |last=Nepal |first=Review |website=Review Nepal News |language=en |access-date=2019-03-14 |archive-date=2021-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110190558/https://reviewnepal.com/national/newly-appointed-deputy-prime-minister-and-minister-for-home-affairs-bimalendra-nidhi-vows-for-sound-security.html |url-status=dead }}</ref> | term_end1 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ | office2 = ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor2 = [[ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱵᱟᱥᱱᱮᱴ]] | successor2 = [[ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]<ref>{{Cite web |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-06-07/president-bhandari-administers-oath-of-office-secrecy-to-deuba.html |title=Deuba sworn in as 40th PM, forms Cabinet by inducting 7 ministers |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref> | term_start2 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖<ref name='sworn'/> | term_end2 = ᱒᱔ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗ | primeminister2 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] | office3 = ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/scs-stay-order-to-correct-16-pt-deal-minister-nidhi/ |title=SC's stay order to correct 16-pt deal: Minister Nidhi |date=2015-06-20 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=2019-03-14}}</ref> | successor3 = [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱱᱫᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ]] | primeminister3 = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | term_start3 = ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2014/02/140225_cabinetexpansion |title=अन्ततः २१ सदस्यीय मन्त्रिमण्डल |trans-title= Finally 21 members cabinet |website=BBC News नेपाली |date=25 February 2014 |language=ne |access-date=2019-03-14}}</ref> | term_end3 = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ | office4 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start4 = | term_end4 = | office5 = ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱩᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | predecessor5 = | successor5 = | office6 = ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | primeminister6 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱵᱟ]] | monarch6 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ]] | predecessor6 = | successor6 = | term_start6 = ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱕<ref>{{Cite press release |title=Minister and State Ministers |date=13 December 1995 |publisher=Ministry of Information and Communication |location=Singhdurbar, Kathmandu, Nepal |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=17452 |language=Nepali |access-date=14 March 2019 |type=pdf |archive-date=25 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625164333/http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=17452 |url-status=dead}}</ref> | term_end6 = ᱑᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱗ | office7 = ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ / ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ | term_end7 = ᱒᱐᱑᱗ | term_start7 = ᱒᱐᱐᱘ | constituency7 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓ | predecessor7 = [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱷᱩᱝᱜᱟᱱᱟ]] | office8 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ<ref>{{cite web |url=http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |title=.::::: Nepali Congress Party ::::: |website=www.nepalicongress.org |access-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506104607/http://www.nepalicongress.org/files/biodata.php |archive-date=6 May 2008 |url-status=dead}}</ref> | president8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | alongside8 = [[ᱨᱟᱢ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]<br />[[ᱠᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] | term_start8 = ᱒᱐᱐᱖ | term_end8 = ᱒᱐᱑᱐ | predecessor8 = [[ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] | successor8 = [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]<br />[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]] | office9 = ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start9 = ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/11/parties-pick-pr-candidates-amid-cries-of-unfairness |access-date=12 December 2022 |title= Unfairness of parties in PR seats allocation}}</ref> | term_end9 = | predecessor9 = [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]] | successor9 = | constituency9 = ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ <br>([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]) | office10 = | predecessor10 = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] | successor10 = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱥᱟᱦ | constituency10 = ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ-᱔ | term_end10 = ᱒᱐᱐᱒ | term_start10 = ᱑᱙᱙᱔ | party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | birth_date = {{birth date and age|1956|9|25|df=y}}<ref>{{Cite web |url=http://www.vimarshnews.com/profile-details/28/Bimalendra%20Nidhi |title=Bimalendra Nidhi |website=Vimarshnews |language=en |access-date=2019-03-14 |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108194559/http://www.vimarshnews.com/profile-details/28/Bimalendra%20Nidhi |url-status=dead }}</ref> | birth_place = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | nationality = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}ᱤ | spouse = ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ ᱩᱯᱚᱥᱚᱠ ᱱᱤᱫᱷᱤ | children = ᱒ (ᱟᱵᱤᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱟᱱᱩᱨᱟᱞ ᱱᱤᱫᱷᱤ) | residence = [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱮᱱ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | alma_mater = [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | website = | father = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]]<ref name="Bio">{{Cite web |url=http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |title=Bimalendra Nidhi |website=election2013.ujyaaloonline.com |access-date=2019-03-14 |archive-date=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115121037/http://election2013.ujyaaloonline.com/candidates/35/Bimalendra-Nidhi/ |url-status=dead }}</ref> | mother = ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ | education = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ<ref name="Bio"/> }} '''ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: बिमलेन्द्र निधि {{Audio|Ne-Bimalendra Nidhi.oga|listen}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/Prachanda-sworn-in-Nepal%E2%80%99s-new-Prime-Minister/article14550959.ece |title=Prachanda sworn in Nepal's new Prime Minister |date=2016-08-04 |website=The Hindu|language=en-IN |access-date=2019-03-14}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Das2005">{{cite book|last=Das|first=Samir Kumar|title=Peace processes and peace accords|url=https://books.google.com/books?id=4bY27nAdkocC&pg=PA289|year=2005|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-3391-5|page=289}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-05-04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy.html |title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy |website=kathmandupost.ekantipur.com |language=English |access-date=2019-03-14}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Three NC scions meet again to discuss general convention|url=https://en.setopati.com/political/156284/|access-date=2021-08-10|website=Setopati}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱚᱨᱮᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Randhir|title=Will Nepali Congress make Bimalendra Nidhi its president?|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/98503/|access-date=2021-08-10|website=My Republica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sen|first=Sandeep|date=2017-12-03|title=Nidhi, Mahato brace for close contest in Dhanusha-3|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/bimalendra-nidhi-rajendra-mahato-brace-for-close-contest-in-dhanusha-3|access-date=2021-08-10|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Prime Minister Narenda Modi meeting with the Deputy PM & Minister of Home Affairs of Nepal, Bimalendra Nidhi.jpg|thumb|left|ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]; ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱾]] ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=रातोपाटी|title=काँग्रेसमा सभापतिको दौड : देउवालाई साथीका छोराको चुनौती|url=https://ratopati.com/story/186735/2021/6/24/congress-president-?fbclid=IwAR0fyQY7Xs-ZSVpHEG0aM0fHEq4fcEsLiO-8lbgLGUDomxMUuOlx3mVS4Y8|access-date=2021-06-24|website=RatoPati|language=Nepali}}</ref><ref name="youtube.com">{{Citation|title=Top 5 questions with Bimalendra Nidhi {{!}} विमलेन्द्र निधिसँग ५ प्रश्नहरु {{!}} Fireside|url=https://www.youtube.com/watch?v=w4fkx57JR5k|language=en|access-date=2021-06-22}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ (NSU) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="youtube.com" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chaudhary"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱱᱫᱚᱞᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Chaudhary" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nidhi appointed NC Vice-Prez, Khadka Gen Secy|url=https://kathmandupost.com/national/2018/05/04/nidhi-appointed-nc-vice-prez-khadka-general-secy|access-date=2021-08-09|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ)]] ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Nepali Congress Re-Unites|date=26 September 2007|url=https://www.dw.com/en/nepali-congress-re-unites/a-5212581|access-date=2021-08-09|website=Deutsche Welle|language=en-GB}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱞ]] ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2016-08-04|title=Pushpa Kamal Dahal Prachanda sworn in as new Nepal PM|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/pushpa-kamal-dahal-prachanda-sworn-in-as-new-nepal-pm/story-fxTybu9KE84daJKaxW03lI.html|access-date=2021-08-09|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-10-15|title=Rt. Honorable President Assigns Honorable Deputy Prime Minister and Minister of Home Affairs Mr Bimalendra Nidhi as Acting Prime Minister|url=https://president.gov.np/rt-honorable-president-assigns-honorable-deputy-prime-minister-and-minister-of-home-affairs-mr-bimalendra-nidhi-as-acting-prime-minister/|access-date=2021-06-07|website=Office of the President of Nepal|language=en-US|archive-date=2021-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110185207/https://president.gov.np/rt-honorable-president-assigns-honorable-deputy-prime-minister-and-minister-of-home-affairs-mr-bimalendra-nidhi-as-acting-prime-minister/|url-status=dead}}</ref> [[File:NC_Dhanusha_leaders.jpg|thumb|ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]], ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ [[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]], [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱭᱚᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱫᱷᱤ]] ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=25 March 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=24 January 2008}}</ref> ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-06-21|title=Nidhi to vie for top NC post|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/nidhi-to-vie-for-top-nc-post|access-date=2021-12-14|website=himalayantimes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Republica|title=NC Vice President Nidhi gets responsibility as the party's Acting President|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/120205/|access-date=2021-12-14|website=My Republica|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕.᱓% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱛᱟᱹᱩᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐% ᱵᱷᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Congress delegates to vote again to choose party president|url=https://kathmandupost.com/politics/2021/12/14/congress-delegates-to-vote-again-to-choose-party-president|access-date=2021-12-14|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=सेतोपाटी संवाददाता|title=अन्तत: निधिले रोके देउवालाई|url=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814/|access-date=2021-12-14|website=Setopati|language=hi|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214051713/https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256814|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|url=https://annapurnapost.com/news/nidhi-191966|access-date=2021-12-14|website=देउवालाई निधिको पनि समर्थन|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Setopati|first=Setopati |title=Nidhi also pledges to back Deuba in runoff for NC president|url=https://en.setopati.com/political/157577/|access-date=2021-12-14|website=Setopati}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱵᱷ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢᱵᱷᱩᱢᱤ ᱛᱤᱨᱛᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱞᱤᱜᱨᱟᱢ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref> {{cite web |url=https://www.news18.com/news/explainers/shaligrams-reach-ayodhya-for-ram-temple-why-are-these-fossil-stones-so-special-6953299.html |title= Nepal Gifts Shaligram Stones}} </ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== '''᱑᱙᱙᱔ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔''' {| class="wikitable" ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱛ !ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ |᱒᱑,᱓᱔᱐ |- | style="background-color:gold" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ |᱑᱖,᱕᱖᱓ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive" /> |} '''᱑᱙᱙᱙ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱔''' {| class="wikitable" ! colspan="2" |ᱫᱚᱞ !ᱥᱚᱦᱮᱛ !ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ |- | style="background-color:gold" | |[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱢᱟᱞᱞᱟ |᱒᱔,᱙᱒᱓ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] |ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ |᱑᱙,᱐᱕᱓ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ)|ᱥᱤ ᱯᱤ ᱮᱱ (ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ-ᱞᱮᱱᱤᱱᱤᱥᱴ)]] |ᱨᱟᱢ ᱟᱥᱤᱥ ᱢᱟᱦᱟᱥᱮᱛᱷ |᱕,᱕᱕᱓ |- | | colspan="2" |ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |᱒,᱙᱑᱔ |- | colspan="3" |ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |᱗᱔᱗ |- ! colspan="2" |ᱚᱨᱡᱚ ! colspan="2" |ᱟᱨᱯᱤᱯᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |- | colspan="4" |ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ: ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ<ref name="archive">{{Cite web|date=2008-01-24|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|access-date=2020-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archive-date=2008-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Results'99|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|access-date=2020-11-15|website=nepalresearch.org}}</ref> |} '''᱒᱐᱐᱘ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱕᱘᱒ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ || ᱙,᱙᱓᱖ || ᱟᱫ |} '''᱒᱐᱑᱓ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱑᱕,᱐᱓᱑ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ-ᱭᱩᱮᱢᱮᱞ]] || ᱡᱩᱞᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱟᱦᱛᱚ|| ᱑᱓,᱕᱓᱙|| ᱟᱫ |} '''᱒᱐᱑᱗ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ''' '''ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ-᱓''' {| class="wikitable" |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱥᱚᱦᱮᱛ !! ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱚ !! ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ |- | [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ]] || [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱦᱛᱚ]] || ᱓᱐,᱗᱕᱐ || ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ |- | [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ||ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱤᱫᱷᱤ|| ᱒᱗,᱘᱔᱗ || ᱟᱫ |- | |[[ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱟᱣᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ)]] |ᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ |᱒,᱓᱔᱖ || ᱟᱫ |- |} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱳᱡᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱱᱤᱫᱷᱤ, ᱵᱤᱢᱞᱮᱱᱫᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ) ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱨᱟᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱔–᱑᱙᱙᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] 07kcxe72r1tt9upktxnncf2tnpxgq0y ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ 0 33415 200168 182232 2026-11-08T13:48:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200168 wikitext text/x-wiki {{short description|᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ<br/>ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ | name = ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | native_name = {{nobold|राम सहाय प्रसाद यादव}} | image = Vpn_final_photo.jpg | alt = | caption = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱒᱐᱒᱓ | office = ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | term_start = ᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ | term_end = | president = [[ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱣᱰᱮᱞ]] | primeminister = [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ]]<br>[[ᱠᱷᱚᱰᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ]]<br>[[ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱠᱟᱨᱠᱤ]] (ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ) | predecessor = [[ᱱᱚᱱᱫᱟ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱯᱩᱱ]] | successor = | office1 = ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start1 = ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ | term_end1 = ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ | president1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨᱤ]] | primeminister1 = [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ]] | predecessor1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ]] | successor1 = [[ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | office2 = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ | term_start2 = ᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ | term_end2 = ᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ | constituency2 = [[ᱵᱟᱨᱟ ᱒]] | predecessor2 = ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | successor2 = [[ᱩᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] | office3 = ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱢᱟᱱᱪ ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | term_start3 = ᱒᱘ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱘ | term_end3 = ᱒᱘ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱒ | party = | otherparty = {{plainlist| *[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱫᱽᱵᱷᱟᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] *[[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱡᱷᱳᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱮᱢ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ-ᱮᱱ]] *[[ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱷᱳᱨᱩᱢ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱷᱳᱨᱩᱢ]] *[[ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱒᱐᱒᱐)|ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ]] }} | birth_date = {{birth date and age|1971|7|24|df=y}} | birth_place = ᱵᱟᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱛᱳᱞᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱞ | spouse = ᱪᱟᱢᱯᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ | children = ᱓ | education = ᱮᱥ.ᱮᱞ.ᱠᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (ᱵᱤ.ᱮᱥ) <br/> ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ (ᱵᱤ.ᱤᱮᱰ) | website = http://vpn.gov.np/en/ }} '''ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱑<ref>{{Cite book |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/z3qljvte6vwen2cy.pdf |title=संघीय संसद सदस्य, २०७४ परिचयात्मक पुस्तिका |publisher=Federal Parliament Secretariat |year=2021 |location=Nepal |pages=270 |language=ne |trans-title=Federal Parliament Members 2017 Introduction Booklet}}</ref> ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱥᱵᱚᱨᱤᱭᱟ ᱴᱳᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱦᱣᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱭ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱵᱚᱨᱤᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱪᱳᱨᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱢᱮᱰᱤᱭᱮᱴ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱞᱮᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱨᱟᱢ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}} ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱯᱚᱱᱱᱟᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱱᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}} ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱯᱤ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}}{{sfn|Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race|2023}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱢᱚᱱᱪ, ᱱᱮᱯᱟᱞ (ᱮᱢ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱱ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}} ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱱ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱷᱳᱨᱚᱢ, ᱱᱮᱯᱟᱞ (ᱮᱯᱷ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱱ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}}{{sfn|SSFN Ramsahaya Yadav emerges victorious from Bara-2|2017}} ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race|2023}} ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱫᱷᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Election 2017}}{{sfn|SSFN Ramsahaya Yadav emerges victorious from Bara-2|2017}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾{{sfn|Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race|2023}} ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱥᱮᱨ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱣᱩᱵᱟ]] ᱫᱚ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ (PSP-N) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race|2023}} ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱯᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Vice President of Nepal}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ== {{refbegin|30em}} ===ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ=== * {{Cite news |date=17 March 2023 |title=Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race |work=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/national/2023/03/17/ram-sahay-prasad-yadav-elected-vice-president |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702232509/https://kathmandupost.com/national/2023/03/17/ram-sahay-prasad-yadav-elected-vice-president |archive-date=2 July 2025 |ref={{harvid|Ram Sahay Prasad Yadav wins Vice President race|2023}}}} * {{Cite news |date=10 December 2017 |title=SSFN Ramsahaya Yadav emerges victorious from Bara-2 |work=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/national/2017/12/10/ssfn-ram-raya-yadav-emerges-victorious-from-bara-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702232504/https://kathmandupost.com/national/2017/12/10/ssfn-ram-raya-yadav-emerges-victorious-from-bara-2 |archive-date=2 July 2025 |ref={{harvid|SSFN Ramsahaya Yadav emerges victorious from Bara-2|2017}}}} ===ᱣᱮᱵᱽ=== * {{Cite web |title=2017 Election Results |publisher=[[Election Commission (Nepal)|Election Commission]] |url=https://election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702232504/https://election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/HoR2074.pdf |archive-date=2 July 2025 |access-date=2 July 2025 |ref={{harvid|Election 2017}}}} * {{Cite web |title=Office of the Vice President of Nepal |publisher=[[Vice President of Nepal]] |url=https://vpn.gov.np/en/pages/140/42966095 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702234354/https://vpn.gov.np/en/pages/140/42966095 |archive-date=2 July 2025 |access-date=2 July 2025 |ref={{harvid|Vice President of Nepal}}}} {{refend}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ᱱᱚᱱᱫᱟ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱯᱩᱱ]]}} {{s-ttl|title=[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]|years=᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ}} {{s-inc}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱨᱟᱢ ᱥᱟᱦᱟᱭᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗–᱒᱐᱒᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱣᱟᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱩᱢ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕]] di1ndr25ljrn80kvf1dfesh8gbzrji0 ᱵᱟᱫᱤ ᱦᱚᱲ 0 33439 200454 190980 2026-11-08T20:17:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200454 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱵᱟᱫᱤ/ᱵᱷᱟᱫᱤ | native_name = बादी/वादी | native_name_lang = nep | image = | image_caption = | poptime = | population = | region1 = {{flagicon|Nepal}} [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] | pop1 = ᱓᱘,᱖᱐᱓ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱥᱚᱝᱠᱷᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱑%)<ref name="cbs"/> | region2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱢᱟ]] | langs = [[ᱯᱟᱨᱥᱮ ᱠᱩᱨᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] (ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱩᱨᱟ) | rels = [[ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱙᱕.᱙᱕% (᱒᱐᱑᱑), [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱓.᱒᱒% (᱒᱐᱑᱑)<ref>{{cite report |date=2014 |title=Population monograph of Nepal |volume=II |author=Central Bureau of Statistics |publisher=Government of Nepal |url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf}}</ref> | related = [[ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱚᱲ]], [[ᱫᱟᱢᱟᱭ]], [[ᱥᱟᱨᱠᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱥᱟᱨᱠᱤ]], [[ᱠᱟᱢᱤ (ᱡᱟᱹᱛ)|ᱠᱟᱢᱤ]], [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟ|ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟ/ᱜᱟᱭᱱᱮ]] }} '''ᱵᱟᱫᱤ''' (बादी) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱛ#ᱢᱩᱞᱩᱠᱤ ᱟᱭᱤᱱ (᱑᱘᱕᱔)|᱑᱘᱕᱔ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱩᱞᱩᱠᱤ ᱟᱭᱤᱱ (ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱠᱚᱰ)]] ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ "ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱮᱫ (''ᱯᱟᱱᱤ ᱱᱟ ᱪᱟᱞᱱᱮ'')" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>Gurung, Harka (2005) "Social Exclusion and Maoist Insurgency". Paper presented at National Dialogue Conference at ILO Convention 169 on Indigenous and Tribal people, Kathmandu, 19–20 January 2005.</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱫᱟᱢᱟᱭ]], [[ᱥᱟᱨᱠᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱥᱟᱨᱠᱤ]], [[ᱠᱟᱢᱤ (ᱡᱟᱹᱛ)|ᱠᱟᱢᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟ|ᱜᱟᱭᱱᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱵᱩᱨᱩ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ]]" ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="cbs">{{Cite web|title=Nepal Census 2011|url=https://unstats.un.org/unsD/demographic/sources/census/wphc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf}}</ref> [[ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱨᱮ 'ᱵᱟᱫᱤ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱫᱭᱟᱵᱟᱫᱟᱠ'', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱩᱼᱚᱨᱚᱝ ᱥᱟᱯᱟᱯ ᱮ ᱨᱩᱭᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ "ᱵᱷᱟᱫᱽ ᱥᱟᱠᱨᱟᱛᱤ" ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱡᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ, ᱠᱟᱴ ᱜᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱩᱼᱚᱨᱚᱝ ᱥᱟᱯᱟᱯ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽ-ᱵᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ [[Anno Domini|A.D.]] ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛ-ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ "[[ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱚᱫ]]" (ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽ-ᱵᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Nepal: Deadly caste-based attacks spur outcry over social discrimination {{!}} DW {{!}} 16.06.2020|url=https://www.dw.com/en/nepal-deadly-caste-based-attacks-spur-outcry-over-social-discrimination/a-53827719|access-date=2021-02-28|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref> ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱨᱟᱡᱽ-ᱯᱟᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱱᱤᱨᱯᱮᱠᱷ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|date=18 May 2006|title=Nepal king stripped of most powers|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/05/18/nepal.king/|access-date=18 April 2020|archive-date=23 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123080202/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/05/18/nepal.king/|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱱᱚᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱭᱮᱱᱟ,<ref name="Abolish">{{cite news|date=28 May 2008|title=Nepal votes to abolish monarchy|work=[[BBC News]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7424302.stm|url-status=live|access-date=18 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107130737/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7424302.stm|archive-date=7 January 2017}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽ-ᱵᱷᱟᱣ]] ᱟᱨ [[ᱚᱪᱚᱴ]] ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|last=Crossette|first=Barbara|author-link=Barbara Crossette|date=3 June 2001|title=Birenda, 55, Ruler of Nepal's Hindu Kingdom|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2001/06/03/world/birenda-55-ruler-of-nepal-s-hindu-kingdom.html|access-date=18 April 2020}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱ [[ᱫᱚᱞᱤᱛ|ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱴᱮᱫ]] [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ᱾ ᱠᱚᱴᱚᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ (ᱵᱨᱟᱦᱟᱢᱤᱱ, [[ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]], ᱥᱮ [[ᱴᱷᱟᱹᱠᱩᱨ]]) ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱚᱪᱚᱣᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯᱟᱠᱚᱞ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱹᱫᱽᱱᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱣᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ "ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱤᱧ ᱫᱩᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱵᱟᱹᱫᱽᱱᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱜᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱚᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ," ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱹᱫᱽᱱᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ "ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾"<ref>[http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-nepal-prostitutes-20110612,0,6459509.story ''Los Angeles Times'': "Badi women of Nepal are trapped in a life of degradation"] June 12, 2011</ref><ref>[http://www.advocacynet.org/page/badi The Advocacy Project: "Born Into Prostitution – The Badi Women"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110619033907/http://www.advocacynet.org/page/badi |date=2011-06-19 }}</ref><ref>[http://digitalcommons.macalester.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1701&context=himalaya Cox, Thomas E. (2000) "The Intended and Unintended Consequences of AIDS Prevention Among Badi in Tulispur"] ''Himalaya, the Journal of the Association for Nepal and Himalayan Studies'': Vol. 20: No. 1, Article 8.</ref> ==ᱵᱷᱩᱜᱚᱞᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== [[᱒᱐᱑᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱓᱘,᱖᱐᱓ ᱦᱚᱲ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱥᱚᱝᱠᱷᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱑%) ᱫᱚ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |access-date=2023-03-17 |archive-date=2023-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱥᱩᱫᱩᱨᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱔%) * [[ᱜᱟᱱᱰᱟᱠᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱓%) * [[ᱠᱟᱨᱱᱟᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱓%) * [[ᱵᱟᱜᱢᱟᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱑%) * [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱑%) * [[ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱑%) * [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] (᱐.᱐%) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱵᱟᱡᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱡᱩᱨᱟ]] (᱑.᱔%) * [[ᱰᱳᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱳᱴᱤ]] (᱑.᱔%) * [[ᱠᱟᱥᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱠᱤ]] (᱐.᱘%) * [[ᱡᱟᱡᱟᱨᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱡᱟᱨᱠᱳᱴ]] (᱐.᱗%) * [[ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱨᱠᱷᱮᱛ]] (᱐.᱕%) * [[ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱱᱟᱦᱩᱱ]] (᱐.᱕%) * [[ᱠᱟᱭᱞᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱭᱞᱟᱞᱤ]] (᱐.᱔%) * [[ᱟᱪᱷᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱪᱷᱟᱢ]] (᱐.᱓%) * [[ᱫᱟᱭᱞᱮᱠᱷ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱭᱞᱮᱠᱷ]] (᱐.᱓%) * [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱩᱠᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱩᱠᱩᱢ]] (᱐.᱓%) * [[ᱠᱟᱧᱪᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱧᱪᱟᱱᱯᱩᱨ]] (᱐.᱓%) * [[ᱢᱩᱥᱛᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱥᱛᱟᱝ]] (᱐.᱓%) * [[ᱥᱟᱞᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱥᱟᱞᱭᱟᱱ]] (᱐.᱓%) * [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱦᱨᱟᱛᱷᱩᱢ]] (᱐.᱓%) * [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱩᱠᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱩᱠᱩᱢ]] (᱐.᱓%) * [[ᱵᱟᱡᱷᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱡᱷᱟᱝ]] (᱐.᱒%) * [[ᱵᱟᱨᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱫᱤᱭᱟ]] (᱐.᱒%) * [[ᱫᱟᱫᱮᱞᱫᱷᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱫᱮᱞᱫᱷᱩᱨᱟ]] (᱐.᱒%) * [[ᱦᱩᱢᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱢᱞᱟ]] (᱐.᱒%) * [[ᱱᱟᱣᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱣᱟᱞᱯᱩᱨ]] (᱐.᱒%) * [[ᱯᱭᱩᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱭᱩᱛᱷᱟᱱ]] (᱐.᱒%) ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱣ== ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱨᱟᱛᱤᱠᱥᱷᱭᱟ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ '[[ᱱᱟᱛᱷᱤᱭᱟ (ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ)|ᱱᱟᱛᱷᱤᱭᱟ(नथीया)]]' ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱴᱤᱯᱯᱚᱱᱤ== {{reflist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱛ== {{cite journal | title= The Badi: Prostitution as a Social Norm among an Untouchable Caste of West Nepal | journal= Kailash | year= 1990 | volume= 16 | issue= 3–4 | pages= 165–186 | last= Cox | first= Thomas | url= http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_16_0304_02.pdf | access-date= 2025-11-10 | archive-date= 2024-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20241204192925/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/kailash/pdf/kailash_16_0304_02.pdf | url-status= dead }} {{Cite web | first= Thomas L. | last= Kelly | authorlink= | url= http://www.fotyart.org/travel/maleta/tom-kelly/Fallen_Angels-2.pdf | title= Fallen Angels | access-date= 2025-11-10 | archive-date= 2024-12-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20241205150141/http://www.fotyart.org/travel/maleta/tom-kelly/Fallen_Angels-2.pdf | url-status= dead }} Photos of badis at plates 38–30, 41, 48, 50, 51. {{Cite book | title = Fallen Angels: the Sex Workers of South Asia |last=Kelly |first=Thomas L. | year = 2000 | url = http://thomaslkelly.smugmug.com/Books-Published/FALLEN-ANGELS/7107725_MLYup#455732279_VT | publisher = Roli Books | location = New Delhi}} Photojournalism. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] tdy4exe5zex1l6kf852b7tozgv4ayxb ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ 0 33487 200473 193098 2026-11-08T20:46:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200473 wikitext text/x-wiki {{Short description|᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ}} {{merge|ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱚ}} {{Infobox royalty | name = ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱵᱽ <br/> {{small|श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव}} | succession = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ | image = Birendra Bir Bikram Shah c. 1967 (restoration).jpg | caption = ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ {{circa}} ᱑᱙᱖᱗ | reign = ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ – ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱑ | coronation = ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱕ | cor-type = ᱠᱚᱨᱚᱱᱟᱥᱚᱱ | predecessor = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ]] | successor = [[ᱫᱤᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ|ᱫᱤᱯᱮᱱᱫᱨᱚ]] | regnal name = ᱥᱨᱤ ᱯᱟᱸᱪ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱵᱽ (श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव) | spouse = {{marriage|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱚ|ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱚ]]|1970}} | issue = [[ᱫᱤᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ|ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱤᱯᱮᱱᱫᱨᱚ]]<br />[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱩᱛᱤ|ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱨᱩᱛᱤ]]<br />[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱡᱟᱱ|ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱡᱟᱱ]] | dynasty = [[ᱥᱟᱦ ᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱥᱟᱦ]] | father = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ]] | mother = [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱩᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱮᱵᱤ]] | birth_date = {{Birth date|1945|12|29|df=y}} | birth_place = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱦᱤᱛᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ|ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱦᱤᱛᱤ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ]], [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ | death_date = {{Death date and age|2001|6|1|1945|12|28|df=y}} | death_place = ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱦᱤᱛᱤ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ, ᱱᱮᱯᱟᱞ | death_cause = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ|ᱜᱚᱡ]] (ᱵᱟ.ᱫᱩᱠ ᱜᱩᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ) | religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] | signature = }} '''ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱵᱽ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देव; ᱒᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱕ – ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱦᱤᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱩᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ "ᱵᱮ-ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ" ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="DT">{{Cite news |title=King Birendra of Nepal |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |work=Daily Telegraph |date=23 August 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=15 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315200029/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1309622/King-Birendra-of-Nepal.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|title=The Late King Birendra Bir Bikram Shah – Childhood Picture|access-date=23 July 2015|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726232512/http://www.chandra-thapa.com.np/2014/01/the-late-king-birendra-bir-bikram-shah-childhoow-picture.html|url-status=dead}}</ref> ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱭᱟᱱᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱩᱭᱤᱴ ᱟᱥᱲᱟ, ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱩᱴ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱵᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="DT" />᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱴᱚᱠᱭᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="BBC">{{Cite news |title=Birendra: Nepal's monarch of change |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |publisher=BBC |date=2 June 2001 |access-date=21 July 2008 |archive-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080722202242/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1365485.stm |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱤᱞᱯᱚᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="NYT">{{Cite news |last=Crossette |first=Barbara |date=3 June 2001 |title=Birendra, 55, Ruler of Nepal's the Hindu Kingdom |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |access-date=21 July 2008 |archive-date=3 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303085152/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDD143FF930A35755C0A9679C8B63 |url-status=live }}</ref> ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱟᱛᱚᱢ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=Milestones of History |last=Mainali |first=Pramod |year=2000 |isbn=99946-960-4-1 |page=111 |publisher=Pramod Mainali }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ $᱙.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite magazine |title=Marriage of Convenience |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214175438/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878784-1,00.html |url-status=dead |archive-date=14 February 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |date=9 March 1970 |access-date=21 July 2008 }}</ref> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱨᱤ ᱱᱟᱹᱴᱠᱟᱹ ᱨᱩᱜᱤ ᱛᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱸᱡᱤᱭᱳᱯᱞᱟᱥᱴᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱥᱚᱱ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ=== ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱤᱸᱜᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱚᱱᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱷᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news | author = Bernard Weinraub |date=24 February 1975 |title=World's Only Hindu King Is Crowned in Nepal Ritual |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126145419/https://www.nytimes.com/1975/02/24/archives/worlds-only-hindu-king-is-crowned-in-nepal-ritual-worlds-only-hindu.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=Bernard Weinraub |date=23 February 1975 |title=Nepal Begins Ritual Of Royal Coronation |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |access-date=6 August 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308141906/https://www.nytimes.com/1975/02/23/archives/nepal-begins-ritual-of-royal-coronation.html |url-status=live }}</ref> ===ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱡᱩᱜᱽ=== {{Main|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)}} ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱚᱫᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="NYT" /> ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱜᱩᱱ== ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱤᱨᱮᱱᱰᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱚᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱟᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=A king who could do no wrong- Nepali Times |url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |access-date=24 July 2022 |website=archive.nepalitimes.com |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305183749/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=13873#.Yt3PbLpBzDc |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱚᱱ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱛᱷᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Malhotra |first=Inder |date=4 June 2001 |title=Obituary: King Birendra of Nepal |url=http://www.theguardian.com/news/2001/jun/04/guardianobituaries.nepal |access-date=15 May 2021 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱟᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=3 June 2019 |title=Investigation into royal massacre was designedly flawed: Neer Shah (With video) |url=https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |access-date=26 July 2022 |website=Reporters Nepal |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230408/https://nepalireporter.com/2019/06/256010 |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱲᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱡᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":6">{{Cite book |last=Khanal |first=Rewati Raman |title=अनिभूति र अभिव्यक्ति (आत्म कथा) |publisher=Pradipta Printing and Publishing |year=2016 |edition=First |location=Kathmandu |language=ne}}</ref> ==ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ== ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱖᱓ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱖᱕ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱖᱓ ᱵᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱚᱠ ᱢᱟᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[File:King Birendra and Queen Aishwarya Statue 20180227 GDK.jpg|thumb|300px|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱰᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱚᱠᱭᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ]] 18jwaej16skhl3f1a1rclr21a7iwkq9 ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ 0 33501 200343 182500 2026-11-08T18:07:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200343 wikitext text/x-wiki {{short description|᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ]] | name = ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ | honorific-suffix = [[ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ|ᱮᱢ.ᱯᱤ]] | image = Obisk španskega predsednika vlade v Sloveniji (53658605930) (cropped).jpg <!-- DO NOT ADD the 2023 official portrait, Please discuss any proposal on the talk page first. --> | caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ | alt = (Top image): Pedro Sánchez staring at the camera with a neutral expression, in a suit and a neck tie with the colors blue, black, & yellow arranged in a tartan like pattern. (Bottom image): Pedro Sánchez' signature | office = ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | monarch = [[ᱯᱷᱮᱞᱤᱯ ᱖]] | deputy = '''ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ'''<br/>[[ᱠᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱞᱵᱷᱳ]]<br/>[[ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱠᱮᱞᱵᱷᱤᱱᱳ]]{{refn|group=lower-alpha|Previously served as third and second deputy prime minister.}}<br/>[[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱥᱩᱥ ᱢᱚᱱᱴᱮᱨᱳ]]{{refn|name="4DPM"|group=lower-alpha|Previously served as fourth deputy prime minister.}}<br/>'''ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ'''<br/>[[ᱯᱟᱵᱽᱞᱳ ᱤᱜᱽᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱥ ᱛᱩᱨᱤᱭᱚᱱ|ᱯᱟᱵᱽᱞᱳ ᱤᱜᱽᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱥ]]<br/>[[ᱭᱳᱞᱟᱱᱰᱟ ᱰᱤᱭᱟᱡᱽ]]{{refn|group=lower-alpha|Previously served as third deputy prime minister.}}<br/>'''ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ'''<br/>[[ᱴᱮᱨᱮᱥᱟ ᱨᱤᱵᱮᱨᱟ]]{{refn|name="4DPM"|group=lower-alpha}}<br/>[[ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱜᱮᱥᱮᱱ]] | term_start = ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ | term_end = | predecessor = [[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱟᱡᱚᱭ]] | successor = | office1 = [[ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ]] | 1blankname1 = ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱨᱤ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ | 1namedata1 = [[ᱵᱮᱱᱮᱰᱤᱠᱴᱟ ᱞᱟᱥᱤ]] | term_start1 = ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ | term_end1 = | predecessor1 = [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱯᱟᱯᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱩ]] | successor1 = | office2 = [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ]] | president2 = [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱᱟ ᱱᱟᱨᱵᱳᱱᱟ]] | deputy2 = [[ᱮᱰᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱞᱟᱥᱴᱨᱟ]]<br />ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱡᱮᱥᱩᱥ ᱢᱚᱱᱴᱮᱨᱳ | term_start2 = ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ | term_end2 = | predecessor2 = ''ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ'' | successor2 = | president3 = [[ᱢᱤᱠᱟᱮᱞᱟ ᱱᱟᱵᱟᱨᱚ]] | term_start3 = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ | term_end3 = ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | predecessor3 = [[ᱟᱞᱯᱷᱨᱮᱰᱳ ᱯᱮᱨᱮᱥ ᱨᱩᱵᱟᱞᱠᱟᱵᱟ]] | successor3 = ''ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ'' | office4 = ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ | primeminister4 = ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱟᱡᱚᱭ | term_start4 = ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ | term_end4 = ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ | predecessor4 = ''ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ'' | successor4 = ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱟᱡᱚᱭ | primeminister5 = ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱟᱡᱚᱭ | term_start5 = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ | term_end5 = ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | predecessor5 = ᱟᱞᱯᱷᱨᱮᱰᱳ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱩᱵᱟᱞᱠᱟᱵᱟ | successor5 = ''ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ'' | office6 = [[ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start6 = ᱒᱑ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱙ | term_end6 = | constituency6 = [[ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ (ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]] | term_start7 = ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ | term_end7 = ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | constituency7 = ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ | term_start8 = ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ | term_end8 = ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ | constituency8 = ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ | office9 = [[ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ|ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start9 = ᱑᱘ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱐᱔ | term_end9 = ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ | birth_name = ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱠᱟᱥᱴᱮᱡᱚᱱ | birth_date = {{birth date and age|1972|2|29|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ]], ᱥᱯᱮᱱ | death_date = | death_place = | party = [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = {{marriage|[[ᱵᱷᱮᱜᱳᱱᱟ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ]]|2006}} | children = ᱒ | education = [[ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱥᱮᱱᱴᱨᱚ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤᱭᱳ ᱮᱥᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱞ-ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱᱟ]]<br />[[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱞᱤᱵᱽᱨᱮ ᱰᱤ ᱵᱨᱩᱥᱮᱞᱥ]]<br />[[IESE ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ]]<br />[[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱰᱟᱰ ᱠᱮᱢᱤᱞᱳ ᱡᱚᱥ ᱥᱮᱞᱟ|ᱠᱮᱢᱤᱞᱳ ᱡᱚᱥ ᱥᱮᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | signature = Firma Pedro Sánchez.png }} '''ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱠᱟᱥᱴᱮᱡᱚᱱ'''{{refn|group=n.|{{family name explanation|Sánchez|Pérez-Castejón|lang=Spanish}}}} ({{IPA|es|ˈpeðɾo ˈsantʃeθ ˈpeɾeθ kasteˈxon|-|Es-Pedro Sánchez Pérez-Castejón.ogg}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒)<ref>{{cite news |title=Pedro Sánchez cumple 13 años: El porqué de los años bisiestos|trans-title=Pedro Sánchez turns 13: The reason for leap years|url=https://es.euronews.com/2024/02/29/pedro-sanchez-cumple-13-anos-el-porque-de-los-anos-bisiestos|access-date=25 April 2024 |publisher=Euronews |date=29 February 2024 |language=es}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|website=lamoncloa.gob.es|language=es|title=Relación cronológica de los presidentes del Consejo de Ministros y del Gobierno|url=http://www.lamoncloa.gob.es/presidente/presidentes-desde-1823/Paginas/index.aspx|access-date=5 June 2018|archive-date=4 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204091237/https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/presidentes-desde-1823/Paginas/index.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|publisher=Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado|journal=Boletín Oficial del Estado|issue=134|date=2 June 2018|language=es|title=Real Decreto 354/2018, de 1 de junio, por el que se nombra Presidente del Gobierno a don Pedro Sánchez Pérez-Castejón|url=https://www.boe.es/boe/dias/2018/06/02/pdfs/BOE-A-2018-7400.pdf|issn=0212-033X|page=57657|access-date=2 June 2018|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925165149/https://boe.es/boe/dias/2018/06/02/pdfs/BOE-A-2018-7400.pdf|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ (PSOE) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ PSOE ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱮᱠᱡᱤᱠᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱠᱴᱨᱮᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ [[ᱥᱩᱥᱟᱱᱟ ᱰᱤᱭᱟᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱠᱥᱤ ᱞᱳᱯᱮᱡᱽ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ, PSOE ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱟᱡᱳᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱭᱩᱱᱤᱫᱟᱥ ᱯᱳᱰᱮᱢᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱝ ᱯᱷᱮᱞᱤᱯᱷ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ PSOE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ PSOE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱸᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱛᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱭᱩᱱᱤᱫᱟᱥ ᱯᱳᱰᱮᱢᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ PSOE ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ PSOE ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱠᱟᱥᱴᱮᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ [[ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱱᱰᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱜᱽᱰᱟᱞᱮᱱᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱠᱟᱥᱴᱮᱡᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=hernandez>{{Cite web|url=https://www.revistavanityfair.es/poder/articulos/pedro-sanchez-padre-madre-hermano-quien-es-mujer-begona-gomez-hijas/43121|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|title=Así es la familia más cercana de Pedro Sánchez|first=Nuria|last=Hernández|date=22 March 2020|access-date=6 December 2020|archive-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122130747/https://www.revistavanityfair.es/poder/articulos/pedro-sanchez-padre-madre-hermano-quien-es-mujer-begona-gomez-hijas/43121|url-status=live}}</ref><ref name="vanitatis">[http://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2014-06-23/pedro-sanchez-la-vida-familiar-del-politico-al-que-han-apodado-mister-psoe-2014_147991/ Pedro Sánchez, la vida familiar del político al que han apodado 'míster PSOE 2014'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215095433/http://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2014-06-23/pedro-sanchez-la-vida-familiar-del-politico-al-que-han-apodado-mister-psoe-2014_147991/ |date=15 February 2015 }} Published by Vanitatis, 23 June 2014, accessed 26 June 2014</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴᱳ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱤ ᱞᱚᱥ ᱟᱨᱴᱮᱥ ᱮᱥᱠᱮᱱᱤᱭᱚᱥ ᱣᱟᱭᱤ ᱰᱮ ᱞᱟ ᱢᱩᱥᱤᱠᱟ (ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ') ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱮᱠᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱳᱵᱷᱤᱠᱮᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=hernandez /><ref>{{Cite web|url=https://www.revistavanityfair.es/poder/articulos/pedro-sanchez-instituto-ramiro-de-maeztu-colegio-santa-cristina-infancia-estudiantes/33526|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|title=¿Por qué Pedro Sánchez jamás habla de su colegio pero siempre presume de instituto?|first=Raquel|last=Peláez|date=10 September 2018|access-date=6 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121201125/https://www.revistavanityfair.es/poder/articulos/pedro-sanchez-instituto-ramiro-de-maeztu-colegio-santa-cristina-infancia-estudiantes/33526|url-status=live}}</ref> ᱴᱮᱴᱩᱣᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱤᱭᱳ ᱥᱟᱱᱴᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.es/2016/03/03/cosas-pedro-sanchez_n_9377372.html|website=[[The Huffington Post]]|title=34 cosas que no sabías de Pedro Sánchez|first=Antonio|last=Ruiz Valdivia|date=3 March 2016|access-date=6 December 2020|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531061615/https://www.huffingtonpost.es/2016/03/03/cosas-pedro-sanchez_n_9377372.html|url-status=live}}</ref><ref name=taules>{{Cite web|url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2019-11-10/ninos-candidatos-presidencia-moncloa-noviembre_1945302/|via=[[El Confidencial]]|website=Vanitatis|title=Así eran de niños los candidatos a Moncloa: baloncesto, guitarra, natación, Maquiavelo...|date=10 November 2019|first=Silvia|last=Taulés|access-date=6 December 2020|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020064714/https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2019-11-10/ninos-candidatos-presidencia-moncloa-noviembre_1945302/|url-status=live}}</ref> ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱡᱮᱰᱥᱤᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=26 November 2015|title=El joven Pedro Sánchez, bailarín de 'break dance', "ligón" y "un poco bala"|url=https://www.mediaset.es/telemania/gente-de-tele/bertin-osborne-entrevista-pedro-sanchez-tuya-mia-tve_0_2090025055.html|publisher=[[Mediaset]]|access-date=6 December 2020|archive-date=8 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208081837/https://www.mediaset.es/telemania/gente-de-tele/bertin-osborne-entrevista-pedro-sanchez-tuya-mia-tve_0_2090025055.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|website=Somos Tetuán|via=[[eldiario.es]]|title=Los chavales de AZCA: cómo el distrito financiero de Madrid fue colonizado por la cultura urbana|first=Luis de la|last=Cruz|date=6 December 2020|url=https://www.eldiario.es/madrid/somos/tetuan/historia/chavales-azca-distrito-financiero-madrid-colonizado-cultura-urbana_1_6485316.html|access-date=6 December 2020|archive-date=14 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214144326/https://www.eldiario.es/madrid/somos/tetuan/historia/chavales-azca-distrito-financiero-madrid-colonizado-cultura-urbana_1_6485316.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱤᱳ ᱥᱟᱱᱴᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴᱳ ᱨᱟᱢᱤᱨᱳ ᱰᱤ ᱢᱚᱡᱟᱴᱩ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱮᱱᱴᱥ ᱭᱩᱴᱷᱚ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱭᱩ-᱒᱑ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=taules /><ref name=PSOE>{{cite web |url=http://www.psoe.es/conocenos/secretaria-general/ |title=Pedro Sánchez, Secretaría general |language=es |trans-title=Pedro Sánchez, Secretary-General |work=PSOE |access-date=27 December 2015 |archive-date=29 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529010603/https://www.psoe.es/conocenos/secretaria-general/ |url-status=live }}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱰᱟᱵᱽᱞᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Miriam Lord's Week: No regrets on the menu as Leo hosts last supper for Cabinet colleagues |url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/04/13/miriam-lords-week-no-regrets-on-the-menu-as-leo-hosts-last-supper-for-cabinet-colleagues/ |access-date=14 April 2024 |newspaper=The Irish Times |language=en}}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞᱤᱯ ᱜᱚᱱᱡᱟᱞᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ PSOE ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="elpais01">{{cite news |url=http://politica.elpais.com/politica/2014/06/12/actualidad/1402576371_029298.html |title=Una carrera guiada por el azar |author=Fernando Garea |language=es |work=[[El País]] |date=12 July 2014 |access-date=27 July 2014 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612232824/https://politica.elpais.com/politica/2014/06/12/actualidad/1402576371_029298.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱞᱭᱩᱴᱮᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽᱤᱭᱳ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cope.es/actualidad/espana/noticias/curriculum-pedro-sanchez-una-tesis-tres-masteres-20180914_258513|website=[[Cadena COPE|COPE]]|title=El currículum de Pedro Sánchez: una tesis... ¿y tres másteres?|date=14 September 2018|access-date=6 December 2020|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531001419/https://www.cope.es/actualidad/espana/noticias/curriculum-pedro-sanchez-una-tesis-tres-masteres-20180914_258513|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱩᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱠᱟᱸᱥᱟᱞᱴᱤᱝ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.elmundo.es/cronica/2016/02/28/56d175d9268e3e7b348b4685.html|website=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|title=Cuando Pedro Sánchez 'negoció' con un criminal de guerra|first=Leyre|last=Iglesias|date=28 February 2016|access-date=6 December 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108081444/https://www.elmundo.es/cronica/2016/02/28/56d175d9268e3e7b348b4685.html|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ PSOE ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱩᱥᱮᱞᱥ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ MEP ᱵᱟᱨᱵᱟᱨᱟ ᱫᱩᱦᱨᱠᱳᱯ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|website=La Nueva España|title=Diez cosas que quizá desconoces de Pedro Sánchez|date=21 June 2015|url=https://www.lne.es/espana/2015/06/21/diez-cosas-desconoces-pedro-sanchez-19664763.html|access-date=9 December 2020|archive-date=19 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219023911/https://www.lne.es/espana/2015/06/21/diez-cosas-desconoces-pedro-sanchez-19664763.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱠᱟᱨᱞᱳᱥ ᱣᱮᱥᱴᱮᱱᱰᱚᱨᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://elpais.com/politica/2018/06/09/actualidad/1528566923_692000.html|website=[[El País]]|title=Los padrinos del presidente|date=11 June 2019|first=Jordi|last=Pérez Colomé|access-date=6 December 2020|archive-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101030846/https://elpais.com/politica/2018/06/09/actualidad/1528566923_692000.html|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱥᱮᱞᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ IESE ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱳᱯᱟᱥ ᱫᱮᱭᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱚᱨᱪᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱨᱴᱮᱜᱟ ᱣᱟᱭᱤ ᱜᱟᱥᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ <ref name=faber /><ref>{{cite news|url=http://politica.elpais.com/politica/2015/11/19/actualidad/1447947868_898425.html|title=¿Qué carrera tiene Pedro Sánchez?|work=[[El País]]|date=19 November 2015|language=es|access-date=6 September 2016|archive-date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915033348/http://politica.elpais.com/politica/2015/11/19/actualidad/1447947868_898425.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱢᱤᱞᱳ ᱡᱳᱥ ᱥᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pedro Sánchez Pérez-Castejón |url=https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/Paginas/index.aspx |access-date=18 November 2023 |website=www.lamoncloa.gob.es |language=en |archive-date=6 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006123603/https://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/presidente/biografia/Paginas/index.aspx |url-status=live }}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ=== ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱡᱤᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮ PSOE ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱯᱨᱮᱥᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ PSOE ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, PSOE ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱨᱤᱥᱤᱰᱤᱭᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚ-ᱚᱯᱴᱤᱝ ᱛᱮ ᱠᱚᱸᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱱᱤᱰᱟᱫᱽ ᱡᱤᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱥᱟᱱᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=abc /> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ PSdG (ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ PSOE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ) ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱸᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ PSdG ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱤᱞᱤᱭᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱴᱩᱨᱤᱱᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=PSOE /> ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱰᱟᱰ ᱠᱮᱢᱤᱞᱳ ᱡᱚᱥ ᱥᱮᱞᱟ (ᱭᱩᱥᱤᱡᱮᱥᱤ) ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=faber /> [[File:Candidatura de Madrid PSOE 2011.jpg|thumb|left|upright=0.70|ᱯᱤᱮᱥᱳᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ|alt=Pedro Sánchez in a suit and tie sitting next to a woman wearing a white top and black pants with several people standing behind them.]] ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱳᱱᱟ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱡᱤᱢᱮᱱᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=14 August 2018|title=El misterioso currículum de Begoña Gómez: ni rastro de sus publicitadas titulaciones académicas|url=https://www.elespanol.com/espana/20180814/misterioso-curriculum-begona-gomez-publicitadas-titulaciones-academicas/329967846_0.html|access-date=6 October 2020|website=El Español|language=es-ES|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531113938/https://www.elespanol.com/espana/20180814/misterioso-curriculum-begona-gomez-publicitadas-titulaciones-academicas/329967846_0.html|url-status=live}}</ref> ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱱᱟᱥᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.elplural.com/2014/09/25/pedro-sanchez-primer-aspirante-a-la-moncloa-que-se-declara-abiertamente-ateo/ |title=Pedro Sánchez, primer aspirante a La Moncloa que se declara abiertamente "ateo" |publisher=El Plural |date=24 September 2014 |access-date=2 March 2016 |language=es |archive-date=26 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026165316/http://www.elplural.com/2014/09/25/pedro-sanchez-primer-aspirante-a-la-moncloa-que-se-declara-abiertamente-ateo/ |url-status=live }}</ref> ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=A Conversation with Pedro Sánchez |url=https://www.youtube.com/watch?v=G-XqGH4atTc |website=YouTube | date=28 September 2018 |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=25 November 2018 |archive-date=25 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025234819/https://www.youtube.com/watch?v=G-XqGH4atTc&gl=US&hl=en |url-status=live }}</ref><ref name="abc">{{cite news |url=http://www.abc.es/espana/20140531/abci-pedro-sanchez-psoe-desconocido-201405301642.html |title=El ascenso de Pedro Sánchez: de diputado "desconocido" a secretario general del PSOE |language=es |trans-title=The rise of Pedro Sánchez: from "unknown" deputy to general secretary of the PSOE |work=ABC |date=13 July 2014 |access-date=27 December 2015 |archive-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624172243/https://www.abc.es/espana/20140531/abci-pedro-sanchez-psoe-desconocido-201405301642.html |url-status=live }}</ref><ref name="congreso">{{cite web|url=http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados/BusqForm?_piref73_1333155_73_1333154_1333154.next_page=/wc/fichaDiputado&idDiputado=381|title=X Legislatura (2011-Actualidad)Sánchez Pérez-Castejón, Pedro|author=[[Congress of Deputies (Spain)]]|access-date=2 June 2018|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121045656/http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados/BusqForm?_piref73_1333155_73_1333154_1333154.next_page=%2Fwc%2FfichaDiputado&idDiputado=381|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱯᱷᱨᱮᱱᱠᱳ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://revista.muesca.es/documentos/cabas8/La_lengua_inglesa.pdf |title=The teaching of English language in the Spanish education system |publisher=Javier Barbero Andrés, University of Cantabria |access-date=2 June 2020 |language=es |archive-date=13 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113183304/http://revista.muesca.es/documentos/cabas8/La_lengua_inglesa.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.20minutos.es/noticia/3377317/0/asi-hablaban-ingles-presidentes-gobierno/|title=Así hablaban inglés los presidentes del Gobierno: de los intentos de Aznar al "no, hombre, no" de Rajoy|author=20 Minutos|date=25 June 2018|access-date=2 June 2020|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531062129/https://www.20minutos.es/noticia/3377317/0/asi-hablaban-ingles-presidentes-gobierno/|url-status=live|language=es}}</ref> ==ᱱᱳᱴᱥ== {{reflist|group=n.}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category-inline}} *[https://www.cidob.org/lider-politico/pedro-sanchez-perez-castejon Biography by CIDOB] (in Spanish) {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ, ᱯᱮᱰᱨᱳ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱥᱟᱱᱪᱮᱡᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱱᱟᱥᱠᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱠᱚ (᱒᱐᱐᱓–᱒᱐᱐᱗)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱰᱨᱤᱰ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱠᱚ (᱒᱐᱐᱗–᱒᱐᱑᱑)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤᱡᱽ (ᱥᱯᱮᱱ) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱚᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱤᱵᱽᱨᱮ ᱰᱤ ᱵᱨᱩᱠᱥᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱵᱮ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱨᱯᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ (ᱥᱯᱮᱱ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱚ]] g4hibu2o5z2r62r3887g7d6r6045mud ᱥᱮᱞᱯᱷᱽᱤ ᱵᱤᱨᱤᱡ ᱫᱩᱢᱠᱟ. 0 33507 200084 190085 2026-11-08T12:23:58Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200084 wikitext text/x-wiki '''ᱥᱮᱞᱯᱷᱤ ᱵᱨᱤᱡᱽ- ᱫᱩᱢᱠᱟ.''' ᱫᱩᱢᱠᱟ. ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱮᱞᱯᱷᱤ ᱵᱨᱤᱡᱽ" ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱵᱟᱰ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱠᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱞᱮᱝ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ<ref>{{Cite web |title=बर्ड आई व्यू में लगता है कोई मिसाइल हो; मगर यह है झारखंड का सबसे बड़ा पुल! कहते हैं सेल्फी ब्रिज |url=https://hindi.news18.com/photogallery/jharkhand/dumka-longest-bridge-jharkhand-over-mayurakshi-river-in-dumka-completed-as-selfie-bridge-6028795.html |access-date=2025-11-16 |archive-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230509235127/https://hindi.news18.com/photogallery/jharkhand/dumka-longest-bridge-jharkhand-over-mayurakshi-river-in-dumka-completed-as-selfie-bridge-6028795.html |url-status=dead}}</ref> ᱒᱓᱔᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱝ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱱᱚᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱯᱷᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 5xjg2dgdyl66k2nymnez9ynvfvhyi0s ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ 0 33600 200471 199434 2026-11-08T20:41:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200471 wikitext text/x-wiki {{merge|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ}} {{Infobox settlement|name=ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ|official_name=ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱤᱴᱤ|native_name={{lang|ne|बिराटनगर}}|other_name=|settlement_type=[[List of cities in Nepal|Metropolitan City]]|image_skyline={{Photomontage | photo1a = Biratnagar Bazar Drone view.png | photo2a = Biratnagar Drone Footage.png | photo2b =Brt Drone.png | photo4a = Biratnagar_Eye_Hospital_2.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 300 }}|image_alt=|image_caption=''From top, left to right'': Biratnagar Gate, Biratnagar industrial skyline, Biratnagar market skyline, Greenery panorama seen from Biratnagar Eye Hospital|motto=|image_map=|mapsize=|map_caption=|pushpin_map=Koshi#Nepal|pushpin_relief=ᱦᱮᱸ|pushpin_label_position=ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ|pushpin_mapsize=᱒᱘᱐|pushpin_map_caption=ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ|coordinates={{coord|26|27|15|N|87|16|47|E|scale:250000|display=inline}}|subdivision_type=[[List of sovereign states|Country]]|subdivision_name={{NPL}}|subdivision_type1=[[Provinces of Nepal|Province]]|subdivision_type2=[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]|subdivision_name1=[[Koshi Province|Koshi]]|subdivision_name2=[[Morang district|Morang]]|established_title=Incorporated|established_date=1914 {{small|(as district headquarters)}}|established_title2=Upgraded to metropolitan city|established_date2=᱒᱐᱑᱗|government_footnotes=|government_type=[[Mayor-council]]|governing_body=Biratnagar Metropolitan City Council|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=Nagesh Koirala ([[Nepali Congress|Congress]])<ref>name="brt">{{cite web|title=विराटनगर महानगरपालिका गृहपृष्ठ|url=http://www.biratnagarmun.gov.np/|publisher=विराटनगर महानगरपालिका|access-date=2018-10-28|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123083702/https://biratnagarmun.gov.np/|url-status=dead}}</ref>|leader_title1=Deputy Mayor|leader_name1=Shilpa Niraula Karki ([[Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|CPN-UML]])|leader_title2=Chief Administrative Officer|leader_name2=<ref>{{cite web|title=विराटनगर महानगरपालिका गृहपृष्ठ|url=http://www.biratnagarmun.gov.np/https://www.biratnagarmun.gov.np/en/node/4|publisher=विराटनगर महानगरपालिका}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=77.06 <!-- Population -->|elevation_footnotes=<!--for references: use tags-->|elevation_m=80 <!-- Area/postal codes & others -->|population_total=᱒᱔᱔,᱗᱕᱐|population_as_of=2021<ref name="National Population Census 2021"/>|population_footnotes=|population_density_km2=auto|population_metro=|population_density_metro_km2=auto|population_rank=[[List of cities in Nepal|6th (Nepal)]]<ref name="National Population Census 2021"/><br/>1st ([[Koshi Province]]) <!-- General information -->|population_note=|demographics_type1=Languages|demographics1_title1=Official|postal_code_type=[[Postal code]]|postal_code=56613|area_code=021|website={{URL|http://biratnagarmun.gov.np}}|footnotes=|demographics1_info1=[[Nepali language|Nepali]]|demographics1_title2=Regional|demographics1_info2=[[Maithili language|Maithili]],|timezone=[[Nepal Standard Time|NST]]|utc_offset=+5:45|timezone_DST=|utc_offset_DST=|parts_type=Wards|parts=᱑᱙|established_title1=Upgraded to sub-metropolitan city|established_date1=|named_for=King [[Virata|Birat]]}} [[ᱨᱮᱫ:Biratnagar12.jpg|thumb|321x321px|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱰᱮᱥ ᱪᱚᱠ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱾ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱥᱤᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Biratnagar_Jaljala_Chowk.jpg|thumb|268x268px|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Brtrathyatra.jpg|thumb|244x244px|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱛ ᱭᱟᱛᱨᱟ᱾]] '''ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ [[ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱠᱳᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱾ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱔᱔,᱗᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱴᱳᱯᱳᱞᱮᱴᱚᱱ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱾]] ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱾ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱢᱳᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚᱯᱛᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱹᱴᱨᱳᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱒᱔,᱙᱒᱗ ᱦᱚᱲ, ᱥᱟᱦᱟᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨᱼᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱤᱼᱜᱳᱛᱷᱜᱟᱣᱼᱵᱤᱨᱟᱪᱳᱠᱼᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱛᱷᱟᱨᱤ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱕᱙,᱓᱓᱒ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱘᱐᱔,᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱴᱢᱟᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱙ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱔᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱡᱳᱜᱽᱵᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓ᱹ᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱟᱨ ᱠᱳᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱾[[ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱾]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢ ᱰᱤᱭᱩᱴᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱳᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱔᱔,᱗᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Brtrathyatra2.jpg|thumb|'''ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''']]ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱨᱟᱛᱱᱟᱜᱟᱨ|ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱡᱩᱴ ᱢᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱲᱮ ᱯᱨᱟᱢᱚᱱᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱛᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾ g9evbz2ldscq8pc7tlfvddkk6lfuhge ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ ᱭᱟᱢᱤ 0 33605 200396 183894 2026-11-08T18:59:31Z CommonsDelinker 91 Removing [[:c:File:Hisila_Yami.jpg|Hisila_Yami.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: [[:c:COM:NETCOPYRIGHT|Copyright violation]], no indication of a [[:c:COM:L|free license]] on the source site ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]). 200396 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱙)}} {{Infobox officeholder | name = ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ ᱭᱟᱢᱤ | image = Hisila Yami in New Delhi.jpg | caption = ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱵᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱱᱩᱥᱤ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ "ᱰᱟᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱯᱟᱞ" ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱾ | native_name = हिसिला यमी | native_name_lang = ne | office1 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | term_start1 = ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ | term_end1 = | predecessor1 = ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ | nickname = ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ (ᱧᱩᱛᱩᱢ) | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1959|6|25}} | birth_place = ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ | nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ | education = ᱮᱢ. ᱟᱨᱠ. | alma_mater = [[ᱱᱭᱩᱠᱮᱥᱞ ᱟᱯᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] | occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱮᱛᱭᱟᱨᱤᱡ | party = [[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤᱥᱤᱞ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | otherparty = {{Plainlist| *[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱚᱣᱚᱭᱤᱥᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ)|ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱚᱣᱚᱭᱤᱥᱴ)]] (᱒᱐᱐᱑ - ᱒᱐᱑᱕) * [[ᱱᱟᱭᱟ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ]] (᱒᱐᱑᱖ - ᱒᱐᱑᱙) * [[ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱒᱐᱑᱙)|ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ]] }} | spouse = [[ᱵᱟᱹᱵᱩᱨᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴᱴᱚᱨᱟᱭ]] | children = ᱑ | mother = ᱦᱤᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱟᱱᱥᱚᱠᱚᱨ | father = [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱭᱟᱢᱤ]] }} '''ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ ᱭᱟᱢᱤ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: हिसिला यमी) (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱙), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ (ᱠᱨᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱨᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾{{fact|date=January 2023}} ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱭᱩᱠᱮᱥᱞ ᱟᱯᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱟᱨᱠ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾{{fact|date=January 2023}} ==ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ== ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ - ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱞᱪᱚᱣᱠ ᱠᱮᱢᱯᱚᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ (ᱠᱨᱩᱣᱟᱱᱴᱤᱠᱟᱨᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱳᱣᱤᱡᱽ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱚᱣᱚᱭᱤᱥᱴ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱤᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱛ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾[https://web.archive.org/web/20041206104739/http://www.nepalnews.com.np/ntimes/issue150/fromthenepalipress.htm] ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱹᱵᱩᱨᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱱᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2007-09-27|title=eKantipur.com - Nepal's No.1 News Portal|url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=105357|access-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927023146/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=105357|archive-date=2007-09-27}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱭᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱛᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱟᱱᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://english.aljazeera.net/NR/exeres/9949833B-D2E3-4620-859E-64025536CB66.htm "Nepal swears in Maoist ministers"], Al Jazeera, December 31, 2007.</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱚᱣᱚᱭᱤᱥᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱴᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱯᱤᱮᱱ (ᱢᱚᱣᱚᱭᱤᱥᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mitra |first1=Devirupa |title='We Did the Right Thing by Leaving Prachanda': Hisila Yami |url=https://thewire.in/external-affairs/we-did-the-right-thing-by-leaving-prachanda-hisila-yami |website=The Wire |accessdate=10 July 2020}}</ref> ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱟᱭᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱷᱳᱨᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Forum, Naya Shakti unify to form Samajwadi Party |url=https://english.onlinekhabar.com/forum-naya-shakti-unify-to-form-samajwadi-party.html |website=OnlineKhabar |date=6 May 2019 |accessdate=10 July 2020}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Two key Madhesi parties in Nepal merge to form Janata Samajwadi Party |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2020/04/23/fgn48-nepal-madhesi-party.html |website=The Week |accessdate=10 July 2020}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽᱣᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=JSP-N MP's abduction case a hot potato |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/janata-samajwadi-party-nepal-mps-abduction-case-a-hot-potato/ |website=[[The Himalayan Times]] |date=29 April 2020 |accessdate=10 July 2020}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱭᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱢᱟᱣᱳᱣᱟᱫᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱵᱩᱨᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.monthlyreview.org/1105parvati.htm People’s Power in Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317035536/http://www.monthlyreview.org/1105parvati.htm |date=2011-03-17 }} – Article in [[Monthly Review]] by Yami * [http://sendika.org/yazi.php?yazi_no=3743 Turkish version of the article] * [http://www.monthlyreview.org/0203parvati.htm Comments by Yami in Monthly Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317032331/http://www.monthlyreview.org/0203parvati.htm |date=2011-03-17 }} * [http://www.cpnm.org/worker/issue5/article_parvati.htm Women's Participation in People's War in Nepal] * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5387419 NPR Interview with Comrade Parvati] * http://nepalimahila.com/profile_hishila_yami.html{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱭᱟᱢᱤ, ᱦᱤᱥᱤᱞᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱮᱛᱷᱤᱭᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] 9vk38u4fsqd03eq5egyoay46pjorjy8 ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 33805 200452 198977 2026-11-08T20:13:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200452 wikitext text/x-wiki {{Short description|District in Madhesh Province, Nepal}} {{Infobox settlement | type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | name = ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | native_name = बारा जिल्ला | nickname = अन्नको भण्डार | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = <!-- NOTE: DO NOT add or change images without consensus. -->{{Photomontage | photo1a = Bakaiya riverr.jpg | photo2a = Simraungadh Fort.jpg | photo2b = Kalaiya Ghantaghar.jpg | photo3a = Simara, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 175 | foot_montage = ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱠᱟᱭᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟ ᱠᱞᱚᱠ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱭᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱥᱤᱢᱨᱚᱝᱜᱚᱫᱷ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱚᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ) }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bara District locator.png | mapsize = 300 | map_alt = | map_caption = Bara District (dark yellow) in Madhesh Province | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_name1 = [[ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ (ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱟ]] | subdivision_type2 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ]] | parts_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | parts_style = coll | p1 = | p2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = | seat_type = ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ | seat = [[ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟ]] | leader_title = ᱵᱚᱦᱚᱜ | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱵᱚᱦᱚᱜ | leader_name1 = | leader_title2 = ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | leader_name2 = | leader_title3 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ|ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ]] | governing_body = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱩᱢᱩᱴ|ᱰᱤᱥᱤᱥᱤ]], ᱵᱟᱨᱟ | area_footnotes = | area_total_km2 = 1190 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = <ref name="National Population and Housing Census 2021(National Report)">{{cite news|title=National Population and Housing Census 2021(National Report) |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/cast-ethnicity?province=2&district=21 |agency=Government of Nepal |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]] |date=November 2021}}</ref> | population_total = 743982 | population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district/|title=Visualizing Development|website=National Planning Commission|access-date=2023-05-01|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301075301/https://www.npc.gov.np/human_development_indicators_by_district/|url-status=dead}}</ref> | demographics2_title1 = Income per capita (US dollars) | demographics2_info1 = $1763 | demographics2_title2 = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱔᱕ | postal_code_type = ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = | website = {{URL|http://ddcbara.gov.np/}} | footnotes = | blank1_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | blank1_info_sec1 = [[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] }} '''ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: [[:ne:बारा जिल्ला|बारा जिल्ला]] {{Audio|Bara.ogg|ᱟᱧᱡᱚᱢ}}) ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱟᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤ ᱰᱤ ᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱓% ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ ᱯᱨᱚᱵᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱟᱭᱚᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱠᱟᱭᱭᱟ, ᱡᱚᱢᱩᱱᱤᱭᱟ, ᱯᱟᱥᱟᱦᱟ, ᱫᱩᱫᱷᱳᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟᱨᱤ ᱵᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]], [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱵᱚᱡᱽᱡᱤᱠᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱡᱽᱡᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱾<ref>{{Cite web|url=http://codefornepal.org/2014/02/top-10-languages-spoken-as-mother-tongues-in-nepal/|title=Top 10 languages spoken as mother tongues in Nepal|date=2014-02-28|website=Code for Nepal|language=en-US|access-date=2019-01-02|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102094717/http://codefornepal.org/2014/02/top-10-languages-spoken-as-mother-tongues-in-nepal/|url-status=dead}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱤᱢᱨᱟᱣᱱᱜᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱡᱚᱱᱰᱨᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ (ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱩᱵᱤ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱟᱭᱨᱟ (ᱵᱮᱨᱮᱞᱟᱜ), ᱵᱤᱴ, ᱦᱟᱲᱦᱟᱫ ᱠᱩᱵᱤ, ᱠᱩᱵᱤ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱠᱩᱵᱤ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱩᱵᱤ, ᱢᱟᱨᱤᱪ (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ), ᱢᱟᱨᱤᱪ (ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ), ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱯᱷᱟᱹᱠᱩᱨᱤ, ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ) ᱠᱚ ᱚᱢᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱟᱲᱤᱢᱟᱭ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱜᱟᱲᱤᱢᱟᱭ ᱢᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ" ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Ram Chandra|first1=Shah|title=Gadhimai Temple Trust Chairman, Mr Ram Chandra Shah, on the decision to stop holding animal sacrifices during the Gadhimai festival|url=http://www.hsi.org/assets/pdfs/gadhimai-temple-trust-statement-ram-chandra-shah.pdf|website=Humane Society International|access-date=29 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|last1=Meredith|first1=Charlotte|title=Thousands of Animals Have Been Saved in Nepal as Mass Slaughter Is Cancelled|url=https://www.vice.com/en/article/thousands-of-animals-have-been-saved-in-nepal-as-mass-slaughter-is-cancelled/|access-date=29 July 2015|work=[[Vice News]]|agency=[[Vice Media, Inc.]]|date=29 July 2015}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ== {| class="wikitable" |- ! [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ|ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]<ref> {{Citation | title = The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system | series = . Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No.110. | year = 2005 | url = http://curis.ku.dk/ws/files/20497354/de2_001.pdf | isbn = 978-87-7903-210-1 | access-date = Nov 22, 2013}} </ref> ! ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱤᱢᱟᱹ ! ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ % |- | ᱞᱟᱛᱟᱨ [[ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ|ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ]] | ᱓᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱐᱐᱐&nbsp;ᱯᱷᱤᱴ) ᱞᱟᱛᱟᱨ | ᱘᱖.᱖% |- | ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ | ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ<br />᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱓᱐᱐&nbsp;ᱯᱷᱤᱴ | ᱑᱓.᱔% |} ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱣᱛᱦᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱠᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑,᱑᱙᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱖᱓,᱑᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱐.᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔.᱕᱔% ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱕᱐᱗,᱒᱒᱔ (᱖᱖.᱔᱗%) ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Madhesh Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Madhesh_Province_census_report.pdf |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> {{Pie chart |thumb=left |caption=ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛ/ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="caste"/> |label1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] |value1 = 14.43 |color1 = green |label2 = [[ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] |value2 = 10.97 |color2 = wheat |label3 = [[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱦᱚᱲ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]] |value3 = 10.24 |color3 = olive |label4 = [[ᱠᱟᱱᱰᱩ|ᱠᱟᱱᱩ]] |value4 = 4.88 |color4 = #ddc9aa |label5 = [[ᱪᱟᱢᱟᱨ]] |value5 = 4.60 |color5 = saddlebrown |label6 = [[ᱠᱩᱥᱣᱟᱦᱟ]] |value6 = 4.32 |color6 = sandybrown |label7 = [[ᱠᱩᱨᱢᱤ]] |value7 = 4.06 |color7 = bisque |label8 = [[ᱛᱮᱞᱤ]] |value8 = 4.06 |color8 = palegoldenrod |label9 = [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]] |value9 = 3.92 |color9 = orchid |label10 = [[ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ]] |value10 = 3.30 |color10 = darkgoldenrod |label11 = [[ᱫᱷᱟᱱᱩᱠ]] |value11 = 2.90 |color11 = goldenrod |label12 = [[ᱵᱟᱦᱩᱱ]] |value12 = 2.75 |color12 = orange |label13 = [[ᱠᱟᱞᱣᱟᱨ (ᱡᱟᱹᱛᱤ)|ᱠᱟᱞᱣᱟᱨ]] |value13 = 2.65 |color13 = #d3d067 |label14 = [[ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]] |value14 = 2.46 |color14 = red |label15 = [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱦ]] |value15 = 2.24 |color15 = burlywood |label16 = ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ]] ᱵᱟᱝ-ᱫᱟᱞᱤᱴ |value16 = 13.37 |color16 = khaki |label17 = ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ ᱫᱟᱞᱤᱴ |value17 = 3.21 |color17 = sienna |label18 = ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ |value18 = 2.41 |color18 = teal |label19 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value19 = 3.23 |color19 = grey }} ᱡᱟᱹᱛ/ᱡᱟᱹᱛᱤ: ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> ᱡᱟᱹᱛ/ᱡᱟᱹᱛᱤ: ᱢᱚᱫᱷᱮᱥᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱑᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱐% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="caste"/> {{bar box | title = ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="religion"/> | titlebar = #Fcd116 | left1 = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | right1 = ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ | float = left | bars = {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|darkorange|82}} {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|13}} {{bar percent|[[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|yellow|4}} {{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ|black|1}} }} ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ: ᱘᱐.᱙% ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱑᱔.᱗% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]], ᱔.᱑% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], ᱐.᱓% [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], ᱐.᱐᱔% [[ᱠᱤᱨᱟᱴ ᱢᱩᱱᱫᱷᱩᱢ|ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ]], ᱐.᱐᱑% ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱐.᱓% ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> "ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ: ᱕᱑.᱘% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱓.᱐% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱘.᱕% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱔᱕.᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾"<ref>NepalMap Literacy [https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=district-08&geo_ids=district-08,province-2,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319214550/https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=district-08&geo_ids=district-08,province-2,country-NP |date=2023-03-19 }}</ref> {{Historical populations |title = |align = center |clear = |direction =horizontal |percentages = pagr |state = |type = |shading = off |width = |subbox = |pop_name = |year_name = ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ |percent_name = |footnote = |source = ᱥᱚᱦᱚᱨᱦᱚᱲᱮᱞ<ref>{{cite web |title=NEPAL: Administrative Division |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> |graph-pos = bottom |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |᱑᱙᱘᱑ |318,957 |᱑᱙᱙᱑ |415,718 |᱒᱐᱐᱑ |559,135 |᱒᱐᱑᱑ |687,708 |᱒᱐᱒᱑ |743,975 }} ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱔᱓,᱙᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱖᱘᱗,᱗᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱐.᱗᱕% ᱦᱟᱴᱟᱬ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱓᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱴᱟᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑᱒,᱓᱒᱙ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱓᱔,᱓᱙᱐ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱖᱒᱕ ᱦᱚᱲ/ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕.᱕᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱥᱚᱝ ᱑᱐᱔.᱕᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱘᱐,᱑᱙᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱖᱓,᱗᱘᱓ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/Home/Details?tpid=5&dcid=3479c092-7749-4ba6-9369-45486cd67f30&tfsid=17 |title=Preliminary Report of National Population 2021 |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal |language=ne}}</ref> {{Pie chart |thumb=left |caption = ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱑)<ref name="mothertongue"/> |label1 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value1 = 73.86 |color1 = gold |label2 = [[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]] |value2 = 8.62 |color2 = maroon |label3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value3 = 8.57 |color3 = orange |label4 = [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]] |value4 = 3.32 |color4 = turquoise |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 2.13 |color5 = red |label6 = [[ᱵᱚᱡᱽᱡᱤᱠᱟ]] |value6 = 1.74 |color6 = palevioletred |label7 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ|value7 = 1.76 |color7 = grey }} [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱷᱟᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱙% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱩᱨᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱡᱽᱡᱤᱠᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱤᱢᱵᱤᱭᱚᱥᱤᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ (ᱥᱤᱢ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱞᱟᱭᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱮᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Geographic location|Centre={{flagicon|ᱱᱮᱯᱟᱞ}} Bara|North=[[ᱢᱚᱠᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱠᱣᱟᱱᱯᱩᱨ]] ([[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]])|Northeast=|East=[[ᱨᱚᱣᱛᱦᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱣᱛᱦᱚᱴ]] ([[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]])|Southeast=|South={{flagicon|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]|Southwest=|West=[[ᱯᱚᱨᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱨᱥᱟ]] ([[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]])|Northwest=}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱤᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] qer15y134sl4xkk4p1q52tbgxvw8iz1 ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ 0 34236 200223 199543 2026-11-08T15:13:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱥ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Old Bridge to Chira Chas behind Bokaro Hotel.JPG | photo2a = CHAS.jpg | photo2b = Chasbksc.jpg | photo3a = Entry Point from Chas.jpg }} | image_alt = | image_caption = ᱳᱞᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.63|N|86.17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | governing_body = ᱪᱟᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱵᱷᱳᱞᱩ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.49 | elevation_footnotes = | elevation_m = 210 | population_total = 141,640 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ #ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱗᱐᱑᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱒ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-09 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | website = {{URL|bokaro.nic.in/chas/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱪᱟᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=Chas Municipal Corporation|url=https://bokaro.nic.in/chas-municipal-corporation/}}</ref> ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱪᱪᱷ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Chas retains its swachh glory|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/chas-retains-its-swachh-glory/cid/1372143|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱰᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=District Bokaro > History|url=https://bokaro.nic.in/history/}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=610| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ: ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱮ: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ - ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= '''ᱪᱟᱥ''' (ᱮᱢ) |shape-color26=black| label-size26=13|label-color26=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱨᱥᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (ᱮᱢ) |label-size27=12 |label-color28=#800000 |mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= CCL B&K Area | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size28=12|label-color7=#AA6666 |mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= CCL ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size29=12|label-color29=#AA6666 |mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= CCL ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) |label-size30=12|label-color30=#AA6666 |mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ TPS| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117 |mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ TPS| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117 |mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117 |mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color34= #C40000 |mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color35= #C40000 |mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ]] (ᱟᱨ) |shape-color36= #C40000 |mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (ᱟᱨ) |shape-color37= #C40000 |mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color38= #C40000 |mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ) |shape-color39= #C40000 |mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱣᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color40= #C40000 |mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222 |mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱟᱥ ᱫᱚ {{Coord|23.63|N|86.17|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chas.html |title=Chas |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |access-date=2010-01-08 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606143725/http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chas.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱷᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/expressway-state-s-top-priority/cid/1379588|title=Expressway state's top priority|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2020-01-16}}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱳᱨᱳ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱢᱚ-ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ, ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |title =Tenughat Dam |publisher =india9 |access-date =30 May 2021 |archive-date =19 March 2023 |archive-url =https://web.archive.org/web/20230319142513/https://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm |url-status =dead }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱗᱒᱗ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱙᱑᱓ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱓᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱓,᱑᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱘᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 801778, page 218|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 March 2021}}</ref> ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱫᱽᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱰᱜᱳᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱖,᱘᱘᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = righ |caption = ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1= 28.88 |color1 =brown |label2= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 15.86 |color2 =green |label3 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 15.49 |color3 =yellow |label4 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value4 = 12.48 |color4 =orange |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 10.56 |color5 =pink |label6 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]] |value6 = 9.83 |color6 = blue |label7= ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value7= 19.38 |color7 = white }} ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ,'' ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱐.᱔᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱠᱩᱧ/ᱵᱚᱨ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱴᱮᱝᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓,᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱤᱞ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf| title = District Census Handbook Bokaro, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Pages 384-397| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |accessdate = 2 March 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱮᱰᱟᱱᱴᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱴ ᱣᱤᱱᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|title=Government mulls rail wheel unit at Bokaro|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-01-16|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209014903/https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|url-status=dead}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱰᱮᱭᱨᱤ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱡᱮᱭᱱᱟᱢᱳᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱢᱚᱞ ᱴᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱢᱟᱨᱠᱴ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱳᱣᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ GAIL ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱫᱟᱢᱨᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ (JHBDPL), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱥ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-01-11|title=Cabinet nod to funds for Northeast gas grid|url=https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|access-date=2020-01-16|website=The Sunday Guardian Live|language=en-US|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201005254/https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mega food park on Bokaro table|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/mega-food-park-on-bokaro-table/cid/1337183|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ,<ref>{{Cite web|url=http://www.aashiyanestate.com/|title=Ashiyana Estate|website=www.aashiyanestate.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://mrippl.com/|title=MRIPPL {{!}} Builders {{!}} Promoters {{!}} Real Estate Developers {{!}} Hotels|website=mrippl.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱰᱤᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Maluti cousin in Bokaro|url=https://www.telegraphindia.com/india/maluti-cousin-in-bokaro/cid/1488422|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> * ᱚᱴᱚᱞ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱢᱨᱤᱛ) ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠ ᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱢᱳᱨ, ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱚᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Ashis|date=July 2, 2018|title=After cleanest city tag, Chas soon to get a Hi-Tech Park|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/after-cleanest-city-tag-chas-soon-to-get-a-hi-tech-park.html}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱚᱜᱽᱫᱟᱢᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱳᱰᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱜᱷᱚᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱜᱷᱟᱴᱵᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱣᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ) ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟᱛᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱤᱮᱥ (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ), ᱥᱨᱤ ᱟᱭᱭᱚᱯᱯᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱮᱠ-᱕), ᱠᱨᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱤᱯᱤᱮᱥ, ᱚᱫᱚᱨᱥ ᱵᱤᱫᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱢ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ +᱒ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ *ᱪᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{Cite web|url=http://www.chascollege.org/|title=Chas College {{!}}{{!}} Chas|website=www.chascollege.org|access-date=2020-01-16|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211220217/http://www.chascollege.org/|url-status=dead}}</ref> *ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ (GGESTC), ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ggsestc.ac.in/home|title=Guru Gobind Singh Educational Society's Technical Campus|website=www.ggsestc.ac.in|access-date=2020-01-16}}</ref> *ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.cmce.ac.in/|title=CMCE Bokaro|website=www.cmce.ac.in|access-date=2020-01-16|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217202258/http://www.cmce.ac.in/|url-status=dead}}</ref> *ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱟᱦᱡᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱨᱚᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱑᱒ ([[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]]) *ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ *ᱟᱥᱟ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ (ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ) ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱙᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱾ * ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ) * ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱟᱢ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱨᱟᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ) * ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱡᱳᱫᱷᱟᱰᱤᱦ ᱢᱳᱨ) * ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] ik9610k7fhgs0mkxu6k1bqfgqigwrpk ᱭᱳᱱᱳ 0 34386 200268 189507 2026-11-08T16:21:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200268 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian digital banking platform powered by SBI}} {{Use Indian English|date=September 2024}} {{Use dmy dates|date=January 2026}} {{Infobox software | name = YONO SBI | logo = Yono SBI.svg | logo_size = 220px | developer = [[State Bank of India|SBI]] | released = {{Start date and age|2017|11|24|df=yes}} | ver layout = stacked | latest release version = {{Multiple releases | branch1 = Android | version1 = 1.24.37 | date1 = {{start date and age|2025|11|26|df=y}} | branch2 = iOS | version2 = 2.27.03 | date2 = {{Start date and age|2025|12|18|df=y}} }} | repo = <!-- {{URL|example.org}} --> | programming language = | operating system = {{Plainlist| *[[Android (operating system)|Android]] 12.0 & above *[[iOS]] 15.0 and above}} | platform = [[Android (operating system)|Android]]<br>[[iOS]] | size = {{plainlist| * 167.2 [[Megabyte|MB]] ([[iOS]]) *95 [[Megabyte|MB]] ([[Android (operating system)|Android]])}} | language = [[English language|English]] | genre = [[Mobile banking]]<br/>[[Payment]]<br/>[[Unified Payments Interface|UPI]] | website = {{URL|https://sbi.bank.in}} }} '''ᱭᱳᱱᱳ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ''' (You Only Need One State Bank of India) ᱫᱚ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱝᱠ ᱳᱯ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱳᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱝᱠ ᱠᱟᱱᱟ <ref name="news_HinduBusinessLine_20171123_a">{{cite news|title=SBI launches YONO, an integrated app for financial services|url=http://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/sbi-launches-yono-an-integrated-app-for-financial-services/article9970915.ece|access-date=24 November 2017|newspaper=[[The Hindu]]|date=23 November 2017}}</ref> । ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱠᱷᱟᱹᱣᱴᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱳ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ, ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱵᱩᱠᱤᱝ, ᱳᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ, ᱟᱨ ᱳᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ। <ref>{{cite web|url=https://www.bqprime.com/personal-finance/pfx-how-to-register-for-sbi-mobile-banking|website=BQ Prime|title=How To Register For SBI Mobile Banking?|date=6 December 2022|access-date=10 January 2026|archive-date=26 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626143749/https://www.bqprime.com/personal-finance/pfx-how-to-register-for-sbi-mobile-banking|url-status=dead}}</ref> == ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ (Development and Launch) == ᱭᱳᱱᱳ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱷᱳᱱ ᱳᱰᱳᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱤᱲᱷᱤ ᱠᱚ (millennials) <ref name=bt/> ᱨᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ "ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱯᱞᱮᱥ" ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱳ ᱠᱳᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ "Project Lotus" ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ । ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱰᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ <ref name=bt/>। ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱞᱳᱸᱪ ᱦᱚᱭᱞᱮᱱᱟ। <ref name=bt>{{cite web|url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/inside-account-of-how-sbis-yono-became-one-of-the-largest-digital-lenders-in-india-310152-2021-10-22|title=Inside account of how SBI's YONO became one of the largest digital lenders in India|date=22 October 2021|website=Business Today}}</ref> == ᱜᱩᱱ ᱠᱚ == ᱭᱳᱱᱳ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱨ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name = "news_TOI_20171124_a">{{cite news|title=SBI's YONO allows instant digital savings accounts, online loans|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sbis-yono-allows-instant-saving-a/cs-online-loans/articleshow/61774693.cms|access-date=24 November 2017|newspaper=[[The Times of India]]|date=24 November 2017}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱵᱮᱝᱠ ᱮᱠᱟᱶᱴ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ, ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱟᱨ, ᱵᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ, ᱟᱨ ᱞᱳᱱ ᱮᱢᱟᱱ। * '''Yono Cash:''' ᱱᱳᱣᱟ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱠᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱠᱷᱳᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱩᱰᱩᱠ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/how-to-withdraw-cash-from-sbi-atm-without-using-debit-card-or-sbi-yono-app/articleshow/68722123.cms?from=mdr|title=How to withdraw cash from SBI ATM without using debit card or SBI YONO app|last=Dubey|first=Navneet|date=5 April 2019|work=The Economic Times|access-date=23 May 2019}}</ref> * '''UPI :''' ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱯ ᱨᱮ UPI ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱨᱦᱟᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ UPI ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ <ref name=bt/>। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ QR ᱥᱠᱮᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱮ-ᱵᱟᱭ-ᱠᱳᱱᱴᱟᱠᱴ ᱯᱷᱟᱸᱠᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ।<ref>{{cite news|newspaper=The Quint|title=SBI YONO App Launched With an Updated Version: Check All the New Features Here|url=https://www.thequint.com/news/business/sbi-yono-app-launched-with-an-updated-version-check-all-the-new-features-here#read-more|date=4 July 2023}}</ref> * '''YONO 2.0:''' ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱭᱳᱱᱳ ᱒.᱐ ᱞᱳᱸᱪ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ।<ref>{{Cite web |date=16 December 2025 |title=SBI unveils YONO 2.0: What changes for digital banking users - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/personal-finance/sbi-launches-yono-2-0-unified-mobile-internet-banking-platform-changes-ws-l-19792247.htm |access-date=29 December 2025 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 December 2025 |title=SBI to double mobile banking users to 20 crore with Yono 2.0 launch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sbi-to-double-mobile-banking-users-to-20-crore-with-yono-2-0-launch/articleshow/125984952.cms |access-date=29 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETBFSI.com |title=YONO 2.0: What’s new in SBI’s next-generation digital banking platform |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/articles/sbi-launches-yono-20-revolutionary-features-enhance-digital-banking-experience/125988181 |access-date=29 December 2025 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> == ᱭᱳᱱᱳ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ == ᱭᱳᱱᱳ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭ ᱫᱳ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱮᱯ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web | last=Ojha | first=Sangeeta | title=SBI launches new feature in Yono, Yono Lite app. Benefits and other details here | website=mint | date=2 August 2021 | url=https://www.livemint.com/money/personal-finance/sbi-launches-new-feature-in-yono-yono-lite-app-benefits-and-other-details-here-11627892526445.html | access-date=24 July 2022}}</ref><ref>[https://www.onlinesbi.com/sbf_retail.html#:~:text=YONO%20LITE%20SBI%20is%20State,App%20store%20and%20Windows%20marketplace. Sbi official site]</ref> । ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "SBI Anywhere Personal" ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ "Yono Lite" ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ। ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱨᱮᱲ ᱠᱷᱳᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱠᱩᱨᱤᱴᱤ ᱜᱩᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bhimappdownload.in/sbi-yono-lite-complaint-customer-care-number |title=SBI Yono Lite Complaint Box: SBI Yono Mobile App Customer Care Support |access-date=6 December 2022 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123101135/https://www.bhimappdownload.in/sbi-yono-lite-complaint-customer-care-number/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web | last=Sharma | first=Reema | title=SBI YONO, YONO Lite get security features for protection from digital frauds | website=Zee News | date=3 August 2021 | url=https://zeenews.india.com/personal-finance/sbi-yono-yono-lite-get-new-security-features-customers-to-get-protection-from-digital-frauds-2381446.html | access-date=24 July 2022}}</ref> == ᱭᱳᱱᱳ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ (YONO BUSINESS SBI) == ᱱᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱵᱤ ᱟᱭᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ। ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{URL|https://yonobusiness.sbi|Official Website}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[Category:Android (operating system) software]] [[Category:2017 establishments in India]] [[Category:Mobile banking]] owdzeq3icy7fqzj6urmw995wispsovw ᱱᱮᱛᱷᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ 0 34444 200410 186467 2026-11-08T19:10:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱱᱮᱛᱷᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ | image = Netha Hussain-070A3987 (cropped).jpg | alt = ᱱᱮᱛᱷᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ | caption = ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1990|06|11}} | birth_place = [[ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | nationality = | alma_mater = | occupation = {{hlist|ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ}} | spouse = | awards = {{ubl | ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱚᱨᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱒᱐) | [[ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱭᱟᱨ]] – ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ (᱒᱐᱒᱑) }} | website = {{URL|https://nethahussain.com}} }} '''ᱱᱮᱛᱷᱟ ᱦᱩᱥᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ<ref>{{Cite web|date=2021-04-11|title=Dr. Netha Hussain|url=https://wikimediafoundation.org/story/dr-netha-hussain/|access-date=2021-06-30|website=Wikimedia Foundation|language=en-US|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183228/https://wikimediafoundation.org/story/dr-netha-hussain/|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Wikimedia|date=2020-04-13|title=Meet some of the women sharing reliable COVID-19 information with the world on Wikipedia|url=https://medium.com/freely-sharing-the-sum-of-all-knowledge/women-reliable-covid19-information-wikipedia-f1f9255c3672|access-date=2021-06-30|website=Medium|language=en|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308180757/https://medium.com/freely-sharing-the-sum-of-all-knowledge/women-reliable-covid19-information-wikipedia-f1f9255c3672|url-status=live}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="The New Indian Express">{{Cite web|title=UN recognises Malayali researcher's fight against COVID-19 misinformation|url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2020/jul/09/un-recognises-malayali-researchers-fight-against-covid-19-misinformation-2167587.html|access-date=2021-06-30|website=The New Indian Express|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181626/https://www.newindianexpress.com/good-news/2020/jul/09/un-recognises-malayali-researchers-fight-against-covid-19-misinformation-2167587.html|url-status=live}}</ref> ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱴ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="The New Indian Express" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱚᱴᱷᱮᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] (University of Gothenburg) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ''[[ᱦᱯᱷᱤᱝᱴᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴ]]'' ᱨᱮ ᱵᱞᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/author/netha-hussain |title=Netha Hussain |website=Huffington Post |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182705/https://www.huffingtonpost.co.uk/author/netha-hussain |url-status=live |language=en }}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱷᱮᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱭᱩᱨᱚᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Hussain|first1=Netha|last2=Hansson|first2=Per-Olof|last3=Persson|first3=Carina U.|date=2021-06-29|title=Prediction of fear of falling at 6&nbsp;months after stroke based on 279 individuals from the Fall Study of Gothenburg|url=https://www.nature.com/articles/s41598-021-92546-9.epdf?sharing_token=QYGD28-jkyrwvjokEku2itRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0N_B1Q8pSwn8wngtUlCc8ofrmq4-5ywzoGExHR13c03-CwBJG-lhXNs_dupob6HVh4v6ZOPiOc-je01SEYgn5lu8IhvIScqumZgQF8CDgKh2CqVXBoDa0l3zPGRilWthMY=|journal=Scientific Reports|language=en|volume=11|issue=1|page=13503|doi=10.1038/s41598-021-92546-9|pmid=34188105|pmc=8241879|bibcode=2021NatSR..1113503H|issn=2045-2322|doi-access=free|access-date=2021-06-30|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627205233/https://www.nature.com/articles/s41598-021-92546-9.epdf?sharing_token=QYGD28-jkyrwvjokEku2itRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0N_B1Q8pSwn8wngtUlCc8ofrmq4-5ywzoGExHR13c03-CwBJG-lhXNs_dupob6HVh4v6ZOPiOc-je01SEYgn5lu8IhvIScqumZgQF8CDgKh2CqVXBoDa0l3zPGRilWthMY=|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱣᱤᱰᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱡᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/in-depth/columns/netha-hussain-a-doctor-and-wikipedian-share-her-thoughts-1.8184910 |title=വിക്കി മീഡിയൻ ഓഫ് ദ ഇയർ നേടിയ ആദ്യ മലയാളി; വിക്കിപീഡിയയിൽ എഴുത്ത് ഹരമാണ് നേതയ്ക്ക് |date=2023-01-02 |access-date=2023-05-10 |website=Mathrubhumi |language=ml}}</ref> [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.cnet.com/features/wikipedia-is-at-war-over-the-coronavirus-lab-leak-theory/ |last=Ryan |first=Jackson |title=Wikipedia is at war over the coronavirus lab leak theory |website=CNET |access-date=2021-06-30 |language=en |archive-date=2021-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210703122525/https://www.cnet.com/features/wikipedia-is-at-war-over-the-coronavirus-lab-leak-theory/ |url-status=live }}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱚᱨᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ (Women in Open Source Academic Award) ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://akademiliv.se/en/2020/05/65856/ |title=Netha Hussain wins the 2020 Women in Open Source Award |website=akademiliv.se |access-date=2021-06-30 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181432/https://akademiliv.se/en/2020/05/65856/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.redhat.com/en/about/women-in-open-source |title=Women in Open Source Award |website=www.redhat.com |language=en |access-date=2021-06-30 |archive-date=2020-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322041302/https://www.redhat.com/en/about/women-in-open-source |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] (UN) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ [[ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ]] ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (honourable mention) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="The New Indian Express" /> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ [[ᱣᱤᱠᱤᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱡᱤᱢᱤ ᱣᱮᱞᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ (Honourable Mention) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://theprint.in/india/3-indians-win-wikimedia-awards-for-helping-provide-free-accessible-knowledge-on-the-internet/716746/ |last=Sharma |first=Unnati |date=2021-08-17 |title=3 Indians win Wikimedia awards for helping provide free, accessible knowledge on the internet |website=ThePrint |language=en-US |access-date=2021-08-17 |archive-date=2021-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817074331/https://theprint.in/india/3-indians-win-wikimedia-awards-for-helping-provide-free-accessible-knowledge-on-the-internet/716746/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet Netha Hussain: Wikimedian of the Year 2021 Honourable Mention winner |url=https://diff.wikimedia.org/2021/08/15/meet-netha-hussain-wikimedian-of-the-year-2021-honourable-mention-winner/ |website=Diff |publisher=Wikimedia Foundation |date=15 August 2021}}</ref> == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ == * {{Cite web|url=https://www.thejakartapost.com/academia/2021/04/12/guaranteeing-the-safety-of-vaccine-information-.html |title=Guaranteeing the safety of vaccine information |website=The Jakarta Post |archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181438/https://www.thejakartapost.com/academia/2021/04/12/guaranteeing-the-safety-of-vaccine-information-.html |url-status=live |language=en}} * {{Cite web |last=Hussain |first=Netha |date=2020-07-28 |title=Strengthening vaccine safety information on Wikipedia |url=https://misinfocon.com/strengthening-vaccine-safety-information-on-wikipedia-a259c43a397a |website=[[Medium (website)|Medium]] |language=en |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017141023/https://misinfocon.com/strengthening-vaccine-safety-information-on-wikipedia-a259c43a397a?gi=275f4e9653dc |url-status=dead}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{Official website|https://nethahussain.com}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱑᱙᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ‌ ᱠᱚ]] 2trd841wy91v2zoeurn5zhjvbwlc95x ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ, ᱜᱳᱰᱰᱟ 0 34498 200294 186750 2026-11-08T17:07:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200294 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|24.9457|N|87.2772|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱳᱰᱰᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3490 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (* ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱑᱔᱑᱔᱗ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱔᱓᱗ | registration_plate = | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱳᱰᱰᱟ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱳᱰᱰᱟ]] | website = {{URL|godda.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱫᱚ {{coord|24.9457|N|87.2772|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ (᱑᱕᱐ ᱮᱠᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2006_PART_B_DCHB_GODDA.pdf|title = District Census Handbook, Godda, Series 21, Part XII B| work= Page 25: District Primary Census Abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 30 November 2020}}</ref> ===ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ=== ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱚᱨᱟᱠᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://archive.org/details/dli.csl.3120/page/n1/mode/2up |title = Bihar District Gazetteers: Santhal Parganas| first= P.C.|last=Roychoudhury | work= Chapter I: General |publisher= Secretariat Press, Patna, 1965 | access-date = 5 December 2020}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱢ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱢᱮ ⁇ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱓,᱔᱙᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱘᱑᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱖᱗᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱒᱔᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱗᱗.᱑᱘%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/> ==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ=== ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://jhpolice.gov.in/godda| title = District Police Profile - Godda| publisher = Jharkhand Police| access-date = 30 November 2020| archive-date = 20 November 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201120085643/https://www.jhpolice.gov.in/godda| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://godda.nic.in/police/# | title = Police | publisher = Government of Jharkhand | access-date = 30 November 2020}}</ref> ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2006_PART_A_DCHB_GODDA.pdf |title = District Census Handbook, Godda, Series 21, Part XII A| work= Map of Godda on the third page|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 30 November 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱨᱮ SBSSPSJ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://sbsspsjcollege.org/ | title = SBSSPSJ College | publisher = SBSSPSJC | access-date = 30 November 2020 | archive-date = 7 May 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220507195153/https://sbsspsjcollege.org/ | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.skmu.ac.in/affiliated-colleges | title = Our Affiliated Colleges | publisher = Sido Kanhu Murmu University | access-date = 30 November 2020}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱑ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://schools.org.in/godda/20080915802/s-b-s-s-p-s-j-inter-college-pathargama.html | title = SBSSPSJ Inter College Pathargama | publisher = Schools.org.in | access-date = 30 November 2020}}</ref> ᱮᱱ.ᱡᱤ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/godda/20080901303/upg-n-g-govt-+2-hs-pathergma.html | title = UPG NG Govt +2 HS Pathergama | publisher = Schools.org.in | access-date = 30 November 2020}}</ref> ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/godda/20080908903/mahila-college-pathargama.html | title = Mahila College Pathargama | publisher = Schools.org.in | access-date = 30 November 2020}}</ref> ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/godda/20080901302/govt-girl-s-high-school-pathergama.html | title = Govt Girls’ High School, Pathergama | publisher = Schools.org.in | access-date = 30 November 2020}}</ref> [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱯᱟᱛᱷᱟᱨᱜᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/godda/20080909103/kgbv-pathargama.html | title = KGBV Pathrgama| publisher = Schools.org.in | access-date = 30 November 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱰᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] qc4jn6czqj4o8zqn9r60yzc1l5kuyo5 ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ 0 34544 200273 187005 2026-11-08T16:33:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200273 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱒–᱒᱐᱒᱔)}} {{Infobox officeholder | office = ᱒᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | image = SMKrishna.jpg | image_size = 220px | caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ | predecessor = [[ᱯᱨᱚᱱᱟᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] | primeminister = [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | successor = [[ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱥᱤᱫᱽ]] | office2 = ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | predecessor2 = [[ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<br />(ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗–᱒᱐᱒᱓) | otherparty = {{plainlist| * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]<br />(᱑᱙᱗᱑ – ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗) * [[ᱯᱨᱟᱡᱟ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<br />(᱑᱙᱖᱒–᱑᱙᱗᱑)}} | 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata1 = [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱥᱨᱟᱣ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]] | office1 = ᱑᱘ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | predecessor1 = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱯᱷᱚᱡᱚᱞ]] | successor1 = [[ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱡᱟᱢᱤᱨ]] | successor2 = [[ᱮᱱ. ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱤᱝ]] | birth_date = {{birth date|df=y|1932|05|01}} | birth_place = [[ᱢᱟᱱᱫᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱢᱟᱱᱟᱦᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{death date and age|df=y|2024|12|10|1932|05|01}} | death_place = [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = {{marriage|ᱯᱨᱮᱢᱟ|1966}} | alma_mater = {{Plainlist| * [[ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] * [[ᱰᱮᱰᱢᱮᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱛᱷᱳᱰᱤᱥᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] * [[ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱣᱮᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} | term_start = ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ | term_end = ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ | term_start1 = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ | term_end1 = ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ | term_start2 = ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙ | term_end2 = ᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔ | constituency3 = [[ᱢᱟᱫᱽᱫᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱫᱽᱫᱩᱨ]] | office3 = ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱡᱷᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start3 = ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱓ | term_end3 = ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ | predecessor3 = ''ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ'' | successor3 = [[ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | 3blankname3 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 3namedata3 = [[ᱮᱢ. ᱵᱷᱯᱨᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱭᱞᱤ]] | office4 = ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ | term_start4 = ᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ | term_end4 = ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱓ | predecessor4 = ᱵᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱟᱱᱟᱠᱟᱨ, [[ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱡᱮᱯᱤ]] | successor4 = ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱳᱣᱡᱟᱞᱟᱡᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱥᱤ.]] | relatives = [[ᱵᱷᱤ. ᱡᱤ. ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷᱟ]]<br />(ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱜᱚᱝᱠᱮ) | module = {{Infobox person |embed = yes | honours = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱒᱓) }} }} '''ᱥᱳᱢᱟᱱᱦᱟᱞᱞᱤ ᱢᱟᱞᱞᱟᱭᱤᱭᱟᱦ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ''' (᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱒ - ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="toi_resign">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/S-M-Krishna-resigns-ahead-of-Cabinet-reshuffle-Soni-Wasnik-too-offer-to-quit/articleshow/16970822.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403040128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/india/34749479_1_ministers-cabinet-reshuffle-milind-deora |url-status=live |archive-date=3 April 2013 |title=S M Krishna resigns ahead of Cabinet reshuffle; Soni, Wasnik too 'offer' to quit |work=[[The Times of India]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=26 October 2012 |location=New Delhi |access-date=17 January 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱦᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="e645">{{cite web | last=Dev | first=Arun | title=SM Krishna: Man who played key role in transforming Bengaluru into global IT hub | website=[[Hindustan Times]] | date=10 December 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sm-krishna-man-who-played-key-role-in-transforming-bengaluru-into-global-it-hub-101733810930231.html | access-date=14 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211053914/https://www.hindustantimes.com/india-news/sm-krishna-man-who-played-key-role-in-transforming-bengaluru-into-global-it-hub-101733810930231.html |archive-date=11 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 March 2023 |title=Padma awards: Sudha Murty, S M Krishna, Mulayam Singh Yadav, Zakir Hussain, others honoured |url=https://www.deccanherald.com/national/padma-awards-sudha-murty-s-m-krishna-mulayam-singh-yadav-zakir-hussain-others-honoured-1202571.html |access-date=10 December 2024 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱢᱟᱞᱞᱟᱭᱤᱭᱟᱦ ᱭᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱓᱒<ref name="g192">{{cite web | title=SM Krishna passes away: The veteran's political career, legacy, and 'Brand Bengaluru' | website=Hindustan Times | date=10 December 2024 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sm-krishna-passes-away-karnataka-cm-external-affairs-minister-bengaluru-101733794452982.html | access-date=12 December 2024}}</ref> ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱽᱫᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱥᱳᱢᱟᱱᱦᱟᱞᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱠᱠᱟᱞᱤᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Sri Ramakrishna Vidyashala to celebrate 80th anniversary |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/sri-ramakrishna-vidyashala-to-celebrate-80th-anniversary/articleshow/11175365.cms |access-date=10 December 2024 |work=The Times of India |date=20 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210083344/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/sri-ramakrishna-vidyashala-to-celebrate-80th-anniversary/articleshow/11175365.cms |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ (Bachelor of Arts) ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱸᱴ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱰᱮᱞᱟᱥ, ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱟᱨᱱ ᱢᱮᱛᱷᱳᱰᱤᱥᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Houston : S M Krishna gets Global Alumni Award |url=https://m.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=72871 |access-date=10 December 2024 |work=Daiji World |date=24 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210072730/https://m.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=72871 |archive-date=10 December 2024 |url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱣᱮᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱩᱞᱵᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Nayar |first1=K.P |title='Full bright' and passion for tennis – Krishna set to be a hit in US |url=https://www.telegraphindia.com/india/full-bright-and-passion-for-tennis-krishna-set-to-be-a-hit-in-us/cid/626184 |access-date=11 December 2024 |work=[[The Telegraph (India)]] |agency=The Telegraph Online |date=25 May 2009}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:S M Krishna with Obamas.jpg|thumb|left|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱚᱵᱟᱢᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ [[ᱢᱤᱥᱮᱞ ᱚᱵᱟᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ]] ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱ ᱮᱯᱷ. ᱠᱮᱱᱮᱰᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱮᱱᱮᱰᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱾"<ref>{{cite web |last1=Ramdev |first1=Darshana |title=S.M. Krishna: The architect of Brand Bengaluru, who paved the way for India's global IT success |url=https://www.globalindian.com/story/global-indian-exclusive/s-m-krishna-the-architect-of-brand-bengaluru-who-paved-the-way-for-indias-global-it-success |website=The Global Indian |access-date=18 May 2025 |date=11 December 2024}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=SM Krishna, creator of 'brand Bengaluru', dies: Looking back at his early life, political legacy |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/sm-krishna-creator-of-brand-bengaluru-dies-a-look-back-at-his-political-legacy-12886344.html |access-date=18 May 2025 |work=Moneycontrol |date=10 December 2024}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱽᱫᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/politics/sm-krishna-us-educated-experienced-politician_100195817.html|title=S.M. Krishna: US-educated, experienced politician|website=thaindian.com|date=22 May 2009|access-date=8 August 2016|archive-date=7 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407005001/http://www.thaindian.com/newsportal/politics/sm-krishna-us-educated-experienced-politician_100195817.html|url-status=dead}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ (INC) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ.ᱵᱷᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱜᱚᱣᱰᱟ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="DH pres">{{cite news |title=I look to the Congress President, not others: S M Krishna |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/300117/i-look-to-the-congress-president-not-others-sm-krishna.html |access-date=10 December 2024 |work=Deccan Chronicle |date=30 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421140001/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/300117/i-look-to-the-congress-president-not-others-sm-krishna.html |archive-date=21 April 2024 |url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (PSP) ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱥᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢ. ᱢᱟᱱᱪᱮᱜᱳᱣᱟᱰᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱰᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Murthy |first1=Sachidananda |title=Mandya's strange tryst with bypolls continues... |url=https://www.onmanorama.com/news/national-scrutiny/2018/10/09/mandya-bypoll-twist.html |access-date=10 December 2024 |publisher=onmanorama.com |date=10 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130195448/https://www.onmanorama.com/news/national-scrutiny/2018/10/09/mandya-bypoll-twist.html |archive-date=30 November 2023 |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last=Satish |first=DP |title=SM Krishna: ಕೃಷ್ಣ... ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದ ಧೀಮಂತ; ಕರುನಾಡಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ಅನಂತ! |url=https://kannada.news18.com/news/explained/sm-krishna-life-and-achievements-ach-1942105.html |editor1-last=Achari |editor1-first=Annappa |access-date=15 December 2024 |work=News 18 Kannada |date=10 December 2024 |location=Bengaluru |language=Kannada |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215171427/https://kannada.news18.com/news/explained/sm-krishna-life-and-achievements-ach-1942105.html |archive-date=15 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱗᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱰᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱢᱵᱟᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱥᱯᱟᱱᱫᱟᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱩᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Krishna: Suave, Articulate |url=https://m.rediff.com/election/slide-show/2009/may/22/slide-show-4-upa-cabinet.htm |access-date=10 December 2024 |work=Reddif News}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref name="DH pres" /> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓-᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Speaker">{{cite web |title=Speakers of Karnataka Legislative Assembly since 1949 |url=https://kla.kar.nic.in/assembly/review/previousspeakers.htm |website=Karnataka Legislature |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517094425/https://kla.kar.nic.in/assembly/review/previousspeakers.htm |archive-date=17 May 2018 |url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱩᱴᱤ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Former Karnataka chief minister SM Krishna dedicates his Padma Vibhushan to the people |url=https://thesouthfirst.com/pti/former-karnataka-chief-minister-sm-krishna-dedicates-his-padma-vibhushan-to-the-people/ |access-date=10 December 2024 |work=South First |date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322201100/https://thesouthfirst.com/pti/former-karnataka-chief-minister-sm-krishna-dedicates-his-padma-vibhushan-to-the-people/ |archive-date=22 March 2023 |url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="RS 96-99">{{cite web |title=S.M. Krishna – Brown-India Initiative Inauguration |url=https://watson.brown.edu/southasia/events/2012/sm-krishna-brown-india-initiative-inauguration |website=watson.brown.edu |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810100642/https://watson.brown.edu/southasia/events/2012/sm-krishna-brown-india-initiative-inauguration |archive-date=10 August 2024 |date=28 September 2012 |url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱮᱥᱠᱳᱢᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞ (ᱵᱷᱩᱢᱤ) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱤᱭᱥᱠᱳᱢᱥ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ-ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=M |first1=Akshatha |title=Task forces and vision groups of Bengaluru – how many do you remember? |url=https://citizenmatters.in/background-on-bangalore-vision-groups-bbpag/ |website=citizenmatters.in |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625000447/https://citizenmatters.in/background-on-bangalore-vision-groups-bbpag/ |archive-date=25 June 2024 |date=11 May 2016 |url-status=live}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Raj Bhavan Mh">{{cite web |title=Shri S. M. Krishna (06.12.2004 – 08.03.2008) |url=https://rajbhavan-maharashtra.gov.in/en/previous-governors/shri-s-m-krishna/ |website=Raj Bhavan Maharashtra |access-date=15 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603172356/https://rajbhavan-maharashtra.gov.in/en/previous-governors/shri-s-m-krishna/ |archive-date=3 June 2024 |url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=S.M. Krishna quits as Governor |url=http://www.hindu.com/2008/03/06/stories/2008030657110100.htm |access-date=10 December 2024 |work=The Hindu |date=6 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307103228/http://www.hindu.com/2008/03/06/stories/2008030657110100.htm |archive-date=7 March 2008 |url-status=dead}}</ref> ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Krishna resignation accepted, Jamir in charge of State |url=http://sify.com/news/fullstory.php?id=14618039 |website=[[Sify]] |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417235054/http://sify.com/news/fullstory.php?id=14618039 |archive-date=17 April 2008 |date=6 March 2008 |url-status=dead}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="EAM">{{cite news |title=List of External Affairs Ministers since 1946 |url=https://www.thehindu.com/news/national/list-of-external-affairs-ministers-since-1946/article27378471.ece |access-date=11 December 2024 |work=The Hindu |date=31 May 2019 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108003321/https://www.thehindu.com/news/national/list-of-external-affairs-ministers-since-1946/article27378471.ece |archive-date=8 November 2020 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-01/europe/32495588_1_india-and-tajikistan-dushanbe-ayni | archive-url=https://archive.today/20130126085329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-01/europe/32495588_1_india-and-tajikistan-dushanbe-ayni | url-status=dead | archive-date=26 January 2013 | work=[[The Times of India]] | title=Krishna to pay a two-day visit to Tajikistan from tomorrow| date=1 July 2012}}</ref> ᱒᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="toi_resign"/><ref>{{cite news| title=Krishna quits, rejig to focus on youth |url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Foreign-Minister-SM-Krishna-quits-before-Cabinet-rejig/Article1-950451.aspx | work=[[Hindustan Times]] | date=26 October 2012 | location = New Delhi |access-date = 17 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20121213034536/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Foreign-Minister-SM-Krishna-quits-before-Cabinet-rejig/Article1-950451.aspx |archive-date = 13 December 2012 |df= dmy-all}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ INC ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Veteran leader S.M. Krishna quits Congress |url=https://www.livemint.com/Politics/Yy7NL6lTz8im2WzkXBOe1L/Veteran-leader-SM-Krishna-quits-Congress.html |last1=Poovanna |first1=Sharan |work=Livemint |access-date=10 December 2024 |date=30 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108144913/https://www.livemint.com/Politics/Yy7NL6lTz8im2WzkXBOe1L/Veteran-leader-SM-Krishna-quits-Congress.html |archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱩᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Hebbar |first=Nistula |url=https://www.thehindu.com/news/national/sm-krishna-joins-bjp/article61803023.ece |title=S.M. Krishna joins BJP |date=22 March 2017 |work=The Hindu |access-date=10 December 2024 |language=en-IN |issn=0971-751X |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108150241/https://www.thehindu.com/news/national/sm-krishna-joins-bjp/article61803023.ece |archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱢᱟᱹᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Gradually stepping aside from public life due to age, will be retiring from active politics: S M Krishna |url=https://indianexpress.com/article/cities/gradually-stepping-aside-from-public-life-due-to-age-will-be-retiring-from-active-politics-s-m-krishna-8364003/ |access-date=10 December 2024 |publisher=The Indian Express |date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128032250/https://indianexpress.com/article/cities/gradually-stepping-aside-from-public-life-due-to-age-will-be-retiring-from-active-politics-s-m-krishna-8364003/ |archive-date=28 January 2023 |url-status=live}}</ref> ==ᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ== [[File:Asian Conference of Neurological Surgeons.jpg|thumb|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱡᱟ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱭᱩᱨᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱨᱡᱚᱱ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱾]] ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.deccanherald.com/content/4029/how-sm-krishna-finally-made.html |title=How SM Krishna finally made it |newspaper=[[Deccan Herald]] |date=23 May 2009 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108145424/https://www.deccanherald.com/content/4029/how-sm-krishna-finally-made.html |archive-date=8 November 2022 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱤᱠᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Megalkeri |first1=Basu |title=NO, THANK YOU, MR SM KRISHNA |url=http://talkmag.in/cms/news/politics/item/1126-no%2C-thank-you%2C-mr-sm-krishna/ |access-date=10 December 2024 |publisher=talkmag.in |date=19 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731032358/http://talkmag.in/cms/news/politics/item/1126-no,-thank-you,-mr-sm-krishna/ |archive-date=31 July 2016 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱱᱠᱟᱨ (ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ), ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Former K'taka Legislative Council member SM Shankar no more |url=https://www.udayavani.com/english-news/former-ktaka-legislative-council-member-sm-shankar-no-more |access-date=30 April 2024 |work=[[Udayavani]] |date=22 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130145448/https://www.udayavani.com/english-news/former-ktaka-legislative-council-member-sm-shankar-no-more |archive-date=30 November 2024 |url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ, ''ᱥᱚᱢᱢᱨᱩᱛᱤ ᱵᱟᱦᱤᱱᱤ'', ᱮ ᱵᱤᱢᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱯᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Muralidhara |last=Khajane |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rajkumar-case-verdict-the-perfect-script-that-will-remain-a-secret/article61529785.ece/ |title=Rajkumar kidnap: The 'perfect script' that will remain a secret |newspaper=The Hindu |date=26 September 2018 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508075051/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rajkumar-case-verdict-the-perfect-script-that-will-remain-a-secret/article25042510.ece/amp/ |archive-date=8 May 2023 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ (ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱱᱤᱨᱮᱠᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮᱪ. ᱰᱤ. ᱫᱮᱵᱮᱜᱚᱣᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=657075 |title=Bengaluru: JD(S) objects to reference to Deve Gowda in Krishna's book |work=Daiji World |date=26 December 2019 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112124423/https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx%3FnewsID%3D657075 |archive-date=12 January 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2019/Dec/26/gowda-wished-to--join-congress-twice-reveals-former-cm-krishnas-book-2081063.html |title=HD Deve Gowda wished to join Congress twice, reveals SM Krishna's book |newspaper=The New Indian Express |date=29 December 2019 |access-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210054304/https://www.newindianexpress.com/amp/story/nation/2024/Dec/09/six-killed-43-others-injured-as-best-bus-hits-pedestrians-vehicles-in-mumbai-after-brake-failure |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=S.M. Krishna, former External Affairs Minister and Karnataka CM, dies |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/sm-krishna-dead-former-karnataka-chief-minister-no-more/article68967705.ece |access-date=10 December 2024 |work=The Hindu |date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210053725/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/sm-krishna-dead-former-karnataka-chief-minister-no-more/article68967705.ece |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Maitra |first1=Jyotismita |title=SM Krishna, Visionary Leader and Former Karnataka CM, Dies at 92 |url=https://www.brutimes.com/news/politics/sm-krishna-visionary-leader-and-former-karnataka-cm-dies-at-92 |access-date=10 December 2024 |work=Bru Times |date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210053403/https://www.brutimes.com/news/politics/sm-krishna-visionary-leader-and-former-karnataka-cm-dies-at-92 |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=M |first1=Shrinivasa |title=Former Karnataka CM SM Krishna passes away at 92 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/former-karnataka-cm-sm-krishna-passed-away-at-92/articleshow/116154055.cms |access-date=10 December 2024 |work=The Times of India |date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210054018/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/former-karnataka-cm-sm-krishna-passed-away-at-92/articleshow/116154055.cms |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱱᱰᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱚᱢᱟᱱᱦᱟᱞᱞᱤ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Deccan Herald">{{Cite web |title=Ex-Karnataka CM S M Krishna no more; PM, leaders pay rich tributes to ex-CM |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/ex-karnataka-cm-s-m-krishna-no-more-pm-leaders-pay-rich-tributes-to-ex-cm-3311184 |access-date=10 December 2024 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Commons category-inline|ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱮᱥ. ᱮᱢ.}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱣᱮᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱞᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱦᱚᱲ]] cmzczekfmw46z7s8hp9lnlp1s98ti2g ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 34846 200524 188452 2026-11-09T08:49:31Z ~2026-59679-82 11899 /* */ Shatabdi Express 200524 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail service | color = ADD8E6 | name = 12277 Shatabdi Express Lucknow to New Delhi Lucknow junction se subah 6:10 per chalegi | color2 = ADD8E6 | image = 12277 Shatabdi Express.jpg | caption = ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | type = [[ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] | first = ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕ | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | ridership = | start = {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ||ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} | stops = ᱗ | end = {{stnlnk|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} | distance = {{convert|425.724|km|0|abbr=on}} ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱮᱫ, {{convert|420.800|km|0|abbr=on}} ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ (ᱪᱟᱨᱡᱤᱵᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) | frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱫᱤᱱ {{efn|Except Sundays}} | class = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱴᱚᱠ|ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱴᱚᱠ|ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ]] | seating = ᱦᱚᱭ | sleeping = ᱵᱟᱝ | catering = ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | baggage = ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮᱠ | observation = LHB ᱠᱳᱪ [https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131206/2297991.html] | stock = ᱢᱟᱱᱚᱠ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] [[ᱮᱞᱮᱪᱵᱤ ᱠᱳᱪ|ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ]] [[ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ]] ᱠᱳᱪ | gauge = {{track gauge|1676mm|al=on|allk=on}} | trainnumber = ᱑᱒᱐᱑᱙ / ᱑᱒᱐᱒᱐ | speed = ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱟᱣ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱘᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱕᱖.᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ | map = {{ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ}} | map_state = }} '''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕-᱙᱖ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱒᱐᱑᱙ ᱭᱩᱯᱤ/᱒᱐᱒᱐ ᱰᱤᱮᱱ (ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ) ᱦᱟᱣᱲᱟ - ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1995-96.pdf I am happy to inform the House that the following 19 new trains are proposed to be introduced during 1995-96: (1) A Shatabdi Express between Howrah and Bokaro]</ref><ref>{{Cite web |title=Anandabazar Patrika {{!}} Read Latest Bengali News, বাংলা সংবাদ, বাংলা খবর from West Bengal's Leading epaper |url=https://epaper.anandabazar.com/imageview_71184_41424824_4_71_04-07-2023_10_i_1_sf.html# |access-date=2024-04-23 |website=epaper.anandabazar.com }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱒᱐᱑᱙/᱑᱒᱐᱒᱐ ᱦᱟᱣᱲᱟ - ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱐᱖ᱺ᱐᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱓ᱺ᱑᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ᱺ᱔᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱒᱑:᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨᱛᱮᱫ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=RA1>{{Cite web |last=Raj |first=Abhijeet |title=12019/Howrah - Ranchi Shatabdi Express - Howrah to Ranchi ER/Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/train/-train-howrah-ranchi-shatabdi-express-12019/1534/1/384 |access-date=2024-04-23 |website=indiarailinfo.com}}</ref> ==ᱠᱳᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱛᱷᱤᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ== ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ. ᱠᱳᱪ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱥᱤ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱞᱟᱥ (ᱤ᱑ ᱟᱨ ᱤ᱒), ᱗ ᱮᱥᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ (ᱥᱤ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤ᱗) ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱸᱰ ᱚᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ/ᱯᱚᱣᱟᱨ ᱠᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=RA1 /> ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ; * [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] * [[ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱹᱱᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] * [[ᱢᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱠᱳᱪ ᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱ== ᱑᱒᱐᱑᱙ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱪ ᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: LOCO-EOG-C1-C2-C3-C4-C5-C6-C7-E1-E2-EOG [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱠᱳᱪ ᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱᱤᱝ ᱾ ==ᱞᱳᱠᱳ ᱞᱤᱸᱠ== ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱯᱤ-᱕/ᱣᱮᱯᱤ-᱗ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=RA1 /> ==ᱱᱳᱴᱥ== {{notelist}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ== *{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/shatabdi_trn_list.html |title=SHATABDI TRAIN LIST |publisher=indianrail.gov.in |accessdate=2014-05-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723014914/http://www.indianrail.gov.in/shatabdi_trn_list.html |archivedate=23 July 2013 |df=dmy-all }} *{{cite web|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20131206/2297991.html|title=LHB rake being introduced for Howrah–Ranchi Shatabdi Express|publisher=news.webindia123.com|accessdate=2014-05-28|archive-date=2019-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412094918/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131206/2297991.html|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120514/jsp/jharkhand/story_15485712.jsp#.U4WTZ3YyJXs|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106053831/http://www.telegraphindia.com/1120514/jsp/jharkhand/story_15485712.jsp#.U4WTZ3YyJXs|url-status=dead|archive-date=6 January 2013|title=Bogie boost for Rajdhani & Shatabdi|work=Telegraph India|accessdate=2014-05-28}} *{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/German-technology-in-Shatabdi-coaches/articleshow/27046639.cms|title=German technology in Shatabdi coaches|work=The Times of India|date=8 December 2013 |accessdate=2014-05-28}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in |title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry |publisher=indianrail.gov.in |accessdate=2014-04-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408180437/http://www.indianrail.gov.in/ |archivedate=8 April 2014 |df=dmy-all }} * https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131206/2297991.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412094918/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131206/2297991.html |date=2019-04-12 }} * http://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/Previous%20Budget%20Speeches/1995-96.pdf * https://www.irfca.org/docs/ministers-trains.html {{DEFAULTSORT:ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] oowy7i3xj3au7nnb7jgiq3ueilu90a7 ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ 0 34891 200476 189820 2026-11-08T20:51:02Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200476 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | image = Vinesh Phogat.jpg | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1994|8|25|df=y}} | birth_place = ᱪᱚᱨᱠᱷᱤ ᱫᱟᱫᱽᱨᱤ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | education = ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ (B.A.) | alma_mater = ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱬ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ | height = ᱑.᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) | spouse = ᱥᱳᱢᱵᱤᱨ ᱨᱟᱴᱷᱤ (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱒᱐᱑᱘) | relatives = [[ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ]] | office = ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ | constituency = ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ | party = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ | sport = ᱠᱩᱥᱛᱤ (Wrestling) | event = ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ | medaltemplates = {{MedalSport | ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱩᱥᱛᱤ}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalBronze | ᱒᱐᱑᱙ ᱱᱩᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalBronze | ᱒᱐ Kag ᱵᱮᱞᱜᱨᱮᱰ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalCompetition | [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱘ ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ | ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalBronze | ᱒᱐᱑᱔ ᱤᱱᱪᱷᱳᱱ | ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalCompetition | [[ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱔ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ | ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalGold | ᱒᱐᱑᱘ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱳᱥᱴ | ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ}} {{MedalGold | ᱒᱐ Kag ᱵᱟᱨᱢᱤᱝᱦᱟᱢ | ᱕᱓ ᱠᱤᱞᱳ}} }} '''ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. (MLA) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-10-09 |title=Haryana results: Vinesh Phogat triumphs in political debut, wins Julana seat by over 6,000 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/haryana-results-vinesh-phogat-triumphs-in-political-debut-wins-julana-seat-by-over-6000-votes/articleshow/114060629.cms |access-date=2025-07-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ, ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖, ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱠᱷᱤ ᱫᱟᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2024-10-09 |title=Haryana results: Vinesh Phogat triumphs in political debut, wins Julana seat by over 6,000 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/haryana-results-vinesh-phogat-triumphs-in-political-debut-wins-julana-seat-by-over-6000-votes/articleshow/114060629.cms |access-date=2025-07-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=20 August 2018|title=Asian Games 2018: Who is Vinesh Phogat?|url=https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-2018-who-is-vinesh-phogat-5316237/|access-date=6 August 2024|newspaper=[[The Indian Express]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624070918/https://indianexpress.com/article/sports/asian-games/asian-games-2018-who-is-vinesh-phogat-5316237/|url-status=live }}</ref> ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ, ᱨᱤᱛᱩ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news|title=Vinesh wins gold, with help from his cousin|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-wins-gold-with-help-from-her-cousin/|newspaper=[[The Indian Express]]|date=30 July 2014|access-date=30 July 2014|archive-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909001905/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-wins-gold-with-help-from-her-cousin/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.femina.in/achievers/the-success-of-the-phogat-sisters-geeta-babita-and-vinesh-all-wrestling-champs-is-a-story-worth-emulating-7019.html|title=The Powerhouse Phogat Siblings and their Cousin - Deeta, Babita and Vinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328120232/https://www.femina.in/achievers/the-success-of-the-phogat-sisters-geeta-babita-and-vinesh-all-wrestling-champs-is-a-story-worth-emulating-7019.html|archive-date=28 March 2019|work=[[Femina (India)|Femina]]|access-date=1 June 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.in/2016/10/21/meet-mahavir-singh-phogat-the-fascinating-wrestler-who-inspired |title=Meet Mahavir Singh Phogat the fascinating wrestler who inspired| work=[[Huffington Post]]|date=21 October 2016|access-date=6 March 2017 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708083115/http://www.huffingtonpost.in/2016/10/21/meet-mahavir-singh-phogat-the-fascinating-wrestler-who-inspired/ |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱵᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=I Am A Girl, I Am A Wrestler|url=http://tadpoles.in/girl-wrestler/|website=Tadpoles|date=24 July 2014|access-date=2 November 2015|archive-date=23 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123191215/http://tadpoles.in/girl-wrestler/|url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/paris-olympics-2024/indiaparis/how-vinesh-phogat-has-fought-with-adversities-and-family-tragedies-since-childhood/articleshow/112370966.cms|date=8 August 2024|title=How Vinesh Phogat has fought with adversities and family tragedies since childhood|access-date=1 June 2024|newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱵᱤᱨ ᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/pre-wedding-festivities-begin-at-vinesh-s-village/696489.html|title=Pre-wedding festivities begin at Vinesh's village|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224704/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/pre-wedding-festivities-begin-at-vinesh-s-village/696489.html|archive-date=15 December 2018|newspaper=[[The Tribune]]|access-date=1 June 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-to-marry-wrestler-somvir-rathee-on-december-13/story-Qw8FsuQSvr8jhSRk36Mb3M.html|title=Vinesh Phogat to marry wrestler Somvir Rathee on December 13|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=4 December 2018|access-date=1 June 2024|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307221116/https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-to-marry-wrestler-somvir-rathee-on-december-13/story-Qw8FsuQSvr8jhSRk36Mb3M.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.bhaskar.com/haryana/hisar/news/phogat-sisters-vinesh-phogat-wedding-today-with-wrestler-somveer-01388905.html|title=Vinesh Phogat wedding today with wrestler Somveer|archive-url=https://web.archive.org/web/20181213184621/https://www.bhaskar.com/haryana/hisar/news/phogat-sisters-vinesh-phogat-wedding-today-with-wrestler-somveer-01388905.html|archive-date=13 December 2018|newspaper=[[Dainik Bhaskar]]|language=hi|date=14 December 2018|access-date=1 June 2024}}</ref> == ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == === ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ (᱒᱐᱑᱓–᱒᱐᱑᱖) === ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱕᱑ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱱᱟᱢᱤ ᱤᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8&kaempfe=1&wkid=B62C2141215249AB9240F86AA07AD855&gkl=2&spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=25 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225111122/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8&kaempfe=1&wkid=B62C2141215249AB9240F86AA07AD855&gkl=2&spid=11784BD021BC4D01964137C4C079A6A8|url-status=live }}</ref><ref>{{cite report|title=Results Book |url=http://www.fila-official.com/images/FILA/resultats/2013/results_04_newdelhi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924013007/http://www.fila-official.com/images/FILA/resultats/2013/results_04_newdelhi.pdf |archive-date=24 September 2015 |access-date=18 August 2022 |work=[[United World Wrestling]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱳᱦᱟᱱᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=02496A00E99C49BA9851C7C5378648F1&gkl=2|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033209/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=02496A00E99C49BA9851C7C5378648F1&gkl=2|url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ (ᱜᱞᱟᱥᱜᱳ) ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title=Glasgow 2014 - Vinesh Profile|url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/cycling_road/1022458/vinesh.html|website=g2014results.thecgf.com|access-date=2 November 2015|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025215/http://g2014results.thecgf.com/athlete/cycling_road/1022458/vinesh.html|url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Women's Freestyle 48 kg Final|url=http://results.glasgow2014.com/event/wrestling/wrw248101/womens_fs_48_kg_gold_medal_match.html|website=glasgow2014.com|date=30 July 2014|access-date=30 July 2014|archive-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810000836/http://results.glasgow2014.com/event/wrestling/wrw248101/womens_fs_48_kg_gold_medal_match.html|url-status=usurped }}</ref>ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ (ᱤᱱᱪᱷᱳᱱ) ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Wrestler Vinesh Phogat wins18th bronze for India in Asian Games 2014|url=http://www.india.com/asian-games-2014/wrestler-vinesh-phogat-wins18th-bronze-for-india-in-asian-games-2014-159463/|publisher=india.com|date=27 September 2014|access-date=27 September 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034310/http://www.india.com/asian-games-2014/wrestler-vinesh-phogat-wins18th-bronze-for-india-in-asian-games-2014-159463/|url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=International Wrestling Database|url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=FA0A80E8602048F28FC5C47C9CA19CAE&gkl=1|website=www.iat.uni-leipzig.de|access-date=2 November 2015|archive-date=15 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160215013255/https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/daten.php?wkid=FA0A80E8602048F28FC5C47C9CA19CAE&gkl=1|url-status=live }}</ref> === ᱡᱚᱠᱷᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱑᱖–᱒᱐᱒᱐) === [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Arjuna Award for the year-2016 to Ms. Vinesh for Wrestling, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2016.jpg|thumb|right|ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱛᱟᱝᱮᱫᱼᱟ]] ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱸᱜᱟ (ACL) ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/after-vinesh-phogat-another-overweight-wrestler-disqualified-2787804/|title=After Vinesh Phogat, another overweight wrestler disqualified|date=6 May 2016|access-date=8 August 2024|newspaper=[[The Indian Express]]|quote= "Vinesh (women’s 48kg) was disqualified from the event for being overweight. However, Vinesh was let off with a warning"}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|title=Vinesh Becomes First Indian Woman Wrestler To Win Gold In The Asian Games|url=https://headlinestoday.org/national/1765/vinesh-becomes-first-indian-woman-wrestler-to-win-gold-in-the-asian-games/|access-date=20 August 2018|newspaper=Headlines Today|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820172623/https://headlinestoday.org/national/1765/vinesh-becomes-first-indian-woman-wrestler-to-win-gold-in-the-asian-games/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|date=15 April 2020|title=Mental toughness helped me handle weight transition: Vinesh Phogat|work=Olympic Channel|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-wrestler-vinesh-phogat-mental-53kg-tokyo-olympics/|access-date=18 May 2020|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302175351/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-wrestler-vinesh-phogat-mental-53kg-tokyo-olympics/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|date=20 August 2018|title=Vinesh Phogat 1st Indian woman wrestler to win Asian Games gold medal|url=https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2018/story/vinesh-phogat-1st-indian-woman-wrestler-to-win-asian-games-gold-medal-1319221-2018-08-20|access-date=6 August 2024|work=[[India Today]]|archive-date=11 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411203928/https://www.indiatoday.in/sports/asian-games-2018/story/vinesh-phogat-1st-indian-woman-wrestler-to-win-asian-games-gold-medal-1319221-2018-08-20|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://unitedworldwrestling.org/event/world-championships-36?tab=results&weight-category=271e00fd-d5f7-11e9-a9fd-080027548b1b|title=World Championships 2019|access-date=1 June 2020|work=[[United World Wrestling]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱝᱠᱤᱝ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Tokyo">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/why-vinesh-phogats-disqualification-from-olympics-isnt-the-first-setback-for-the-ace-indian-wrestler/articleshow/112339653.cms?from=mdr|title=Why Vinesh Phogat's disqualification isn't the first Olympics setback for the ace Indian wrestler|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|newspaper=[[The Economic Times]]|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807152633/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/why-vinesh-phogats-disqualification-from-olympics-isnt-the-first-setback-for-the-ace-indian-wrestler/articleshow/112339653.cms?from=mdr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-starts-2020-on-a-high-wins-gold-at-rome-ranking-series-event/story-c2QvykwYYR2ZsRQ2psYACJ.html|title=Vinesh Phogat starts 2020 on a high, wins gold at Rome Ranking Series event|date=18 January 2020|newspaper=[[The Hindustan Times]]|access-date=18 January 2020|archive-date=18 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118093635/https://www.hindustantimes.com/other-sports/vinesh-phogat-starts-2020-on-a-high-wins-gold-at-rome-ranking-series-event/story-c2QvykwYYR2ZsRQ2psYACJ.html|url-status=live}}</ref> === ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ (᱒᱐᱒᱑–ᱱᱤᱛᱚᱜ) === ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/vinesh-phogat-beats-vanesa-kaladzinskaya-to-win-gold-in-ukraine-wrestling-event-1774028-2021-02-28|title=Vinesh Phogat beats Vanesa Kaladzinskaya to win gold in Ukraine wrestling event|date=28 February 2021|work=[[India Today]]|access-date=11 March 2021|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228141050/https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/vinesh-phogat-beats-vanesa-kaladzinskaya-to-win-gold-in-ukraine-wrestling-event-1774028-2021-02-28|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-phogat-wins-gold-reclaims-number-one-rank-7217805/|title=Vinesh Phogat wins gold, reclaims number one rank; Bajrang Punia reaches final|date=7 March 2021|work=[[India Today]]|access-date=11 March 2021|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307051631/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/vinesh-phogat-wins-gold-reclaims-number-one-rank-7217805/|url-status=live }}</ref><ref name="Tokyo"/> ᱒᱐᱒᱐ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱞᱟᱨᱩᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Wrestling Results Book|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/WRE/OG2020-_WRE_B99_WRE-------------------------------.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807164330/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/WRE/OG2020-_WRE_B99_WRE-------------------------------.pdf|archive-date=7 August 2021|access-date=8 August 2021|work=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱭᱩᱭ ᱥᱩᱥᱟᱠᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=How Vinesh Phogat wrestled with her 50 kg weight challenge |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/how-vinesh-phogat-wrestled-with-her-50-kg-weight-challenge/articleshow/112350748.cms |newspaper=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389 |date=8 August 2024 |access-date=9 August 2024}}</ref><ref>{{cite news|title=Wrestler Vinesh Phogat Qualifies for Paris Olympics in 50-kg Category|url=https://m.thewire.in/article/sport/wrestler-vinesh-phogat-qualifies-for-paris-olympics-in-50-kg-category|access-date=1 July 2024|work=[[The Wire (India)|The Wire]]|date=21 April 2024|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701053619/https://m.thewire.in/article/sport/wrestler-vinesh-phogat-qualifies-for-paris-olympics-in-50-kg-category|url-status=live}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ (weight) ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱕᱐ ᱠᱤᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐ ᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱰᱤᱥᱠᱚᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ (disqualified) ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="VP">{{cite news|url=https://www.espn.in/olympics/story/_/id/40758434/vinesh-phogat-disqualified-paris-olympics-2024-failing-weight-cut-lose-medal|title=Explained: Why was Vinesh Phogat disqualified from Paris Olympics? How does wrestling weigh-in work?|work=[[ESPN]]|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807110815/https://www.espn.in/olympics/story/_/id/40758434/vinesh-phogat-disqualified-paris-olympics-2024-failing-weight-cut-lose-medal|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2024/indian-wrestler-vinesh-phogat-disqualified-from-paris-olympics-medal-heartbreak-6282216|title=Wrestler Vinesh Phogat Out Of Paris Olympics Over Weight, India Files Appeal|work=[[NDTV]]|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807070845/https://sports.ndtv.com/olympics-2024/indian-wrestler-vinesh-phogat-disqualified-from-paris-olympics-medal-heartbreak-6282216|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ (retirement) ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=Valecha |first=Muskaan |date=8 August 2024 |title=Vinesh Phogat Bids Adieu to Wrestling |url=https://www.thereelstars.com/sports/vinesh-phogat-bids-adieu-to-wrestling/ |access-date=21 August 2024 |website=The Reelstars |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/olympics/vinesh-phogat-announces-retirement-from-wrestling-day-after-olympic-disqualification/article68499709.ece|title=Vinesh Phogat announces retirement from wrestling day after Olympic disqualification|date=8 August 2024|access-date=8 August 2024|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/sports/goodbye-wrestling-vinesh-phogat-announces-retirement-a-day-after-disqualification-3142000|title=Don't have strength for more: Vinesh Phogat announces retirement a day after Olympics disqualification|date=8 August 2024|access-date=8 August 2024|newspaper=[[Deccan Herald]]}}</ref>ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Vinesh Phogat returns to international wrestling nearly 18 months after Paris Olympics disqualification |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/vinesh-phogat-returns-to-international-wrestling-paris-olympics-disqualification/article70387946.ece |website=The Hindu |date=12 December 2025 |access-date=12 December 2025}}</ref> == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱒᱔ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Vinesh-Congress">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Vinesh Phogat, Bajrang Punia join Congress ahead of Haryana 'dangal' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/wrestlers-vinesh-phogat-bajrang-punia-join-congress-ahead-of-haryana-elections-rahul-gandhi-mallikarjun-kharge-101725614044132.html |access-date=6 September 2024 |newspaper=Hindustan Times}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱭᱳᱜᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="HT-Julana">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Congress releases list of 31 candidates for Haryana elections; Vinesh Phogat fielded from Julana |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/congress-releases-list-of-31-candidates-for-haryana-elections-vinesh-phogat-fielded-from-julana-101725640766172.html |access-date=6 September 2024 |newspaper=Hindustan Times}}</ref><ref name="IE-Julana">{{cite web |date=6 September 2024 |title=Haryana polls: Congress's 1st list of 31 candidates out; Vinesh Phogat to contest from Julana |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/haryana-polls-congress-1st-list-of-vinesh-phogat-jhulana-9554285/ |access-date=6 September 2024 |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |date=8 November 2024 |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/AcResultGenOct2024/candidateswise-S0734.htm}}</ref> == ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ == === ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ === ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ, ᱥᱟᱠᱥᱤ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ (WFI) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=25 May 2023|title=Indian Olympic wrestlers detained as latest protest escalates|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65739465|access-date=31 May 2023|work=[[BBC News]]|archive-date=28 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528201245/https://www.bbc.com/news/world-asia-65739465|url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=18 January 2023|title=Vinesh Phogat accuses WFI president Brij Bhushan Sharan of sexual harassment; wrestlers protest at Jantar Mantar|newspaper=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/sport/vinesh-phogat-accuses-wrestling-federation-of-india-president-brij-bhushan-sharan-singh-of-sexual-harassment-wrestlers-protest-at-jantar-mantar/article66396933.ece|access-date=28 December 2023|issn=0971-751X|archive-date=28 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428141634/https://www.thehindu.com/sport/vinesh-phogat-accuses-wrestling-federation-of-india-president-brij-bhushan-sharan-singh-of-sexual-harassment-wrestlers-protest-at-jantar-mantar/article66396933.ece|url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=After No Govt Action, Wrestlers to Lodge FIRs Against WFI Chief Over Alleged Sexual Harassment|url=https://thewire.in/rights/after-no-govt-action-wrestlers-to-lodge-firs-against-wfi-chief-over-alleged-sexual-harassment|access-date=28 December 2023|work=[[The Wire (magazine)|The Wire]]|archive-date=24 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424205729/https://thewire.in/rights/after-no-govt-action-wrestlers-to-lodge-firs-against-wfi-chief-over-alleged-sexual-harassment|url-status=live}}</ref> === ᱒᱐᱒᱔ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ === ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱩ ᱵᱚᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name= "TH-Vinesh-Farmer">{{cite web|date=1 September 2024|title=At Shambhu, Vinesh Phogat takes up the cudgels on behalf of farmers|url=https://www.thehindu.com/news/national/olympian-wrestler-vinesh-phogat-joins-farmers-protest-says-governments-priority-should-be-to-resolve-their-problems/article68589167.ece|access-date=6 September 2024|newspaper=The Hindu }}</ref> <ref name="Vinesh-Farmer2">{{cite web |date=1 September 2024|title=Vinesh Phogat joins farmers' stir at Shambhu border |url=https://www.indiatoday.in/india/story/farmers-to-hold-massive-protest-at-shambhu-border-today-vinesh-phogat-to-join-2591253-2024-08-31 |access-date=6 September 2024|newspaper=India Today}}</ref> == ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ == ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: * ᱭᱩᱭ ᱥᱩᱥᱟᱠᱤ (ᱡᱟᱯᱟᱱ): ᱑ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱐ ᱦᱟᱹᱨ * ᱥᱟᱨᱟ ᱦᱤᱞᱰᱮᱵᱨᱟᱱᱰ (USA): ᱒ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱐ ᱦᱟᱹᱨ * ᱢᱟᱭᱩ ᱢᱩᱠᱟᱭᱤᱫᱟ (ᱡᱟᱯᱟᱱ): ᱐ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ, ᱓ ᱦᱟᱹᱨ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == * ᱒᱐᱑᱖: ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite news|url=https://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/after-winning-the-arjuna-award-wrestler-vinesh-phogat-promises-nothing-less-than-gold-in-tokyo-2020_-261054.html|title=After Winning The Arjuna Award, Wrestler Vinesh Phogat Promises Nothing Less Than Gold In Tokyo 2020|work=India Times|date=September 2016|access-date=1 June 2017|archive-date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118201050/http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/after-winning-the-arjuna-award-wrestler-vinesh-phogat-promises-nothing-less-than-gold-in-tokyo-2020_-261054.html|url-status=live}}</ref> * ᱒᱐᱒᱐: ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/khel-ratna-2020-rohit-sharma-vinesh-phogat-rani-rampal-mariyappan-thangavelu-manika-batra-6564582/ |title=Rohit Sharma to Vinesh Phogat: Meet the five Khel Ratna recipients of 2020 |date=23 August 2020 |access-date=21 August 2020 |archive-date=23 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823011331/https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/khel-ratna-2020-rohit-sharma-vinesh-phogat-rani-rampal-mariyappan-thangavelu-manika-batra-6564582/ |url-status=live }}</ref> * ᱒᱐᱒᱔: BBC ᱑᱐᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ<ref name=bbc>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/resources/idt-4f79d09b-655a-42f8-82b4-9b2ecebab611|title=BBC 100 Women 2024: Who is on the list this year?|publisher=BBC|date=3 December 2024|accessdate=3 December 2024 |language=}}</ref> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ (᱒᱐᱒᱔) == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ: ᱡᱩᱞᱟᱱᱟ |- ! ᱫᱚᱞ !! ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ !! ᱵᱷᱳᱴ !! % |- | [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]|| ᱵᱤᱱᱮᱥ ᱯᱷᱳᱜᱟᱴ || ᱖᱕,᱐᱘᱐ || ᱔᱖.᱘᱖% |- | [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]]|| ᱭᱳᱜᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱕᱙,᱐᱖᱕ || ᱔᱒.᱕᱓% |- | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱨᱡᱤᱱ || || ᱖,᱐᱑᱕ || ᱔.᱓᱓% |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Vinesh_Phogat Vinesh Phogat on English Wikipedia] [[Category:᱑᱙᱙᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[Category:ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 17xqn68aj6umpfjy2om3enhw6xv5dxa ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ 0 35182 200430 196565 2026-11-08T19:30:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200430 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱴᱳᱰᱟ (Toda)|total=᱒,᱐᱐᱒ (᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ)|image=Elderly Toda Couple, William E. Marshall, 1873.jpg|image_caption=ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱴᱳᱰᱟ ᱡᱩᱨᱤ, ᱑᱘᱗᱓|total_ref=<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>|popplace=[[Nilgiris district|ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|languages=[[ᱴᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|religions=ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ [[ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱽ]] ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱾<ref>{{cite book |last1=Rivers |first1=William Halse Rivers |title=The Todas |url=https://archive.org/details/todas00rivegoog |date=1906}}</ref>|related=[[ᱠᱳᱴᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ}} '''ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱮ, ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱴᱟ, ᱵᱟᱰᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐᱐ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{sfnp|Emeneau|1984|pp=1–2}} ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱩᱱᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱪᱷᱟᱣᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱟ ᱾ ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱱᱮᱢ-ᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="britannica-toda">"Toda", ''Encyclopædia Britannica''. (2007)</ref> ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱩᱨᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱥᱤ ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱳᱰᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱛ-ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ UNESCO ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="UNESCO">World Heritage sites, UNESCO.</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[ᱨᱮᱫ:Toda_Tribal_Hut_(5008551878).jpg|thumb|[[Nilgiris|ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ (ᱫᱚᱜᱞᱮ)]] ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱮᱢᱮᱱᱤᱭᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱠᱷᱟ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱑᱘᱗᱑ (᱖᱙᱓), ᱑᱘᱘᱑ (᱖᱗᱕), ᱑᱘᱙᱑ (᱗᱓᱙), ᱑᱙᱐᱑ (᱘᱐᱗), ᱑᱙᱑᱑ (᱖᱗᱖), ᱑᱙᱕᱑ (᱘᱗᱙), ᱑᱙᱖᱑ (᱗᱕᱙), ᱑᱙᱗᱑ (᱘᱑᱒) ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ:<blockquote>"ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐᱐ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱑᱙᱒᱑ (᱖᱔᱐), ᱑᱙᱓᱑ (᱕᱙᱗), ᱑᱙᱔᱑ (᱖᱓᱐)) ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱫᱽ ᱮᱢ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ... ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"{{sfnp|Emeneau|1984|pp=1–2}}</blockquote> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ == [[ᱨᱮᱫ:The_Tude_or_sacred_bush,_weapons._bow_&_arrow._Used_at_weddings_&_funerals_imitation_buffalo_horns.jpg|thumb|'ᱛᱩᱰᱮ' ᱥᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱩᱫᱟᱹ, ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ, ᱟᱜ-ᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟ ᱫᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Toda_Maiden.jpg|left|thumb|ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱩᱲᱤ, ᱑᱘᱗᱓ ᱥᱮᱫ]] === ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱯᱟᱫ === ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ''ᱫᱷᱩᱛᱤ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱞ ᱪᱟᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ === ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ === ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ-ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱰᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ === ᱵᱟᱯᱞᱟ === ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱮ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾{{sfnp|Walker|2004}} ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ (᱓) ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ (᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱳᱰᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ === [[ᱨᱮᱫ:Toda_Hut.JPG|right|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾]] ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱰ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kasturi2007">{{cite book|last1=Kasturi|first1=Prema|title=South India Heritage: An Introduction|date=2007|publisher=East West Books|page=194|language=English}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱰᱳᱜᱽᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱪᱷᱟᱣᱱᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ-ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ-ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=The Siddhanta Deepika Or the Light of Truth|date=1994|publisher=Asian Educational Services|page=232}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱳᱜᱽᱞᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱯᱷᱩᱴ (᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱩᱥᱩᱞ, ᱑᱘ ᱯᱷᱩᱴ (᱕.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱙ ᱯᱷᱩᱴ (᱒.᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱪᱚᱣᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱣᱱᱤ ᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱮᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱳᱦᱚᱲ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱞᱚᱵᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ (ᱜᱽᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓ ᱯᱷᱩᱴ (᱙᱑ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱪᱚᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱲᱫᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱡᱚᱢᱟᱜ === ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱟᱹᱢᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱤᱞ, ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱟᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱰᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱦᱩᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱰᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱯᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=K. S.|title=The Scheduled Tribes|date=1994|page=6|language=en}}</ref> == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == [[ᱨᱮᱫ:Cathredral_of_Todas_in_1900s.jpg|thumb|᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ - ᱯᱩᱵᱷᱟᱨᱥ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:Toda_green_funeral1871.jpg|thumb|᱑᱘᱗᱑-᱗᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] [[ᱨᱮᱫ:TodaTemple1.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱴᱤ ᱥᱩᱨ ᱢᱩᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ ᱢᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱳᱰᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱩᱲᱤ 'ᱛᱳᱠᱤᱥᱤ' ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ 'ᱳᱱ' ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Walker|first=Anthony R.|date=2018|title=The Diverse Faces of Toda Religion|journal=Anthropos}}</ref> ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱮᱵᱽ-ᱫᱮᱵᱤ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱢ-ᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱷᱩᱸᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ 'ᱱᱳᱫᱽᱨᱳᱪᱤ' ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/183 183]}}</ref> ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱑,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱘᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/443 443]}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱵᱚᱥᱛᱤ (ᱢᱩᱱᱰ) ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ: 'ᱯᱟᱞᱩᱵᱷᱟᱨᱥ' ( ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱨ 'ᱯᱩᱵᱷᱟᱨᱥ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱛ ᱫᱚ ᱜᱳᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ ᱫᱚ ᱪᱩᱸᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ) ᱾<ref>{{Cite web|title=Toda Temple|url=https://templesofindia.org/temple-view/toda-temple-nilgiris-tamil-nadu-595gyl|access-date=2026-03-22|archive-date=2026-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101215113/https://templesofindia.org/temple-view/toda-temple-nilgiris-tamil-nadu-595gyl|url-status=dead}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱤᱱᱟᱨᱠᱩᱨᱥ ᱫᱚ ᱱᱤᱲᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱱᱰᱟᱥ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱲᱦᱮᱫ ᱰᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱳᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱰᱟ' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱤᱱᱟᱨᱠᱩᱨᱥ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱳᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱰᱟ ᱣᱟᱜ ᱪᱟᱸᱣᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱤᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/184 184]}}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Ganesh|first1=Balasubramanian|title=Particularly vulnerable tribal groups of Tamil Nadu|journal=Indian Journal of Public Health}}</ref> ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱞ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱯᱩᱱ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱱ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/446 446]}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱛᱮ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱸᱥ ᱜᱮ ᱱᱮᱢ-ᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱩᱦᱩ ᱟᱨ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱟᱹᱥᱤ ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ, ᱨᱳᱦᱚᱲ ᱜᱟᱹᱥᱤ ᱴᱟᱹᱱᱰᱤ ᱡᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱮᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾"<ref name=":0">{{Cite journal|last=Emeneau|first=M. B.|date=July 1958|title=Oral Poets of South India: The Todas|journal=The Journal of American Folklore}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱳᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ, ᱠᱟᱰᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ: ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱳᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱛᱟᱨᱵᱷᱟᱞᱤ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱳᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱠᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱟᱞᱤ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ 'ᱠᱩᱫᱽᱨᱚᱯᱟᱞᱤ' ᱛᱳᱣᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱷᱚᱱᱴᱤ ᱛᱚᱞ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/40 40]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱢ-ᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱰᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱣᱳᱴᱳ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Peter|first=Prince|title=Men and Cultures|pages=485–489}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱳᱰᱟ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱚᱵᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|url=https://archive.org/details/todas00rivegoog|year=1906|page=[https://archive.org/details/todas00rivegoog/page/340 340]}}</ref> ᱴᱳᱰᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱧᱮᱞ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱩᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱩᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱟᱹ ᱥᱮ ᱰᱟᱹᱱ-ᱡᱩᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱹᱱ-ᱡᱩᱜᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱩ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱰᱟᱹᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[Badagas|ᱵᱟᱰᱟᱜᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Rivers|first=William H.R.|title=The Todas|pages=255–261}}</ref> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱴᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱳᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ 'ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱮᱛᱚᱢ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfnp|Emeneau|1984|pp=1–2}} [[ᱨᱮᱫ:Dhoda_(Toda)Dancers.jpg|thumb|ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ]] == ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠᱥ == === ᱞᱮᱠᱴᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱥ === ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ 'ᱞᱮᱠᱴᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱥ' (ᱛᱳᱣᱟ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱴᱮᱯ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱗.᱘% ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite bioRxiv|last1=Kerdoncuff|title=Revisiting the Evolution of Lactase Persistence|date=2025}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ == ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱸᱠᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾{{sfnp|Walker|2004}} ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱨᱮᱞ-ᱵᱷᱚᱞᱴᱮᱰ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Harvp|Chhabra|2005a}}</ref> == ᱠᱟᱹᱥᱤᱫᱟ == [[ᱨᱮᱫ:Toda_people_in_front_of_their_hut_in_the_Nilgiri_Hills_(c._1870).jpg|thumb|᱑᱘᱗᱐ ᱥᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱴᱳᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱾]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱟᱨ ᱫᱚ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱤᱫᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱟᱭ. ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱴᱳᱰᱟ ᱠᱟᱹᱥᱤᱫᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"GI certificate for Toda embroidery", ''The Hindu'' (15 June 2013).</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} mdj823ard1iahcdtwpeug8s9bbq3cyw ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ 0 35579 200255 191017 2026-11-08T16:10:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200255 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ}} {{Speciesbox |name = ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ |image = Polyalthia_longifolia.jpg |genus = Monoon |species = longifolium |authority = [[Pierre Sonnerat|Sonn.]] B.Xue & R.M.K.Saunders<ref name = POWO/> |display_parents = 4 |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em;| * ''Polyalthia longifolia'' <small>(Sonn.) Thwaites</small> * ''Polyalthia longifolia'' var. ''pendula Benthall'' * ''Guatteria longifolia'' <small>(Sonn.) Wall.</small> * ''Unona longifolia'' <small>(Sonn.) Dunal</small> * ''Uvaria altissima'' <small>Pennant</small> nom. illeg. * ''Uvaria longifolia'' <small>Sonn.</small> }} |synonyms_ref = <ref name = POWO/><ref>{{citation |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2407957 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=6 January 2016}}</ref> }} [[Image:AB130-Polyalthia longifolia seeds & fruit.JPG|thumb|191px|right|''ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚ]] [[Image:Polyalthia longifolia var pendula - leaves 1.jpg|right|thumb|191 px|{{center|ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ }}]] ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱞᱥ ᱟᱥᱳᱠᱟ (false ashoka) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱯᱚᱞᱤᱭᱟᱞᱛᱷᱤᱭᱟ ᱞᱚᱝᱜᱤᱯᱷᱚᱞᱤᱭᱟ (Polyalthia longifolia)'' ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱚᱱᱟᱥᱮᱭᱟᱭ (Annonaceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱳᱯᱤᱠᱟᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name = POWO>{{Cite web |title=ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ (POWO) |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77123022-1 |access-date=2026-04-19 |archive-date=2023-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527022335/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77123022-1 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱥᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱠᱚ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱨᱟᱢᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱠᱷᱤᱲ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱦᱮᱨ-ᱞᱟᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱟᱥᱳᱠᱟ ᱫᱟᱨᱮ (''Saraca indica'') ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ''ᱯᱮᱱᱰᱩᱲᱟ'' ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱰᱟᱹᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱢᱩᱞ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ == ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱯᱷᱚᱞᱥ ᱟᱥᱳᱠᱟ (false ashoka), ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱟᱨᱮ (Buddha tree), ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴ ᱴᱨᱤ (Indian mast tree), ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱨ ᱴᱨᱤ (Indian fir tree) ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ: ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ''ᱟᱥᱳᱠᱟ'', ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱛᱮ ''ᱩᱱᱵᱚᱭ'' ᱥᱮ ''ᱫᱮᱵᱟᱫᱟᱨᱩ,'' ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱨᱩ'', ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱛᱮ ''ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱨᱩ,'' ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱛᱮ ''ᱟᱥᱳᱯᱟᱞᱚᱵᱽ'' ,ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ ''ᱜᱽᱞᱳᱰᱳᱜᱟᱱ ᱛᱤᱭᱟᱝ'', ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱮ ''ᱟᱥᱳᱠ'', ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱱᱮᱴᱴᱤᱞᱤᱝᱠᱟᱢ'', ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱟᱨᱟᱱᱟᱢᱟᱨᱟᱢ'', ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱛᱮ ''ᱠᱟᱢᱵᱟᱰᱟ ᱢᱟᱨᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ === ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱮᱥ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱦᱟᱹᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴ (ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱮᱫ-ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱳᱯᱤᱠᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱤᱯᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱤᱱᱤᱰᱟᱰ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱠᱟᱢ == ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱸᱵᱟ ᱨᱚᱝ ᱥᱮ ᱜᱟᱹᱰᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱚᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱰᱷᱟᱹ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱷᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱦᱮᱨ-ᱞᱟᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ 'ᱴᱮᱞᱰ ᱡᱮ' (tailed jay) ᱟᱨ 'ᱠᱟᱭᱤᱴ ᱥᱣᱟᱞᱳᱴᱮᱞ' (kite swallowtail) ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱟᱦᱟ == [[File:Ashoka (Polyalthia longifolia) flowers W2 IMG_7047.jpg|thumb|190px|left|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]] ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱯᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱥᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱑᱐-᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱯᱮ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱩᱲ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ == ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ == ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱮᱫ-ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱮᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱦᱟ, ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱦᱟᱹᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ "ᱢᱟᱥᱴ ᱴᱨᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱯᱮᱱᱥᱤᱞ, ᱵᱟᱠᱥᱟ, ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱟᱹᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="lovely plants">{{cite web|url=http://www.thelovelyplants.com/polyalthia-longifolia-the-mast-tree/|title=Polyalthia Longifolia The Mast Tree|website=The Lovely Plants|access-date=2026-04-19|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125004404/http://www.thelovelyplants.com/polyalthia-longifolia-the-mast-tree/|url-status=dead}}</ref> ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱤ-ᱚᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱤᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="link.springer.com">{{Cite journal |last1=Atolani |first1=O. |date=2019-04-01 |title=Chemical composition, antioxidant, anti-lipooxygenase, antimicrobial, anti-parasite and cytotoxic activities of Polyalthia longifolia seed oil |journal=Medicinal Chemistry Research}}</ref> ᱵᱟᱸᱠᱳᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱖) ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ''ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ'' ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨᱤ ᱪᱩᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dkhil-et-al-2021">{{cite journal | last1=Dkhil | first1=Mohamed A. | title=Medicinal plants as a fight against murine blood-stage malaria | journal=[[Saudi Journal of Biological Sciences]] | year=2021}}</ref> ᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱛᱷᱟᱱᱳᱞᱤᱠ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱭᱵᱽ ᱡᱳᱣᱜᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱳᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Chen et al.">{{cite journal | last = Chen | first = Chung-Yi | title = Cytotoxic Constituents of Polyalthia longifolia var. pendula | journal = Journal of Natural Products | year = 2000}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q42707873|from2=Q957447}} [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:Monoon|longifolium]] 8r8oobpd20a6iqtt2yl9i3kqdjv12oa ᱯᱚᱰᱚ 0 35729 200288 196373 2026-11-08T16:58:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200288 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ}} {{speciesbox |image = Ficus hispida Linn. f.jpg |image_caption = |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Shao, Q. |author2=Zhao, L. |author3=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) |author4=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |year=2019 |title=''Ficus hispida'' |article-number=e.T147494318A147645751 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T147494318A147645751.en |language=en}}</ref> |genus = Ficus |parent = Ficus subg. Sycomorus |species = hispida |authority = [[Carl Linnaeus the Younger|L.f.]]{{R|POWO}} |synonyms = *''Covellia hispida'' {{small|(L.f.) [[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]}} *''Gonosuke hispida'' {{small|(L.f.) [[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} [[File:Ficus oppositifolia.jpg|thumb|ᱡᱚ ᱠᱚ]] ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''''ᱯᱷᱟᱭᱠᱚᱥ ᱦᱤᱥᱯᱤᱰᱟ''' (Ficus hispida)'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱰᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱮᱥᱤ (Moraceae) ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱯᱷᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞᱤ ᱜᱟᱭᱱᱚᱰᱟᱭᱥᱤᱭᱚᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱥᱤᱭᱚᱥ (ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱱ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal|doi=10.1111/j.1744-7429.2010.00704.x|title=Fine-scale Population Genetic Structure of Two Dioecious Indian Keystone Species, ''Ficus hispida'' and ''Ficus exasperata'' (Moraceae)|url=https://archive.org/details/sim_biotropica_2011-05_43_3/page/309|year=2011|last1=Dev|first1=Suma A.|last2=Kjellberg|first2=Finn|last3=Hossaert-Mckey|first3=Martine|last4=Borges|first4=Renee M.|journal=Biotropica|volume=43|issue=3|pages=309–316}}</ref> ᱮᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱢᱤᱱᱮᱴ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱮᱱ (pollen) ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱯᱤᱥᱴᱤᱞᱮᱴ ᱵᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱵᱤᱸᱫᱤ (wasp) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱸᱜᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱤᱥᱴᱤᱞᱮᱴ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱵᱤᱸᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Miao |first1=Bai-Ge |last2=Liu |first2=Ming-Xin |last3=Wang |first3=Bo |last4=Peng |first4=Yan-Qiong |last5=Lesne |first5=Annick |last6=Kjellberg |first6=Finn |last7=Jandér |first7=K.Charlotte |date=May 2023 |title=Active pollination in a functionally dioecious Ficus species: An interplay between pollinator behaviour and floral morphology |url=https://hal.science/hal-04182812/file/Manuscript%20_Flora_active%20pollination.pdf |journal=Flora |volume=302 |doi=10.1016/j.flora.2023.152274 |publisher=Elsevier B.V. }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Ficus hispida |url=http://zipcodezoo.com/Plants/F/Ficus_hispida/ |website=ZipcodeZoo |publisher=BayScience Foundation, Inc. |access-date=April 17, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830031335/http://zipcodezoo.com/Plants/F/Ficus_hispida/ |archive-date=August 30, 2010 }}</ref><ref>{{cite web|title=Biotik.org|url=http://www.biotik.org/india/species/f/ficuhisp/ficuhisp_en.html|work=Ficus hispida|access-date=April 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725113045/http://www.biotik.org/india/species/f/ficuhisp/ficuhisp_en.html|archive-date=July 25, 2010}}</ref> ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱷᱮᱞᱣᱟ (ficus) ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱨᱼᱠᱷᱟᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱯᱚᱰᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ == ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱳᱣᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱚᱞᱼᱟᱭᱤᱰ ᱯᱷᱤᱜᱽ ᱯᱮᱨᱚᱴ (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱮᬬᱮ) ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱢᱟᱹᱱᱠᱷᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱮᱞᱟᱱᱚᱥᱮᱨᱠᱚᱯᱥ ᱯᱟᱭᱠᱩᱵᱷᱚᱨᱮᱞᱟ (''Melanocercops ficuvorella)'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱛᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱰᱷᱮᱞᱣᱟ ᱵᱤᱸᱫᱤ ᱮᱯᱚᱠᱤᱯᱴᱚ ᱵᱟᱠᱮᱨᱤ (''Apocrypta bakeri'') ᱫᱚ ᱮᱯ''. ᱦᱤᱥᱯᱤᱰᱟ'' ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱱᱮᱴᱚᱨ ᱵᱤᱸᱫᱤ ᱥᱮᱨᱟᱴᱚᱥᱚᱞᱮᱱ ᱥᱚᱞᱢᱥᱤ (''Ceratosolen solmsi)'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱥᱟᱭᱤᱴᱤᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱪᱮᱦ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱭᱱᱚᱦᱟᱵᱰᱤᱥ ᱮᱥ.ᱯᱤ ᱓᱕ (''Caenorhabditis sp. 35)'' ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Commons category}} {{Reflist|30em|refs= <ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:852981-1 |title=''Ficus hispida'' L.f. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=21 April 2024 |archive-date=12 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712084624/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:852981-1 |url-status=dead}}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q3349206}} [[Category:Ficus|hispida]] [[Category:ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱩᱭᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[Category:ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] [[Category:ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱱᱟᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱥᱯᱚᱛᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱚ]] [[Category:ᱰᱟᱭᱳᱥᱤᱭᱟᱥ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]] {{Moraceae-stub}} 2u78xtjxrgk6m65piin63vmkq4s07kt ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ 0 35746 200153 191349 2026-11-08T13:24:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200153 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐)}} {{Infobox cricketer | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ | image = | birth_date = {{birth date and age|2000|9|5|df=yes}} | birth_place = [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_place = | batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ | bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤ ᱞᱮᱜᱽᱵᱨᱮᱠ | role = ᱵᱚᱣᱞᱟᱨ | height = 1.70 m<ref>[https://www.sportskeeda.com/player/bishnoi-ravi Ravi Bishnoi’s profile] on [[Sportskeeda]]</ref> | club1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] | year1 = ᱒᱐᱑᱘/᱑᱙–᱒᱐᱒᱒/᱒᱓ | club2 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ]] | year2 = ᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱑ | club3 = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱸᱴᱥ]] | year3 = ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕ | club4 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] | year4 = ᱒᱐᱒᱓/᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | internationalspan = ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | international = ᱥᱟᱹᱨᱤ | oneodi = ᱥᱟᱹᱨᱤ | odidebutdate = ᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ | odidebutyear = ᱒᱐᱒᱒ | odidebutagainst = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ | odicap = ᱒᱕᱕ | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | odishirt = 56 | T20Idebutdate = ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ | T20Idebutyear = ᱒᱐᱑᱑ | T20Idebutagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ | T20Icap = 95 | lastT20Idate = ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ | lastT20Iyear = ᱒᱐᱒᱕ | lastT20Iagainst = ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ | T20Ishirt = 56 | columns = 4 | column2 = ᱴᱤ᱒᱐ | matches2 = 42 | runs2 = 55 | bat avg2 = 7.85 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 9[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]] | deliveries2 = 964 | wickets2 = 61 | bowl avg2 = 19.37 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 4/13 | catches/stumpings2 = 15/– | column1 = ᱳᱰᱤ | matches1 = 1 | runs1 = 4 | bat avg1 = - | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 4[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]] | deliveries1 = 48 | wickets1 = 1 | bowl avg1 = 69.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/69 | catches/stumpings1 = 0/– | column3 = ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. | matches3 = 9 | runs3 = 138 | bat avg3 = 11.50 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 45 | deliveries3 = 1,077 | wickets3 = 25 | bowl avg3 = 27.72 | fivefor3 = 1 | tenfor3 = 0 | best bowling3 =5/76 | catches/stumpings3 = 3/– | column4 = ᱮᱞ.ᱮ. | matches4 = 33 | runs4 = 181 | bat avg4 = 12.06 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 40 | deliveries4 = 1,652 | wickets4 = 50 | bowl avg4 = 28.14 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 4/17 | catches/stumpings4 = 4/– | date = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175441.html ESPNcricinfo | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[cricket]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalGold|[[Cricket at the 2022 Asian Games – Men's tournament|2022 Hangzhou]]|}} {{MedalCompetition|[[Under-19 Cricket World Cup|ICC U19 World Cup]]}} {{Medal|RU|[[2020 Under-19 Cricket World Cup|2020 South Africa]]}} |club5=[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]]|year5=᱒᱐᱒᱖}} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Bio">{{Cite web |title=Ravi Bishnoi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175441.html |access-date=21 February 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱜᱽ-ᱵᱨᱮᱠ ᱵᱳᱞᱤᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱢᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱳᱪ, ᱯᱨᱚᱫᱭᱳᱛ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱯᱟᱨᱴᱟᱱᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=19 February 2020|title=Part-time architect and cyclist, full-time cricketer: The Ravi Bishnoi story {{!}} KXIP {{!}} Official Website of the Kings XI Punjab|url=https://www.kxip.in/features/ravi-bishnoi-spartans-academy-biography|access-date=25 September 2020|website=KXIP|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱖ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=11 February 2020|title=Ravi Bishnoi - From being rejected in U16 and U19 trials to spearheading Indian bowling at the U19 World Cup|url=https://www.crictracker.com/ravi-bishnoi-from-being-rejected-in-u16-and-u19-trials-to-spearheading-indian-bowling-at-the-u19-world-cup/|access-date=25 September 2020|website=CricTracker|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mittal|first=Yash|date=5 September 2020|title=From Building His Own Academy To Leading India To U-19 WC Finals- The Ravi Bishnoi Story|url=https://cricketaddictor.com/cricket/ravi-bishnoi-recalls-his-struggle/|access-date=25 September 2020|website=CricketAddictor|language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱴ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='The Secret' and the success of Ravi Bishnoi|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28553004/the-secret-success-ravi-bishnoi|access-date=25 September 2020|work=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> ==ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="T20">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157095.html |title=Group B, Syed Mushtaq Ali Trophy at Surat, Feb 21 2019 |access-date=21 February 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LA">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200666.html |title=Elite, Group C, Vijay Hazare Trophy at Jaipur, Sep 27 2019 |access-date=27 September 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱫᱮᱣᱫᱷᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece |title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up |work=SportStar |date=24 October 2019 |access-date=25 October 2019}}</ref> ===ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ=== ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱱᱤᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱤᱝᱥ ᱤᱞᱮᱭᱚᱱ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28338426/ipl-auction-analysis-do-eight-teams-their-best-xis-place? |title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place? |work=ESPNcricinfo |date=20 December 2019 |access-date=20 December 2019}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱚᱞᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱵᱷ ᱯᱚᱸᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱑/᱒᱒ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱯᱷᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Ravi Bishnoi castles Rishabh Pant to claim maiden IPL wicket during Delhi Capitals vs Kings XI match - WATCH|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/ravi-bishnoi-castles-rishabh-pant-to-claim-maiden-ipl-wicket-during-delhi-capitals-vs-kings-xi-match-watch/655448|access-date=24 September 2020|website=www.timesnownews.com|date=20 September 2020 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱑᱒ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=7 Youngsters who turned from nobody to somebody at IPL 2020|url=https://www.theweekendleader.com/Headlines/58844/7-youngsters-who-turned-from-nobody-to-somebody-at-ipl-2020.html|access-date=9 November 2020|website=www.theweekendleader.com|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱤᱸᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title='You want to get 3 pillars sorted': Captain Rahul explains reason behind Lucknow Super Giants picking Stoinis, Bishnoi |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2022-kl-rahul-explains-reason-behind-lucknow-super-giants-picking-marcus-stoinis-ravi-bishnoi-101643044806061.html |access-date=17 February 2022 |work=Hindustan times|date=25 January 2022 }}</ref> ==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Four-time champion India announce U19 Cricket World Cup squad|url=https://www.bcci.tv/articles/2019/news/139375/four-time-champion-india-announce-u19-cricket-world-cup-squad|access-date=2 December 2019|work=Board of Control for Cricket in India}}</ref> ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱜᱮᱞ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite web|title=ICC U-19 Cricket World Cup: Indian Teen Sensation Ravi Bishnoi Takes Four Wickets Without Conceding A Run|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-icc-u-19-cricket-world-cup-indian-teen-sensation-ravi-bishnoi-takes-four-wickets-without-conceding-a-run/345994|access-date=21 January 2020|work=Outlook India|date=21 January 2020 }}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱢᱮᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=How ditching the boards helped Ravi Bishnoi - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-u-19-world-cup/how-ditching-the-boards-helped-ravi-bishnoi/articleshow/74055070.cms|access-date=27 February 2020|work=The Times of India|date=10 February 2020 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=IPL 2020 - Kamlesh Nagarkoti, Shahbaz Ahmed, Ravi Bishnoi head line-up of exciting uncapped Indian bowlers|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29834871/ipl-2020-kamlesh-nagarkoti,-shahbaz-ahmed,-ravi-bishnoi-head-line-uncapped-indian-bowlers|access-date=10 September 2020|work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ (ODI) ᱟᱨ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ (ᱴᱤ᱒᱐ ᱟᱭᱤ) ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-2022-rohit-sharma-and-kuldeep-yadav-return-for-west-indies-odis-and-t20is-1298852 |title=Rohit and Kuldeep return for West Indies ODIs and T20Is |work=ESPNcricinfo |access-date=26 January 2022}}</ref> ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤ-᱒᱐ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html |title=1st T20I (N), Kolkata, Feb 16 2022, West Indies tour of India |work=ESPNcricinfo |access-date=16 February 2022}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱗ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-india-2021-22-1278661/india-vs-west-indies-1st-t20i-1278679/match-report |title=Bishnoi, Harshal, Rohit hand India 1-0 T20I series lead as Pooran 61 in vain |work=ESPNcricinfo |date=16 February 2022 |access-date=16 February 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |access-date=2 October 2022 |title=India's squad for ODI series against SA announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced |website= Board of Control for Cricket in India}}</ref> ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327509.html |title=1st ODI (D/N), Lucknow, October 06, 2022, South Africa tour of India |work=ESPNcricinfo |access-date=6 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=IND vs SA, 1st ODI: India Bowl, Hand Debuts to Ruturaj Gaikwad, Ravi Bishnoi |url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ind-vs-sa-1st-odi-india-bowl-hand-debuts-to-ruturaj-gaikwad-ravi-bishnoi-6110821.html |access-date=2023-02-27 |website=www.news18.com |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱒᱕᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ravi Bishnoi Net Worth, Bio, Career Stats |url=https://fantasykhiladi.com/net-worth/ravi-bishnoi/ |access-date=2024-01-27 |website=Fantasy Khiladi |language=en |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127151630/https://fantasykhiladi.com/net-worth/ravi-bishnoi/ |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤ-᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘.᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱙ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's squad for T20I series against Australia announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556057/india-s-squad-for-t20i-series-against-australia-announced |access-date=2023-11-29 |website=www.bcci.tv |language=en}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱔ ᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱕᱔ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱜᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=IND vs AUS, Australia in India 2023/24, 1st T20I at Visakhapatnam, November 23, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2023-24-1389381/india-vs-australia-1st-t20i-1389391/full-scorecard |access-date=2023-11-29 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱓᱒ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=IND vs AUS, Australia in India 2023/24, 2nd T20I at Thiruvananthapuram, November 26, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2023-24-1389381/india-vs-australia-2nd-t20i-1389392/full-scorecard |access-date=2023-11-29 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{ESPNcricinfo|id=1175441}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ, ᱨᱚᱵᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱣᱤᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱸᱴᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱖ᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] aknio48cfv5uhvd3k6ah3dpwsvch1e7 ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ 0 35786 200363 191392 2026-11-08T18:32:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200363 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ}} ᱢᱤᱫ '''ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱤ-ᱣᱟᱞᱮᱴ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱡᱤᱣᱢᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱟᱯᱟᱵ]], [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ|ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱵᱟ]], ᱥᱮ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ|ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ]] ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚᱭᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱥᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ [[ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ]] ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱞ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ]] ([[ᱥᱢᱟᱨᱴᱯᱷᱚᱱ]] ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱥ]] ᱛᱮ) ᱥᱮ (ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) [[ᱞᱮᱯᱴᱚᱯ]] ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ, ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱝᱠ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ]], [[ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱟᱨᱰ|ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱟᱨᱰ]], [[ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱠᱟᱨᱰ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭ.ᱰᱤ. (ID) ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱨᱮᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱱ-ᱛᱟᱨ (wirelessly) ᱛᱮ [[ᱱᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] (NFC) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱦᱚᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧᱤᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱫᱚ "ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Sarah |date=11 October 2012 |title=NTT Docomo to take Japanese mobile wallet global |url=http://www.nfcworld.com/2012/10/11/318353/ntt-docomo-to-take-japanese-mobile-wallet-global/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120074928/https://www.nfcworld.com/2012/10/11/318353/ntt-docomo-to-take-japanese-mobile-wallet-global/ |archive-date=20 November 2017 |access-date=March 23, 2013 |publisher=NFC World}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱨᱰ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱭᱰᱤ (ID) ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱵᱮᱝᱠ ᱥᱮ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱪᱮᱠᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Barrett |first=Randy |date=February 8, 2023 |title=Digital Driver's Licenses Are Finding Their Way to State and Federal Agencies |url=https://fedtechmagazine.com/article/2023/02/digital-drivers-licenses-are-finding-their-way-state-and-federal-agencies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101073724/https://fedtechmagazine.com/article/2023/02/digital-drivers-licenses-are-finding-their-way-state-and-federal-agencies |archive-date=November 1, 2023 |access-date=November 1, 2023 |website=FedTech}}</ref> {{asof|2025|January}} ᱨᱮ [[ᱭᱩ.ᱠᱮ. ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱢᱤᱫ GOV.UK ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>UK Government, [https://www.gov.uk/government/news/digital-driving-licence-coming-this-year Digital driving licence coming this year], published on 21 January 2025, accessed on 22 October 2025</ref> ᱢᱤᱫ [[ᱠᱨᱤᱯᱴᱚᱠᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱴᱠᱚᱭᱮᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱠᱨᱤᱯᱴᱚᱠᱟᱨᱮᱱᱥᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱤ (private keys) ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ == ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ == ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Kang Shao Wang 2018 pp. 13–19">{{cite journal | last1=Kang | first1=Baoyuan | last2=Shao | first2=Dongyang | last3=Wang | first3=Jiaqiang | title=A fair electronic payment system for digital content using elliptic curve cryptography | journal=Journal of Algorithms & Computational Technology | volume=12 | issue=1 | date=2018 | issn=1748-3018 | doi=10.1177/1748301817727123 | pages=13–19| doi-access=free }}</ref> ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱞ ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱤ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ]] ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱯᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ-ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱱ (thin) ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ (ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ)|ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ]] ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱᱴᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ-ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱥᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Miklesh Prasad Yadav |first=Madhu Arora |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3369651 |title=Study on impact on customer satisfaction for E-wallet using path analysis model. |date=2019 |publisher=International Journal of Information Systems & Management Science |ssrn=3369651 |access-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926082524/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3369651 |archive-date=26 September 2022 |url-status=live}}</ref> ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ-ᱮᱢ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱴᱷᱤᱠᱟᱬᱟ, ᱵᱤᱞᱤᱝ ᱴᱷᱤᱠᱟᱬᱟ, ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱨᱟ (ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱠᱟᱨᱰ ᱮᱞ, ᱮᱠᱥᱯᱟᱭᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱮᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ), ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱰᱟᱱᱦᱤᱞ]] (Dunhill) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴᱮᱰ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite magazine |last=Murphy |first=David |title=Dunhill Wallet Uses Biometrics |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2378775,00.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002170236/https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2378775,00.asp |archive-date=October 2, 2017 |access-date=March 23, 2013 |magazine=PC Magazine}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱞᱩᱴᱩᱛᱷ]] ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ NFC ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱢᱟᱨᱴᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱮᱯᱚᱞ ᱯᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|ᱮᱱᱰᱨᱚᱭᱮᱰ]] ᱟᱨ [[ᱮᱯᱚᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱭ.ᱳ.ᱮᱥ]] ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱢᱟᱨᱴᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚ᱾{{citation needed|date=February 2024}} ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ]] ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚᱭᱟ᱾ [[ᱮᱢ-ᱯᱮᱥᱟ]] (M-PESA) ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱝ]] ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite news |date=June 30, 2007 |title=Dial M for money |url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2007/06/28/dial-m-for-money |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115051330/http://www.economist.com/node/9414419?story_id=9414419 |archive-date=January 15, 2013 |access-date=March 23, 2013 |newspaper=The Economist}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱠᱟᱨᱰ ᱯᱮᱯᱟᱥ]] (MasterCard PayPass) ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=PayPass Adoption Study |url=http://newsroom.mastercard.com/press-releases/new-mastercard-advisors-study-on-contactless-payments-shows-almost-30-lift-in-total-spend-within-first-year-of-adoption/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301160745/https://newsroom.mastercard.com/press-releases/new-mastercard-advisors-study-on-contactless-payments-shows-almost-30-lift-in-total-spend-within-first-year-of-adoption/ |archive-date=March 1, 2021 |access-date=March 23, 2013 |publisher=MasterCard Advisors}}</ref> ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ (consumers) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱑᱘-᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱘᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱠᱟᱨᱰ]] ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱔᱕% ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱖.᱗% ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱓.᱓% ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱯᱱᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱔᱘.᱕% ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱫᱚ ᱥᱢᱟᱨᱴᱯᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱗᱖.᱔% ᱥᱢᱟᱨᱴᱯᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙.᱓% ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱟᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱯᱷᱞᱤᱯᱠᱟᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Chanchani |first=Madhav |date=7 March 2016 |title=Amazon India planning launch of digital wallet in a bid to build online payments business |work=The Economic Times |url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/amazon-india-planning-launch-of-digital-wallet-in-a-bid-to-build-online-payments-business/articleshow/51282576.cms?intenttarget=no |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190131041746/https://economictimes.indiatimes.com/tech/internet/amazon-india-planning-launch-of-digital-wallet-in-a-bid-to-build-online-payments-business/articleshow/51282576.cms?intenttarget=no |archive-date=31 January 2019 |access-date=27 June 2017 }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ (financial inclusion) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Shahen |first1=Abdelhalem Mahmoud |last2=Sharaf |first2=Mesbah Fathy |title=The Role of Digital Payment Technologies in Promoting Financial Inclusion: A Systematic Literature Review |journal=FinTech |volume=4 |issue=4 |year=2025 |pages=59 |doi=10.3390/fintech4040059 |doi-access=free }}</ref> == ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ == ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱯᱰᱮᱴᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱮᱱᱴᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱨ ᱠᱳᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱲᱮ (fraud) ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱧᱟᱢ, ᱮᱯᱮᱢᱼᱪᱟᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ-ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱴᱟᱭᱤᱯᱟ᱾ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱯᱚᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱡᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱣᱟᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱤᱣᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ, ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱣᱟᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱚᱛᱷᱮᱱᱴᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱮᱱᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱮᱲᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-08-17 |title=Top Five Emerging Trends in Procurement |url=https://publication.sipmm.edu.sg/top-five-emerging-trends-procurement/#The_Advantages_of_using_E-Wallets |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406091029/https://publication.sipmm.edu.sg/top-five-emerging-trends-procurement/#The_Advantages_of_using_E-Wallets |archive-date=2023-04-06 |access-date=2023-04-06 |website=SIPMM Publications |language=en-US}}</ref> == ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴᱥ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ == [[iDEAL]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[European Payments Initiative|ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴᱥ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ]] (EPI) ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Dutch payment processor iDeal to become European standard |url=https://nltimes.nl/2023/04/25/dutch-payment-processor-ideal-become-european-standard |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629141216/https://nltimes.nl/2023/04/25/dutch-payment-processor-ideal-become-european-standard |archive-date=2023-06-29 |access-date=2023-04-26 |website=NL Times |date=25 April 2023 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=EPI Company announces iDEAL and Payconiq acquisition |url=https://thepaypers.com/payments-general/epi-company-announces-ideal-and-payconiq-acquisition--1262337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426084002/https://thepaypers.com/payments-general/epi-company-announces-ideal-and-payconiq-acquisition--1262337 |archive-date=2023-04-26 |access-date=2023-04-26 |website=thepaypers.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dumitrescu |first=Irina |date=2023-04-25 |title=[GLOBAL] EPI Company announces acquisitions, additional shareholders and the coming launch of its new instant payment solution |url=https://www.epicompany.eu/epi-company-announces-acquisitions-additional-shareholders-and-the-coming-launch-of-its-new-instant-payment-solution/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425100304/http://www.epicompany.eu/epi-company-announces-acquisitions-additional-shareholders-and-the-coming-launch-of-its-new-instant-payment-solution/ |archive-date=2023-04-25 |access-date=2023-04-26 |website=European Payments Initiative |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=n.a. |date=2023-04-25 |title=iDEAL Becomes More Ideal |url=https://www.ideal.nl/en/actueel/nieuws/ideal-becomes-more-ideal/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425092413/https://www.ideal.nl/en/actueel/nieuws/ideal-becomes-more-ideal/ |archive-date=2023-04-25 |access-date=2023-04-26 |website=iDEAL |language=en-US}}</ref> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱷᱚᱞᱟ]] * [[ᱤᱣᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱞ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱠᱟᱨᱰ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IETF RFC|4112|link=no}}: ECML ᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ {{ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ]] 9x8eynqrt8m26gju4063viowve427v8 ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ 0 35922 200309 192165 2026-11-08T17:19:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200309 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}} [[Image:Parvin Darabi.jpg|thumb|ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ (᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)]] '''ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ''' ({{langx|fa|پروین دارابی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑, [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]]) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.allianceofiranianwomen.org/2019/09/an-iranian-woman-sacrifices-herself-for-womens-rights-where-are-western-womens-rights-activists/|title=An Iranian Woman Sacrifices Herself for Women's Rights: Where Are Western Women's Rights Activists? -|last1=Zand|first1=Banafsheh|last2=Baron|first2=Sophie|date=2019-09-18|website=Alliance of Iranian Women|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-26}}</ref><ref>{{Cite book|last=Lichter|first=Ida|url=http://evergreen.lib.in.us/opac/extras/unapi?id=tag:open-ils.org,2016-11-25:biblio-record_entry/19280089/-&format=opac|title=Muslim women reformers: inspiring voices against oppression|date=2009|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-59102-716-4|location=Amherst, N.Y|oclc=262889534}}</ref><ref>{{Cite book|last=Goodwin|first=Jan|url=https://books.google.com/books?id=aVp5AAAAQBAJ&dq=Parvin+Darabi&pg=PT105|title=Price of Honor: Muslim Women Lift the Veil of Silence on the Islamic World|date=2002-12-31|publisher=Penguin|isbn=978-0-698-15779-8|language=en}}</ref> == ᱯᱤᱪᱷᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱱᱚᱨᱛᱷᱨᱤᱡᱽ, ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱣᱛᱷᱟᱨᱱ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨᱰᱟᱭᱤᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱟᱨ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱠᱳᱥᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last1=Crimp|first1=Susan|url=https://books.google.com/books?id=Tc0lV0kZTGIC&dq=Parvin+Darabi&pg=PA178|title=Why We Left Islam: Former Muslims Speak Out|last2=Richardson|first2=Joel|date=2008|publisher=WND Books|isbn=978-0-9792671-0-9|language=en}}</ref> ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱭᱩ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱤᱴᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽᱥ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱥᱮᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱴᱳ (NATO) ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱷ ᱨᱟᱰᱟᱨ ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱹᱭ, ᱦᱳᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ, ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽᱨᱤᱥ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱭ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.proquest.com/openview/fd9d5fbf0478dab92faf99daba7ef757/1?pq-origsite=gscholar&cbl=35529|title=Rage Against the Veil: The Courageous Life and Death of an Islamic Dissident|last=|first=|date=|website=ProQuest|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-26}}</ref> ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱮᱡᱽ ᱮᱜᱮᱱᱥᱴ ᱫᱤ ᱵᱷᱮᱭᱤᱞ'' ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱞᱳᱠᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱥᱚᱢᱟᱱᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last1=Vertinsky|first1=Patricia|url=https://books.google.com/books?id=6LV_AgAAQBAJ&dq=Parvin+Darabi&pg=PT138|title=Physical Culture, Power, and the Body|last2=Hargreaves|first2=Jennifer|date=2006-11-28|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-22704-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://womensenews.org/2002/02/womens-share-at-olympic-competitions-drops/|title=Women's Share at Olympic Competitions Drops|last=Good|first=Regan|date=February 22, 2002|website=Women's eNews|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-26}}</ref> ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱯᱟᱨᱠᱥᱣᱚᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''"ᱳᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ"'' ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱠᱤ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref>[https://www.tahoedailytribune.com/news/book-chronicles-lives-of-truckee-women/ Book chronicles lives of Truckee women] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928035521/http://www.tahoedailytribune.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20031027%2FNews%2F110270003%2F-1%2FNEWS|date=2007-09-28}} - [[Tahoe Daily Tribune]]</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == === ᱳᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ === '''''ᱳᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ''''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱠᱤ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="SS">[https://www.sierrasun.com/opinion/truckee-women-honored-in-book/ Truckee women honored in book] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928001025/http://www.sierrasun.com/apps/pbcs.dll/article?Site=SS&Date=20021205&Category=COMMUNITY&ArtNo=212050302&Ref=AR|date=2007-09-28}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱟᱨ [https://www.sierrasun.com/news/meet-your-neighbor-lydia-sparksworthy/ ᱞᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱯᱟᱨᱠᱥᱣᱚᱨᱛᱷᱤ] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="SS" /><ref>{{Cite web|url=https://www.sierrasun.com/opinion/book-release-celebrated/|title=Book release celebrated|last=Morris|first=Katherine|date=December 20, 2002|website=www.sierrasun.com|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-28}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱦᱳᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref name="SS" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.tahoedailytribune.com/news/book-chronicles-lives-of-truckee-women/|title=Book chronicles lives of Truckee women|last=Shadforth|first=Renee|date=23 October 2003|website=www.tahoedailytribune.com|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-20}}</ref> ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱴᱨᱟᱠᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ "ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱕, ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == *[https://web.archive.org/web/20260517212950/http://homa.org/ ᱰᱨ. ᱦᱳᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱵᱤ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ] *[https://www.ontheissuesmagazine.com/1994fall/tehran.php ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱡᱽᱨᱤᱥ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜᱚᱜ] - OnTheIssues.com, the Progressive Woman's Quarterly *[http://www.rozanehmagazine.com/allarticles/AmanpourChristine.htm ᱢᱟᱱᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱟᱱᱯᱳᱣᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱪᱤᱴᱷᱤ: "ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ?" ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ?] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱳᱪᱚᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]] 3tczk82qpq2uhgarwvlmujamzh2xbq4 ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ 0 35932 200312 192703 2026-11-08T17:23:00Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200312 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox writer | name = ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ | imagesize = | birth_date = ᱑᱙᱘᱕ | birth_place = [[ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ]], ᱤᱨᱟᱱ | occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | nationality = [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤ]] | alma_mater = | language = | partner = | spouse = | children = | subject = | period = | genre = | movement = | notableworks = | awards = | signature = | image = PFMain.jpg | native_name = پیام فیلی | native_name_lang = fa }} '''ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ''' ({{Langx|fa|پیام فیلی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱮ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ == ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱨᱫᱽ|ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱮ‌ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱯᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite news |last=Tercatin |first=Rossella |date=2025-07-07 |title=Iranian dissident poet in Israel prays recent war marks beginning of regime’s end |url=https://www.timesofisrael.com/iranian-dissident-poet-in-israel-prays-recent-war-marks-beginning-of-regimes-end/ |access-date=2025-07-07 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱫᱤ ᱥᱚᱱᱥ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ'', ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.indexoncensorship.org/2013/08/being-a-gay-writer-in-iran-writing-on-the-edge-of-crisis/ | title=Being a gay poet in Iran: 'Writing on the edge of crisis' | date=14 August 2013 | publisher=Index on Censorship | accessdate=1 December 2015}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱰ'', ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ''ᱠᱨᱤᱢᱥᱚᱱ ᱮᱢᱯᱴᱤᱱᱮᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱚᱠᱤᱝ ᱣᱟᱴᱚᱨᱥ'', ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ [[ᱞᱩᱞᱩ (ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ)|ᱞᱩᱞᱩ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱟᱭᱤ ᱣᱤᱞ ᱜᱨᱳ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱩᱴ.. ᱯᱷᱤᱜᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱰᱩᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱚᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.hands.media/books/?book_publishers=gardoon | title=Gardoon Publishers books | accessdate=1 December 2015 | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208110132/http://www.hands.media/books/?book_publishers=gardoon | url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ''ᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱞᱟᱣᱰᱤ ᱤᱭᱚᱨᱥ'' ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ, ''ᱦᱟᱥᱟᱱᱟᱠ,'' ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ''ᱢᱮᱰᱟᱢ ᱡᱳᱱᱟ'' ("Madam Whore," מדאם זונה), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱵᱽᱨᱩ]] ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾''<ref>{{Cite web |last=המגדלור |title=מאדאם זונה / פיאם פיילי - המגדלור ספרים |url=https://www.hamigdalor.co.il/item/585-1804/%D7%9E%D7%90%D7%93%D7%90%D7%9D-%D7%96%D7%95%D7%A0%D7%94/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622202306/https://www.hamigdalor.co.il/item/585-1804/%D7%9E%D7%90%D7%93%D7%90%D7%9D-%D7%96%D7%95%D7%A0%D7%94/ |archive-date=22 June 2025 |access-date=2025-06-26 |website=www.hamigdalor.co.il |language=he-IL |url-status=dead }}</ref>'' == ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟ ᱟᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ == ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱞᱮᱠᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱞᱮᱠᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.timesofisrael.com/exiled-iranian-poet-in-israel-this-is-the-best-place-on-earth/ | title=Exiled Iranian poet in Israel | publisher=Times of Israel | accessdate=1 December 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://en.iranwire.com/features/2086/ | title=Being a Gay Writer in Iran: Lying to Liars | publisher=Iran Wire | accessdate=1 December 2015 | author=Mehrnaz Samimi | archive-date=8 December 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208074323/http://en.iranwire.com/features/2086/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/03/iranian-poet-blacklisted-for-being-gay.html | title=Iranian Poet Blacklisted for Being Gay | newspaper=The daily Beast | accessdate=1 December 2015 | author=Nina Strochlic| date=3 July 2014 }}</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.pen.org/blog/young-iranian-poet-seeks-refuge | title=Young Iranian Poet Seeks Refuge | date=18 July 2014 | publisher=PEN America | accessdate=1 December 2015}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱤᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮᱵᱷ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱ ᱥᱟᱞᱳᱢ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱟᱨᱢᱤᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.haaretz.com/israel-news/culture/.premium-1.694587 | title=The Iranian Writer Who Gives Israelis the Self-love They Need| publisher=haaretz.com | accessdate=7 January 2016 | author=Eli Eliahu| newspaper=Haaretz}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.haaretz.com/israel-news/culture/1.691359 | title=Iranian Gay Poet Visits Israel – a 'Dream Come True' | publisher=haaretz.com | accessdate=7 January 2016 | author=Isaac Scarf | newspaper=Haaretz | archive-date=14 January 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114042833/http://www.haaretz.com/israel-news/culture/1.691359 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱜᱚᱨᱚᱡᱟᱱ, ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ "ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Meet the Gay Iranian Poet Who Has Taken Refuge in an Unlikely Place: Israel |url=https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |access-date=2026-05-15 |archive-date=2025-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515102329/https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=http://europe.newsweek.com/israel-extends-visa-gay-iranian-poet-payam-feili-434612?rm=eu | title=Israel has extended the visa of a gay Iranian poet | publisher=Newsweek. | accessdate=29 May 2016 | author=Jack Moore| date=8 March 2016 }}</ref> ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱭ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |last1=Vilnai |first1=Orly |title=Israel Promised This Persecuted Iranian Poet Asylum. |url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-iranian-poet-promised-asylum-in-israel-but-no-response-three-years-in-1.6174983 |publisher=[[Haaretz]] |date=14 June 2018}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱮᱨᱳᱭᱤᱱ ᱱᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱮᱰᱟᱢ ᱡᱳᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=alex |date=2020-04-07 |title=Madam Zona: A Memoir - Tel Aviv Review of Books |url=https://www.tarb.co.il/madam-zona-a-memoir/ |access-date=2025-06-26 |language=en-US}}</ref> ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.facebook.com/tarbutagentkan/videos/%D7%9E%D7%A9%D7%95%D7%A8%D7%A8-%D7%95%D7%A1%D7%95%D7%A4%D7%A8-%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%90%D7%A0%D7%99/1024503342998987/ |title=iranian poet and author Payam Feili {{!}} persecuted in his country for being LGBT, he found asylum in Israel of all places. In Tel Aviv he found himself living in the fringe of society, ending up institutionalized, addicted to drugs... {{!}} By ‎סוכן תרבות‎ {{!}} Facebook |date=2025-06-08 |type=Video |language=hebrew, english |access-date=2025-06-26 |via=www.facebook.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Ghost-Haunted Poet: Payam Feili (Iran/Israel) in Conversation with Ron Dahan - mishkenot sh'ananim festival |url=https://fest.mishkenot.org.il/en/events/a/view/Default.aspx?ContentID=1833 |access-date=2025-06-26 |website=fest.mishkenot.org.il |language=he}}</ref> ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ-ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱮᱭᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱟᱲᱟ ᱫᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱤᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱡᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == *[http://payamfeili.blogspot.ca/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ ᱵᱽᱞᱚᱜᱽ] *[https://www.guernicamag.com/daily/payam-feili-walking-on-water/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ: ᱣᱟᱠᱤᱝ ᱚᱱ ᱣᱟᱴᱚᱨ] *[[ᱴᱟᱭᱤᱢ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ)|ᱴᱟᱭᱤᱢ]] ᱨᱮ [https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ ᱯᱟᱭᱟᱢ ᱯᱷᱮᱭᱞᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250515102329/https://time.com/4243583/payam-feili-iranian-poet-israel/ |date=2025-05-15 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱜᱮᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ LGBTQ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ LGBTQ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱢᱟᱱᱥᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ LGBTQ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱭ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱭ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]] tdrf0ogcvkudt0zn5tc8l9x34jf5wag ᱯᱟᱨᱟᱥᱛᱩ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ 0 35990 200302 198971 2026-11-08T17:16:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200302 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = solo_singer | honorific_prefix = | name = ᱯᱟᱨᱟᱥᱛᱩ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ | honorific_suffix = | image = ParastooAhmadi (cropped).jpg | landscape = | image_size = | caption = | native_name = پرستو احمدی | native_name_lang = fas | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1997|03|21|df=yes}} | birth_place = [[ᱱᱳᱣᱥᱟᱦᱟᱨ]], ᱤᱨᱟᱱ | origin = | death_date = | death_place = | genre = * [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] * [[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] | occupation = | instrument = ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ (Piano) | years_active = | label = }} '''ᱯᱟᱨᱟᱥᱛᱩ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙৭) ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Parastoo Ahmadi and the "Hypothetical Concert" at Caravanserai; The Judiciary Announces Legal Action|url=https://www.bbc.com/persian/articles/clyjqm7r95po|website=BBC News Persian|date=2024-12-12|access-date=2024-12-12|language=fa}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ'' ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Parastoo Ahmadi's Concert Gains Attention; "Judicial Case Opened" |url=https://parsi.euronews.com/culture/2024/12/12/parastoo-ahmadi-live-in-concert-in-iran |website=Euronews |access-date=12 December 2024 |language=fa |date=12 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Wide Reactions to Parastoo Ahmadi's Concert; "A Judicial Case Opened" |url=https://www.dw.com/fa-ir/بازتاب-گسترده-کنسرت-پرستو-احمدی-گشودهشدن-پرونده-قضایی/a-71031749 |website=Deutsche Welle |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ == ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref name=":0"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=Who Is Parastoo Ahmadi? |url=https://ivnanews.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |website=Ivna News |date=2024-12-12 |access-date=2024-12-12 |language=fa |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214051728/https://ivnanews.ir/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |url-status=dead }}</ref> === ᱥᱮᱨᱮᱧ: "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ" === ᱒᱐᱒᱒ ᱤᱨᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱞᱮᱦ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=News Station; Saturday, 1 October 2023 |url=https://www.bbc.com/persian/live/66897177 |work=BBC News Persian |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref> === ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ === ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, "ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱛᱮᱢᱟ ᱫᱳᱜᱳᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ" ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Reactions to Parastoo Ahmadi's Concert; A Singer Performing Without Compulsory Hijab in Iran |url=https://www.radiofarda.com/a/reactions-to-prasto-ahmadi-s-performance-without-compulsory-hijab/33237033.html |work=Radio Farda |date=2024-12-12 |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref><ref name=":0"/> ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱡᱽ ᱠᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Continued Pressure on Javad Heydari's Family and Sentencing Protesters – 2 October 2023 |url=https://www.dw.com/fa-ir/تداوم-فشار-بر-خانواده-جواد-حیدری-و-احکام-حبس-علیه-معترضان/a-66911500 |website=Deutsche Welle |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |title=Confiscation of Parastoo Ahmadi's Personal Belongings by Government Agents |url=https://iranwire.com/fa/news-1/120836-توقیف-وسایل-شخصی-پرستو-احمدی-خواننده-توسط-ماموران-حکومتی/ |website=IranWire |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref> === ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ === ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ:<ref>{{cite web |title=Unprecedented Reception of Parastoo Ahmadi's Concert Without Compulsory Hijab in Iran |url=https://www.radiozamaneh.com/842604/ |website=Radio Zamaneh |date=2024-12-12 |access-date=2024-12-12 |language=fa-IR}}</ref> <blockquote>"ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱟᱥᱛᱩ, ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫᱤᱧᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ—ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮ..." </blockquote> ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱨᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨ ᱠᱩᱭᱮ ᱫᱳᱥᱴ", "ᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱩᱱ", "ᱠᱟᱢᱟᱨ ᱵᱟᱨᱤᱠ", "ᱢᱟᱨᱟ ᱵᱮᱵᱳᱥ", "ᱞᱟᱦᱡᱮ ᱫᱤᱫᱟᱨ", "ᱪᱮ ᱥᱟᱡᱟᱢ", ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱠᱷᱩᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱮ ᱵᱷᱟᱛᱟᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮ ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱵᱮᱭᱨᱟᱜᱷᱫᱟᱨ, ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱳᱦᱮᱞ ᱯᱷᱟᱜᱤᱦ-ᱱᱟᱥᱤᱨᱤ, ᱰᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱨᱤ, ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱨ ᱟᱞᱤ ᱯᱤᱨᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=A Voice from the Heart of History: Parastoo Ahmadi's Concert Without Hijab in the Heart of Iran |url=https://ir.voanews.com/a/iran-parastoo-ahmadi-live-concert-woman-life-freedom-/7898414.html |website=VOA News |date=2024-12-12 |access-date=2024-12-12 |language=fa}}</ref> ==== ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==== ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱢᱤᱴ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱢᱤᱡᱟᱱ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0"/> ᱑᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱤᱡ ᱮᱦᱥᱟᱱ ᱵᱤᱨᱜᱷᱤᱫᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱳᱦᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱟᱠᱤᱦ ᱱᱟᱥᱤᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-12-14 |title=Iranian singer Parastoo Ahmadi arrested after performing concert without hijab |url=https://www.euronews.com/culture/2024/12/14/iranian-singer-parastoo-ahmadi-arrested-after-performing-concert-without-hijab |access-date=2024-12-14 |website=Euronews}}</ref> ᱑᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Makoii |first1=Akhtar |title=Iran 'bows to pressure' to release singer who defied regime by performing solo without a hijab |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/12/15/iran-arrests-singer-performing-concert-no-hijab/ |access-date=2024-12-15 |publisher=The Telegraph |date=2024-12-15}}</ref> ᱵᱟᱱᱠᱤᱯᱩᱨ, ᱢᱤᱫ MP ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱦᱢᱟᱫᱤ ᱥᱟᱵ ᱮ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=قانون حجاب در پی مقابله با برهنگی، بدپوششی و بی‌حجابی است؛ بدپوششی یعنی بدن‌نمایی، یعنی همان لباس خانم احمدی در کنسرت فرضی |trans-title=The hijab law seeks to combat nudity, inappropriate clothing, and lack of veiling; inappropriate clothing means exposing the body, which is what Ms. Ahmadi wore at the hypothetical concert. |url=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/690215-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 |website=اعتمادآنلاین ('Trust Online') |access-date=17 December 2024 |language=fa |date=17 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218065827/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/690215-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%81%D8%A7%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|2}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{wikiquote-inline}} * [https://www.youtube.com/watch?v=oYcaDHEnhbU ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱥᱮᱨᱟᱭ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ] [[Category:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[Category:ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ]] [[Category:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]] [[Category:᱑᱙᱙᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[Category:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] adtlkigqatv8ntxaofm1rlmaal5jtu4 ᱱᱟᱡᱤᱞᱟ ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ 0 36016 200384 196715 2026-11-08T18:52:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200384 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱱᱟᱡᱤᱞᱟ ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = {{langx|fa|نازیلا معروفیان}} | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|2000|05|20|df=y}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | other_names = | occupation = ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ | years_active = | known_for = [[ᱢᱟᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ (ᱡᱤᱱᱟ)|ᱢᱟᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ | notable_works = }} '''ᱱᱟᱡᱤᱞᱟ ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ''' ({{langx|fa|نازیلا معروفیان}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ''ᱨᱚᱭᱫᱟᱫᱽ ᱒᱔'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nazila Maroufian - Journalism |url=https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/8213/ |access-date=2023-09-03 |website=ipa.united4iran.org}}</ref><ref>[https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1691952449-iranian-reporter-who-interviewed-amini-s-father-freed-from-jailhttps://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1691952449-iranian-reporter-who-interviewed-amini-s-fat Iranian Reporter Who Interviewed Amini's Father], I24, August 13, 2023</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=نازیلا معروفیان روزنامه‌نگار سقزی ساکن تهران بازداشت شد |url=https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/11/04/%D9%86%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B4%D8%AF |access-date=2023-09-03 |website=العربیه فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite news |last=Cheeseman |first=Abbie |date=2023-08-18 |title=Iranian woman jailed for not wearing headscarf defies morality police once again |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/08/18/iran-woman-nazila-maroufian-release-no-hijab-mahsa-amini/ |access-date=2023-09-03 |issn=0307-1235}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱦᱥᱟ ᱡᱤᱱᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2023-01-30 |title=Kurdish journalist convicted for interviewing Jina Mahsa Amini’s father |url=https://kurdistanhumanrights.org/en/news/prison-sentences/2023/01/30/kurdish-journalist-convicted-for-interviewing-mahsa-zhina-aminis-father/ |access-date=2023-09-03 |website=KHRN |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱠᱠᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ "ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱒᱔" ᱟᱨ "ᱢᱳᱥᱛᱟᱜᱷᱮᱞ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ" ᱨᱮᱱ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Iran: Kurdish Journalist Nazila Maroufian Arrested In Tehran |url=https://www.womeninjournalism.org/threats-all/iran-kurdish-journalist-nazila-maroufian-arrested-in-tehran |access-date=2023-09-03 |website=Coalition For Women in Journalism |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nazila Maroufian |url=https://www.igfm.de/nazila-maroufian/ |access-date=2023-09-03 |website=Internationale Gesellschaft für Menschenrechte (IGFM) |language=de-DE}}</ref> == ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ == === ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ === ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱦᱥᱟ ᱡᱤᱱᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱢᱡᱟᱫᱽ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱨᱚᱠᱠᱷᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱨᱚᱠᱠᱷᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱵ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱠᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ:<ref name=":0">{{Cite web |title=maroofian%20n |url=https://twitter.com/maroofian%20n |access-date=2023-09-03 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref> "ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱤᱧ ᱢᱮᱦᱥᱟ ᱟᱢᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱢᱳᱥᱛᱟᱜᱷᱮᱞ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ" ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱤᱧ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱛᱷᱨᱮᱰ ᱨᱮ, ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱧ ᱚᱞᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱢᱡᱟᱫᱽ ᱟᱢᱤᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱠᱡᱟᱢᱤᱱᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱜᱮ" ᱚᱞᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.radiofarda.com/a/mahsa-amini-s-father-rejects-official-explanation-on-his-daughter-s-death/32091931.html Mahsa Amini's father: The Deputy Medical Examiner said that we will write whatever is good for the country], Radio Farda, October 19, 2022</ref><ref>[https://www.mardomsalari.ir/news/177843/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%85-%D9%87%D8%B1%DA% Mahsa Amini's father: The forensic doctor said that I can do whatever I want in my report...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127081654/https://www.mardomsalari.ir/news/177843/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%85-%D9%87%D8%B1%DA%25 |date=2024-11-27 }}, Mardomsalari.ir, October 19, 2022</ref><ref>[https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=255603 Mahsa Amini's father: The deputy coroner said whatever is good for the country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230903102922/https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=255603 |date=2023-09-03 }}, Peykeiran.com, October 19, 2022</ref> ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱙ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://kurdpa.net/en/news/2023/01/35 Nazila Maroufian was sentenced to two years of imprisonment], Kurdpa, January 29, 2023</ref><ref>[https://iranwire.com/en/journalism-is-not-a-crime/111608-iranian-police-arrested-journalist-nazila-maroufian/ Iranian Police Arrested Journalist Nazila Maroufian], IranWire, October 30, 2022</ref> ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱮᱨᱮᱥᱴ (cardiac arrest) ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2024}} ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱯᱷᱥᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱦᱚᱞ, ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱷᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱨᱤᱢᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://iranwire.com/fa/news-1/113161-نازیلا-معروفیان-۲-سال-زندان-به-جرم-مصاحبه-با-پدر-مهسا-امینی Nazila Maroubian; 2 years in prison for the crime of interviewing Mahsa Amini's father], IranWire, January 28, 2023</ref><ref>{{Cite web |title=Iran journalist Nazila Maroufian arrested again for defying headscarf law: report |url=https://www.newarab.com/news/iran-journalist-rearrested-defying-headscarf-law?amp=1 |access-date=2023-09-03 |website=New Arab |language=en |archive-date=2026-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260507065953/https://www.newarab.com/news/iran-journalist-rearrested-defying-headscarf-law?amp=1 |url-status=dead }}</ref> === ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ === ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱥᱮ ᱧᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last= |date=2023-06-15 |title="اخراج" یک خبرنگار از محل کار بعد از افشای توهین جنسی مأمور پلیس |language=fa |work=رادیو فردا |url=https://www.radiofarda.com/a/nazila-maroufian-was-sacked/32460505.html |access-date=2023-09-03}}</ref> === ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵ === ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱟᱵᱽ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱯᱴᱚᱯ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=AFP |title=Iran reporter defiant after release from prison for posting photo without headscarf |url=https://www.timesofisrael.com/iran-reporter-defiant-after-release-from-prison-for-posting-photo-without-headscarf/ |access-date=2023-09-03 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱥᱟᱵ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱩ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱴ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴᱥ]] ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱵ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱚ ᱱᱤᱱᱫᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱨᱛ ᱛᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://azureserv.com/a/authorities-rearrest-journalist-nazila-maroofian---committee-to-protect-journalists/7177124.html?%20cpo=aHR0cHM6Ly9pci52b2FuZXdzLmNvbQ The Committee to Protect Journalists demanded the "unconditional" release of investigative journalist Nazila Maroufian.]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, VOA farsi, July 12, 2023</ref> ᱒᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱭᱟᱨᱨᱟᱦᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The re-arrest of Nazila Maroufian, along with her mother, has raised concerns regarding the situation of the journalist in prison |url=https://hengaw.net/en/news/2023/08/the-re-arrest-of-nazila-maroufian-along-with-her-mother-has-raised-concerns-regarding-the-situation-of-the-journalist-in-prison |access-date=2023-09-03 |website=Hengaw |language=ku-Arab}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Journalist Nazila Maroufian Re-Arrested in Tehran |url=https://www.en-hrana.org/journalist-nazila-maroufian-re-arrested-in-tehran/ |access-date=2023-09-03 |website=Hrana |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Nazila Maroufian, journaliste iranienne ayant interviewé le père de Mahsa Amini, arrêtée pour non port du voile |url=https://www.marieclaire.fr/nazila-maroufian-journaliste-iranienne-ayant-interviewe-le-pere-de-mahsa-amini-arretee-pour-non-port-du-voile,1458965.asp |access-date=2023-09-03 |website=Marie Claire |language=fr}}</ref> == ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ == ᱢᱟᱨᱩᱯᱷᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.voanews.com/a/iran-journalist-says-she-was-sexually-assaulted-during-arrest/7257161.html Iran Journalist Says She Was Sexually Assaulted During..], VOA, September 6, 2023</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱤᱨᱟᱠᱤ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20230906-iran-journalist-says-was-sexually-assaulted-during-arrest Iran journalist says was sexually assaulted during arrest..], France 24, September 6, 2023</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱞᱟᱢᱮᱦ ᱛᱟᱵᱟᱛᱟᱵᱟᱭᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ བᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱠᱠᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] oie7800es5qxoryyo2n9gdl8k8zeuqs ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ 0 36096 200110 192691 2026-11-08T12:44:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200110 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox military person |honorific_prefix = [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ)|ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ]] |name = ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ |honorific_suffix = |image = Hamidreza Moghaddam Far.jpg |image_upright = |alt = ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |caption = |native_name = حمیدرضا مقدّم‌فر |native_name_lang = fa |birth_name = |other_name = |nickname = |birth_date = ᱑᱙᱖᱑<ref> {{cite web |url = https://www.hamshahrionline.ir/news/646970/%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85 |title = «دست‌خط» با حضور حمیدرضا مقدّم‌فر - همشهری آنلاین |date = January 2022 |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> |birth_place = [[ᱤᱨᱟᱱ]] |death_date = |death_place = |burial_place = |burial_label = |burial_coordinates = |allegiance = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ]] |branch = [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ]] |branch_label = |service_years = |service_years_label = |rank = [[ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] |rank_label = |service_number = |unit = |commands = |known_for = |battles = ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ |battles_label = ᱥᱮᱪᱮᱫ |awards = |memorials = |alma_mater = |spouse = |children = |relations = |other_work = |signature = |signature_size = |signature_alt = |website = |module = }} '''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref> {{cite web |url = https://www.asriran.com/fa/news/412052/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D9%81%DA%A9%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D9%86-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D9%81%D9%87%D9%85%D8%AF |title = مشاور فرمانده سپاه: چرا حسین شریعتمداری اصرار دارد به مخاطبان خود تفهیم کند رهبر انقلاب مثل من فکر می‌کند؟! مثل من تحلیل می‌کند؟! و مثل من می‌فهمد؟! |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref><ref> {{cite web |url = https://www.hawzahnews.com/news/470160/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 |title = حمیدرضا مقدّم‌فر: مشاور فرهنگی و رسانه‌ای فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |date = 28 November 2018 |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ|ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ,<ref> {{cite web |url = https://www.hawzahnews.com/news/906360/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C |title = بازدید معاون دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب از خبرگزاری حوزه - خبرگزاری حوزه |date = 23 June 2020 |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> [[ᱠᱟᱥᱮᱢ ᱥᱳᱞᱮᱢᱟᱱᱤ]] ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ (''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ]]'') ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref> {{cite web |url = https://www.asriran.com/fa/news/409678/%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C |title = ایجاد ستاد نشر و تبلیغ نامه رهبر انقلاب به جوانان غربی |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱳ (CEO) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ (''[[ᱟᱭᱤᱟᱨᱡᱤᱥᱤ]]'') ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref> {{cite web |url = http://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D9%84-%DA%A9%D9%84%D9%86%D9%84-%D8%A7%D9%86%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-17440945 |title = معاون فرهنگی سپاه: انتشار «زوال کلنل» انحراف بزرگی است |website = [[Deutsche Welle]] |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱫᱤ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱤᱱ ᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱨᱟᱨᱤ ᱵᱮᱡᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref> {{cite web |url = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/09/23/941387/%D8%AA%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%81-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |title = تکلیف نشان جهادگران عرصه فرهنگ و هنر چه می‌شود؟ |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref><ref> {{cite web |url = https://moshakhasat.ir/person/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%81%D8%B1 |title = حمیدرضا مقدّم فر - دارای نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱤ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱟᱞᱤ ᱤᱵᱽᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱠᱤᱨ]] ᱟᱜ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱚᱥᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱤᱨᱟᱱ)|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |url = https://toluehagh.ir/user/moghadamfar/ |title = درباره حمیدرضا مقدّم‌فر - موسسه فرهنگی طلوع |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 |archive-date = 14 July 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220714072913/https://toluehagh.ir/user/moghadamfar/ |url-status = dead }}</ref> == ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱜᱟᱡᱚᱜᱽ == ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ|ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ]] ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ, ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'', ᱫᱚ [[ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ|ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱽᱨᱟᱬ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱤᱱᱮᱡᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱟᱥᱱᱤᱢ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱜᱚᱴᱤᱭ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref> {{cite web |url = https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/12/11/2675398/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B2-%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF%DB%8C |title = درباره ماجرای کاترین پرز شکدم/ پروژه مشترک سایت اسرائیلی و کانال احمدی‌نژادی |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> [[ᱫᱤ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ|ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ]]-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ-ᱥᱷᱟᱠᱫᱟᱢ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱸᱠ ᱴᱮᱝᱠ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱟᱭᱤᱟᱨᱡᱤᱥᱤ]] ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ'' ᱥᱟᱶ ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱥᱳᱨᱮᱦ ᱠᱷᱳᱡᱟᱥᱛᱮᱦ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱡᱟᱫᱮᱦ|ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱪᱟ ''ᱠᱳᱢᱮᱭᱤᱞ ᱠᱷᱳᱡᱟᱥᱛᱮᱦ ᱵᱟᱜᱷᱮᱨᱡᱟᱫᱮᱦ'' ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref> {{cite web |url = https://www.independentpersian.com/node/219451/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%C2%A0%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%C2%A0 |title = جاسوس اسرائیلی، همکار نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی ایران |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> == ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ == [[File:Moghadamfar 3.jpg|thumb|''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'', [[ᱢᱟᱥᱦᱟᱫᱽ]], ᱒᱐᱑᱕᱾]] ''ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱤᱳ (CEO) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱟᱨᱥ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱟᱦᱟ'ᱤ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref> {{cite web |url = https://justice4iran.org/persian/human-rights-violators-bank/hamidreza-moghaddamfar/ |title = پرونده ناقض حقوق بشر: حمیدرضا مقدم‌فر |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref><ref> {{cite web |url = https://www.farsnews.ir/news/13910624000654/%D8%B1%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%87%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%AA |title = روش‌های تبلیغی فرقه آقاخانیه/ شباهت‌های عملیاتی با بهائیت |trans-title = |language = fa |access-date = 12 July 2022 }} </ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{Commons category-inline|Hamidreza Moghaddamfar}} * [https://lobelog.com/rouhani-pushes-back-against-security-media/ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ: ᱨᱚᱣᱦᱟᱱᱤ ᱯᱩᱥᱮᱥ ᱵᱮᱠ ᱟᱜᱮᱱᱥᱴ ᱥᱤᱠᱤᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ] * [https://web.archive.org/web/20241226100229/https://ns.sndu.ac.ir/article_1251.html?lang=en ᱦᱟᱢᱤᱫᱽᱨᱮᱡᱟ ᱢᱚᱜᱷᱟᱫᱫᱟᱢᱯᱷᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ "ᱫᱤ ᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱤᱝ] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱵᱽᱨᱤᱜᱮᱰᱤᱭᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ]] cljcovx05plrexro2998q5zhgrxfbu4 ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ 0 36201 200370 192741 2026-11-08T18:39:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200370 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱱᱚᱜᱚᱨ | other_name = | pushpin_map = India West Bengal # India3 | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_caption = | coordinates = {{coord|24|05|30|N|87|59|17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ | subdivision_name2 = ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ | elevation_m =18 | population_total = ᱑᱑,᱘᱘᱒ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_density_km2 = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱔᱒᱑᱕᱙ (ᱱᱚᱜᱚᱨ) | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱔᱘᱔-xxx | website = {{URL|murshidabad.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=400| zoom=10 | coord={{coord|23|57|0|N|88|13|0|E}}| float=left|caption='''ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|24|4|29|N|88|14|36|E}} | label-pos1=left|label1= Ajodhya Nagar | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱡᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (CT)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|5|40|N|88|17|11|E}} | label-pos2=right|label2= Banjetia| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱟᱱᱡᱮᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|56|19|N|88|14|1|E}} | label-pos3=top|label3= Barua| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT) |mark-coord4={{coord|24|4|8|N|88|15|46|E}} | label-pos4=right|label4= Chaltia| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱪᱟᱞᱴᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |mark-coord5={{coord|24|7|37|N|88|16|48|E}} | label-pos5=right|label5= Cossimbazar| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱠᱳᱥᱥᱤᱢᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT) |mark-coord6={{coord|24|6|58|N|88|14|32|E}} | label-pos6=left|label6= Goaljan| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱜᱳᱞᱡᱟᱱ]] (CT) |mark-coord7={{coord|24|7|44|N|88|13|56|E}} | label-pos7=left|label7= Gopjan| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱜᱳᱯᱡᱟᱱ]] (CT) |mark-coord8={{coord|24|5|14|N|88|14|56|E}} | label-pos8=left|label8= Gora Bazar| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱜᱳᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (CT) |mark-coord9={{coord|24|3|45|N|88|14|19|E}} | label-pos9=left|label9= Haridasmati| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱦᱚᱨᱤᱪᱟᱥᱢᱟᱴᱤ]] (CT) |mark-coord10={{coord|24|4|55|N|88|16|38|E}} | label-pos10=right|label10= Sibdanga Badarpur| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱥᱤᱵᱽᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱚᱨᱯᱩᱨ]] (CT) |mark-coord11={{coord|23|46|49|N|88|6|9|E}} | label-pos11=right|label11= Salar| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱥᱟᱞᱟᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (CT) |mark-coord12={{coord|24|6|46|N|88|15|55|E}} | label-pos12=right|label12= Berhampore| numbered12=M| mark-title12=[[ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ]] (M) | shape-color12= #800000 |mark-coord13={{coord|23|55|25|N|88|15|0|E}} | label-pos13=right|label13= Beldanga| numbered13=M| mark-title13=[[ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ]] (M) | shape-color13= #800000 |mark-coord14={{coord|23|57|36|N|88|1|48|E}} | label-pos14=top|label14= Kandi| numbered14=M| mark-title14=[[ᱠᱟᱱᱫᱤ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (M) | shape-color14= #800000 |mark-coord15={{coord|24|1|49|N|88|11|27|E}} | label-pos15=right|label15=Karnasuvarna| numbered15=H| mark-title15= [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ]] (H)| shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|23|55|55|N|88|26|51|E}} | label-pos16=top|label16= Amtala | numbered16=R| mark-title16= [[ᱟᱢᱛᱟᱞᱟ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color16=#C40000 |mark-coord17={{coord|24|8|40|N|88|22|50|E}} | label-pos17=right|label17= Daulatabad | numbered17=R| mark-title17= [[ᱫᱟᱣᱞᱟᱛᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color17=#C40000 |mark-coord18={{coord|24|3|10|N|88|25|7|E}} | label-pos18=right|label18= Hariharpara | numbered18=R| mark-title18= [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱯᱟᱲᱟ]] (R) |shape-color18=#C40000 |mark-coord19={{coord|23|54|41|N|88|27|25|E}} | label-pos19=bottom|label19= Naoda | numbered19=R| mark-title19= [[ᱱᱟᱣᱫᱟ]] (R) |shape-color19=#C40000 |mark-coord20={{coord|23|51|34|N|88|15|18|E}} | label-pos20=right|label20= Rejinagar | numbered20=R| mark-title20= [[ᱨᱮᱡᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color20=#C40000 |mark-coord21={{coord|23|55|24|N|88|13|45|E}} | label-pos21=left|label21= Sarulia | numbered21=R| mark-title21= [[ᱥᱟᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color21=#C40000 |mark-coord22={{coord|23|51|50|N|88|11|55|E}} | label-pos22=left|label22= Shaktipur | numbered22=R| mark-title22= [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color22=#C40000 |mark-coord23={{coord|23|55|17|N|88|25|55|E}} | label-pos23=left|label23= Surangapur | numbered23=R| mark-title23= [[ᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color23=#C40000 |mark-coord24={{coord|23|53|17|N|88|4|59|E}} | label-pos24=right|label24= Bharatpur | numbered24=R| mark-title24= [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] (R) |shape-color24=#C40000 |mark-coord25={{coord|23|56|16|N|87|56|5|E}} | label-pos25=right|label25= Burwan | numbered25=R| mark-title25= [[ᱵᱩᱨᱣᱟᱱ]] (R) |shape-color25=#C40000 |mark-coord26={{coord|24|3|14|N|88|7|3|E}} | label-pos26=left|label26= Gokarna | numbered26=R| mark-title26= [[ᱜᱳᱠᱟᱨᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] (R) |shape-color26=#C40000 |mark-coord27={{coord|23|54|32|N|87|57|35|E}} | label-pos27=right|label27= Gram Salkia | numbered27=R| mark-title27= [[ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱠᱤᱭᱟᱹ]] (R) |shape-color27=#C40000 |mark-coord28={{coord|24|2|3|N|87|59|7|E}} | label-pos28=right|label28= Khargram | numbered28=R| mark-title28= [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] (R) |shape-color28=black| label-size28=13|label-color28=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord29={{coord|24|5|23|N|87|59|24|E}} | label-pos29=right|label29= Nagar | numbered29=R| mark-title29= ᱱᱚᱜᱚᱨ (R) |shape-color29=#C40000 |mark-coord30={{coord|23|53|23|N|87|59|20|E}} | label-pos30=bottom|label30= Panchthupi | numbered30=R| mark-title30= [[ᱯᱟᱸᱪᱛᱷᱩᱯᱤ]] (R) |shape-color30=#C40000 |mark-coord31={{coord|23|46|30|N|88|12|0|E}} | label31= Bhagirathi |labela31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31= -80| label-pos31=right| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none |mark-coord32={{coord|23|56|0|N|88|4|0|E}} | label32= Mayurakshi |labela32=River| label-color32 = #77A1CB| label-angle32= -55| label-pos32=right| label-size32=10| mark-size32=0| mark-title32 =none |mark-coord33={{coord|24|9|0|N|88|4|0|E}} | label33= Dwaraka |labela33= River| label-color33 = #77A1CB| label-angle33= 60| label-pos33=right| label-size33=10| mark-size33=0| mark-title33 =none |mark-coord34={{coord|23|59|0|N|88|28|0|E}} | label34= Jalangi |labela34= River| label-color34 = #77A1CB| label-angle34= -70| label-pos34=right| label-size34=10| mark-size34=0| mark-title34 =none |mark-coord35={{coord|23|50|51|N|88|13|48|E}} | label-pos35=left|label35=Tomb of Mir Madan| numbered35=H| mark-title35= [[ᱢᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ]] (H)| shape-color35=#AA6666}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ {{coord|24.08980|N|87.99023|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ=== ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱫᱤ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱲᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Physiography, Page 13 |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | work= Geography | publisher= Murshidabad district authorities| access-date = 24 July 2017}}</ref> ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://murshidabad.gov.in/About.aspx#2 | title= Murshidabad | publisher= Murshidabad district authorities| access-date = 12 September 2017}}</ref> ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝᱠᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱨᱱᱟᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱢᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱙.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱐ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Ray, Nihar Ranjan, ''Bangalir Itihas Adi Parba'', {{in lang|bn}}, 1980 edition, pp. 160-161, Paschim Banga Niraksharata Durikaran Samiti</ref><ref>Sengupta, Nitish, ''History of the Bengali-speaking People'', p.25, UBS Publishers’ Distributors Pvt. Ltd.</ref><ref>Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', first published 1971, reprint 2005, pp. 5-6, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{ISBN|81-89118-01-3}}.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_6MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook, Murshidabad, Series 20, Part XII B| work= District Primary Census Abstract page 26|publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | access-date = 2 July 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱘᱘᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖,᱑᱙᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕,᱖᱘᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱔᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗,᱐᱙᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (᱖᱘.᱑᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 27 August 2017}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ== ===ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ=== [[ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1907_PART_A_DCHB_MURSHIDABAD.pdf |title = District Census Handbook: Murshidabad, Series 20 Part XII A | work= Map of Murshidabad with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page). |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 27 August 2017}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗ (ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦᱤ ᱨᱳᱰ) ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑᱖ ᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 February 2017}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ===ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ=== * ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱡᱟᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | title = Nagar College | publisher = NC | access-date = 12 September 2017 | archive-date = 17 September 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170917124510/http://nagarcollege.in/courses%20Offered.html | url-status = dead }}</ref> ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ== ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱲᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱨᱛᱟᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ''ᱰᱮᱴᱟ ᱯᱤᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=July 2023}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] bdr6nfqjvs4ax3vi8pt1uobqlpdsnlf ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 36231 200322 193197 2026-11-08T17:36:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200322 wikitext text/x-wiki {{short description|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱯᱤᱥᱠᱟ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Piska railway station.jpg | image_size = | image_caption = | address = ᱯᱤᱥᱠᱟ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | coordinates = {{Coord|23.3296435|N|85.2064969|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|707|m|ft}} | line = [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | other = | structure = [[:en:Intersection_(road)#At_grade_railways|ᱚᱛ ᱨᱮ]] | platform = ᱯᱮᱭᱟ | tracks = ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ | entrances = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | baggage_check = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = <!-- check later 2003-2004<ref name=elec>{{cite web|title=History of Electrification|url=http://www.irfca.org/docs/electrification-history.html|work=information published by CORE (Central Organization for Railway Electrification)|publisher=CORE (Central Organization for Railway Electrification)|accessdate=1 April 2012}}</ref> --> | accessible = | code = {{Indian railway code | code = PIS | zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱨᱟᱺᱪᱤ}} }} | owned = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = {{color|green|ᱠᱟᱹᱢᱤ}} | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | route_map = {{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} | pass_system = | map_locator = }} '''ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''PIS''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=18 November 2025 |title=Redevelopment of Piska Station of South Eastern Railway under Amrit Bharat Station Scheme |url=https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=8865&id=0,4,423 |access-date=21 December 2025 |website=ser.indianrailways.gov.in }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Pradhan |first=Avradip |title=Piska Railway Station Map/Atlas SER/South Eastern Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/piska-pis/5362 |access-date=2025-12-20 |website=indiarailinfo.com}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=TTI |title=PIS / Piska Railway Station {{!}} Train Arrival / Departure Timings at Piska |url=http://www.totaltraininfo.com/station/pis/ |access-date=2025-12-20 |website=www.totaltraininfo.com |language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱮᱢᱩ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Live Trains at PISKA F S (PIS) Railway Station : etrain.info |url=https://etrain.info/station/Piska-F-S-PIS/live |access-date=2025-12-20 |website=etrain.info |language=en}}</ref> ==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ== ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱤᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱥᱮᱞᱴ ᱥᱟᱶ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱯᱨᱚᱪ ᱨᱚᱰ, ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱴᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Amrit Bharat Stations - SER |url=https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=7175&id=0,4,423 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917093452/https://ser.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=7175&id=0,4,423 |archive-date=2024-09-17 |access-date=2025-12-20 |website=ser.indianrailways.gov.in |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=झारखंड के पिस्का स्टेशन की बदलेगी सूरत, रेस्ट रूम से लेकर लिफ्ट तक की होगी सुविधा |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-piska-station-will-change-there-will-be-facilities-from-rest-room-to-lift-7810735.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108191047/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/ranchi-piska-station-will-change-there-will-be-facilities-from-rest-room-to-lift-7810735.html |archive-date=2023-11-08 |access-date=2025-12-20 |work=News18 हिंदी |language=hi-IN |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱵᱩᱛᱷ ᱟᱨ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛᱨᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱮᱢᱯ, ᱥᱮᱴᱴᱟᱭᱤᱞ ᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=पिस्का रेलवे स्टेशन को मिला आधुनिक स्वरूप, यात्री सुविधाओं से हुआ लैस |url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/ranchi/news/piska-railway-station-gets-a-modern-look-equipped-with-passenger-amenities-136455547.html |access-date=21 December 2025 |work=Dainik Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-18 |title=पिस्का स्टेशन की नई बिल्डिंग बनकर तैयार |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-piska-railway-station-ready-under-amrit-bharat-station-scheme-201763475631123.html |access-date=2025-12-20 |website=www.livehindustan.com |language=hi}}</ref> ==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=All Trains at PISKA F S (PIS) Railway Station with Arrival and Departure details, Availability, Wailtlist Confirmation Chances and Fare Calculator : etrain.info |url=https://etrain.info/station/Piska-F-S-PIS/all |access-date=2025-12-20 |website=etrain.info |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Piska Fs (PIS) Railway Station Train Time Table & Code |url=https://www.trainspnrstatus.com/station/piska-fs |access-date=2025-12-20 |website=www.trainspnrstatus.com}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] <!--[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]--> i5k12vqbyqkwiuu2i60928q4iy4mncp ᱮᱱᱰᱤᱝ ᱮᱡᱤᱝ 0 36262 200279 193078 2026-11-08T16:46:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200279 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ᱮᱱᱰᱤᱝ ᱮᱡᱤᱝ:<br />ᱫᱟ ᱨᱤᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩᱡᱽ ᱫᱮᱴ ᱠᱩᱰ ᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱ ᱮᱡᱤᱝ ᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ | title_orig = | translator = | image = Ending Aging.jpg | image_size = 230px | caption = | author = [[ᱚᱵᱽᱨᱮ ᱰᱤ ᱜᱽᱨᱮ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱟᱭ | illustrator = | cover_artist = | country = ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ (United States) | language = ᱤᱝᱞᱤᱥ | series = | subject = [[ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ]] | genre = [[ᱴᱨᱟᱱᱥᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱᱤᱡᱚᱢ]] | publisher = [[ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱥ ᱯᱨᱮᱥ]] | pub_date = ᱒00᱗ | media_type = ᱪᱷᱟᱯᱟ {{nobr|([[ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱵᱷᱚᱨ]]/[[ᱯᱮᱯᱟᱨᱵᱮᱠ]])}}, ᱚᱰᱤᱭᱳᱵᱩᱠ | pages = ᱓᱘᱙/᱔᱔᱘ | isbn = 978-0-312-36706-0 | dewey = 612.6/8 22 | congress = QP85 .D348 2007 | oclc = 132583222 | preceded_by = | followed_by = }} '''''ᱮᱱᱰᱤᱝ ᱮᱡᱤᱝ: ᱫᱟ ᱨᱤᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩᱡᱽ ᱫᱮᱴ ᱠᱩᱰ ᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱ ᱮᱡᱤᱝ ᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ''''' ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱡᱮᱨᱮᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱚᱵᱽᱨᱮ ᱰᱤ ᱜᱽᱨᱮ, ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ''ᱮᱱᱰᱤᱝ ᱮᱡᱤᱝ'' ᱨᱮ ᱰᱤ ᱜᱽᱨᱮ ᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱩᱨᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱰ ᱱᱮᱜᱽᱞᱤᱡᱤᱵᱚᱞ ᱥᱮᱱᱮᱥᱮᱱᱥ" ("SENS") ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱰᱤ ᱜᱽᱨᱮ ᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱲᱟᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |author=Carlos López-Otín |author2=Maria A. Blasco |author3=Linda Partridge |author4=Manuel Serrano |author5=Guido Kroemer |date=2013-06-06|title=The Hallmarks of Aging|journal=Cell|volume=153|issue=6|pages=1194–1217|doi=10.1016/j.cell.2013.05.039|pmc=3836174|pmid=23746838}}</ref> == ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ == * ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱥ ᱯᱨᱮᱥ, ᱑-ᱞᱩ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ''(ᱦᱟᱨᱰᱠᱚᱵᱷᱚᱨ, ᱓᱘᱙ ᱥᱟᱦᱴᱟ)'', ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ: {{ISBN|0-312-36706-6}} * ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱥ ᱜᱨᱤᱯᱷᱤᱱ, ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱯᱷᱴᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱑-ᱞᱩ ᱨᱤᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ''(ᱯᱮᱯᱟᱨᱵᱮᱠ, ᱔᱔᱘ ᱥᱟᱦᱴᱟ)'', ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒૦᱐᱘ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ: {{ISBN|0-312-36707-4}} == ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚ == * ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ: ''[https://www.amazon.de/dp/3837613364/ Niemals alt!: So lässt sich das Altern umkehren. Fortschritte der Verjüngungsforschung]'', transcript Verlag, Bielefeld 2010 * ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ: ''[[:es:El Fin del Envejecimiento|El Fin del Envejecimiento. Los avances que podrían revertir el envejecimiento humano durante nuestra vida]]'', Lola Books, Berlín 2013 * ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ: ''[https://www.amazon.it/dp/B01MTR5ECB/ La fine dell'invecchiamento: Come la scienza potrà esaudire il sogno dell'eterna giovinezza]'', D Editore, Roma 2016 * ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ: ''[https://www.amazon.com.br/dp/B07DHF84SL/ O fim do envelhecimento: Os avanços que poderiam reverter o envelhecimento humano durante nossa vida]'', NTZ, 2018 ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱱᱚᱱ-ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "Отменить Старение" ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮ PDF ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://sciencevsaging.org/content/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B8-%D0%B6%D1%83/%D0%B2 |title=Вышла книга "Отменить старение" ( Ending Aging). |language=ru |trans-title=The book "Отменить старение" was published. |website=sciencevsaging.org |access-date=2021-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807073426/http://sciencevsaging.org/content/%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B8-%D0%B6%D1%83/%D0%B2 |archive-date=2020-08-07 |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} === ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ === {{Refbegin|2}} * {{cite journal |last = Illes |first = Judy |title = Blurring our edges |journal = [[Nature (journal)|Nature]] |volume = 450 |issue = 7168 |pages = 351–352 |date = November 15, 2007 |doi = 10.1038/450351a |bibcode = 2007Natur.450..351I | doi-access = free }} * {{cite news |last = Garreau |first = Joel |author-link = Joel Garreau |title = The Invincible Man – Aubrey de Grey, 44 Going on 1,000, Wants Out of Old Age |newspaper =[[The Washington Post]] |date = October 31, 2007 |url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/30/AR2007103002222_pf.html |access-date = March 20, 2009 }} * {{cite news |last = Lythgoe |first = Dennis |title = Author portends perpetual youth |work = [[Deseret Morning News]] |date = September 16, 2007 |url = http://deseretnews.com/article/1,5143,695210061,00.html |access-date = March 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180053/http://www.deseretnews.com/article/695210061/Author-portends-perpetual-youth.html |archive-date=2016-03-03 }} * {{cite news |last = Kling |first = Arnold |author-link = Arnold Kling |title = Living Forever: Is It Possible? What Will Get Us There? |work = [[TCS Daily]] |date = September 19, 2007 |url = http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=091207G |access-date = March 20, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071014230939/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=091207G |archive-date = October 14, 2007 }} * {{cite news |last = Boutin |first = Paul |author-link = Paul Boutin (journalist) |title = Battling Time's Ravages – A maverick biotech researcher's goal: perpetual youth |work = [[The Wall Street Journal]] |date = September 8, 2007 |page = P8 |url = https://www.wsj.com/articles/SB118919946556720937?mod=googlenews_wsj |access-date = March 20, 2009 }} * {{cite news |last = Critser |first = Greg |author-link = Greg Critser |title = The man who will help you live for 1,000 years – Want to live for a millennium? It could be achieved with cellular technology, says Dr Aubrey de Grey |work = [[The Times]] |date = September 7, 2007 |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article2400692.ece |access-date = March 20, 2009 | location=London }}{{dead link|date=January 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} * {{cite news |last = Klein |first = Julia M. |title = Forever Young |work = Obit Magazine |date = January 25, 2008 |url = http://www.obit-mag.com/viewmedia.php/prmMID/270 |access-date = March 20, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081210070630/http://www.obit-mag.com/viewmedia.php/prmMID/270 |archive-date = December 10, 2008 }} * {{cite news |last = Garreau |first = Joel |author-link = Joel Garreau |title = Can aging be cured? |work = The Journal Times |date = December 19, 2007 |url = http://www.journaltimes.com/articles/2007/12/20/life/doc47695d8bbe3de631177336.txt |access-date = March 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715034632/http://journaltimes.com/lifestyles/can-aging-be-cured/article_6e235696-62d4-5c1b-b6ed-43e51500ff2b.html |archive-date=2017-07-15 }} {{Refend}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱭᱳᱡᱮᱨᱮᱱᱴᱚᱞᱚᱡᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱱ ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱗ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱟᱱᱥᱦᱤᱭᱩᱢᱟᱱᱤᱥᱴ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ]] cbxt8h1wksk5mbf1ny42nll4zt1132u ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ 0 36289 200276 195433 2026-11-08T16:40:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200276 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox airline | airline = ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ | logo = Air India Express logo.svg | logo_size = 250px | image = VT-BXY Air India Express.jpg | image_size = | caption = ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ [[:en:Boeing 737 MAX#737 MAX 8|ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱢᱮᱠᱥ ᱘]] | fleet_size = ᱑᱐᱖ | destinations = [[:en:List of Air India Express destinations|᱖᱒]] | IATA = IX | ICAO = AXB | callsign = ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ | parent = [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] | founded = {{Start date and age|2005|3|df=yes}} | commenced = {{Start date and age|2005|4|29|df=yes}} | headquarters = [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | bases = | hubs = {{ubl |[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ([[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]) |[[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ([[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]) |[[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ([[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]])}} | secondary_hubs = | focus_cities = | key_people = {{bulleted list| | ᱱᱤᱯᱩᱱ ᱟᱜᱽᱨᱟᱣᱟᱞ (ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)}} | frequent_flyer = ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱭᱩᱯᱟᱥ | revenue = {{increase}} {{INRConvert|160.33|b}} (FY2025)<ref name="FY">{{cite web|url=https://www.tata.com/content/dam/tata/pdf/fy25/Tata-Sons-Annual-Report-FY25.pdf|title=Tata Sons FY25 Annual report |work=Air India|page=6|date=6 September 2024}}</ref> | net_income = {{decrease}} {{INRConvert|-56.78|b}} (FY2025)<ref name="FY"/> | assets = | equity = | num_employees = ᱘,᱐᱐᱐ (ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)<ref name="TOI"/> | website = {{URL|airindiaexpress.com}} }} '''ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱱᱪ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tataneu.com/pages/travel/flights/how-to-differentiate-air-india-and-air-india-express|title=How to Differentiate Air India and Air India Express|work=[[Tata Group]]|access-date=1 June 2025}}</ref><ref name="NDTV">{{cite web|url=https://www.ndtvprofit.com/business/air-india-express-the-next-big-thing-in-indian-aviation|title=Air India Express: The Next Big Thing In Indian Aviation|work=[[NDTV]]|date=19 October 2023|access-date=1 June 2025|archive-date=28 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528055600/https://www.ndtvprofit.com/business/air-india-express-the-next-big-thing-in-indian-aviation|url-status=dead}}</ref> ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱴᱩ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GE19Df03.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050524205332/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GE19Df03.html |url-status=unfit |archive-date=24 May 2005 |title=India's common man flies|work=[[The Asia Times Online]]|access-date=20 September 2016}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Ramavarman|first=T.|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Shifting-of-Air-India-Express-headquarters-to-Kochi-gets-nod/articleshow/17606736.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615085106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-14/kochi/35819011_1_aie-air-india-express-ansbert-d-souza|url-status=live|archive-date=15 June 2013|title=Shifting of Air India Express headquarters to Kochi gets nod|work=[[The Times of India]]|date=14 December 2012|access-date=5 February 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/air-india-express-route-scheduling-from-city-soon/article4282465.ece|title=Air India Express route scheduling from city soon|work=[[The Hindu]]|access-date=1 July 2016|date=7 January 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NDTV"/><ref>{{cite news |title=Air India Express reports highest ever net profit at Rs 412 crore |url=https://www.business-standard.com/article/companies/air-india-express-reports-highest-ever-net-profit-at-rs-412-crore-120102801569_1.html |date=29 October 2020 |work=[[Business Standard]] |access-date=1 June 2025}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱥᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV"/> ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱦᱮᱱᱰᱞᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱘᱐ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱮ ᱒.᱑ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱾<ref>{{cite press release |title=Tata Group Onboards Air India |url=https://www.tata.com/newsroom/business/air-india-handover |access-date=1 April 2024 |date=8 October 2021 |work=[[Tata Group]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Air India to achieve fiscal targets |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/air-india-to-achieve-fiscal-targets-two-years-in-advance/article8651036.ece |access-date=1 July 2016}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱚᱞᱴᱚ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Anu |date=25 July 2023 |title=AirAsia seeks early merger with AI Express |url=https://www.livemint.com/companies/news/airasia-india-seeks-dgca-approval-to-expedite-integration-with-air-india-express-including-rebranding-11690308090734.html |access-date=18 October 2023 |work=[[Live Mint]]}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=28 March 2023 |title=Air India Group completes integration of Air India Express and AirAsia India |url=https://www.cnbctv18.com/aviation/air-india-completes-integration-of-air-india-express-airasia-india-tata-group-16281891.htm |access-date=18 October 2023 |work=[[CNBC TV18]]}}</ref> [[File:Air India Express VT-AXU.jpg|thumb|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗-᱘᱐᱐ ᱢᱟᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱨᱤ ᱨᱮ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Air India Express unveils new brand identity & livery alongside network expansion plans |url=https://travel.economictimes.indiatimes.com/news/aviation/domestic/air-india-express-unveils-new-brand-identity-livery-alongside-network-expansion-plans/104535738 |access-date=31 October 2023 |work=[[The Economic Times]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Mishra |first2=Anu |last2=Sharma|first1=Mihir |date=16 August 2023 |title=AI, AI Express integration: Code share, route recast |url=https://www.livemint.com/companies/ai-ai-express-integration-code-share-route-recast-11692126631690.html |access-date=31 October 2023 |work=[[Live Mint]]}}</ref> ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱚᱜᱚ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱵᱨᱟᱱᱰ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Naik |first=Yogesh |date=18 October 2023 |title=Air India Express unveils new brand identity and aircraft livery |url=https://www.hindustantimes.com/business/air-india-express-unveils-new-brand-identity-and-aircraft-livery-101697642225866.html |work=[[The Hindustan Times]] |access-date=1 June 2025}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-express-moves-to-new-campus-joins-air-india-in-vatika-one-on-one-complex-in-gurugram/articleshow/111089806.cms?from=mdr|title=Air India Express moves to new campus, joins Air India in Vatika One-on-One complex in Gurugram|newspaper=[[The Economic Times]]|date=18 June 2024|access-date=30 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Kaur |first=Lavpreet |title=Merged Air India Express finds new HQ in Gurugram |url=https://www.deccanherald.com/business/companies/merged-air-india-express-finds-new-hq-in-gurugram-2772401 |access-date=1 June 2025 |date=16 November 2023 |work=[[Deccan Herald]] }}</ref> ᱮᱭᱮᱠᱥ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/business/aviation/air-india-express-aix-connect-vistara-tata-group-dgca-9597815/ |title=Air India Express-AIX Connect merger complete; to serve as benchmark for upcoming Air India-Vistara merger: DGCA |date=1 October 2024 |access-date=1 October 2024 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑᱐᱐ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="TOI">{{cite news |date=9 September 2024 |title=Tata LCCs' merger to complete on October 1; mega AI Express to have 100 aircraft by year end |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ex-airasia-india-to-be-merged-into-ai-express/articleshow/113177707.cms |access-date=10 September 2024 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱮᱵᱤᱱ ᱠᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱ ᱞᱮᱭᱟᱣᱩᱴ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱭᱮᱠᱥ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱢᱮᱠᱥ ᱘ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Cabin">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/inside-air-india-expresss-new-boeing-737-8-airlines-first-retrofitted-aircraft-redefines-comfort-and-style-in-low-cost-flying-with-leather-seats-usb-ports-andskylighting/photostory/124896449.cms|title=Airline’s First Retrofitted Aircraft Redefines Comfort and Style in Low-Cost Flying with Leather Seats, USB Ports And Sky Lighting|work=[[The Times of India]]|date=29 October 2025|access-date=1 December 2025}}</ref> ==ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱩᱢ== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱟᱴᱤᱠᱟ ᱣᱟᱱ ᱚᱱ ᱣᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Krishnan |first=Janaki |date=11 December 2023 |title=Air India leases 6.3 lakh square feet space in Gurgaon |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/air-india-leases-63-lakh-square-feet-space-in-gurgaon/article67624780.ece |access-date=8 April 2024 |work=[[Business Line]]}}</ref> ===ᱞᱤᱵᱷᱨᱤ=== [[File:Air India Express Logo.svg|thumb|ᱞᱳᱜᱳ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱨᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱩᱸᱰ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱟᱨᱟᱜ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱢᱵᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴᱣᱟᱨᱠ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱤᱵᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱰᱮᱴ ᱞᱳᱜᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱮᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱞᱮᱢᱵᱚ ᱨᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱢᱵᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱽᱨᱟ, ᱞᱮᱢᱵᱚ, ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱠᱩᱡᱽ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱪᱩᱢᱵᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱨᱴ ᱯᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/air-india-express-rebranding-may-be-a-mix-of-old-and-new-11691949073016.html|title=Air India express rebranding might be a mix of old and new|date=13 August 2023|access-date=1 June 2025|work=[[Live Mint]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.airindiaexpress.com/tales-of-India|title=Tales of India|work=Air India Express|access-date=1 June 2025}}</ref> ===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱣᱮᱨ=== <small>''* ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱮᱥᱠᱟᱨ) ᱫᱚ ᱗,᱕᱓᱗ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱖᱓.᱑ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱦᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, AIX ᱠᱚᱱᱮᱠᱴ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱘᱕% ᱞᱳᱰ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱔᱐.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾''</small> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ<br />ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ<br />(₹ ᱠᱚᱨᱚᱲ) !ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱟᱵᱷ<br />(₹ ᱠᱚᱨᱚᱲ) !ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ<br />(ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) !ᱞᱳᱰ ᱯᱷᱮᱠᱴᱚᱨ<br />(%) !ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |᱒᱐᱑᱕ |᱒,᱖᱒᱒ |<span style="color:red;">−᱖᱑</span> |᱒.᱖᱒ |᱘᱑.᱔ | rowspan="2" |<ref>{{cite news |last=Mishra |first=Mihir |date=3 September 2016 |title=Air India Express turns profitable for the first time |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-express-turns-profitable-for-the-first-time/articleshow/53988077.cms |access-date=9 February 2024 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> |- |᱒᱐᱑᱖ | ᱒,᱙᱑᱗ |᱓᱖᱑ |᱒.᱘᱐ |᱘᱒.᱑ |- |᱒᱐᱑᱗ |᱓,᱓᱓᱕ |᱒᱙᱖ |᱓.᱔᱒ |᱘᱓.᱓ |<ref>{{cite news |last=R |first=Venkatesan |date=29 June 2017 |title=Air India Express nets Rs 297 cr profit in FY17 |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/air-india-express-clocks-297cr-profit-in-fy17/article9741855.ece |access-date=9 February 2024 |work=[[Business Line]]}}</ref> |- |᱒᱐᱑᱘ |᱓,᱖᱔᱘ |᱒᱖᱒ |᱔.᱓᱐ |᱘᱕.᱒ |<ref>{{cite news |date=9 November 2018 |title=Air India Express reports profit in FY18 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-express-reports-profit-in-fy18/articleshow/66553650.cms |access-date=9 February 2024 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> |- |᱒᱐᱑᱙ |᱔,᱑᱗᱒ |᱑᱖᱙ |᱔.᱓᱖ |᱘᱔.᱗ | rowspan="2" |<ref>{{cite news |title=Air India Express reports highest-ever net profit at Rs 412.77 crore |url=https://www.business-standard.com/article/companies/air-india-express-reports-highest-ever-net-profit-at-rs-412-77-crore-120102900010_1.html |work=[[Business Standard]] |access-date=1 June 2025}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱐ |᱕,᱒᱑᱙ |᱔᱑᱒ |᱔.᱘᱘ |᱘᱗.᱗ |- |᱒᱐᱒᱑ |᱒,᱐᱓᱙ |᱙᱘.᱒ |᱑.᱑᱔ |᱗᱔.᱖ |<ref>{{cite report |url=https://www.airindia.com/content/dam/air-india/image/company-information/air-india-annual-report-2020-21.pdf |title=Air India Annual Report 20-21 |work=[[Air India]] |access-date=20 November 2023}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱒ |᱓,᱕᱒᱒ |<span style="color:red;">−᱗᱒.᱓</span> |᱒.᱐᱑ |᱗᱗.᱕ |<ref>{{cite news |date=21 September 2022 |title=Air India Express incurs loss first time in seven years due to Covid |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-express-incurs-loss-first-time-in-seven-years-due-to-covid/articleshow/94356248.cms?from=mdr |access-date=5 February 2024 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱓ |᱕,᱖᱖᱙ |᱑᱑᱖ |᱔.᱓᱕ |᱘᱓.᱔ |<ref>{{cite news |last=Majumder |first=Arindam |date=9 August 2023 |title=Tata Sons-owned airlines post a loss of Rs 15,530 crore in FY 23 |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/tata-sons-owned-airlines-post-a-loss-of-rs-15530-crore-in-fy-23/articleshow/102581464.cms?from=mdr |access-date=5 February 2024 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱔* |᱗,᱕᱓᱗ |<span style="color:red;">−᱑᱖᱓.᱑</span> |᱖.᱗᱑ |᱘᱑.᱓ |<ref>{{cite news |last=Siva |first=Praveen |date=6 September 2024 |title=Air India's low-cost airline Air India Express posts Rs 163 cr loss in FY24 |url=https://www.business-standard.com/companies/results/air-india-s-low-cost-airline-air-india-express-posts-rs-163-cr-loss-in-fy24-124090601098_1.html? |access-date=24 June 2025 |work=[[Business Standard]]}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱕ |᱑᱖,᱐᱓᱓ |<span style="color:red;">−᱕,᱖᱗᱘.᱑᱗</span> |ᱵᱟᱝ |ᱵᱟᱝ |<ref name="FY"/> |} ==ᱱᱤᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ== {{main|ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}} ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-air-india-express-sets-new-course-shifts-focus-on-price-sensitive-routes-and-leisure-travellers-3283999/|title=Air India Express sets new course! Shifts focus on price-sensitive routes and leisure travellers |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|date=23 October 2023|access-date=26 July 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Info">{{cite web |title=About us |url=https://www.airindiaexpress.com/about-us |access-date=1 January 2026 |work=Air India Express }}</ref><ref name="Hub">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/incoming/air-india-express-overhauls-network-to-boost-hub-operations/article70307905.ece|title=Air India Express overhauls network to boost hub operations|date=21 November 2025|access-date=1 December 2025|work=[[Business Line]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Info"/> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]],<ref>{{cite news|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/270207/air-india-begins-air-india-express-codeshare-partnership-from-dec-2016/?platform=hootsuite|title=Air India begins Air India Express codeshare partnership from Dec 2016|work=Airlineroute|access-date=6 December 2016}}</ref> ᱟᱨ [[ᱥᱠᱩᱴ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱰᱥᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱦᱢᱚᱛ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱚᱦᱢᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Will my luggage be through checked in to the final destination?|url=https://help.flyscoot.com/s/article/Which-airline-does-Scoot-have-an-interline-partnership-with?language=en_US|work=[[Scoot]]|date=25 August 2025|access-date=27 June 2026|archive-date=24 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251024190418/https://help.flyscoot.com/s/article/Which-airline-does-Scoot-have-an-interline-partnership-with?language=en_US|url-status=dead}}</ref> ==ᱯᱷᱞᱤᱴ== ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱫᱟᱭ:<ref>{{cite web|url=https://www.airbus.com/en/products-services/commercial-aircraft/market/orders-and-deliveries|title=Orders and deliveries|access-date=10 June 2026|work=[[Airbus]]}}</ref><ref name="Boeing">{{cite web|url=https://www.boeing.com/commercial#orders-deliveries |title=Orders and Deliveries |access-date=10 June 2026 |work=[[Boeing]]}}</ref><ref name="Info" /><ref>{{Cite web|url=https://public-prd-dgca.s3.ap-south-1.amazonaws.com/InventoryList/airOperation/certification/scheduled/sch-oper.pdf |title=List of Scheduled/Scheduled Commuter Operators |date=31 May 2026 |access-date=11 June 2026 |website=[[Directorate General of Civil Aviation (India)|Directorate General of Civil Aviation]]}}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" |+ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱯᱷᱞᱤᱴ |- !ᱩᱰᱟᱹᱱ !ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ !ᱚᱰᱚᱨ ᱠᱚ !ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ !ᱱᱳᱴ ᱠᱚ |- |[[ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐-᱒᱐᱐]] |᱑᱑ |&mdash; |᱑᱘᱐ |ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱡᱟᱣ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="Phaseout">{{cite web |date=19 February 2025 |title=Under the Tatas, Air India Express has become a jumbo airline |url=https://www.livemint.com/news/under-the-tatas-air-india-express-has-become-a-jumbo-airline/11739957350509.html |access-date=13 March 2025 |work=[[Live Mint]]}}</ref> |- |[[ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱐ᱱᱤᱭᱳ]] |᱑᱒ |&mdash; |᱑᱘᱖ |᱔ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |title=Air India Express To Get 20 Airbus A320 Planes From Parent Company |url=https://www.freepressjournal.in/business/air-india-express-to-get-20-airbus-a320-planes-from-parent-company |access-date=8 July 2024 |work=Free Press Journal }}</ref><ref>{{cite news |last=Phadnis |first=Aneesh |date=7 July 2024 |title=Air India to beef up AI Express fleet with 20 Airbus planes |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/air-india-to-beef-up-ai-express-fleet-with-20-airbus-planes/article68378334.ece |access-date=8 July 2024 |work=[[Business Line]]}}</ref> |- |[[ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ ᱮ᱓᱒᱑ᱱᱤᱭᱳ]] |᱔ |&mdash; |᱑᱙᱒ | |- |[[ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗-᱘᱐᱐]] |᱒᱖ |&mdash; |᱑᱘᱙ |ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱡᱟᱣ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="Phaseout" /> |- | rowspan="1" |{{nowrap|[[ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱢᱮᱠᱥ ᱘]]}} | rowspan="1" |᱕᱓ | rowspan="2" |᱑᱖᱗ |≤᱑᱘᱙<ref name="B737">{{cite news |date=31 December 2025 |title=Air India Express welcomes 51st B737-8, its first custom designed Boeing plane |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/air-india-express-welcomes-51st-b737-8-its-first-custom-designed-boeing-plane-101767138075272.html |access-date=31 December 2025 |work=[[The Hindustan Times]]}}</ref> | rowspan="2" |᱒᱐ ᱣᱤᱠᱟᱞᱯ ᱥᱟᱶ ᱚᱰᱟᱨ ᱢᱮ<ref>{{cite news |date=1 January 2024 |title= Air India Express seeks final NCLT nod for AIX merger |first=Saurabh |last=Sinha |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-express-seeks-final-nclt-nod-for-aix-merger/articleshow/106428764.cms |access-date=1 January 2024}}</ref><ref>{{cite press release|url=https://boeing.mediaroom.com/2023-02-14-Air-India-Selects-Up-to-290-Boeing-Jets-to-Serve-Its-Strategy-for-Sustainable-Growth|title=Air India Selects Up to 290 Boeing Jets to Serve Its Strategy for Sustainable Growth|work=[[Boeing]]|date=14 February 2023|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news |date=29 January 2026 |title=Air India places orders for 30 additional Boeing 737s |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/air-india-places-orders-for-30-additional-boeing-737s/articleshow/127778596.cms |access-date=29 January 2026 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> |- |{{nowrap|[[ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗ ᱢᱮᱠᱥ ᱑᱐]]}} |&mdash; |<abbr title="To Be Announced">ᱴᱤᱵᱤᱮ</abbr> |- !ᱜᱩᱴ !᱑᱐᱖ !᱑᱖᱗ ! colspan="2" | |} ===ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱵᱤᱵᱽᱨᱚᱬ=== ᱒᱐᱒᱓ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱔᱗᱐ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱐ ᱗᱓᱗ ᱢᱮᱠᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱒᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Anu |date=18 October 2023 |title=New Air India Express eyes 170 planes in 5 years |url=https://www.livemint.com/companies/news/new-air-india-express-aims-to-reach-170-aircraft-fleet-in-5-years-11697641679002.html |access-date=31 October 2023 |work=[[Live Mint]]}}</ref> ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱥ ᱘ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{ cite news |date=2 April 2025 |title=Air India to Get last of 50 Boeing Jets made for Chinese carriers |url=https://gulfnews.com/business/aviation/a-supply-chain-quirk-helped-air-india-get-50-boeing-jets-made-for-chinese-peers-1.500080197 |access-date=2 April 2025 |work=Gulf News }}</ref><ref>{{cite news |date=2 April 2025 |title=Air India’s ‘whitetail’ plane windfall from China dries up |url=https://www.scmp.com/news/asia/south-asia/article/3304905/air-indias-whitetail-windfall-china-dries-leaving-indias-skies-flux |access-date=28 December 2025 |work=South China Morning Post }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱤᱱᱮᱥ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Class">{{cite news|title=Air India Express to phase out business class seats next year; to have around 100 planes by year-end |url=https://www.deccanherald.com/business/companies/air-india-express-to-phase-out-business-class-seats-next-year-to-have-around-100-planes-by-year-end-3184517 |access-date=10 September 2024 |work=[[Deccan Herald]] }}</ref> ᱒᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱠᱥ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱕᱑ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ ᱴᱤ-ᱟᱨ ᱮᱱ ᱴᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=28 December 2025 |title=Air India Express' first line fit B737-8 MAX plane to land in Delhi on Dec 29 |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-express-first-line-fit-b737-8-max-plane-to-land-in-national-capital-on-dec-29/articleshow/126211883.cms |access-date=28 December 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news |last=Lalitha |first=S. |date=28 December 2025 |title=Air India Express' Boeing 737-8 Max honours Ratan Tata with unique call sign |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Dec/28/air-india-express-boeing-737-8-max-honours-ratan-tata-with-unique-call-sign |access-date=28 December 2025 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ==ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ== ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV"/><ref name="B737"/><ref>{{cite web |date=28 January 2024 |title=Air India Express' ancillary revenue goes up to 15%; airline aims to grow it further |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/air-india-express-ancillary-revenue-goes-up-to-15-per-cent-airline-aims-to-grow-it-further/article67785871.ece |access-date=1 April 2024 |work=[[Business Line]]}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱓-᱓ ᱥᱤᱴ ᱠᱚᱱᱯᱷᱤᱜᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚ ᱞᱮᱢᱵᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱤᱱᱥ ᱮᱨᱚᱥᱯᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱨᱮᱥᱴ, ᱴᱨᱮ ᱴᱮᱵᱩᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱡᱤᱝ ᱯᱚᱨᱴ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Cabin"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |date=22 February 2024 |title=New offer from Air India Express: how do 'hand baggage-only' fares work? |url=https://indianexpress.com/article/explained/new-offer-from-air-india-express-how-do-hand-baggage-only-fares-work-9174151/ |access-date=1 April 2024 |work=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=23 June 2023 |title=Air India Express cooks up unique in-flight menu with Gourmair |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2023/Jun/23/air-india-express-cooks-up-unique-in-flight-menu-with-gourmair-2587631.html |access-date=1 April 2024 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ==ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱚ== * ᱒᱒ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱘᱑᱒, ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗-᱘᱐᱐ (VT-AXV ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱚᱨ) [[ᱟᱞ ᱢᱚᱠᱛᱩᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱑᱕᱒ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱨᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/05/21/india.plane.crash/index.html?hpt=T1|title=Casualties feared in Air India crash|work=[[CNN]]|access-date=22 May 2010|date=22 May 2010|archive-date=24 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524020135/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/05/21/india.plane.crash/index.html?hpt=T1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/10141297.stm|title=India plane crash in Mangalore leaves nearly 160 dead|work=[[BBC News]]|access-date=5 June 2016|date=22 May 2010}}</ref> ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/4120-jet-crash-kills-159-in-india-7-survive.html|title=Jet crash kills 158 in India; 8 survive|date=23 May 2010|access-date=23 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524173517/http://thepeninsulaqatar.com/qatar/4120-jet-crash-kills-159-in-india-7-survive.html|archive-date=24 May 2010|url-status=dead|work=Peninsula Qatar}}</ref><ref>{{cite news|url=https://bnonews.com/index.php/2010/05/air-india-express-flight-crashes-in-mangalore/|title=Indian official: 158 dead in Air India plane crash in Mangalore |work=BNO News |date=22 May 2010 |access-date=5 June 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna37286182|title=Air India flight from Dubai crashes in India|work=NBC News|date=21 May 2010|access-date=5 June 2016}}</ref> * ᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱑᱓᱔᱔, ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱤᱝ ᱗᱓᱗-᱘᱐᱐ (ᱵᱷᱤᱴᱤ-ᱮᱮᱠᱥᱮᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ), [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱳᱡᱤᱠᱚᱰ]] ᱨᱮ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title= IX1344|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319139|access-date=26 July 2024|work=[[Aviation Safety Network]] }}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱚᱯ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱨᱩ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Air India Express flight from Dubai over shoots table top runway|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/latest-daily-news-and-updates-august7/liveblog/77404349.cms|access-date=7 August 2020|date=7 August 2020|work=[[The Economic Times]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Both Pilots Among 18 Killed In Air India Express Plane Crash In Kerala: Updates|url=https://www.ndtv.com/india-news/air-india-express-plane-crash-updates-both-pilots-among-17-killed-in-kerala-plane-crash-2276134|access-date=10 August 2020|date=7 August 2020|work=[[NDTV]]}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱨᱜᱳ]] *[[ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] *[[ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱮᱭᱟᱨ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ)]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{commons category-inline}} *{{official website|https://www.airindiaexpress.in/en }} {{Portal bar|India|Companies|Aviation}} {{ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ}} {{ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ}} {{ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱜᱚᱲᱚᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ]] oiyg1xhzab900dxudcl6qhek99zk7q4 ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 36326 200382 193443 2026-11-08T18:51:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200382 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | image_size = | image_caption = | address = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒᱐ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱱᱮᱪ ᱑᱒᱐]], [[ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | coordinates = {{coord|25.2044|85.5396|format=dms|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{Convert|63|m|ft}} | line = [[ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ]]–[[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ]]–[[ᱜᱟᱭᱟ]] | other = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]]<br/>{{stnlnk|ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ}} | structure = ᱥᱴᱮᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱒ | tracks = ᱒ | entrances = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | baggage_check = | opened = ᱑᱙᱑᱑ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱦᱳᱭ (᱒᱐᱑᱗) | accessible = | code = {{Indian railway code | code = NLD | zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | division = [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_dot_label = ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 250 | map_type = India Bihar | map_caption = ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} '''ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ NLD, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ-ᱛᱤᱞᱤᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, {{stnlnk|ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Nalanda Railway Station Map/Atlas ECR/East Central Zone - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/station/map/nalanda-nld/1385 |access-date=2025-06-13 |website=indiarailinfo.com}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-12-08 |title=Nalanda Station Bad Condition: रेलवे की उपेक्षा का शिकार है ये ऐतिहासिक स्थल, नालंदा स्टेशन की हालत है बदतर, भारी मुश्किलों का सामना कर रहे पर्यटक |url=https://hindi.news18.com/news/bihar/nalanda-nalanda-railway-station-in-very-bad-condition-due-to-no-maintainance-local18-8881405.html |access-date=2025-06-13 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2025-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613082845/https://hindi.news18.com/news/bihar/nalanda-nalanda-railway-station-in-very-bad-condition-due-to-no-maintainance-local18-8881405.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nalanda Railway Station: ना पीने का पानी, ना शौचालय, ना फुट ओवर ब्रिज, विकास की बाट जोह रहा ऐतिहासिक नालंदा रेलवे स्टेशन |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/bihar/nalanda/nalanda-railway-station-no-drinking-water-no-toilet-no-foot-over-bridge-historic-nalanda-railway-station-is-waiting-for-development/videoshow/115896555.cms |access-date=2025-06-13 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱚᱞᱟᱱᱫᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱡᱚᱨᱯᱩᱨ (ᱥᱩᱨᱭᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ) ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱯᱩᱨ (ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ) ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱛᱷ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱴᱷᱟᱶ== [[File:Stupa of Sariputra at Nalanda.JPG|thumb|ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱦᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ]] ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, [[ᱜᱟᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱣᱟᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ (ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ) ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ== * [[ᱢᱚᱦᱟᱯᱚᱨᱤᱱᱤᱨᱵᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱚᱨᱤᱱᱤᱨᱵᱚᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ, ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IRCTC ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱞᱤᱯᱩᱛᱨᱚ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱵᱳᱫᱷᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱥᱟᱨᱱᱟᱛᱷ]], ᱵᱚᱭᱥᱟᱞᱤ (ᱯᱟᱛᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ), [[ᱠᱩᱥᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ * [[ᱥᱨᱟᱢᱡᱤᱵᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * [[ᱵᱩᱫᱷᱯᱩᱨᱱᱤᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱟᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ * [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱨᱤᱦᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱱᱚᱣᱛ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] [[ᱡᱷᱟᱡᱷᱟ]] [[ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱤᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱠᱷᱛᱤᱭᱟᱨᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱠᱤᱭᱩᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱵᱚᱨᱫᱷᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ== ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] * [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱟᱭᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱞᱟᱱᱫᱟ|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] p1du73xqtmmlfus4sj8kozv2llufcrt ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ 0 37121 200137 195637 2026-11-08T13:02:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200137 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.8201|N|86.0987|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2.07 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 7505 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ * | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱓᱒᱑᱐᱘ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ. ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱗ | registration_plate = JH 05 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱘᱘.᱔᱘% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] | website = {{URL|seraikela.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=300| height=350| zoom=9 | coord={{coord|22|50|0|N|86|0|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱴᱤ: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|02|53|N|85|56|11|E}} | label-pos1=left|label1= ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱤᱪᱟᱹᱜᱜᱚᱲ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|18|N|85|48|22|E}} | label-pos2=left|label2=ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱠᱩᱪᱟᱹᱭ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|58|1|N|85|58|10|E}} | label-pos3=left|label3= ᱪᱚᱣᱠᱟ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱪᱚᱣᱠᱟ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|38|32|N|86|4|14|E}} | label-pos4=right|label4= ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|37|38|N|86|0|27|E}} | label-pos5=left|label5= ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|7|5|N|85|58|32|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱩᱠᱲᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱠᱩᱠᱲᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|59|46|N|86|8|44|E}} | label-pos7=top|label7= ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|42|24|N|85|55|39|E}} | label-pos8=bottom|label8=ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ| numbered8=M| mark-title8= [[ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ]] (M) |label-color8=#800000 |mark-coord9={{coord|22|47|24|N|86|9|56|E}} | label-pos9=bottom|label9=ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ| numbered9=M| mark-title9= [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (M) |label-color9=#800000 |mark-coord10={{coord|22|58|9|N|86|3|52|E}} | label-pos10=bottom|label10= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ | numbered10=CT| mark-title10=[[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ]] (CT) |shape-color10=black| label-size10=13|label-color10=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord11={{coord|22|49|22|N|86|5|55|E}} | label-pos11=left|label11= ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | numbered11=CT| mark-title11=[[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] (CT) |shape-clor11= #A40000 |mark-coord12={{coord|22|51|0|N|86|3|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ | numbered12=CT| mark-title12=[[ᱠᱟᱱᱰᱨᱟ]] (CT) |shape-color12= #A40000 |mark-coord13={{coord|22|47|29|N|85|49|43|E}} | label-pos13=left|label13= ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ | numbered13=CT| mark-title13=[[ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ]] (CT) |shape-color13= #A40000 |mark-coord14={{coord|22|50|16|N|86|11|26|E}} | label-pos14=right|label14= ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ | numbered14=CT| mark-title14=[[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (CT) |shape-color14= #A40000 |mark-coord15={{coord|22|47|40|N|85|56|43|E}} | label-pos15=bottom|label15= ᱥᱤᱱᱤ | numbered15=CT| mark-title15=[[ᱥᱤᱱᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color15= #A40000 |mark-coord16={{coord|22|54|15|N|86|12|15|E}} | label-pos16= top|label16= ᱫᱚᱞᱢᱟ |labela16= ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ|labelb16= ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ | numbered16=T| mark-title16= [[ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] (T) |shape-color16= #74C365 |mark-coord17={{coord|22|58|28|N|86|1|13|E}} | label-pos17= top|label17= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ| numbered17=T| mark-title17= [[ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱰᱮᱢ]] (T) |shape-color17= #74C365 |mark-coord18={{coord|23|8|0|N|85|50|0|E}} |label18= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela18= ᱜᱟᱰᱟ |label-color18 = #77A1CB| label-angle18= 60| label-pos18=top| label-size18=10| mark-size18=0| mark-title18 =none |mark-coord19={{coord|22|57|40|N|85|47|0|E}} |label19= ᱠᱟᱨᱠᱟᱨᱤ |labela19= ᱜᱟᱰᱟ |label-color19 = #77A1CB| label-angle19= 10| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none |mark-coord20={{coord|22|41|0|N|86|6|30|E}} |label20= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela20= ᱜᱟᱰᱟ |label-color20 = #77A1CB| label-angle20= -60| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|22|52|0|N|85|50|0|E}}| label21= ᱪᱟᱱᱰᱤᱞ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ |labela21= ᱥᱤᱢᱟᱹ | label-color21 = #C42222 | label-angle21=0| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21 =none |arc-coordA={{coord|23|12|0|N|85|58|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA= -10| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.4 |arc-coordB={{coord|22|26|0|N|86|3|0|E}}|arc-textB= ᱳᱰᱤᱥᱟ| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB= 0| arc-gapB=2.5| arc-radiusB=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ {{coord|22.8201|N|86.0987|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ=== ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ “ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾” <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱮᱜᱽᱞᱚᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ== ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://jhpolice.gov.in/seraikella-kharsawan | title = District Police Profile – Seraikella Kharsawan | publisher = Jharkhand Police | access-date = 28 November 2021 | archive-date = 26 November 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211126112256/https://jhpolice.gov.in/seraikella-kharsawan | url-status = dead }}</ref> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱗,᱕᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱐᱓᱓ (᱕᱔%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱔᱗᱒ (᱔᱖%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱗᱘᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱘᱘.᱔᱘%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2024_PART_B_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikela Khasawan, Series 21, Part XII B| work= Location Code: 379288, Pages 152-153: District primary census abstract, 2011 census |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 28 November 2021}}</ref> (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ ᱵᱞᱚᱠ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ), [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱴᱟᱴᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ]] (ᱳᱡᱤ), [[ᱢᱟᱱᱜᱳ (ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ)|ᱢᱟᱱᱜᱳ]] (ᱮᱱ.ᱮ.ᱥᱤ.), [[ᱡᱩᱜᱽᱥᱟᱞᱟᱭ]] (ᱮᱢ), [[ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ|ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽᱯᱩᱨ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱦᱩᱞᱩᱫᱽᱵᱩᱱᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢᱫᱟᱜ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱟᱫᱷᱲᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱜᱷᱳᱲᱟᱵᱟᱱᱫᱷᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱯᱚᱸᱰᱮᱦᱟᱥᱟ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ), [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱯᱩᱨ]] (ᱮᱢ. ᱠᱳᱨ), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱯᱟᱞᱤ]] (ᱥᱤ.ᱴᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf | title = Constituents of Urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011|access-date = 15 December 2021 }}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱮᱸᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ'', ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱒.᱐᱗ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱘᱖.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱪᱚᱱᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱩᱵᱩᱞ ᱵᱷᱮᱞ/ᱵᱷᱮᱞ ᱵᱷᱮᱞ, ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱚᱢᱯ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱕᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱛᱷᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱛᱷᱨᱤᱴᱤ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱨᱴᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ/ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱣᱮᱴᱚᱨᱱᱚᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱥᱳᱯ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱢ/ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱮᱞ ᱢᱮᱴᱟᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱜᱳᱞᱰ ᱡᱩᱣᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱥᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱜᱽᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2024_PART_A_DCHB_SARAIKELA-KHARSAWAN.pdf |title = District Census Handbook, Seraikella Kharsawan, Series 21, Part XII A| work= Pages 632-637 |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 27 November 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/all/3140/168/182| title = 58113 Tatanagar-Bilaspur Passenger | work = Time Table | publisher = IndiaRailInfo | access-date = 29 November 2021}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== [[ᱟᱨᱠᱟ ᱡᱮᱭᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱩᱨ, ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱠᱳᱨᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://arkajainuniversity.ac.in | title = Arka Jain University | publisher = AJU | access-date = 1 December 2021 | archive-date = 1 December 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211201044536/https://arkajainuniversity.ac.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://collegedunia.com/college/15904-arka-jain-university-jamshedpur#a | title = Arka Jain University Jamshedpur| publisher = College Dunia | access-date = 1 December 2021}}</ref> MSME ᱴᱩᱞ ᱨᱩᱢ (ᱤᱱᱰᱳ ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱴᱩᱞ ᱨᱩᱢ), ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱜᱟᱢᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ, ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱠᱤᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indo Danish Tool Room &#124; MSME Tool Room &#124; Jamshedpur|url=https://www.idtr.gov.in/|accessdate=1 December 2021|website=idtr.gov.in}}</ref> XITE (ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱭᱵᱮᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ) ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱡᱮᱥᱭᱩᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱪᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, "ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮ (ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ (ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱚᱱᱟᱨᱥ) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱨᱪᱚᱨᱥ ᱠᱚᱢ XITE ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱔.᱕ ᱮᱠᱟᱲ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ, ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ "ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ CAT, XAT, GMAT, ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ, ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱴᱮᱞᱤ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱯᱴᱤᱵᱷ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ" ᱾<ref>{{cite web | url = https://xite.ac.in//about-us/ | title = XITE College | publisher = XITE| access-date = 3 December 2021}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.indcareer.com/jharkhand/purbi-singhbhum/xavier-institute-tribal-education-xite-gamharia | title = Xavier Institute of Tribal Education XITE Gamharia | publisher = IND Career | access-date = 3 December 2021}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱹᱢᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱙ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/saraikela-kharsawan/20200425702/s-s-high-school-gamharia.html | title = S.S. High School Gamharia| publisher = Schools.org | access-date = 29 November 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱠᱚᱞᱦᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] 17ahcrm2to0lxjlbayzf6v82cof0tf8 ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱢᱟᱢ 0 37410 200213 195241 2026-11-08T14:50:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200213 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱥᱤᱝ | image = Uddanta Singh 2019.jpg | caption = ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱒᱐᱑᱙ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱯ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ | fullname = ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱢᱟᱢ<ref name="Learn from the pros">{{cite news|last1=Achal|first1=Ashwin|title=Learn from the pros|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/learn-from-the-pros/article4436945.ece|website=The Hindu|date=20 February 2013 |access-date=6 November 2014|archive-date=14 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614183323/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/learn-from-the-pros/article4436945.ece|url-status=live}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1996|6|14|df=y}}<ref name="Best Gentleman Cadet">{{cite web|title=Best Gentleman Cadet|url=http://www.tatafootballacademy.com/bestgentleman.asp|website=Tata Football Academy|access-date=6 November 2014|archive-date=6 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106030229/http://www.tatafootballacademy.com/bestgentleman.asp|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ᱢᱚᱭᱨᱟᱝ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name="usk">{{cite web |first=Shivam |last=Damohe |url=https://www.firstpost.com/sports/udanta-singh-the-latest-footballer-from-manipurs-conveyor-belt-starting-to-fulfill-his-promise-3346306.html |title=Udanta Singh, the latest footballer from Manipur's conveyor belt, starting to fulfill his promise |date=23 March 2017 |website=firstpost.com |access-date=18 July 2023}}</ref> | height = ᱑.᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ | currentclub = [[ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱜᱳᱣᱟ|ᱜᱳᱣᱟ]] | clubnumber = ᱒᱑ | position = [[ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰᱟᱨ#ᱣᱤᱝᱜᱟᱨ|ᱣᱤᱝᱜᱟᱨ]] | youthyears1 = ᱒᱐᱑᱐–᱒᱐᱑᱔ | youthclubs1 = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] | years1 = ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱒᱓ | clubs1 = [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] | caps1 = ᱑᱔᱗ | goals1 = ᱑᱕ | years2 = ᱒᱐᱑᱖ | clubs2 = → [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ]] (ᱞᱳᱱ) | caps2 = ᱑ | goals2 = ᱐ | years3 = ᱒᱐᱒᱓– | clubs3 = [[ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱜᱳᱣᱟ|ᱜᱳᱣᱟ]] | caps3 = ᱓᱖ | goals3 = ᱔ | nationalyears1 = ᱒᱐᱑᱓–᱒᱐᱑᱖ | nationalteam1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱭᱩ᱑᱙]] | nationalcaps1 = ᱔ | nationalgoals1 = ᱑ | nationalyears2 = ᱒᱐᱑᱖ | nationalteam2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱰᱟᱨ-᱒᱓ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱭᱩ᱒᱓]] | nationalcaps2 = ᱔ | nationalgoals2 = ᱓ | nationalyears3 = ᱒᱐᱑᱖– | nationalteam3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationalcaps3 = ᱕᱕ | nationalgoals3 = ᱓ | club-update = 16:23, 7 January 2024 (UTC) | ntupdate = 21:30, 14 October 2025 (UTC) | medaltemplates = {{MedalSport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]]}} {{Medal|Country|{{fb|IND}}}} {{MedalCompetition|[[ᱥᱟᱯᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ (SAFF Championship)]]}} {{Medal|W| [[᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱯᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱑ ᱢᱟᱞᱫᱤᱯ]]|}} {{Medal|W| [[᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱯᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱓ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]|}} {{Medal|Competition|[[ᱠᱟᱯᱷᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚᱯ (CAFA Nations Cup)]]}} {{Medal|3rd|[[᱒᱐᱒᱕ ᱠᱟᱯᱷᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱛᱟᱡᱤᱠᱤᱥᱛᱟᱱ–ᱩᱡᱽᱵᱮᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱠᱟᱯᱷᱟ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚᱯ ᱥᱠᱣᱟᱰᱥ#ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱫᱚᱞ]]}} }} '''ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱢᱟᱢ''' ({{langx|mni|Kumam Udanta Singh}}, ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱠᱞᱚᱵᱽ [[ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱜᱳᱣᱟ|ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱤᱰᱯᱷᱤᱞᱰᱟᱨ#ᱣᱤᱝᱜᱟᱨ|ᱣᱤᱝᱜᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ ᱾ ==ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ=== [[ᱢᱚᱭᱨᱟᱝ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱛᱷ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-06-29|title=Top 10 Tata Football Academy graduates of all-time|url=https://khelnow.com/football/indian-football-top-tata-football-academy-tfa-graduates/|access-date=2021-08-09|website=Khel Now|language=en-US|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809120241/https://khelnow.com/football/indian-football-top-tata-football-academy-tfa-graduates|url-status=live}}</ref> ᱴᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮ. ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱚᱯ, ᱥᱟᱨᱟᱥ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱚᱯ, ᱟᱨ [[ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱤᱜᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱭᱩ᱑᱙]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Shivade|first=Sushrut|title=Happy Birthday Udanta Singh: A look at Udanta's journey so far » FirstSportz|url=https://firstsportz.com/happy-birthday-udanta-singh-a-look-at-udantas-journey-so-far/|access-date=2021-08-09|website=firstsportz.com|date=14 June 2020|language=en-US|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809114536/https://firstsportz.com/happy-birthday-udanta-singh-a-look-at-udantas-journey-so-far/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Shivade|first=Sushrut|title=Happy Birthday Udanta Singh: A look at Udanta's journey so far » FirstSportz|url=https://firstsportz.com/happy-birthday-udanta-singh-a-look-at-udantas-journey-so-far/|access-date=2021-08-09|website=firstsportz.com|date=14 June 2020|language=en-US|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809114536/https://firstsportz.com/happy-birthday-udanta-singh-a-look-at-udantas-journey-so-far/|url-status=dead}}</ref><ref name="Best Gentleman Cadet"/> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱤᱠ (Nike) ᱚᱞ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ [[ᱮᱞᱮᱱ ᱰᱮᱭᱳᱨᱤ]] ᱚᱞ-ᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Udanta Singh Biography, Achievements, Career info, Records & Stats - Sportskeeda|url=https://www.sportskeeda.com/player/udanta-singh|access-date=2021-08-09|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809114535/https://www.sportskeeda.com/player/udanta-singh|url-status=live}}</ref><ref name="Learn from the pros"/> ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱔ ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ ᱭᱩ᱑᱙]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱚᱪᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite web|title=U-19 I-League Focus: Tata Football Academy {{!}} Hero I-League|url=https://i-league.org/u-19-i-league-focus-tata-football-academy/|access-date=2021-08-09|language=en-US|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809114536/https://i-league.org/u-19-i-league-focus-tata-football-academy/|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ-ᱵᱩᱴ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tata Academy win U-19 I-League|url=http://www.theshillongtimes.com/2014/04/30/tata-academy-win-u-19-i-league/|website=The Shillong Times|date=30 April 2014|access-date=6 November 2014|archive-date=6 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106232952/http://www.theshillongtimes.com/2014/04/30/tata-academy-win-u-19-i-league/|url-status=live}}</ref> ===ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ=== ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱤᱜᱽ, [[ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱴᱨᱟᱠᱴ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=BFC make three new signings|url=http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/143|website=Bengaluru FC|access-date=6 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718035956/http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/143|archive-date=18 July 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱢᱮᱰᱟᱱ ᱮᱥ.ᱥᱤ. (ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ)|ᱢᱚᱦᱟᱢᱮᱰᱟᱱ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ [[ᱰᱩᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱯ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱯᱷ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱮᱸᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱦᱟᱯᱷ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱒-᱑ ᱛᱮ ᱢᱮᱪ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bengaluru FC beat Mohammedan to begin Durand challenge with a win|url=http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/158|website=Bengaluru FC|access-date=6 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102034607/http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/158|archive-date=2 November 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱜᱟᱶᱠᱚᱨ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱥᱟᱞᱜᱟᱶᱠᱚᱨ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱸᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱥᱩᱴ-ᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱮ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱔-᱕ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bengaluru suffer shootout heartbreak in Durand semis|url=http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/160|website=Bengaluru FC|access-date=6 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106140654/http://www.bengalurufc.com/complete_news/club/160|archive-date=6 November 2014|df=dmy-all}}</ref> ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱰᱤ ᱜᱳᱣᱟ|ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱜᱳᱣᱟ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱔-᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱚᱱ ᱨᱩᱱᱤ (ᱥᱚᱠᱚᱨ)|ᱥᱚᱱ ᱨᱩᱱᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |author1=Harsh Shah |author2=Sahil Srivastava |title=Bengaluru FC 4–1 Sporting Clube de Goa: Blues bank on Ralte show to down Flaming Oranje |url=http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-sporting-goa/1981033/report |work=Goal.com |date=31 March 2015 |access-date=31 March 2015 |archive-date=3 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403072045/http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-sporting-goa/1981033/report |url-status=live }}</ref> ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱢᱟᱡᱤᱭᱟ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨ.ᱥᱤ.|ᱢᱟᱡᱤᱭᱟ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ [[᱒᱐᱑᱕ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ|ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ]] ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]] ᱜᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ (assist) ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Noronha |first=Anselm |title=Maziya S & RC 1–2 Bengaluru FC: A Chhetri double sees the Blues ensure AFC Cup progress |url=http://www.goal.com/en-india/match/maziya-vs-bengaluru/2008276/report |work=Goal.com |date=28 April 2015 |access-date=28 April 2015 |archive-date=29 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429141617/http://www.goal.com/en-india/match/maziya-vs-bengaluru/2008276/report |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=Bengaluru make last 16 of AFC Cup with resilient win over Maziya|url=http://bengalurufc.com/teamnews.php?id=183|website=Bengaluru FC|date=28 April 2015|access-date=28 April 2015|archive-date=5 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505004000/http://bengalurufc.com/teamnews.php?id=183|url-status=dead}}</ref> ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱯᱮᱨᱥᱤᱯᱩᱨᱟ ᱡᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱓-᱑ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ ᱨᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=Kaustav Bera |title=Bengaluru FC 1–3 Persipura Jayapura: Westwood's side to face South China in round of 16 |url=http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-persipura/2008279/report |work=Goal.com |date=12 May 2015 |access-date=12 May 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143318/http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-persipura/2008279/report |url-status=live }}</ref> ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱟᱠᱴ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Lyngdoh, Walker pen new Bengaluru FC deals|url=http://bengalurufc.com/detailclubnews.php?id=186|access-date=17 June 2015|work=Bengaluru FC|date=17 June 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618214545/http://bengalurufc.com/detailclubnews.php?id=186|archive-date=18 June 2015|df=dmy-all}}</ref> ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[᱒᱐᱑᱕ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱰᱨᱟᱯᱷᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ [[ᱚᱠᱥᱯᱷᱳᱨᱰ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱚᱠᱥᱯᱷᱳᱨᱰ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ]] ([[ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱩ|ᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱮᱞ. ᱞᱤᱜᱽ ᱒]]) ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Udanta Singh to train with League two side Oxford United |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2015/07/21/13774542/udanta-singh-to-train-with-league-two-side-oxford-united?ICID=SP |last=Chandra |first=Shikharr |work=Goal.com |date=21 July 2015 |access-date=21 July 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924145237/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2015/07/21/13774542/udanta-singh-to-train-with-league-two-side-oxford-united?ICID=SP |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|first=David|last=Pritchard|title=Triallist Udanta Singh thanks Oxford United after returning to India with Bengaluru FC|url=https://www.oxfordmail.co.uk/sport/14153438.triallist-udanta-singh-thanks-oxford-united-returning-india-bengaluru-fc/|date=18 December 2015|access-date=29 March 2022|website=www.oxfordmail.co.uk|publisher=Oxford Mail|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329063531/https://www.oxfordmail.co.uk/sport/14153438.triallist-udanta-singh-thanks-oxford-united-returning-india-bengaluru-fc/}}</ref> ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱞᱟᱡᱚᱝ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱞᱟᱡᱚᱝ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱕-᱑᱖ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱟᱭᱤ-ᱞᱤᱜᱽ]] ᱜᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱮᱪ' (man of the match) ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/shillong-lajong-vs-bengaluru/2177577/report|title=I-League: Shillong Lajong 0–2 Bengaluru FC: Blues close the gap at the top by a point|first1=Swapnaneel|last1=Parasar|first2=Nabarun|last2=Goswami|work=goal.com|access-date=2 March 2016|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306041332/http://www.goal.com/en-india/match/shillong-lajong-vs-bengaluru/2177577/report|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱖-᱑᱗ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱤᱜᱽ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱞᱟᱡᱚᱝ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.|ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱞᱟᱡᱚᱝ]] ᱓-᱐ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ 'ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱮᱪ' ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱵᱷᱚᱞᱤ" (beautiful volley) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-shillong-lajong/2383735/report?ICID=MP_MS_5|title=I-League 2017: Bengaluru FC 3-0 Shillong Lajong - Electrifying Udanta leaves Lajong in shock|date=7 January 2017|access-date=1 February 2017|work=goal.com|archive-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202234418/http://www.goal.com/en-india/match/bengaluru-vs-shillong-lajong/2383735/report?ICID=MP_MS_5|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱣᱤᱠ' (player of the week) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/football/i-league-2017-player-of-the-week-udanta-singh|title=I-League 2017: Player of the Week – Udanta Singh|date=9 January 2017|access-date=2 February 2017|work=Sportskeeda|author=Soumalya Moitra}}</ref> ᱩᱫᱟᱱᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱳᱞ ᱟᱨ ᱗ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ (assist) ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱚᱱᱚᱨᱥ-ᱟᱯ (runners-up) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱤᱝ ᱕ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱓ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱮ.ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ. ᱠᱚᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 4in1g4fnt5ra57pputwf3ylh24l4oxa ᱨᱟᱭ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ 0 37503 200181 195409 2026-11-08T14:04:49Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200181 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱨᱟᱭ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Jharkhand#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.6851|N|85.0535|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱯᱷᱮᱰᱨᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱥᱤ | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 5.85 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 6977 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ#ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱙᱒᱑᱐ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱓᱐ | registration_plate = JH 01 | blank1_name_sec1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank1_info_sec1 = ᱗᱗.᱑᱗% | blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ]] | blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱸᱠᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱸᱠᱮ]] | website = {{URL|ranchi.nic.in/}} | footnotes = }} '''ᱨᱟᱭ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|23|23|0|N|85|25|0|E}}| float=left|caption='''ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>M: ᱥᱚᱦᱚᱨ, CT: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, R: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, N: ᱯᱩᱲᱥᱤ, T: ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, D: ᱰᱮᱢ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ |mark-coord1={{coord|23|24|26|N|85|29|6|E}} | label-pos1=right|label1= ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ | numbered1=R| mark-title1=[[ᱟᱱᱜᱟᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|32|53|N|84|55|25|E}} | label-pos2=right|label2= ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ| numbered2=R| mark-title2=[[ᱵᱟᱞᱥᱳᱠᱨᱟ]] (R) |mark-coord3={{coord|23|18|5|N|85|0|56|E}} | label-pos3=right|label3= ᱵᱮᱲᱳ| numbered3=R| mark-title3=[[ᱵᱮᱲᱳ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord4={{coord|23|34|28|N|85|7|53|E}} | label-pos4=right|label4= ᱵᱩᱲᱢᱩ| numbered4=R| mark-title4=[[ᱵᱩᱲᱢᱩ]] (R) |mark-coord5={{coord|23|30|44|N|84|58|35|E}} | label-pos5=right|label5= ᱪᱟᱱᱦᱳ| numbered5=R| mark-title5=[[ᱪᱟᱱᱦᱳ]] (R) |mark-coord6={{coord|23|34|43|N|85|31|2|E}} | label-pos6=left|label6= ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ| numbered6=R| mark-title6=[[ᱪᱩᱴᱩᱯᱟᱞᱩ]] (R) |mark-coord7={{coord|23|40|5|N|85|1|20|E}} | label-pos7=right|label7= ᱰᱟᱠᱨᱟ| numbered7=R| mark-title7=[[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord8={{coord|23|21|24|N|85|7|21|E}} | label-pos8=top|label8= ᱤᱴᱠᱤ| numbered8=R| mark-title8=[[ᱤᱴᱠᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord9={{coord|23|6|45|N|84|56|32|E}} | label-pos9=right|label9= ᱞᱟᱯᱩᱝ| numbered9=R| mark-title9=[[ᱞᱟᱯᱩᱝ]] (R) |mark-coord10={{coord|23|27|47|N|85|5|29|E}} | label-pos10=left|label10= ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ| numbered10=R| mark-title10=[[ᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord11={{coord|23|26|5|N|85|24|44|E}} | label-pos11=right|label11= ᱢᱮᱥᱨᱟ| numbered11=R| mark-title11=[[ᱢᱮᱥᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (R) |mark-coord12={{coord|23|19|20|N|85|11|0|E}} | label-pos12=left|label12= ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ| numbered12=R| mark-title12=[[ᱱᱟᱜᱽᱨᱤ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord13={{coord|23|29|30|N|85|29|0|E}} | label-pos13=left|label13= ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ| numbered13=R| mark-title13=[[ᱚᱨᱢᱟᱱᱡᱷᱤ]] (R) |mark-coord14={{coord|23|15|55|N|85|38|40|E}} | label-pos14=top|label14= ᱨᱟᱦᱮ| numbered14=R| mark-title14=[[ᱨᱟᱦᱮ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (R) |mark-coord15={{coord|23|21|1|N|85|51|4|E}} | label-pos15=left|label15= ᱥᱤᱞᱞᱤ| numbered15=R| mark-title15=[[ᱥᱤᱞᱞᱤ]] (R) |mark-coord16={{coord|23|12|13|N|85|42|26|E}} | label-pos16=right|label16= ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ| numbered16=R| mark-title16=[[ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] (R) |mark-coord17={{coord|23|3|15|N|85|39|19|E}} | label-pos17=right|label17= ᱛᱟᱢᱟᱲ| numbered17=R| mark-title17=[[ᱛᱟᱢᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (R) |mark-coord18={{coord|23|16|40|N|85|18|30|E}} | label-pos18=right|label18= ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ| numbered18=R| mark-title18=[[ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ]] (R) |mark-coord19={{coord|23|21|6|N|85|19|12|E}} | label-pos19=left|label19=ᱨᱟᱺᱪᱤ| numbered19=M| mark-title19= [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (M) |label-size19=12 |label-color19=#800000 |mark-coord20={{coord|23|10|12|N|85|34|48|E}} | label-pos20=top|label20=ᱵᱩᱱᱰᱩ| numbered20=M| mark-title20= [[ᱵᱩᱱᱰᱩ]] (M) |label-color20=#800000 |mark-coord21={{coord|23|21|25|N|85|24|15|E}} | label-pos21=right|label21= ᱟᱨᱟ | numbered21=CT| mark-title21= [[ᱟᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱟᱨᱟ]] (CT) |shape-color21=black| label-size21=13|label-color21=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord22={{coord|23|25|50|N|85|20|40|E}} | label-pos22=top|label22= ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ | numbered22=CT| mark-title22= [[ᱟᱨᱥᱟᱱᱰᱮ]] (CT) |shape-color22= #A40000 |mark-coord23={{coord|23|18|20|N|85|22|11|E}} | label-pos23=right|label23= ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ | numbered23=CT| mark-title23=[[ᱵᱟᱨᱜᱟᱨᱶᱟ]] (CT) |shape-color23= #A40000 |mark-coord24={{coord|23|39|40|N|85|0|16|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱤᱥᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] (CT) |shape-color24= #A40000 |mark-coord25={{coord|23|41|55|N|85|1|11|E}} | label-pos25=left|label25= ᱪᱩᱨᱤ | numbered25=CT| mark-title25=[[ᱪᱩᱨᱤ]] (CT) |shape-color25= #A40000 |mark-coord26={{coord|23|27|46|N|85|26|32|E}} | label-pos26=right|label26= ᱤᱨᱵᱟ | numbered26=CT| mark-title26=[[ᱤᱨᱵᱟ]] (CT) |shape-color26= #A40000 |mark-coord27={{coord|23|26|8|N|85|18|20|E}} | label-pos27=bottom|label27= ᱠᱟᱸᱠᱮ | numbered27=CT| mark-title27=[[ᱠᱟᱸᱠᱮ]] (CT) |shape-color27= #A40000 |mark-coord28={{coord|23|38|10|N|84|59|0|E}} | label-pos28=bottom|label28= ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ | numbered28=CT| mark-title28=[[ᱠᱷᱮᱞᱟᱲᱤ]] (CT) |shape-color28= #A40000 |mark-coord29={{coord|23|23|44|N|85|51|41|E}} | label-pos29=left|label29= ᱢᱩᱨᱤ | numbered29=CT| mark-title29=[[ᱢᱩᱨᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color29= #A40000 |mark-coord30={{coord|23|19|50|N|85|22|36|E}} | label-pos30=right|label30= ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ | numbered30=N| mark-title30=[[ᱱᱟᱢᱠᱩᱢ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (N) |shape-color30=#C42222 |mark-coord31={{coord|23|25|13|N|85|13|14|E}} | label-pos31=top|label31= ᱨᱟᱛᱩ | numbered31=CT| mark-title31= [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color31= #A40000 |mark-coord32={{coord|23|42|36|N|85|3|12|E}} | label-pos32=right|label32= ᱨᱟᱭ | numbered32=CT| mark-title32= ᱨᱟᱭ (CT) |shape-color32= #A40000 |mark-coord33={{coord|23|22|57|N|85|25|44|E}} | label-pos33=right|label33= ᱴᱟᱴᱤ | numbered33=CT| mark-title33=[[ᱴᱟᱴᱤ, ᱨᱟᱺᱪᱤ]] (CT) |shape-color33= #A40000 |mark-coord34={{coord|23|19|20|N|85|14|10|E}} | label-pos34=bottom|label34= ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ | numbered34=CT| mark-title34=[[ᱴᱩᱱᱰᱩᱞ]] (CT) |shape-color34= #A40000 |mark-coord35={{coord|23|27|4|N|85|41|36|E}} | label-pos35= bottom|label35=ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ |labela35= Falls| numbered35=T| mark-title35= [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color35= #74C365 |mark-coord36={{coord|23|20|30|N|85|36|30|E}} | label-pos36=right|label36=ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered36=T| mark-title36= [[ᱡᱳᱱᱦᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color36= #74C365 |mark-coord37={{coord|23|8|46|N|85|28|2|E}} | label-pos37=left|label37=ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ| numbered37=T| mark-title37= [[ᱫᱚᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] (T) |shape-color37= #74C365 |mark-coord38={{coord|23|27|34|N|85|32|40|E}}| label38= ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ |labela38= ᱰᱮᱢ| label-color38 = #C42222 | label-angle38=0| label-pos38=right| label-size38=11| mark-size38=12| numbered38=D|mark-title38 =[[ᱜᱮᱛᱟᱞᱥᱩᱫᱽ ᱰᱮᱢ]]| shape-color38=#C42222 |mark-coord39={{coord|23|28|0|N|85|48|0|E}} |label39= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ |labela39= River |label-color39 = #77A1CB| label-angle39= 5| label-pos39=top| label-size39=10| mark-size39=0| mark-title39 =none |mark-coord40={{coord|23|16|0|N|85|46|0|E}} |label40= Raru |labela40= ᱜᱟᱰᱟ |label-color40 = #77A1CB| label-angle40= 10| label-pos40=top| label-size40=10| mark-size40=0| mark-title40 =none |mark-coord41={{coord|23|5|20|N|85|43|0|E}} |label41= ᱠᱟᱸᱪᱤ |labela41= ᱜᱟᱰᱟ |label-color41 = #77A1CB| label-angle41= -25| label-pos41=top| label-size41=10| mark-size41=0| mark-title41 =none |mark-coord42={{coord|22|58|0|N|85|48|0|E}} |label42= ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ |labela42= ᱜᱟᱰᱟ |label-color42 = #77A1CB| label-angle42= 5| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|29|40|N|85|37|0|E}} |label43= ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱵᱷᱤ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ |label-color43 = #77A1CB| label-angle43= -10| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|42|20|N|85|9|0|E}} |label44= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ |label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 0| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |mark-coord45={{coord|23|24|0|N|84|55|0|E}} |label45= ᱠᱩᱭᱞᱤ |labela45= ᱜᱟᱰᱟ |label-color45 = #77A1CB| label-angle45= 0| label-pos45=top| label-size45=10| mark-size45=0| mark-title45 =none |mark-coord46={{coord|23|38|20|N|85|1|20|E}} | label-pos46=right|label46=CCL ᱠᱚᱧᱮ|labela46= ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ |numbered46=0 | mark-title46=[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | label-size46=12| shape-color46=#AA6666 |mark-coord47={{coord|23|23|18|N|84|57|45|E}} | label-pos47=left|label47= ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ| numbered47=R| mark-title47=[[ᱱᱟᱨᱠᱳᱯᱤ]] (R) |mark-coord48={{coord|23|31|17|N|85|17|29|E}} | label-pos48=left|label48= ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ| numbered48=R| mark-title48=[[ᱯᱤᱛᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱹ]] (R) |mark-coord49={{coord|23|29|6|N|85|36|33|E}} | label-pos49=right|label49= ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ| numbered49=R| mark-title49=[[ᱥᱤᱠᱤᱫᱤᱨᱤ]] (R) |mark-coord50={{coord|23|19|37|N|84|55|28|E}} | label-pos50=top|label50= ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ| numbered50=H| mark-title50=[[ᱠᱷᱩᱠᱷᱨᱟᱜᱟᱲ]] (H) |arc-coordA={{coord|23|12|10|N|85|57|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-95| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱨᱟᱭ ᱫᱚ {{coord|23.6851|N|85.0535|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ=== ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱑᱔᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱦᱮ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱦᱮ]], [[ᱥᱚᱱᱟᱦᱟᱛᱩ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱛᱩ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱟᱲ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱟᱢᱟᱲ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]], [[ᱨᱟᱛᱩ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱨᱟᱛᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱦᱩᱸᱰᱨᱩ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱟᱨᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/pprwr.php| title= Central Coalfields Limited| work= Areas – Piparwar |publisher= CCL| accessdate = 19 September 2021}}</ref> ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘.᱘᱓% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ - ᱕᱖.᱙% ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱔᱓.᱑% ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf|title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII A| work= Pages 10-11: Physiography, Drainage |publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 19 September 2021}}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱙᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱖᱗᱗ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱓᱐᱐ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔,᱖᱐᱕ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱗᱗.᱑᱗%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2019_PART_B_DCHB_RANCHI.pdf |title = District Census Handbook, Ranchi, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 373460, page 28-29|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱺᱪᱤ'', ᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱕.᱘᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱰ ᱯᱮᱢᱯ, ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱦᱮᱰ ᱴᱮᱱᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑,᱒᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ (ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱱᱰᱵᱩᱠ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ - ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ) ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱟᱨ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2019_PART_A_DCHB_RANCHI.pdf | title = District Census Handbook Ranchi, Census of India 2011, Series 21, Part XII A | work= Pages 675-681| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |access-date = 10 September 2021}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ= ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱪᱩᱨᱤ ᱚᱸᱰᱨᱚᱜᱨᱟᱣ, ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱵᱩᱠᱵᱩᱠᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ. ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱠᱚᱨᱠᱟᱴᱟ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ, ᱯᱩᱨᱱᱚᱰᱤᱦ ᱚᱯᱮᱱᱠᱟᱥᱴ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.centralcoalfields.in/areas/nrkpra.php | title= Central Coalfields Limited| work= Areas – North Karanpura |publisher= CCL| accessdate = 27 December 2020}}</ref> ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱰᱟᱠᱨᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ|ᱰᱟᱠᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱤ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱥᱨᱟᱢᱤᱠ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.uksmdakra.org/ | title = Uttari Karnpura Shramik Mahavidyalaya | publisher = UKSM | access-date = 7 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/http://www.uksmdakra.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| title = Uttar Karanpur Shramik Mahavidyalaya| publisher = Shiksha| access-date = 7 September 2021| archive-date = 9 September 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210909135008/https://www.shiksha.com/college/uttri-karanpura-sharamik-mahavidyalay-ranchi-104859| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | title = Affiliated Colleges | publisher = Ranchi University | access-date = 9 September 2021 | archive-date = 9 September 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210909014606/https://www.ranchiuniversity.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=307 | url-status = dead }}</ref> ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱭᱩ.ᱯᱤ.ᱡᱤ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱔᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://schools.org.in/ranchi/20142402102/govt-upg-high-school-ray.html | title = Government UPG High School Ray | publisher = Schools.org | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== [[ᱵᱟᱲᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://indiarailinfo.com/train/timetable/barkakana-varanasi-passenger-53361/8618/1736/334 | title =53361 Barkakana-Varanasi Passenger | work= Time Table | publisher = IndiaRailInfo | access-date = 11 September 2021}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱮᱛᱚᱢ ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] qtxkwew4mwptfaismf1cn6dum1m0trz ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ 0 37509 200433 195944 2026-11-08T19:42:45Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200433 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ | type = [[ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ|ᱥᱮᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | logo = Steel_Authority_of_India_logo.svg | logo_size = 70px | image = Bokaro Steel Plant .jpg | founded = 1964 | hq_location = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | key_people = ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ, ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | revenue = $᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://currentbokaro.com/sail-revenue-crosses-rupees-one-lakh-crore-achieves-best-ever-profitability/ | title=SAIL Revenue crosses rupees One Lakh Crore, Bokaro Steel achieves best ever profitability | date=23 May 2022 }}</ref> | net_income = $᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱒)<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html#:~:text=TT-,Bokaro%20Steel%20Plant%20creates%20record%20of%20production,of%2050%20years%3A%20Amarendu%20Prakash&text=In%20SAIL%27s%2050%2Dyear%20history,ever%20production%20of%20all%20products | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash | access-date=2026-07-23 | archive-date=2025-01-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250124133545/https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html#:~:text=TT-,Bokaro%20Steel%20Plant%20creates%20record%20of%20production,of%2050%20years%3A%20Amarendu%20Prakash&text=In%20SAIL%27s%2050%2Dyear%20history,ever%20production%20of%20all%20products | url-status=dead }}</ref> | industry = ᱥᱴᱤᱞ | products = [[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱕᱙᱘᱖]] ᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ<br />[[:en:Bureau of Indian Standards|ᱟᱭᱮᱥ ᱑᱐᱗᱙ ]] ᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱥᱴᱤᱞ }} '''ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ''' ('''ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ''') ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[File:BSL-SAIL.jpg|thumb|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱞ ᱨᱮᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱵᱚᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱥ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ, ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP85T00875R001100130127-2.pdf |title=Intelligence Memorandum, Indo-Soviet Relations |date=4 December 1972 |publisher=CIA}}</ref> ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱨᱚᱫᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱚᱱ ᱤᱝᱜᱩᱴ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news |date=17 October 1964 |title=Bokaro, made in the USSR |url=https://www.epw.in/system/files/pdf/1964_16/42/bokaromadeinussr.pdf |access-date=28 July 2024 |work=The Economic Weekly}}</ref> ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱡᱤᱯᱨᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱩᱞᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | date=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱢ.ᱮᱱ. ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=bqG0AAAAIAAJ | title=The Bokaro Steel Plant: A Study of Soviet Economic Assistance | isbn=9780444103888 | last1=Desai | first1=Padma | date=1972 | publisher=North-Holland Publishing Company }}</ref> ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Sengupta1979">{{cite book|author=Nirmal Sengupta|title=Destitutes and Development: A Study of the Bauri Community in the Bokaro Region|url=https://books.google.com/books?id=dQXAoHucmMkC&pg=PA25|year=1979|publisher=Concept Publishing Company|pages=25–|id=GGKEY:73SPC2220UQ}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱥᱮᱞ) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Steel Authority Of India Limited |url=http://www.sail.co.in/ |access-date=2026-07-23 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002103624/http://www.sail.co.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[File:Steel Plant, Bokaro Steel City.jpg|thumbnail|right|250px|ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]] ==ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ== ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕.᱘ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱞᱤᱠᱣᱤᱰ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=BOKARO STEEL PLANT - PRODUCT BASKET |url=https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |access-date=2026-07-23 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928031253/https://sail.co.in/bokaro-steel-plant/products |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱤᱯᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱑᱒ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱨ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱢᱟᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱖᱔ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱣᱡᱟ (ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ) ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱗᱖᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ: # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱠᱚᱭᱮᱞᱥ (ᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ) # ᱠᱚᱞᱰ ᱨᱚᱞᱰ ᱥᱤᱴ # ᱴᱤᱱ ᱢᱤᱞ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ # ᱜᱮᱞᱵᱷᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱜᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱴ # ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱜᱮᱥ # ᱠᱚᱠ ᱚᱵᱷᱮᱱ ᱵᱟᱭᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ # ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ # ᱰᱤᱮᱢᱟᱨ ᱜᱨᱮᱰ # ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱟᱭᱤᱯ # ᱠᱚᱢ ᱚᱡᱚᱱ ᱥᱴᱮᱱᱞᱮᱥ ᱥᱴᱤᱞ # ᱡᱟᱠᱟᱞ ᱥᱴᱤᱞ # ᱥᱮᱠᱭᱩᱟᱨ ᱴᱤᱮᱢᱴᱤ ᱵᱟᱨᱥ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ, ᱮᱞᱯᱤᱡᱤ ᱥᱤᱞᱤᱱᱰᱟᱨ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱥ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱵᱷ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱮᱟᱭᱤᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓᱓᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | title=Bokaro Steel Plant creates record of production in history of 50 years: Amarendu Prakash | access-date=2026-07-23 | archive-date=2025-01-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250124133545/https://www.dailypioneer.com/2023/state-editions/bokaro-steel-plant-creates-record-of-production-in-history-of-50-years--amarendu-prakash.html | url-status=dead }}</ref> ==ᱜᱚᱲᱚ== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱮᱵᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱟᱨᱱᱮᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱨᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱵᱽᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal | url=https://www.jstor.org/stable/4378206 | jstor=4378206 | title=Soviet Collaboration in Indian Steel Industry, 1954-84 | last1=d'Mello | first1=Bernard | journal=Economic and Political Weekly | year=1988 | volume=23 | issue=10 | pages=473–486 }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ== * {{cite book|author=Sutinder Bhatia|title=Bokaro steel plant: some economic aspects|url=https://books.google.com/books?id=DjUgAAAAIAAJ|date=1 January 1991|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7154-540-7}} * {{cite book|author=Padma Desai|title=The Bokaro steel plant: a study of Soviet economic assistance|url=https://books.google.com/books?id=Ryc0AAAAMAAJ|year=1972|publisher=North-Holland Pub. Co.|isbn=978-0-444-10388-8}} *{{cite web|url=https://thehardtackle.com/2011/legends-of-indian-football-jarnail-singh/|title=Legends of Indian Football : Peter Thangaraj|date=14 May 2018|access-date=7 October 2022|first=Somnath|last=Sengupta|website=thehardtackle.com|publisher=The Hard Tackle|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164430/https://thehardtackle.com/2012/legends-of-indian-football-peter-thangaraj/|archive-date=13 April 2021}} {{commons category|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ}} {{authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱚᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ]] eruz34iblycqq9jdn5lw89w6o3v0g2q ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ 0 37729 200228 198097 2026-11-08T15:33:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200228 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ | image = Chemmeen.JPG | caption = ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ | director = [[ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ]] | producer = [[:ml:ബാബു_ഇസ്മയിൽ_സേട്ടു|ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ (ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ)]] | screenplay = [[ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ]] | based_on = {{based on|''[[ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ (ᱜᱟᱢᱟᱢ)|ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ]]''|[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ]]}} | starring = [[ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ]]<br />[[ᱥᱤᱞᱟ]]<br />[[ᱢᱟᱫᱷᱩ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱟᱫᱷᱩ]]<br />[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] | music = [[ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ]] | cinematography = [[ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ]]<br /> [[:ml: വർഗ്ഗം:യു._രാജഗോപാൽ_കാമറ_ചലിപ്പിച്ച_ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ]] | editing = [[ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]<br />[[ᱠᱮ. ᱰᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ]] | studio = ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ | distributor = | released = {{Film date|1966|8|19|df=y}} | runtime = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | budget = {{INR}}᱘ ᱞᱟᱠᱷ<ref name="boxoffice">{{Cite news |last=Pradeep |first=K |date=13 August 2015 |title=Behind the scenes of Chemmeen |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411204415/https://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece |archive-date=11 April 2017 |website=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]]}}</ref> | gross = {{INR}}᱔᱐ ᱞᱟᱠᱷ <ref name="boxoffice" /> }} '''''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ''''' ({{translation|[[ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ]]}}) ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ ᱮ ᱯᱨᱳᱰᱤᱣᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ-ᱥᱟᱹᱯᱷᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟᱢᱢᱟ'', ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱭᱳ) ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱡᱚᱢᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱰᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Venkiteswaran|first=C. S.|date=2015-08-13|title=Chemmeen: 50 Years of a Classic|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece|access-date=2021-06-14|issn=0971-751X|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710225830/https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece|url-status=live}}</ref>{{sfn|Gupta|1980|loc=''Chemmeen'' (1965), by Ramu Kariat in Kerala, is usually cited as the first notable creative film in the South}} ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱤᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=IBN2 /> ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ ᱞᱟᱦᱨᱮᱱ'' ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ''ᱫᱟ ᱮᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ, ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ'', ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release|title=Mind The Gap: Tamil Sequels And The Time Between Them|work=[[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016203230/https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release|archive-date=16 October 2018}}</ref> == ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ == ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱤᱡ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱡᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱪᱟᱠᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱞᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱟᱪᱠᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱞᱟᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱞᱪᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮ-ᱤᱢᱟᱱᱤ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱜᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱟᱠᱤ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱮᱜᱮᱨ ᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱭᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱽᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱢᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱮ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱠᱩᱞᱤᱭᱮᱫ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱫᱳᱥ ᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱛᱮ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱠ ᱮ ᱥᱟᱵᱮ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱥᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱠᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱤ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱜᱮᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱠ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece | title=Why 'Chemmeen' remains a high point in Malayalam cinema | newspaper=The Hindu | date=3 February 2022 | last1=Roy | first1=Piyush | archive-date=6 February 2022 | access-date=6 February 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220206115543/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece | url-status=live }}</ref> == ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ == * ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱟᱫᱩᱨ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱞᱚᱛᱷᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱟᱫᱩᱨ ᱯᱟᱝᱠᱟᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱞᱟ ᱯᱮᱱᱱᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ * ᱯᱷᱤᱞᱳᱢᱤᱱᱟ * ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ * ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱟᱭᱤᱥᱟ * ᱡᱮᱨᱟᱨᱰ ᱡᱳᱥᱮᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ == ᱵᱮᱱᱟᱣ == === ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ === ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ {{INR}}᱘᱐᱐᱐ ᱛᱮᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = hindu>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece|title=Behind the scenes of Chemmeen|newspaper=The Hindu|date=13 August 2015|last1=By|first1=Compiled|last2=Pradeep|first2=K.|archive-date=11 April 2017|access-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411204415/http://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=9433257&programId=7940958&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=9|title=തകഴിയെ കാത്ത കാത്ത|newspaper=[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ]]|date=1 June 2011|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404154713/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=9433257&programId=7940958&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=9|archive-date=4 April 2012|url-status=dead}}</ref> ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/01/28/stories/2008012852290300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129231946/http://www.hindu.com/2008/01/28/stories/2008012852290300.htm |url-status=dead |archive-date=29 January 2008 |title=Cinema limits freedom of viewers |date=28 January 2008 |access-date=27 May 2011 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ ᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ (ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hindu" /> === ᱥᱩᱴᱤᱝ === ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.com/php/placeDetails.php?plid=179&cid=2&did=14&linkid=&partid=|title=Thrissur " Nattika Beach|publisher=Keralatourism.com|access-date=29 May 2011|archive-date=22 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122012035/http://www.keralatourism.com/php/placeDetails.php?plid=179&cid=2&did=14&linkid=&partid=|url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = hindu /> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="40 anniversary">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2005/11/25/stories/2005112501190200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109223953/http://www.hindu.com/fr/2005/11/25/stories/2005112501190200.htm |url-status=dead |archive-date=9 November 2012 |author=G. Jayakumar|title=Remembering a classic |date=25 November 2005|access-date=27 May 2011 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name = hindu /> == ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ == {{Infobox album | name = ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ | type = ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ (soundtrack) | artist = [[ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ]] | cover = | released = ᱑᱙᱖᱕ | recorded = ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ | venue = | studio = | genre = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ]] | length = | label = [[ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ|ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'ᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ (His Master's Voice)]] | producer = ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ | prev_title = [[ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱣᱨ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ]] | prev_year = ᱑᱙᱖᱕ | year = ᱑᱙᱖᱕ | next_title = ''ᱮᱡᱷᱩᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ'' | next_year = ᱑᱙᱖᱘ }} ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {|class="wikitable" |- !ᱮᱞ !! ᱥᱮᱨᱮᱧ !! ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱠᱚ !! ᱚᱞ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱴᱤᱯᱤᱡ:ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ) |- | ᱑ || "ᱠᱟᱫᱟᱞᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱯᱳᱱᱳᱨᱮ" || [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ]] || [[ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ]] || ᱓:᱔᱘ |- | ᱒ || "ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢᱟᱭᱱᱮ ᱵᱷᱟᱨᱩ" || [[ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ]] || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱓:᱑᱒ |- | ᱓ || "ᱯᱮᱱᱱᱟᱞᱮ ᱯᱮᱱᱱᱟᱞᱮ" || ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, [[ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ]], ᱠᱳᱨᱟᱥ (Chorus) || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱕:᱓᱙ |- | ᱔ || "ᱯᱩᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱨᱮ" || ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱠᱳᱨᱟᱥ (Chorus), [[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱩᱫᱟᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱩ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ]] || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱓:᱑᱙ |- | ᱕ || ᱛᱷᱤᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ (Theme Music) || ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞ (Instrumental) || ||᱒:᱒᱐ |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/did-you-know-/32253677_1_national-award-first-malayalam-film-best-feature-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627114511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/did-you-know-/32253677_1_national-award-first-malayalam-film-best-feature-film |url-status=dead |archive-date=27 June 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Chemmeen won the National Award |access-date=11 October 2012}}</ref> *ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱥᱟᱢ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ'' ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱙᱖᱖)<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=+chemmeen|title = Collections|year = 1991}}</ref> * ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱴ * ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ – ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20100809115516/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/08/11/stories/2006081101690200.htm "Fifty and still refreshing"]}}. ''The Hindu''. 11 August 2006. Retrieved 24 May 2011.</ref> == ᱮᱯᱮᱨᱦᱮᱸᱰᱮ == ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱡᱩᱵᱽᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ (boycotted) ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱤᱞᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱨᱢᱟ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ-ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱫᱤᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣᱥ ᱢᱤᱱᱤᱴ'' ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ "ᱵᱤᱱᱟᱹ-ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱤᱧ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾"<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-02-28 |title=Tired of insulting portrayals, Kerala fisherfolk protest 50-year event on cult film Chemmeen |url=https://www.thenewsminute.com/article/tired-insulting-portrayals-kerala-fisherfolk-protest-50-year-event-cult-film-chemmeen-57889 |access-date=2022-11-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327111215/https://www.thenewsminute.com/article/tired-insulting-portrayals-kerala-fisherfolk-protest-50-year-event-cult-film-chemmeen-57889 |url-status=live }}</ref> == ᱢᱚᱦᱚᱛ == {{quote box | quote = ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱴᱟ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ, ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ]], [[ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ | source = [[ᱟᱱᱱᱟ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱠᱟᱰ]], ''[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴᱯᱳᱥᱴ]]'' ᱾<ref name="firstpost" /> | align = right | width = 32.5% }} ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ]] ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Venkiteswaran">{{Cite news |last=Venkiteswaran |first=C. S. |date=2016-03-29 |title=Chemmeen: 50 Years of a Classic |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece |access-date=2022-11-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=10 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710225830/https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20181016203230/https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱡᱩᱵᱽᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱ ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱤᱴᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱛᱤᱛᱣᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱯᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Venkiteswaran" /> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ''ᱯᱷᱟᱨᱥᱴᱯᱳᱥᱴ'' ᱨᱮᱱ ᱟᱱᱱᱟ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱠᱟᱰ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱚᱰᱤᱭᱳᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾<ref name="firstpost">{{Cite web |date=2020-09-22 |title=Indian films that sparked the critic in me: Ramu Kariat's Chemmeen remains misunderstood and misrepresented – even by its admirers |url=https://www.firstpost.com/entertainment/indian-films-that-sparked-the-critic-in-me-ramu-kariats-chemmeen-remains-misunderstood-and-misrepresented-even-by-its-admirers-8839641.html |access-date=2022-11-09 |website=[[Firstpost]] |language=en |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109201003/https://www.firstpost.com/entertainment/indian-films-that-sparked-the-critic-in-me-ramu-kariats-chemmeen-remains-misunderstood-and-misrepresented-even-by-its-admirers-8839641.html |url-status=live }}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱ ᱯᱤᱭᱩᱥ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ" ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱᱩᱱᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱛᱮᱧᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱮᱭᱰᱳᱥᱠᱳᱯᱤᱠ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱵᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Piyush |date=2022-02-03 |title=Why 'Chemmeen' remains a high point in Malayalam cinema |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece |access-date=2022-11-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱥᱤᱮᱱᱮᱱ-ᱟᱭᱵᱤᱮᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IBN2">[https://web.archive.org/web/20130607012016/http://ibnlive.in.com/news/mayabazar-is-indias-greatest-film-ever-ibnlive-poll/391184-8-66.html "'Mayabazar' is India's greatest film ever: IBNLive poll"] . [[IBN Live]]. 12 May 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref><ref name="IBN1">[https://web.archive.org/web/20130425235027/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-78.html "100 Years of Indian Cinema: The 100 greatest Indian films of all time"]. [[IBN Live]]. 26 April 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref><ref name="IBN3">[https://web.archive.org/web/20130501074840/http://ibnlive.in.com/news/ibnlive-poll-vote-for-indias-greatest-film-of-all-time/387871-8.html "IBNLive Poll: Vote for India's greatest film of all time"]. [[IBN Live]]. 26 April 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ "ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ...ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Bollywood blockbuster to Kollywood classic: Kamal Haasan picks his 70 favourite movies |url=https://www.hindustantimes.com/interactives/kamal-hassan-70-movies |access-date=2022-11-09 |website=Hindustan Times |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713153725/https://www.hindustantimes.com/interactives/kamal-hassan-70-movies/ |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱜᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ "''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=India's Best Films: Mohanlal |url=https://www.rediff.com/movies/2005/jun/07list.htm |access-date=2022-11-09 |website=www.rediff.com |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109191753/https://www.rediff.com/movies/2005/jun/07list.htm |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱤᱣᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ''ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ'' ᱫᱚ "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-11-09 |website=NDTV.com |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109191754/https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |url-status=live }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * {{cite journal|last=Gupta|first=CD|title=New Directions in Indian Cinema|url=https://archive.org/details/sim_film-quarterly_fall-1980_34_1/page/32|journal=Film Quarterly|year=1980|volume=34|issue=1| pages=32–42|doi=10.1525/fq.1980.34.1.04a00070|jstor=1211852}} * {{cite news | url = http://www.hindu.com/mp/2010/11/22/stories/2010112250310400.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20121109070813/http://www.hindu.com/mp/2010/11/22/stories/2010112250310400.htm | url-status = dead | archive-date = 9 November 2012 | title = ''Chemmeen'' 1965 | author = B. Vijayakumar | date = 22 November 2010 | newspaper = [[The Hindu]] | location=Chennai, India }} * {{cite news | url = http://www.hindu.com/2005/10/13/stories/2005101301370200.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20051103044301/http://www.hindu.com/2005/10/13/stories/2005101301370200.htm | url-status = dead | archive-date = 3 November 2005 | title = Celebrating 40 years of a movie classic | date = 13 October 2005 | newspaper = [[The Hindu]] | location=Chennai, India }} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * {{IMDb title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱳᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ|ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ᱑]] 8g0zysi4hvdfp3lkcj1onjxva2v9r8c ᱰᱳᱥᱟ 0 37746 200368 198111 2026-11-08T18:38:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200368 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ᱰᱳᱥᱟ | image = Dosa at Sri Ganesha Restauran, Bangkok (44570742744).jpg | caption = [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱰᱳᱥᱟ | place_of_origin = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | served = ᱞᱚᱞᱚ | type = [[ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ]], [[ᱠᱨᱮᱯ]] | main_ingredient = [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱤ]] | variations = [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ]], ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱳᱰᱤ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ }} ᱢᱤᱫ '''ᱰᱳᱥᱟ''' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ) ᱥᱮ '''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ''' (ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ)<ref>See: * {{Cite news |last=Mok |first=Opalyn |date=2015-04-12 |title=Traditional Indian snacks for breakfast or tea |url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2015/04/12/traditional-indian-snacks-for-breakfast-or-tea/876893 |newspaper=[[Malay Mail]]}} * {{Cite book |pages=109–10 |title=Food, Foodways And Foodscapes: Culture, Community And Consumption In Post-colonial Singapore |first1=Lily Lee Lee |last1=Kong|first2=Vineeta |last2=Sinha |date=2015 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4641-24-1 }}</ref> ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ, ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == [[File:Dosa Classic.jpg|alt=Two dosa rest next to a dollop of butter on a plantain leaf: The sauces have separate bowks.|thumb|ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚ]] [[File:Butter Dosa served with coconut chutney and sambhar.jpg|thumb|ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱴᱟᱨ (Butter) ᱰᱳᱥᱟ]] ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱴᱤ. ᱟᱪᱟᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (CE) ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="KTAchaya">{{cite book | title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA80 | author=K. T. Achaya|date = November 2003|page=80 |publisher=Universities Press| isbn=81-7371-293-X}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱯᱯᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=P. Thankappan Nair |url=https://books.google.com/books?id=swNuAAAAMAAJ |title=South Indians in Kolkata |publisher=Punthi Pustak |year=2004 |isbn=81-86791-50-7 |page=320}}</ref> ᱟᱪᱟᱭᱟ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Charmine2013"/> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱞᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref name="Charmine2013">{{cite book |author=Charmaine O' Brien |title=The Penguin Food Guide to India |url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT378 |date=15 December 2013 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=978-93-5118-575-8 |pages=378 }}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮᱭᱟ; ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vir2004">{{cite book |author=Vir Sanghvi |title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghvi |url=https://books.google.com/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA110 |date=1 January 2004 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-303139-0 |pages=109–110 }}</ref> ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱵᱷᱟᱨᱟ III ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref> ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=31 May 2019 |title=8 oldest Udupi restaurants in Bombay |newspaper=The Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/food/8-oldest-udupi-restaurants-in-mumbai |url-status=live |access-date=15 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905100436/https://www.freepressjournal.in/food/8-oldest-udupi-restaurants-in-mumbai |archive-date=5 September 2019}}</ref> ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱴ ᱯᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=s-krDwAAQBAJ&dq=The+first+South+Indian+eatery+that+introduced+the+common+public+of+Delhi+to+coffee+and+South&pg=PT34 |title=Much Ado Over Coffee: Indian Coffee House Then And Now, Bhaswati Bhattacharya, Routledge, 2017 |isbn=978-1-351-38315-8 |access-date=28 March 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416004432/https://books.google.com/books?id=s-krDwAAQBAJ&dq=The+first+South+Indian+eatery+that+introduced+the+common+public+of+Delhi+to+coffee+and+South&pg=PT34 |url-status=live |last1=Bhattacharya |first1=Bhaswati |date=3 August 2017 |publisher=Routledge }}</ref><ref>{{cite book |author=Sethu Ramaswamy |title=Bride at Ten, Mother at Fifteen: Autobiography of an Unknown Indian Woman |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=r5OQAAAAIAAJ |isbn=9788174362896 |publisher=Namita Gokhale Editions }}{{page needed|date=October 2025}}</ref> ᱰᱳᱥᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱞᱳᱱ (ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ) ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=Microbial Fermentations in Nature and as Designed Processes |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |year=2023 |isbn=978-1-119-84999-5 |editor-last=J. Hurst |editor-first=Christon |location=Hoboken |pages=342 |language=en |chapter=Fermented Foods of South Asia |oclc=1393173167}}</ref><ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford companion to food |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8 |publisher=[[Oxford Univ. Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7 |editor-last=Jaine |editor-first=Tom |edition=3. ed. / ed. by Tom Jaine |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8/page/774 774] |chapter=Sri Lanka |oclc=903167481}}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱩᱛᱤᱠᱳᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ (ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ''ᱦᱳᱴᱮᱞ'') ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kadhirvel |first=S. |date=2000 |title=Indian Tamils in Sri Lanka: The countours of dissonance |url=https://www.jstor.org/stable/44144420 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=61 |pages=1045–1046 |jstor=44144420 |issn=2249-1937 |access-date=3 November 2023 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103123430/https://www.jstor.org/stable/44144420 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://catalog.lib.uchicago.edu/vufind/Record/10887820 |title=Circulation of cultures and culture of circulation: diasporic cultures of South Asia during 18th to 20th centuries |date=2014 |publisher=SAARC Cultural Centre |isbn=978-955-0567-12-6 |editor-last=Garg |editor-first=Sanjay |location=Colombo |pages=151 |oclc=910664759 |editor-last2=SAARC Cultural Centre |access-date=3 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629105635/https://catalog.lib.uchicago.edu/vufind/Record/10887820 |url-status=dead }}</ref> ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ-ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱳᱥᱮ'' ({{Lang|si|තෝසේ}} ᱥᱮ {{IPA|si|t̪oːse|}}) ᱥᱮ ''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ'' ({{Lang|ta|தோசை}} ᱥᱮ {{IPA|ta|t̪oːsaɪ̯|}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ [[ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱩᱰᱷᱟ ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ/ᱛᱚᱨᱠᱟᱨᱤ/ᱰᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲ/ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱨᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱛᱮ ''ᱯᱳᱞᱳ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾{{citation needed|date=October 2025}} == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ == [[File:דוסה.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ]] [[File:Paper Masala Dosa.jpg|thumb|ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ]] ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'', [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'', ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱮ'', ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱮ'' ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: {| class="wikitable" |- ! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱥᱚᱱ (Transliteration) !! ᱨᱚᱲ ([[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ|IPA]]) |- |{{Langx|kn|ದೋಸೆ}} |dōse |{{IPA|kn|d̪oːse|}} |- |{{Langx|kok|पोळो}} |poḷo |{{IPA|kok|ˈpɔ̞.ɭɔ̞|}} |- | {{langx|ml|ദോശ}} || dōśa ||{{IPA|ml|d̪oːʃa|}} |- | {{langx|ta|தோசை}} || dōsai || {{IPA|ta|d̪oːsaɪ̯|}} |- |{{Langx|te|దోసె<ref>{{Cite web|url = https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%A6%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%86&searchhws=yes |archive-url = https://web.archive.org/web/20200715213645/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%A6%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%86&searchhws=yes|url-status = live |archive-date = 15 July 2020|title = A Telugu-English dictionary |author=Charles Philip Brown |year = 1903}}</ref>}} |dōse |{{IPA|te|d̪oːse|}} |- | {{langx|te|అట్టు<ref>{{Cite web|url = https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%85%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81&searchhws=yes |title = A Telugu-English dictionary |author=Charles Philip Brown |year = 1903}}</ref>}}|| aṭṭu || {{IPA|te|aʈːu|}} |- |{{Langx|or|ଚକୁଳି}} || chàkulī |{{IPA|or|t͡ʃ̪ɔkuli|}} |} ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ'' ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ == ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Restaurant style dosa recipe |first=Dosa recipe |url=https://tasty-food.in/dosa-recipe/ |title=Dosa recipe |date=9 July 2023 |publisher= |isbn= |edition= |page= |access-date= |orig-year= |archive-date=27 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327164354/https://tasty-food.in/dosa-recipe/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱑᱒ ᱠᱮᱞᱳᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱔% ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ]] ᱟᱨ ᱑᱖% ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.myfitnesspal.com/food/calories/plain-dosa-without-oil-255437887|title=Calorie Chart, Nutrition Facts, Calories in Food|website=MyFitnessPal|access-date=7 May 2019|archive-date=19 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419101238/https://www.myfitnesspal.com/food/calories/plain-dosa-without-oil-255437887|url-status=dead}}</ref> ᱛᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Nutrition and Dietetics - Higher Secondary - First Year |publisher=Directorate of School Education, Government of Tamil Nadu |year=2004 |page=31 |url=http://www.textbooksonline.tn.nic.in/Books/11/Std11-Nutr-EM.pdf |access-date=30 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321034305/http://www.textbooksonline.tn.nic.in/Books/11/Std11-Nutr-EM.pdf |archive-date=21 March 2012 |url-status=dead }}</ref> == ᱵᱮᱱᱟᱣ == ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱤᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱡᱟᱝ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓:᱑ ᱥᱮ ᱔:᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱷᱚᱨ ᱛᱚᱦᱚ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ''ᱜᱚᱛᱚᱢ'' ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ''ᱛᱟᱣᱟ'' ᱨᱮ ᱞᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ <gallery> File:ಸಂಪಣೆ.JPG|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ File:Dosa-Preparation.jpg|ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ File:Dhosai making.jpg|ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ File:Dosa ready 1.JPG|ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ </gallery> == ᱮᱢᱚᱜ == ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]] * [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]] * ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱳᱰᱤ ᱥᱮ ''ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭᱯᱳᱰᱤ'': ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱪᱤᱱᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ == ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ == ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱥᱴᱮᱰ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ, ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱟ (ᱯᱞᱮᱱ) ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.saveur.com/indian-dosa-crepes-guide |title=A Beginner's Guide to the Great Wide World of Indian Dosa, Priya Krishna and Shailendra Krishna, October 6, 2016 |date=6 October 2016 |access-date=21 February 2018 |archive-date=9 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109175440/http://www.saveur.com/indian-dosa-crepes-guide? |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱪᱤᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱨ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/10/06/dining/dosa-recipe-pondicheri.html |title=A Dosa Lesson From a Professional - A Good Appetite, Melissa Clark, ''New York Times'', 6 October 2017 |date=6 October 2017 |access-date=21 February 2018 |archive-date=21 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180221103452/https://www.nytimes.com/2017/10/06/dining/dosa-recipe-pondicheri.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |last2=Singh |first2=Sarabjit |last3=Tomer |first3=Vidisha |last4=Prasad |first4=Rasane |title=Cereals and cereal-based foods : functional benefits and technological advances for nutrition and healthcare |date=2022 |publisher=Apple Academic Press |location=Palm Bay, FL, USA |isbn=9781000164299 |page=251 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=n7UxEAAAQBAJ |access-date=25 April 2023|quote="The ingredients for dosa preparation are not limited to just rice and black gram instead pure rice or a mixture of rice, wheat, sorghum, maize, or millets can also be used."}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ |- | [[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]] || ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱯᱯᱟᱢ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ]] || ᱨᱳᱥᱴᱮᱰ (Roasted) ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ |- |ᱳᱴᱥ ᱰᱳᱥᱟ |ᱳᱴᱥ (oats) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱰᱳᱥᱟ |- |ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ || ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱳᱥᱟ; ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱵᱟᱴᱟᱨ (butter) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- |ᱥᱮᱴ ᱰᱳᱥᱟ |ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱥᱯᱚᱸᱡᱤ, ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱒-᱓ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ |- | ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱰᱳᱥᱟ || ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨ (texture) ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱠᱟᱞ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ, ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱸᱡᱤ ᱨᱩᱯ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱛᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ<!-- vegetable or vegetarian? , and comes in various veg and non-veg subvariants. --> |- | ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ || (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱱᱮᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'') ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ |- | ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱳᱥᱴ/ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱳᱥᱴ ᱰᱳᱥᱟ || ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ |- | ᱵᱤᱞᱤ ᱰᱳᱥᱟ || (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'') ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱤᱞᱤ]] ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ: ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱢᱞᱮᱴ (omelette), ᱨᱤᱫ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱴᱚᱯᱤᱝᱥ (toppings) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱴᱚᱯᱤᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ |- | ᱯᱳᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟ/ᱢᱩᱲᱦᱤ ᱰᱳᱥᱟ || ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[ᱢᱩᱲᱦᱤ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ |- | ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ, ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱱ [[ᱯᱟᱱᱤᱨ]] ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ |- | ᱯᱟᱞᱟᱠ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱞᱟᱠ'' ([[ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ]]) ᱯᱮᱥᱴ (paste) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ |- | ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱰᱳᱥᱟ || ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱯᱤᱝᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱰᱳᱥᱟ || ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ |- | ᱡᱤᱱᱤ ᱰᱳᱥᱟ || [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ; ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ, ᱪᱤᱡᱤ (cheesy) ᱰᱳᱥᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱥᱤᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱚᱥ (sauce) ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ || ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱱ ᱥᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ |- | ᱢᱤᱱᱤ ᱥᱳᱭᱟ ᱰᱳᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://recipes.timesofindia.com/recipes/mini-soya-dosa/rs55705184.cms|title=Recipe: Mini soya dosa|work=The Times of India|access-date=15 August 2022|archive-date=24 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624015457/http://recipes.timesofindia.com/recipes/mini-soya-dosa/rs55705184.cms|url-status=live}}</ref> || ᱥᱳᱭᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ<ref>{{cite web|url=http://food.ndtv.com/recipe-mini-soya-dosa-227607|title=Mini Soya Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=20 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154838/http://food.ndtv.com/recipe-mini-soya-dosa-227607|url-status=live}}</ref> |- | [[ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]] (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱰᱳᱥᱟ)<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/healthy-snack-recipe-green-dosa/articleshow/19830786.cms |title=Healthy snack recipe: Green Dosa |work=The Times of India |date=17 February 2016 |access-date=15 August 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319193643/https://timesofindia.indiatimes.com/healthy-snack-recipe-green-dosa/articleshow/19830786.cms |url-status=live }}</ref> || [[ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱾<ref>{{cite web|url=http://food.ndtv.com/recipe-pesarattu-green-gram-dosa-463419|title=Pesarattu (Green Gram Dosa)|work=food.ndtv.com|access-date=20 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120039/http://food.ndtv.com/recipe-pesarattu-green-gram-dosa-463419|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱟᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ (ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱟᱰᱟᱭ ᱰᱳᱥᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ'', ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱲ ᱥᱮ ''[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ |- | ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱳᱥᱟ || ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ<ref>{{cite web|url=https://recipes.timesofindia.com/recipes/light-white-dosa/rs53316767.cms |title=Recipe: Light white dosa|work=The Times of India}}</ref> |- |ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱱᱮᱭᱭᱤ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱳᱥᱟ<ref name="New Indian Express 2018-08-14">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2017/nov/10/the-karam-dosas-from-kadapa-1698077.html|title=The karam dosas from kadapa|work=The New Indian Express|access-date=14 August 2018|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211038/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2017/nov/10/the-karam-dosas-from-kadapa-1698077.html|url-status=live}}</ref> |ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱷᱚᱨ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱳᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱵᱳᱱᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱮᱥᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱭᱮᱨᱨᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ (gravy) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱛᱚᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱳᱥᱴ (roasted) ᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="New Indian Express 2018-08-14" /> |- | ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/recipe-onion-rava-dosa-219188|title=Onion Rava Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=15 August 2022|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211038/https://food.ndtv.com/recipe-onion-rava-dosa-219188|url-status=live}}</ref>|| ᱥᱩᱡᱤ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ |- | ᱨᱟᱜᱤ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ || ᱨᱟᱜᱤ (Ragi), ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ<ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/recipe-ragi-wheat-dosa-1-463409|title=Ragi Wheat Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=15 August 2022|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211037/https://food.ndtv.com/recipe-ragi-wheat-dosa-1-463409|url-status=live}}</ref> |- | [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ]] || [[ᱥᱩᱡᱤ|''ᱨᱟᱵᱷᱟ'']] ᱥᱮ [[ᱥᱩᱡᱤ|''ᱥᱩᱡᱤ'']] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ |- | [[ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ]] || [[ᱵᱟᱴᱟᱨ (butter)]] (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱛᱮ ''ᱵᱮᱱᱱᱮ'') ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''[[ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ|ᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱜᱮᱨᱮ ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱜᱮᱨᱮ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ |- | [[ᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ]] || ᱫᱟᱜ-ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ |- | ᱵᱷᱳᱰᱩ ᱰᱳᱥᱮ ᱥᱮ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱨᱩᱴᱤ|| ᱵᱷᱳᱰᱩ ᱰᱳᱥᱮ ᱥᱮ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱨᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ, [[ᱢᱮᱛᱷᱤ]], ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱯᱳᱦᱟ), ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱸᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱟᱢᱵᱳᱞᱤ, ᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱫᱷᱤᱨᱰᱮ || ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ''ᱟᱢᱵᱳᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ''ᱠᱨᱮᱯᱥ (crêpes)'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱫᱷᱤᱨᱰᱮ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ |- | ᱵᱟᱴᱟᱨᱢᱤᱞᱠ ᱰᱳᱥᱟ || ᱥᱩᱡᱤ, ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱵᱟᱴᱟᱨᱢᱤᱞᱠ (ᱢᱟᱴᱷᱟ)<ref>{{cite book |last1=Verma |first1=Neera |title=South Indian Cook Book |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-7182-836-4 |url=https://books.google.com/books?id=KHua3-_qTcYC&q=Butter+milk+dosa |language=en}}</ref> |- | ᱜᱩᱲ ᱰᱳᱥᱟ || ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, [[ᱜᱩᱲ]] ᱾ |- |ᱢᱤᱱᱟᱯᱟᱴᱴᱩ |ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱥᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱰᱞᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱨᱚᱫᱽ ᱫᱟᱹᱞ (urad dal) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ |- |ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ || ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ (ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱰ ᱦᱚᱞᱚᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ |} <gallery mode="packed"> File:Masala Dosa from Kochi, Kerala, India -2069313.jpg|ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ File:Tomato Dosa chutney.jpg|[[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ File:మినప అట్లు (2).jpg|ᱩᱨᱚᱫᱽ (Urad) ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ File:గోధుమపిండి అట్టు (2).jpg|ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱰᱳᱥᱟ File:Dosa (Plain).jpg|ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ File:Paper Masala Dosa.jpg|ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱳᱥᱴ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱰᱳᱥᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ File:Amini Ghee Roast.jpg|ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱱᱮᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ File:Butter Dosa.JPG|ᱵᱟᱴᱟᱨ (Butter) ᱰᱳᱥᱟ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱛᱮ ''ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ File:Pesarattu and Ginger chutney.jpg|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ''ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' (ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱰᱳᱥᱟ) ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ File:NeerDosa.jpg|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ''ᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ'' ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ File:Kambu adai.JPG|ᱠᱟᱢᱵᱩ (ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ) ᱰᱳᱥᱟ File:Rava Dosa of Salem.jpg|ᱥᱩᱡᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ File:Aate ka dosa.jpg|ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ''ᱜᱳᱰᱤ ᱢᱟᱣ'' ᱥᱮ ''ᱜᱳᱫᱷᱩᱢᱟᱭ ᱢᱟᱵᱷᱵᱷᱩ'' ᱰᱳᱥᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ File:Ragi dosa.JPG|[[ᱨᱟᱜᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱨᱚᱫᱽ ᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱜᱤ ᱰᱳᱥᱟ File:Onion Chilli Tomato Uthappam.jpg|''ᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱥᱮ ''ᱩᱛᱷᱟᱯᱟ'', ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ File:Methi dosa on a pan.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱ (pan) ᱨᱮ ''ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱰᱳᱥᱟ'', ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱱᱫᱷᱭᱟᱢ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ File:Masala Dosa 02.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ File:Table Dosa.jpg|"ᱴᱮᱵᱚᱞ ᱰᱳᱥᱟ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱮᱵᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ File:Mysore Mallige Dosey.jpg|ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱢᱟᱞᱞᱤᱜᱮ ᱰᱳᱥᱮ File:Indian dosa masala.jpg|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱳᱥᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ File:Onion Dosey.jpg|ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ File:Set Dosey.jpg|ᱥᱮᱴ ᱰᱳᱥᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ [[ᱵᱳᱱᱰᱟ|''ᱵᱳᱱᱰᱟ'']] ᱥᱟᱶ ᱓ ᱭᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ </gallery> == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ == ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒0᱑᱔ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱫᱟᱥᱯᱟᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱯᱷ ᱢᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|16.68|m|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|13.69|kg|abbr=on}} ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Longest Dosa |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-dosa |website=Guinness World Records |language=en}}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ == * ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱚᱠᱛᱚ, [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱰᱤ ᱠᱟᱞᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>27 November 2019. [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/us-presidential-candidate-kamala-harris-cooks-masala-dosas-with-mindy-kaling/article30095372.ece US presidential candidate Kamala Harris cooks masala dosas with Mindy Kaling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230723090723/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/us-presidential-candidate-kamala-harris-cooks-masala-dosas-with-mindy-kaling/article30095372.ece |date=23 July 2023 }}. ''The Hindu''. Retrieved 23 July 2023.</ref> * ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱜᱮᱢ ''ᱵᱷᱮᱱᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱ-ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ == * [[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]]: ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱠᱨᱮᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱮ ᱪᱤᱡᱽ ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ: [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ * [[ᱟᱯᱯᱟᱢ]]: ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ * ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ: ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ * ᱟᱯᱟᱢ ᱵᱟᱞᱤᱠ: ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱥᱳᱰᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ * ᱡᱤᱭᱟᱱᱵᱤᱝ: ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ * ᱵᱟᱱ ᱥᱮᱣ: ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ * ᱞᱟᱦᱳᱦ: ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱢᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ * ᱤᱱᱡᱮᱨᱟ: ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱯᱷ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱳᱥᱟ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱞᱤᱯᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱨᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] hkijimhsmfdkwxqe9lytgtqu7jpi59v ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ 0 37803 200450 196992 2026-11-08T20:05:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200450 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ | image = Basil Joseph 2023s (cropped).jpg | caption = ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ | birth_date = | birth_place = ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ, ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | alma_mater = ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱵᱤ.ᱴᱮᱠ.) | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ}} | years_active = ᱒᱐᱑᱓–ᱱᱤᱛᱚᱜ | spouse = {{Marriage|ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ|2017}} | children = ᱑ }} '''ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱑᱕), ᱜᱳᱫᱷᱟ (᱒᱐᱑᱗) ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ (᱒᱐᱒᱑) ᱾ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱣᱩᱱ: ᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞᱩᱱᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱡᱤ (᱒᱐᱒᱑) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱ. ᱤ. ᱢᱮᱱ (᱒᱐᱒᱑), ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ (᱒᱐᱒᱒), ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ (᱒᱐᱒᱒), ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ (᱒᱐᱒᱓), ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱤ (᱒᱐᱒᱔), ᱥᱩᱠᱥᱢᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ (᱒᱐᱒᱔), ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱢᱟᱱ (᱒᱐᱒᱕) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Basil Joseph gets hitched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-gets-hitched/articleshow/60099191.cms |work=The Times of India |date=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Basil Joseph, the new Sreenivasan of Malayalam film industry: Sathyan Anthikad |url=https://english.mathrubhumi.com/special-pages/mbifl-2024/basil-jospeh-and-sathyan-anthikad-conversation-6cc1605f |work=@mathrubhumi |date=10 February 2024 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱯᱟᱴᱴ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱫᱽᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ ᱟᱨ SKMJ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱞᱯᱮᱴᱴᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Basil Joseph Wayanad Literature Festival. |url=https://wlfwayanad.com/speaker/basil-joseph/ |access-date=2026-08-15 |archive-date=2025-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317174445/https://wlfwayanad.com/speaker/basil-joseph/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱴᱮᱠ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=How Basil Joseph has become a formidable presence in Malayalam films |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2023/01/07/malayalam-actor-director-basil-joseph-interview.html |access-date=2024-03-24 |website=The Week |language=en}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱥᱤᱥ, ᱴᱮᱠᱱᱳᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Mathew |first1=Mathew Joy |title=From a nerdy techie to a 'hit' debutant |url=https://www.newindianexpress.com/edex/2016/Sep/30/from-a-nerdy-techie-to-a-hit-debutant-1518468.html |work=The New Indian Express |date=2 October 2016 |language=en}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ CET ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱳᱥᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢᱥ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱩᱱᱰᱩ ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱳ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |date=27 September 2012 |title=It's a techie life: Password to reel adventures |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514225047/https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece |archive-date=2021-05-14}}</ref> ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱤᱱᱤᱛᱷ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱭᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱜᱳᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=April 2023}} ᱴᱚᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=3 February 2022 |title= |script-title=ml:ബേസിലും ഗുരു സോമസുന്ദരവും ഒരുമിച്ചെത്തുന്നു കപ്പിലൂടെ…!! |trans-title=Basil and Guru Somasundaram come together through the cup..!! |url=https://ml.b4blaze.com/trends/basil-joseph-and-guru-somasundaram-new-movie/ |work=Blaze News |language=ml |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625155637/https://ml.b4blaze.com/trends/basil-joseph-and-guru-somasundaram-new-movie/ |archive-date=25 June 2023 |access-date=25 June 2023 |url-status=dead }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱗ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph hits the 30 milestone |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |last1=Mathews |first1=Anna |archive-date=9 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509055637/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-hits-the-30-milestone/articleshow/75447622.cms |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |title=Godha director Basil Joseph to enter wedlock |date=16 June 2017 |website=Onmanorama |access-date=7 March 2023 |archive-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720174157/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/06/16/godha-director-basil-joseph-to-enter-wedlock.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Godha director Basil Joseph to tie the knot with his longtime girlfriend on August 17 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=2 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802112631/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/godha-director-basil-joseph-to-tie-the-knot-with-his-longtime-girlfriend-on-august-17/articleshow/59900428.cms |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |title=Basil Joseph welcomes baby girl: 'She has already stolen our hearts' |website=The Indian Express |date=15 February 2023 |access-date=15 February 2023 |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216072641/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-welcomes-baby-girl-she-has-already-stolen-our-hearts-8447319/ |url-status=live }}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ !! scope="col" class="unsortable" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ !! | ᱱᱳᱴᱥ !!scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference}} |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ ||ᱫᱤᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ|| ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ||<ref>{{Cite news |title=Basil Joseph calls 'Kunjiramayanam' his "favourite" as the movie completes five years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002200/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/basil-joseph-calls-kunjiramayanam-his-favourite-as-the-movie-completes-five-years/articleshow/77801071.cms |url-status=live }}</ref> |- | ᱒᱐᱑᱗ || ᱜᱳᱫᱷᱟ ||ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱢᱟᱱᱛᱳᱫᱤ||||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |title=Mammootty, Tovino Thomas to star in Godha director Basil Joseph's next |newspaper=The Indian Express |date=17 August 2017 |access-date=27 January 2022 |archive-date=27 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127094152/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/aug/17/mammootty-tovino-thomas--to-star-in-godha-director-basil-josephs-next-1644363.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱑ || ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ||ᱚᱨᱩᱱ ᱚᱱᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱥᱴᱤᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ||ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ |<ref>{{Cite news |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |date=5 September 2020 |title=Basil Joseph's Tovino-Thomas-starrer 'Minnal Murali' introduces a homegrown hero with super powers |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece|access-date=5 September 2020 |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907171312/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-josephs-tovino-thomas-starrer-minnal-murali-introduces-a-homegrown-hero-with-super-powers/article32529860.ece |archive-date=2020-09-07 |url-status=live}}</ref> |} ====ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ==== * ᱛᱷᱤᱨᱟ (᱒᱐᱑᱓) === ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ ! scope="col" | ᱨᱳᱞ ! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|Reference(s)}} |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱓ || ᱟᱯ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱣᱩᱱ: ᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱟᱞᱩᱱᱰᱩ || ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ || || |- | ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥ || ᱡᱚᱱ || || |- | ᱒᱐᱑᱔ || ᱦᱳᱢᱞᱤ ᱢᱤᱞᱥ || ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱵᱟᱥᱤᱞ || || |- | ᱒᱐᱑᱕ || ᱠᱩᱧᱡᱤᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱠᱠᱩᱱᱰᱤᱞ ᱫᱤᱱᱮᱥᱟᱱ|| || |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱑৭ || ᱢᱟᱭᱟᱱᱟᱫᱷᱤ || ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤᱱᱩ ||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ || |- | ᱜᱳᱫᱷᱟ || ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ || || |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱑᱘ || ᱨᱳᱥᱟᱯᱩ || ᱵᱷᱟᱱᱩ || || |- | ᱯᱟᱫᱟᱭᱳᱴᱴᱟᱢ || ᱯᱤᱱᱠᱩ || || |- | ᱱᱤᱛᱷᱭᱟᱦᱟᱨᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ || ᱡᱳᱵᱤ || || |- | rowspan="7" | ᱒᱐᱑᱙ || ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱥ || ᱰᱨ. ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ || || |- | ᱠᱟᱠᱥᱤ: ᱟᱢᱢᱤᱱᱤᱯᱯᱤᱞᱞᱟ || ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱯᱤᱞᱟᱠᱩᱞ ᱥᱟᱢᱥᱩ || ||<ref>{{Cite news |title=Film-maker Basil Joseph plays Adv. Pilakul Shamsu in 'OP 160/18 Kakshi Amminippilla' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |access-date=8 September 2020 |newspaper=The Times of India |language=en |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514184643/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/film-maker-basil-joseph-plays-adv-pilakul-shamsu-in-op-160/18-kakshi-amminippilla/articleshow/68670283.cms |url-status=live }}</ref> |- | ᱞᱚᱵᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ || ᱰᱤᱡᱮ ᱵᱨᱤᱡᱮᱥ || || |- | ᱳᱨᱢᱟᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱥᱤᱥᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱱᱡᱩ || || |- | ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟᱢ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ||<ref>{{Cite web |date=13 October 2019 |title=Manoharam movie review: Vineeth Sreenivasan plays a struggling artist in a nice though tame film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |access-date=8 September 2020 |website=Firstpost |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118091330/https://www.firstpost.com/entertainment/manoharam-movie-review-vineeth-sreenivasan-plays-a-struggling-artist-in-a-nice-though-tame-film-7490881.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱠᱮᱴᱴᱭᱳᱞᱟᱱᱩ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ || ᱠᱩᱱᱡᱟᱢᱵᱤ || || |- | ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱱᱱᱩ ᱵᱤᱞᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱤ || ᱯᱤᱡᱟ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱵᱚᱭ || || |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱒᱐ || ᱜᱚᱣᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱠᱤᱰᱤ ᱟᱭᱭᱟᱨ || || |- | ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨᱥ || ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ || || |- | rowspan="4" | ᱒᱐᱒᱑ || ᱡᱳᱡᱤ || ᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ || || |- | ᱟᱱᱩᱢ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ || ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱩ || || |- | ᱡᱟᱱ.ᱤ.ᱢᱮᱱ || ᱡᱚᱭᱢᱚᱱ || ||<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.html |title=I couldn't imagine my movie without Basil Joseph: 'Jan-e-Man' writer-director Chidambaram |date=24 November 2021 |access-date=15 December 2021 |newspaper=The New Indian Express |archive-date=15 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211215110556/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/nov/24/i-couldnt-imagine-my-movie-without-basil-josephjan-e-man-writer-director-chidambaram-2387316.amp |url-status=live }}</ref> |- | ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ || ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ || ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ || |- | rowspan="8" |᱒᱐᱒᱒ || ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰ || ᱥᱟᱡᱤᱛᱷ || || |- | ᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱳᱰᱩ || ᱡᱚᱡᱽ || ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ || |- | ᱯᱟᱞᱛᱷᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ || ᱯᱨᱟᱥᱩᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || ||<ref>{{Cite web |last1=Thomas |first1=Vinoy |last2=Anjali |first2=Aneesh |script-title=ml:Palthu Janwar Movie : ജോജിക്കു ശേഷം ഭാവനാ സ്റ്റുഡിയോസ്; 'പാല്‍തു ജാന്‍വര്‍' ഓണത്തിന് |trans-title=Palthu Janwar Movie: Bhavana Studios after Joji; 'Pal Tu Jaanwar' on Onam |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |access-date=13 July 2022 |website=Asianet News |language=ml |archive-date=10 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210002044/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/bhavana-studios-announced-palthu-janwar-starring-basil-joseph-dileesh-pothan-repd9r |url-status=live }}</ref> |- | ᱡᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱡᱤᱞ || ᱨᱟᱵᱷᱤ || || |- | ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱢ || ᱟᱥᱤ || || |- | ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ || ᱨᱟᱡᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |date=27 October 2022 |title=Jaya Jaya Jaya Jaya Hey trailer: Funnier version of The Great Indian Kitchen? |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |access-date=7 March 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/jaya-jaya-jaya-jaya-hey-trailer-funnier-version-of-the-great-indian-kitchen-8233585/ |url-status=live }}</ref> |- | ᱱᱳ ᱣᱮ ᱟᱣᱩᱴ || || ||<ref>{{Cite news |title=Ramesh Pisharody's 'No Way Out' gets a release date! |newspaper=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307202358/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/malayalam/ramesh-pisharodys-no-way-out-gets-a-release-date/videoshow/90395061.cms |url-status=live }}</ref> |- | ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ || ᱟᱡ ᱜᱮ || ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ-ᱳᱵᱷᱟᱨ || |- | rowspan="4" | ᱒᱐᱒᱓ || ᱮᱱᱠᱤᱞᱩᱢ ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱠᱮ || ᱠᱤᱨᱟᱱ || ||<ref>{{Cite news |title='Enkilum Chandrike' box office collection: Basil Joseph - Niranjana Anoop starrer mints Rs 1.67 crores |newspaper=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |date=2 March 2023 |access-date=7 March 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307011532/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/box-office/enkilum-chandrike-box-office-collection-basil-joseph-niranjana-anoop-starrer-mints-rs-1-67-crores/articleshow/98356401.cms |url-status=live }}</ref> |- | ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ||ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱡᱤᱠᱠᱩᱢᱚᱱ || ||<ref>{{Cite web |title=First single from Pookkaalam out |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |access-date=2023-03-19 |website=Cinema Express |date=18 March 2023 |language=en |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319071531/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/mar/18/first-single-from-pookkaalam-out-41219.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱠᱟᱫᱤᱱᱟ ᱠᱟᱫᱳᱨᱟᱢᱤ ᱟᱱᱫᱟᱠᱟᱫᱟᱦᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱤᱨᱩᱫᱫᱤᱱ || ||<ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |title=Basil Joseph Starts Shooting For Kadina Kadoramee Andakadaham; Details Inside |date=15 September 2023 |website=News18 |access-date=7 March 2023 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307230534/https://www.news18.com/news/movies/basil-joseph-starts-shooting-for-kadina-kadoramee-andakadaham-details-inside-5963245.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ || ᱚᱱᱩᱯ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ || ||<ref>{{Cite news |author=<!-- not stated --> |date=30 March 2023 |title=Basil Joseph to play the lead in 'Falimy' |language=en-IN |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |access-date=21 October 2023 |issn=0971-751X |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418101234/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/basil-joseph-to-play-the-lead-in-falimy/article66679727.ece |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="7" | ᱒᱐᱒᱔ || ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱝᱜᱟᱞᱠᱠᱩ ᱥᱮᱥᱟᱢ || ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ|| ||<ref>{{Cite web |date= 20 December 2023 |title=Pranav Mohanlal and Kalyani Priyadarshan's 'Varshangalkku Shehsam' to release in April 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/varshangalkku-shesham-first-look-poster/articleshow/106157905.cms|access-date=23 December 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱫᱟᱭᱤᱞ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱤᱱᱩ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ || ||<ref>{{Cite news |date=2023-05-13 |title='Guruvayoor Ambalanadayil', starring Prithviraj Sukumaran and Basil Joseph, goes on floors |language=en-IN |newspaper=The Hindu |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |access-date=2023-07-16 |issn=0971-751X |archive-date=16 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716075625/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/guruvayoor-ambalanadayil-starring-prithviraj-sukumaran-and-basil-joseph-goes-on-floors/article66846403.ece |url-status=live }}</ref> |- | ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱤ || ᱮᱵᱤ ᱡᱟᱠᱟᱨᱤᱭᱟ ᱯᱩᱡᱷᱤᱠᱩᱱᱱᱮᱞ || ||<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=Shoot completed for Jeethu Joseph-Basil Joseph film Nunakuzhi |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |access-date=23 December 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223085405/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/dec/18/shoot-completed-for-jeethu-joseph-basil-joseph-film-nunakuzhi-50492.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱵᱷᱟᱡᱷᱟ: ᱵᱟᱭᱳᱯᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱟ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ || ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-07-15 |title=Vaazha gets a new release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jul/15/vaazha-gets-a-new-release-date |access-date=2024-07-17 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ᱟᱡᱟᱭᱟᱱᱴᱮ ᱨᱟᱱᱫᱟᱢ ᱢᱳᱥᱟᱱᱟᱢ || ᱠᱮ.ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |date=11 October 2022 |title=Ajayante Randam Moshanam: Tovino Thomas-Krithi Shetty's fantasy drama goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |access-date=7 March 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011120015/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/ajayante-randam-moshanam-tovino-thomas-krithi-shetty-fantasy-drama-goes-on-floors-8202651/ |url-status=live }}</ref> |- | ᱠᱟᱯ || ᱨᱟᱱᱤᱥ|| ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2024-09-04 |title=Mathew Thomas-Basil Joseph starrer Cup confirms release |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Sep/04/mathew-thomas-basil-joseph-starrer-cup-confirms-release |access-date=2024-09-04 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ᱥᱩᱠᱥᱢᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ || ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ || ||<ref>{{Cite news |title=Sookshmadarshini: Nazriya Nazim's comeback Malayalam film, also starring Basil Joseph, goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sookshmadarshini-nazriya-nazims-comeback-malayalam-film-also-starring-basil-joseph-goes-on-floors/article68228279.ece/ |access-date=31 May 2024 |website=The Hindu|date=29 May 2024 }}</ref> |- | rowspan=5| ᱒᱐᱒᱕ || ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱠᱩᱰᱩ ᱥᱟᱯᱯᱩ ||ᱮᱥᱟᱭ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥ ᱥᱤ ᱡᱮ|| ||<ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/basil-joseph-soubin-shahir-film-pravinkoodu-shappu-gets-a-release-date-article-116763890 | title=Basil Joseph-Soubin Shahir's Pravinkoodu Shappu Gets A Release Date! | publisher=Times Now | work=Rohit Panikker | date=29 December 2024 | accessdate=29 December 2024}}</ref> |- | ᱯᱳᱱᱢᱟᱱ || ᱯᱤ ᱯᱤ ᱟᱡᱮᱥ || ||<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2025-01-18 |title=Release preponed for Basil Joseph's Ponman |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jan/18/release-preponed-for-basil-josephs-ponman |access-date=2025-01-18 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢᱟᱥ ||ᱞᱩᱠ ᱯᱤ ᱯᱤ || ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2025-04-01 |title=Basil Joseph's Maranamass confirms release date, trailer unveiled |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Apr/01/basil-josephs-maranamass-confirms-release-date-trailer-unveiled |access-date=2025-04-02 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- | ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ||ᱰᱨ. ᱢᱟᱱᱩ ᱨᱟᱢᱮᱥᱟᱱ||ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Basil Joseph, Meera Jasmine in Mohanlal's Hridayapoorvam? Censor details spark excitement |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/basil-joseph-meera-jasmine-special-appearance-in-mohanlal-hridayapoorvam-xym1wsyw |access-date=2025-08-28 |website=Mathrubhumi News|language=en}}</ref> |- | ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱡᱤᱵᱷᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟ ᱵᱤᱱᱫᱩ || ᱤᱞᱭᱟᱥ|| ᱮᱱᱛᱷᱳᱞᱚᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ||<ref>{{Cite web |date=2025-11-01 |title=Madhuram Jeevamrutha Bindu OTT: മധുരം ജീവാമൃത ബിന്ദു ഒടിടിയിലെത്തി, എവിടെ കാണാം? |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/madhuram-jeevamrutha-bindu-starts-streaming-on-ott-10612709 |access-date=2025-01-15 |website=Indian Express|language=ml}}</ref> |- | rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱖ || ᱯᱟᱨᱟᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱠᱳ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ; ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2026-01-08 |title=Sivakarthikeyan confirms Basil Joseph's cameo in Parasakthi |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2026/Jan/08/tamilnews2026jan07sivakarthikeyan-confirms-basil-josephs-cameo-in-parasakthi |access-date=2026-01-16 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- | ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱫᱤ || ᱥᱟᱢᱠᱩᱴᱴᱤ || ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ||<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Tovino Thomas, Vineeth Sreenivasan, and Basil Joseph's 'Athiradi' gets a release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tovino-thomas-vineeth-sreenivasan-and-basil-josephs-athiradi-gets-a-release-date/articleshow/126573870.cms |access-date=2026-05-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- | ᱢᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ || ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯ || ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ||<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=Basil Joseph: I realised I had a Mollywood Times cameo only in theatre |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jun/09/basil-joseph-i-realised-i-had-a-mollywood-times-cameo-only-in-theatre |access-date=2026-07-05 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> |- |} === ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ !! scope="col" | ᱧᱩᱛᱩᱢ !! scope="col" | ᱨᱳᱞ !! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! scope="col" | ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ !! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱳᱴᱥ !! scope="col" class="unsortable" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | rowspan="3" | ᱒᱐᱑᱒ || CET ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ || ᱟᱠᱴᱚᱨ || rowspan="6" | ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ || ᱚᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ || || |- |ᱥᱥᱥ... || ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ || rowspan="2" | ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ || || |- |ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱳ || rowspan="2" | ᱟᱠᱴᱚᱨ || || |- | rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱓ || ᱯᱟᱠᱟᱞᱩᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱨᱟᱱᱤ || ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱵᱟᱭᱡᱩ || || |- |ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱩᱱᱰᱩ ᱯᱟᱫᱟᱢ || rowspan="2" | ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ || rowspan="2" | ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ || || |- | ᱒᱐᱑᱔ || ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱳᱱᱟᱢ || || |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ == {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! scope="col" | ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ! scope="col" | ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ! scope="col" | ᱯᱷᱤᱞᱢ ! scope="col" | ᱚᱨᱡᱚ ! class="unsortable" scope="col" | ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- | ᱒᱐᱑᱙ | ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ | ᱠᱮᱴᱴᱭᱳᱞᱟᱱᱩ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱞᱟᱠᱷᱟ | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |<ref>{{cite news |url=https://www.thehansindia.com/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |title=SIIMA Awards 2021: Take A Look At The Full Winner's List |work=The Hans India |date=19 September 2021 |access-date=19 September 2021 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921111456/https://www.thehansindia.com/amp/cinema/siima-awards-2021-take-a-look-at-the-full-winners-list-707158 |url-status=live }}</ref> |- | rowspan=3 | ᱒᱐᱒᱒ | ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ | rowspan=3 | ᱢᱤᱱᱱᱟᱞ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |<ref>{{cite news |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |title=Mazhavil Entertainment Awards is back. Here's when the show will premier on TV |date=27 August 2022 |website=Manorama Online |access-date=11 September 2022 |archive-date=11 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011125733/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/08/27/mazhavil-entertainment-awards-telecast-timing-amma-show.html |url-status=live }}</ref> |- | ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ |<ref>{{cite news| url= https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-2021-nominations-allu-arjun-pushpa-dhanush-karnan-tovino-thomas-minnal-murali-lead-8095126/|title=SIIMA 2021 nomination|date=27 September 2022|access-date=10 February 2024|website=Indian Express}}</ref> |- | ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |title=Basil Joseph Wins Top Honour at Asian Academy Creative Awards |newspaper=The New Indian Express |date=9 December 2022 |access-date=10 December 2022 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064153/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/basil-joseph-wins-top-honour-at-asian-academy-creative-awards-8315453/ |url-status=live }}</ref> |- | ᱒᱐᱒᱓ | ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ | ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ | ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱡᱟᱭᱟ ᱦᱮ | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/siima-awards-2023-live-updates-siima-awards-2023-winners-list-news-updates/liveblog/103715763.cms|title=SIIMA Award 2023 |date=17 September 2023 |website=Times of India |access-date=10 February 2023 }}</ref> |- |᱒᱐᱒᱔ |ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ |ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ, ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱱᱟᱫᱟᱭᱤᱞ, ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱝᱜᱟᱞᱠᱠᱩ ᱥᱮᱥᱟᱢ |ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ |<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * IMDb ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ * ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱤᱞ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱪᱟᱨᱪ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]``` fa19t2s1gzcrd3lwhl5b5xdn2whstkf ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ 0 37810 200359 196982 2026-11-08T18:29:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ | birth_name = ᱰᱚᱱ ᱪᱟᱠᱳ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1986|08|22}} | birth_place = ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ | years_active = ᱒᱐᱑᱕-ᱱᱤᱛᱚᱜ }} '''ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙୮᱖) ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="filmcompanion">{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/malayalam-movies-don-palathara-moscow-international-film-festival-shavam-vith-and-1956-central-travancore-are-observational-tracts-filled-with-gorgeous-human-landscapes-baradwaj-rangan/|title=Don Palathara's Shavam, Vith And 1956, Central Travancore Are Observational Tracts Filled With Gorgeous "Human Landscapes"|website=Film Companion|date=13 October 2020|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/don-palathara|title=Don Palathara|website=nettv4u|access-date=2020-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/12/25/two-movies-by-documentary-maker-don-palathara-to-be-screened-at-.html|title=Two movies by filmmaker Don Palathara to be screened at IFFK|website= The Week|access-date=2020-12-30}}</ref> ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱜᱩᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmcompanion" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/articles/2020/nov/8/27699/wanted-to-focus-on-the-little-things-says-1956-central-travancore-director-don-palathara|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109055058/https://www.cinestaan.com/articles/2020/nov/8/27699/wanted-to-focus-on-the-little-things-says-1956-central-travancore-director-don-palathara|url-status=dead|archive-date=9 November 2020|title=Wanted to focus on the little things, says 1956, Central Travancore director Don Palathara|website=Cinestaan|access-date=2020-11-08}}</ref> ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://cms.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/aug/28/don-palatharas-1956-central-travancore-to-premiere-at-miff-2189121.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107190651/http://cms.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/aug/28/don-palatharas-1956-central-travancore-to-premiere-at-miff-2189121.html|url-status=dead|archive-date=7 November 2023|title=Don Palathara's 1956, Central Travancore to premiere at MIFF|website=The New Indian Express|access-date=2020-08-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-rotterdam-festival/articleshow/82390572.cms?from=mdr|title=Don Palathara's Everything is Cinema to premiere at Rotterdam festival|website=Times of India|date=4 May 2021 |access-date=2021-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/dec/25/don-palatharas-two-upcoming-films-selected-for-25th-iffk-21935.html|title=Don Palathara's two upcoming films selected for 25th IFFK|website=Cinema Express|date=25 December 2020 |access-date=2020-12-25}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱰᱚᱱ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://bombmagazine.org/articles/static-shots-and-deep-focus-don-palathara-interviewed/|title=Don Palathara Interviewed by Arun A.K.|website=bomb magazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tao-films.com/film/vith|title=Vith|website=tao films – The art of film.|language=en|access-date=2019-06-13}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱱᱤ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.aftt.edu.au/shared/footer/ifss|title=The International Film School Sydney is now known as AFTT|last=|first=|date=|website=|access-date=|archive-date=2020-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311000349/https://www.aftt.edu.au/shared/footer/ifss|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/don-palatharas-latest-1956-central-travancore-is-a-story-of-the-early-migrants-to-idukki/article28793484.ece|title=The story of a people's psyche|last=Menon|first=Anasuya|date=2019-08-02|work=The Hindu|access-date=2019-12-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ == ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/nov/26/preview-of-shavam-on-saturday-848419.html|title=Preview of Shavam on Saturday|website=The New Indian Express|date=26 November 2015 |access-date=2019-06-13}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨ-ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://silverscreen.in/features/spirit-takes-walk-around-house-indie-filmmaker-don-palatharas-shavam/|title=Spirit At A Funeral: Indie Filmmaker Don Palathara's 'Shavam' Peeks Into A Grief-Stricken Family|date=7 August 2017|first=Aswathy|last=Gopalakrishnan|website=Silverscreen.in|language=en-US|access-date=2019-06-13}}{{dead link|date=February 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/movie-review/savam-filim-don-palathara-review/moviereview/49966707.cms|title=ശവം - മരണവീടിന്‍റെ മരണഡോക്യുമെന്‍റേഷൻ|date=2015-11-29|website=Samayam Malayalam|language=ml|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱡᱽᱪᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱵᱷᱟᱱᱰᱤ, ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱡᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shavam-far-from-a-lifeless-affair/article7917939.ece|title=Shavam, far from a lifeless affair|date=2015-11-26|work=The Hindu|access-date=2019-06-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Consumer/CRwXSGrPbS7EYQjPvlvVHL/S-Durga-makers-to-crowdsource-screenings-in-Kerala.html|title='S Durga' makers to crowdsource screenings in Kerala|last=M.K|first=Nidheesh|date=2018-03-19|website=Livemint|language=en|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱩᱵᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/jul/19/award-winning-malayalam-film-shavam-by-don-palathara-now-streams-in-netflix-1630692.html|title=Award winning Malayalam film 'Shavam' by Don Palathara now streams in Netflix|website=The New Indian Express|date=19 July 2017 |access-date=2019-06-13}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ᱵᱷᱤᱛᱷ ᱮ ᱚᱞ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ, ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱣᱰᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱠᱤᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/sep/22/don-palatharas-vith-is-built-on-the-conflict-1522657.html|title=Don Palathara's Vith is built on the conflict|website=The New Indian Express|date=22 September 2016 |access-date=2019-06-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/crowdfunding-dream-team-multilingual-film-fiction-launches-online-campaign-82021|title=Crowdfunding a dream|last=Shekar|first=Anjuna|date=2018-05-28|website=www.thenewsminute.com|access-date=2019-06-13}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|author=Staff Reporter|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/don-palatharas-period-movie-selected-for-film-bazaar/article29891251.ece|title=Don Palathara's period movie selected for Film Bazaar|date=2019-11-05|work=The Hindu|access-date=2020-04-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2019/nov/19/don-palatharas-1956-central-travancore-heads-to-goa-15594.html|title=Don Palathara's 1956, Central Travancore heads to Goa|website=Cinema Express|date=19 November 2019 |access-date=2020-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/09/21/1956-central-travancore-malayalam-film-early-migrants-idukki-heads-to-miff.html|title='1956, Central Travancore', Malayalam film on early migrants to Idukki, heads to MIFF|website=The Week|access-date=2020-09-21}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, '᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ' ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ FFSI ᱟᱜ ᱡᱚᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2022-07-04 |title=FFSI's John Abraham awards announced |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ffsis-john-abraham-awards-announced/article65600087.ece |access-date=2022-07-05 |issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱯᱩᱴᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱘᱕-ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ-ᱴᱮᱠ ᱠᱟᱨ ᱨᱟᱭᱤᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/19/don-palatharas-next-is-santhoshathinte-onnam-rahasyam-20875.html|title=Don Palathara's next is Santhoshathinte Onnam Rahasyam|website=Cinema Express|date=19 October 2020 |access-date=2020-10-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/oct/20/rima-kallingal-jitin-puthanchery-star-in-don-palatharas-new-film-2212390.html|title=Rima Kallingal, Jitin Puthanchery star in Don Palathara's new film|website=The New Indian Express|date=20 October 2020 |access-date=2020-10-20}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱔᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=JOYFUL MYSTERY :: Film catalogue :: Moscow International Film Festival |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff43/eng/films/?id=43005 |access-date=2022-07-05 |website=www.moscowfilmfestival.ru |language=ru}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱞᱮᱥᱟᱱᱥᱤᱯ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱯᱟᱨᱥᱟᱱ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱮᱨᱤᱱ ᱠᱮᱛᱷᱮᱨᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱜᱮᱭᱤᱱᱰ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-rotterdam-festival/articleshow/82390572.cms?from=mdr|title=Don Palathara's Everything is Cinema to premiere at Rotterdam festival |website=Times of India|access-date=2020-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/don-palathara-s-everything-cinema-be-screened-international-film-festival-rotterdam-148298|title=Don Palathara's 'Everything is Cinema' to be screened at the International Film Festival Rotterdam |website=The News Minute|access-date=2020-06-02}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱭ ᱯᱷᱳᱨᱴ, ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱯᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱱᱤᱞᱡᱟ ᱠᱮ ᱵᱮᱵᱤ, ᱢᱮᱛᱷᱤᱣ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱥᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱠᱥᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2022/nov/25/don-palatharas-familyset-for-world-premiere-at-rotterdam-intl-film-fest-2521771.html|title= Don Palathara's 'Family' set for world premiere at Rotterdam Int'l Film Fest|website=The New Indian Express|date=30 November 2022|access-date=2022-11-30}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱟᱯᱷᱴᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱠᱛᱷᱨᱩ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://about.netflix.com/en/news/bafta-announces-its-breakthrough-2023-cohort-across-india-uk-and-usa|title= BAFTA Announces Its Breakthrough 2023 Cohort Across India, UK and USA for the First Time|website=Netflix|date=29 November 2023|access-date=2024-02-12}}</ref> == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ ! ᱧᱩᱛᱩᱢ ! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ! ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ! ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ |- |᱒᱐᱑᱕ | ᱥᱟᱵᱷᱟᱢ | ᱦᱚᱸ | ᱵᱟᱝ | ᱵᱟᱝ | ᱦᱚᱸ |ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ <ref name="filmcompanion" /> |- |᱒᱐᱑᱗ |ᱵᱷᱤᱛᱷ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | <ref name="filmcompanion" /> |- |᱒᱐۱۹ |᱑᱙᱕᱖, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ | ᱦᱚᱸ | ᱵᱟᱝ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | <ref name="filmcompanion" /> |- |᱒᱐᱒᱑ |ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2021/05/03/don-palatharas-everything-is-cinema-to-premiere-at-international-film-festival-of-rotterdam.html|title='Don Palathara's 'Everything Is Cinema' to premiere at International Film Festival of Rotterdam|website= The Week|access-date=2021-06-02}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱑ |ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ | ᱦᱚᱸ | ᱵᱟᱝ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt14058748/|title='Joyful Mystery'|website= IMDB|access-date=2022-12-26}}</ref> |- |᱒᱐᱒᱓ |ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ | ᱦᱚᱸ | ᱵᱟᱝ | ᱦᱚᱸ | ᱦᱚᱸ | <ref name="auto"/> |} == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ == * ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="thehindu">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ffsis-john-abraham-awards-announced/article65600087.ece|title=FFSI’s John Abraham awards announced|publisher=The Hindu}}</ref> * ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="Times of India">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-film-critics-awards-2024-here-is-the-full-list-of-winners/articleshow/120371441.cms|title=Kerala Film Critics Awards 2024: Here is the full list of winners|publisher= Times Entertainment}}</ref> * ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷᱤᱝ ᱤᱡᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱨᱤᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱣ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤᱡᱽ <ref name="patrikifilmfestival">{{cite news|url=https://www.patrikifilmfestival.ru/en/events/winners23|title=INTERNATIONAL JURY SELECTED WINNERS OF THE PATRIKI FILM FESTIVAL|publisher=Patriki Film Festival}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == * [https://www.donpalathara.com Official Website] * [https://www.imdb.com/name/nm6637476/bio?ref_=nm_ov_bio_sm Don Palathara] on [[IMDb]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙୮᱖ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] 8fgkcg7c89zobzwpvab2kwqduzw33l8 ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖) 0 38123 200297 198353 2026-11-08T17:10:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200297 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue|name=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|nick_name=|former_names=|image=|image_caption=|location=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ|public_transit='''[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽᱣᱮ]]''':<br />[[File:Subway NagoyaMeijo.png|20px]] {{ja-stalink|Mizuho Undōjō Higashi}} ᱨᱮ [[ᱢᱮᱭᱡᱳ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]|coordinates={{Coord|35.122721|136.944301|format=dms|type:landmark_scale:3000}}|groundbreaking=ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑|built=᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖|opened=᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖|renovated=|expanded=|closed=|demolished=|image_map=|owner=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|operator=|surface=ᱜᱷᱟᱸᱥ|Constructor=|cost=|architect=|nicknames=|tenants=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ]]|capacity=᱓᱐,᱐᱐᱐|dimensions=᱑᱐᱖ x ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ}} '''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', パロマ瑞穂スタジアム, ᱯᱟᱨᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱩᱴᱟᱡᱤᱭᱟᱢᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ<ref name="sportsandvenues">{{cite web|access-date=5 March 2025|title=Sports Program/Competition Venues|url=https://www.asianparagames-2026.org/en/tournament/competition/|work=AINAGOC|archive-date=5 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251005133759/https://www.asianparagames-2026.org/en/tournament/competition/|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴ-ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱴᱚᱯ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ᱰ᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="award" /><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref name="sportsandvenues" /> ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱛᱷᱚᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite press release|date=2019-11-19|url=http://www.nespa.or.jp/system/news_data/03/201911151522125431.pdf|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム) 建て替えに伴う休場予定のお知らせ|publisher=名古屋市教育委員会生涯学習部スポーツ振興課|accessdate=2019-11-23}}</ref><ref>{{Cite press release|date=2019-11-22|url=https://nagoya-grampus.jp/news/game/2019/1122post-1326.php|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム)建て替えに伴う休場について|publisher=名古屋グランパスエイト|accessdate=2019-11-23}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ J1 ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱵᱷᱤᱥᱯᱟ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱒-᱒ ᱰᱨᱚ (draw) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱕-᱔ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ – ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category-inline|Mizuho Athletic Stadium}} * [https://web.archive.org/web/20100406231743/http://www.j-league.or.jp/stadium/mizuho_riku/ ᱡᱮ. ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱟᱭᱤᱰ] * [[:ja:ファイル:Mizuho Stadium 1.JPG|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] {{s-start}} {{succession box||||before=[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br>[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=[[ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br /> [[ᱫᱳᱦᱟ]]}} {{succession box|||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ<br>[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ]]<br>ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}} {{succession box||||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}} {{end}} 4hn6ct5x1c71pcj23847niuwid49mre ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ 0 38135 200298 198203 2026-11-08T17:12:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200298 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ | nick_name = | image = [[File:Mizuho Rugby Stadium.jpg|280px]]<br>[[File:Paloma Mizuho Rugby Stadium20220312.jpg|280px]] | former_names = '''ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''' (᱑᱙᱕᱐-᱒᱐᱑᱕) | location = {{flagicon|Japan}} [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] | coordinates = {{coord|35.121101|136.942643|format=dms|type:landmark_scale:3000}} | groundbreaking = | opened = ᱑᱙᱔᱑ | renovated = ᱑᱙᱕᱐, ᱑᱙᱙᱔ | expanded = ᱑᱙᱘᱒ | closed = | demolished = | owner = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ | operator = | surface = ᱛᱟᱥᱟᱫ | Constructor = | cost = | architect = | nicknames = | tenants = [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br>[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱵᱞᱤᱴᱡᱽ]] | capacity = ᱑੧,᱙᱐᱐<ref name="Plan">{{Cite web| title=Master Plan of the 20th Asian Games - Aichi-Nagoya 2026 | url=https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115232547/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/assets/file/tournament/plan1.pdf | archive-date=2021-01-15}}</ref> | dimensions = ᱑᱓᱕ x ᱘᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ }} '''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', パロマ瑞穂ラグビー場<ref>{{Cite web|url=http://www.city.nagoya.jp/en/category/198-11-0-0-0-0-0-0-0-0.html|title=City of Nagoya: Sports facilities |publisher=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] |accessdate=2016-09-02}}</ref> ᱫᱚ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱮᱥ ᱦᱤᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱚᱵᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Plan"/> == ᱧᱮᱱᱮᱞ == ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ '''ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''' (名古屋市瑞穂公園ラグビー場) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱵᱷᱟᱨᱵᱞᱤᱴᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱜᱽ ᱣᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *[http://www.nespa.or.jp/shisetsu/mizuho/index.html] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] m7kejbn79n3ghjgaioeww2jzirartt5 ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ 0 38223 200174 198859 2026-11-08T13:56:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200174 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ}} [[File:RamchandraGandhiImage.jpg|thumb|right]] '''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ (ᱨᱟᱡᱟᱡᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |title=Sita's Kitchen |publisher=[[SUNY Press]] |url=http://www.sunypress.edu/p-1457-sitas-kitchen.aspx |access-date=31 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808042814/http://www.sunypress.edu/p-1457-sitas-kitchen.aspx |url-status=dead |archive-date=8 August 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱥᱴᱨᱚᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱰᱤᱯᱟᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱣᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱴᱮᱜᱽᱨᱟᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url= http://indiainteracts.com/columnist/2007/06/14/Ramachandra-Gandhi-the-quintessential-argumentative-Indian/ |title=Ramachandra Gandhi: the quintessential argumentative Indian |author= Ashish Mehta - ''Indiainteracts.com'' |access-date=4 September 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071008093353/http://indiainteracts.com/columnist/2007/06/14/Ramachandra-Gandhi-the-quintessential-argumentative-Indian/ |archive-date=8 October 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱯᱷᱚᱨ [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱥᱟᱦ]] ᱭᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |editor1-last=Weiss |editor1-first=Daniel H. |editor2-last=Andrejč |editor2-first=Gorazd |title=Interpreting Interreligious Relations with Wittgenstein: Philosophy, Theology and Religious Studies |date=2019 |publisher=Brill |pages=47-8}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== *''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ'' (᱑᱙᱗᱖) *''ᱤᱧ ᱜᱮ ᱟᱢ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱴᱮᱥᱚᱱ'' (᱑᱙᱘᱔) *''ᱥᱤᱛᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜᱺ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱤ'' (᱑᱙᱙᱒) *''ᱥᱵᱷᱟᱨᱟᱡᱽ: ᱛᱭᱮᱵᱽ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱴᱨᱤᱯᱴᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ'' (᱒᱐᱐᱓) *''ᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ: ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱟᱹᱭ'' (᱒᱐᱐᱕) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱣᱟ-ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] sbnhftm81jyhcg1g6s6vea2ne2ku52q ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ 0 38224 200448 198876 2026-11-08T20:05:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200448 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) | image = Baji rout.jpg | alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ | caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ | native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ | native_name_lang = or | birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}} | birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}} | death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ | death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ | other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ | occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman) | known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ | parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ) }} '''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾ == ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ == ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ == ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == === ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ === ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref> == ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ == [[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/> ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/> ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।" '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:''' "ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾" == ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ == * ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖]] rptapw44fcio9h3m3i38cn9l8al22yf ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ 4 38239 200511 199622 2026-11-09T06:49:34Z ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ 9813 200511 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) ihyji2bwzkwjgfjdpao3avbllt93925 200512 200511 2026-11-09T06:50:44Z ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ 9813 200512 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) 3vwiesy5wut8la7j9zw35wqff2d0ogk 200513 200512 2026-11-09T07:23:10Z ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ 11671 200513 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) 8gpnm6hz3xqnizdxy1k7brr33bu9lcq 200514 200513 2026-11-09T07:25:41Z Radhi Marndi 11882 200514 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # 7koxebnhe1zk8cntf4gzffeenyq15hl 200515 200514 2026-11-09T07:26:28Z Radhi Marndi 11882 200515 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) lg6efp6vu3hqaxc28bib7kul6w9f97s 200516 200515 2026-11-09T07:32:15Z ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ 11885 200516 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) 4tiwdnrzk24z1qrej9dmes0lkte5tpn 200517 200516 2026-11-09T07:33:46Z ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ 11879 200517 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) qk0hr148hsb6skl7a7xvq6u3hi0jjdo 200518 200517 2026-11-09T07:37:22Z Sabitri soren 9821 200518 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #ᱻᱻᱻᱻ irt82dmviepk1j24t0pr610zuv2yy3w 200519 200518 2026-11-09T07:40:47Z Sabitri soren 9821 200519 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) cw0nn9jk8zfbiis0diiyj3gwlg0lg7n 200520 200519 2026-11-09T07:46:57Z ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ 9819 200520 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) 8jzchb92k9cm6n9uniqobdypp3yr7uj 200521 200520 2026-11-09T07:48:05Z ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙ 8942 200521 wikitext text/x-wiki <!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ) ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ ---> # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) # [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) #[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC) iv75nxkf6lfnpxjvhs8z8twvi4u8nw2 ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ 0 38320 200304 199373 2026-11-08T17:18:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 200304 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ | image = OpenSpeaks-pcj-Gorum-Balaram Muduli-OG-Use of Gorum Language.webm | image_caption = ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]], [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ | region1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | pop1 = ᱙,᱔᱔᱕ | ref1 = <ref name="Cen2011">{{cite web|title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html|website=Census of India|publisher=Ministry of Home Affairs, India|accessdate=15 October 2017}}</ref> | languages = [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]] | Script = | religions = | related_groups = [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]], [[ᱵᱳᱱᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱱᱰᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ]] | native_name = | native_name_lang = | regions = {{IND}} }} '''ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ''' ('''ᱯᱮᱨᱮᱝᱜᱤ''' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱥᱮ '''ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ == ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, "ᱯᱮᱨᱟᱝᱜᱟ" ᱥᱮ "ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱝ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":0">{{cite web |title=Parenga |url=https://www.scstrti.in/index.php/91-tribes/199-parenga |website=www.scstrti.in |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute |access-date=9 March 2026 |archive-date=31 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331152034/https://www.scstrti.in/index.php/91-tribes/199-parenga |url-status=dead}}</ref><ref name="Tribal Museum">{{Cite web |title=Perenga |url=https://atlcodisha.in/uploads/images/tribes/PERENGA.pdf |website=Academy of Tribal Language and Culture |publisher=[[Government of Odisha]]}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱜᱳᱨᱩᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱦᱟ-ᱡᱚᱲ ''gV-'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱦᱟ ''-rum'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ" ᱥᱮ "ᱯᱩᱥᱤ" ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ (ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ: ᱜᱳᱨᱩᱢ ''rumaŋ'' "ᱯᱩᱥᱤ", ᱜᱩᱛᱳᱵᱽ ''girem'' "ᱯᱩᱥᱤ")᱾<ref>{{cite book|last1=Anderson|first1=Gregory D. S.|last2=Rau|first2=Felix|title=The Munda Languages|chapter=Gorum|place=New York|publisher=Routledge|date=2008|isbn=0-415-32890-X|pages=381–433}}</ref> == ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[File:OpenSpeaks-Pcj-Gorum-Opino Gomango-Boloram Muduli-Language in Children's Education.webm|thumb|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱩᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]] ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱞᱚᱢᱛᱟᱯᱩᱴ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Odisha State Tribal Museum {{!}} Parenga |url=https://ostm.in/tribes_of_odisha/parenga/ |access-date=2026-03-09 |language=en-GB}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱠᱟᱱᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟᱦᱟᱱᱰᱤ, ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱜᱚᱰ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙,᱔᱔᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔,᱕᱓᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱙᱑᱓ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱛᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱩᱸᱰᱟᱼᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Population Profile of Scheduled Tribes in Orissa: Parenga |url=https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226004134/https://kbk.nic.in/tribalprofile/Perenga.pdf |archive-date=2024-02-26 |access-date=2026-03-09 |website=kbk.nic.in}}</ref> ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ|ᱜᱟᱫᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱚᱭᱦᱟ" ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite book |title=Pāreṅgā jībanadhārā |date=|last=Sahu|first=Ananta Charan|publisher=Academy of Tribal Dialects & Culture|year=2010|last2=Pradhan|first2=Bibhutibhushan|last3=Mohanty|first3=Krishna Kumar}}</ref> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱸᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟ–ᱜᱳᱨᱩᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱫᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Tribal Museum"/> == ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ == ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱵᱟᱹᱭᱥᱭᱚ" ᱟᱨ "ᱯᱩᱛᱩᱞᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱳᱱᱛᱟᱞ" ([[ᱵᱤᱧ|ᱠᱟᱨᱟᱴ ᱵᱤᱧ]]), "ᱠᱷᱚᱨᱟ" ([[ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ]]), "ᱠᱷᱤᱞᱞᱟ" ([[ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ]]), "ᱯᱟᱝᱜᱤ" ([[ᱜᱤᱫᱤ]]), "ᱠᱷᱤᱱᱵᱩᱰᱤ" ([[ᱵᱟᱱᱟ]]), "ᱢᱟᱪᱷᱟ" ([[ᱦᱟᱹᱠᱩ]]) ᱟᱨ "ᱜᱳᱞᱟᱨᱤ" ([[ᱵᱤᱧ]])᱾<ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱟ᱾<ref name=":1">{{Cite book |last=Ota |first=A.B. |url=http://archive.org/details/in.gov.tribals.73842 |title=Parenga |last2=Patel |first2=B. |last3=Paikray |first3=B.K. |date= |publisher=Scheduled Castes and Scheduled Tribes Research and Training Institute (SCSTRTI) |year=2018 |location=Bhubaneswar}}</ref> ᱯᱟᱨᱮᱝᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱟᱯᱟᱛ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱟᱯᱟᱛ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱤᱫᱼᱵᱟᱹᱦᱩᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱼᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚᱼᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱨᱟᱼᱯᱩᱨᱵᱷᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ᱾<ref name=":1" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]] s7e5niq0ef5n8fpumn4up33qrtpf9uc ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ 0 38350 200522 200004 2026-11-09T08:39:44Z Sanersing Hansdah 5115 200522 wikitext text/x-wiki '''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕) ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ। ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ। ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱦᱟᱠᱤᱢ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ । ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱜᱚᱞᱟᱢ ᱤᱥᱦᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱡᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ | ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱪᱩᱱᱟᱹᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱶᱥᱤᱞ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱨᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ। ᱮᱠ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱞᱮᱜᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱦᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ । oebczrha2ws9gv7zphjmbfqlyz4ernj 200523 200522 2026-11-09T08:47:40Z Sanersing Hansdah 5115 200523 wikitext text/x-wiki '''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕)<ref>"His Excellency Mr. Asif Ali Zardari"। The Presidency of Pakistan। ২৯ জুলাই ২০১২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৯ আগস্ট ২০১২।</ref> ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ। ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ। ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱦᱟᱠᱤᱢ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ । ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱜᱚᱞᱟᱢ ᱤᱥᱦᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱡᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Profile: Pakistan: leaders"। BBC News। ৭ মে ২০০৯। ১১ মার্চ ২০০৯ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৬ জুন ২০০৯।</ref><ref>"Bhutto's husband leaves prison"। The New York Times। ৭ ফেব্রুয়ারি ১৯৯৩। ১০ মে ২০১৩ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০১১।</ref> ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱪᱩᱱᱟᱹᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱶᱥᱤᱞ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱨᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>"Bhuttos: 'Cursed' political dynasty"। ২৮ ডিসেম্বর ২০০৭। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref> ᱮᱠ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱞᱮᱜᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱦᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ।<ref>"Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997.</ref><ref>Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times</ref> psilgj1xo2juf6k9sn14nux164w20pk ᱤᱭᱩᱴᱩᱵᱽ 0 38351 200114 2026-11-08T12:45:42Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱤᱭᱩᱴᱩᱵᱽ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ 200114 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ]] g3hwvflxyuu9vr5mj0sw2lx9sba4im9 ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ 14 38352 200140 2026-11-08T13:07:52Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "ᱜᱩᱜᱚᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱰᱷᱤᱭᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱦᱴᱟ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 200140 wikitext text/x-wiki ᱜᱩᱜᱚᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱰᱷᱤᱭᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱦᱴᱟ 900hte0rdkojh1zrdpix6qq03wv4izq ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱢᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱠᱷᱲᱟ 0 38353 200507 2026-11-09T03:57:36Z Subhash Kisku 10219 "[[File:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱢᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱠᱷᱲᱟ.jpg|thumb|Meeting for Second Dharm sammelan in Dishom Manjhi Than Dumka]] ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 200507 wikitext text/x-wiki [[File:ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱢᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱫᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱠᱷᱲᱟ.jpg|thumb|Meeting for Second Dharm sammelan in Dishom Manjhi Than Dumka]] ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱟᱥᱟᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱰᱤᱥᱚᱢ ᱢᱟᱱᱡᱤ ᱛᱷᱟᱱ, ᱫᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱚᱢ ᱢᱟᱱᱡᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱱᱟᱞᱟᱞ ᱴᱩᱰᱩ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱤᱥᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱡᱤ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱩᱴᱰᱚᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ, ᱰᱩᱢᱠᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, JSSC/JPSC ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱒) ᱥᱤᱞᱮᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱱᱫᱟᱹ ᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱧᱩ ᱫᱟᱜ, ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱮᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱛᱳ ᱢᱚᱲᱮ ᱦᱚᱲ, ᱰᱟ.ᱥᱤᱱᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱛ, ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱛ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ 0d0qhk9tgv3nalw8m180shcsmvfkvp2