ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱟᱸᱠ
0
204
200570
189423
2026-11-11T02:59:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200570
wikitext
text/x-wiki
[[File:Saccharum_officinarum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-125.jpg|thumb|ᱟᱸᱠ ᱫᱟᱨᱮ]]
[[File:Sugar cane growing in Carmila, 2016.jpg|thumb|ᱟᱸᱠ ᱫᱟᱨᱮ]]
[[File:Cut_sugarcane.jpg|thumb|ᱟᱸᱠ]]
'''ᱟᱸᱠ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ (ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ) [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱙ ᱯᱷᱩᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱠᱤᱥᱚᱢ ᱦᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
'''ᱟᱸᱠ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ (᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ)'''
{| Class="wikitable sortable"
! ᱛᱷᱟᱨ ᱮᱞ
! ᱫᱤᱥᱚᱢ
! ᱟᱨᱡᱟᱣ(ᱴᱚᱱ ᱨᱮ)
|-
| ᱑ || ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ || ᱖᱗᱒,᱑᱕᱗,᱐᱐᱐
|-
| ᱒ || ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ || ᱒᱘᱕,᱐᱒᱙,᱐᱐᱐
|-
| ᱓ || ᱪᱤᱱ || ᱑᱑᱖,᱒᱕᱑,᱒᱗᱒
|-
| ᱔ || ᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱸᱰ || ᱖᱖,᱘᱑᱖,᱔᱐᱐
|-
| ᱕ || ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ || ᱕᱐,᱐᱔᱕,᱔᱐᱐
|-
| ᱖ || ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ || ᱔᱙,᱔᱙᱒,᱗᱐᱐
|-
| ᱗ || ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ || ᱓᱘,᱕᱐᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱘ || ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱥ || ᱓᱒,᱕᱐᱐,᱐᱐᱐
|-
| ᱙ || ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ || ᱓᱐,᱒᱘᱔,᱐᱐᱐
|-
| ᱑᱐ || ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ || ᱒᱙,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐
|}
[[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱲ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱑᱙,᱑᱕᱗,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱟᱸᱠ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱸᱠ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱗᱗,᱗᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱑᱑᱑,᱔᱕᱔,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
1ᱹ https://web.archive.org/web/20090224103207/http://sucropedia.com/
2ᱹ http://wwf.panda.org/about_our_earth/all_publications/?22255/Sugar-and-the-Environment-Encouraging-Better-Management-Practices-in-Sugar-Production-and-Processing
3ᱹ https://or.wikipedia.org/s/4g3
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]]
qxc5eda337444x1trovo7n6bo365wlh
ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ
0
1050
200580
198297
2026-11-11T04:59:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200580
wikitext
text/x-wiki
[[File:Equestrian Portrait of the Emperor Shah Jahan from the Kevorkian Album.jpg|thumb|ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ]]
'''ᱥᱟᱦᱟᱵᱽ-ᱩᱫᱽ-ᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ''ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ '''ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ'''ᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱱ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ''' ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱑᱕᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱖᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱫᱚ '''ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱑᱖᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ''' ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱛᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱚᱣᱨᱚᱝᱡᱟᱵᱽ''' ᱟᱡ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ==
ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮ ᱪᱚᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞ ᱨᱟᱡᱟ '''ᱡᱩᱡᱷᱟᱨ ᱥᱤᱝ''' ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ '''ᱠᱷᱟᱸᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱚᱫᱤ'''ᱭᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ '''ᱦᱩᱜᱩᱲᱤ''' ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚᱭ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱦᱩᱞᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ==
ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱨᱚᱥᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱚᱥᱨᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱯᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱦᱩᱭᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱦᱩᱞᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ==
ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ '''ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱚᱢᱵᱚᱨ'''ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱯᱷᱚᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱ''' ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱦ''' ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱫᱟᱹᱨ ᱟᱡ ᱮ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱩᱴᱠᱟᱹᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ '''''ᱫᱚᱣᱞᱟᱛᱵᱟᱫ''''' ᱫᱚᱭ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱡᱟᱢᱥᱟᱦᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱟᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱢᱚᱨᱚᱦᱚᱴᱟ'' ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://thecmsindia.org/art.html#shah_jehan Shah Jehan in Christian Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330114226/http://www.thecmsindia.org/art.html#shah_jehan |date=2013-03-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20170127085027/http://twocircles.net/2008jul29/shah_jahans_353rd_death_anniversary_observed_taj_mahal.html Shah Jahan's 353rd death anniversary observed at Taj Mahal at TwoCircles.net]
* [http://www.boloji.com/history/013.htm History of Islam in India at IndiaNest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618125100/http://www.boloji.com/history/013.htm |date=2006-06-18 }}
* [http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=55696 A Handbook to Agra and the Taj – Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood by E. B. Havel (Project Gutenberg)]
* [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ Indian & Mughal History Discussions] at [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ History Forum]
* [http://homepage.univie.ac.at/ebba.koch/articles/outlook_india.pdf 'The Man Of Marble' – Outlook India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628140942/http://homepage.univie.ac.at/ebba.koch/articles/outlook_india.pdf |date=2007-06-28 }}
* http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=55696
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[Category:!Main category]]
2i9jrbyjhitleogejfwyvm94k7ple95
ᱥᱟᱬᱮᱥ
0
1056
200581
191450
2026-11-11T05:04:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200581
wikitext
text/x-wiki
[[File:The Scientific Universe.png|thumb|ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱚᱣᱟᱝ]]
'''ᱥᱟᱬᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱮᱭᱟᱱ]] ᱥᱚᱛ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱾ <ref>a knowledge or a system of knowledge covering general truths or the operation of general laws especially as obtained and tested through scientific method '''b:''' such knowledge or such a system of knowledge concerned with the physical world and its phenomena*</ref> ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ <ref name="wilson">Wilson, Edward O. 1998. Consilience: the unity of knowledge. New York: Vintage Books, 49–71. ISBN 0-679-45077-7</ref><ref>Heilbron J.L. 2003. ''The Oxford companion to the history of modern science''. New York: Oxford University Press, vii. ISBN 0-19-511229-6. <br />"... modern science is a discovery as well as an invention. It was a discovery that nature generally acts regularly enough to be described by laws and even by '''mathematics'''; and required invention to devise the techniques, abstractions, apparatus, and organization for exhibiting the regularities and securing their law-like descriptions".</ref> ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱦᱚᱨᱟ==
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱮᱱᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱦᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ, ᱵᱤᱱᱤᱰ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ, ᱯᱟᱭᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱮᱱᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱᱼ
===ᱡᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ===
[[ᱡᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱰᱨᱟᱹᱣ, ᱫᱟᱲᱮ, ᱞᱟᱜᱟᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ
===ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ===
ᱡᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱜ ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ, ᱜᱩᱱ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾
===ᱫᱟᱨᱮᱱᱟᱹᱬᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ===
[[ᱫᱟᱨᱮᱱᱟᱹᱬᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱱᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾
===ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ===
[[ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱨᱟ==
ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :-
===ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱧᱟᱢ===
ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱵᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱵᱚᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾
===ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ===
ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ [[ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ]] ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱱᱮ ᱮᱢᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾
===ᱯᱟᱭᱛᱟᱨ===
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱯᱟᱭᱛᱟᱨ ᱢᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱭᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱪᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱢᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾
===ᱵᱤᱱᱤᱰ===
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱᱤᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾
===ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ===
ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱛᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱵᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Definition of SCIENCE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/science|website=www.merriam-webster.com|date=2025-11-22|access-date=2025-11-29|language=en}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.euroscience.org/ Euroscience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412080435/http://www.euroscience.org/ |date=2010-04-12 }}:
* [https://web.archive.org/web/20090504084802/http://www.en.argentina.ar/_en/science-and-education/ Science Development in the ''Latin American docta'']
* [https://web.archive.org/web/20160412054108/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-57;toc.depth=1;toc.id=dv1-57;brand=default Classification of the Sciences] in ''Dictionary of the History of Ideas''. (Dictionary's new electronic format is badly botched, entries after "Design" are inaccessible. ''Internet Archive'' [https://web.archive.org/web/20080619205103/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-57 old version]).
* [https://web.archive.org/web/20061010084037/http://evolution.berkeley.edu/evosite/nature/index.shtml "Nature of Science"] '''University of California Museum of Paleontology'''
* [http://www.science.gov/ United States Science Initiative] Selected science information provided by US Government agencies, including research & development results
*
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱬᱮᱥ]]
b4loapprp5nfqqugtgau00heq8pfhc9
ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱜᱳᱭᱟ
0
1244
200608
185557
2026-11-11T07:02:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200608
wikitext
text/x-wiki
{{ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱜᱳᱭᱟ}}
ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱜᱳᱭᱟ (/ˈɡɔɪə/; <small>Spanish: </small>[fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes]; ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱔᱖ – ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱒᱘) ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱦᱳᱥᱮ ᱫᱮ ᱜᱳᱭᱟ ᱤ ᱞᱩᱥᱤᱭᱮᱱᱛᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜᱮ ᱮᱫᱩᱭᱟᱨ ᱢᱟᱱᱮ, [[ᱯᱟᱵᱽᱞᱳ ᱯᱤᱠᱟᱥᱳ|ᱯᱟᱵᱞᱳ ᱯᱤᱠᱟᱥᱳ]] ᱥᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱵᱮᱠᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱠᱩ ᱠᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>[http://www1.uol.com.br/bienal/23bienal/especial/iego.htm Goya and Modernism, Bienal Internacional de São Paulo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117072537/http://www1.uol.com.br/bienal/23bienal/especial/iego.htm |date=2008-01-17 }} Retrieved 27 July 2007</ref>
== ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱜᱳᱭᱟ ᱟᱜ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱳᱥᱮ ᱵᱮᱱᱤᱴᱳ ᱰᱤ ᱜᱳᱭᱟ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱚᱜᱚ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱜᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱰᱤ ᱞᱩᱥᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱥ ᱥᱟᱞᱵᱷᱮᱫᱚᱨ᱾ ᱜᱳᱭᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱮᱱᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱠᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱝᱠᱩᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹᱥ ᱥᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱠᱳᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱟᱯ ᱠᱩᱠᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>Connell, 6–7</ref> ᱑᱗᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱥᱟᱨᱜᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱮᱡ Escuelas Pias ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱗᱗᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱫᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱗᱗᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱟ ᱯᱮᱯᱟ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱭᱚ ᱦᱚᱲᱣ [[ᱵᱟᱯᱞᱟ]] ᱞᱤᱫᱤᱭᱟ᱾ Real Academia de Bellas Artes de San Fernando ᱨᱮᱱ member ᱛᱟᱸᱦᱮᱸ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱟᱞᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱔᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱸᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱗᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱮᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱤᱭᱟ᱾ ᱑᱗᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱜᱟᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>''Galeria de Arte transparencias Ancora A Todo Color'' 1961 Goya biography from the Museo del Prado. As quoted on [http://eeweems.com/goya/1961_prado_bio.html eeweems.com]</ref> ᱑᱘᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷᱟᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ᱾ [[File:Maja_vestida_(Prado).jpg|thumb|Maja vestida (Prado)]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱠᱚ ==
* [http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/ Goya in Aragon Foundation: Online catalogue]
* [http://www.milagrosproducciones.com/goya/ Goya, the Secret of the Shadows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816012644/http://www.milagrosproducciones.com/goya/ |date=2011-08-16 }}, a documentary film by David Mauas, Spain, 2011, 77'
* [http://www.ricci-art.com/en/Francisco-Goya-(de).htm Ricci-art/com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101134823/http://www.ricci-art.com/en/Francisco-Goya-(de).htm |date=2012-11-01 }}, Paintings by Francisco Goya
* [http://www.gasl.org/refbib/Goya__Caprichos.pdf ''Caprichos'']<small>পিডিএফ (10.0 MB)</small> (PDF in the [http://www.gasl.org/as/referenz Arno Schmidt Reference Library])
* [https://web.archive.org/web/20081120162501/http://www.gasl.org/refbib/Goya__Guerra.pdf ''Desastres de la guerra'']<small>পিডিএফ (10.6 MB)</small> (PDF in the [http://www.gasl.org/as/referenz Arno Schmidt Reference Library])
* [http://www.all-art.org/neoclasscism/goya_war1.html ''Disasters of War'' at all-art.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130812205148/http://all-art.org/neoclasscism/goya_war1.html |date=2013-08-12 }}
* [http://djelibeibi.unex.es/libros/Goya/ Etching series by Goya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601115748/http://djelibeibi.unex.es/libros/Goya/ |date=2009-06-01 }}
* [http://www.npg.si.edu/exhibit/curex1.htm#legacy Smithsonian Institution exhibit “Legacy: Spain and the United States in the Age of Independence, 1763–1848”, 27 Sept. 2007 – 10 Feb. 2008]
* [http://ccdl.libraries.claremont.edu/col/fgp/ Francisco Goya Prints] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515195125/http://ccdl.libraries.claremont.edu/col/fgp/ |date=2008-05-15 }}, a Claremont Colleges Digital Library collection from the Pomona College Museum of Art
* [http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view&annid=12796 Nyu.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080125033802/http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view&annid=12796 |date=2008-01-25 }}, ''The Sleep of Reason''
* [http://www.worldandi.com/newhome/public/2004/february/bkpub1.asp ''The Sleep of Reason'' – article in World&I Magazine]
* [http://www.theartwolf.com/goya_black_paintings.htm Francisco de Goya's ''Black paintings'']
* [http://www.kunstpedia.com/articles/his-majesty%E2%80%99s-giant-anteater---a-new-goya-is-discovered.html ''His Majesty’s Giant Anteater - A New Goya is Discovered!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128011454/http://www.kunstpedia.com/articles/his-majesty%E2%80%99s-giant-anteater---a-new-goya-is-discovered.html |date=2013-11-28 }}
* {fr} [http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?r=Top%2Fdl_category%2Festampes%2Festampes+de+francisco+de+goya+%281746-1828%29&navigation=0&dq=%23reset&dq=%23reset Bibliothèque numérique de l'INHA - Estampes de Francisco de Goya]
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱦᱚᱨ ==
[[Category:!Main category]]
i4sd0ndaojofbbx1zjxjfa718d2e1g3
ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ
0
4394
200593
193026
2026-11-11T05:51:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200593
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| birth_name =
| name = ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| image = Hemant Soren.jpg
| office = ᱕ ᱟᱱᱤᱡ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start = ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓
| term_end = ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔
| predecessor = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ
| successor = [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]]
| office1 = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱱᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]]
| term_start1 = ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓
| term_end1 = Present
| birth_date = {{birth date and age|1975|8|10|df=y}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱢᱨᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br/>(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])
| religion = [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]
| website =
}}
'''ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱕ ᱟᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ - ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url= http://timesofindia.indiatimes.com/india/Hemant-Soren-becomes-Jharkhand-CM-heads-9th-government-in-13-years/articleshow/21051174.cms|title=Hemant Soren becomes Jharkhand CM, heads 9th government in 13 years - The Times of India|work=[[India Times]]|year=2013|quote=JMM leader Hemant Soren, son of party chief Shibu Soren, was on Saturday sworn in as the new chief minister of Jharkhand|accessdate=14 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-ninth-cm-of-jharkhand/article4911398.ece|title=Hemant Soren, ninth CM of Jharkhand|work=ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ|year=2013|quote=Jharkhand Mukti Morcha MLA Hemant Soren was sworn in as Jharkhand’s ninth Chief Minister|accessdate=14 July 2013}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="chief ministership">{{cite web|last=DNAInida|title=Hemant Soren to be sworn-in Jharkhand chief minister on Saturday|url=http://www.dnaindia.com/india/1859959/report-hemant-soren-to-be-sworn-in-jharkhand-chief-minister-on-saturday|accessdate=11 July 2013}}</ref>
ᱚᱱᱟ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ (ᱡᱢᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ JMM ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ (backgrounds) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ (MLA) ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱟᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱨᱤᱡᱮᱵᱰ ᱵᱟᱪᱷᱟᱱᱟᱣ (Election) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ JMM ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱴ ᱢᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/829871/why-dalit-and-adivasi-political-dynasties-lag-behind-those-of-forward-and-even-backward-castes|title=Why Dalit and Adivasi political dynasties lag behind those of forward (and even backward) castes|first=Ajaz|last=Ashraf|publisher=}}</ref>
ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱞᱡᱩᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱢᱢ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱣᱮᱵᱥᱟᱤᱴ ᱞᱳᱸᱪ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.avenuemail.in/ranchi/need-keep-pace-changing-times-hemant-soren/58203/|title=Need to keep pace with changing times: Hemant Soren|date=10 September 2014|publisher=|access-date=13 July 2019|archive-date=13 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713041750/https://www.avenuemail.in/ranchi/need-keep-pace-changing-times-hemant-soren/58203/|url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱵᱟᱠᱷᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱢ [[ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱤ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]], ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱦᱚᱱᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ, [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾[http://prdjharkhand.in/cm.php ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203060235/http://prdjharkhand.in/cm.php |date=2020-02-03 }} ᱑᱘ ᱯᱷᱟᱨᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱫᱟᱭᱟᱨ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱤᱴ, ᱦᱮᱦᱚᱱᱛ ᱫᱚ '''ᱵᱤᱹᱟᱭᱤᱹᱴᱤᱹ ᱢᱮᱥᱨᱟ''', ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮ '''ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠᱚᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝᱜ''' ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱠᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.samachar.com/Team-Hemant-on-shaky-ground-nhmdLegffib.html |title=Team Hemant on shaky ground: Many cases against Cabinet hopefuls |accessdate=18 February 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222175228/http://www.samachar.com/Team-Hemant-on-shaky-ground-nhmdLegffib.html |archivedate=22 February 2014 |deadurl=yes |df= }}</ref><ref>[http://news.biharprabha.com/2013/07/meet-hemant-soren-the-new-cma/ Meet Hemant Soren, the new Chief Minister of Jharkhand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713045037/http://news.biharprabha.com/2013/07/meet-hemant-soren-the-new-cma/ |date=2019-07-13 }} 13 July 2013. Retrieved 18 February 2014.</ref>
==ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ==
ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱫᱚᱭᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚᱣᱟᱱᱤᱡ ᱦᱚᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱞᱮᱠ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱦᱤᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ '''ᱯᱷᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''' ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱝ-ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱑᱒ (ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ) ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱵᱤᱱᱫᱽ ᱠᱮᱡᱽᱨᱤᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱤᱛᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://santalinews.com/%e1%b1%a1%e1%b1%b7%e1%b1%9f%e1%b1%a8%e1%b1%a0%e1%b1%b7%e1%b1%9a%e1%b1%b8%e1%b1%b0-%e1%b1%a8%e1%b1%a4%e1%b1%b1-%e1%b1%a5%e1%b1%a4%e1%b1%a8%e1%b1%9f-%e1%b1%a2%e1%b1%9a%e1%b1%b1%e1%b1%9b%e1%b1%a8/ |title=Archive copy |access-date=2020-05-30 |archive-date=2020-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621171252/https://santalinews.com/%e1%b1%a1%e1%b1%b7%e1%b1%9f%e1%b1%a8%e1%b1%a0%e1%b1%b7%e1%b1%9a%e1%b1%b8%e1%b1%b0-%e1%b1%a8%e1%b1%a4%e1%b1%b1-%e1%b1%a5%e1%b1%a4%e1%b1%a8%e1%b1%9f-%e1%b1%a2%e1%b1%9a%e1%b1%b1%e1%b1%9b%e1%b1%a8/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Navboxes
|title=Offices and distinctions
|list1=
{{S-start}}
{{s-off}}
{{Succession box|before=ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years=᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓{{spaced ndash}} ᱒᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔|after=[[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]]}}
{{Succession box|before=[[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]]|title=[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]|years= [[᱒᱐᱑᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙]]{{spaced ndash}} |after=Incumbent}}
{{s-break}}
{{s-par|in-la}}
{{IN Assembly succession box
| state= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| constituency= ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ
| before=[[ᱤᱥᱴᱮᱯᱷᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]
| after= [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]
| years= [[᱒᱐᱐᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱐᱙]]–[[᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]] }}
{{s-break}}
{{IN Assembly succession box
| state= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| constituency= ᱝᱩᱢᱠᱟᱹ
| before= [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]]
| after= ᱵᱟᱥᱟᱸᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| years= [[᱒᱐᱑᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱙]]–᱒᱐᱒᱐ }}
{{s-break}}
{{IN Assembly succession box
| state= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ
| constituency= ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ
| before= [[ᱦᱮᱢᱞᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
| after=
| years= [[᱒᱐᱑᱔ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱔]]– }}
{{s-break}}
{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]}}
{{s-ttl|title=President<br />[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]]|years=᱒᱐᱑᱓– }}
{{s-aft|after= Incumbent}}
{{s-end}}
}}
{{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱨᱮᱱ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱑᱔]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]]
5db3zhtqy7v684n9l6sg2r1836rqvn5
ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
4703
200549
188435
2026-11-11T00:04:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200549
wikitext
text/x-wiki
{{About|ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ|ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Infobox settlement
|name=ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|settlement_type=[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|native_name =
|nickname =
|image_skyline = Tilinga-Temple.jpg
|image_size =
|image_caption = ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱤᱞᱤᱝᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ
|image_map = Assam district locator map Tinsukia.png
|map_caption = ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟ.ᱭ
|subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
|subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
|subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
|subdivision_type2 = ᱫᱚᱵᱷᱟ.ᱴᱤᱭᱟ.
|subdivision_name2 = [[ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_magnitude =
|area_total_km2 = 3790
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|population_as_of = 2011
|population_note =
|population_total = 1316948
|population_metro =
|population_density_km2 = 347
|timezone =[[গ্ৰী.মা.স. +৫.৩০|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟ.ᱱ ᱚᱠᱛᱮ]]
|utc_offset = +5:30
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm= |longs=|longEW=W
|elevation_m =
|website = [http://www.tinsukia.nic.in/ tinsukia.nic.in]
}}
ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱵᱷᱟ.ᱴᱤᱭᱟ. ᱴᱷᱟ.ᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱓᱗᱙᱐ ᱪᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱔᱖᱐ ᱪᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱢᱟᱭᱮᱞ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱓ ᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱭ ᱡᱟ.ᱦᱤᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱫᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱢᱟ ।
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ । ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱥ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱚᱠ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱢᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱝᱢᱟᱭ ᱯᱚᱭᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ । ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱟᱢᱚᱨᱤᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱝᱢᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾ ᱢᱚᱴᱚᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱜᱩᱭᱡᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱚᱝᱟᱜᱯᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ । ᱑᱗᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱢᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ । ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱚᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱵᱚᱨᱩᱣᱟ (ᱜᱚᱫᱷᱟ) ᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱝᱢᱯᱨᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱭ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ । ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱫᱷᱟ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱢᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱯᱮ- ᱠᱚᱱᱟ ᱜᱟ.ᱰᱭᱟ.ᱭ ᱞᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱟ "ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱤᱠᱚᱱᱤᱭᱟ ᱯᱩᱠᱷᱩᱨᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ । ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩ - ᱥᱚᱭᱠᱷᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟ.ᱰᱤᱭᱟ. ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ । ᱱᱤᱭᱟ ᱜᱮ "ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ , ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱝᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ।
==ᱚᱛᱱᱚᱛ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ==
ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱓᱗᱙᱐ ᱪᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱠᱤᱞᱚ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ- ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚᱭ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ [[ᱫᱷᱮᱢᱟᱡᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] । ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱚᱦᱤᱛ, ᱵᱚᱲᱤ ᱫᱤᱦᱤᱝ, ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ । ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱵᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩ- ᱥᱚᱭᱠᱷᱚᱣᱟ ᱡᱟᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱵᱟᱜᱽᱣᱟᱱ<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|date=|title=Protected areas: Assam|publisher=|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|accessdate=September 25, 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archivedate=August 23, 2011|df=}}</ref>, ᱛᱚᱨᱟᱱᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱢᱚᱨᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱞᱚᱠᱦᱤᱚᱛᱷᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱠᱚᱠᱡᱟᱱ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱵᱟᱨᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱤᱨᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮᱢᱟᱱ।
==ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟ.ᱨᱤ==
ᱛᱤᱱᱤᱥᱩᱠᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ। ᱰᱤᱵᱽᱜᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟ । ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱭᱞ ᱠᱚᱨᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱳᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱭᱩᱱᱤᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ। ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟ.ᱰᱤ
ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱪᱟ, ᱦᱩᱲᱩ ᱟᱨ ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ <ref name="net">{{cite web | url=http://www.indianetzone.com/4/tinsukia.htm | title=Economy of Tinsukia District | publisher=IndiaNetzone | date=March 5, 2010 | accessdate=June 17, 2012 | archive-date=June 25, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120625181842/http://www.indianetzone.com/4/tinsukia.htm | url-status=dead }}</ref> ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱛᱱᱚᱛ]]
akvr6qh7i50ugc600r5dov1v73az2ab
ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
0
7489
200543
189568
2026-11-10T22:48:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200543
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox award
| name = ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ
| image = Arjun Award.jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| subheader = ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱟᱱᱟ
| description =
| sponsor = [[Government of India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| firstawarded = ᱑᱙᱖᱑
| lastawarded = ᱒᱐᱑᱙
| reward = {{INR}} ᱕00,000
| former name =
| award1_type = Total awarded
| award1_winner = ᱗00
| website = {{official website}}
| previous = [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱣᱟᱰ]]
| next =
}}
'''ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ [[ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱫᱚ {{INR}}᱕00,000 ᱴᱟᱠᱟ, ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱸᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱟᱜ [[ᱥᱴᱮᱪᱩ]] ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱴᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=min2012/><ref>{{cite web | title = 2013 Rajiv Gandhi Khel Ratna and Arjuna Awards|publisher= Press Information Bureau, Ministry of Youth Affairs & Sports| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=98548 |date=22 August 2013| accessdate = 2014-08-04 }}</ref>
ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱜᱮᱢᱥ, ᱦᱮᱸᱰᱤᱠᱮᱯᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱯᱳᱴᱥᱢᱟᱱ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱤᱰᱚᱨ ᱚᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟ.ᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱟ.ᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱨᱮ {{INR}}᱓᱕0,000,000 ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ <ref>https://yas.nic.in/sites/default/files/Arjuna%20Award_0_0.pdf - from the website of India's Minister of Youth & Sports; retrieved 2011-08-23.</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱺ
* ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ/ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ / ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ / ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ / ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ
* ᱤᱱᱰᱤᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱥ ᱜᱮᱢᱥ
* ᱦᱮᱸᱰᱤᱠᱮᱯᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱨᱠᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>''[http://www.ndtv.com/article/sports/gagan-narang-confirmed-for-khel-ratna-award-177233 Gagan Narang confirmed for Khel Ratna award]'', published by the [[Press Trust of India]] (PTI) on 2011-08-18. Retrieved 2011-08-23.</ref><ref>[http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=75167 President Gives Away Sports and Adventure Awards], published by the Press Information Bureau of the Government of India on 2011-08-29, retrieved 2011-08-29.</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟ-ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱥ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/sports/national-sports-awards-centre-unveils-list-cricket-sensation-harmanpreet-kaur-to-receive-arjuna-award/819083/|title=National Sports Awards: Centre unveils list, cricket sensation Harmanpreet Kaur to receive Arjuna Award|date=22 August 2017|accessdate=22 August 2017|publisher=Financial Express}}</ref>
==ᱵᱮᱡᱷᱟ ᱛᱩᱧ==
[[File:Mangal Champia.JPG|right|200px|thumb|ᱢᱚᱸᱜᱚᱞ ᱥᱤᱸᱜ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[Krishna Das (archer)|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱟᱥ]]
|- style=
| ᱒
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱦᱚᱨᱤᱥ ᱱᱚᱸᱜᱩᱱᱩᱨᱤ]]
|- style=
| ᱓
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱨᱚᱵᱚᱱ ᱠᱤᱥᱳᱨ]]
|- style=
| ᱔
| ᱑᱙᱙᱒
| [[Sanjeeva Kumar Singh|ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|- style=
| ᱕
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱛᱚᱨᱩᱱᱫᱤᱯ ᱨᱟᱭ]]
|- style=
| ᱖
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱰᱳᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|- style=
| ᱗
| ᱒᱐᱐᱖
| [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱛᱟᱞᱩᱠᱫᱟᱨ]]
|- style=
| ᱘
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱢᱚᱸᱜᱚᱞ ᱥᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟ]]
|- style=
| ᱙
| ᱒᱐᱑᱑
| [[Rahul Banerjee (archer)|ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|- style=
| ᱑᱐
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]
|- style=
| ᱑᱑
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱞᱟᱭᱥᱨᱚᱢ ᱵᱳᱢᱵᱟᱭᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ]]
|- style=
|᱑᱒
|᱒᱐᱑᱓
|[[ᱪᱮᱠᱨᱳᱵᱳᱞᱩ ᱥᱣᱩᱨᱳ]]
|- style=
| ᱑᱓
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠ ᱵᱚᱨᱢᱟ]]
|- style=
| ᱑᱔
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|- style=
| ᱑᱕
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱨᱟᱡᱚᱛ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]]
|- style=
| ᱑᱖
|᱒᱐᱑᱗
|[[Jyothi Surekha Vennam|ᱵ.ᱡ. ᱥᱩᱨᱮᱠᱷᱟ]]
|}
==ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ==
[[File:Mercy kuttan1.jpg|thumb|200px|right|ᱢᱮᱨᱥᱤ ᱠᱷᱟᱛᱩᱱ]]
[[File:Reeth and Beedu.jpg|thumb|200px|right|ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱵᱤᱰᱩ]]‡ - ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ
§ - ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱠᱚᱱᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱜᱩᱨᱵᱚᱪᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱨᱚᱱᱫᱷᱣᱟ]]
|- style=""
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱒
| [[Tarlok Singh (athlete)|ᱛᱟᱨᱞᱳᱠ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱓
| [[ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱰᱤ-ᱥᱚᱣᱡᱟ]]
|- style=""
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱔
| [[Makhan Singh (sprinter)|ᱢᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱕
| ᱑᱙᱖᱕
| [[Kenneth Powell (sprinter)|ᱠᱮᱱᱮᱛᱷ ᱯᱳᱣᱮᱞ]]
|- style=""
| ᱖
| ᱑᱙᱖᱖
| [[Ajmer Singh (athlete)|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱗
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱱᱷᱳᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱚᱨᱩᱦᱟ]]
|- style=""
| ᱘
| ᱑᱙᱖᱗
| [[Praveen Kumar (athlete)|ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|- style=""
| ᱙
| ᱑᱙᱖᱗
| [[Bhim Singh (athlete)|ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱑᱐
| ᱑᱙᱖᱘
| [[Joginder Singh (athlete)|ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱖᱘
| [[ᱢᱚᱱᱡᱤᱛ ᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]]
|- style=""
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱦᱚᱨᱱᱮᱠ ᱥᱤᱝ]]
|- style=""
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱢᱳᱦᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱤᱞ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱮᱰᱣᱟᱰ ᱥᱤᱠᱣᱤᱨᱟ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱛ.ᱪ. ᱭᱳᱦᱟᱱᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱥᱤᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱦᱚᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱽ]]
|-
| ᱒᱐
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱵ. ᱚᱱᱩᱥᱩᱭᱟ ᱵᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱑᱙᱗᱖
| [[Bahadur Singh Chouhan|ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱜᱤᱛᱟ ᱡᱩᱛᱥᱤ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱑᱙᱗᱗
| [[ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ)]]
|-
| ᱒᱔
| ᱑᱙᱗᱘-᱗᱙
| [[ᱥᱤᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱑᱙᱗᱘-᱗᱙
| [[ᱟᱱᱡᱮᱞ ᱢᱮᱨᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[ᱨ. ᱜᱭᱟᱱᱚᱥᱮᱞᱷᱚᱨ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱟᱭᱱᱤ]]
|-
| ᱒᱘
| ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱥᱟᱱᱤᱨ ᱚᱞᱤ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱑᱙᱘᱒
| [[Charles Borromeo (Indian athlete)|ᱪᱟᱨᱞᱮᱥ ᱵᱳᱨᱳᱢᱤᱭᱳ]]
|-
| ᱓᱐
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱨᱟᱢ]]
|-
| ᱓᱑
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱢ.ᱫ. ᱵᱟᱞᱥᱟᱢᱟ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱥᱤᱨᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱯ.ᱛ. ᱩᱥᱟ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱑᱙᱘᱔
| [[Raj Kumar (athlete)|ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱥᱤᱱᱤ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱨᱚᱜᱷᱤᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱞ]]
|-
| ᱓᱘
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱟᱥᱟ ᱚᱜᱽᱨᱚᱣᱟᱞ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱟᱰᱤᱞᱮ ᱥᱩᱢᱟᱨᱤᱣᱟᱞᱟ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱥᱩᱢᱚᱱ ᱨᱟᱣᱚᱛ]]
|-
| ᱔᱐
| ᱑᱙᱘᱗
| [[Balwinder Singh (athlete)|ᱵᱚᱞᱣᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱑
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱵᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱨᱟᱣ]]
|-
| ᱔᱒
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱵᱚᱜᱤᱪᱟ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱓
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱵᱚᱬᱫᱚᱱᱟ ᱥᱚᱸᱵᱟᱜᱽ]]
|-
| ᱔᱔
| ᱑᱙᱘᱘
| [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱱᱚᱪᱚᱯᱯᱟ]]
|-
| ᱔᱕
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱢᱮᱨᱥᱤ ᱠᱷᱟᱛᱩᱱ]]
|-
| ᱔᱖
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱫᱤᱱᱟ ᱨᱟᱢ]]
|-
| ᱔᱗
| ᱑᱙᱙᱒
| [[ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
|-
| ᱔᱘
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱠ. ᱥᱚᱨᱚᱢᱢᱟ]]
|-
| ᱔᱙
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱨᱳᱡᱟ ᱠᱩᱴᱴᱤ]]
|-
| ᱕᱐
| ᱑᱙᱙᱕
| [[Shakti Singh (athlete)|ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕᱑
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱡᱭᱳᱛᱤᱨᱢᱚᱭᱤ ᱥᱤᱠᱫᱟᱨ]]
|-
| ᱕᱒
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱢᱚᱲᱚᱛᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱢᱩᱨᱛᱳ ᱦᱳᱞᱞᱟ]] ‡
|-
| ᱕᱓
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱠᱟᱞᱮᱜᱽᱣᱚᱰᱟ]] ‡
|-
| ᱕᱔
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱚᱡᱤᱛ ᱵᱷᱚᱫᱩᱨᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱕᱕
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱛᱷᱩᱢᱟᱥ]]
|-
| ᱕᱖
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱢ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ]] ‡
|-
| ᱕᱗
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ]]
|-
| ᱕᱘
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱥᱤᱨᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱨᱟᱢ]]
|-
| ᱕᱙
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱡᱚᱥᱣᱟᱱᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖᱐
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱥ.ᱫ. ᱮᱥᱟᱱ]]
|-
| ᱖᱑
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱨᱚᱪᱤᱛᱟ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]]
|-
| ᱖᱒
| ᱑᱙᱙᱘
| [[Paramjit Singh (athlete)|ᱯᱚᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖᱓
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱜᱩᱞᱟᱯ ᱪᱟᱸᱫᱽ]]
|-
| ᱖᱔
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱡ. ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱛᱟᱨᱚᱵᱚᱱᱚᱯᱯᱟ]] ‡
|-
| ᱖᱕
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱜᱩᱨᱢᱤᱛ ᱠᱚᱣᱨ]]
|-
| ᱖᱖
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱯᱚᱨᱫᱩᱢᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖᱗
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱨᱟᱱᱤ]]
|-
| ᱖᱘
| ᱒᱐᱐᱐
| [[ᱠ.ᱢ. ᱵᱤᱱᱟᱢᱳᱞ]]
|-
| ᱖᱙
| ᱒000
| [[ᱭᱚᱫᱽᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱵᱚᱥᱤᱥᱴᱚ]] ‡
|-
| ᱗᱐
| ᱒000
| [[ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱮᱫᱤ]] ‡ §
|-
| ᱗᱑
| ᱒᱐᱐᱑
| [[ᱠ.ᱨ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱟᱭᱟᱨ]] ‡
|-
| ᱗᱒ ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱚᱧᱡᱩ ᱵᱚᱵᱤ ᱠᱚᱨᱡᱽ]]
|-
| ᱗᱓
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱗᱔
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱥᱳᱢᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ]]
|-
| ᱗᱕
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱠᱥᱮᱱᱟ]]
|-
| ᱗᱖
| ᱒᱐᱐᱔
| [[Anil Kumar Prakash|ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱗᱗
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱡ.ᱡ. ᱥᱩᱵᱷᱚ]]
|-
| ᱗᱘
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱷᱟᱡᱚᱨᱤᱭᱟ]] ‡
|-
| ᱗᱙
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱢᱚᱱᱡᱤᱛ ᱠᱚᱣᱨ]]
|-
| ᱘᱐
| ᱒᱐᱐᱖
| [[ᱠ.ᱢ.ᱵᱤᱱᱩ]]
|-
| ᱘᱑
| ᱒᱐᱐᱗
| [[ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠ. ᱥᱳᱢᱚᱱ]]
|-
| ᱘᱒
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱥᱤᱱᱤᱢᱳᱞ ᱯᱟᱣᱞᱩᱡᱽ]]
|-
| ᱘᱓
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱡᱤᱥᱮᱯᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ]] (ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ)
|-
| ᱘᱔
|᱒᱐᱑᱐
| [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱘᱕
|᱒᱐᱑᱐
| [[ᱡᱚᱜᱽᱥᱤᱨ ᱥᱤᱝ]] ‡
|-
| ᱘᱖
|᱒᱐᱑᱑
| [[ᱯᱨᱤᱡᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱘᱗
|᱒᱐᱑᱒
| [[ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱘᱘
|᱒᱐᱑᱒
| [[ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱨᱟᱣᱛ]]
|-
| ᱘᱙
|᱒᱐᱑᱒
| [[ᱫᱤᱯᱟ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] ‡
|-
| ᱙᱐
|᱒᱐᱑᱒
| [[ᱨᱟᱢᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] ‡
|-
| ᱙᱑
|᱒᱐᱑᱓
| [[ᱚᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱨᱳᱦᱟ]]
|-
| ᱙᱒
|᱒᱐᱑᱔
| [[ᱴᱤᱱᱴᱩ ᱞᱳᱠᱟ]]
|-Girisha HN
| ᱙᱓
|᱒᱐᱑᱕
| [[ᱢ.ᱨ. ᱯᱳᱵᱷᱟᱢᱟ]]
|- style=""
| ᱙᱔
|᱒᱐᱑᱖
| [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱨ]]
|-
|᱙᱕
|᱒᱐᱑᱗᱖
|[[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱢᱚᱱ]] ‡
|-
|᱙᱖
|᱒᱐᱑᱗
|[[ᱠᱷᱩᱥᱵᱤᱨ ᱠᱚᱣᱨ]]
|-
|᱙᱗
|᱒᱐᱑᱗
|[[ᱟᱨᱳᱠᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ]]
|-
|᱙᱘
|᱒᱐᱑᱗
|[[ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱᱜᱟᱵᱮᱞᱩ]] ‡
|-
|᱙᱙
|᱒᱐᱑᱗
|[[ᱵᱚᱨᱩᱱ ᱵᱷᱟᱛᱤ]] ‡
|-
|᱑᱐᱐
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱡᱤᱱᱥᱚᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ]]
|-
|᱑᱐᱑
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱦᱤᱢᱟ ᱫᱟᱥ]]
|-
|᱑᱐᱒
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱱᱤᱨᱚᱡᱽ ᱪᱳᱯᱰᱟ]]
|-
|᱑᱐᱓
|᱒᱐᱑᱘
|ᱚᱱᱠᱩᱨ ᱫᱷᱟᱢᱟ ‡
|-
|᱑᱐᱔
|᱒᱐᱑᱙
|ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱚᱱᱟᱥ ᱭᱟᱦᱤᱭᱟ
|-
|᱑᱐᱕
|᱒᱐᱑᱙
|ᱛᱟᱡᱤᱱᱫᱚᱨ ᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ
|-
|᱑᱐᱖
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱥᱣᱚᱯᱱᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟᱱ]]
|-
|᱑᱐᱗
|᱒᱐᱙
|[[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱡᱟᱨ]] ‡
|}
==ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ==
[[File:Prakash Padukone at the Tata Open championship.JPG|right|200px|thumb|ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]]
<!-- [[WP:NFCC]] violation: [[File:Syed Modi.jpg|right|200px|thumb|ᱥᱭᱮᱫ ᱢᱳᱫᱤ]] -->
[[File:Chetan.jpg|right|200px|thumb|ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫ]]
[[File:Gjwala.JPG|right|200px|thumb|ᱡᱭᱟᱞᱟ ᱜᱩᱛᱛᱟ]]
[[File:Kashyap badminton.jpg|right|200px|thumb|ᱯᱟᱨᱩᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ]]‡ - ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱽᱞᱮᱴ
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱱᱚᱱᱫᱩ ᱱᱟᱴᱮᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱒
| [[Meena Shah (badminton)|ᱢᱤᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱕
| [[ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱟ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱭᱮᱞ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱫᱤᱯᱩ ᱜᱷᱳᱥ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱛᱚᱢᱵᱮ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱢᱳᱨᱛᱷᱤ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱜᱷᱳᱥ]]
|-
| ᱑᱐
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱫᱟᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱟᱦᱩᱡᱟ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱟᱢᱳ ᱜᱷᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱗᱗ᱼ᱗᱘
| [[ᱠᱚᱱᱣᱟᱞ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱥᱭᱮᱫᱽ ᱢᱳᱫᱤ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱯᱟᱨᱛᱷᱚ ᱜᱟᱸᱜᱩᱞᱤ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱢᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱛ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱨᱚᱡᱤᱵᱽ ᱵᱚᱜᱟ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱒᱐᱐᱐
| [[ᱯᱩᱞᱮᱞᱟ ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱙
| [[George Thomas (badminton)|ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱛᱷᱩᱢᱟᱥ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱛᱤᱠᱟᱨᱟᱢ]] ‡
|-
| ᱒᱐
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱢᱟᱫᱟᱥᱩ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱨᱟᱣ]] ‡
|-
| ᱒᱑
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱚᱵᱷᱤᱱ ᱥᱭᱟᱢ ᱜᱩᱯᱛᱟ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒00᱕
| [[ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱯᱳᱯᱟᱛ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱒00᱖
| [[Chetan Anand (badminton)|ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱒00᱖
| [[ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱵᱷᱚᱠᱚᱨ]] ‡
|-
| ᱒᱕
| ᱒00᱘
| [[ᱚᱱᱩᱯ ᱥᱨᱤᱫᱷᱚᱨ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱒00᱙
| [[ᱥᱟᱭᱱᱟ ᱱᱮᱦᱣᱟᱞ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱒00᱙
| [[ᱯᱟᱨᱩᱞ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ]] ‡
|-
| ᱒᱘
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱡᱣᱟᱞᱟ ᱜᱩᱛᱟ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱯᱳᱱᱱᱟᱯᱯᱟ]]
|-
| ᱓᱐
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱯᱟᱨᱩᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ]]<ref name="min2012">{{cite web | title = Rajiv Gandhi Khel Ratna Award and Arjuna Awards Announced|publisher=Press Information Bureau, Ministry of Youth Affairs & Sports| url = http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=86351 |date=19 August 2012|accessdate = 2014-08-04 }}</ref>
|-
| ᱓᱑
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱯ.ᱵ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱵᱟᱞᱤᱭᱟᱵᱷᱤᱛᱤᱞ ᱫᱤᱡᱩ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱠᱤᱫᱟᱢᱵᱤ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱒᱐᱑᱘
| [[ᱥᱤᱠᱠᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱒᱐᱑᱙
| [[ᱵ. ᱥᱟᱭᱤ ᱯᱨᱚᱱᱤᱛᱷ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱒᱐᱑᱙
| [[ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ]] ‡
|}
==ᱵᱚᱞ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱡ. ᱯᱤᱛᱪᱚᱭᱟ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱗᱒
| [[J. Srinivasan|ᱡ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱟ. ᱠᱚᱨᱤᱢ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱞ.ᱟ. ᱤᱠᱵᱚᱞ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱥᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱴᱩᱫᱟᱥ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱫ. ᱨᱟᱡᱟᱨᱚᱢᱚᱱ]]
|}
==ᱵᱟᱥᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞ== [[ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱤᱝ]] ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱟᱣᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱥᱚᱨᱵᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱨᱟᱢ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱘
| [[Gurdial Singh (basketball)|ᱜᱩᱨᱰᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱙
| [[Hari Dutt|ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚᱛ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱵᱵᱟᱥ ᱢᱳᱱᱴᱟᱥᱤᱨ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱑
| [[Man Mohan Singh (basketball)|ᱢᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱓
| ᱥ.ᱠ. ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱞᱟᱭᱟ
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱚ.ᱠ. ᱯᱩᱸᱡᱽ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱗᱗ᱼ᱗᱘
| [[ᱛ. ᱥᱮᱞᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[Om Prakash (basketball player)|ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱘᱒
| [[Ajmal kasaab (basketball)|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱓
| [[Sangu Sharma (basketball)|ᱥᱚᱝᱜᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱨᱟᱫᱷᱮ ᱥᱭᱟᱢ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱙᱑
| [[S. Sharma (Basketball player)|ᱥ. ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱥᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱪᱤᱢᱟ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱒00᱑
| [[ᱯᱚᱨᱢᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱒00᱓
| [[ᱥᱚᱛᱭᱟ (ᱥᱯᱳᱴᱥ)]]
|-
| ᱑᱙
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱜᱤᱛᱩ ᱟᱱᱱᱟ ᱡᱳᱥ]]
|-
| ᱒0
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱤᱝ]]
|}
==ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ & ᱥᱱᱳᱠᱚᱨ==
[[File:Pankaj Advani PHC 2012-1.jpg|thumb|200px|right|ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ ᱒᱐᱑᱒]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱓
| [[Wilson Jones (billiards player)|ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱡᱳᱱᱥ]]
|- |-
| ᱒
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱯᱷᱮᱨᱮᱤᱨᱟ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱜᱤᱛ ᱥᱮᱴᱷᱤ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱚᱥᱳᱠ ᱥᱚᱱᱫᱤᱞᱭᱟ]]
|-
| ᱖
| ᱒᱐᱐᱒
| [[Alok Kumar (billiards player)|ᱟᱞᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱗
| ᱒᱐᱐᱓
| [[Pankaj Arjan Advani|ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]]
|-
| ᱘
| ᱒᱐᱐᱕
| [[Anuja Thakur|ᱚᱱᱩᱡᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
|-
| ᱙
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱨ. ᱩᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱱᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱑᱐
| ᱒᱐᱑᱒
| [[Aditya Mehta|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱥ. ᱢᱮᱦᱛᱟ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱒᱐᱑᱓
|[[ᱨᱩᱯᱮᱥ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱒᱐᱑᱖
|[[ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ]]
|}
==ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ==
[[File:Vijender at sahara award.jpg|200px|thumb|right|ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱸᱜ]]
[[File:Mary Kom - British High Commission, Delhi, 27 July 2011.jpg|thumb|right|alt=A photograph of Mary Kom looking slightly away from the camera while speaking on a microphone|ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱢ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱞ. ᱵᱚᱰᱤ ᱰᱤ-ᱥᱚᱣᱡᱟ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱒
| [[P. Badadur Mal|Hav. ᱯ. ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱢᱚᱞ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱘
| [[Dennis Swamy|Hav. ᱰᱮᱱᱤᱥ ᱥᱣᱟᱢᱤ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱑
| [[Muniswamy Venu|Hav. ᱢᱩᱱᱤᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱮᱱᱩ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱒
| [[Chandranarayanan|Hav. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱓
| [[Mehatab Singh|Hav. ᱢᱮᱦᱛᱟᱵᱽ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱗-᱗᱘
| [[ᱵ.ᱥ. ᱛᱷᱟᱯᱟ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱘ᱼ᱗᱙
| [[C. C. Machaiah]]
|-
| ᱑᱐
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[ᱵ. ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱟᱭᱤᱡᱟᱠ ᱟᱢᱟᱞᱫᱟᱥ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱘᱑
| [[G. Manoharan|Hav. ᱡ. ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱒
| [[Kaur Singh|Hav. ᱠᱚᱣᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱡᱚᱥ ᱞᱟᱞ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱘᱖
| [[Jai Pal Singh (boxer)|ᱡᱚᱭ ᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱥᱤᱵᱟ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱫᱤᱣᱟᱝ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱙᱒
| [[Rajendra Prasad (boxer)|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
|-
| ᱒᱐
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱢᱚᱱᱩᱡᱽ ᱯᱤᱸᱜᱚᱞ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱢᱩᱠᱩᱸᱫᱽ ᱠᱤᱞᱞᱮᱠᱟᱨ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱵ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱚᱱᱡᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱱᱜᱽᱣᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱰᱤᱸᱜᱽᱠᱳ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱑᱙᱙᱙
| [[Jitender Kumar (middleweight boxer)|ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱚᱞᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨ]]
|-
| ᱒᱘
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱢ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓᱐
| ᱒᱐᱐᱖
| [[ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱑
| ᱒᱐᱐᱘
| [[ᱵᱮᱨᱜᱷᱮᱥ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱞᱟᱭᱥᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱒᱐᱑᱐
| [[Dinesh Kumar (boxer)|ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱥᱩᱨᱚᱱᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱵᱤᱡᱟᱥ ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ ᱪᱚᱦᱚᱞ]]
|-
| ᱓᱗
| ᱒᱐᱑᱔
| [[Manoj Kumar (boxer)|ᱢᱚᱱᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓᱘
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱢᱚᱱᱫᱤᱯ ᱡᱚᱱᱜᱽᱨᱟ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱥᱤᱵᱟ ᱛᱷᱟᱯᱟ]]
|-
| ᱔0
| ᱒᱐᱑᱗
| [[Devendro Singh| ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱞᱟᱭᱥᱨᱚᱢ]]
|-
|᱔᱑
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱥᱳᱱᱤᱭᱟ ᱞᱮᱫᱚᱨ]]
|}
==ᱠᱮᱨᱚᱢ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱚ. ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱤᱨᱩᱫᱟᱭᱟᱢ]]
|-
|}
==ᱪᱮᱥ==
[[File:VishyAnand09.jpg|right|thumb|200px|ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫ]]
[[File:Harika Dronavalli 2008a.jpg|right|thumb|200px|ᱦᱟᱨᱤᱠᱟ ᱫᱨᱳᱱᱟᱵᱚᱞᱞᱤ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱢᱟᱱᱩᱣᱮᱞ ᱟᱨᱳᱱ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱘᱐-᱘᱑
| [[ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱠᱷᱟᱰᱤᱞᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱫᱤᱵᱽᱭᱮᱱᱫᱩ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱛᱷᱤᱞᱥᱮ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱫ.ᱵ. ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱥᱨᱤ ᱛᱷᱤᱯᱥᱮ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱙0
| [[ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱜᱳᱠᱷᱞᱮ]]
|-
| ᱙
| ᱒000
| [[ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱚᱢᱚᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ]]
|-
| ᱑0
| ᱒00᱒
| [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱥᱚᱥᱤᱠᱤᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱒00᱓
| [[ᱠᱳᱱᱮᱨᱩ ᱦᱚᱢᱯᱤ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱒00᱕
| [[ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱜᱟᱸᱜᱩᱞᱤ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱒00᱖
| [[ᱯᱮᱱᱴᱭᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱒00᱘
| [[ᱫᱨᱳᱱᱟᱵᱚᱞᱞᱤ ᱦᱟᱨᱤᱠᱟ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱒00᱙
| [[ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵᱽ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱯᱚᱨᱤᱢᱚᱨᱡᱚᱱ ᱱᱮᱜᱤ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱒0᱑᱓
| [[ᱚᱵᱷᱤᱡᱤᱛ ᱜᱩᱯᱛᱟ]]
|}
==Cricket==
[[File:Virat Kohli portrait.jpg|thumb|200px|right|ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱠᱳᱦᱞᱤ]]
[[File:Rohit Sharma November 2016 (cropped).jpg|thumb|200px|right|ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
[[File:Sachin at Castrol Golden Spanner Awards.jpg|thumb|200px|right|ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱫᱩᱞᱠᱚᱨ]]
[[File:Sourav Ganguly crop.jpg|thumb|200px|right|ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱜᱟᱸᱜᱩᱞᱤ]]
[[File:Rahul cropped.jpg|thumb|200px|right|ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱰ]]
[[File:Sehwag plays a shot.jpg|thumb|200px|ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱜ]]
[[File:Harbhajan Singh bowling against Australia, October 2010.jpg|thumb|200px|right|ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱭᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱥᱚᱞᱤᱢ ᱫᱩᱨᱚᱱᱤ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱐᱖᱔
| [[ᱢᱚᱱᱥᱩᱨ ᱚᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱛᱟᱣᱰᱤ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱕
| [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱢᱚᱱᱡᱽᱨᱮᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱔
| 1966᱑᱙᱖᱖
| [[Chandu Bordeᱪᱚᱱᱫᱩ ᱵᱳᱨᱰᱮ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱚᱡᱤᱛ ᱣᱟᱰᱮᱨ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱖᱘
| [[ᱤ.ᱚ.ᱥ. ᱯᱨᱚᱥᱚᱱ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱵᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱮᱫᱤ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱥᱚᱨᱫᱮᱥᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱨᱚᱜᱷᱚᱵᱚᱱ ᱵᱷᱮᱱᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱚᱱ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱳᱞᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱵ.ᱥ. ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱚᱱᱡᱚᱱ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱤ]]<ref>{{cite news|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/38/38368/38368.html|title=Anjan Bhattacharjee|publisher=CricketArchive}}</ref>
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱜᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱨᱚᱱᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱗᱗-᱑᱙᱗᱘
| [[ᱜᱩᱱᱰᱟᱯᱯᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱗᱙-᱑᱙᱘᱐
| [[ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱱᱤᱠᱷᱟᱸᱡᱽ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱘᱐-᱑᱙᱘᱑
| [[ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱥᱭᱮᱫᱽ ᱠᱤᱨᱢᱟᱱᱤ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱵᱮᱱᱜᱽᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
|-
| ᱒0
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱢᱳᱦᱤᱱᱫᱮᱨ ᱚᱢᱚᱨᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱰᱚᱭᱱᱟ ᱮᱫᱩᱞᱡᱤ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱝᱜᱤ ᱠᱩᱞᱠᱚᱨᱱᱤ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱟᱡᱷᱟᱨᱩᱫᱤᱱ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱒᱘
| ᱑᱐᱙᱓
| [[ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱢᱳᱨᱮ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱫᱩᱞᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱓᱐
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱩᱸᱵᱽᱞᱮ]]
|-
| ᱓᱑
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱡᱚᱵᱚᱜᱚᱞ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱚᱡᱚᱭ ᱡᱟᱰᱮᱡᱟ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱥᱚᱣᱨᱚᱵᱷ ᱜᱟᱸᱜᱩᱞᱤ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱑᱙᱙᱒
| [[ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱰ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱱᱟᱭᱟᱱ ᱢᱳᱸᱜᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱒᱐᱐᱐
| [[ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
|-
| ᱓᱗
| ᱒᱐᱐᱑
| [[ᱵ.ᱵ.ᱥ. ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ]]<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2002/08/22/stories/2002082206212000.htm|title=Laxman, Tirkey, Sita get Arjuna Awards|date=22 August 2002|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=31 January 2010}}</ref>
|-
| ᱓᱙
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱜᱽ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱐
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱢᱤᱛᱷᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱔᱑
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱚᱧᱡᱩ ᱡᱮᱱ]]
|-
| ᱔᱒
| ᱒᱐᱐᱖
| [[ᱚᱱᱡᱩᱢ ᱪᱳᱯᱨᱟ]]
|-
|᱔᱓
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ]]
|-
| ᱔᱔
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱡᱷᱩᱞᱚᱱ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
|-
| ᱔᱕
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱡᱟᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]]
|-
| ᱔᱖
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱡᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱗
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱠᱳᱦᱞᱤ]]
|-
| ᱔᱘
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱨᱚᱵᱤᱪᱚᱱᱫᱚᱪ ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ]]
|-
| ᱔᱙
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
| ᱕0
| ᱑᱒᱐᱑᱖
| [[ᱟᱡᱤᱸᱠᱮ ᱨᱟᱦᱟᱱᱮ]]
|-
| ᱕᱑
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱪᱮᱛᱣᱥᱣᱚᱨ ᱯᱩᱡᱟᱨᱟ]]
|-
| ᱕᱒
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱦᱚᱨᱢᱚᱱᱯᱨᱤᱛ ᱠᱚᱣᱨ]]
|-
|᱕᱓
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱷᱚᱱ]]
|-
|᱕᱔
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱯᱳᱱᱚᱢ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
|-
|᱕᱕
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱟᱰᱮᱡᱟ]]
|}
==ᱥᱟᱭᱠᱞᱤᱝ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱑
! ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱘
! ᱧᱩᱛᱩᱢ [ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱵᱷᱚᱢᱵᱷᱩ]
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱗᱕
| [[Amar Singh (cyclist)|ᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱗᱘-᱗᱙
| [[M. Mahapatra|Ms. ᱢ. ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱟ.ᱨ. ᱟᱨᱛᱷᱱᱟ]]
|}
==ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱫᱚᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱢ.]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱗᱖
| [[H.S. Sodhi|Lt ᱠᱳᱞ ᱦ.ᱥ. ᱥᱳᱫᱷᱤ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱘᱒
| [[R. Singh Brar|Maj. ᱨ. ᱥᱤᱝ ᱵᱽᱨᱟᱨ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱘᱒
| [[Raghubir Singh (Equestrian)|ᱨᱚᱜᱷᱩᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱘᱔
| [[G. Mohd. Khan|Capt. ᱡ. ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱱ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱘᱗
| [[J.S. Ahluwalia|Maj. ᱡ.ᱥ. ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱙᱑
| [[Adhiraj Singh|Capt. ᱚᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱘
| ᱒᱐᱐᱓
| [[Rajesh Pattu|Capt. ᱨᱚᱡᱮᱥ ᱯᱚᱛᱩ]]
|-
| ᱙
| ᱒᱐᱐᱔
| [[Deep Kumart|Maj. ᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱦᱞᱚᱣᱚᱛ]]
|-
|᱑᱐
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱯᱷᱚᱣᱟᱰ ᱢᱤᱨᱡᱟ]]
|}
== ᱯᱷᱳᱴᱵᱚᱞ ==
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|᱑
|᱑᱙᱖᱑
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Pradip Kumar Banerjee|ᱯ.ᱠ. ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|-
|᱒
|᱑᱙᱖᱒
|[[ᱛᱩᱞᱥᱤᱫᱟᱥ ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢ]]
|-
|᱓
|᱑᱙᱖᱓
|[[ᱪᱩᱱᱤ ᱜᱳᱥᱣᱟᱢᱤ]]
|-
|᱔
|᱑᱙᱖᱔
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Jarnail Singh (footballer)|ᱡᱚᱨᱱᱟᱭᱤᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱕
|᱑᱙᱖᱕
|[[ᱚᱨᱩᱱ ᱞᱟᱞ ᱜᱷᱳᱥ]]
|-
|᱖
|᱑᱙᱖᱖
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Yousuf Khan (footballer)|ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱠᱷᱟᱱ]]
|-
|᱗
|᱑᱙᱖᱗
|[[ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱛᱷᱟᱸᱜᱟᱨᱚᱡᱽ]]
|-
|᱘
|᱑᱙᱖᱙
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Inder Singh (footballer)|ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱙
|᱑᱙᱗᱐
|[[ᱥᱭᱮᱫᱽ ᱱᱟᱭᱤᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ]]
|-
|᱑᱐
|᱑᱙᱗᱑
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:C. P. Singh (footballer)|ᱥ.ᱯ. ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱑᱑
|᱑᱙᱗᱓
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Magan Singh Rajvi|ᱢᱚᱜᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱑᱒
|᱑᱙᱗᱘-᱗᱙<ref name="Football">[https://web.archive.org/web/20071225221945/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm#Football LIST OF ARJUNA AWARD WINNERS - Football]</ref>
|[[ᱜᱩᱨᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱜᱤᱞ]]
|-
|᱑᱓
|᱑᱙᱗᱙-᱘᱐<ref name="Football" />
|[[ᱯᱨᱚᱥᱩᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]]
|-
|᱑᱔
|᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑<ref name="Football" />
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Mohammed Habib (footballer)|ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱦᱟᱵᱤᱵᱽ]]
|-
|᱑᱕
|᱑᱙᱘᱑
|[[ᱥᱩᱫᱷᱤᱨ ᱠᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱨ]]
|-
|᱑᱖
|᱑᱙᱘᱔
|[[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ]]
|-
|᱑᱗
|᱑᱙᱘᱙<ref name="Football" />
|[[ᱢᱩᱬᱩᱛ:Subrata Bhattacharya (footballer)|ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱛ ᱵᱷᱚᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]
|-
|᱑᱘
|᱑᱙᱙᱗
|[[ᱵᱽᱨᱚᱢᱦᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱱ ᱥᱚᱸᱠᱷᱣᱟᱞᱠᱚᱨ]]
|-
|᱑᱙
|᱑᱙᱙᱘
|[[ᱵᱟᱭᱪᱩᱝ ᱵᱷᱩᱛᱤᱭᱟ]]
|-
|᱒᱐
|᱒᱐᱐᱒
|[[ᱵᱽᱨᱩᱱᱳ ᱠᱟᱣᱤᱱᱦᱳ]]
|-
|᱒᱑
|᱒᱐᱐᱓
|[[ᱤ.ᱢ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱱ]]
|-
|᱒᱒
|᱒᱐᱑᱐
|[[ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ]]
|-
|᱒᱓
|᱒᱐᱑᱑
|[[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]]
|-
|᱒᱔
|᱒᱐᱑᱖
|[[ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱛ ᱯᱟᱣᱩᱞ]]
|-
|᱒᱕
|᱒᱐᱑᱗
|[[ᱳᱭᱱᱚᱢ ᱵᱮᱢᱵᱮᱢ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
|᱒᱖
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱱᱫᱷᱩ]]
|}
==ᱜᱳᱞᱯᱷ==
[[File:Fontana Vienna Euro PGA 2008 (8).JPG|200px|thumb|right|ᱡᱤᱵᱽ ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱯ.ᱡ. ᱥᱮᱴᱷᱤ]]
|-
|᱒
|᱑᱙᱖᱓
| [[Ashok Malik (golfer)|ᱚᱥᱳᱠ ᱢᱚᱞᱤᱠ]]
|-
|᱓
|᱑᱙᱖᱗
| [[ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱚᱨ]]
|-
|᱔
|᱑᱙᱗᱒
|[[ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱱ. ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ]]
|-
|᱕
|᱑᱙᱘᱓
|[[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱖
|᱑᱙᱗᱗
|[[ᱥᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣᱞᱞᱮᱭ]]
|-
|᱗
|᱑᱙᱘᱒
|[[Lakshman Singh (golfer)|ᱞᱟᱠᱷᱥᱢᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱘
|᱑᱙᱘᱗
|[[ᱱᱳᱱᱤᱛᱟ ᱞᱟᱞ]]
|-
|᱙
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱚᱞᱤ ᱥᱮᱨ]]
|-
|᱑0
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱡᱤᱵᱽ ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱑᱑
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱥᱤᱵᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ]]
|-
|᱑᱒
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤ ᱨᱚᱸᱦᱣᱟ]]
|-
|᱑᱓
| ᱒᱐᱐᱗
| [[ᱚᱨᱩᱱ ᱚᱴᱣᱟᱞ]]
|-
|᱑᱔
| ᱒᱐᱑᱓
| [[Gaganjeet Bhullar|ᱜᱚᱜᱚᱱ ᱡᱤᱛ ᱵᱷᱩᱞᱞᱟᱨ]]
|-
|᱑᱕
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱚᱱᱤᱨᱵᱟᱱ ᱞᱚᱦᱤᱨᱤ]]
|-
|᱑᱖
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱣᱨᱚᱥᱤᱭᱟ]]
|-
|᱑᱗
| ᱒᱐᱑᱘
| [[ᱥᱩᱵᱷᱚᱱᱠᱚᱨ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|}
==ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[Shyam Lal (gymnast)|ᱥᱭᱟᱢ ᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱢᱚᱱᱴᱩ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱥ. ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱠᱨᱩᱯᱟᱞᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ]]
|-
| ᱕
| ᱒000
| [[ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱖
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱟᱥᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱗
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱫᱤᱯᱟ ᱠᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱨ]]
|}
==ᱦᱚᱠᱤ==
[[File:Receiving the Arjuna award 1990 from President Venkataraman.jpg|thumb|200px|[[ᱡᱚᱜᱽᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]] ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱟᱱᱱ ᱞᱩᱢᱥᱰᱮᱱ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱓
| [[ᱪᱚᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱔
| [[ᱥ. ᱞᱟᱠᱷᱥᱢᱚᱱ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱕᱔
| [[Udham Singh (field hockey)|ᱩᱫᱷᱟᱢ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱖᱕
| [[ᱤ. ᱵᱽᱨᱤᱴᱳ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱖᱖
| [[John Peter (field hockey)|ᱡᱚᱱ ᱯᱤᱴᱚᱨ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱯᱩᱨᱤ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱠᱥ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱐
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱦᱟᱨᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱢᱳᱦᱤᱱᱫᱟᱨ ᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱖᱘
| [[ᱵᱚᱞᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱞᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱚᱡᱤᱭ ᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱗᱑
| [[Krishnamurthy Perumal|ᱯ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱢᱩᱨᱛᱤ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱠᱤᱱᱰᱩ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱢ.ᱯ. ᱜᱚᱱᱮᱥ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱳ. ᱢᱟᱥᱠᱟᱨᱮᱱᱦᱚᱥ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱗᱔
| [[Ashok Kumar (field hockey)|ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱚ. ᱠᱚᱣᱩᱨ]]
|-
| ᱒᱐
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱵ.ᱯ. ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱑᱙᱗᱕
| [[R. Saini|ᱨᱩᱯᱟ ᱥᱟᱭᱱᱤ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱑᱙᱗᱗ᱼ᱗᱘
| [[Harcharan Singh (field hockey)|ᱦᱚᱨᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱑᱙᱗᱗ᱼ᱗᱘
| [[Leslie Fernandez (field hockey)|ᱞᱮᱥᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱱᱰᱤᱡᱽ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱚᱱ ᱵᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[ᱨ.ᱵ. ᱢᱩᱱᱰᱯᱷᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱮᱞᱤᱡᱟ ᱱᱮᱞᱥᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱘
| ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱵᱷᱮᱨᱥᱟ ᱥᱳᱱᱤ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱑᱙᱘᱓
| [[Zafar Iqbal (field hockey)|ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱤᱠᱵᱚᱞ]]
|-
| ᱓0
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱨᱟᱡᱽᱵᱤᱨ ᱠᱚᱣᱩᱨ]]
|-
| ᱓᱑
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱥ.ᱢᱟᱱᱮ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱟᱭᱟ ᱥᱳᱱᱤᱨ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱓᱓᱑᱙᱘᱕
| [[ᱢᱟᱱᱮᱭᱟᱯᱟᱱᱰᱟ ᱢᱩᱛᱷᱟᱱᱱᱟ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱡ.ᱢ. ᱠᱟᱨᱵᱽᱜᱟᱞᱦᱳ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱑᱙᱘᱘
| [[ᱢ.ᱯ. ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱯᱨᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱗
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱡᱚᱜᱽᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱘
| ᱑᱙᱙᱒
| [[ᱢᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱮᱨᱱᱟᱱᱰᱤᱡᱽ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱡᱩᱰᱮ ᱯᱷᱮᱞᱤᱠᱥ ᱥᱚᱵᱽᱥᱴᱮᱱ]]
|-
| ᱔᱐
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱫᱷᱚᱱᱨᱟᱡᱽ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱔᱑
| ᱑᱙᱙᱕
| [[Mukesh Kumar (field hockey)|ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱔᱒
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱚ.ᱵ. ᱥᱩᱵᱵᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱔᱓
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱟᱥᱤᱥ ᱵᱟᱞᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱔᱔
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱦᱚᱨᱢᱤᱠ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱕
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱳᱫᱷᱤ]]
|-
| ᱔᱖
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱗
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱥᱩᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱨᱚᱱᱫᱷᱣᱟ]]
|-
| ᱔᱘
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱯᱨᱤᱛᱚᱢ ᱨᱟᱱᱤ ᱥᱤᱣᱚᱪ]]
|-
| ᱔᱙
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱵᱚᱞᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱤᱞᱳᱱ]]
|-
| ᱕0
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱥ. ᱳᱢᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]
|-
| ᱕᱑
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱕᱒
| ᱑᱙᱙᱘
| [[Baldev Singh (field hockey)|ᱵᱟᱞᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕᱓
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱚᱣᱩᱥᱤᱠ]]
|-
| ᱕᱔
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱵᱚᱞᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱩᱞᱞᱟᱨ]]
|-
| ᱕᱕
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱦᱟᱨᱯᱟᱞ ᱠᱚᱣᱩᱥᱤᱠ]]
|-
| ᱕᱖
| ᱑᱙᱙᱘
| [[Ramandeep Singh (field hockey, born 1971)|ᱨᱟᱢᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕᱗
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱥ]]
|-
| ᱕᱘
| ᱒000
| [[ᱵᱚᱞᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱭᱱᱤ]]
|-
| ᱕᱙
| ᱒000
| [[ᱛᱤᱱᱜᱳᱱᱞᱮᱭᱢᱟ ᱪᱟᱱᱩ]]
|-
| ᱖0
| ᱒000
| [[ᱨᱟᱜᱷᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱞᱟ]]
|-
| ᱖᱑
| ᱒000
| [[ᱵᱟᱞᱠᱤᱥᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖᱒
| ᱒000
| [[ᱡᱚᱞᱟᱞᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱨᱤᱡᱽᱵᱷᱤ]]
|-
| ᱖᱓
| ᱒000
| [[ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
|-
| ᱖᱔
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱛᱤᱨᱠᱤ]]
|-
| ᱖᱕
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱜᱚᱜᱚᱱ ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖᱖
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱢᱚᱢᱛᱟ ᱠᱷᱚᱨᱟᱵᱽ]]
|-
| ᱖᱗
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱫᱮᱵᱮᱥ ᱪᱚᱣᱩᱦᱟᱱ]]
|-
| ᱖᱘
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
| ᱖᱙
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
|-
| ᱘᱐
| ᱒᱐᱐᱔
| [[ᱤᱱᱳᱥᱮᱸᱴ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱢᱮᱨᱤ]]
|-
| ᱗᱑
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱵᱤᱨᱮᱬᱞᱱ ᱨᱟᱥᱠᱣᱤᱱᱦᱟ]]
|-
| ᱗᱒
| ᱒᱐᱐᱖
| [[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱠᱩᱞᱞᱩ]]
|-
| ᱗᱓
| ᱒᱐᱐᱘
| [[ᱯᱨᱟᱵᱷᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗᱔
| ᱒᱐᱐᱙
| [[Surinder Kaur (field hockey)|ᱥᱩᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱩᱨ]]
|-
| ᱗᱕
| ᱒᱐᱐᱙
| [[ᱤᱡᱽᱱᱟᱥ ᱛᱤᱨᱠᱤ]]
|-
| 76᱗᱖
| 2010᱒᱐᱑᱐
| [[ᱡᱚᱥᱡᱤᱛ ᱠᱚᱣᱩᱨ ᱦᱟᱱᱰᱟ]]
|-
| ᱗᱗
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗᱘
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱨᱟᱡᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗᱙
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱘᱐
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱥᱚᱵᱟ ᱚᱱᱡᱩᱢ ᱠᱚᱨᱤᱢ]]
|-
|᱘᱑
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱯ.ᱨ. ᱥᱨᱤᱡᱮᱥ]]
|-
|᱘᱒
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱵ.ᱨ. ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ]]
|-
|᱘᱓
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱟᱱᱤ]]
|-
|᱘᱔
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱥ.ᱵ. ᱥᱩᱱᱤᱞ]]
|-
|᱘᱕
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱥᱟᱵᱤᱛᱟ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]]
|-
|᱘᱖
|᱒᱐᱑᱘
|[[Manpreet Singh (field hockey)|ᱢᱚᱱᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱘᱗
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱪᱤᱸᱜᱽᱞᱮᱱᱥᱚᱱᱟ ᱠᱟᱸᱜᱩᱡᱚᱢ]]
|}
==ᱡᱩᱰᱳ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱙᱒
| [[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱵᱽᱭᱟᱞᱟ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱠᱟᱣᱟᱥ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱳᱨᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱯᱤᱱᱟᱢ ᱪᱳᱯᱰᱟ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱙᱙
| [[Narender Singh (judoka)|ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕
| ᱒᱐᱐᱓
| [[ᱟᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱖
| ᱒᱐᱐᱔
| [[Angom Anita Chanu|ᱟᱸᱜᱚᱢ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱪᱟᱱᱩ]]
|-
| ᱗
| ᱒᱐᱐᱗
| [[Tombi Devi|ᱛᱳᱢᱵᱤ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
| ᱘
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱡᱚᱥᱯᱟᱞ ᱥᱟᱞᱳᱸᱠᱤ]]
|}
==ᱠᱚᱵᱟᱰᱤ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱥᱩᱵᱤᱭᱟᱦ ᱨᱟᱡᱟᱨᱚᱛᱱᱚᱢ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱯ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱟᱱ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱨᱟᱡᱩ ᱵᱷᱚᱵᱽᱥᱟᱨ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱟᱥᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱡᱤᱛ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱛᱤᱨᱚᱛᱷ ᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱵᱟᱞᱣᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱘
| ᱒000
| [[ᱠ. ᱦᱳᱱᱟᱯᱯᱟ]]
|-
| ᱙
| ᱒00᱒
| [[ᱨᱟᱢ ᱢᱮᱦᱮᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑0
| ᱒00᱓
| [[Sanjeev Kumar (kabaddi)|ᱥᱚᱧᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱒00᱔
| [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱒00᱕
| [[Ramesh Kumar (kabaddi)|ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱒00᱖
| [[ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱜᱚᱣᱩᱛᱚᱢ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱒00᱘
| [[ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱱᱚᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱨᱤᱥᱚᱛ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱒0᱑0
| [[Dinesh Kumar (kabaddi)|ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱵᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱒᱐᱑᱑
| [[Rakesh Kumar (kabaddi)|ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱒᱐᱑᱒
| [[Anup Kumar (kabaddi)|ᱚᱱᱩᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] <ref name=min2012/>
|-
| ᱑᱙
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱷᱟ ᱯᱳᱡᱟᱨᱤ]]
|-
| ᱒0
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱢᱚᱱᱡᱤᱛ ᱪᱤᱞᱞᱚᱨ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱚᱵᱷᱤᱞᱚᱥᱟ ᱢᱦᱟᱛᱨᱮ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒᱐᱑᱗
| [[Jasvir Singh (kabaddi)|ᱡᱚᱥᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱒᱓
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱡ. ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱭᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
|᱒᱔
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱚᱡᱚᱭ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
|}
==ᱞᱚᱱ ᱴᱮᱱᱤᱥ==
[[File:Sania mirza cincy 2007.JPG|200px|thumb|right|ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ]]
[[File:Leander Wimbledon.jpg|200px|thumb|right|ᱞᱤᱱᱰᱚᱨ ᱯᱟᱭᱮᱥ]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱨᱟᱢᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱒
| [[Naresh Kumar (tennis player)|ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱡᱚᱭᱫᱤᱯ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱯᱨᱮᱢᱡᱤᱛ ᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱵᱤᱡᱟᱭ ᱚᱢᱨᱤᱛᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱘-᱗᱙
| [[ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱢᱟᱱᱠᱚᱰ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱘᱐ᱼ᱘᱑
| [[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱚᱱᱚᱫᱽ ᱚᱢᱨᱤᱛᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱞᱤᱱᱰᱮᱨ ᱯᱟᱭᱮᱥ]]
|-
| ᱑᱐
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱷᱩᱯᱚᱛᱤ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱜᱚᱣᱩᱨᱟᱵᱽ ᱱᱟᱴᱮᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱒000
| [[ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ ᱟᱞᱤ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱒᱐᱐᱑
| [[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱠᱤᱨᱛᱟᱱᱤ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱒00᱔
| [[ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱥᱳᱢᱫᱮᱵᱽ ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱨᱢᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱗
| 2᱒᱐᱑᱗
| [[ᱥᱟᱠᱮᱛᱷ ᱢᱟᱭᱱᱮᱱᱤ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱒᱐᱑᱘
| [[ᱨᱳᱦᱚᱱ ᱵᱳᱯᱟᱱᱱᱟ]]
|}
== ᱢᱟᱸᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱨᱤᱝ<ref>{{Cite web|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=1285|title=Arjuna Awards|last=India|first=Sports Authority of|website=www.sportsauthorityofindia.nic.in|language=en|access-date=2018-10-25|archive-date=15 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215101357/https://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=1285|url-status=dead}}</ref> ==
{| class="wikitable sortable" -
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱤᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱕
| ᱢ.ᱥ. ᱠᱳᱦᱞᱤ
ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱫᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱝ
ᱢᱮᱡᱳᱨ ᱢᱩᱞᱠᱷ ᱨᱟᱡᱽ
ᱥᱨᱤ ᱦ.ᱥ. ᱨᱟᱣᱚᱛ
ᱦ.ᱥ ᱟᱦᱩᱞᱣᱟᱞᱤᱭᱟ
ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱣᱟᱝ ᱜᱳᱢᱵᱩ
ᱦ.ᱥ. ᱪᱤᱢᱳ
ᱥᱨᱤ ᱚᱸᱜ ᱠᱟᱢᱤ
ᱚ.ᱠ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ
ᱥᱨᱤ ᱡ.ᱥ. ᱵᱷᱟᱱᱜᱩ
ᱵ.ᱱ. ᱨᱟᱬᱟ
ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱱ. ᱠᱩᱢᱟᱨ
ᱥᱨᱤ ᱪ.ᱯ. ᱵᱷᱳᱨᱟ
ᱥᱨᱤ ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱜᱽᱭᱟᱛᱥᱳ
ᱥᱨᱤ ᱥᱳᱢᱚᱱ ᱣᱟᱝᱭᱟᱞ
ᱵ.ᱯ. ᱥᱤᱝ
ᱡ.ᱪ. ᱡᱳᱥᱤ
ᱪ.ᱵ. ᱛᱮᱞᱟᱝ
ᱦ.ᱵ. ᱵᱚᱦᱩᱜᱩᱱᱟ
ᱪ.ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ
|-
|᱒
|᱑᱙᱘᱑
|ᱵ.ᱥ. ᱥᱚᱱᱫᱷᱩ
ᱪ.ᱯ. ᱚᱴᱣᱟᱞ
ᱦ. ᱵᱤᱥᱛ
ᱨ. ᱥᱚᱨᱢᱟ
|-
|᱓
|᱑᱙᱘᱔
|ᱰ.ᱠ. ᱠᱷᱩᱞᱞᱟᱨ
[[Bachendri Pal|ᱵᱚᱪᱮᱱᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱞ]]
|-
|᱔
|᱑᱙᱘᱕
|ᱥᱨᱳ ᱯᱷᱩ ᱫᱳᱨᱡᱤ
|}
==ᱨᱳᱞᱞᱮᱨ ᱥᱠᱟᱴᱤᱝ==
{|- class= "wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱚᱱᱩᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱚᱢᱚ]]
|}
[[File:Saji Thomas .jpg|thumb|ᱥᱟᱡᱤ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ]]
==ᱨᱳᱣᱤᱝ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱘᱑
| [[Parveen Oberoy|ᱢᱮᱡᱳᱨ ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱘᱔
| [[M.A. Naik|ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱢ.ᱚ. ᱱᱟᱭᱮᱠ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱙᱑
| [[Dalvir Singh|ᱱᱚᱵᱤ ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ ᱫᱚᱞᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱙᱔
| [[R.S. Bhanwala|ᱢᱮᱡᱳᱨ ᱨ.ᱥ. ᱵᱷᱚᱱᱣᱟᱞᱟ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱣᱟᱞᱫᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱙᱙
| [[Jagjit Singh (rower)|ᱡᱚᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗
| ᱒000
| [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱱᱣᱟᱥᱤ]]
|-
|᱘
|᱒00᱑
|[[ᱠᱚᱥᱚᱢ ᱠᱷᱟᱱ]]
|-
|᱙
|᱒00᱒
|[[ᱤᱱᱫᱽᱨᱮᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱑0
| ᱒00᱔
| [[ᱡᱮᱱᱤᱞ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
|᱑᱑
| ᱒00᱘
| [[ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱞᱟᱞ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
|-
|᱑᱒
| ᱒00᱙
| [[ᱥᱚᱛᱤᱥ ᱡᱳᱥᱤ]]
|-
|᱑᱓
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱥᱟᱡᱤ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ]]
|-
|᱑᱔
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱥᱟᱣᱟᱨᱱ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱤᱨᱠ]]
|}
==ᱯᱳᱞᱳ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱟᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱭᱩᱢ
|-
|᱑
|᱑᱙᱖᱑
|[[ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱓
| Lt Col. [[Kishan Singh|ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱓
|᱑᱙᱖᱔
|[[Hanut Singh|ᱥᱨᱤ ᱦᱚᱱᱩᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱔
|᱑᱙᱗᱕
|[[ᱢᱮᱡᱳᱨ ᱵ.ᱯ. ᱥᱤᱝ]]
|-
|᱕
|᱑᱙᱘᱓
|Lt.[[ᱨ.ᱥ. ᱥᱳᱫᱷᱤ]]
|-
|᱖
|᱑᱙᱘᱗
|[[Kuldeep Singh Garcha|ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱜᱚᱨᱪᱟ]]
|-
|-
| ᱗
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱥᱚᱢᱤᱨ ᱥᱩᱦᱟᱜᱽ]]
|-
|-
| ᱘
| ᱒᱐᱑᱘
| [[ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ]]
|-
|᱙
|᱒᱐᱑᱙
|[https://www.lapolo.in/blog/arjuna-award-polo-2018/ ᱥᱤᱢᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱮᱨᱜᱤᱞ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927101123/https://www.lapolo.in/blog/arjuna-award-polo-2018/ |date=27 September 2019 }}
|-
|}
==ᱥᱩᱴᱤᱝ==
‡ - ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱠᱚᱨᱱᱤ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱘
| [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱨᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱗᱑
| [[Bhim Singh (sport shooter)|ᱵᱷᱤᱢ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱩᱫᱽᱭᱟᱱ ᱪᱤᱱᱩᱵᱟᱭ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱘ᱼ᱗᱙
| [[Randhir Singh (shooter)|ᱨᱚᱬᱫᱷᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱥ.ᱯ. ᱪᱚᱣᱩᱦᱟᱱ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱘᱓
| [[Mohinder Lal (sport shooter)|ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ ᱞᱟᱞ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱥᱳᱢᱟ ᱫᱚᱛᱚ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱚ.ᱡ. ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷ ᱥᱚᱢᱟᱭ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱢᱚᱱᱥᱮᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱡᱚᱥᱯᱟᱞ ᱨᱟᱬᱟ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱢᱳᱨᱟᱫᱽ ᱚ. ᱠᱷᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱥᱚᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱱᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ‡
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱢᱟᱱᱚᱵᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱨᱳᱯᱟ ᱩᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
| ᱒0
| ᱑᱙᱙᱙
| [[Vivek Singh (sport shooter)|ᱵᱤᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱒000
| [[ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱵᱮᱫᱽᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱚᱛ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒000
| [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱵᱽ ᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱟ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱒000
| [[ᱜᱩᱨᱵᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱒00᱒
| [[ᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱒00᱒
| [[ᱥᱩᱢᱟ ᱥᱤᱨᱩᱨ]]
|-
| ᱒᱖
|᱒00᱒
| [[ᱥᱚᱢᱚᱨᱮᱥ ᱡᱩᱸᱜᱽ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱒00᱓
| [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ]]
|-
| ᱒᱘
| ᱒00᱔
| [[ᱫᱤᱯᱟᱞᱤ ᱚ. ᱫᱮᱥᱯᱟᱱᱰᱮ]]
|-
| ᱒᱙
| ᱒00᱕
| [[ᱜᱚᱜᱚᱱ ᱱᱚᱨᱚᱸᱜᱽ]]
|-
| ᱓0
| ᱒00᱖
| [[Vijay Kumar (sport shooter)|ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱓᱑
| ᱒00᱘
| [[ᱚᱵᱽᱱᱤᱛ ᱠᱚᱣᱩᱨ ᱥᱤᱫᱷᱩ]]
|-
| ᱓᱒
| ᱒00᱙
| [[ᱨᱳᱱᱡᱚᱱ ᱥᱳᱫᱷᱤ]]
|-
| ᱓᱓
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱥᱚᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ]]
|-
| ᱓᱔
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱᱛ]]
|-
| ᱓᱕
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱚᱱᱱᱩ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱖
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱳᱢᱠᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓᱗
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱡᱚᱭᱫᱤᱯ ᱠᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱨ]]
|-
| ᱓᱘
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ]]
|-
| ᱓᱙
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱦᱤᱱᱟ ᱥᱤᱫᱷᱩ]]
|-
| ᱔0
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱡᱤᱛᱩ ᱨᱟᱭ]]
|-
| ᱔᱑
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱚᱯᱩᱨᱵᱤ ᱪᱟᱱᱰᱮᱞᱟ]]
|-
| ᱔᱒
| ᱒᱐᱑᱖
| [[Gurpreet Singh (sport shooter)|ᱜᱩᱨᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱔᱓
| ᱒᱐᱑᱗
| ᱯ.ᱱ. ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ
|-
|᱔᱔
|᱒᱐᱑᱘
|ᱨᱟᱦᱤ ᱥᱟᱨᱱᱳᱵᱟᱛ
|-
|᱔᱕
|᱒᱐᱑᱘
|ᱟᱱᱠᱩᱨ ᱢᱤᱛᱟᱞ
|-
|᱔᱖
|᱒᱐᱑᱘
|ᱥᱨᱮᱭᱟᱥᱤ ᱥᱤᱝ
|-
|᱔᱗
|᱒᱐᱑᱙
|ᱚᱱᱡᱩᱢ ᱢᱚᱣᱩᱫᱽᱜᱤᱞ
|}
== ᱥᱠᱣᱟᱥ ==
{| class="wikitable sortable"
|᱑
|᱑᱙᱖᱙
|[[ᱚᱱᱤᱞ ᱱᱟᱭᱟᱨ]]
|-
|᱒
|᱒00᱖
|[[ᱥᱚᱣᱩᱨᱚᱵᱽ ᱜᱷᱳᱥᱟᱞ]]
|-
|᱓
|᱒᱐᱑᱒
|[[ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱚᱞᱞᱩᱠᱟᱞ]]
|-
|᱔
|᱒᱐᱑᱓
|[[ᱡᱳᱥᱱᱟ ᱪᱳᱱᱱᱟᱯᱟ]]
|-
|᱕
|᱒᱐᱑᱔
|[[ᱚᱱᱚᱠᱟ ᱟᱲᱚᱝᱠᱟᱢᱳᱱᱤ]]
|}
==ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ(Swimming)==
‡ - ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱨᱤᱢᱟ ᱫᱚᱛᱟ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱚᱨᱩᱬ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱛᱷ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱵᱷᱚᱱᱣᱟᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱓
| [[D. Khatau|ᱫ. ᱠᱷᱚᱴᱩᱣᱟ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱚ.ᱵ. ᱥᱟᱨᱚᱝ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱢᱚᱱᱡᱚᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱜᱚᱵᱽ]] (diving)
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱢ.ᱥ. ᱨᱟᱬᱟ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱯᱮᱨᱥᱤᱥ ᱢᱚᱫᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱥᱳᱰ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱠᱷᱟᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱘
| [[ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱵᱩᱞᱟ ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱠᱩᱛᱨᱟᱞᱤᱥᱣᱚᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱵᱷᱟᱱᱩ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵᱽ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱱᱤᱥᱟ ᱢᱤᱞᱮᱴ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱒᱐00
| [[ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ]]
|-
| ᱒0
| ᱒000
| [[ᱡ. ᱚᱵᱷᱤᱡᱤᱛ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱒᱐᱐᱕
| [[ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱨᱟᱦᱮᱱ ᱯᱳᱱᱪᱟ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱵᱤᱨᱫᱷᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱟᱰᱮ]]
|-
|᱒᱔
|᱒᱐᱑᱑
|[[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱠᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱨ]] ‡
|-
|᱒᱕
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱞ]]
|-
|᱒᱖
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱥᱚᱨᱚᱛᱷ ᱜᱟᱭᱚᱠᱣᱟᱰ]] ‡
|}
==ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱡ.ᱪ. ᱵᱳᱦᱨᱟ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱕
| [[ᱡ.ᱨ. ᱫᱤᱣᱟᱱ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱖᱖
| [[ᱭ. ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱯ.ᱨ. ᱠᱷᱳᱫᱟᱭᱡᱤ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱢᱤᱨ ᱠᱚᱥᱤᱢ ᱟᱞᱤ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱡ. ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱟ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱠ.ᱯ. ᱠᱷᱳᱫᱟᱭᱡᱤ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱱ.ᱨ. ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱥᱟᱭᱞᱟᱡᱟ ᱥᱟᱞᱳᱸᱠᱮ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱗᱙-᱘᱐
| [[ᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱤ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱘᱐-᱘᱑
| [[ᱢᱚᱱᱡᱤᱛ ᱫᱩᱣᱟ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱵ. ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱠᱚᱢᱚᱞᱮᱥ ᱢᱮᱦᱛᱟ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱗
| [[Monalisa Baruah Mehta|ᱢᱳᱱᱟᱞᱤᱥᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱱᱤᱭᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱢ.ᱥ. ᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱪᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱵᱳᱨ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱢ ᱨᱚᱢᱚᱬ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱢᱚᱱᱴᱩ ᱜᱷᱳᱥ]]
|-
| ᱒0
| ᱒00᱔
| [[ᱚᱪᱚᱱᱛᱟ ᱥᱚᱨᱚᱛᱷ ᱠᱚᱢᱚᱞ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱒00᱕
| [[ᱥᱚᱣᱢᱭᱚᱫᱤᱯ ᱨᱚᱭ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒00᱖
| [[ᱥᱩᱠᱷᱚᱡᱤᱛ ᱥᱟᱦᱟ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱒00᱙
| [[ᱯᱚᱣᱩᱞᱳᱢᱤ ᱜᱷᱟᱛᱚᱠ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱒᱐᱑᱓
|[[ᱢᱚᱣᱩᱢᱟ ᱫᱟᱥ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱒᱐᱑᱖
|[[ᱥᱚᱢᱭᱚᱡᱤᱛ ᱜᱷᱳᱥ]]
|-
| ᱒᱖
| ᱒᱐᱑᱗
|[[ᱟᱱᱛᱷᱩᱱᱤ ᱚᱢᱚᱞᱨᱟᱡᱽ]]
|-
| ᱒᱗
| ᱒᱐᱑᱘
|[[Sathiyan Gnanasekaran]]
|-
|᱒᱘
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱢᱟᱱᱤᱠ ᱵᱟᱛᱨᱟ]]
|-
|᱒᱙
|᱒᱐᱑᱙
|[[ᱦᱚᱨᱢᱤᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ]]
|}
==ᱵᱷᱚᱞᱤ ᱵᱚᱞ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱭᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱚ. ᱯᱟᱞᱟᱱᱤᱥᱟᱢᱤ]]
|-
| ᱒
| ᱑᱙᱖᱒
| [[ᱱᱨᱤᱯᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓
| ᱑᱙᱗᱒
| [[Balwant Singh "Ballu"|ᱵᱚᱞᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ]] a.k.a. Ballu
|-
| ᱔
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱡ.ᱢ. ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
| ᱕
| ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱢ.ᱥ. ᱨᱟᱣ]]
|-
| ᱖
| ᱑᱙᱗᱕
| [[R. Singh|ᱨ. ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱗
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱠ.ᱪ. ᱮᱞᱟᱢᱟ]]
|-
| ᱘
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱡᱤᱢᱤ ᱡᱚᱨᱡᱽ]]
|-
| ᱙
| ᱑᱙᱗᱗-᱗᱘
| [[ᱚ. ᱨᱚᱢᱚᱬ ᱨᱟᱣ]]
|-
| ᱑0
| ᱑᱙᱗᱘ᱼ᱗᱙
| [[ᱠᱩᱛᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱑
| ᱑᱙᱗᱙
| [[ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ ᱚᱦᱬᱚᱫᱽ]]
|-
| ᱑᱒
| ᱑᱙᱗᱙ᱼ᱘᱐
| [[ᱥ.ᱠ. ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
|-
| ᱑᱓
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱡ.ᱮ. ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱚᱱ]]
|-
| ᱑᱔
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱨ.ᱠ. ᱯᱳᱨᱩᱦᱤᱛ]]
|-
| ᱑᱕
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱥᱟᱞᱮᱭ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ]]
|-
| ᱑᱖
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱥᱟᱭᱨᱤᱞ ᱪ. ᱵᱷᱟᱞᱳᱨ]]
|-
| ᱑᱗
| ᱑᱙᱘᱙
| [[Abdul Basith (volleyball)|ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱵᱟᱥᱤᱛᱷ]]
|-
| ᱑᱘
| ᱑᱙᱙᱐
| [[ᱫᱟᱞᱮᱞ ᱥᱤᱝ ᱨᱳᱨ]]
|-
| ᱑᱙
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱠ. ᱩᱫᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
| ᱒᱐
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱥᱩᱠᱷᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱑
| ᱒000
| [[ᱯ.ᱵ. ᱨᱚᱢᱚᱬ]]
|-
| ᱒᱒
| ᱒᱐᱐᱑
| [[ᱚᱢᱤᱨ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱒᱓
| ᱒᱐᱐᱒
| [[ᱨᱚᱵᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
| ᱒᱔
| ᱒᱐᱑᱐
| [[ᱠ.ᱡ. ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱫᱮᱵᱽ]]
|-
| ᱒᱕
| ᱒᱐᱑᱑
| [[Sanjay Kumar (volleyball)|ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
|-
|᱒᱖
|᱒᱐᱑᱔
|[[ᱴᱚᱢ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ]]
|}
== ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|᱑
|᱒᱐᱑᱙
|ᱜᱚᱣᱩᱨᱚᱵᱽ ᱥᱤᱝ ᱜᱤᱞ
|}
== ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|᱑
|᱒᱐᱑᱙
|ᱥ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱬ
|}
==ᱣᱩᱥᱩ==
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| ᱑
| ᱒᱐᱑᱑
|[[ᱣ. ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
| ᱒
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱢ.ᱵᱤᱢᱳᱞᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
|-
| ᱓
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱭᱩᱢᱱᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟᱛᱷᱳᱭᱤ ᱫᱮᱵᱤ]]
|-
|᱔
|᱒᱐᱑᱘
|[[ᱯᱳᱡᱟ ᱠᱷᱚᱰᱤᱭᱟᱱ]]
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Arjuna Award}}
* [https://www.lapolo.in/blog/arjuna-award-polo-2018/ The Arjuna Awardee in Polo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927101123/https://www.lapolo.in/blog/arjuna-award-polo-2018/ |date=27 September 2019 }}
* [https://web.archive.org/web/20071225221945/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm List of Award winners up to 2004]
* [https://web.archive.org/web/20071225083351/http://sports.indiatimes.com/Khel_Ratna_for_Manavjit/articleshow/2266525.cms Winners for year 2006-2007]
* [http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx?relid=86351 Winners of 2012 Arjuna Award]
* [https://web.archive.org/web/20250222133215/https://news.biharprabha.com/2013/08/list-of-rajiv-gandhi-khel-ratna-and-arjuna-award-winners-2013/ Winners of Arjuna Award 2013]
* [http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084 2016 Winners]
{{Use dmy dates|date=February 2011}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]]
9q554y9x80o1o7jigjjvvi85c70dj0e
ᱟ.ᱯᱱᱟ.ᱛ/ᱫᱤᱥᱣᱟ. ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱨᱟᱝ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ
0
7996
200563
187802
2026-11-11T02:14:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200563
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱫᱮᱥ
! colspan="2" | Note
|-
| ᱑᱙᱕0
| [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱳᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱥᱩᱠᱟᱨᱱᱳ]]<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/republic-day-celebrations-president-pranab-mukherjee-tweets-images-from-1950-onwards/articleshow/46020366.cms?intenttarget=no|title=Republic Day celebrations: President Pranab Mukherjee tweets images from 1950 onwards|date=25 July 2017|publisher=|via=The Economic Times}}</ref>
| {{IDN}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱑
| [[ᱛᱮᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱟ]] <ref>{{cite web|url=https://twitter.com/RashtrapatiBhvn/status/556740676822392832/photo/1|title=King Tribhuvan of Nepal was the guest of honour for the Republic Day in 1951 #26Januarypic.twitter.com/piqaZUKolr|first=President of|last=India|date=18 January 2015|publisher=}}</ref>
| {{NPL}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱒
| ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱝᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ
|
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱓
| ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱝᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ
|
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱔
| [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱫᱳᱨᱡᱤ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/SW29.pdf |title=Selected works of Jawaharlal Nehru |publisher=claudearpi.net |access-date=2020-01-20 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417235426/http://www.claudearpi.net/maintenance/uploaded_pics/SW29.pdf |url-status=dead }}</ref>
| {{BTN}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱕
| [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱽᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ|ᱜᱚᱵᱽᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] [[ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ]]<ref>https://web.archive.org/web/20050205163551/http://www.dawn.com/2005/01/31/fea.htm <!--prevously http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Ntoyi7nyU6AJ:www.dawn.com/2005/01/31/fea.htm+india+"chief+guest"+of+"republic+day+parade"+"1955"&cd=6&hl=en&ct=clnk&gl=us , I replaced it as url is incorrect--></ref>
| {{PAK}}
| colspan="2" | First guest for parade at Rajpath<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=iru1AAAAIAAJ&dq=visit+india+republic+day+january+1964+nehru&q=republic+day#search_anchor | title = India in world affairs, 1954–56 | author1 = Rajan | first1 = Mannaraswamighala Sreeranga | year = 1964}}</ref>
|-
| rowspan="2" | ᱑᱙᱕᱖
| [[ᱮᱠᱥᱡᱤᱠᱣᱩᱣᱮᱨ(Exchequer) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ]] [[ᱨᱚᱵᱽ ᱵᱚᱴᱞᱚᱨ|ᱨ.ᱟ. ᱵᱚᱴᱞᱚᱨ]]
| {{UK}}
| Note{{ref|em}}
| rowspan="2" | ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱮᱲᱟ<ref name="autogenerated1956">The Times of India,News Service. (1956, Jan 22). REPUBLIC DAY IN DELHI. The Times of India (1861-Current) Retrieved from https://search.proquest.com/docview/501661043</ref>
|-
| [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱚ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ|ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ]] [[Kōtarō Tanaka (judge)|ᱠᱳᱛᱟᱨᱳ ᱴᱚᱱᱚᱠᱟ]]
| {{JPN}}
|
|-
| ᱑᱙᱕᱗
| [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱡᱚᱨᱡᱤ ᱡᱷᱩᱠᱳᱵᱽ]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HqVRL5l-Ql0|title=Zhukov At India's National Day Aka Zhukov – India (1957)|first=|last=British Pathé|date=13 April 2014|publisher=|via=YouTube}}</ref>
| {{URS}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱘
| [[ᱭᱩᱣᱟᱱ ᱥᱩᱣᱟᱭᱤ|ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] [[ᱭᱮ ᱡᱤᱭᱟᱝᱭᱤ]]<ref>{{Cite book | url = https://books.google.com/?id=Rh1uAAAAMAAJ&dq=visited+india+as+guest+%22republic+day%22+%221957%22&q=marshall#search_anchor | title = India & China, 1904–2004: A century of peace and conflict | isbn = 9788178271125 | author1 = Deepak | first1 = B. R | date = 2005-01-01}}</ref>
| {{flag|China}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱕᱙
| [[ᱰᱭᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ]] [[ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ,ᱰᱭᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ|ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯ]]<ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.ca/detail/video/in-india-they-have-been-celebrating-republic-day-after-news-footage/030-59-02|title=In India, they have been celebrating Republic Day. After the parade...|publisher=|access-date=2020-01-20|archive-date=2020-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200125004305/https://www.gettyimages.ca/detail/video/in-india-they-have-been-celebrating-republic-day-after-news-footage/030-59-02|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mealib.nic.in/?pdf2547%3F000 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2015-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503062254/http://mealib.nic.in/?pdf2547%3F000 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T79mRf_JoiU|title=Duke Popular Everywhere (1959)|first=|last=British Pathé|date=13 April 2014|publisher=|via=YouTube}}</ref>
| {{UK}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ
|-
| ᱑᱙᱖᱐
| [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱦᱮᱰ ᱞᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]] [[ᱠᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱳᱥᱤᱞᱳᱵᱽ]]<ref>{{Cite book | url = https://books.google.com/?id=QfqUPmd1nvQC&pg=PA375&lpg=PA375&dq=Voroshilov+visited+india+january#v=onepage&q=Voroshilov%20visited%20india%20january&f=false | title = Dr. Rajendra Prasad: Correspondence and Select Documents | isbn = 9788170230021 | author1 = Prasad | first1 = Rajendra | year = 1984}}</ref>
| {{URS}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ
|-
| ᱑᱙᱖᱑
| [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱳᱱᱟᱨᱪᱤ|ᱨᱟ.ᱱᱤ]] [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ]]<ref name="timescontent1961">{{cite web|url=http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/123836/News/Pandit-Jawaharlal-Nehru-Queen-Eliza.html |title=Pandit Jawaharlal Nehru, News Photo, Her Majesty Queen Elizabeth be |publisher=Timescontent.com |date=1961-01-26 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{UK}}
| colspan="2" | ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ, Note{{ref|61}}
|-
| ᱑᱙᱖᱒
| [[ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱵᱷᱤᱜᱳ ᱠᱟᱢᱯᱢᱚᱱ]]<ref>{{Cite web |url=http://mealib.nic.in/?pdf2488%3F000 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114059/http://mealib.nic.in/?pdf2488%3F000 |url-status=dead }}</ref>
| {{DEN}}
| colspan="2" | Note{{ref|62a}}
|-
| ᱑᱙᱖᱓
| [[ᱠᱟᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱱᱳᱨᱳᱫᱳᱢ ᱥᱤᱦᱟᱱᱚᱣᱩᱠ]]<ref>{{Cite book | url = https://books.google.com/?id=41jVAAAAMAAJ&dq=Norodom+Sihanouk+visit+to+india+january+1963+republic+day&q=invitation+1963+radhakrishnan#search_anchor | title = Indian Information | year = 1962}}</ref>
| {{KHM}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱖᱔
| [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ|ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱴᱟᱯᱷ]] [[ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱭᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱵᱮᱱᱴᱮᱱ|ᱞᱚᱰ]] [[ᱞᱩᱭᱤᱡ ᱢᱚᱣᱩᱱᱴᱵᱮᱱᱴᱮᱱ]]<ref name="british1964">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BskeHou0GEE|title=Republic Celebration (1964)|first=|last=British Pathé|date=13 April 2014|publisher=|via=YouTube}}</ref>
| {{UK}}
| colspan="2" | ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ-ᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ, Note{{ref|em}}
|-
| ᱑᱙᱖᱕
| [[ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱳᱰ & ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ (ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ)|ᱯᱷᱳᱰ & ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ]] [[ᱨᱟᱬᱟ ᱚᱵᱫᱩᱞ ᱦᱚᱢᱤᱫᱽ]]
| {{PAK}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱖᱖
| ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱝᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ
| ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱝᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ
| colspan="2" | Note{{ref|66}}
|-
| ᱑᱙᱖᱗
| [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱟ.|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫ ᱡᱟᱦᱤᱨ ᱥᱟᱦᱟ]]<ref>{{Cite web |url=http://mealib.nic.in/?pdf2555%3F000 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2015-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503065225/http://mealib.nic.in/?pdf2555%3F000 |url-status=dead }}</ref>
| {{AFG}}
| colspan="2" | Note{{ref|67a}}
|-
| rowspan="2" | ᱑᱙᱖᱘
| [[ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱟ.|ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ]] [[ᱟᱞᱮᱠᱥᱤ ᱠᱳᱥᱭᱡᱤᱱ]]
| {{URS}}
| ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
| rowspan="2" | ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱮᱲᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/search?q=visit+to+New+Delhi+of+Mr+Kosygin+on+the+occasion+of+Republic+Day&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a#hl=en&client=firefox-a&rls=org.mozilla:en-US:official&q=visit+of+Alexei+Kosygin+on+india+Republic+Day+january+1969&um=1&ie=UTF-8&tbo=u&tbs=bks:1&source=og&sa=N&tab=wp&fp=7d6fc978b7918c0e |title=visit to New Delhi of Mr Kosygin on the occasion of Republic Day – Google zoeken |publisher=Google.com |date=2013-11-02 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
|-
| [[ᱭᱳᱜᱳᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱳᱥᱤᱯ ᱵᱽᱨᱳᱡ ᱴᱤᱴᱳ]]
| {{YUG}}
|
|-
| ᱑᱙᱖᱙
| [[ᱵᱩᱞᱜᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱴᱚᱰᱚᱨ ᱡᱷᱤᱵᱽᱠᱚᱵᱽ]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=v2LVAAAAMAAJ&dq=bulgari+president+T.+Zhivkov+visit+to+india+january+1969+republic+day&q=Todor+Zhivkov+republic+day#search_anchor | title = Asian Recorder | year = 1969}}</ref>
| {{BGR}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱐
| [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱣᱩᱫᱚᱣᱩᱭᱤᱱ|ᱵᱚᱣᱩᱫᱚᱣᱩᱭᱤᱱ]]<ref name="mealib1">{{Cite web |url=http://mealib.nic.in/?pdf2558%3F000 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2015-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503123711/http://mealib.nic.in/?pdf2558%3F000 |url-status=dead }}</ref><ref name="google1970">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=4eoxAQAAIAAJ&q=1970+Baudouin+india+republic+day&dq=1970+Baudouin+india+republic+day|title=Link: Indian Newsmagazine|date=25 July 1970}}</ref>
| {{BEL}}
| colspan="2" | Note{{ref|70}}
|-
| ᱑᱙᱗᱑
| [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱩᱞᱤᱭᱚᱥ ᱱᱭᱮᱨᱮᱨᱮ]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=Ij9EAAAAIAAJ&dq=visit+to+india+january+1971+republic+day&q=principal+guest#search_anchor | title = India | year = 1971}}</ref>
| {{TZA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱒
| [[ᱢᱟᱣᱩᱨᱤᱴᱤᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱣᱳᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱢᱜᱳᱞᱟᱢ]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=y1IgAAAAMAAJ&dq=visit+to+india+Republic+Day+celebration+january+1972&q=Ramgoolam+republic+day#search_anchor | title = Foreign Affairs Record | year = 1972}}</ref>
| {{MUS}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱓
| [[ᱠᱚᱱᱜᱳ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱟ.|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱢᱳᱵᱩᱴᱩ ᱥᱮᱥᱮ ᱥᱮᱠᱳMo]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=nw62AAAAIAAJ&dq=President+Mobutu+of+Zaire+visited+a+state+visit+to+India+from+January+21+1973&q=President+Mobutu+#search_anchor | title = The Times of India Directory and Year Book Including Who's who | author1 = Reed | first1 = Sir Stanley | year = 1974}}</ref>
| {{ZAI}}
| colspan="2" |
|-
| rowspan="2" | ᱑᱙᱗᱔
| [[ᱭᱳᱜᱳᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱠᱷᱽᱭᱟ. ᱠᱚ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱳᱥᱤᱯ ᱵᱽᱨᱳᱡᱽ ᱴᱤᱴᱳ]]
| {{YUG}}
| ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
| rowspan="2" | Two guests<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=9mhDAAAAYAAJ&dq=visit+India+in+January+1973+guest+%22republic+day%22&q=tito#search_anchor | title = Indian and Foreign Review | year = 1973}}</ref>
|-
| [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱨᱤᱢᱟᱵᱷᱳ ᱵᱚᱱᱫᱟᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱠᱮ]]
| {{LKA}}
|
|-
| ᱑᱙᱗᱕
| [[ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱠᱤᱱᱤᱛᱷ ᱠᱚᱣᱩᱱᱰᱟ]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=BVnVAAAAMAAJ&q=President+Kenneth+Kaunda+visit+to+india+1974+republic+day&dq=President+Kenneth+Kaunda+visit+to+india+1974+republic+day | title = Lok Sabha Debates | author = Lok Sabha | year = 1975}}</ref>
| {{ZMB}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱖
| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱡᱟᱠᱭᱩᱭᱮᱥ ᱪᱤᱨᱟᱠ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ambafrance-au.org/france_australie/spip.php?article1521 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617120228/http://www.ambafrance-au.org/france_australie/spip.php?article1521 |url-status=dead }}</ref>
| {{FRA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱗
| [[ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱟᱨᱠᱚᱨᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ]] [[ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱡᱤᱨᱮᱠ]]<ref>{{Cite journal | url = https://books.google.com/?id=s94nAAAAMAAJ&dq=Edward+Gierek+visit+india+in+january+1976&q=Edward+Gierek+1977#search_anchor | title = The Eastern Economist | year = 1977}}</ref>
| {{POL}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱘
| [[ᱟᱭᱮᱨᱞᱟᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱯᱟᱴᱨᱤᱠ ᱦᱤᱞᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web |url=http://www.clarelibrary.ie/eolas/claremuseum/projects/hillery_exhibition/5_visits.htm |title=Patrick J. Hillery |publisher=Clarelibrary.ie |date= |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626071558/http://www.clarelibrary.ie/eolas/claremuseum/projects/hillery_exhibition/5_visits.htm |url-status=dead }}</ref>
| {{IRL}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱗᱙
| [[ᱚᱥᱴᱨᱣᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱟᱞᱠᱳᱞᱚᱢ ᱯᱷᱨᱟᱥᱚᱨ]]<ref>{{cite web |url=http://www.hcindia-au.org/bilateral_visits.html |title=Bilateral Visits |publisher=Hcindia-au.org |date= |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203092510/http://www.hcindia-au.org/bilateral_visits.html |url-status=dead }}</ref>
| {{AUS}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱐
| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱵᱽᱷᱟᱞᱮᱨᱤ ᱡᱤᱥᱠᱟᱨᱰ ᱰᱤ`ᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱝ]]
| {{FRA}}
| colspan="2" |ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ.
|-
| ᱑᱙᱘᱑
| [[ᱢᱟᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱳᱥ ᱞᱳᱯᱮᱡ ᱯᱳᱨᱴᱤᱞᱳ]]<ref>{{cite web|url=http://mealib.nic.in/reports/80.81.htm |title=MEA | MEA Links : Indian Missions Abroad |publisher=Mealib.nic.in |date=2013-09-23 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{MEX}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱒
| [[ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱣᱟᱱ ᱠᱟᱨᱞᱳᱥ]]<ref>{{cite web|url=http://mealib.nic.in/reports/81-82.htm |title=MEA | MEA Links : Indian Missions Abroad |publisher=Mealib.nic.in |date=2013-09-23 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{ESP}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱓
| [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱥᱮᱦᱩ ᱥᱟᱜᱟᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://mealib.nic.in/reports/83.84.htm |title=MEA | MEA Links : Indian Missions Abroad |publisher=Mealib.nic.in |date=2013-09-23 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{NGA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱔
| [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱱᱜᱽᱭᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]]<ref>{{cite web|url=http://mealib.nic.in/reports/84.85.htm |title=MEA | MEA Links : Indian Missions Abroad |publisher=Mealib.nic.in |date=2013-09-23 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{BTN}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱘᱕
| [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱨᱟᱣᱩᱞ ᱟᱞᱯᱷᱳᱱᱥᱤᱱ]]<ref>{{cite web|url=http://www.mea.gov.in/meaxpsite/foreignrelation/23fr01.pdf |title=India Argentina Relations |publisher=Mea.gov.in |accessdate=2014-01-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126161900/http://mea.gov.in/meaxpsite/foreignrelation/23fr01.pdf |archive-date=2010-11-26}}</ref>
| {{ARG}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱖
| [[ᱜᱽᱨᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱟᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱟᱱᱰᱨᱤᱥ ᱯᱟᱯᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱳ]]<ref>{{cite web|url=http://www.mea.gov.in/meaxpsite/annualreport/ar20002001.pdf |title=Annual Report 2000–2001 |publisher=Mea.gov.in |accessdate=2014-01-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221130453/http://mea.gov.in/meaxpsite/annualreport/ar20002001.pdf |archive-date=2010-12-21}}</ref>
| {{GRC}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱗
| [[ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱟᱞᱟᱱ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web |url=http://meacommunity.org/Documents/MEA%20Annual%20Report%201986.doc |title=meacommunity.org |publisher=meacommunity.org |date= |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317122920/http://meacommunity.org/Documents/MEA%20Annual%20Report%201986.doc |url-status=dead }}</ref>
| {{PER}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱘᱘
| [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡ.ᱨ. ᱡᱚᱭᱣᱚᱨᱫᱚᱱ]]<ref>{{cite web |url=http://meacommunity.org/Documents/ANNUAL%20REPORT%201987.doc |title=meacommunity.org |publisher=meacommunity.org |date= |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317122939/http://meacommunity.org/Documents/ANNUAL%20REPORT%201987.doc |url-status=dead }}</ref>
| {{LKA}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱘᱙
| [[ᱵᱽᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱟ ᱨᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ]] [[ᱱᱜᱩᱭᱮᱱ ᱵᱚᱱ ᱞᱤᱱᱦ]]<ref>{{cite web |url=http://meacommunity.org/Documents/ANNUAL%20REPORT%201988.doc |title=meacommunity.org |publisher=meacommunity.org |date= |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317122946/http://meacommunity.org/Documents/ANNUAL%20REPORT%201988.doc |url-status=dead }}</ref>
| {{VNM}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙0
| [[ᱢᱚᱣᱩᱨᱤᱴᱤᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱚᱱᱤᱨᱳᱫ ᱡᱩᱜᱽᱱᱟᱛᱷ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.indianexpress.com/news/choosing-rday-chief-guest-behind-the-warm-welcome-a-cold-strategy/571348/6 |title=Archive copy |access-date=2020-01-20 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124161434/http://www.indianexpress.com/news/choosing-rday-chief-guest-behind-the-warm-welcome-a-cold-strategy/571348/6 |url-status=dead }}</ref>
| {{MUS}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱙᱑
| [[ᱢᱟᱞᱰᱤᱵᱷᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱢᱚᱣᱩᱢᱳᱱ ᱚᱵᱫᱩᱞ ᱜᱟᱭᱳᱢ]]<ref name="indianexpress.com">{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/choosing-rday-chief-guest-behind-the-warm-welcome-a-cold-strategy/571348/5 |title=Choosing R-Day chief guest: Behind the warm welcome, a cold strategy |publisher=Indian Express |date=2010-01-25 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{MDV}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱒
| [[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱢᱟᱨᱤᱭᱳ ᱥᱳᱣᱟᱨᱮᱥ]]<ref name="indianexpress.com" />
| {{PRT}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱓
| [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱡᱚᱱ ᱢᱮᱡᱚᱨ]]<ref name="indianexpress.com" />
| {{UK}}
| colspan="2" | ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝᱼᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱙᱔
| [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱜᱳᱦ ᱪᱳᱠ ᱛᱳᱝ]]<ref name="indianexpress.com" />
| {{SGP}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱕
| [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱱᱮᱞᱥᱚᱱ ᱢᱟᱱᱰᱮᱞᱟ]]<ref>[http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/general/1990s.html "General South African History timeline"] sahistory.org.za Accessed on 13 June 2008.</ref>
| {{ZAF}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱖
| [[ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱯᱷᱮᱨᱱᱟᱱᱰᱳ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠᱭᱩ ᱠᱟᱨᱰᱳᱥᱳ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{BRA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱗
| [[ᱛᱨᱤᱱᱤᱰᱟᱰ & ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱥᱰᱤᱭᱳ ᱯᱟᱱᱰᱮᱭ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{TTO}}
| colspan="2" |
|-
| ᱑᱙᱙᱘
| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱟᱠᱭᱩᱭᱮᱥ ᱪᱤᱨᱟᱠ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{FRA}}
| colspan="2" | ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱑᱙᱙᱙
| [[ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱟ ᱫᱮᱵ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{NPL}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒000
| [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱳᱞᱩᱥᱮᱜᱩᱱ ᱳᱵᱟᱥᱟᱱᱡᱳ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{NGA}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒00᱑
| [[ᱟᱞᱡᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱟᱵᱰᱮᱞᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱣᱩᱴᱮᱯᱷᱞᱤᱠᱟ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{DZA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒00᱒
| [[ᱢᱟᱣᱩᱨᱤᱴᱤᱭᱚᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱠᱟᱥᱟᱢ ᱩᱴᱤᱱ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{MUS}}
| colspan="2" | ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱬᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒00᱓
| [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱟᱛᱟᱢᱤ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{IRN}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒00᱔
| [[ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱞᱩᱭᱤᱡ ᱳᱱᱟᱥᱤᱭᱳ ᱞᱩᱞᱟ ᱫᱟ ᱥᱤᱞᱵᱦᱟ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{BRA}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒00᱕
| [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱥᱤᱱᱜᱽᱭᱮ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{BTN}}
| colspan="2" | ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒00᱖
| [[ᱥᱟᱣᱩᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱵᱤᱱ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱟᱞ-ᱥᱟᱣᱩᱫ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{SAU}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒00᱗
| [[ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱵᱽᱞᱟᱫᱤᱢᱤᱨ ᱯᱩᱴᱤᱱ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{RUS}}
| colspan="2" | ᱯᱩᱱᱭᱟ.-ᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒᱐0᱘
| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱟᱥ ᱥᱚᱨᱠᱳᱡᱤ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{FRA}}
| colspan="2" | ᱯᱩᱱᱭᱟ.-ᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒00᱙
| [[ᱠᱟᱡᱟᱠᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱱᱩᱨᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱱᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱤᱵᱽ]]<ref name="indianexpress.com"/>
| {{KAZ}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒0᱑0
| [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱞᱤ ᱢᱭᱩᱝ ᱵᱟᱠ]]<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/choosing-rday-chief-guest-behind-the-warm-welcome-a-cold-strategy/571348/1 |title=Choosing R-Day chief guest: Behind the warm welcome, a cold strategy |publisher=Indian Express |date=2010-01-25 |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{flag|South Korea}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒᱐᱑᱑
| [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱳ ᱵᱟᱢᱵᱟᱝ ᱭᱩᱫᱷᱳᱭᱳᱱᱳ]]<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/report/2010/aug/03/indonesian-president-next-republic-day-parade-chief-guest.htm |title=Indonesian President next R-Day parade chief guest – Rediff.com India News |publisher=News.rediff.com |date= |accessdate=2014-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/report/2010/aug/03/indonesian-president-next-republic-day-parade-chief-guest.htm |title=Indonesian President next R-Day parade chief guest – Rediff.com India News |publisher=[[Rediff.com]] |accessdate=25 January 2012}}</ref>
| {{IDN}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒᱐᱑᱒
| [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱭᱤᱝᱞᱚᱠ ᱥᱤᱱᱟᱣᱟᱛᱨᱟ]]<ref>{{cite web|author=New Delhi, 2 Dec (IANS) |url=http://www.deccanherald.com/content/208764/thai-pm-chief-guest-indias.html |title=Thai PM to be chief guest on India's Republic Day |work=Deccan Herald |date=20 January 2012 |accessdate=25 January 2012}}</ref>
| {{THA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒᱐᱑᱓
| [[ᱵᱽᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽ|ᱨᱟᱡᱽ]] [[ᱡᱤᱜᱽᱢᱮ ᱠᱷᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱱᱜᱽᱭᱮᱞ ᱣᱟᱝᱪᱩᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/india-invites-king-of-bhutan-as-chief-guest-at-republic-day-celebrations/317802-3.html |title=India invites King of Bhutan as chief guest at Republic Day celebrations |publisher=Ibnlive.in.com |date=2013-01-26 |accessdate=2014-01-24 |archive-date=2014-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710234752/http://ibnlive.in.com/news/india-invites-king-of-bhutan-as-chief-guest-at-republic-day-celebrations/317802-3.html |url-status=dead }}</ref>
| {{BTN}}
| colspan="2" | ᱯᱩᱱᱭᱟ-ᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱥᱤᱱᱡᱳ ᱟᱵᱮ]]<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/japanese-prime-minister-shinzo-abe-guest-at-republic-day-japan-china/1/320753.html |title=India likely to Japanese Prime Minister Shinzo Abe as Republic Day chief guest : India, News – India Today |publisher=Indiatoday.intoday.in |date= |accessdate=2014-01-24}}</ref>
| {{JPN}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱛ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| ᱒᱐᱑᱕
| [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱳᱵᱟᱢᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-30978148|title=Obama in India joins Modi at Delhi Republic Day parade|date=26 January 2015|publisher=|via=www.bbc.com}}</ref>
| {{USA}}
| colspan="2" |
|-
| ᱒᱐᱑᱖
| [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱭᱤᱥ ᱦᱳᱞᱟᱱᱰᱮ]]
| {{FRA}}
| colspan="2" | ᱢᱚᱬᱮ-ᱟᱜ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ <ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/french-president-hollande-to-be-chief-guest-at-republic-day-celebrations-next-year/|title=French President Hollande invited as Republic Day guest|date=22 November 2015|publisher=}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱗
| [[ᱟᱵᱩ ᱫᱽᱷᱟᱵᱤ (ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ)|ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥ]] [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱡᱟᱭᱮᱫᱽ ᱚᱞ ᱱᱟᱦᱭᱟᱱ]]<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/abu-dhabi-crown-prince-to-be-chief-guest-on-republic-day/1/778525.html|title=Abu Dhabi Crown Prince to be chief guest on Republic Day|publisher=}}</ref>
| {{UAE}}
| colspan="2" |
|-
| rowspan="10" | ᱒᱐᱑᱘
| [[ᱵᱽᱨᱩᱬᱮᱭᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] [[ᱦᱟᱥᱟᱱᱟᱞ ᱵᱳᱞᱠᱤᱭᱟᱦ]]
| {{BRN}}
|
| rowspan="10" | ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱮᱲᱟ (Heads of [[ASEAN]] states)<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/india-to-invite-heads-of-10-asean-nations-for-republic-day-celebtations/articleshow/59497883.cms|title=India to invite heads of 10 Asean nations for Republic Day celebrations – Times of India|publisher=}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱦᱩᱱ ᱥᱮᱱ]]
| {{KHM}}
| ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱳᱠᱳ ᱣᱤᱰᱳᱰᱳ]]
| {{IDN}}
| ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
| [[ᱞᱟᱣᱳᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱸᱜᱽᱞᱚᱣᱳᱱ ᱥᱤᱥᱚᱣᱩᱞᱤᱛᱷ]]
| {{LAO}}
|
|-
| [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱮᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱱᱚᱡᱤᱵ ᱨᱚᱡᱟᱠ]]
| {{MYS}}
|
|-
| [[ᱢᱭᱟᱸᱢᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ|ᱥᱴᱮᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ]] [[ᱟᱣᱩᱸᱜ ᱥᱟᱱ ᱥᱩ ᱠᱭᱤ|ᱫᱟᱣ ᱟᱣᱩᱸᱜ ᱥᱟᱱ ᱥᱩ ᱠᱭᱤ]]
| {{MMR}}
|
|-
| [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱨᱳᱫᱽᱨᱤᱜᱳ ᱨᱳᱣᱟ ᱰᱩᱴᱮᱨᱴᱮ]]
| {{PHL}}
|
|-
| [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱞᱤ ᱦᱥᱤᱭᱮᱱ ᱞᱳᱸᱜ]]
| {{SGP}}
| ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱨᱟ.
|-
| [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[Prayut Chan-o-cha|ᱯᱨᱚᱭᱩᱛᱷ ᱪᱟᱱ-ᱳ-ᱪᱟ]]
| {{THA}}
| ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱨᱟ.
|-
| [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱱᱟᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ|ᱯᱨᱚᱫᱽᱷᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[Nguyễn Xuân Phúc]]
| {{VNM}}
| ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱨᱟ.
|-
| ᱒᱐᱑᱙
| [[ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱥᱟᱭᱠᱨᱤᱞ ᱨᱟᱢᱟᱯᱷᱳᱥᱟ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/south-africa-president-cyril-ramaphosa-accepts-pm-modi-s-invite-to-be-chief-guest-for-republic-day/story-QES3tZHXn1b3OqKAkT70JJ.html|title=South Africa President Cyril Ramaphosa accepts PM Modi’s invite, to be 2019 Republic Day chief guest|date=December 1, 2018|website=www.hindustantimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/ANI/status/1068889137564966912|title=Foreign Secretary Vijay Gokhale: PM had a number of bilateral engagements this morning.Argentina PM is keen to make a visit to India in 2019. PM extended South Africa Pres Cyril Ramaphosa invitation to be chief guest for India's Republic Day in 2019& Ramaphosa accepted.#G20Summitpic.twitter.com/DinFx7zdTV|date=December 1, 2018}}</ref>
| {{ZAF}}
| colspan="2" | ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱜᱤᱨᱟ. ᱛᱮ
|-
|᱒᱐᱒᱐
|[[ᱵᱽᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ|ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] [[ᱡᱮᱨ ᱵᱳᱞᱥᱳᱱᱟᱨᱳ]]
|{{BRA}}
| colspan="2" | ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱨᱟ.
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
hoi6s98h6yff3mi2a649yq6j4w0kcy4
ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ
0
8415
200555
195701
2026-11-11T01:17:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200555
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Indian jurisdiction
| native_name = ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ
| type = ᱵᱟᱡᱟᱨ
| latd = 19.08 | longd = 83.82
| locator_position = right
| state_name = ᱳᱰᱤᱥᱟ
| district = [[ରାୟଗଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା|ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ]]
| leader_title =
| leader_name =
| altitude = 83
| population_as_of =
| population_total = ᱒᱔᱗᱐᱖
| area_magnitude= km<sup>2</sup>
| area_total =
| area_telephone = ᱐᱖᱘᱕᱗
| postal_code = ᱗᱖᱕᱐᱒᱒
| vehicle_code_range =
| sex_ratio =
| unlocode =
| website =
| footnotes =
| }}
'''ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ]] ᱡᱤᱞᱞᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ (''ᱥᱚᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ'') ᱠᱟᱱᱟ ।
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱸᱯᱜᱩᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱱᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ. ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱣᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱭᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟ.ᱨᱤ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱ [[ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾
== ᱚᱛᱜᱚᱢ ==
ᱚᱛᱜᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱫᱽᱨᱟᱜᱷᱤᱢᱟᱻ ᱑᱙ᱹ᱐᱘°N , ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱭᱟᱝᱥᱚᱻ ᱘᱓.᱘᱒°E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ । <ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Gunupur " ଗୁଣପୁରର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Gunupur.html |access-date=2020-02-23 |archive-date=2020-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223112056/http://www.fallingrain.com/world/IN/21/Gunupur.html |url-status=dead}}</ref> ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ(᱒᱗᱒ ᱯᱷᱩᱴ) ᱪᱚᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱥᱚᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱩᱸᱰᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ SH-17 ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱴᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ==
[[File:Jagannath temple at Gunupur,Rayagada.jpg|thumb|ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ]]
ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ,ᱨᱟᱭᱜᱚᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱚᱢᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ:-
* ᱯᱩᱞᱤᱜᱩᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱲᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ
* ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱜᱩᱰᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱩᱬᱤᱜᱩᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱲᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ
* ᱵᱚᱰᱱᱟᱲ ᱰᱮᱢ
* [[ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ|ᱜᱩᱬᱯᱩᱨ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱲᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ
* ᱥᱩᱨ ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱤᱢᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱡᱭᱳᱛᱤᱨᱞᱤᱝ, ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ|ᱵᱷᱤᱢᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱡᱭᱳᱛᱤᱨᱞᱤᱝ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ]]
* ᱵᱷᱟᱞᱮᱨᱤ ᱜᱮᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱾
== ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ==
* [[ᱱᱟᱜᱚᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱬᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱤ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
72rdg234mu9ni9c8k4gmvvvs2zuz51i
ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ
0
8633
200606
195914
2026-11-11T06:49:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200606
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ
| image =
| imagesize =
| caption =
| birth_date = ᱑᱒ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘
| birth_place = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| birth_name = ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ
| occupation = ([[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]) ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ
| spouse =
| children =
| parents =
| relatives =
| awards =
|website =
}}
'''ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/> ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ । ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS">{{cite news|title=PINKY ORIYA ACTRESS|url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/pinky-oriya-actress-movie-tv-show-biography-wallpaper-songs-videos/|accessdate=28 March 2018|newspaper=Incredible Orissa|date=11 April 2012|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016182352/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/pinky-oriya-actress-movie-tv-show-biography-wallpaper-songs-videos/|url-status=dead}}</ref>
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱣ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱚᱬᱚᱝᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚ,ᱨᱚᱝᱜᱤᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ।<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/>
==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱤᱝᱠᱤ [[ᱛᱤᱞᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="PINKY ORIYA ACTRESS"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱤᱨᱳ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{Cite web |url=http://movies.fullorissa.com/oriya-films/tu-mo-armbha-tu-mo-sesha-oriya-film/ |title=movies.fullorissa.com: Tu Mo Armbha Tu Mo Sesha Oriya Film |access-date=2020-03-12 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123222346/http://movies.fullorissa.com/oriya-films/tu-mo-armbha-tu-mo-sesha-oriya-film/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱥᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱫᱚᱲᱚᱵᱮᱦᱮᱨᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]], [[ᱯᱩᱥᱯᱟ ᱯᱚᱱᱰᱟ]], [[ᱥᱚᱞᱤᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ]], [[ᱯᱨᱚᱜᱽᱭᱟᱸ ᱠᱷᱚᱴᱩᱣᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ ।
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱩᱢᱚᱨᱤ ᱯᱟᱭᱤᱸ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ଛଅମାସ ହେବ ପରଦାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି ଏହି ଓଲିଉଡ ନାୟିକା !|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=26 August 2017|archive-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829161227/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ପ୍ରତିଥର ନୂଆ ନାୟକଙ୍କ ସହ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=20 July 2017|archive-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723033943/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=ପାଣିଗ୍ରାହୀ|first=ସତ୍ୟ|title=ଫିଲ୍ମ ରେଡି, ହଲ୍ କାହିଁ!|url=http://archive.is/GltPO|accessdate=6 September 2017|newspaper=ଦ ସନ୍ଡେ ଇଣ୍ଡିଆନ|date=2 October 2011}}</ref><ref name="Khas Tumari Pain">{{cite web|title=Khaas Tumari Paain ( ଖାସ୍ ତୁମରି ପାଇଁ )|url=http://odishafile.com/Entertainment/MovieDetails/587|accessdate=6 September 2017|publisher=Odisha File|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909034513/http://odishafile.com/Entertainment/MovieDetails/587|url-status=dead}}</ref> ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ [[ଦୁଷ୍ମନ୍ତ ପଣ୍ଡା]]<ref>{{cite news|title=ଓଲିଉଡର ତିନି ଟପ୍ ନାୟିକାଙ୍କ ନାୟକ ହୋଇଛନ୍ତି ଦୁଷ୍ମନ୍ତ|url=http://sambad.in/news/entertainment/ollywood-actor-dushmant-acted-with-top-three-heroines/66939.html|accessdate=6 September 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=25 July 2017|archive-date=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908223742/http://sambad.in/news/entertainment/ollywood-actor-dushmant-acted-with-top-three-heroines/66939.html|url-status=dead}}</ref> ନାୟକ ଭୂମିକରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ [[ଦେବଯାନୀ]]<ref>{{cite news|title=ଦେବଯାନୀଙ୍କ ନୂଆ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା “ଅଜାତଶତ୍ରୁ” ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ପରଦାକୁ ଆସୁଛି|url=http://enewsodia.com/debjani-new-odia-movie/|accessdate=6 September 2017|newspaper=E News ଓଡ଼ିଆ|date=12 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱛᱤᱭᱟᱰᱤ,ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ,ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟ,ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱟᱨᱤᱠᱚ,ᱢᱟᱢᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Khaas Tumari Paain|url=http://www.odiahits.com/odia-film/khas-tumari-pain/|accessdate=6 September 2017|publisher=OdiaHits.com|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909023250/http://www.odiahits.com/odia-film/khas-tumari-pain/|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱵᱟᱨᱤᱠ]] ᱥᱟᱝ [[ᱥᱚᱯᱚᱱᱚ ᱨᱚ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite news |title='ସପନ' ଯୋଡ଼ି |url=http://samajaepaper.in/epaperimages/02092018/02092018-md-sn-8/192018211322312.jpg |accessdate=2 September 2018 |work=ସମାଜ (ରବିବାର) |date=2 September 2018 |archiveurl=http://www.webcitation.org/727mhPVXN |archivedate=2 September 2018 |location=ଓଡ଼ିଶା |language=Odia}}</ref><ref>{{cite news|title=ଓଲିଉଡ ନାୟକ ଦୀପକଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା !|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/oriya/sambad-epaper-samba/oliuda+nayaka+dipakanka+apeksha-newsid-72403702|accessdate=21 October 2017|newspaper=sambad.in|date=28 August 2017|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170615/https://m.dailyhunt.in/news/india/oriya/sambad-epaper-samba/oliuda+nayaka+dipakanka+apeksha-newsid-72403702|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ଛଅମାସ ହେବ ପରଦାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି ଏହି ଓଲିଉଡ ନାୟିକା !|url=http://archive.sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|accessdate=21 October 2017|newspaper=sambad.in|date=26 August 2017|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024170131/http://archive.sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarshini-not-in-new-movie/72995.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sapanara Nayika Odia Movie">{{cite news|first=Ardhendu|title=Sapanara Nayika|url=http://www.newodisha.in/sapanara-nayika-oriya-film-cast-crew-wallpaper-songs-download-free/|accessdate=21 October 2017|newspaper=NewOdisha.in|date=19 Feberuary 2013|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024142228/http://www.newodisha.in/sapanara-nayika-oriya-film-cast-crew-wallpaper-songs-download-free/|url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱫᱚᱭᱛᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ]], [[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱢᱤᱥᱨᱚ]], [[ᱥᱨᱤᱛᱚᱢ ᱫᱟᱥ]], [[ᱞᱚᱨᱮᱱᱥ ᱵᱮᱦᱮᱨᱟ]], ᱪᱤᱱᱢᱚᱭᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ,ᱜᱤᱰᱰᱩ,ᱵᱟᱫᱚᱞ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ,ᱚᱱᱚᱱᱛᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ।<ref name="SapanaraNayika">{{cite news|title=Sapanara Nayika new Oriya Film|url=http://incredibleorissa.com/oriyafilms/sapanara-nayika-oriya-movie-songs-videos-wallpapers/|accessdate=21 October 2017|newspaper=Incredible Orissa|date=23 January 2013|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024141524/http://incredibleorissa.com/oriyafilms/sapanara-nayika-oriya-movie-songs-videos-wallpapers/|url-status=dead}}</ref><ref name="Sapanara Nayika 1st Look">{{cite news|last=MOHAPATRA|first=MRUDU M.|title=Sapanara Nayika 1st Look|url=https://odialive.com/sapanara-nayika-1st-look/sapana-ra-nayika/|accessdate=21 October 2017|newspaper=odia live|date=4 March 2013|archive-date=20 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170531/https://odialive.com/sapanara-nayika-1st-look/sapana-ra-nayika/|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱢᱵᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ<ref>{{cite news|title=‘ଛାତି ତଳେ ଡିଂ ଡଙ୍ଗ୍’ରେ ସମ୍ବିତ୍|url=http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|accessdate=20 August 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=22 September 2016|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823032404/http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi naa Tora Odia film cast and crew|url=https://odialive.com/lekhichi-naa-tora-odia-film-cast-and-crew/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109063726/http://odialive.com/lekhichi-naa-tora-odia-film-cast-and-crew/|archive-date=9 January 2017|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤᱯ ᱯᱚᱱᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Lekhichi Naa Tora (ଲେଖିଛି ନାଁ ତୋର) - 2015 Romantic Odia Film|url=http://ollywood.odiaportal.in/2015/05/Lekhichi-Naa-Tora-2015-Odia-Film.html|publisher=ଓଡ଼ିଆପୋର୍ଟଲ.ଇନ୍|accessdate=20 August 2017}}</ref> ᱠᱮᱠᱮ,[[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]], [[ᱯᱨᱚᱫᱽᱭᱩᱢᱱᱚ ᱞᱮᱝᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi na Tora Odia Film|url=https://odialive.com/lekhichi-na-tora-odia-film/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=1 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702224905/http://odialive.com/lekhichi-na-tora-odia-film/|archive-date=2 July 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=ମିଶ୍ର|first=ରୋଜାଲିନ|title=ଓଲିଉଡ୍ @୨୦୧୫|url=http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odisha Reporter|date=29 December 2015|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823061043/http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ [[ᱟᱥᱤᱞᱩ ᱡᱮᱵᱮ ᱛᱩ ᱡᱟᱻᱟᱱᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱵᱟᱨᱤᱠ ᱥᱟᱝ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite news|title=ପରଦାକୁ ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarsini-returns/7451.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=26 September 2016|archive-date=25 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725081337/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-priyadarsini-returns/7451.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=ପ୍ରତିଥର ନୂଆ ନାୟକଙ୍କ ସହ ପିଙ୍କି ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ|url=http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=20 July 2017|archive-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170723033943/http://sambad.in/news/entertainment/pinky-pridarshini-with-these-heroes/66031.html|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱵᱩᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱯᱩᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite news|title=ଷୋହଳର ଛାପ : ବହୁ ପ୍ରଯୋଜକ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଓ କଳାକାର ଓଲିଉଡ୍ରେ କ୍ୟାରିଅର୍ର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି|url=http://sambad.in/news/entertainment/26235.html|accessdate=22 July 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=30 December 2016|archive-date=25 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725072347/http://sambad.in/news/entertainment/26235.html|url-status=dead}}</ref> ᱯᱤᱭᱩᱥ,ᱠᱩᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ,ᱚᱥᱤᱛ ᱯᱚᱛᱤ,ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱯᱚᱱᱰᱟ,ᱥᱚᱞᱤᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ।<ref name="Aasilu Jebe Tu Jaana Pheri">{{cite web|title=Aasilu Jebe Tu Jaana Pheri|url=http://www.odiamoviedatabase.com/2016/09/aasilu-jebe-tu-jaana-pheri.html|publisher=Odia Movie Database|accessdate=22 July 2017|archive-date=20 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720205754/http://www.odiamoviedatabase.com/2016/09/aasilu-jebe-tu-jaana-pheri.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ==
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱨᱤᱢᱟᱨᱠ
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || [[ᱛᱩ ᱢᱳ ᱟᱨᱚᱢᱵᱷᱚ ᱛᱩ ᱢᱳ ᱥᱮᱥᱚ]] || || ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱒᱐᱑᱓ || [[ᱥᱚᱯᱚᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ]] || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱔ || [[ᱠᱷᱟᱥ ᱛᱩᱢᱚᱨᱤ ᱯᱟᱭᱤᱸ]] || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱕ || [[ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ]] || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || [[ᱟᱥᱤᱞᱩ ᱡᱮᱵᱮᱛᱩ ᱡᱟᱻᱟᱱᱟ ᱯᱷᱮᱨᱤ]] || ||
|-
| ᱒᱐᱑᱙ || [[ᱡᱳᱨ ᱠᱟ ᱡᱷᱚᱴᱠᱟ]] || || <ref name="ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି">{{cite news |title=ଫେରିଲେ ପିଙ୍କି |url=http://samajaepaper.in/epaperimages/28102018/28102018-md-sn-8/2710201820598422.jpg |accessdate=27 October 2018 |work=ସମାଜ (ରବିବାର) |date=28 October 2018 |archiveurl=http://www.webcitation.org/73UAALjmL |archivedate=27 October 2018 |location=ଓଡ଼ିଶା |page=8 |language=Odia}}</ref>
|}
==ᱴᱩᱵᱷᱤ==
* ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ
* ᱟᱯᱚᱬᱟᱝᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚ
* ᱨᱚᱝᱜᱤᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Imdb name|nm5693992}}
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି]]
57p2s03t018mwexic73gny7g7vm0eow
ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ
0
8637
200562
190024
2026-11-11T02:06:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200562
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ
| image =
| image size =
| alt =
| caption =
| director = ᱫᱤᱞᱞᱤᱯ ᱯᱚᱱᱰᱟ
| producer = ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱱᱰᱟ
| writer = ᱪᱤᱱᱢᱚᱭ ᱫᱟᱥ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ
| screenplay = ᱫᱤᱞᱞᱤᱯ ᱯᱚᱱᱰᱟ
| story = ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ
| based on =
| narrator =
| starring = [[ᱥᱚᱢᱵᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]<br>[[ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ]]<br>[[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]<br>[[ᱯᱨᱚᱫᱽᱭᱩᱢᱱᱚ ᱞᱮᱝᱠᱟ]]
| music = ᱵᱚᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ
| cinematography =
| editing =
| studio =
| distributor =
| released = ᱘ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱑᱕
| runtime =
| country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}
| language = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| budget =
| gross =
}}
'''ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ''' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite news|last=ମିଶ୍ର|first=ରୋଜାଲିନ|title=ଓଲିଉଡ୍ @୨୦୧୫|url=http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odisha Reporter|date=29 December 2015|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823061043/http://odishareporter.in/entertainment/ollywood-2015-round-up/|url-status=dead}}</ref> ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱱᱰᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱢᱳᱵᱷᱤᱡᱽ ᱵᱽᱭᱟᱱᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱵᱽᱭᱟᱱᱚᱨ ᱨᱣᱭᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱵᱟᱨ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{cite web|title=Lekhichi Naa Tora (ଲେଖିଛି ନାଁ ତୋର) - 2015 Romantic Odia Film|url=http://ollywood.odiaportal.in/2015/05/Lekhichi-Naa-Tora-2015-Odia-Film.html|publisher=ଓଡ଼ିଆପୋର୍ଟଲ.ଇନ୍|accessdate=20 August 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ ।<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi na Tora Odia Film|url=https://odialive.com/lekhichi-na-tora-odia-film/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=1 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702224905/http://odialive.com/lekhichi-na-tora-odia-film/|archive-date=2 July 2015|url-status=dead}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤᱯ ᱯᱚᱱᱰᱟ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ।<ref>{{cite news |title=ପୁଣି ପରଦାରେ ଦେଖା ଦେବେ ଏହି ଓଲିଉଡ ଯୋଡି {{!}} Sambad |url=http://sambad.in/entertainment/again-jyoti-elina-pair-109968/ |accessdate=2 September 2018 |work=Sambad |date=27 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180831122026/http://sambad.in/entertainment/again-jyoti-elina-pair-109968/ |archivedate=31 August 2018 |location=ଓଡ଼ିଶା |language=Odia |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱚᱢᱵᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite news|title=‘ଛାତି ତଳେ ଡିଂ ଡଙ୍ଗ୍’ରେ ସମ୍ବିତ୍|url=http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|accessdate=20 August 2017|newspaper=ସମ୍ବାଦ|date=22 September 2016|archive-date=23 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823032404/http://sambad.in/news/entertainment/sambit-in-chhati-tale-dingdong/6941.html|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ]] ।<ref>{{cite news|last=Mohapatra|first=Mrudu M.|title=Lekhichi naa Tora Odia film cast and crew|url=https://odialive.com/lekhichi-naa-tora-odia-film-cast-and-crew/|accessdate=20 August 2017|newspaper=Odia Live|date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109063726/http://odialive.com/lekhichi-naa-tora-odia-film-cast-and-crew/|archive-date=9 January 2017|url-status=dead}}</ref> ᱠᱮᱠᱮ,[[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]],[[ᱯᱨᱚᱫᱽᱭᱩᱢᱱᱚ ᱞᱮᱝᱠᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ।
==ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ==
* [[ᱥᱚᱢᱵᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]
* [[ᱯᱤᱝᱠᱤ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ]]
* ᱠᱮᱠᱮ
* [[ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* ᱯᱨᱚᱫᱽᱭᱩᱢᱱᱚ ᱞᱮᱝᱠᱟ
==ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ==
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱚᱨᱚᱝ==
ᱵᱚᱭᱫᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ।
===ᱥᱮᱨᱮᱧ===
{{Track listing
| all_writing =
| extra_column = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ
| title1= ᱪᱷᱚᱯᱚᱱ ᱤᱸᱪ ᱪᱷᱟᱛᱤ
| lyrics1 =
| length1=
| extra1=
| title2= ᱦᱟᱭᱮᱨᱮ ᱦᱟᱭᱮ
| lyrics2 =
| length2=
| extra2=
| title3= ᱞᱮᱠᱷᱤᱞᱩ ᱡᱚᱫᱤ ᱱᱟᱸᱴᱤ ᱛᱳᱨᱚ
| lyrics3 =
| length3=
| extra3=
| title4= ᱞᱮᱠᱷᱤᱪᱤ ᱱᱟᱸ ᱛᱳᱨᱚ
| lyrics4 =
| length4=
| extra4=
| title5= ᱫᱤᱞ ᱢᱳᱨᱚ ᱰᱟᱴᱤ ᱰᱟᱴᱤ
| lyrics5 =
| length5=
| extra5=
| title6= ᱡᱚᱵᱟᱱᱡ ᱢᱳᱨᱚ
| lyrics6 =
| length6=
| extra6=
| title7= ᱚᱜᱤᱨᱮ ᱯᱚᱠᱮᱭᱤᱞᱩ ᱜᱷᱤᱭᱚ
| lyrics7 =
| length7=
| extra7=
}}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Imdb title|4691512}}
sh9o1e37w86a74yapt5n5c36vk0g660
ᱠᱷᱚᱰᱜᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱳᱞᱤ(ᱠᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ)
0
10329
200572
183831
2026-11-11T03:17:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200572
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
|honorific-prefix = ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ (सम्माननीय)
|name = ᱠᱷᱚᱰᱜᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱳᱞᱤ
|image =The Prime Minister of Nepal, Mr. K.P. Sharma Oli calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on April 06, 2018 (cropped).jpg
|image_caption =
|birth_date = {{birth date and age|df=y|1952|2|22}}
|spouse = ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱥᱟᱠᱭᱚ (राधिका शाक्य
)
|birth_place = ᱤᱣᱟᱜᱟᱣᱸ[[ᱛᱮᱦᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
|country = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
|party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ]]
|religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
|office = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
|order = ᱔᱑ ᱭᱟᱜ(४१ औँ)
|president2 = [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ]]
|term_start2 = ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕
|term_end2 = ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖
|predecessor2 = [[ᱥᱩᱥᱤᱞ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]]
|successor2 = [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱠᱚᱢᱚᱞ ᱫᱟᱦᱟᱞ]]
|term_start1 = ᱒᱐᱗᱔ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱ ᱓(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ)
|term_end1 =
|predecessor1 = [[ᱥᱮᱨᱵᱚᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱮᱩᱣᱟ]]
|successor1 =
|president1 = [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ]]
|office3 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
|monarch3 = [[ᱜᱭᱟᱱᱮᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱚ]]
|deputy3 =
|term_start3 = ᱒᱐᱖᱔(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ)
|term_end3 = ᱒᱐᱖᱕(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ)
|predecessor3 =
|successor3 =
|office4 = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱨᱤᱭᱚᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
|monarch4 = [[ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱦᱚ|ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ]]
|deputy4 =
|term_start4 = ᱒᱐᱕᱑(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ)
|term_end4 =᱒᱐᱕᱒(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ)
|predecessor4 =
|successor4 =
}}
'''ᱠᱷᱚᱰᱜᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ''' ({{lang-ne|खड्गप्रसाद ओली}}(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱤ ᱥᱚᱸ(ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ) ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ ᱑᱑(ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ), ᱪᱚᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱠᱮᱯᱤ ᱳᱞᱤ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱔᱑ ᱭᱟᱜ(४१ औँ) ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ | <ref>{{cite web|title=केपी ओली|url=https://www.opmcm.gov.np/cabinet/|website=प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद्को सचिवालय|accessdate=15 फेब्रुअरी 2018|archive-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606050946/http://www.opmcm.gov.np/cabinet/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱗᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱫᱷᱟᱨᱟ ᱒ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱗᱔ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ ᱓ ᱳᱞᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ | <ref>{{cite web|title=एमाले अध्यक्ष ओली प्रधानमन्त्री नियुक्त...|url=https://www.kantipurdaily.com/news/2018/02/15/20180215121935.html|website=कान्तिपुर|accessdate=15 February 2018|archive-date=1 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501185232/https://www.kantipurdaily.com/news/2018/02/15/20180215121935.html|url-status=dead}}</ref>। ᱱᱩᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱒᱐᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱚᱢ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | <ref>{{cite web|title=ओली प्रधानमन्त्री भएपछि जन्मघरमा खुशीयाली|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-10-11/20151011164028.html|website=इकान्तिपुर|accessdate=11 अक्टोबर 2015|archive-date=2015-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012125416/http://kantipur.ekantipur.com/news/2015-10-11/20151011164028.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=नयाँ प्रधानमन्त्रीमा केपी ओली निर्वाचित|url=http://www.bbc.com/nepali/news/2015/10/151011_kp_oli_elected|website=बिबिसी नेपाल|accessdate=11 अक्टोबर 2015}}</ref> ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ। ᱱᱩᱭ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱮᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ(अध्यक्ष ) ᱜᱚᱸᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ |ᱱᱩᱭ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ '''ᱜᱽᱨᱤᱭᱚᱢᱚᱱᱛᱨᱤ''','''ᱩᱯᱚᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱤ''' ᱟᱨ '''ᱯᱚᱨᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱢᱚᱱᱛᱨᱤ''' । ᱳᱞᱤ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ ᱒᱐᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱮᱞ(ᱱᱚᱱᱵᱚᱨ) ᱖ ᱟᱨ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱩᱸᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ ᱒᱐᱕᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ '''ᱜᱽᱨᱤᱭᱚᱢᱚᱱᱛᱨᱤ''' ᱛᱟᱦᱮᱞᱮᱱᱟ | ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ ᱒᱐᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱳᱞᱤ '''ᱩᱯᱚᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ''' ᱚᱨᱛᱷᱟᱛ '''ᱩᱯᱚᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱴᱤ''' ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ | ᱩᱱᱤ '''ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ ᱮᱢᱟᱞᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ''' ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ) ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱥᱳᱡᱽ ᱒᱔ ᱦᱤᱞᱳ ᱓᱘ ᱭᱟᱜ(३८ औँ) ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ । <ref name='KRS'>{{cite web|title=यस्तो छ ओलीको जीवनचित्रः गरिब पृष्ठभूमी र कम पढेका प्रधानमन्त्री|url=http://setopati.com/raajneeti/35060|website=Setopati.com|accessdate=१४ अक्टोबर २०१५|archive-date=2015-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014114039/http://setopati.com/raajneeti/35060|url-status=bot: unknown}}</ref>
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ==
ᱠᱷᱚᱰᱜᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱳᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱳᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱳ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱳᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱤᱹᱥᱚᱹ(ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ) ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ ᱑᱑ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱫ) ᱦᱤᱞᱳ [[ᱛᱮᱦᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱤᱱᱟ | ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱵᱚᱛ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱳᱞᱤ ᱩᱸᱠᱟ ᱜᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ '''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ''' ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱟ | ᱩᱸᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱞ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱰᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ |।<ref name="Ujjyalo">उज्यालो अनलाइन:संविधान सभा चुनाव २०७० {{cite web |url= http://election.ujyaaloonline.com/np/candidates/221/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6%28%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A5%80%29-%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80/ |title= खड्गप्रसाद ओली |accessdate= 9 October 2015 |archive-date= 14 October 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151014002633/http://election.ujyaaloonline.com/np/candidates/221/%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A6(%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A5%80)-%E0%A4%93%E0%A4%B2%E0%A5%80 |url-status= dead }}</ref> ᱳᱞᱤ ᱛᱚᱛᱠᱟᱞᱤᱱ '''ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ(ᱢᱟᱞᱮ)'''(ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ) ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱜᱚᱸᱠᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱯᱚᱸᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱥᱟᱥᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱞ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱳᱞᱤ ''᱒᱐᱔᱗'',''᱒᱐᱕᱑'' ᱟᱨ ''᱒᱐᱕᱖'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱮᱞ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱤᱛᱤ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱦᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱒᱐᱖᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱦᱟᱯᱟ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱮᱞ ᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ'' ᱮᱢᱟᱞᱮ ᱥᱛᱷᱟᱭᱤ(Permanent) ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ(ᱠᱩᱢᱩᱴ) ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ <ref name="Ujjyalo"></ref> ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱗᱑ ᱚᱥᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱜᱚᱸᱠᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ |ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱸᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱦᱟ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱒᱐᱗᱐ ᱮᱣ ᱩᱱᱤ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱮᱨᱮᱟ ᱮᱞ ᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ ᱮᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ | ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱱᱤᱭᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ ᱮᱢᱟᱞᱮ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ(संसदीय) ᱱᱮᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ | ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱳᱞᱤ ᱔ ᱠᱟᱞᱟᱥ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ | ᱳᱞᱤ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱹ ᱥᱚᱹ ᱒᱐᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱨᱚᱵᱤᱥᱤᱠᱟ ᱵᱤᱱᱤᱫ(SLC) ᱯᱟᱥ ᱞᱤᱫᱟ । ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱠᱷᱟᱱ ᱴᱩᱠᱠᱟ(proverbs) ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱩᱞᱩᱪ ᱞᱟᱫᱟ ᱢᱤᱞᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲ-ᱟᱭ | ᱳᱞᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱚᱵᱛᱤᱞᱤᱜᱮᱸᱥᱣᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ - ᱒, ᱵᱟᱞᱠᱳᱴ,ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱛᱷᱟᱭᱤ(Permanent) ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ |
== ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
==ᱯᱩᱞᱩ ᱠᱟᱢᱤᱥᱟᱲᱟ==
==ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱟᱢᱤᱥᱟᱲᱟ==
==ᱵᱮᱠᱛᱤᱜᱚᱛ ᱡᱤᱵᱚᱱ ==
ᱳᱞᱤ-ᱟᱜ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱥᱟᱠᱭᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱤᱫᱤᱭᱟ | ᱩᱱᱤᱭᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱤᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱩᱨᱟ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ |<ref>{{cite web|title=Jeevan saathi with Mr & Mrs. K.P. Oli|url=https://www.youtube.com/watch?v=E3a0ZUquya4|accessdate=8 December 2017|website=YouTube|publisher=Himalaya TV}}</ref>
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (ᱯᱷᱳᱴᱳ) ᱠᱚ==
<gallery>
KP Sharma Oli.png|thumb|ᱠᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ
KP Oli.jpeg|ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱵᱤᱢᱟᱱᱥᱛᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ
The Chairman CPN UML, Shri KP Oli meeting the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Kathmandu, Nepal on August 04, 2014.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱚᱫᱤ ᱟᱨ ᱛᱚᱛᱠᱟᱞᱤᱱ ᱱᱮᱠᱚᱯᱟ (ᱨᱢᱟᱞᱮ) ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱳᱞᱤ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔
</gallery>
==ᱱᱩᱣᱟ ᱦᱚ ᱱᱮᱞ ᱢᱮ==
*https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Oli_cabinet
*https://en.wikipedia.org/wiki/First_Oli_cabinet
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
tnh14egy9j5ob231jajnm44ghlo4bsg
ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱜ
0
11093
200619
191228
2026-11-11T08:04:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200619
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricketer
| name = ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱮᱦᱣᱟᱜ
| image = Virender_Sehwag_at_the_NDTV_Marks_for_Sports_event_13.jpg
| caption = Sehwag at a promotional event in January 2013.
| country = India
| fullname = Virender Sehwag
| nickname = Viru, Nawab of [[Najafgarh]], Sultan of Multan
| birth_date = {{Birth date and age|1978|10|20|df=yes}}
| birth_place = [[Najafgarh]], [[Delhi]],<br>India
| heightft =
| heightinch =
| batting = Right-handed
| bowling = Right arm [[off spin|off break]]
| role = Opening batsman
| international = true
| internationalspan = 1999–2013
| testdebutdate = 3 November
| testdebutyear = 2001
| testdebutagainst = South Africa
| testcap = 239
| lasttestdate = 2 March
| lasttestyear = 2013
| lasttestagainst = Australia
| odidebutdate = 1 April
| odidebutyear = 1999
| odidebutagainst = Pakistan
| odicap = 123
| lastodidate = 3 January
| lastodiyear = 2013
| lastodiagainst = Pakistan
| odishirt = blank <ref>{{cite news |url= http://www.mid-day.com/sports/2011/feb/210111-Virender-Sehwag-Bangladesh-Jersey.htm |title= Why Sehwag's jersey has no number |publisher= Mid Day |date= 21 February 2011 |accessdate= 6 January 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121222233548/http://www.mid-day.com/sports/2011/feb/210111-Virender-Sehwag-Bangladesh-Jersey.htm |archive-date= 22 December 2012 |url-status= dead }}</ref>
| T20Idebutdate = 1 December
| T20Idebutyear = 2006
| T20Idebutagainst = South Africa
| T20Icap = 9
| lastT20Idate = 2 October
| lastT20Iyear = 2012
| lastT20Iagainst = South Africa
| club1 = [[Delhi cricket team|Delhi]]
| year1 = {{nowrap|1997–2014}}
| clubnumber1 =
| club2 = [[Haryana cricket team|Haryana]]
| year2 = 2015
| clubnumber2 =
| club3 = [[Leicestershire County Cricket Club|Leicestershire]]
| year3 = 2003
| club4 = [[Delhi Daredevils]]
| year4 = 2008–2013
| club5 = [[Kings XI Punjab]]
| year5 = 2014–2015
| club6 = Maratha Arabians
| year6 = 2017
| club7 = Diamonds XI
| year7 = 2018
| columns = 4
| column1 = [[Test cricket|Test]]
| matches1 = 104
| runs1 = 8,586
| bat avg1 = 49.34
| 100s/50s1 = 23/32
| top score1 = 319
| deliveries1 = 3,731
| wickets1 = 40
| bowl avg1 = 47.35
| fivefor1 = 1
| tenfor1 = 0
| best bowling1 = 5/104
| catches/stumpings1 = 91/–
| column2 = [[One Day International|ODI]]
| matches2 = 251
| runs2 = 8,273
| bat avg2 = 35.05
| 100s/50s2 = 15/38
| top score2 = 219
| deliveries2 = 4,392
| wickets2 = 96
| bowl avg2 = 40.13
| fivefor2 = 0
| tenfor2 = 0
| best bowling2 = 4/6
| catches/stumpings2 = 93/–
| column3 = [[First class cricket|FC]]
| matches3 = 194
| runs3 = 14,683
| bat avg3 = 47.36
| 100s/50s3 = 42/55
| top score3 = 319
| deliveries3 = 8,614
| wickets3 = 105
| bowl avg3 = 42.57
| fivefor3 = 1
| tenfor3 = 0
| best bowling3 = 5/104
| catches/stumpings3 = 166/–
| column4 = [[List A cricket|LA]]
| matches4 = 332
| runs4 = 10,454
| bat avg4 = 34.05
| 100s/50s4 = 16/57
| top score4 = 219
| deliveries4 = 6,009
| wickets4 = 142
| bowl avg4 = 36.29
| fivefor4 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling4 = 4/6
| catches/stumpings4 = 120/–
| date = 6 January
| year = 2016
| source = https://www.espncricinfo.com/sl-tri2010/content/player/35263.html ESPNcricinfo
}}
qqg02o88g3bfqq6kldb3i1lt0h8v1di
ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱮᱣᱞ
0
12181
200546
179037
2026-11-10T23:12:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200546
wikitext
text/x-wiki
{{EngvarB|date=May 2014}}
{{Use dmy dates|date=May 2014}}
{{Infobox person
| name = ᱚᱵᱷᱚᱜ ᱫᱮᱣᱞ
| image = Abhay Deol at Ficci Frames.jpg
| image_size =
| caption = ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱮᱣᱞ
| birth_name = ᱚᱵᱷᱚᱜ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣᱞ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1976|3|15}}<ref name="zee">{{Cite web | title = 'Dancer Deol' Abhay turns 37! | work = Zee News | date = 15 March 2013 | accessdate = 2016-08-20 | url = http://indiagovt.com/entertainment/celebrity/dancer-deol-abhay-turns-37_130028.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20180330004526/http://indiagovt.com/entertainment/celebrity/dancer-deol-abhay-turns-37_130028.html | archive-date = 30 March 2018 | url-status = dead }}</ref>
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flat list|
*ᱟᱠᱴᱚᱨ
*ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ
}}
| years active = ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ
| height = <!-- Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. -->
| parents = ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣᱞ <br /> ᱩᱥᱟ ᱫᱮᱣᱞ
| relatives = [[List of Hindi film clans#Deol family|ᱫᱮᱣᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱯᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱢᱮ
}}
'''ᱚᱵᱷᱚᱜ ᱥᱤᱝ ᱫᱮᱣᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱖)<ref name="zee"/>, ᱫᱚ '''ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱮᱣᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱫᱮᱣᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱣ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱤᱢᱛᱳᱛᱟᱡᱽ ᱚᱞᱤ (ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)|ᱤᱢᱛᱳᱛᱟᱡᱽ ᱚᱞᱤ]]-ᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱥᱳᱪᱟ ᱱᱟ ᱛᱷᱟ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱚ ''[[ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱢᱟ ᱥᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱴ ᱚᱱᱰᱚᱨ]]'' (᱒᱐᱐᱗) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱵᱟ.ᱭᱥᱤ|ᱤᱱᱥᱳ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱟᱣᱥᱤᱞ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱯᱷᱤᱯᱢ ''[[ᱚᱭᱮ ᱞᱚᱠᱤ! ᱞᱚᱠᱤᱭ ᱚᱭᱮ!]]'' (᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ [[ᱚᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ]]-ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱫᱮᱵᱽ. ᱰᱤ.]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱱᱚᱱᱚᱞ ''[[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ]]'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱚᱵᱤᱝ ᱯᱟᱨᱢᱞᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱯᱭᱤᱞᱢ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟ.ᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱳᱭᱟ ᱚᱠᱷᱛᱟᱨ]]-ᱟᱜ ''[[ᱡᱤᱱᱫᱮᱜᱤ ᱱᱟ ᱢᱤᱞᱮᱜᱤ ᱫᱳᱵᱟᱨᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱯᱷᱤᱯᱢ ᱲᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ''[[ᱨᱟᱱᱡᱷᱟᱱᱟ]]'' (᱒᱐᱑᱓), ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ''[[ᱦᱮᱯᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱡᱟᱭᱮᱜᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱖) ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱯᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱯᱢ ''[[ᱨᱳᱰ, ᱢᱳᱵᱷᱤ]]'' (᱒᱐᱑᱐) ᱟᱨ ᱣᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱢ ''[[ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱽᱭᱩᱦ (᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱽᱭᱩᱦ]]'' (᱒᱐᱑᱒) ᱯᱷᱳᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱱᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱥᱴ(nonconformist) ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ(unconventional) ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱵᱷᱚᱭ ᱫᱮᱣᱞ-ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱙ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱥᱴ(philanthropist) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱳ. ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Abhay Deol}}
*{{IMDb name|1867717}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Deol, Abhay}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
r2jsh4t9p6r433w8qkazahtzxvol0q0
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ
0
13078
200578
139677
2026-11-11T04:49:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200578
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Indian_Opinion.png|thumb|''Indian Opinion'']]
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱱ (leader) [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛ ᱯᱟᱹᱛ ᱵᱷᱮᱫᱽ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ([[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|South Africa]] ) ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱤᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱕ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱧᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱰᱚᱡ ᱠᱚᱪᱞᱚᱱ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱫᱽ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱲᱟ ᱜᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱩ (issues) ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱚᱱᱡᱤᱛ ᱵᱷᱤᱭᱟᱵᱚᱦᱟᱨᱤᱠ (Madanjit Viyavaharik), ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱔ ᱟᱨ ᱕ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱱᱥᱩᱠᱷᱞᱟᱞ ᱱᱟᱡᱟᱨ, ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱠᱚᱝᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱤ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱨᱟ ᱯᱷᱚᱭᱮᱱᱤᱠᱥ (Phoenix) ᱛᱮ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.gandhi-manibhavan.org/eduresources/eduresources_archives_indianopinion.htm Archives of ''Indian Opinion'' 1903-1914] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928004804/http://www.gandhi-manibhavan.org/eduresources/eduresources_archives_indianopinion.htm |date=2011-09-28 }}
*[https://web.archive.org/web/20120225202533/http://www.disa.ukzn.ac.za/index.php?searchword=indian+opinion+vol&ordering=&searchphrase=all&limit=20&option=com_qsearch&view=qsearch Archives of ''Indian Opinion'' 1950-1961]
*[https://www.gandhiheritageportal.org/journals-by-gandhiji/indian-opinion Archives of ''Indian Opinion'' 1903]
*[https://web.archive.org/web/20100917113458/http://www.gandhipoetics.com/ Gandhipoetics.com] A site containing an anthology and an analysis of the Satyagraha poetry found in the ''Indian Opinion'' between 1909 and 1911.
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
dfm5dprykz3u3x4ajyfuqx0005oveue
ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13144
200567
169717
2026-11-11T02:45:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200567
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ
| altname =
| nativename = ''asturianu''
| states = [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]]
| region = [[ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱥ]]
| speakers = ᱓᱕᱑,᱗᱙᱑ (᱒᱐᱑᱗)<ref name =EncuestaAsturias>{{cite web|url=https://www.ehu.eus/documents/1457190/1547454/Avance+III+Encuesta+Sociolling%C3%BC%C3%ADstica+Asturias.pdf/aba19c6f-4dab-470c-8a33-157248373072|title=III ENCUESTA SOCIOLINGÜÍSTICA DE ASTURIAS}}</ref>
| date =
| ref =
| speakers2 = ᱖᱔᱑,᱕᱐᱒ [[ᱜᱚᱜᱚ ᱟᱲᱟᱝ|L1]] + [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ (᱒᱐᱑᱗)
| familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ
| fam2 = [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ]]
| fam5 = [[ᱤᱵᱮᱨᱳᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱵᱮᱨᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam6 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱳᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]
| fam7 = [[ᱟᱥᱴᱩᱨᱼᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱟᱥᱴᱩᱨᱼᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱥ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]]
| agency = [[:en:Academy of the Asturian Language|ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱭᱟ ᱫᱮ ᱞᱟ ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ]]
| minority = [[ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱥ]]<ref name="eucharter">{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/languages/L-Asturian_in_Spain-Asturias.htm |title=Asturian in Asturias in Spain |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages |publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research |accessdate=19 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426225015/http://languagecharter.eokik.hu/sites/languages/L-Asturian_in_Spain-Asturias.htm |archivedate=26 April 2013 }}</ref> <br /> ([[ᱮᱥᱯᱮᱱ]])
| iso2 = ast
| iso3 = ast
| glotto = astu1245
| glottorefname = Asturian-Leonese-Cantabrian
| lingua = 51-AAA-ca
| map = Mapa de la estensión de la llingua asturiana-lleonesa.png
| mapsize = 240
| mapcaption = ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱟᱥᱴᱩᱨᱼᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| ethnicity = ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱹ
}}
[[File:WIKITONGUES- Victor speaking Asturian.webm|thumb|ᱵᱷᱤᱠᱴᱳᱨ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫᱟ, [[:en:Wikitongues|ᱣᱤᱠᱤᱴᱟᱝᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ᱾]]
'''ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ''' (asturianu ''ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱᱩ'' , ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱵᱚᱞ'' [ˈbaβle] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱱᱟ ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:West Iberian languages|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]] [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱯᱮᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Asturias|ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, [[:en:Asturleonese language|ᱟᱥᱴᱩᱨᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ) ᱟᱨ ᱔᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ (ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱥᱴᱩᱨᱞᱤᱭᱳᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ : ᱯᱟᱪᱮ, ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ (dictionary) ᱟᱨ ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ (orthography) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱢᱟᱹᱱ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ==
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐+ ᱚᱱᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=ast}}
{{Wiktionary|ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱱ}}
* [https://web.archive.org/web/20100417080702/http://www.academiadelallingua.com/ Academia de la Llingua Asturiana] – the official Asturian language academy
* [http://www.politicallinguistica.org/ Dirección Xeneral de Política Llingüística del Gobiernu del Principáu d'Asturies] – Bureau of Asturian Linguistic Politics (Government of the [[Principality of Asturias]])
* [http://www.romaniaminor.net/gramatiques/gramatica_asturiana.pdf Asturian grammar in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011053245/http://www.romaniaminor.net/gramatiques/gramatica_asturiana.pdf |date=2017-10-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20040404083624/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Asturian-english/ Asturian–English dictionary]
* [http://www.exunta.org/ Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025065719/http://www.exunta.org/ |date=2005-10-25 }}
* [https://web.archive.org/web/20060425043536/http://tematico.princast.es/cultura/ridea/index.html Real Instituto de Estudios Asturianos] – [[Royal Institute of Asturian Studies]] (RIDEA or IDEA), founded 1945.
* [http://valesne.homestead.com/untitled10.html A short Asturian–English–Japanese phrasebook] incl. sound file
* [https://web.archive.org/web/20180324172427/http://www.xuristes.as/ Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu] The Advisory Council of Lawyers for Asturian
* [http://www.academiadelallingua.com/lletresasturianes/pdf/II%20Estudiu%20Sociolling%C3%BC%C3%ADsticu.pdf II Estudiu Sociollingüísticu d'Asturies (2002)]
* [http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php Diccionariu de la Academia de la Llingua Asturiana / Dictionary of the Royal Academy of the Asturian Language]
* [https://web.archive.org/web/20130531082317/http://mas.lne.es/diccionario/intro.php Diccionario General de la lengua asturiana (Asturian — Spanish)]
* [https://web.archive.org/web/20091212170030/http://di098.edv.uniovi.es/apertium/comun/traductor.php Eslema, Asturian online translator]
* [http://proel.org/lenguas/bable.html «Asturiano» en PROEL]
* [http://www.politicallinguistica.org Dirección Xeneral de Política Llingüística del Gobiernu del Principáu d'Asturies].
* [https://web.archive.org/web/20120118195309/http://www.uniovi.es/notfound?referer=%2Feslema. Proyecto Eslema], "Eslema" Project for the creation of corpus Asturian language domain
* [https://web.archive.org/web/20110307054603/http://www.cervantestv.es/lengua_ensenanza/video_conferencia_ramon_de_andres_diaz.htm Conferencia sobre socioligüística asturiana impartida por el profesor de la Universidad de Oviedo Ramón d'Andrés en el Instituto Cervantes (Madrid. 2010)]
===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ===
* [http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php Diccionariu de la Academia de la Llingua Asturiana / Dictionary of the Royal Academy of the Asturian Language]
* [https://web.archive.org/web/20130531082317/http://mas.lne.es/diccionario/intro.php Diccionario General de la lengua asturiana (Asturian — Spanish)]
* [https://web.archive.org/web/20091212170030/http://di098.edv.uniovi.es/apertium/comun/traductor.php Eslema, Asturian online translator]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
0gijmajfnx73autt9a6iodnf37tskxi
ᱵᱷᱮᱯᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13827
200622
69747
2026-11-11T08:18:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200622
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱵᱷᱮᱯᱥ
| nativename = vepsän kelʹ
| states = [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]]
| region = [[ᱠᱟᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] <br/> [[ᱤᱱᱜᱽᱨᱤᱭᱟ]]<br/>[[ᱵᱷᱚᱞᱚᱜᱫᱟ ᱚᱵᱽᱞᱟᱥᱛ]]<br/>[[:en:Veps National Volost|ᱵᱷᱮᱯ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱳᱞᱳᱥᱴ]]<br/>[[ᱞᱮᱱᱤᱱᱜᱨᱟᱫ ᱚᱵᱽᱞᱟᱥᱛ]]
| ethnicity = {{sigfig|5,940|2}} [[:en:Vepsians|ᱵᱷᱮᱯᱥ]] (᱒᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲᱥᱚᱝ)<ref name=e18/>
| speakers = {{sigfig|1,640|2}} (᱒᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲᱥᱚᱝ)
| date =
| ref = e18
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱵᱷᱮᱯᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ
| familycolor = Uralic
|fam1 = [[ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ]]
| fam2 = [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱠ]]
| fam3 = ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱷᱤᱱᱤᱠ
| iso3 = vep
| glotto = veps1250
| glottorefname = Veps
| minority = [[ᱠᱟᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]<ref>{{cite web|url=http://gov.karelia.ru/Legislation/lawbase.html?lid=1751|title=Законодательные акты - Правительство Республики Карелия|work=gov.karelia.ru}}</ref>
}}
'''ᱵᱷᱮᱯᱥ''' ('''ᱵᱷᱮᱯᱥᱤᱭᱟᱱ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ vepsän kelʹ, vepsän keli, ᱥᱮ vepsä) ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱠ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱯᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱮᱞᱠᱷᱟ==
{| class="wikitable"
! Number
! Veps
|-
|᱑
|üksʹ
|-
|᱒
|kaksʹ
|-
|᱓
|koume
|-
|᱔
|nelʹlʹ
|-
|᱕
|viž
|-
|᱖
|kuzʹ
|-
|᱗
|seičeme
|-
|᱘
|kahesa
|-
|᱙
|ühesa
|-
|᱑᱐
|kümne
|-
|᱑᱑
|üksʹtoštkümne
|-
|᱑᱒
|kaksʹtoštkümne
|-
|᱒᱐
|kaksʹkümne
|-
|᱓᱔
|koumekümne nelʹlʹ
|-
|᱑᱐᱐
|sada
|-
|᱑᱐᱐᱐
|tuha
|}
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==
[[File:Shyoltozero road sign.jpg|thumb|250px|ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱯᱥ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱮᱞᱴᱳᱡᱮᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ]]
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Veps language}}
{{InterWiki|code=vep}}
* [http://dictorpus.krc.karelia.ru/en Open corpus of Veps and Karelian languages]
* [http://www.eki.ee/books/redbook/veps.shtml The Peoples of the Red Book: THE VEPS]
* [https://web.archive.org/web/20210425040927/http://meidenkodima.borda.ru/ St.Petersburg Veps society forum]
* [http://vepsian.krc.karelia.ru Veps language corpus and dictionary] (in Russian)
* [http://fennougrica.kansalliskirjasto.fi/browse?order=ASC&rpp=20&sort_by=-1&value=fi%3DVeps%C3%A4%7Cen%3DVeps%7Cru%3D%D0%92%D0%B5%D0%BF%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%7C&etal=-1&offset=0&type=language Vepsian textbooks from 1930s]
*Vepsian Society (www.veps.org) translated texts in Vepsjan
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱮᱯᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
e89mnwyxdrqwpbdddu4to6tirh4hykd
ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13838
200571
191432
2026-11-11T03:07:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200571
wikitext
text/x-wiki
{{Distinguish|ᱠᱟᱵᱤᱭᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{Infobox language
| name = ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ
| altname = Kabylian
| nativename = ''{{Audio|Kab-Taqbaylit.ogg|'''Taqbaylit'''}}'' / ⵜⴰⵇⴱⴰⵢⵍⵉⵜ
| pronunciation = {{IPA-ber|θɐqβæjlɪθ||Kab-Taqbaylit.ogg}}
| states = [[ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ]]
| region = [[ᱠᱟᱵᱤᱞᱤᱭᱟ]] ([[ᱵᱮᱡᱟᱤᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱡᱟᱤᱭᱟ]], [[:en:Bordj Bou Arréridj Province|BBA]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱵᱩᱣᱳᱭᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱣᱳᱭᱨᱟ]], [[ᱵᱟᱢᱮᱨᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱢᱮᱨᱫᱮᱥ]], [[ᱛᱤᱠᱤ ᱳᱶᱡᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱠᱤ ᱳᱶᱡᱩ]], [[ᱡᱤᱡᱮᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱤᱡᱮᱞ]] [[ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]])
| ethnicity = [[:en:Kabyle people|ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱚᱲ]]
| speakers = {{sigfig|5599200|1}} (᱒᱐᱑᱒)<!--only 1 sig fig-->
| date =
| ref = e21
| familycolor = Afro-Asiatic
| fam1 = [[ᱟᱯᱷᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱯᱷᱨᱳᱼᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ]]
| fam2 = [[ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ]]
| fam3 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ]]
| stand1 = [[:en:Standard Algerian Berber|ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ]]
| iso2 = kab
| iso3 = kab
| glotto = kaby1243
| glottorefname = Kabyle
| script = [[ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]],<ref>{{cite web|url=http://www.radioalgerie.dz/news/fr/article/20180109/130683.html|title=Nouria Benghabrit : l'enseignement de Tamazight sera élargi à 10 autres wilayas et bénéficiera de 300 nouveaux postes budgétaires|website=Rafio Algérienne|quote=la graphie Tifinagh pour le Targui, Latine pour la Kabylie et Arabe pour le M’Zab et les Aurès}}</ref> [[:en:Neo-Tifinagh|ᱛᱤᱯᱷᱤᱱᱟᱜᱷ]] (symbolic)
| map = Kabyle_language_percent_speakers.png
| mapcaption = Percentage of Kabyle speakers in northern Algeria
}}
'''ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ''' {{IPAc-en|k|ə|ˈ|b|aɪ|l}}, ᱥᱮ '''ᱠᱟᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ''' {{IPAc-en|k|ə|ˈ|b|ɪ|l|j|ən}} (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ: Taqbaylit, {{IPA-ber|θɐqβæjlɪθ||Kab-Taqbaylit.ogg}}) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱠᱟᱵᱤᱞᱤᱭᱟ]], ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱟᱞᱡᱤᱭᱟᱨᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱡᱤᱭᱟᱨᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾
[[:en:Institut national des langues et civilisations orientales|INALCO]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱨᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ==
<gallery>
File:WIKITONGUES-_Ghiles_speaking_Kabyle.webm|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ [[ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
File:WIKITONGUES- Sophia speaking Kabyle.webm|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
</gallery>
==ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱫᱷᱟᱬᱚᱱ ᱚᱞ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal|Languages}}
{{InterWiki|code=kab}}
*[https://web.archive.org/web/20071011013741/http://www.agraw.com/modules/Music/Kabyle-Music.php Kabyle Music]
*[https://web.archive.org/web/20070603085927/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_dialectes/kabyle.htm INALCO report on Kabyle], see also [https://web.archive.org/web/20070710022121/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_thema/kabylie_dialectologie_knz.pdf] and [https://web.archive.org/web/20070710091004/http://www.inalco.fr/crb/crb_2/fiches_crb/kabyle_SC.pdf] (fr)
*[https://web.archive.org/web/20061125190805/http://stl.recherche.univ-lille3.fr/sitespersonnels/bendjaballah/bendjaballah2.pdf Negative Preterite], The negative preterite in Kabyle Berber.
===ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ===
*[http://www.imyura.com imyura.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517121852/http://www.imyura.com/ |date=2014-05-17 }}.
*[http://imedyazen1.tripod.com/ Tiddukla Tadelsant Imedyazen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208111010/http://imedyazen1.tripod.com/ |date=2021-02-08 }}.
*[http://www.depechedekabylie.com/ddk-tamazight/index.1.html Kabyle version of the french speaking newspaper Dépêche de Kabylie].
===ᱚᱱᱞᱟᱤᱱ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ===
*[https://web.archive.org/web/20100317141610/http://www.dicokabyle.com/ Kabyle–French and French–Kabyle dictionary]
*[https://web.archive.org/web/20070314094437/http://www.makabylie.info/tutlayt_langue/dico-fra-kbl-a.php3 MAK]
*[https://web.archive.org/web/20110226111023/http://danoun.chez-alice.fr/traduction/traductionhb.htm Danoun].
*[http://amawal.wikidot.com/ Glossary of neologisms by imedyazen].
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱞᱡᱮᱹᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱟᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ| ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
a0wsbioefwq5ps50tj153dssxcq3l46
ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16276
200559
199414
2026-11-11T01:49:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200559
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱞᱟᱫᱤᱱ
| image = Ladin2 K.jpg
| nativename = ''lingaz ladin'', ''ladin''
| states = [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]]
| region = [[:en:Trentino-Alto Adige/Südtirol|Trentino-Alto Adige/Südtirol]]<br />[[ᱵᱷᱮᱱᱮᱛᱳ]]
| speakers = ᱔᱑,᱑᱒᱙
| date =
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ]]
| fam5 = ᱤᱴᱟᱞᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ
| fam6 = [[ᱨᱟᱭᱮᱛᱳᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱟᱭᱮᱛᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]]
| dia1 = [[:en:Cadorino dialect|ᱠᱟᱫᱳᱨᱤᱱᱳ]]
| dia2 = [[:en:Nones dialect|ᱱᱳᱱᱮᱥ]]
| dia3 = [[:en:Fornes dialects|ᱯᱷᱳᱨᱱᱮᱥ]]
| dia4 = ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾
| agency = [http://www.spell-termles.ladinia.net/en.html The office for Ladin language planning]<br />[http://www.istladin.net/eng/indexeng.html Ladin Cultural Centre Majon di Fascegn]<br />[[Istitut Ladin Micurà de Rü]]<br />[[Istituto Ladin de la Dolomites]]
| iso3 = lld
| glotto = ladi1250
| glottorefname = Ladin
| lingua = 51-AAA-l
| notice = IPA
}}
{{Infobox country languages
| country = <br />ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱟᱭᱨᱳᱞ<br />ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ :
| image = Language distribution in South Tyrol, 2011.svg
| image size = 280px
}}
{{Infobox country languages
| country = <br />ᱴᱨᱮᱱᱴᱤᱱᱳ ᱾<br />᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱟᱭᱠᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ:
| image = Language distribution Trentino 2011.png
| image size = 280px
}}
{{Infobox country languages
| country = <br />ᱵᱩᱞᱮᱱᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾<br />ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image = Lingua ladina in provincia di Belluno.svg
| image size = 280px
}}
'''ᱞᱟᱫᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱭᱮᱛᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱨᱟᱭᱮᱛᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱟᱭᱨᱳᱞ]], [[ᱴᱨᱮᱱᱴᱤᱱᱳ]], [[ᱵᱮᱞᱩᱱᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱞᱩᱱᱳ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱ [[ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱨᱳᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱴᱨᱮᱱᱴᱤᱱᱳ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱩᱱᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱔ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱴᱤᱱᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ-ᱟ ᱾<ref>https://www.coe.int/en/web/minorities</ref>
'''ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱤᱨᱳᱞ'''
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱤᱨᱳᱞ ᱨᱤᱱ ᱒᱐,᱕᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱚᱫᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱞᱟᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ (ᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱾<ref>https://astat.provinz.bz.it/de/default.asp</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱡᱮᱰ ᱟᱞᱯᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱞᱜᱟᱨ ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱴᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱩᱞᱜᱟᱨ ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱲ-ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱳᱱ ᱞᱮᱰᱤᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱵᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱞᱳ-ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱰᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱰᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱢᱟᱹᱱ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱞ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]]
* [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
* [[ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
{{Interwiki|code=lld}}
{{Wiktionary category|type=ᱞᱟᱫᱤᱱ|category=ᱞᱟᱫᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
*[https://web.archive.org/web/20070808180743/http://www.spell-termles.ladinia.net/en.html The office for Ladin language planning]
*[http://www.raibz.rai.it/la/index.php Rai Ladinia] – Newscasts and broadcasts from public broadcaster [[Rai Sender Bozen (TV channel)|Rai Sender Bozen]].
*[http://www.noeles.info Noeles.info] – News portal in Ladin.
*[https://web.archive.org/web/20080905133157/http://www.lauscdiladins.com/ Weekly Paper] – ''La Usc Di Ladins'' (The Voice of the Ladins, in Ladin).
*[http://dialectometry.com/ald/ Ladinienatlas ALD-I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109101527/http://dialectometry.com/ald/ |date=2017-11-09 }}
*[http://ald.sbg.ac.at/ald/ald-i/ Linguistic Atlas of Dolomitic Ladinian and neighbouring Dialects – Speaking Linguistic Atlas]
*[[Joachim Grzega|Grzega, Joachim]], {{in lang|de}} [http://www1.ku-eichstaett.de/SLF/EngluVglSW/MEWD.pdf Ku-eichstaett.de], ''Materialien zu einem etymologischen Wörterbuch des Dolomitenladinischen (MEWD)'', Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt (KU) 2005.
*[http://dilf2.ladintal.it/ Italian-Fassano Ladin Dictionary]
*[http://www.istitutoladino.it/index.php?option=com_content&view=article&id=45 Italian-Cadorino Ladin Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902183906/http://www.istitutoladino.it/index.php?option=com_content&view=article&id=45 |date=2018-09-02 }}
*[http://ladin-cadorin.blogspot.com/2007/09/glossario-italiano-ladino-venas.html Italian-Cadorino Ladin Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010042902/http://ladin-cadorin.blogspot.com/2007/09/glossario-italiano-ladino-venas.html |date=2017-10-10 }}
*[https://web.archive.org/web/20170105171506/http://dizionario-italiano-gardenese.ladinternet.it/ Italian-Gardenese Ladin Dictionary]
*[http://www.micura.it/en/8-news/355-dizionar-online Italian-Badiotto Ladin Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513193114/https://www.micura.it/en/8-news/355-dizionar-online |date=2021-05-13 }}
*[http://www.micura.it/en/dictionaries/gh/dl German-Gardenese Ladin Dictionary]
*[https://web.archive.org/web/20210513102847/https://www.micura.it/en/dictionaries/vb/dl German-Badiotto Ladin Dictionary]
*[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\ier\rom&first=0 Ladin basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]
*[http://www.provincia.bz.it/ASTAT/downloads/mit17_02.pdf Declaration of language group affiliation in South Tyrol – Population Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233308/http://www.provincia.bz.it/ASTAT/downloads/mit17_02.pdf |date=2016-03-03 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱴᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
8pch1q9bhb8yjumaw7qx9r5imxgmqy2
ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ
0
19058
200594
195640
2026-11-11T05:53:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200594
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|16|59|40|N|73|18|00|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = {{flagicon image|..Maharashtra Flag(INDIA).png}} [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name3 = [[ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| governing_body = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 11
| population_total = 3,27,120
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱘
| population_footnotes = <ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802875-ratnagiri.html|title=Ratnagiri City Population Census 2011 - Maharashtra|website=Census2011.co.in|access-date=18 July 2018}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤᱠᱚᱨ
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱑᱕᱖᱑᱒, ᱔᱑᱕᱖᱓᱙
| area_code = ᱐᱒᱓᱕᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MH]]
| registration_plate = MH-08
| website = {{URL|www.ratnagiri.nic.in}}
| footnotes = |
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| official_name =
}}
[[File:Temple of Lord MahaLakshmi.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱟᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
'''ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref>{{Cite web|url=http://ratnagiri.nic.in/distGazette/Part2.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210151337/http://ratnagiri.nic.in/distGazette/Part2.pdf |title=RATNAGIRI DISTRICT 91 Poisonous|url-status=dead|archive-date=2012-02-10|date=2012-02-10|access-date=2019-05-12}}</ref> ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱬ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ {{Coord|16.98|N|73.3|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Ratnagiri.html|title=Maps, Weather, and Airports for Ratnagiri, India|website=Faiingrain.com|access-date=2021-12-27|archive-date=2021-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227071759/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Ratnagiri.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ
==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ==
{{Weather box|width=auto
| location = ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ (᱑᱙᱘᱑–᱒᱐᱑᱐, extremes 1901–2012)
| metric first = Yes
| single line = Yes
| Jan record high C = 37.0
| Feb record high C = 39.0
| Mar record high C = 40.6
| Apr record high C = 37.5
| May record high C = 37.8
| Jun record high C = 39.0
| Jul record high C = 32.8
| Aug record high C = 34.2
| Sep record high C = 35.7
| Oct record high C = 37.5
| Nov record high C = 38.1
| Dec record high C = 36.7
| year record high C = 40.6
| Jan high C = 31.7
| Feb high C = 31.5
| Mar high C = 31.8
| Apr high C = 32.3
| May high C = 32.9
| Jun high C = 30.5
| Jul high C = 29.0
| Aug high C = 28.6
| Sep high C = 29.4
| Oct high C = 32.2
| Nov high C = 33.6
| Dec high C = 32.8
| year high C = 31.3
| Jan low C = 19.1
| Feb low C = 19.4
| Mar low C = 21.9
| Apr low C = 24.5
| May low C = 26.2
| Jun low C = 24.9
| Jul low C = 24.4
| Aug low C = 24.1
| Sep low C = 23.8
| Oct low C = 23.5
| Nov low C = 22.0
| Dec low C = 20.2
| year low C = 22.8
| Jan record low C = 12.2
| Feb record low C = 11.6
| Mar record low C = 14.4
| Apr record low C = 16.1
| May record low C = 21.4
| Jun record low C = 19.2
| Jul record low C = 18.4
| Aug record low C = 21.1
| Sep record low C = 20.4
| Oct record low C = 17.7
| Nov record low C = 15.4
| Dec record low C = 13.5
| year record low C = 11.6
| rain colour = green
| Jan rain mm = 0.3
| Feb rain mm = 0.1
| Mar rain mm = 0.3
| Apr rain mm = 2.1
| May rain mm = 43.8
| Jun rain mm = 869.5
| Jul rain mm = 972.5
| Aug rain mm = 723.3
| Sep rain mm = 364.9
| Oct rain mm = 123.6
| Nov rain mm = 17.0
| Dec rain mm = 0.8
| year rain mm = 3118.1
| Jan rain days = 0.1
| Feb rain days = 0.0
| Mar rain days = 0.0
| Apr rain days = 0.3
| May rain days = 2.8
| Jun rain days = 19.9
| Jul rain days = 25.8
| Aug rain days = 25.6
| Sep rain days = 14.8
| Oct rain days = 6.1
| Nov rain days = 1.0
| Dec rain days = 0.2
| year rain days = 96.6
|time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]]
| Jan humidity = 55
| Feb humidity = 57
| Mar humidity = 63
| Apr humidity = 66
| May humidity = 68
| Jun humidity = 81
| Jul humidity = 85
| Aug humidity = 86
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 72
| Nov humidity = 61
| Dec humidity = 55
|year humidity = 69
|source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Ratnagiri Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 663–664
| access-date = 10 April 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>
{{cite web
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archive-date = 5 February 2020
| url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M152
| access-date = 10 April 2020}}</ref>
}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=585570 |title=censusindia (Archived copy) |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123955/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=585570 |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱖,᱒᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱕% ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱕% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘᱖ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:ThibaPalace.jpg|thumb|right|270px|ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱛᱷᱤᱵᱚ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category-inline}}
{{Wikivoyage}}
{{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}}
{{Ancient Dharmic centres of Higher Learning}}
[[Category:ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱱᱟᱜᱤᱨᱤ]]
fczprjs3f4mgmw7u1gh7qe69s5j9d94
ᱡᱟᱞᱱᱟ
0
19066
200573
195610
2026-11-11T03:44:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200573
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱟᱞᱱᱟ
| native_name = <!-- addition of Indic script discouraged per WP:INDICSCRIPT -->
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname = ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption = ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|19.8410|N|75.8864|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱟᱞᱱᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| governing_body = ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| leader_title = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ.
| leader_name = ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱜᱚᱨᱟᱱᱛᱭᱟᱞ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name="census">{{cite web |title=District Census Handbook – Jalna |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2718_PART_B_DCHB_JALNA.pdf |date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114113007/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2718_PART_B_DCHB_JALNA.pdf |archive-date=14 November 2019 |page=22 |website=Census of India |publisher=The Registrar General & Census Commissioner |format=PDF |access-date=3 May 2020}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 81.6
| elevation_footnotes = <ref name="geo">{{cite web|title=Maps, Weather, and Airports for Jalna, India|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Jalna.html|website=www.fallingrain.com|access-date=8 April 2017|archive-date=8 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408172643/http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Jalna.html|url-status=dead}}</ref>
| elevation_m = 508
| population_total = 285577
| population_as_of = 2011
| population_rank = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱒᱗ ᱟᱱᱟᱜ
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = ᱡᱟᱞᱱᱮᱠᱟᱨ
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱔᱓᱑᱒᱐᱓ ᱔᱓᱑᱒᱑᱓
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱒᱔᱘᱒
| registration_plate = MH-21
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱡᱟᱞᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱣᱟᱲᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="census" /> ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ|ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.newsclick.in/maharashtras-jalna-steel-industry-trapped-overall-market-slowdown Maharashtra’s Jalna is one of the biggest hubs of steel industry in Central India.]</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱡᱟᱞᱱᱟ {{Coord|19.8410|N|75.8864|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱸᱰᱚᱞᱤᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱖᱖᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="geo" />
==ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ==
{{Weather box
|width = auto
|location = ᱡᱟᱞᱱᱟ
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan high C = 29
|Feb high C = 32
|Mar high C = 36
|Apr high C = 39
|May high C = 39
|Jun high C = 34
|Jul high C = 30
|Aug high C = 29
|Sep high C = 30
|Oct high C = 32
|Nov high C = 30
|Dec high C = 29
|Jan low C = 10
|Feb low C = 14
|Mar low C = 19
|Apr low C = 23
|May low C = 25
|Jun low C = 24
|Jul low C = 22
|Aug low C = 22
|Sep low C = 21
|Oct low C = 19
|Nov low C = 15
|Dec low C = 12
|Jan precipitation mm = 1.8
|Feb precipitation mm = 1.1
|Mar precipitation mm = 6.6
|Apr precipitation mm = 3.1
|May precipitation mm = 28.6
|Jun precipitation mm = 150.1
|Jul precipitation mm = 152.5
|Aug precipitation mm = 182.3
|Sep precipitation mm = 156.8
|Oct precipitation mm = 75.2
|Nov precipitation mm = 13
|Dec precipitation mm = 12.5
|source = [http://www.worldweatheronline.com/Jalna-weather-averages/Maharashtra/IN.aspx Jalna Weather]
|date = June 2012
}}
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box
|title=ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|orange|63}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|green|25}}
{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|red|8.6}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|1.4}}
{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|pink|1.7}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ†|black|0.3}}
|caption=Distribution of religions<br />
†<small>Includes [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]] (0.2%), [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] (<0.2%).</small>
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱘᱕,᱕᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱑᱔᱗,᱐᱒᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱓᱘,᱔᱘᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱼ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱓᱘,᱘᱓᱔ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐,᱓᱓᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱔᱙᱖ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑,᱘᱒᱙ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱑.᱘᱐% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census" />
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱵᱟᱫᱽᱼᱢᱚᱱᱢᱟᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱮᱰᱡᱮᱠᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ HYB ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ, [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱫᱮᱲ]], [[ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱤᱰ]], [[ᱠᱷᱟᱢᱜᱟᱶ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱞᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱼ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱼᱵᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.jalnaonline.in/city-guide/about-jalna Jalna Online at India Online Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211229105634/https://www.jalnaonline.in/city-guide/about-jalna |date=2021-12-29 }}
{{ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱞᱱᱟ)}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱱᱟ]]
ho58w6sbey5cbw2fmbllcr3f2hu9hvt
᱒᱐᱒᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ
0
21822
200541
119398
2026-11-10T22:28:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200541
wikitext
text/x-wiki
'''᱒᱐᱒᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱯᱷᱟᱭᱮᱪ ᱦᱚᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱯᱷᱟᱭᱮᱪ ᱦᱚᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱰᱟ ᱦᱚᱠᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠᱤ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱤᱝᱜᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|title=India’s largest hockey stadium planned in Rourkela, to co-host 2023 FIH World Cup|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-hockey-stadium-largest-rourkela-odisha-2023-world-cup-naveen-patnaik/|website=www.olympicchannel.com|access-date=28 December 2020|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122064905/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/indian-hockey-stadium-largest-rourkela-odisha-2023-world-cup-naveen-patnaik/|url-status=live}}</ref><ref name="announcement">{{cite web |title=2022 FIH Hockey Women's World Cup in Spain and the Netherlands, 2023 FIH Hockey Men's World Cup in India |url=http://fih.ch/news/2022-fih-hockey-women-s-world-cup-in-spain-and-the-netherlands-2023-fih-hockey-men-s-world-cup-in-india/ |website=fih.ch |publisher=[[International Hockey Federation]] |accessdate=8 November 2019 |location=Lausanne |date=8 November 2019 |archive-date=9 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109115058/http://www.fih.ch/news/2022-fih-hockey-women-s-world-cup-in-spain-and-the-netherlands-2023-fih-hockey-men-s-world-cup-in-india/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ==
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱠᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱥᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="time windows">{{cite web |title=Two time windows set for 2022 FIH World Cups |url=http://www.fih.ch/news/two-time-windows-set-for-2022-fih-world-cups/ |website=fih.ch |publisher=International Hockey Federation |accessdate=5 February 2019 |date=20 December 2018 |archive-date=7 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207121141/http://www.fih.ch/news/two-time-windows-set-for-2022-fih-world-cups/ |url-status=live }}</ref> FIH ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=India presents bid to host men's Hockey World Cup in 2023 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/india-presents-bid-to-host-mens-hockey-world-cup-in-2023/articleshow/71633712.cms |work=The Times of India |accessdate=18 October 2019 |date=17 October 2019 |archive-date=12 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112062406/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/india-presents-bid-to-host-mens-hockey-world-cup-in-2023/articleshow/71633712.cms |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="announcement"/>
᱑-᱑᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ:
*ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ
*<s>ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ</s> (ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ)
*ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ
*<s>ᱥᱯᱮᱱ</s> (ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ)
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ:
*ᱥᱤᱧᱚᱛ
==ᱫᱚᱞ ᱠᱚ==
===ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ===
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="announcement"/> [[᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱯ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴᱮᱱᱴᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=World Cup qualification quotas decided|url=http://www.fih.ch/news/world-cup-qualification-quotas-decided|website=fih.ch|publisher=[[International Hockey Federation]]|accessdate=3 December 2020|location=Lausanne|date=8 November 2019|archive-date=3 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203160841/http://www.fih.ch/news/world-cup-qualification-quotas-decided/|url-status=live}}</ref>
{|class="wikitable"
!ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ
!ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ
!ᱴᱷᱟᱶ
!ᱠᱳᱴᱟ
!ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱚ
|-
|᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
|{{n/a}}
|align=center|1
|{{fh|IND}} (6)
|-
|4–13 June 2021
|[[2021 Men's EuroHockey Nations Championship|2021 EuroHockey Championship]]
|[[Amstelveen]], Netherlands
|align=center|5
|{{fh|BEL}} (2)<br>{{fh|ENG}} (5)<br>{{fh|GER}} (4)<br>{{fh|NED}} (3)<br>{{fh|ESP}} (8)
|-
|21–24 October 2021
|[[2023 Men's FIH Hockey World Cup – European Qualifier|2021 European Qualifier]]
|[[Cardiff]], Wales
|align=center|2
|{{fh|FRA}} (12)<br>{{fh|WAL}} (15)
|-
|17–23 January 2022
|[[2022 Men's Hockey Africa Cup of Nations|2022 Africa Cup of Nations]]
|[[Accra]], Ghana
|align=center|1
|{{fh|RSA}} (14)
|-
|20–30 January 2022
|[[2022 Men's Pan American Cup|2022 Pan American Cup]]
|[[Santiago]], Chile
|align=center|2
|{{fh|ARG}} (7)<br>{{fh|CHI}} (22)
|-
|23 May – 1 June 2022
|[[2022 Men's Hockey Asia Cup|2022 Asia Cup]]
|[[Jakarta]], Indonesia
|align=center|3
|{{fh|JPN}} (16)<br>{{fh|MAS}} (11)<br>{{fh|KOR}} (10)
|-
|Cancelled{{efn|group=note|The Oceania Cup could not be completed before the qualification deadline due to [[travel restrictions related to the COVID-19 pandemic]]. Therefore the two Oceania quota places have been filled based on the [[FIH Men's World Ranking]].<ref>{{cite web |url=https://www.fih.hockey/news/asia-cup-provides-ticket-to-bhubaneswar-rourkela |title=Asia Cup provides ticket to Bhubaneswar-Rourkela |website=fih.hockey |date=26 May 2022 |access-date=22 October 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022151316/https://www.fih.hockey/news/asia-cup-provides-ticket-to-bhubaneswar-rourkela |url-status=live }}</ref>}}
|[[2022 Men's Oceania Cup|2022 Oceania Cup]]
|[[New Zealand]]
|align=center|2
|{{fh|AUS}} (1)<br>{{fh|NZL}} (9)
|-
!colspan=3|Total
!16
!
|}
===ᱰᱨᱚ===
{| class="wikitable"
|-
! style="width: 25%;" | ᱯᱚᱴ ᱑
! style="width: 25%;" | ᱯᱚᱴ ᱒
! style="width: 25%;" | ᱯᱚᱴ ᱓
! style="width: 25%;" | ᱯᱚᱴ ᱔
|- style="vertical-align: top;"
|{{plainlist|
* {{fh|IND}} (assigned to D1)
* {{fh|AUS}} (assigned to A1)
* {{fh|BEL}} (assigned to B1)
* {{fh|NED}} (assigned to C1)
}}
|{{plainlist|
* {{fh|GER}}
* {{fh|ENG}}
* {{fh|ARG}}
* {{fh|NZL}}
}}
|{{plainlist|
* {{fh|ESP}}
* {{fh|MAS}}
* {{fh|FRA}}
* {{fh|KOR}}
}}
|{{plainlist|
* {{fh|RSA}}
* {{fh|WAL}}
* {{fh|JPN}}
* {{fh|CHI}}
}}
|}
===ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ===
᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=2022 FIH Hockey Men's World Cup Tournament Regulations |url=https://www.fih.ch/media/13556732/2022-fih-hockey-mens-world-cup-tournament-regulations.pdf |access-date=5 December 2022 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205215105/https://www.fih.ch/media/13556732/2022-fih-hockey-mens-world-cup-tournament-regulations.pdf |url-status=live }}</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ==
==ᱟᱢᱯᱮᱭᱟᱨ==
==ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱟᱭᱩᱱᱰ==
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱟᱭᱩᱱᱰ==
==ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱭᱩᱱᱰ==
==ᱜᱳᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
kzdvayp64m8yr5rnzmrx7geo3b43ob9
ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
22271
200611
199564
2026-11-11T07:20:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200611
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
! ᱰᱟᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ
! ᱠᱟᱥᱴ
! ᱥᱟᱹᱠᱷ.
|-
| rowspan="2"|1992
| ''[[Sona Kar Nagpur]]''
|Dhananjay Nath Tiwari
|Dhananjay Nath Tiwari
| Purushottam Tiwari<br>
Sosan Bara<br>
Pushpa Kullu<br> [[Mukund Nayak]]
|<ref>{{cite web|url=http://forum.jharkhand.org.in/2009/02/jharkhand-film-industry-daastan-e.html?m=0 |title=Jharkhand.org.in | The public website of Jharkhand State |publisher=Forum.jharkhand.org.in }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |title=नागपुरी फिल्म के 'दादा साहेब' धनंजय नाथ तिवारी ! |website=www.panchayatnama.com |access-date=2023-04-01 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324100842/http://www.panchayatnama.com/news/aamukh-katha/story/12.html |url-status=dead }}</ref>
|-
|Koda Mait Jabe
|Dr.Yuagal Kishore Mishra
|
|Tarun Nayak
|<ref>{{cite web|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/vishesh-aalekh/story/1209742.html|title=कई कलाकारों को डेब्यू करा चुके हैं निर्देशक-अभिनेता तरुण नायक |website=www.prabhatkhabar.com}}</ref>
|-
|1995
|''[[Preet (1995 film)|Preet]]''
|Ravi Chaudhary
|Tara Mani Devi
|
|
|-
|1998
|''[[Sajna Anari]]''
|Pravir Ganguli
|Yugal Kishore Mishra
|
|
|}
==᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ
! ᱠᱟᱥᱴ
! ᱥᱟᱹᱠᱷ.
|-
| rowspan="2"|2001
| ''Gooiya no.1''
| Abhas Sharma
| Abhas Sharma
| Sana<br>Srikant<br>Saroj Jha<br>Umar Mukherjee.
|<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0391193/|title=Gooiya No. 1 (2001)|website=m.imdb.com}} {{unreliable?|date=September 2022}}</ref><ref name="researchgate">{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/355999172|title=Journey of Jhollywood: A Study in the Context of Nagpuri Cinema|website=researchgate|date=November 2021|accessdate=16 March 2022}}</ref>
|-
| ''Mor Pratigya''
| Ravi Chaudhary
| Ravi Chaudhary
|
|
|-
| 2003
| ''Tuar''
| Dr. Uma Shankar Jha
| Hosne Oraon
| <br><br>
|
|-
| rowspan="3"|2004
| ''Hamaar Jharkhand''
| Vijay Prakash
| Vijay Prakash
| <br><br>
|
|-
| '' Mitwa Pardeshi ''
| Bapa Bandyopadhyay, Anil Sikdar
| Awadh Kishore
|
|
|-
| ''Mor Dil ''
| Binesh Raj
| Hosne Oraon
|
|
|-
| rowspan="7"|2005
| ''Sun Sajna''
|Rajiv Sinha
|Shahid
| [[Raman Gupta]]<br>Kanchan Roy
|<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-opens-to-packed-house/cid/664795|title=Nagpuri film opens to packed house|website=telegraphindia}}</ref>
|-
| ''Pyaar to Hoe Gelak''
| Y.K. Mishra
| Y.K. Mishra
|
|
|-
| ''Maksad''
| Raghunath Mahto
| Raghunath Mahto
|
|
|-
| ''Aawara Tore Pyaar Mein''
| Pankaj Sinha
|
| {{hlist|Pankaj Sinha|[[Supriya Kumari]]|Jharna Chakravarthy|Sukumar Mukherjee|Shuvra Mazumdar}}
| <ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/debutante-director-dazzles-audience-nagpuria-films-come-of-age/cid/879424|title=Debutante director dazzles audience - Nagpuria films come of age|publisher=telegraphindia|date=27 May 2005|access-date=29 November 2020}}</ref>
|-
| ''Hili Maa''
| Krishna Sarthi
| Krishna Sarthi
|
|
|-
| ''Sangiya''
| Vijay Prakash
| Vijay Prakash
|
|
|-
| ''Mukti''
| Ram Nayak
| Ram Nayak
|
|
|-
| rowspan="3"|2006
| ''Nagpur Kar Bhoot''
|Yadhunath Mahto
|Yadhunath Mahto
| [[Dinesh Deva]]<br>Rajesh Kushwaha<br>Kanchan Roy<br> Monika Ghosh<br>Raghunath Mahto<br>Birju Pradhan
|<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/nagpuri-film-starts-riding-on-spirits-local-cine-industry-embarks-upon-a-new-trend-with-nagpur-kar-bhoot/cid/811785|title=Nagpuri film starts riding on spirits - Local cine industry embarks upon a new trend with Nagpur kar bhoot|website=telegraphindia|date=26 March 2006|access-date=20 November 2019}}</ref>
|-
| ''Roop Tor''
| Birju Pradhan
| Birju Pradhan
|
|
|-
| ''Chingaari''
|
| Jaychand
|
|
|-
| 2007
| ''Jugni''
| Y.K. Mishra
| Y.K. Mishra
|
|
|-
| rowspan="4"|2008
| ''Chahat''
|
|
| Varsha Rittu Lakra<br>
|<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/khortha-film-hogs-limelight-at-cine-show/cid/526484|title=Khortha film hogs limelight at cine show|website=telegraphindia}}</ref>
|-
|''Jharkhand Kar Chhalia''
|Anil Sikdaar
|
|[[Deepak Lohar]]
|
|-
| '' Pyaar Kar Khatir ''
| Ashok Chauhan
| Mohan Singh
|
|
|-
| ''Gangaa Par''
| Manoj Singh Surya
| Manoj Singh Surya
|
|
|-
| rowspan="2"|2009
| ''Chhoti''
|
|
|
|<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/lens-on-trafficking/cid/601335|title=Lens on trafficking|website=telegraphindia}}</ref>
|-
| ''Baha''
|Sriprakash
|
| {{hlist|Pradyuman Nayak| Yogendra Choubey| Usha Mishra| Bobby|, Sheetal Bage| Ashok Pagal| Raj Kumar Nagbansi| Mahadev Toppo|, Rana benarjee| Shubhra Majumdar| Remish Kandulan}}
|<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/baha-wows-audience/cid/529579|title=Baha wows audience|website=telegraphindia|date=5 April 2010|access-date=25 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.jharkhand.org.in/2009/04/baha-wild-flower-nagpuri-film-with.html|title=Baha-The Wild Flower|website=blog.jharkhand.org.in|access-date=2023-04-01|archive-date=2023-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401163733/http://blog.jharkhand.org.in/2009/04/baha-wild-flower-nagpuri-film-with.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|title=Baha – Nagpuri Feature Film|website=shriprakash.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324110515/http://shriprakash.com/baha-nagpuri-feature-film/|url-status=dead}}</ref>
|}
==᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
{| class=wikitable
|+Key
|style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|}
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ
! ᱠᱟᱥᱴ
! ᱥᱟᱹᱠᱷ.
|-
|rowspan="5"|2011
|''Karma''
|Rajiv Sinha
| Raj Kasera
| {{hlist|[[Deepak Lohar]]|Varsha Rittu Lakra|Ajay Soni|}}
|<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/karma-is-cool-say-nagpuri-film-buffs/cid/416580|title=Karma is cool, say Nagpuri film buffs|website=telegraphindia|accessdate=6 September 2019}}</ref>
|-
|''Pyaar Kar Mehndi Rachaye Liyo Re''
|{{hlist|Archana Verma| Santosh Singh|}}
| Sanjay Kumar
|
|
|-
|''Pyaar Ka Sapna''
| Pappu Khan
| Shahid
|
|
|-
|''Naari Kar Dil Aaesane Hoeyle ''
| Sailja Bala
| Bharti Bhusan
|
|
|-
|''Hai Re Mor Jharkhand''
| Lekhraj Mahto
| Hosne Oraon
|
|
|-
|rowspan="4"| 2012-13
|'' Maut Kar Chehra''
| Mohammad Asfak Ansari
| Iqbal
|
|
|-
|''Pyaar Aur Mohabbat''
| Ram Nayak
| Ram Nayak
|
|
|-
|''Kanhi E Pyaar To Na Laage ''
| Jairam Mahto
| Kansilala Nayak
|
|
|-
|''Ye Sajni''
| Deepak Lohar
| Amit Munda
|
|
|-
|2015
|''Belura''
| Y.K. Mishra
| Y.K. Mishra
|
|
|-
|rowspan="5"|2017
|''Chandni Tor Pyar Mei''
| Pappu Khan
|
|{{hlist|Sohail Azad|Javed Manan|Monica|Sunil|Manju Tiwary}}
|<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt14640808/fullcredits/cast?ref_=tt_ov_st_sm|title=Chandni Tor Pyar Mei|website=m.imdb}}</ref>
|-
|''[[Tor Bina]]''
|Dipen Toppo
|
| {{hlist|Joy Bose|Binod Mahalee|Kajal Singh|Neeraj Vats}}
|<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt6939312/|title=Tor Bina (2017)|website=m.imdb}}</ref>
|-
|''[[Mahuua]]''
|Sanjay Verma
|Satyen Srivastava
| {{hlist|Stefy Patel|Prince Sondhi|Ali Khan|Manoj Verma|Shakti Singh|Punam Singh|Dinesh Dewa|Kajal Singh|Raj Sinha|Ajay Ghosh|}}
|<ref>{{cite web|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-premiere-of-mahua-film-17684270.html|title=महुआ फिल्म का हुआ प्रीमियर|website=jagran.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/rajapalayam/movies/mahuaa/ET00076415|title=Mahuaa|website=in.bookmyshow.com}}</ref>
|-
|''Mor Sangee''
|Probin Lakra
|
| {{hlist|Divya Kalar|D.R. Lakra|G.D. Nag|}}
|<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11304308/|title=Mor Sangee (2017)|website=imdb.com}}</ref>
|-
|''Hi-fi Laila Dehati Chaila''
| Arvind Minj
| Hasne Oraon
|
|
|-
|rowspan="5"|2018
|''[[Mor Gaon Mor Desh]]''
|Ashwini Kumar
|
| {{hlist|Deepak Sinha|Chandan Kumar Jaiswal |Rishi Prakash Mishra|Payal Mukherjee|Varsha Rittu Lakra}}
| <ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|title=Mor Gaon Mor Desh' hits theatre|website=dailypioneer.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325130236/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/mor-gaon-mor-desh-hits-theatre.html|url-status=dead}}</ref>
|-
|''Tor Pyar Mein''
| Pritam Lohar
| Binod Mahli
|{{hlist|Binod Mahli|Laxmi Pandey|Neeraj Vats}}
|<ref>{{cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt11356704/?ref_=m_ttfc_tt|title=Tor Pyar Mein|website=m.imdb}}</ref>
|-
| ''Mati Kar Lal''
|Ram Nayak
|
|
|<ref>{{Cite web|url=https://www.livehindustan.com/news/ranchi/article1-Last-shooting-of-nagpuri-film-matikar-lal-held-in-simdega-564106.html|title=सिमडेगा में हुई नागपुरी फिल्म माटी कर लाल की शूटिंग|website=livehindustan.com|language=hi}}</ref>
|-
|''Mohai Jangal''
|Sandeep Sinha
|
| {{hlist|Lalit Kumar|Javed|Sonalii Kumari|Dipali Kumari|Gaurav Kumar|Jitendra Kumar|}}
|<ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/jharkhand/latehar-shooting-of-nagpuri-film-17172690.html|title=लातेहार में हुई नागपुरी फिल्म की शू¨टग|website=jagran.com}}</ref>
|-
| ''Mor Pratigya''
|Dipen Toppo, Sumit Sachdeva
|
|{{hlist|Prateek Jaiswal|Lakshmi Pandey|Varsha Rittu|Dharmendra Kumar|Kunal Bharti|Niraj Vats|Maya Pandey|Manoj Sahri|Ziauddin Khan|Shankar Pathak|Guru Bhai}}
|<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/JHA-RAN-HMU-MAT-latest-ranchi-news-034002-2973902-NOR.html|title=नागपुरी फिल्म 'मोर प्रतिज्ञा' का मुहूर्त|website=www.bhaskar.com}}</ref>
|-
|rowspan="3"|2019
|[[Phulmania]]
|[[Lal Vijay Shahdeo]]
|Lal Vijay Shahdeo
| {{hlist|Komal Singh|Vineet Kumar|Nitu Pande|Khusboo Sharma|Ravi Bhattia|Hansraj Jagtap|}}
|<ref>{{Cite news|url=https://minextlive.jagran.com/film-fest-opening-with-fulmaniya-movie-206128|title=बोली फूलमनिया-मां को बांझ कह लोग देते थे ताना|website=minextlive.jagran.com}}</ref>
|-
| Dewa Rikhawala
|Sanjay Verma
|
|{{hlist|[[Raman Gupta]]| [[Raza Murad]]|Avinab Kumar| Shahi Bhusan| Varsha Rittu Lakra}}
|<ref>{{Cite news|url=https://m.jagran.com/jharkhand/ranchi-16264373.html|title=सत्य भारती में नागपुरी फिल्म का मुहूर्त|website=m.jagran.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodheadlines.in/2017/11/16/nagpuri-film-deva-rickshawal-shooting-in-progress-at-jharkhand/|title=Nagpuri Film Deva Rickshawal Shooting In Progress At Jharkhand|publisher=bollywoodheadlines|date=16 November 2017|access-date=22 November 2022}}</ref>
|-
|style="background:#FFFFCC;" | [[Dhumkkudiya (film)]] {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|[[Nandlal Nayak]]
|Sumit Agarwal
|{{hlist|Rinkal Kacchap|Pradhuman Nayak|[[Rajesh Jais]]|Subrat Dutta|Vinod Anand|Varsa Lakra|Gita Guha}}
|<ref>{{cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|title=Indigenous film 'Dhumkkudiya' proves Content is king|website=dailypioneer|date=7 July 2019|access-date=20 November 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817161235/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indigenous-film----dhumkkudiya----proves-content-is-king.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dhumkudia-received-13-awards-at-screening-before-release-2834324.html|title=नागपुरी फिल्म धुमकुड़िया को रिलीज से पहले ही स्क्रीनिंग में मिले 13 अवार्ड|website=livehindustan|date=6 November 2019|access-date=20 November 2019}}</ref>
|-
|rowspan="6"|2020
|style="background:#FFFFCC;" | Sapne Sajan Ke {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|Adhir Raj
|
|{{hlist|Satish Shahdeo | Akshay Raj|Anuska Soni| Pradeep Raja | }}
|<ref>{{Cite news|url=https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|title=नागपुरी फ़िल्म "सपने साजन के" में दर्शकों के लिए क्या हैं खास,आईये फ़िल्म की टीम से जानतें हैं।|website=mirchiplus.com|access-date=2023-04-01|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324105412/https://mirchiplus.com/film-mein-kya-hain-khas-aayiye-jante-hain-nagpuri-film-sajan-ke-bahon-mein/|url-status=dead}}</ref>
|-
|style="background:#FFFFCC;" | Dadagiri {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|
|
| {{hlist|Ram Nayak| Sugandha Singh| Deepak Lohar| Manoj Singh| Angel Lakra| Manoj Azad| Rajkumar Nagvanshi| <br>Pintu Sinha| Yash Nayak| Anand Baraik| Krusna Singh| Kashilal| Md. Islam| Sultan| Priya Kumari }}
|<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ranchi/news/latest-simdega-news-033503-2170553.html|title=नागपुरी फिल्म दादागिरी की शूटिंग शुरू|website=bhaskar.com}}</ref>
|-
|style="background:#FFFFCC;" | Gangwa {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|[[Aditya Kumar]]
|
|{{hlist|[[Bunty Singh]]| [[Raman Gupta]]| [[Dinesh Deva]]| Deepak| [[Ranjeet]]|[[Hemant Birje]]| Angel Lakra| Varsha Rittu Lakra}}
|<ref>{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/saraikela-kharsawan-bollywood-actors-are-working-in-nagpuri-film-being-shot-in-saraikela-jhnj-1666426.html|title=सरायकेला में चल रही है नागपुरी फिल्म की शूटिंग, ये बॉलीवुड कलाकार कर रहे हैं काम|website=hindi.news18.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929055524/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/saraikela-kharsawan-bollywood-actors-are-working-in-nagpuri-film-being-shot-in-saraikela-jhnj-1666426.html|archive-date=2022-09-29|access-date=2022-10-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/news/nagpuri-cinema/regional-language-films-shooting-complete-in-jharkhand-nagpuri-khortha/1248949.html|title=झारखंड : क्षेत्रीय भाषा में बनी कई फिल्मों की शूटिंग पूरी, जल्द होगी रिलीज|website=prabhatkhabar.com}}</ref>
|-
| Adivasi Khiladi
|Probin Lakra
|
|{{hlist|Bijoya Kerketta | Sujit Lakra| Joya Minj | }}
|<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358644/|title=Adivasi Khiladi|website=imdb.com}}</ref>
|-
|style="background:#FFFFCC;" | Tor Bina 2 {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|Balal Guru
|
| {{hlist| Binod Mahli| Divya Kalar| D.R. Lakra |}}
|<ref>{{Cite web|url=https://imdb.com/title/tt11358842/|title=Tor Bina 2|website=imdb.com}}</ref>
|-
|style="background:#FFFFCC;" |Temper{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|D Bipin
|
|{{hlist| Binod Mahli | Mahendra Gaur | Anamika |}}
|
|}
==᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ==
{| class="wikitable"
|-
! '''ᱥᱮᱨᱢᱟ'''
! '''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ'''
! '''ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ'''
! '''ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ'''
! '''ᱠᱟᱥᱴ'''
! '''ᱥᱟᱹᱠᱷ.'''
|-
|2021
| Ranchi Romeo
| [[Deepak Lohar]]
|
|{{hlist|Deepak Lohar | Prabha Sarkar }}
|<ref>{{Cite news|url=https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|title=Only 20 lakh Nagpuri film 'Ranchi Romeo' gave water to Salman and Ayushmann's films! Left behind in terms of earnings|website=newsbuzz|date=19 Dec 2021|access-date=1 April 2023|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220055631/https://newsbuzz.live/national-news/only-20-lakh-nagpuri-film-ranchi-romeo-gave-water-to-salman-and-ayushmanns-films-left-behind-in-terms-of-earnings/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://navodayamedia.com/nagpuri-movie-ranchi-romeo-released-in-popcorn-cinema/|title=नागपुरी फिल्म "रांची रोमियो "पॉपकॉर्न सिनेमा में रिलीज़ हुई|website=navodayamedia|date=10 December 2021}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|rowspan="4"|2022
| Dehleej
| Purushottam Kumar
| Yatendra Mishra
|{{hlist|Ayushi Bhadra |Roshan Saurabh Sharma | Sukanth Thakur|Sankar Pathak|Priya Murmu|Shital Chhaya Kerketta|Aruni Jha| Ashok Gope}}
|<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-nagpuri-film-dahleez-will-be-released-in-theaters-today-6417240.html|title=आज सिनेमाघरों में रिलीज होगी नागपुरी फिल्म दहलीज|website=livehindustan|date=3 May 2022}}</ref>
<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/video/nagpuri-movie-dahleez-director-interview-pkj|title=घर की 'दहलीज' से बाहर निकल रहीं कहानियां, क्षेत्रीय फिल्में हो रही ग्लोबल|website=prabhatkhabar|date=6 May 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/film-review-dahleez-raises-hope-for-a-bright-future-for-cinema-in-jharkhand/377402/|title= झारखंड में सिनेमा के उज्ज्वल भविष्य की उम्मीद जगाती है दहलीज|website=newswing|date=5 May 2022}}</ref>
|-
| Karma Dharma
| Pappu Khan
| Bani Mahto, Devendra Kumar
|{{hlist|[[Dinesh Deva]]|Kailash Jackson|Monu Raj|Varsha Rittu Lakra|Shivani|Poonam Singh|[[Mukund Nayak]]|Devdas Vishwakarma}}
|released on YouTube<ref>{{Cite news|url=https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|title=Nagpuri film "Karma Dharma" released, conspiracy to flop digitally|publisher=crazybollywood|date=25 July 2022|access-date=20 September 2022|archive-date=27 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127202258/https://crazybollywood.com/nagpuri-film-karma-dharma-released-conspiracy-to-flop-digitally-latest-bihar-news-current-news-of-bihar-cb-news/|url-status=dead}}</ref>
|-
| Mor Sangi Re I Love You
| Naveen Kerketta
| Naveen Kerketta
|{{hlist|Ravi Sahu|Lovly Ahmed|[[Mohan Joshi]]| Ali Khan|Pradeep Kabra}}
|Trilingual film Dulhan Chahi Bihar se in Bhojpuri, Te Mor Jan in Chhattisgarhi<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/regional/movie-details/mor-sangi-re-i-love-you/movieshow/95444772.cms|title=Mor Sangi Re I Love you|publisher=timesofindia|date=11 November 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/the-film-mor-sangi-re-made-in-jharkhand-released-on-18th-october-bollywood-actor-ali-khan-told-the-merits-smj|title=झारखंड में बनी फिल्म 'मोर संगी रे' 18 अक्टूबर को होगी रिलीज, बॉलीवुड एक्टर अली खान ने बतायी खूबियां|publisher=prabhat khabar|date=17 October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/gumla/news/18-se-more-sangi-re-i-love-you-telecast-130443949.html|title=18 से मोर संगी रे आई लव यू का प्रसारण|publisher=bhaskar|date=October 2022|access-date=17 November 2022}}</ref>
|-
| style="background:#FFFFCC;" | Har Janam {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|
| Anil Jate, Rohit RK
|{{hlist|Rohit RK|Muskan Moolchandani|Neeraj Vats|Kunal Bharati|Chandni Baraik}}
|<ref>{{Cite news|url=https://newswing.com/jharkhand-entertainment-sadri-nagpuris-biggest-film-har-janam-will-be-released-in-four-languages/424076/|title=JHARKHAND ENTERTAINMENT: सादरी नागपुरी की सबसे बड़ी फिल्म हर जनम चार भाषाओं में होगी रिलीज|publisher=newswing|date=12 September 2022|access-date=20 September 2022|lang=Hindi}}</ref>
|}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
j1uc21rjr9atwvxb54jjk33agadqvuk
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ (ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ. ᱪᱮᱱᱮᱞ)
0
22836
200577
153599
2026-11-11T04:49:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200577
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Indian english news channel}}
{{Use Indian English|date=May 2015}}
{{Use dmy dates|date=May 2015}}
{{Infobox television channel
| name = India Today
| logo = India_Today_TV_Channel_logo.jpg
| logo_size = 200px
| logo_alt =
| launch_date = {{Start date and age|df=yes|2003|04|07}}
| owner = [[Living Media]]
| country = [[India]]
| language = [[English language|English]]
| area = India
| picture_format = [[4:3]] ([[576i]], [[SDTV]]) <br/>
| headquarters = [[Noida, Uttar Pradesh]], [[India]]<ref>{{cite web |url=http://www.indiatodaygroup.com/new-site/publications/ite.html |title=India Today Group |publisher=India Today Group |access-date=2010-10-09 |archive-date=5 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805024837/http://www.indiatodaygroup.com/new-site/publications/ite.html |url-status=dead}}</ref>
| former_names = Headlines Today
| replaced =
| key_people = Sanjay Sharma (Deputy Editor)<ref>{{cite web |title=Sanjay Sharma |url=https://www.indiatoday.in/author/sanjay-sharma |website=India Today |language=en}}</ref>
| sister_channels = [[Aaj Tak]], [[Tez TV|Tez]], [[Aaj Tak|Aaj Tak HD]], [[Business Today (India)|Business Today Television]]
| website = {{URL|https://www.indiatoday.in/}}
| online_serv_1 = India Today Live
| online_chan_1 = [https://www.indiatoday.in/livetv Watch Live]
}}
'''ᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱳᱰᱮ''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱰᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱴᱳᱰᱮ) ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱭᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱡᱟᱦᱟᱸ '''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ''' ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱩᱭᱰᱮ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱞᱤᱢᱤᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱡ ᱛᱟᱠ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱩᱰᱮ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ , ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ' ᱟᱡ ᱛᱟᱠ ' ᱟᱨ ' ᱫᱤᱞᱞᱤ ' ᱟᱡ ᱛᱟᱠ ' ᱾<ref>{{Cite web |date=8 November 2004 |title=Alok Verma to head TV Today spl. projects |url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k4/nov/nov75.htm}}</ref> ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱚᱠ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.indiantelevision.com/old-html/headlines/y2k3/feb/feb151.htm|title=Aaj Tak English channel may launch in 10 days|date=24 February 2003|work=Indian Television|access-date=3 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=TV Today's Delhi Aaj Tak likely to launch mid-May |url=http://www.indiantelevision.com/node/23101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207233838/http://www.indiantelevision.com/node/23101 |archive-date=7 February 2016 |access-date=3 April 2017 |publisher=Indian Television}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱥᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Unethical use of unrelated videos |url=http://www.thehoot.org/media-watch/media-practice/unethical-use-of-unrelated-videos-8912 |access-date=28 June 2023 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064227/http://www.thehoot.org/media-watch/media-practice/unethical-use-of-unrelated-videos-8912 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=India Today's offensive video |url=http://www.thehoot.org/media-watch-briefs/india-today-s-offensive-video-8205 |access-date=28 June 2023 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064218/http://www.thehoot.org/media-watch-briefs/india-today-s-offensive-video-8205 |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ , ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱠᱮᱞ ᱴᱤᱭᱟᱨᱯᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱠᱮᱱᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱯᱷ ᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/videos/times-now/india/fake-trp-scandal-india-today-named-in-fir-mumbai-police-confirms-to-times-now/77266|title=India Today named in Fake TRP Scandal- Source- Times Now|date=10 October 2020|work=Times Now|access-date=10 October 2020}}</ref> ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱭᱟᱨᱥᱤᱯ ᱢᱮᱱᱤᱯᱩᱞᱮᱴᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱫᱚ ᱕ ᱞᱚᱠ ᱨᱩᱯᱤᱭ ᱨᱤᱱᱰᱤᱭ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://english.newstracklive.com/news/india-today-accept-that-barc-put-penalty-on-him-in-fake-trp-case-sc111-nu764-ta764-ta277-1123095-1.html|title=India Today fined 5 lakh rupees- Source- newstracklive|date=10 October 2020|work=newstracklive|access-date=10 October 2020}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱮᱪᱷᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱹᱞᱮᱧ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-today-group-s-statement-on-claims-made-in-the-trp-scam-case-1730122-2020-10-09|title=India Today fined 5 lakh rupees- Source- India today|date=10 October 2020|work=India Today|access-date=10 October 2020}}</ref> ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱩᱰᱮ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱕ ᱞᱚᱠ ᱡᱳᱨᱱᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱾<ref>{{Cite web |title=Pay 5 lakh fine if you want interim protection: Bombay High Court directs TV Today Network in plea against BARC order |url=https://www.barandbench.com/news/litigation/bombya-hc-directs-tv-today-to-pay-fine-imposed-by-barc-for-interim-protection}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 October 2020 |title=Bombay High Court Directs TV Today Network to Deposit Rs.5 Lakh to Grant Interim Protection in Plea Against BARC |url=https://www.livelaw.in/top-stories/bombay-high-court-directs-tv-today-network-to-deposit-rs5-lakh-to-grant-interim-protection-in-plea-against-barc-164891}}</ref>
== ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ==
* ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱠᱟᱱᱳᱣᱟᱞᱼ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾
* ᱨᱟᱡᱽᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱫᱮᱥᱟᱭᱼ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱟᱫᱚᱠ ᱾
* ᱜᱳᱨᱟᱣ ᱥᱤ ᱥᱟᱣᱣᱟᱱᱛᱼ ᱠᱟᱹᱢᱤᱼᱵᱩᱫᱟᱹ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱾
* ᱥᱤᱵᱽ ᱚᱨᱳᱨᱟᱼ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱟᱫᱚᱠ ᱾
ᱮᱝᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱪᱩᱫᱫᱷᱚᱨᱤ ᱥᱤᱵ ᱚᱨᱳᱨᱟ ᱜᱳᱨᱟᱵᱷ ᱥᱟᱣᱣᱟᱱᱛ ᱪᱚᱛᱤ ᱱᱟᱨᱩᱞᱟ , ᱱᱟᱵᱤᱞᱟ ᱡᱟᱢᱟᱞ ᱚᱠᱠᱷᱤᱛᱟ ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ' ᱟᱡ ᱛᱟᱠ ' ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱟᱫᱮᱢᱤ (ᱟᱭᱤᱴᱤᱮ) ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱪᱮᱱᱡᱽ ᱔ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ (ᱤᱮᱱᱵᱤᱮ) ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 February 2021 |title=Aaj Tak, India Today win most popular news channels at ITA Awards 2021; Aroon Purie conferred Hall of Fame award |url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/ita-awards-2021-aaj-tak-india-today-bagged-most-popular-news-channel-awards-aroon-purie-conferred-hall-of-fame-award/story/431265.html |url-status=live |access-date=2021-06-07 |website=Business Today}}</ref><ref>{{Cite web |title=TV Today Network wins big at ENBA 2015 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/enba-2015-india-today-television-wins-big/1/595343.html |access-date=3 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-28 |title=48-award haul for India Today Group at ENBA 2019; includes Best News Channels Hindi and English |url=https://mediabrief.com/india-today-group-wins-48-awards-enba-2019/ |url-status=live |access-date=2021-06-07 |website=MediaBrief |language=en-US}}</ref>
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ''
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references group="" responsive="1"></references>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* Official website
{{Television news in India}}
8mmdi09ohrgzozpht1a9sa1mhsytizf
ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ (ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ)
0
22868
200623
122866
2026-11-11T08:19:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200623
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ
| image = Brad_Armstrong_2012.jpg
| caption = ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱮᱴᱮᱱᱰ [[XBIZ Awards|XBIZ Awards Show]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱢᱚᱱᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ
| birth_name = Rod Hopkins<ref name=AVNJune1999>{{cite magazine|url=http://www.avn.com/html/avn/news/nws/news332.html |title=Brad Armstrong - Up the Long Ladder |access-date=March 10, 2015 |author=Ken Michaels |date=June 23, 1999 |magazine=[[AVN (magazine)|AVN]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19991008113552/http://www.avn.com/html/avn/news/nws/news332.html |archive-date=October 8, 1999 }}</ref>
| birth_date = {{nowrap|{{Birth date and age|1965|9|23}}}}<ref name=IAFD>{{iafd name|id=BArmstrong|gender=male|name=Brad Armstrong}}</ref>
| birth_place = [[ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ, ᱚᱱᱴᱤᱨᱤᱭᱚ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ<ref name=AVNInsider>{{cite web|url=http://www.avninsider.com/stories/lead041204.shtml |title=Brad Armstrong: AVN Hall Of Famer |access-date=March 10, 2015 |author=Heidi Pike-Johnson |date=April 12, 2004 |publisher=[[AVN Insider]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040414055314/http://www.avninsider.com/stories/lead041204.shtml |archive-date=April 14, 2004 }}</ref>
| death_date =
| death_place =
| other_names = ᱢᱨᱹ ᱢᱮᱡᱤᱠ, ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱞᱮᱜᱽᱡᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ, ᱨᱚᱰ<ref name=IAFD/>
| height = {{height|ft=5|in=10}}<ref name=IAFD/>
| spouse = {{ubl|[[Dyanna Lauren]]<br>(?–1992)|[[Jenna Jameson]]<br>(1996–2001)|[[Jessica Drake]]<br>(2006–2021)<ref name="imdbBio"/>}}
| website =
}}
[[Category:Articles with hCards]]
[[ᱨᱮᱫ:Jessica_Drake_Brad_Armstrong_XRCO_2.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱴᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱰᱨᱮᱠ ᱾]]
'''ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱕) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ , ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ , ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱵᱷᱤᱠᱰ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="Cosmopolitan" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ " ᱫᱟ ᱠᱮᱝ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱨᱱ " ᱟᱨ " ᱫᱟ ᱥᱯᱤᱞᱵᱟᱨᱜ ᱚᱯᱷ ᱥᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱟᱭᱟᱨᱥ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Burnett |first=Thane |date=2008-02-03 |title=CANOE -- JAM! - Meet the King of Porn |url=http://jam.canoe.ca/Television/2008/02/01/pf-4806629.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120710021557/http://jam.canoe.ca/Television/2008/02/01/pf-4806629.html |archive-date=2012-07-10 |access-date=2010-09-16 |website=Canoe.ca}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱳᱠᱴᱳᱢᱚᱢ ᱦᱳᱢ ᱮᱞᱳᱱ (᱒᱐᱑᱒) ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱰᱤ ᱨᱤᱱᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱳᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱮᱱᱰᱤ ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱥ ᱮᱨᱤᱠ ᱯᱨᱤᱥ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱢᱵᱳ ᱵᱳᱣᱞᱟᱨᱥ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ''ᱵᱳᱥᱴᱚᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾
== ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱟᱱᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱰᱨᱮᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="imdbBio">{{Cite web |title=Brad Armstrong - Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0035630/bio?ref_=nm_ov_bio_sm |access-date=26 March 2018 |website=Internet Movie Database}}</ref>
== ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ==
ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱴᱩ, ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ; ᱯᱞᱮᱜᱤᱨᱞ, ᱦᱟᱥᱴᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱮᱱᱴᱦᱟᱣᱩᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱜᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ; ᱮᱰᱩᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱚᱨᱢᱮᱸᱴ, ᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ "ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ"
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ) ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜ-ᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" "ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾"
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;"
|+<span style="font-size: 9pt">'''ᱵᱽᱨᱟᱰ ᱟᱨᱢᱥᱴᱨᱚᱝ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾'''</span>
| colspan="3" |
{| class="collapsible collapsed" width="100%"
! colspan="3" style="background-color: #D9E8FF; text-align: center;" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱾
|-
|- style="background:#d9e8ff; text-align:center;"
| style="text-align:center;" |'''ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#cec; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#fcd; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱾'''
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|21}}
|{{nom|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|1}}
|{{nom|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾
|{{won|4}}
|{{nom|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|3}}
|{{nom|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|5}}
|{{nom|0}}
|}
|- style="background:#d9e8ff;"
| colspan="3" style="text-align:center;" |
; '''ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ'''
|-
|{{yes2|'''Totals'''}}
|{{won|'''34'''}}
|{{nom|'''0'''}}
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱠᱚ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
|-
| rowspan="2" |2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ
| rowspan="2" |''ᱤᱭᱩᱯᱳᱨᱤᱭᱟ ᱾''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱰᱤᱣᱳ (<small>ᱰᱮᱵᱤᱰ</small> ᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱨᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
|-
| rowspan="2" |2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| rowspan="2" |''ᱜᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱚᱜ ᱾''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (<small>ᱰᱮᱱᱮᱞ ᱢᱮᱴᱠᱟᱯᱷ ᱟᱨ</small> <small>ᱡᱳᱱᱟᱛᱚᱱ ᱢᱳᱨᱜᱟᱱ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
|-
|2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ
| {{n/a}}
|-
|2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
|''ᱠᱮᱞᱤᱠᱴᱟᱨ ᱾''
|-
| rowspan="2" |2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| rowspan="2" |''ᱢᱟᱱᱦᱩᱱᱴᱟᱨ ᱾''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
|-
|2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ
|''ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱡᱚᱜ ᱾''
|-
| rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱯᱮᱱᱮᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱ (<small>ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱰᱨᱮᱠ</small> ᱟᱨ <small>ᱮᱨᱤᱠ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨᱥᱚᱱ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
|''ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾''
|-
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾
| {{n/a}}
|-
|2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱤᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱ (ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ <small>ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱰᱨᱮᱠ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ) <small>ᱠᱤᱨᱥᱴᱮᱱ</small> ᱯᱚᱨᱤᱥ " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " " "
|''2040 ᱾''
|-
|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
|''ᱜᱚᱛᱤ ᱾''
|-
| rowspan="2" |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ
| rowspan="2" |''ᱫᱟ ᱨᱚᱠᱤ ᱵᱷᱳᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱳᱼ ᱮ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱼᱯᱟᱨᱳᱰᱤ (ᱦᱮᱱᱠ ᱥᱮᱱᱟᱱᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
|-
| rowspan="3" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
| rowspan="2" |''ᱚᱱᱰᱚᱨᱳᱵᱚᱞᱰ''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱ (<small>ᱡᱮᱥᱤᱠᱟ ᱰᱨᱮᱠ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ)
|''جنس ᱪᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱᱼ ᱫᱟ ᱰᱨᱮᱠ ᱠᱨᱟᱱᱤᱠᱮᱞᱥ''
|-
| rowspan="2" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
| rowspan="2" |''ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱾''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
|-
|2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref name="avnwin2014">{{Cite web |date=January 21, 2014 |title=AVN Announces the Winners of the 2014 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20160201103626/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |archive-date=1 February 2016 |access-date=April 25, 2015 |website=AVN}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱾
|''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾''
|}
{| class="wikitable"
|+ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
|-
|2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Past Winner History |url=http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219210715/http://nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html |archive-date=December 19, 2013 |access-date=April 19, 2015 |publisher=NightMoves}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
|-
|2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 14, 2013 |title=NightMoves 2013 Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/170020 |access-date=April 19, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼ ᱱᱟᱱᱼᱯᱟᱨᱳᱰᱤ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
|-
|2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 13, 2014 |title=NightMoves Awards Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/186246 |access-date=April 19, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱤᱭᱟᱨ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
|-
|2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 12, 2015 |title=NightMoves Awards Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/200007 |access-date=October 12, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱤᱭᱤᱴᱟᱨ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
|}
{| class="wikitable"
|+ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
|-
|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱾
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
|-
|2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tod Hunter |date=April 6, 2007 |title=Hillary Scott Big Winner at XRCO Awards |url=http://www.xbiz.com/news/22154 |access-date=March 11, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱮᱹᱪᱟᱨᱥ ᱾
|-
|2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱮᱹᱪᱟᱨᱥ (<small>ᱥᱴᱳᱨᱢᱤ ᱰᱮᱱᱤᱞᱥ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ)
|-
| rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tod Hunter |date=April 17, 2009 |title=XRCO Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/107282 |access-date=March 11, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱮᱹᱪᱟᱨᱥ ᱾
|-
|ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ
|-
|2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱼᱯᱷᱮᱹᱪᱟᱨᱥ ᱾
|}
== ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ==
* Brad Armstrong at IMDb
* Brad Armstrong at the Internet Adult Film Database
* Brad Armstrong at the Adult Film Database
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱹᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]]
elwlz8eqbhpogq0o2jsvbw2xw0o7ebz
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ
0
22989
200590
200080
2026-11-11T05:34:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200590
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Sunil Chhetri (cropped).jpg|thumb|ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ]]
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱪᱤᱸᱰᱩ (ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ)|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ (forward) ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ (captain) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱠᱼᱟᱯ ᱮᱱᱮᱡ (link-up play), ᱜᱚᱞ ᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ (goal scoring abilities) ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨ (leadership) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|date=2 July 2020|title=Six of the best Indian football players of all time: a guide to the greats|url=https://olympics.com/en/featured-news/golden-era-indian-football-team-players-top-players-pk-banerjee-chuni-goswami|access-date=28 January 2022|website=[[Olympic Games|Olympics]]|archive-date=14 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514082401/https://olympics.com/en/featured-news/golden-era-indian-football-team-players-top-players-pk-banerjee-chuni-goswami|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=12 May 2021|title=SportMob – Best Indian football players of all time|url=https://sportmob.com/en/article/967888-Best-Indian-football-players-of-all-time|access-date=28 January 2022|website=SportMob|archive-date=9 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809100523/https://sportmob.com/en/article/967888-Best-Indian-football-players-of-all-time|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱚ ᱨᱚᱱᱟᱞᱰᱚ]] ᱟᱨ [[ᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱞ ᱢᱮᱥᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Captain Fantastic Chhetri strike seals India's 1–0 win over Kyrgyzstan.|newspaper=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/captain-fantastic-chhetri-strike-seals-india-s-1-0-win-over-kyrgyzstan-117061301402_1.html|publisher=Business Standard|date=13 June 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021234034/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/captain-fantastic-chhetri-strike-seals-india-s-1-0-win-over-kyrgyzstan-117061301402_1.html|archive-date=21 October 2017|agency=[[Press Trust of India]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Captain fantastic Sunil Chhetri seals 2018 Intercontinental Cup for India|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/football/100618/sunil-chhetri-indian-football-team-2018-intercontinental-cup-stephen-c.html|publisher=Deccan Chronicle Holdings Limited|date=10 June 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611022644/https://www.deccanchronicle.com/sports/football/100618/sunil-chhetri-indian-football-team-2018-intercontinental-cup-stephen-c.html|archive-date=11 June 2018}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Sunil Chhetri: No better place than Doha for Indian football's Asian revival">{{cite news|date=3 November 2016|title=Sunil Chhetri: No better place than Doha for Indian football's Asian revival|publisher=Gulf Times|url=http://www.gulf-times.com/story/519789/Sunil-Chhetri-No-better-place-than-Doha-for-Indian|url-status=live|access-date=18 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118170239/http://www.gulf-times.com/story/519789/Sunil-Chhetri-No-better-place-than-Doha-for-Indian|archive-date=18 November 2016}}</ref><ref name="AFC Cup 2016: Sunil Chhetri – The captain who leads by example">{{cite web |url=http://www.sportskeeda.com/football/afc-cup-2016-sunil-chhetri-captain-leads-example |title=AFC Cup 2016: Sunil Chhetri – The captain who leads by example |website=[[Sportskeeda]] |date=20 October 2016 |access-date=18 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118163955/http://www.sportskeeda.com/football/afc-cup-2016-sunil-chhetri-captain-leads-example |archive-date=18 November 2016}}</ref><ref name="We're upbeat: Sunil">{{cite news|date=3 November 2016|title=We're upbeat: Sunil|newspaper=The Telegraph|url=http://www.telegraphindia.com/1161103/jsp/sports/story_117161.jsp#.WC7CPRKKVp0|url-status=dead|access-date=18 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118163907/http://www.telegraphindia.com/1161103/jsp/sports/story_117161.jsp#.WC7CPRKKVp0|archive-date=18 November 2016}}</ref>
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ (Mohun Bagan) ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Chhetri becomes the first Indian to join MLS">{{cite news |url=http://sports.rediff.com/report/2010/mar/26/chhetri-becomes-the-first-indian-to-join-mls.htm |title=Chhetri becomes the first Indian to join MLS |work=Rediff.com |date=26 March 2016 |access-date=29 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129145540/http://sports.rediff.com/report/2010/mar/26/chhetri-becomes-the-first-indian-to-join-mls.htm |archive-date=29 November 2016}}</ref><ref name="The Rs 1 crore boys">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1120415/jsp/7days/story_15375848.jsp#.WD0mFEvraSH |title=The Rs 1 crore boys |newspaper=The Telegraph |date=15 April 2016 |access-date=29 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017062433/http://www.telegraphindia.com/1120415/jsp/7days/story_15375848.jsp#.WD0mFEvraSH |archive-date=17 October 2016}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱮᱹᱥᱤᱹᱴᱤ ([[:en:JCT FC|JCT FC]]) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱸᱰᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮᱢ (game) ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱜᱚᱞ (goal) ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=NFT>{{cite web|last=Strack-Zimmermann|first=Benjamin|url=https://www.national-football-teams.com/player/12944/Sunil_Chhetri.html|title=NFT player — National team & Club appearances: Chhetri, Sunil|publisher=National Football Teams|access-date=18 May 2018|archive-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925200859/https://www.national-football-teams.com/player/12944/Sunil_Chhetri.html|website=national-football-teams.com}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱕᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱛᱚᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱴᱼᱨᱤᱠ (hat-trick) ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱮᱨᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ ᱠᱚᱣᱟᱨᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱮ ᱜᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Goal rush |pages=https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |work=The Tribune |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |access-date=17 April 2022 |archive-date=16 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116000906/https://www.tribuneindia.com/2004/20041106/spr-trib.htm |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱚᱠᱠᱟᱨ ([[:en:Major League Soccer|Major League Soccer]]) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱥᱤᱴᱤ ᱣᱤᱡᱟᱨᱰ (Kansas City Wizards) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=MLSSigning>{{cite web|last=Wiebe|first=Andrew|title=Wizards sign Indian forward Chhetri|url=http://www.mlssoccer.com/news/article/wizards-sign-indian-forward-chhetri|work=Major League Soccer|access-date=21 August 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103213056/http://www.mlssoccer.com/news/article/wizards-sign-indian-forward-chhetri|archive-date=3 November 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾.<ref>{{cite web|date=2021-08-03|title=Happy Birthday Sunil Chhetri: 5 Interesting Facts About The Indian Football Captain|url=https://www.news18.com/news/sports/happy-birthday-sunil-chhetri-5-interesting-facts-about-the-indian-football-captain-4039208.html|access-date=2021-08-03|website=News18|language=en|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803102203/https://www.news18.com/news/sports/happy-birthday-sunil-chhetri-5-interesting-facts-about-the-indian-football-captain-4039208.html|url-status=live}}</ref><ref name="SWProfile"/><ref name="Sunil Chhetri: A thinking footballer">{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Sunil-Chhetri-A-thinking-footballer/articleshow/6239829.cms |title=Sunil Chhetri: A thinking footballer |last=Dsouza |first=Stanislaus P |work=The Times of India |date=31 July 2010 |access-date=18 November 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100803214915/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Sunil-Chhetri-A-thinking-footballer/articleshow/6239829.cms |archive-date=3 August 2010}}</ref><ref name="Sunil Chhetri's 32nd birthday: Lesser known facts about the Indian football team captain">{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/sunil-chhetri-facts/1/455820.html |title=Sunil Chhetri's 32nd birthday: Lesser known facts about the Indian football team captain |work=IndiaToday.in |date=3 August 2016 |access-date=18 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118081818/http://indiatoday.intoday.in/education/story/sunil-chhetri-facts/1/455820.html |archive-date=18 November 2016}}</ref> ᱟᱯᱟᱛ '''ᱠᱮᱹᱵᱤ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (officer) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱮᱸᱜᱟᱛᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ''' ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="profile">{{cite web|title=Indian star's soccer journey leads to K.C.|url=http://espnfc.com/feature?id=784787&cc=5901|publisher=[[ESPN]]|first=Leander|last=Schaerlaeckens|date=10 May 2010|access-date=19 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308005442/http://www.espnfc.com/story/784787/sunil-chhetri|archive-date=8 March 2016}}</ref> ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮ ᱾<ref name="Sunil Chhetri's mum is a former Nepali international">{{cite web|title=Sunil Chhetri's mum is a former Nepali international: Interview with Sunil Chhetri|url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=2013|work=Goal Nepal|date=29 April 2010|access-date=19 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201155643/http://www.goalnepal.com/news.php?id=2013|archive-date=1 February 2014}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱸᱰᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]]
klo1x5egkivfrtvwckhy973s4viuzd2
ᱛᱟᱠᱟ ᱠᱮᱴᱚ
0
23185
200547
179329
2026-11-10T23:25:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200547
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱛᱟᱠᱟ ᱠᱮᱴᱚ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱢᱟᱥᱟᱭᱩᱠᱤ ᱠᱮᱴᱚ
| birth_date = {{Birth date and age|1959|5|1}}<ref>Infobox data from: {{cite web|url=http://i-dic.dorachan.com/data?ktutk_00|archive-url=https://archive.today/20120713081712/http://i-dic.dorachan.com/data?ktutk_00|url-status=dead|archive-date=2012-07-13|title=加藤 鷹 - Katou Taka|publisher= 'Web I-dic'|language=Japanese|accessdate=2008-10-26}}</ref>{{efn|Since his debut his year of birth was 1962 until he corrected it during his retirement in August 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.47news.jp/topics/entertainment/oricon/culture/131895.html|title=男優・加藤鷹、"現役引退"発表 年齢詐称も告白|language=ja|publisher=47news|date=14 Aug 2013|accessdate=15 Jul 2016|archive-date=14 August 2013|archive-url=https://archive.is/20130814110852/http://www.47news.jp/topics/entertainment/oricon/culture/131895.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hochi.yomiuri.co.jp/entertainment/news/20130814-OHT1T00149.htm|title=加藤鷹、AV男優引退!年齢詐称も告白「54歳です」|language=ja|publisher=Sports Hōchi|date=15 Aug 2013|accessdate=15 Jul 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130817230507/http://hochi.yomiuri.co.jp/entertainment/news/20130814-OHT1T00149.htm|archivedate=17 August 2013}}</ref>}}
| birth_place = [[Akita, Akita|Akita]], Japan
| death_date =
| death_place =
| other_names = ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱮᱴᱚ, ᱢᱟᱥᱟᱭᱩᱠᱤ ᱠᱮᱴᱚ
| height = {{height|m=1.80|precision=0}}
| spouse = Sanae Asô (᱑᱙᱙᱘-᱒᱐᱑᱑)
| website =
}}
[[Category:Articles with hCards]]
ᱛᱟᱠᱟ ᱠᱮᱴᱚ (加藤鷹, Katō Taka) ᱥᱮ '''ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱮᱴᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾'''
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱟᱴᱳ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱚᱠᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱭᱤᱞ 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱕000 ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓᱐᱐ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="official">{{Cite web |title=加藤鷹 Profile |url=http://www.katotaka.com/profile.html |access-date=2008-10-26 |publisher=www.katotaka.com |language=Japanese |archive-date=2008-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021062723/http://www.katotaka.com/profile.html |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮᱵᱷᱤ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=第8回東京スポーツ映画大賞 (8th Tokyo Sports Film awards) |url=http://www.tokyo-sports.co.jp/tsmp/movie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618091813/http://www.tokyo-sports.co.jp/tsmp/movie.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2008-06-18 |access-date=2008-10-26 |publisher=www.tokyo-sports.co.jp |language=Japanese}}</ref>
ᱠᱟᱴᱳ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱱᱤᱥ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ " ᱥᱤᱣᱳᱯᱷᱩᱠᱤ " ᱥᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱳᱨᱡᱩᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ " ᱜᱳᱞᱰ ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="tabloid">{{Cite web |last=Connell |first=Ryann |date=May 28, 2007 |title=Japan's biggest male porno star finds his career going flaccid |url=http://www.theblackship.com/forum/japan-tabloid-news/721-japans-biggest-male-porno-star-finds-his-career-going-flaccid.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108032152/http://www.theblackship.com/forum/japan-tabloid-news/721-japans-biggest-male-porno-star-finds-his-career-going-flaccid.html |archive-date=January 8, 2009 |access-date=2008-10-26 |publisher=Japan Tabloid News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Confessions of A Legendary Japanese Male Ex-Porn Star Ft. Taka Kato |url=https://www.youtube.com/watch?v=q6qB3YSEkgs |publisher=[[Asian Boss]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ , ᱠᱟᱴᱳ ᱟᱜ ᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱮᱠᱴᱟᱭᱤᱞ ᱰᱤᱥᱯᱷᱱᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱴᱳ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ " ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ " ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱴᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱭᱩ ᱟᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ''ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ'' ᱞᱚᱵᱷᱥ ᱞᱳᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱯᱟᱨᱥᱴᱮᱨᱳᱨᱤ) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱵᱷᱤ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱰᱳᱜᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱴᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱜᱢᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓ ᱟᱱ ᱰᱤᱼ᱑ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Director's D-1 Climax DI-305 |url=http://www.dogma.co.jp/htmls/d-1/products/d1-305.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024125152/http://www.dogma.co.jp/htmls/d-1/products/d1-305.html |archive-date=2007-10-24 |access-date=2010-10-23 |publisher=www.dogma.co.jp |language=Japanese}}</ref> ᱠᱟᱴᱳ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=D-1 Climax Director's 1 Results |url=http://www.dogma.co.jp/htmls/d-1/products/results.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122220505/http://www.dogma.co.jp/htmls/d-1/products/results.html |archive-date=January 22, 2009 |access-date=2008-11-20 |publisher=www.dogma.co.jp |language=Japanese}}</ref>
ᱠᱟᱴᱳ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱯᱷᱴᱠᱳᱨ ᱵᱷᱤᱼᱥᱤᱱᱟᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱥᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=HMV search: 加藤鷹 |url=http://www.hmv.co.jp/search/index.asp?keyword=%89%C1%93%A1%91%E9&site= |access-date=2008-10-26 |publisher=HMV |archive-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715015813/http://www.hmv.co.jp/search/index.asp?keyword=%89%C1%93%A1%91%E9&site= |url-status=dead}}</ref> ᱮᱢᱚᱱ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱤ ᱞᱚᱵᱥ ᱠᱞᱤᱠᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱩᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱞᱤᱠᱟᱥᱤ ᱟᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lovers Classic |url=http://www.kingrecords.co.jp/katotaka/index.html#news |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108070703/http://www.kingrecords.co.jp/katotaka/index.html#news |archive-date=2009-01-08 |access-date=2008-10-26 |publisher=King records |language=Japanese}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱳ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱳᱞᱰ ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ ᱟᱭᱯᱷᱳᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱯ ᱮᱯ ᱥᱴᱳᱨ (ᱟᱭ ᱳ ᱮᱥ) ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Gold Finger!! App of Kato Taka |url=http://blog.toydemon.com/2012/05/gold-finger-app-of-kato-taka/ |access-date=2015-01-30 |publisher=ToyDemon |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527173027/http://blog.toydemon.com/2012/05/gold-finger-app-of-kato-taka/ |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ , ᱠᱟᱴᱳ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱮᱵᱷᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱳᱴᱠᱚ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
gg2ryuerw3u1ty0yow6fg8hasfbea8d
ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ
0
23662
200574
199894
2026-11-11T03:55:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200574
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ
| image = James Deen 2010.jpg
| caption = Deen in 2010
| birth_name = Bryan Matthew Sevilla<ref name="Friedman" />
| birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1986|2|7}}<ref name="iafd" />
| birth_place = [[Los Angeles County, California]], U.S.<ref name="iafd" />
| death_place =
| other_names = {{Plainlist|
* James Deen<ref name="iafd"/>
* James Dean<ref name="iafd" />
}}
| years_active = 2004–present
| height = {{height|ft=5|in=8}}<ref name="good" />
| spouse =
| website = {{URL|jamesdeen.com}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ᱵᱟᱨᱟᱭᱮᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤᱭᱩ ᱥᱮᱵᱷᱤᱞᱟ'''<ref name="Friedman">{{Cite news|url=https://forward.com/schmooze/310041/7-jews-who-made-it-big-in-porn/|title=7 Jews Who Made It Big In Porn|last=Friedman|first=Gabe|date=June 15, 2015|work=[[The Forward]]|access-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310100835/https://forward.com/schmooze/310041/7-jews-who-made-it-big-in-porn/|archive-date=March 10, 2017|agency=[[Jewish Telegraphic Agency]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cadzow |first=Jane |date=October 4, 2014 |title=Meet James Deen, porn star for women |url=http://www.smh.com.au/good-weekend/meet-james-deen-porn-star-for-women-20141002-10hwj1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810221948/http://www.smh.com.au/good-weekend/meet-james-deen-porn-star-for-women-20141002-10hwj1 |archive-date=August 10, 2017 |access-date=December 20, 2015}}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱖), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="usweekly">{{Cite journal|last=Johnson|first=Zach|date=June 13, 2012|title=Lindsay Lohan, Porn Star James Deen Costarring in The Canyons|url=http://www.usmagazine.com/entertainment/news/lindsay-lohan-porn-star-james-deen-costarring-in-the-canyons-2012136|url-status=live|journal=[[Us Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814165944/https://www.usmagazine.com/entertainment/news/lindsay-lohan-porn-star-james-deen-costarring-in-the-canyons-2012136/|archive-date=August 14, 2018|access-date=June 18, 2012}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 1, 2012 |title=My Birthday Is in a Week Bitches! |url=http://jamesdeenblog.com/2012/02/01/my-birthday-is-in-a-week-bitches/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101180337/http://jamesdeenblog.com/2012/02/01/my-birthday-is-in-a-week-bitches |archive-date=November 1, 2019 |access-date=June 18, 2012 |publisher=James Deen official blog}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 7, 2012 |title=Happy Birthday to Me |url=http://jamesdeenblog.com/2011/02/07/classic-porn-star-nikita-denise-fucks-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020151807/http://jamesdeenblog.com/2011/02/07/classic-porn-star-nikita-denise-fucks-james-deen |archive-date=October 20, 2019 |access-date=June 18, 2012 |publisher=James Deen official blog}}</ref>
᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱮ ᱴᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱱᱳᱯᱷᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱯᱟᱨᱢᱮᱥᱠᱩᱞᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱲᱤᱣᱳᱴᱤᱯᱤᱠᱮᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱚᱯᱤᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="good">{{Cite news|url=https://magazine.good.is/articles/what-women-want|title=What Women Want: Porn and the Frontier of Female Sexuality|date=November 15, 2011|work=[[Good (magazine)|Good]]|access-date=November 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125115839/https://magazine.good.is/articles/what-women-want|archive-date=January 25, 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱭᱟᱱᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱭᱠᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="TDB">{{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/11/30/james-deen-the-bill-cosby-of-porn.html|title=James Deen, the Bill Cosby of Porn? A Third Accuser Comes Forward|last=Snow|first=Aurora|date=November 30, 2015|work=[[The Daily Beast]]|access-date=December 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504193015/http://www.thedailybeast.com/articles/2015/11/30/james-deen-the-bill-cosby-of-porn.html|archive-date=May 4, 2017|author-link=Aurora Snow}}</ref>
== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ , ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="usweekly"/><ref name="gqpage3">{{Cite journal|last=Tower|first=Wells|date=July 2012|title=The Well-Hung Boy Next Door, Page 3|url=https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=3|url-status=dead|journal=[[GQ Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705185332/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=3|archive-date=July 5, 2012|access-date=July 9, 2012}}</ref><ref name="morningafter2">{{Cite web |title=Episode #14: James Deen and Traci Stumpf |url=http://themorningafterpodcast.com/archives/144 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528075309/http://themorningafterpodcast.com/archives/144 |archive-date=May 28, 2012 |access-date=May 21, 2012 |website=The Morning After Podcast}} Event occurs at 01:22.</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱮᱞᱠᱨᱟᱱᱤᱠ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱮᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱮᱴ ᱯᱨᱳᱯᱚᱞᱥᱚᱱ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="vanityfair">{{Cite web |last=Miller |first=Julie |date=August 2, 2013 |title=James Deen on The Canyons, Adult Film Clichés, and Sydney Leathers' Potential Porno |url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2013/08/james-deen-the-canyons-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205002642/https://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/james-deen-the-canyons-interview |archive-date=February 5, 2022 |access-date=August 5, 2013 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pope |first=Braxton |date=August 1, 2013 |title=In Lindsay's Stardust Orbit |url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/the-canyons-lindsay-lohan-producer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623115443/http://www.vanityfair.com/hollywood/2013/08/the-canyons-lindsay-lohan-producer |archive-date=June 23, 2017 |access-date=August 2, 2013 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref>
ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱠᱤᱱᱰᱟᱨᱜᱟᱨᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱾<ref name="gq">{{Cite journal|last=Tower|first=Wells|date=July 2012|title=The Well-Hung Boy Next Door|url=https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1|url-status=dead|journal=[[GQ Magazine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708171130/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201207/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1|archive-date=July 8, 2012|access-date=July 8, 2012}}</ref> ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱚᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=July 2, 2012 |title=Porn Star James Deen GQ Profile - July 2012 |url=https://www.gq.com/story/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122011242/https://www.gq.com/story/james-deen-porn-star-gq-june-2012-interview?currentPage=1 |archive-date=January 22, 2021 |access-date=January 16, 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱟᱨᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="vanityfair"/><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Lauren |date=February 25, 2013 |title=Adult film star James Deen to speak at Pasadena City College |url=http://www.dailynews.com/breakingnews/ci_22664504/adult-film-star-james-deen-speak-at-pasadena |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227133037/http://www.dailynews.com/breakingnews/ci_22664504/adult-film-star-james-deen-speak-at-pasadena |archive-date=February 27, 2013 |access-date=February 26, 2013 |website=[[Los Angeles Daily News]] |publisher=Los Angeles Newspaper Group |location=Los Angeles, California}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="good"/> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 22 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ''ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ " ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ " ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="good" /> ᱰᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱾<ref name="good" /> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱮ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱱᱟᱭᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱱ'' ' ''ᱯᱳᱨᱱ'' ' ᱥ ᱵᱳᱭ ᱱᱟᱠᱮᱥᱴ ᱰᱳᱨ ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ " ᱯᱳᱨᱱᱳ ᱨᱮᱱ ᱨᱚᱭᱟᱱ ᱜᱳᱥᱞᱤᱝ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vega |first=Cecilia |last2=Przygoda |first2=Dan |date=February 3, 2012 |title=Teens Swoon For Porn's 'Approachable' Face |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/teens-swoon-porns-fresh-approachable-james-deen/story?id=15508220 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209044619/http://abcnews.go.com/Entertainment/teens-swoon-porns-fresh-approachable-james-deen/story?id=15508220 |archive-date=February 9, 2012 |access-date=February 10, 2012 |website=[[ABC Nightline]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱢᱮᱡᱟᱨ ᱵᱤᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱰᱳᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.burbankleader.com/2012-09-20/news/tn-818-0920-james-deen-joins-valley-business-leaders-in-opposing-condom-requirement-for-adult-film-productions_1_adult-film-condom-requirement-adult-entertainment|title=Porn star joins valley business leaders in opposing condom requirement for adult film productions|last=Kellam|first=Mark|date=September 20, 2012|work=[[Burbank Leader]]|access-date=April 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308044843/http://articles.burbankleader.com/2012-09-20/news/tn-818-0920-james-deen-joins-valley-business-leaders-in-opposing-condom-requirement-for-adult-film-productions_1_adult-film-condom-requirement-adult-entertainment|archive-date=March 8, 2016}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱩᱠᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Lexi_Love,_James_Deen_on_the_set_of_eXXXtra_5.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱾]]
ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱱ ᱮᱥ ᱮᱯᱷ ᱰᱚᱵᱞᱤᱭᱩ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱳᱰᱨᱚᱠᱮᱴ ᱰᱳᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ' ''ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ'' ᱞᱚᱵᱥ ᱯᱷᱩᱰ ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱰᱨᱤᱵᱷᱼᱛᱷᱨᱩ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱚᱰᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 580 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱤᱴᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Food Porn: James Deen Makes The World's Most Expensive Burrito (SFW) |url=http://laist.com/2013/02/01/food_porn_james_deen_makes_the_worl.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219155642/http://laist.com/2013/02/01/food_porn_james_deen_makes_the_worl.php |archive-date=February 19, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=laist.com}}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱩᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱤᱠᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱨ ڈاᱴ ᱠᱳᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱤᱢᱯᱟᱝᱠ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱣᱵᱟᱭᱮᱹᱥ'' ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱡᱤᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=February 19, 2013 |title=Help Fund 'Cowboys & Engines: A Steampunk Film' Starring 'Totally Rad Show's Jeff Cannata |url=http://www.slashfilm.com/help-fund-cowboys-engines-a-steampunk-film-starring-totally-rad-shows-jeff-cannata/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530040408/http://www.slashfilm.com/help-fund-cowboys-engines-a-steampunk-film-starring-totally-rad-shows-jeff-cannata/ |archive-date=May 30, 2013 |access-date=May 4, 2013 |website=[[Slashfilm.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 15, 2013 |title=Kickstart This: Steampunk Western Adventure 'Cowboys & Engines' |url=http://www.firstshowing.net/2013/kickstart-this-steampunk-western-adventure-cowboys-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430164430/http://www.firstshowing.net/2013/kickstart-this-steampunk-western-adventure-cowboys-engines/ |archive-date=April 30, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=firstshowing.net}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱭᱤᱱ ᱯᱮᱨᱟᱭᱳᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ 58 ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱑,00,000 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱠᱚ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Cowboys & Engines: A Steampunk Western |url=http://www.kicktraq.com/projects/1865079920/cowboys-and-engines-a-steampunk-western/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516041942/http://www.kicktraq.com/projects/1865079920/cowboys-and-engines-a-steampunk-western/ |archive-date=May 16, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=kicktraq.com}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱠᱚᱢ ᱢᱮᱠᱰᱳᱵᱷᱮᱞ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱦᱮᱪ ᱟᱨ ᱳᱣᱟᱞᱴᱟᱨ ᱠᱳᱭᱤᱱᱤᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=March 5, 2013 |title=Movies: More actors jump on board Cowboys and Engines |url=http://majorspoilers.com/2013/03/05/movies-more-actors-jump-on-board-cowboys-and-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524160749/http://majorspoilers.com/2013/03/05/movies-more-actors-jump-on-board-cowboys-and-engines/ |archive-date=May 24, 2013 |access-date=May 4, 2013 |publisher=majorspoilers.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱔,᱓00 ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱭᱩᱜᱳ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="PCC" /> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ " ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱼᱥᱤᱯᱷᱮᱴᱤ ᱪᱤᱱᱫᱩᱠᱚᱱ " ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/02/27/james-deen-pasadena-city-college_n_2775359.html|title=James Deen Speaking at Pasadena City College Stirs Controversy|date=February 27, 2013|work=[[HuffPost]]|access-date=May 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303045614/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/27/james-deen-pasadena-city-college_n_2775359.html|archive-date=March 3, 2013}}</ref> ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱟᱰᱮᱱᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ' ᱱᱟᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱝ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱟ ' ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾<ref name="PCC">{{Cite web |title=Pasadena City College officials: Lecture from adult film star moved, closed to public and press |url=http://www.pasadenastarnews.com/breakingnews/ci_22671957/administrators-at-pasadena-city-college-meet-professor-after |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504233455/http://www.pasadenastarnews.com/breakingnews/ci_22671957/administrators-at-pasadena-city-college-meet-professor-after |archive-date=May 4, 2013 |access-date=May 4, 2013 |website=[[Pasadena Star-News]]}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ , ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ڈیᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web |last=Serota |first=Maggie |date=2015-12-03 |title=Joanna Angel accuses James Deen of abuse during their six-year relationship |url=http://www.deathandtaxesmag.com/272542/joanna-angel-daily-beast-abuse-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123004629/http://www.deathandtaxesmag.com/272542/joanna-angel-daily-beast-abuse-james-deen/ |archive-date=2017-11-23 |access-date=2020-12-17 |website=Death and Taxes Magazine}}</ref> 2013 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱫᱟ ᱦᱯᱷᱟᱝᱴᱚᱱ ᱯᱮᱥᱴ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2012 ᱠᱷᱚᱱ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/06/17/stoya-porn-star-dad-ruined-porn-for-him-video_n_3454408.html|title=Stoya, Porn Star: My Dad Says I Ruined Porn For Him|last=Moye|first=David|date=June 17, 2013|work=HuffPost|access-date=July 9, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122052105/https://www.huffingtonpost.com/2013/06/17/stoya-porn-star-dad-ruined-porn-for-him-video_n_3454408.html|archive-date=November 22, 2018}}</ref>
ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ "ᱥᱚᱨᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/meet-james-deen-jewish-porn-star-1.397251|title=Meet 'James Deen,' Jewish porn star|last=Burstein|first=Nathan|date=November 23, 2011|work=[[Haaretz]]|access-date=June 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924163253/http://www.haaretz.com/jewish-world/meet-james-deen-jewish-porn-star-1.397251|archive-date=September 24, 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.jewishjournal.com/bloggish/item/james_deen_the_lanky_jewish_porn_star_youve_maybe_never_heard_of_20111117/|title=James Deen, the lanky, Jewish porn star you've (maybe) never heard of|last=Lowenfeld|first=Jonah|date=November 17, 2011|work=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles|The Jewish Journal]]|access-date=June 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304213857/http://www.jewishjournal.com/bloggish/item/james_deen_the_lanky_jewish_porn_star_youve_maybe_never_heard_of_20111117/|archive-date=March 4, 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 20 Under 40 Los Angeles – James Deen – Page1 |url=http://us.shalomlife.com/culture/17743/top-20-under-40-los-angeles-james-deen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520062047/http://us.shalomlife.com/culture/17743/top-20-under-40-los-angeles-james-deen/ |archive-date=May 20, 2013 |access-date=May 18, 2013 |publisher=Us.shalomlife.com}}</ref> ᱰᱤᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://reason.com/blog/2014/11/12/porn-star-james-deen-is-a-raging-liberta|title=Porn Star James Deen Is a Raging Libertarian, Hates Affirmative Consent|last=Soave|first=Robby|date=November 12, 2014|work=[[Reason (magazine)|Reason]]|access-date=April 10, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313233337/http://reason.com/blog/2014/11/12/porn-star-james-deen-is-a-raging-liberta|archive-date=March 13, 2017}}</ref>
== ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ==
᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱰᱤᱱ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="huffington">{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com.au/entry/stoya-james-deen-rape-allegations-prompt-powerful-hashtag_565b7656e4b08e945feb83cf?section=australia&adsSiteOverride=au|title=Porn Star Stoya's Rape Allegations Against James Deen Prompt Powerful Hashtag|last=Stewart|first=Michael|date=November 30, 2015|work=[[Huffington Post]]|access-date=December 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208041334/http://www.huffingtonpost.com.au/entry/stoya-james-deen-rape-allegations-prompt-powerful-hashtag_565b7656e4b08e945feb83cf?section=australia&adsSiteOverride=au|archive-date=December 8, 2015}}</ref><ref name="denial">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/porn-star-james-deen-calls-stoya-rape-allegations-false-and-defamatory-second-adult-actress-tori-lux-accuses-him-assault-a6754066.html|title=Porn star James Deen calls rape allegations 'false and defamatory'|date=3 December 2015|work=[[The Independent]]|access-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017213837/https://www.independent.co.uk/news/people/porn-star-james-deen-calls-stoya-rape-allegations-false-and-defamatory-second-adult-actress-tori-lux-accuses-him-assault-a6754066.html|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref> ᱰᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱭ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ", "ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱟᱨ "ᱫᱩᱲᱩᱵ" ᱾<ref name="denial" /> ᱰᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱳᱟᱱᱱᱟ ᱮᱸᱡᱮᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱣᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱭᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱮᱭᱥᱚᱱ ᱮᱞᱤᱥ ᱥᱳ ᱨᱮ, ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto1"/>
ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref name="huffpo2015">{{Cite news|url=https://www.huffpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_n_566063f8e4b079b2818d68f4|title=What To Know About The Sexual Assault Allegations Against James Deen|date=4 December 2015|work=HuffPost|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225210617/http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4|archive-date=December 25, 2015|language=en}}</ref><ref name="msnbc2015">{{Cite news|url=https://www.msnbc.com/msnbc/porn-star-james-deen-baffled-sexual-assault-allegations-msna743941|title=Porn star James Deen 'baffled' by sexual assault allegations|work=MSNBC.com|access-date=November 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020104254/https://www.msnbc.com/msnbc/porn-star-james-deen-baffled-sexual-assault-allegations-msna743941|archive-date=October 20, 2021|language=en}}</ref><ref name="guardian2015">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/dec/04/how-stoya-took-on-james-deen-and-broke-the-porn-industrys-silence|title=How Stoya took on James Deen and broke the porn industry's silence|date=4 December 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125211004/https://www.theguardian.com/culture/2015/dec/04/how-stoya-took-on-james-deen-and-broke-the-porn-industrys-silence|archive-date=November 25, 2021|language=en}}</ref><ref name="buzzfeed2015" /> ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name="slate2015">{{Cite news|url=https://slate.com/human-interest/2015/12/james-deens-alleged-assaults-were-ignored-laughed-off-by-casts-and-crews.html|title=James Deen's Alleged Assaults Were Ignored, Laughed Off by Casts and Crews|last=Cauterucci|first=Christina|date=2 December 2015|work=[[Slate Magazine|Slate]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017111212/https://slate.com/human-interest/2015/12/james-deens-alleged-assaults-were-ignored-laughed-off-by-casts-and-crews.html|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref><ref name="huffpo2015" /><ref name="buzzfeed2015" /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ" ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭᱱ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱱᱩᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="slate2015" /><ref name="huffpo2015" /><ref name="buzzfeed2015">{{Cite news|url=https://www.buzzfeednews.com/article/tasneemnashrulla/here-are-the-women-who-have-accused-james-deen-of-sexual-ass|title=Here Are The Women Who Have Accused James Deen Of Sexual Abuse And Assault|work=[[BuzzFeed News]]|access-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232647/https://www.buzzfeednews.com/article/tasneemnashrulla/here-are-the-women-who-have-accused-james-deen-of-sexual-ass|archive-date=November 23, 2021|language=en}}</ref>
ᱠᱤᱱᱠ. ᱠᱚᱢ, ᱤᱵᱤᱞ ᱮᱸᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱰ ᱮᱠᱥ. ᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟ. ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱨᱤᱥᱠᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟ.ᱞ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱ ᱞᱤᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ । ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱞᱴ ᱯᱟᱨᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱴ ᱮᱰᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="guardian">{{Cite web |last=Carroll, Rory |date=November 30, 2015 |title=Porn industry groups cut ties to star James Deen amid sexual assault claims |url=https://www.theguardian.com/us-news/2015/nov/30/james-deen-sexual-assault-accusations-stoya-porn-industry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106110053/https://www.theguardian.com/us-news/2015/nov/30/james-deen-sexual-assault-accusations-stoya-porn-industry |archive-date=January 6, 2017 |access-date=December 14, 2016 |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name="nymag">{{Cite web |last=Ronan |first=Alex |date=November 30, 2015 |title=More Women Have Accused James Deen of Assault |url=http://nymag.com/thecut/2015/11/another-woman-just-accused-james-deen-of-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502053527/http://nymag.com/thecut/2015/11/another-woman-just-accused-james-deen-of-assault.html |archive-date=May 2, 2017 |access-date=December 3, 2015 |website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ' ''ᱫᱟ ᱰᱮᱞᱤ ᱵᱤᱥᱴ'' ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱱ ᱫᱚ ' ᱵᱤᱞ ᱠᱳᱥᱵᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱨᱱᱳ ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="THP">{{Cite web |last=Hanson |first=Hilary |date=December 4, 2015 |title=What To Know About The Sexual Assault Allegations Against James Deen |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151204215727/http://www.huffingtonpost.com/entry/james-deen-rape-explainer_566063f8e4b079b2818d68f4 |archive-date=December 4, 2015 |access-date=December 4, 2015 |website=[[Huffington Post]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.msnbc.com/msnbc/adult-film-star-james-deen-labeled-the-bill-cosby-porn-msna734556|title=Adult film star James Deen labeled the 'Bill Cosby of porn'|work=[[MSNBC]]|access-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017213838/https://www.msnbc.com/msnbc/adult-film-star-james-deen-labeled-the-bill-cosby-porn-msna734556|archive-date=October 17, 2021|language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱰᱮᱞᱤ ᱵᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱮᱧ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ " ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱵᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Snow |first=Aurora |date=December 8, 2015 |title=James Deen Breaks His Silence: 'I Am Completely Baffled' by Rape Allegations |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/08/james-deen-breaks-his-silence-i-am-completely-baffled.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209221509/http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/08/james-deen-breaks-his-silence-i-am-completely-baffled.html |archive-date=December 9, 2015 |access-date=April 10, 2017 |website=[[The Daily Beast]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱰᱮᱢᱳᱯᱳᱞᱥ ᱫᱚᱫᱤᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Maddaus |first=Gene |date=July 3, 2017 |title=James Deen Blocked Documentary That Cites Rape Claims, Director Alleges |url=https://variety.com/2017/biz/news/james-deen-maria-demopoulos-documentary-showtime-lawsuit-1202486648/ |access-date=February 14, 2018}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
[[ᱨᱮᱫ:Joanna_Angel_at_AVN_Awards_2011_crop.jpg|thumb|ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱤᱱ ]]
{| class="wikitable"
|+AVN Awards
!Year
!Award
!Film
!Result
|-
|2009<ref>{{Cite web |last=David Sullivan |date=January 11, 2009 |title=2009 AVN Award-Winners Announced |url=http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524093131/http://business.avn.com/articles/video/2009-AVN-Award-Winners-Announced-56551.html |archive-date=May 24, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|Male Performer of the Year
| {{n/a}}
| rowspan="13" {{won}}
|-
| rowspan="3" |2013<ref>{{Cite web |date=January 23, 2013 |title=The 2013 AVN Award Winners |url=http://business.avn.com/articles/video/The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328015659/http://business.avn.com/articles/video/The-2013-AVN-Award-Winners-503520.html |archive-date=March 28, 2015 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|Best Three-Way Sex Scene – Girl/Girl/Boy <small>(with Asa Akira and Brooklyn Lee)</small>
|''Asa Akira Is Insatiable 3''
|-
|Crossover Star of the Year <small>(tied with [[ᱥᱚᱱᱤ ᱞᱤᱭᱚᱱ|Sunny Leone]])</small>
| {{n/a}}
|-
|Male Performer of the Year
| {{n/a}}
|-
| rowspan="3" |2014<ref>{{Cite web |date=January 21, 2014 |title=AVN Announces the Winners of the 2014 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20160201103626/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2014-AVN-Awards-544448.html |archive-date=February 1, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|Best Three-Way Sex Scene – Boy/Boy/Girl <small>(with Anikka Albrite and [[ᱨᱟᱢᱳᱱ ᱱᱳᱢᱟᱨ|Ramon Nomar]])</small>
|''Anikka''
|-
|Mainstream Star of the Year
| {{n/a}}
|-
|Favorite Male Porn Star (Fan Award)
| {{n/a}}
|-
| rowspan="4" |2015<ref>{{Cite web |date=January 24, 2015 |title=AVN Announces the Winners of the 2015 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150206165744/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2015-AVN-Awards-585973.html |archive-date=February 6, 2015 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|Best Group Sex Scene <small>(with A.J. Applegate, [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]], John Strong, Jon Jon, Mr. Pete, Mick Blue and [[ᱨᱟᱢᱳᱱ ᱱᱳᱢᱟᱨ|Ramon Nomar]])</small>
| rowspan="2" |''Gangbang Me''
|-
|Most Outrageous Sex Scene <small>(with Adriana Chechik, [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]] and Mick Blue)</small>
|-
|Favorite Male Porn Star (Fan Award)
| {{n/a}}
|-
|Mainstream Star of the Year
| {{n/a}}
|-
| rowspan="2" |2016<ref>{{Cite web |date=January 23, 2016 |title=AVN Announces the Winners of the 2016 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2016-AVN-Awards-620416.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155756/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2016-AVN-Awards-620416.html |archive-date=January 26, 2016 |access-date=January 25, 2016 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|Best Double Penetration Sex Scene <small>(with [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]] and Riley Reid)</small>
|''Being Riley''
|-
|Best Group Sex Scene <small>(with [[ᱮᱨᱤᱠ ᱮᱵᱷᱟᱨᱦᱟᱨᱰ|Erik Everhard]], Keisha Grey, John Strong, Jon Jon and Mick Blue)</small>
|''Gangbang Me 2''
|}
{| class="wikitable"
|+ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
!ᱚᱨᱡᱚ ᱾
|-
|2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Steve Javors |date=October 13, 2010 |title=NightMoves Announces 2010 Awards Winners |url=http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Announces-2010-Awards-Winners-415547.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004001525/http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Announces-2010-Awards-Winners-415547.html |archive-date=October 4, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ)
| rowspan="3" {{won}}
|-
|2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=October 8, 2012 |title=20th Annual NightMoves Awards Heats Up Tampa |url=http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130023104/http://business.avn.com/articles/video/20th-Annual-NightMoves-Awards-Heats-Up-Tampa-491005.html |archive-date=January 30, 2013 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ (ᱯᱷᱮᱱ ' ᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ)
|-
|2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 13, 2014 |title=NightMoves Awards Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/186246 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020072118/http://www.xbiz.com/news/186246 |archive-date=October 20, 2014 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ (ᱮᱰᱤᱴᱟᱨᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ)
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
!ᱚᱨᱡᱚ ᱾
|-
|2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lyla Katz |date=February 11, 2010 |title=XBIZ Awards 2010 Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/117447 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014232119/http://www.xbiz.com/news/117447 |archive-date=October 14, 2016 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
| {{n/a}}
| rowspan="9" {{won}}
|-
| rowspan="2" |2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 12, 2013 |title=2013 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/158425 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704231712/http://www.xbiz.com/news/158425 |archive-date=July 4, 2017 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
| {{n/a}}
|-
|ᱠᱨᱤᱥᱳᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ
| {{n/a}}
|-
| rowspan="3" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 25, 2014 |title=2014 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/173901 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702055418/http://www.xbiz.com/news/173901 |archive-date=July 2, 2017 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
| {{n/a}}
|-
|ᱠᱨᱤᱥᱳᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ
| {{n/a}}
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|''ᱜᱨᱤᱝ ᱰᱚᱨᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱾''
|-
| rowspan="3" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Dan Miller |date=January 16, 2015 |title=2015 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/189917 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116220802/http://www.xbiz.com/news/189917 |archive-date=January 16, 2015 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
| {{n/a}}
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼ ᱱᱟᱱᱼᱯᱷᱤᱪ<small>ᱟᱨ</small> ᱨᱮᱞᱤᱡ (<small>ᱮᱰᱨᱤᱱᱟ ᱪᱮᱪᱤᱠ ᱠᱨᱤᱥ ᱥᱴᱨᱳᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ</small>) Eric Everhard John Strong ᱟᱨ Mick Blue
|''ᱜᱟᱝᱵᱟᱝ ᱢᱮ ᱾''
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱱᱼᱵᱷᱤᱜᱱᱮᱴ ᱨᱮᱞᱤᱡ (<small>ᱟᱵᱷᱟ ᱰᱟᱞᱩᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ</small>)
|''ᱤᱧ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱜᱚᱴ ᱮᱨᱟᱧᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱤᱧ ᱤᱧ ᱤᱧᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾''
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
!ᱚᱨᱡᱚ ᱾
|-
| rowspan="2" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=David Sullivan |date=May 1, 2008 |title=XRCO Announces 2008 Award Winners |url=http://business.avn.com/articles/XRCO-Announces-2008-Award-Winners-52472.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213001005/http://business.avn.com/articles/XRCO-Announces-2008-Award-Winners-52472.html |archive-date=December 13, 2010 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|ᱵᱟᱝ ᱥᱳᱲᱥᱟᱢᱮᱱ ᱾
| rowspan="6" {{won}}
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (<small>ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞᱚ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ)
|-
| rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tod Hunter |date=April 17, 2009 |title=XRCO Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/107282 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002832/http://www.xbiz.com/news/107282 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 23, 2015 |publisher=[[XBIZ]]}}</ref>
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (<small>ᱡᱳᱭᱟᱱᱟ ᱮᱱᱡᱮᱞᱚ</small> ᱥᱟᱶᱛᱮ)
|-
|2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=April 26, 2013 |title=2013 XRCO Award Winners Announced to Full, Raucous House |url=http://business.avn.com/articles/video/2013-XRCO-Award-Winners-Announced-to-Full-Raucous-House-514555.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519163821/http://business.avn.com/articles/video/2013-XRCO-Award-Winners-Announced-to-Full-Raucous-House-514555.html |archive-date=May 19, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱤᱴ
|-
|2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Peter Warren |date=April 17, 2014 |title=30th Annual XRCO Awards Takes It Back Home |url=http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103121231/http://business.avn.com/articles/video/30th-Annual-XRCO-Awards-Takes-It-Back-Home-556934.html |archive-date=January 3, 2016 |access-date=April 23, 2015 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref>
|ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱴᱨᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱤᱴ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* Official website
* James Deen at IMDb
* James Deen on Twitter
* James Deen at the Internet Adult Film Database
* James Deen at the Adult Film Database
* [http://business.avn.com/company-news/James-Deen-Purchases-Softball-Team-589521.html " ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ ᱥᱚᱯᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316033930/http://business.avn.com/company-news/James-Deen-Purchases-Softball-Team-589521.html |date=2016-03-16 }}
* [https://www.reddit.com/r/IAmA/comments/12p9tj/i_am_james_deen_ask_me_anything_regarding_measure/ ᱡᱮᱢᱥ ᱰᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱰᱤᱴ] ᱪᱚᱭᱟᱨᱚᱱᱞᱤ (6 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2012)
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]]
6ml83l2ozee5o2cw1a55ljahudqlxkf
ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ
0
24999
200551
199696
2026-11-11T00:48:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200551
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country|conventional_long_name=ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ|native_name={{nobold|{{lang|ar|قطاع غزة}}}}|linking_name=the Gaza Strip|image_flag=Flag of Palestine.svg|flag_caption=ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ ᱪᱤᱨ|image_map=Gaza_Strip_2023.png| map_caption=ᱤᱡᱨᱮᱞ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ|ethnic_groups=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ]]|demonym=ᱜᱟᱡᱟᱱ<br/>ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱤᱱᱤᱛᱟᱱ|national_motto=|national_anthem=|capital=[[ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]|largest_city=ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|membership_type=|membership=|government_type=|leader_title1=|leader_name1=|leader_title2=|leader_name2=|official_languages=[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]|area_km2=365|area_sq_mi=|area_footnote=|population_estimate=᱒,᱒᱗᱕,᱒᱕᱙<ref>{{Cite web |url=http://arabic.news.cn/20230105/d4cd282fc5a44ff48c3cf460871f1e74/c.html |title=مليونان و375 ألف نسمة عدد سكان قطاع غزة مع نهاية 2022 |website=arabic.news.cn |access-date=5 January 2023 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105160533/http://arabic.news.cn/20230105/d4cd282fc5a44ff48c3cf460871f1e74/c.html |url-status=live }}</ref>|population_estimate_year=᱒᱐᱒᱒|population_estimate_rank=|population_census=|population_census_year=|population_density_km2=6507|GDP_PPP=|GDP_PPP_rank=–|GDP_PPP_year=|GDP_PPP_per_capita=|GDP_PPP_per_capita_rank=–|HDI=|HDI_rank=|HDI_year=|HDI_category=|currency=[[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱠᱮᱞ]]|time_zone=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱠᱛᱚ]]|utc_offset=+2|time_zone_DST=[[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱠᱛᱚ]]|utc_offset_DST=+3|calling_code=[[+970]]|footnotes={{notelist}}}}
'''ᱜᱚᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ''' (/ ˈgaɑːzə/′[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]:غَزَّةَ قِطَاعُ) ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱜᱟᱡᱟ''' ᱫᱚ ᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱥᱚᱨ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675|title=Israel-Palestinian conflict: Life in the Gaza Strip|date=20 May 2021|work=BBC News|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627053554/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675|archive-date=27 June 2018|quote=an enclave bounded by the Mediterranean Sea, Israel and Egypt.}}</ref> ᱓᱖᱕ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱᱼᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱟᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱦᱚᱲᱜᱩᱱᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Citation|title=Gaza Strip}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱹᱥᱴ ᱵᱮᱱᱠ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory {{!}} Home Page |url=http://www.ochaopt.org/node/10572 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228174724/https://www.ochaopt.org/ |archive-date=28 February 2023 |access-date=2022-11-14 |website=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs - occupied Palestinian territory |language=en}}</ref><ref>James Kraska, </ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ [[ᱦᱟᱢᱟᱥ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱞᱚᱠᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2021/8/26/palestinians-gaza-strip-protest-israel-blockade|title=Palestinians in Gaza protest against Israel’s crippling blockade}}</ref>
᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱽᱼᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱳᱥᱚᱞᱳ ᱮᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱᱤ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ|ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱾]] ᱢᱚᱫᱚᱞ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱪᱳᱨᱮᱴᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱡᱯᱛᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱛᱼᱫᱩᱱᱩᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵ ᱠᱚ ᱵᱮᱼᱲᱤᱪᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱨᱡᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/24/impoverished-gaza-economy-struggles-under-israeli-blockade|title=Impoverished Gaza economy struggles under Israeli blockade|quote=According to a 2021 World Bank report, Gaza only contributes 18 percent to the overall Palestinian economy, half of what it previously did 30 years ago. It has also deindustrialised, and, with a 45 percent unemployment rate and an almost 50 percent poverty rate, Palestinians in Gaza are heavily dependent on external transfers of money.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aljazeera.com/news/2022/6/24/impoverished-gaza-economy-struggles-under-israeli-blockade "Impoverished Gaza economy struggles under Israeli blockade"]. </cite></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-strip-devastated-by-conflict-economic-blockade-2023-10-12/|title=Gaza Strip: devastated by conflict and Israel's economic blockade|quote=Gaza's unemployment rate is among the highest in the world, according to OCHA. The jobless rate stands at 46%, and is higher still among youth at around 70%, latest data from the Palestinian Central Bureau of Statistics says.}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-strip-devastated-by-conflict-economic-blockade-2023-10-12/ "Gaza Strip: devastated by conflict and Israel's economic blockade"]. </cite></ref>
ᱜᱚᱡᱟ ᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱩᱱᱠᱚ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 1948 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱼᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱡᱚᱨᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="cia">{{Cite web |year=2014 |title=CIA — The World Factbook — Gaza Strip |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |archive-date=12 January 2021 |access-date=10 July 2014 |publisher=CIA }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ "CIA — The World Factbook — Gaza Strip"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |date=2021-01-12 }}. </cite></ref> ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 8 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱡᱚᱠ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ 6,00,000 ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63668821|title=Gaza: At least 21 killed in Jabalia refugee camp fire}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-63668821 "Gaza: At least 21 killed in Jabalia refugee camp fire"].</cite></ref> ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱴᱮᱞᱤᱱᱤᱭᱚ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨ 2ᱹ91% (2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ 13 ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ) ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref>The Palestinians: In Search of a Just Peace – Page 52, Cheryl Rubenberg – 2003</ref>
[[File:Gaza_Strip_Access_Restrictions.pdf|thumb|ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱡᱚᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛᱟᱱ ᱦᱟᱠᱩᱣᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱡᱟ ᱥᱴᱨᱤᱯ ᱾]]
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ ==
ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ {{cvt|41|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓ᱹ᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱗.᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ {{cvt|365|km2|sqmi|sp=us}} ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ <ref name="Arnon">{{Cite journal|last=Arnon|first=Arie|date=Autumn 2007|title=Israeli Policy towards the Occupied Palestinian Territories: The Economic Dimension, 1967–2007|url=http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf|journal=Middle East Journal|volume=61|page=575|doi=10.3751/61.4.11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630142150/http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf|archive-date=2013-06-30}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|51|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱟᱦ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱥᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ {{cvt|11|km|0|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱥ ᱨᱚᱯᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|7|km|mi|sp=us}} ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱤᱨ ᱮᱞᱼᱵᱟᱞᱟᱦ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱮᱭᱤᱛ ᱞᱟᱦᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱤᱛ ᱦᱟᱱᱩᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱞ ᱫᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱹᱢᱩᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱨᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://articles.latimes.com/2007/jul/29/world/fg-gazasurf29|title=In Gaza, surfers find peace and freedom riding the deep blue|last=Roug|first=Louise|date=23 August 2007|access-date=25 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014022552/http://articles.latimes.com/2007/jul/29/world/fg-gazasurf29|archive-date=14 October 2012|publisher=Articles.latimes.com}}</ref>
[[File:Gaza_City.JPG|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱠᱤᱭᱮᱞᱟᱭᱤᱱ ᱒᱐᱐᱗]]
[[File:شارع_في_غزة.jpg|thumb|ᱰᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱣᱩᱱᱴᱳᱨ ᱜᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱒]]
[[File:Israeli airstrikes on Gaza Strip during Gaza War 23-25, Sunset period.png|thumb|ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱤᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱤᱡᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱞ, ᱒᱐᱒᱓-᱒᱐᱒᱕᱾]]
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{ᱟᱨᱦᱚᱸ|ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ|ᱤᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱴ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]] (᱑᱙᱑᱘-᱑᱙᱔᱘), ᱢᱤᱥᱚᱨ (᱑᱙᱔᱘-᱑᱙᱖᱗), ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱳᱥᱞᱳ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱞᱮᱥᱛᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
=== ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ===
[[File:Azza1917.jpg|thumb|᱑᱙᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱴᱤᱞᱟᱨᱤ ᱵᱮᱴᱨᱤ]]
=== ᱑᱙᱒᱓-᱑᱙᱔᱘ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱮᱱᱰᱮᱴ ===
[[File:Gaza_War_Cemetery_3.jpg|thumb|[[Commonwealth War Graves Commission|ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱢᱮᱴᱟᱨᱤ]]]]
ᱯᱞᱟᱥᱮᱴᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱮᱱᱰᱮᱴ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱮᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱨᱟᱯᱷᱚᱴ ᱠᱳᱵᱷᱮᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱨᱮᱢᱳ ᱨᱮᱡᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref name="cmd5479">[https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/88A6BF6F1BD82405852574CD006C457F Palestine Royal Commission Report Presented by the Secretary of State for the Colonies to Parliament by Command of His Majesty, July 1937, Cmd. ]</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱᱰᱮᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ|ᱳᱴᱳᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾
=== ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ===
᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱽᱼᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ [[ᱟᱨᱵᱚ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱥᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱡᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
[[File:Sea_view_from_Al_Deira_hotel,_Gaza.jpg|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱞ ᱫᱮᱨᱟ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ]]
[[File:منتجع_كريزي_ووتر_2012.jpg|thumb|ᱜᱟᱡᱟ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱴᱡᱟᱨᱤᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾]]
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖.᱖ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ <ref name="cia"/> <ref>{{Cite web |title=UNRWA: Palestine refugees |url=https://www.un.org/unrwa/refugees/gaza.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217211906/http://www.un.org/unrwa/refugees/gaza.html |archive-date=17 December 2007 |access-date=1 June 2010 |publisher=Un.org}}</ref> ᱟᱭᱢᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱞ ᱥᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱘ᱹ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱔.᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="cia" /><ref name=":0">{{Cite web |last=Coghlan |first=Andy |title=The reasons why Gaza's population is so young |url=https://www.newscientist.com/article/dn25993-the-reasons-why-gazas-population-is-so-young/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125212840/https://www.newscientist.com/article/dn25993-the-reasons-why-gazas-population-is-so-young/ |archive-date=25 January 2021 |access-date=2020-12-27 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref>
ᱜᱟᱡᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱙᱙.᱘ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱲ ᱥᱩᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ (0ᱹ᱒ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ) ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ <ref name="cia"/>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
q9u49wblqv1r33yzyw96rikfedhdhlu
ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ
0
26286
200575
146772
2026-11-11T04:21:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200575
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dance|name=ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ|image=Maruni Dance Sikkim.jpg|caption=A young woman from Sikkim performs Maruni dance.|native_name=मारुनी नाच|native_name_lang=ne|genre=Nepalese folk|inventor=[[Magars]]|origin=ᱥᱤᱧᱚᱛ,ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
'''ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱜᱽᱚᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱾<ref>{{Cite web |title=मगर समुदायको मारुनी नाच जोगाउँदै युवा |url=https://saptahik.com.np/culture/2017/12/05/20171205123846 |access-date=2022-07-17 |website=saptahik.com.np |language=English}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱥᱚᱨᱚ ᱜᱟᱛᱟᱠ (ᱰᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱟᱥᱟᱢ]] [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ|ᱥᱤᱠᱤᱢ]] , [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]]) ᱼᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Maruni and Sorathi dances in crisis |url=https://risingnepaldaily.com/news/12233 |access-date=2022-07-17 |website=GorakhaPatra}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤᱭᱚ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱥᱟᱭᱤᱱ ᱾ᱛᱤᱦᱚᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱾ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="photocaptioninfo" /><ref name="photocaptioninfo">{{Cite web |last=Lalwani |first=Ramesh |title=Maruni Dance Sikkim-005 |url=https://www.flickr.com/photos/ramesh_lalwani/10817827785}}></ref> ᱨᱚᱝᱜᱟᱹᱨ ᱜᱳᱱᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱚᱞᱤ ᱱᱳᱢᱚᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟ ᱟᱜᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱵᱟᱹᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ" ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟ ᱾
''ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱱᱟᱪ'' ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱪᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="Maruni">{{Cite news|url=https://www.kantipurdaily.com/pradesh-5/2018/09/15/153698537642469761.html|title=मारुनी नाच जोगाउँदै स्थानिय (Locals saving Maruni)|date=15 September 2018|publisher=कान्तिपुर (https://ekantipur.com)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403212450/https://www.kantipurdaily.com/pradesh-5/2018/09/15/153698537642469761.html|archive-date=3 April 2019|access-date=2 February 2024|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Maruni" /> ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱱᱟᱪ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Maruni" />
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱳᱨᱟᱛᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ نیپال ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ,ᱠᱤᱨᱚᱛ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=भण्डारी |first=पुष्कर |title=मारुनी नाच संरक्षणमा स्थानीय |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/157145-1534407900.html |access-date=2022-07-17 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref>
[[Balihang|ᱵᱟᱞᱤᱦᱟᱝ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ, ᱥᱳᱨᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱩᱨᱟ (ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱭᱩᱥᱤ ᱱᱟᱪᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ) ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 14 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱯᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱚᱨᱟ ᱵᱳᱛᱳᱣᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱞᱤᱦᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟᱜᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ 14 ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮ (ᱯᱟᱞᱯᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱚᱨᱟ, ᱵᱟᱞᱫᱟᱝ, ᱵᱳᱛᱳᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱯᱩᱨ) ᱵᱚᱞᱤᱦᱟᱝ ᱨᱟᱱᱟ ᱢᱮᱜᱟᱫᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱯᱟᱞᱯᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱳᱛᱳᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱭᱩᱥᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱯᱨᱤᱡᱩᱦᱤᱼ ᱨᱟᱡᱟ" ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱤᱞᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱟᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱮ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱦᱟᱝ ᱨᱟᱱᱟ ᱢᱮᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲᱱᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱝᱜᱟᱹᱨᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ, ᱪᱚᱞᱚᱠ ᱟᱱᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱜᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ 'ᱡᱟᱣᱩᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱚᱱ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ, ᱥᱳᱨᱚᱛᱤ ᱜᱟᱨᱨᱟ, ᱠᱷᱤᱭᱟᱞᱤ, ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ 'ᱫᱚᱛᱩ ᱳᱣᱟᱨᱟᱭ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱱ/ᱡᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱩᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ, ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱧ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''[[ᱱᱳᱢᱚᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟ]]'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ''ᱥᱟᱝᱜᱤᱱᱤ''
* ''ᱫᱟᱱ ᱱᱟᱪ''
* ᱜᱷᱚᱛᱩ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
6klkslar578io3pxsn3aifl9dtb2vwn
ᱚᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ
0
26566
200545
189960
2026-11-10T23:04:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200545
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ
| image = Anu sithara in shubharathri movie shooting spot.jpg
| caption = ᱟᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱯᱚᱴ ᱨᱮ
| birth_name = ᱚᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ ᱥᱟᱞᱤᱢ
| birth_date = {{birth date and age|1995|08|21|df=yes}}
| birth_place = ᱣᱭᱟᱱᱟᱫᱽ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ , ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ
| years_active = 2013–ᱱᱤᱛ
| spouse = {{marriage|ᱵᱤᱥᱱᱤ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ|2015}}<ref>{{cite web |title=Anu Sithara shares cute photo straight from wedding album on anniversary |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/07/08/anu-sithara-wedding-anniversary-special-photo-vishu.html |publisher=OnManorama |date=8 July 2019 |access-date=26 December 2019 |archive-date=26 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226052328/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/07/08/anu-sithara-wedding-anniversary-special-photo-vishu.html |url-status=dead}}</ref>
| parents = {{ubl|ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱥᱟᱞᱟᱢ (Father)|ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ (Mother)<ref>{{cite web |title=How Anu Sithara's father snatched a cameo in 'Subharathri' right under her nose |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2019/07/03/anu-sithara-father-abdul-salam-debut-movie-shubharathri-dileep-vyasan-kp.html |publisher=OnManorama |access-date=11 July 2019 |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711123309/https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2019/07/03/anu-sithara-father-abdul-salam-debut-movie-shubharathri-dileep-vyasan-kp.html |url-status=dead}}</ref>}}
| family =
| website =
}}
'''ᱚᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Elizabeth Thomas |date=7 June 2015 |title=The perfect desi girl: Anu Sithara |url=http://www.deccanchronicle.com/150606/entertainment-mollywood/article/perfect-desi-girl-anu-sithara |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224232943/https://www.deccanchronicle.com/150606/entertainment-mollywood/article/perfect-desi-girl-anu-sithara |archive-date=24 December 2018 |access-date=6 January 2019 |website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱛᱚᱱᱚᱛᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮᱱᱩᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱩᱞ ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱱᱩ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Birthday">{{Cite web |date=21 August 2019 |title=Happy birthday Anu Sithara : Here are 5 lesser known facts the about the actress |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-anu-sithara-here-are-5-lesser-known-facts-about-the-actress/amp_etphotostory/70755194.cms |access-date=15 May 2021 |website=[[The Times of India]] |archive-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515132823/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-anu-sithara-here-are-5-lesser-known-facts-about-the-actress/amp_etphotostory/70755194.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-anu-sithara-5-videos-of-the-danseuse-that-you-must-watch-right-away/articleshow/77656682.cms|title=Happy Birthday Anu Sithara: 5 videos of the danseuse that you must watch right away!|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nimisha-sajayans-lovely-note-for-anu-sithara-on-her-birthday/articleshow/77678288.cms|title=Nimisha Sajayan's lovely note for Anu Sithara on her birthday|work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱩ ᱥᱳᱱᱳᱨᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sitharas-sister-debuts-in-mollywood/articleshow/70157856.cms|title=Anu Sithara's sister debuts in Mollywood|last=Soman|first=Deepa|work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=അനിയത്തിയ്ക്കൊപ്പം പാട്ടും ഡാൻസുമായി അനു സിത്താര; ഇത് ബെസ്റ്റ് കോംബോ ആണെന്ന് ആരാധകർ |url=https://www.manoramaonline.com/music/music-news/2021/02/03/actress-anu-sithara-dances-with-sister-anu-sonara-video.html |website=ManoramaOnline}}</ref> <ref>{{Cite web |title=അച്ഛൻ അബ്ദുൽ സലാം; അമ്മ രേണുക; 95 ൽ ആണ് ജനിച്ചത്; അവരുടെ ചിങ്ങിണിയാണ് താനെന്നും അനു സിത്താര! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actress-anu-sithara-talks-about-her-parents-name-and-her-first-remuneration/articleshow/81327540.cms |website=Samayam Malayalam}}</ref> ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ ᱠᱟᱞᱯᱮᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ ᱠᱮ ᱡᱮᱹ ᱮᱢ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱳᱣᱟᱹᱹᱰᱞᱤᱭᱩᱹᱢᱳ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱭᱚᱡᱮᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱚᱱᱫᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=5 July 2019 |title=My husband supports me a lot, says Anu Sithara |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/my-husband-supports-me-a-lot-says-anu-sithara-1.3929747 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831161107/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/my-husband-supports-me-a-lot-says-anu-sithara-1.3929747 |archive-date=31 August 2019 |access-date=31 August 2019}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (2013-2016) ===
ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱯᱮᱴᱟᱥ ᱵᱳᱢ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱳᱨᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱠᱫᱷᱚ' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱪᱤ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱟᱱᱟᱨᱠᱟᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱤ ᱳᱭᱮᱫᱤᱝ, ''ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱰᱟᱭᱟᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱩᱯᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱩᱨᱮᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ (2017 ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ) ===
2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱮᱰᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱚᱢ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱪᱚᱠᱳ ᱵᱳᱵᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱨᱧᱡᱤᱛ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱭᱟᱱᱥ, ᱥᱟᱨᱵᱷᱳᱯᱟᱨᱤ ᱯᱟᱞᱚᱠᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱱᱟ ᱟᱞᱟᱨᱟᱞᱳᱫᱟᱞᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱮᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱳᱵᱷᱤᱱᱳ ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ 'ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱯᱨᱟᱥᱤᱫᱟ ᱯᱮᱭᱮᱱ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱟᱴᱷ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱱᱩ ᱫᱚ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱱᱟᱞᱚᱱ ᱠᱟᱨᱩᱫᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱱᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱚᱡ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱢ ᱯᱚᱫᱽᱫᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱠᱥᱚᱱᱼᱰᱨᱚᱢᱟ ᱢᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱢᱩᱢᱩᱠᱠᱟ, ᱚᱱᱱᱤ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱨᱟᱭᱤᱞ ᱚᱥᱳᱠᱚᱱ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱱᱤᱢᱟᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ 12 ᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱯᱷ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱩᱨᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{pending films key}}
:* ''ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱾''
{| class="wikitable sortable"
|+ᱚᱱᱩ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ
! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ
! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
| rowspan="2" |2013
|''ᱯᱳᱨᱛᱚᱥ ᱵᱳᱢ''
|ᱚᱥᱳᱭᱟᱛᱤ
|ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|<ref name="Birthday"/>
|-
|''ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱚᱠᱫᱷᱚ''
|ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱛᱩᱞᱥᱤ
|
|<ref name="dream" />
|-
|2015
|''ᱟᱱᱟᱨᱠᱟᱞᱤ''
|ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ
|ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ
|<ref name="dream" />
|-
| rowspan="3" |2016
|''ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ''
|ᱥᱟᱦᱤᱱᱟ
|
|
|-
|''ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱰᱟᱭᱟᱨᱤ''
|ᱠᱟᱥᱤ ᱛᱩᱢᱵᱟ
|
|<ref name="dream">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/060719/living-a-dream.html|title=Living a dream|last=Thomas|first=Elizabeth|date=6 July 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190706030835/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/060719/living-a-dream.html|archive-date=6 July 2019}}</ref>
|-
|''ᱢᱟᱨᱩᱯᱫᱤ''
|ᱨᱤᱭᱟ
|
|<ref name="bb" />
|-
| rowspan="6" |2017
|''ᱯᱷᱩᱠᱨᱤ ᱾''
|ᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱞᱤ ᱯᱷᱩᱠᱨᱤ
|
|<ref name="YH">{{Cite web |date=2 September 2016 |title=Jayasurya's 'Fukri': Prayaga Martin replaces Madonna Sebastian; Anu Sithara too roped in for Siddique movie |url=https://in.news.yahoo.com/jayasuryas-fukri-prayaga-martin-replaces-071748072.html |via=News Yahoo}}</ref>
|-
|''ᱨᱟᱢᱟᱱᱴᱮ ᱮᱰᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱚᱢ''
|ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ
|
|<ref>{{Cite web |title=Anu Sithara is city girl in Ramante Eden Thottam |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/feb/09/anu-sithara-is-city-girl-in-ramante-eden-thottam-1568464.html |website=The New Indian Express}}</ref>
|-
|''ᱮᱪᱟᱭᱟᱱ''
|ᱯᱮᱨᱟᱜᱟ
|
|<ref>{{Cite web |date=17 November 2016 |title=Anu Sithara and Sshivada in Achayans |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/171116/anu-sithara-and-sshivada-in-achayans.html |website=Deccan Chronicles}}</ref>
|-
|''ᱥᱚᱨᱵᱷᱳᱯᱚᱨᱤ ᱯᱟᱞᱚᱠᱠᱚᱨᱚᱱ''
|ᱞᱤᱱᱴᱟ ᱡᱳᱥᱮ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-replaces-miya-in-her-next/articleshow/53001835.cms|title=Anu Sithara replaces Miya in her next|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱱᱟ ᱡᱩᱭᱮᱞ''
|ᱚᱥᱢᱟ
|
|<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/sep/27/Dancing-has-immensely-helped-in-carving-out-my-film-career-Anu-Sithara-1523385.html|title=Dancing has immensely helped in carving out my film career: Anu Sithara|last=Sudhish|first=Navamy|date=27 September 2017|work=[[The New Indian Express]]|access-date=19 December 2017}}</ref>
|-
|''ᱟᱱᱟ ᱟᱞᱟᱨᱟᱞᱳᱰᱟᱞᱟᱨᱟᱞ''
|ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-is-a-village-belle-in-vineeth-sreenivasans-next/articleshow/58869022.cms|title=Anu Sithara is a village belle in Vineeth Sreenivasan's next|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
| rowspan="5" |2018
|''ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ''
|ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱥᱟᱛᱤᱭᱟᱱ
|
|<ref>{{Cite web |date=1 March 2017 |title=Anu Sithara to play football legend VP Sathyan's wife in Captain |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-to-play-football-legend-vp-sathyans-wife-in-captain/articleshow/57392902.cms |access-date=11 February 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱯᱚᱫᱚᱭᱳᱴᱚᱢ''
|ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/biju-menon-and-anu-sithara-to-team-up-in-g-prajiths-next/articleshow/65819996.cms|title=Biju Menon and Anu Sithara to team up in G Prajith's next|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱴᱛᱟᱱᱟᱫᱚᱱ ᱵᱞᱚᱜ''
|ᱦᱮᱢᱟ ᱨᱟᱦᱳᱞ ᱵᱷᱟᱱᱩᱯᱨᱚᱥᱚᱫ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sitharas-character-brings-in-a-turning-point-in-oru-kuttanadan-blog/articleshow/65229308.cms|title=Anu Sithara's character brings in a turning point in 'Oru Kuttanadan Blog'|last=Soman|first=Deepa|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱡᱳᱱᱤ ᱡᱳᱱᱤ ᱤᱭᱮᱥ ᱟᱯᱯᱟ''
|ᱡᱚᱭᱥᱟ
|
|<ref>{{Cite web |title=Johny Johny Yes Appa on floors |url=https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jun/18/johny-johny-yes-appa-goes-on-floors-6549.amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515140456/https://m.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jun/18/johny-johny-yes-appa-goes-on-floors-6549.amp |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |website=[[Cinema Express]]}}</ref>
|-
|''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱯᱨᱟᱥᱤᱫᱷᱟ ᱯᱮᱭᱤᱭᱟᱱ''
|ᱡᱟᱞᱡᱟ
|
|<ref>{{Cite web |title=Anu Sithara joins the sets of Oru Kupprasidha Payyan |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/mar/05/anu-sithara-joins-the-sets-of-oru-kupprasidha-payyan-4875.html |website=[[Cinema Express]]}}</ref>
|-
| rowspan="6" |2019
|''ᱱᱟᱭᱤᱭᱩᱢ ᱮᱱᱡᱟᱱᱩᱢ''
|ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱟᱱᱡᱟᱨᱤ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sharafudheen-and-anu-sithara-to-play-lead-roles-in-ak-sajan-movie/articleshow/66793489.cms|title=Sharafudheen and Anu Sithara to play lead roles in AK Sajan movie|date=25 November 2018|work=The Times of India|access-date=24 March 2019}}</ref>
|-
|''ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱱᱟᱞᱚᱱ ᱠᱟᱨᱩᱫᱷᱤ''
|ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ
|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|<ref name="bb">{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/031016/busy-bee-with-many-offers-anu-sithara.html|title=Busy bee with many offers – Anu Sithara|last=Manu|first=Meeru|date=3 October 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003070110/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/031016/busy-bee-with-many-offers-anu-sithara.html|archive-date=3 October 2016}}</ref>
|-
|''ᱟᱨ ᱳᱥᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ...''
|ᱪᱤᱛᱨᱟ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/and-the-oscar-goes-to-character-poster-anu-sithara-to-play-the-role-of-chithra-in-the-tovino-starrer/articleshow/68509755.cms|title='And the Oscar goes to' character poster: Anu Sithara to play the role of 'Chithra' in the Tovino starrer|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱥᱩᱵᱷᱚᱨᱟᱛᱨᱤ''
|ᱥᱨᱤᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱᱟᱜ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-is-the-dileeps-better-half-in-shubharathri/articleshow/68375967.cms|title=Anu Sithara is the Dileep's better half in 'Shubharathri'|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱟᱫᱷᱟᱭᱨᱟᱛᱨᱤ''
|ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱢᱚᱞᱞᱚᱠᱠᱟᱨᱟ
|ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱾
|<ref>{{Cite web |date=4 November 2019 |title=Aadya Rathri movie review: Biju Menon, Anaswara Rajan-starrer is all mixed up about marital rape |url=https://www.firstpost.com/entertainment/aadya-rathri-movie-review-biju-menon-anaswara-rajan-starrer-is-all-mixed-up-about-marital-rape-7596481.html |website=Firstpost}}</ref>
|-
|''ᱢᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱢ''
|ᱢᱚᱱᱤᱠᱤᱭᱚᱢ ᱪᱚᱱᱫᱨᱳᱛᱷ ᱯᱮᱱᱤᱠᱟᱨ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-the-naadan-characters-i-have-played-are-not-of-the-same-kind-but-varied/articleshow/67955501.cms|title=Anu Sithara: The naadan characters I have played are not of the same kind but varied|last=Sidhardhan|first=Sanjith|date=13 February 2019|work=The Times of India|access-date=25 February 2021|language=en}}</ref>
|-
|2020
|''ᱢᱚᱱᱤᱭᱟᱨᱟᱭᱤᱞ ᱚᱥᱳᱠᱚᱱ''
|ᱚᱱᱱᱤᱢᱟᱭᱟ
|ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ
|<ref>{{Cite web |date=17 May 2019 |title=Anupama Parameswaran, Nikhila Vimal and Anu Sithara in Dulquer's film |url=https://www.thenewsminute.com/article/anupama-parameswaran-nikhila-vimal-and-anu-sithara-dulquer-s-film-101913 |language=en}}</ref>
|-
|2021
|''ᱵᱷᱚᱱᱟᱢ''
|ᱢᱟᱞᱞᱤ
|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|<ref>{{Cite web |date=27 November 2021 |title=Vanam Movie Review: This horror thriller neither scares nor thrills |url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/review/2021/nov/27/vanam-movie-review-this-horror-thriller-neither-scares-nor-thrills-28060.html |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref>
|-
|2022
|''12 ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ''
|ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱥᱮᱢ
|
|<ref name="OTTPlay">{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Exclusive! Jeethu Joseph: Mohanlal's 12th Man is a mystery like the ones based on Agatha Christie's books |url=https://www.ottplay.com/news/exclusive-jeethu-joseph-mohanlal-12th-man-is-a-mystery-like-the-ones-based-on-agatha-christie-books/b9fcaa52dc907 |access-date=31 October 2021 |publisher=OTTPlay}}</ref>
|-
| rowspan="4" |2023
|''ᱰᱩᱭᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱢᱳ''
|ᱠᱷᱚᱫᱤᱡᱟ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ
|
|<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Momo in Dubai, Anu Sithara, Anish G. Menon, Johnny Anthony; 'Momo in Dubai' February release |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-malayalam-movie-momo-in-dubai-releasing-in-february-2023-mm-575687.html |access-date=6 January 2023 |website=Malayaalm News 18 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106093656/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-malayalam-movie-momo-in-dubai-releasing-in-february-2023-mm-575687.html |url-status=dead }}</ref>
|-
|''ᱥᱚᱱᱛᱷᱳᱥᱚᱢ''
|ᱟᱫᱷᱟᱭ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ
|
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/anu-sithara-plays-an-entrepreneur-in-family-entertainer-santhosham/articleshow/85174065.cms|title=Anu Sithara plays an entrepreneur in family entertainer 'Santhosham'|last=Soman|first=Deepa|work=[[The Times of India]]}}</ref>
|-
|''ᱯᱟᱛᱷᱩ ᱛᱟᱞᱟ''
|ᱥᱟᱢᱩᱫᱨᱚ ᱚᱱᱩᱱᱢᱳᱡᱤ
|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/pathu-thala-anu-sithara-poses-for-a-click-with-silambarasan/articleshow/98497740.cms|title='Pathu Thala': Anu Sithara poses for a click with Silambarasan|work=The Times of India|access-date=2023-04-07|issn=0971-8257}}</ref>
|-
|''ᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱞ''
|ᱛᱷᱟᱱᱤ
|
|<ref>{{Cite web |title=Vinay Forrt, Anu Sithara to lead Vaathil – The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/mar/09/vinay-forrt-anu-sithara-to-lead-vaathil-2273949.amp |access-date=11 August 2021 |website=The New Indian Express |archive-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515134011/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/mar/09/vinay-forrt-anu-sithara-to-lead-vaathil-2273949.amp |url-status=dead }}</ref>
|-
|᱒ ᱚᱱᱩᱨᱚᱫᱫᱟ
|ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ
|<ref>{{Cite web |title=Indrajith-Anu Sithara film 'Crime No. 59/2019' launched |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/dec/03/indrajith-anu-sithara-film-crime-no-592019-launched-2231058.html |access-date=11 August 2021 |website=The New Indian Express}}</ref>
|
|}
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
4rhlo0dz30zuvf6uomwwlabak1ux9l5
ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ
0
26578
200607
200347
2026-11-11T06:58:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200607
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ
| image = Flora Saini at Society Leadership Awards 2017.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ
| birth_name = ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ
| birth_date =
| birth_place = ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱰᱮᱞ
| years_active = 1999–ᱱᱤᱛ
| partner = ᱜᱚᱣᱨᱚᱝ ᱫᱳᱥᱤ
}}
'''ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱟᱥᱟ ᱥᱮᱱᱤ''' ᱟᱨ '''ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱾<ref>{{Cite web |title=#MeToo Movement: Flora Saini appreciates the way men are supporting the movement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024133014/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms |archive-date=24 October 2018 |access-date=24 October 2018 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' (1999) ᱼᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 50 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ,ᱵᱷᱮᱱᱠᱮᱴᱮᱥ,ᱵᱟᱞᱠᱨᱟᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱱᱛ,ᱥᱩᱫᱤᱯ,[[ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱥᱤᱵᱨᱟᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱚᱱᱛ,ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ,ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ, ᱡᱚᱜᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱠᱷᱚᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Vinita Chaturvedi |date=19 December 2011 |title=Flora Saini: Another southern hottie ready to storm Bollywood |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130103101318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |archive-date=3 January 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]] ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱫᱷᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱣᱞᱟ ᱠᱩᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱟᱱᱞᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱳᱭᱛᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱨᱮᱢᱟ ᱠᱳᱥᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="deccanherald1">{{Cite web |last=Deepa Natarajan |date=22 April 2010 |title=Rising like a phoenix |url=http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924074442/http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱟ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱛᱷᱳᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱢᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ, ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Y Sunita Chowdhary |date=18 February 2012 |title=Arts / Cinema : Itsy-Bitsy: Name game |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719122059/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |archive-date=19 July 2012 |access-date=11 January 2013 |website=The Hindu}}</ref>
ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Welcome to |url=http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202070826/http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |archive-date=2 February 2013 |access-date=17 August 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ "ᱞᱚᱠᱥ ᱵᱟᱵᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Asha Saini arrested in Chennai |url=http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202052524/http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |archive-date=2 February 2013 |access-date=11 January 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱯᱷᱞᱳᱨᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱤᱹᱯᱤ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱼᱯᱳᱨᱮᱥᱰ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱚᱜᱽᱭᱟ ᱵᱤᱫᱷᱚᱛᱟ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 April 2001 |title=rediff.com, Movies: Puru, Chandrachur: Face off! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924141127/http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=11 January 2013 |publisher=Rediff}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱞᱟᱵᱷ ᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ (᱒᱐᱐᱔) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱜᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="hindu2003">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|title=Love in Delhi, the Fllora way|date=28 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm|archive-date=24 October 2003}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm "Love in Delhi, the Fllora way"]. ''[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱾|The Hindu]]''. 28 August 2003. Archived from [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm the original] on 24 October 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 January</span> 2013</span>.</cite></ref>
ᱯᱷᱚᱞᱳᱨᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱨᱤᱱᱟᱜᱟᱨᱟ ᱠᱤᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱜᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱫᱤᱯ ᱯᱟᱴᱷ ''ᱱᱟᱢᱢᱟᱱᱱᱟ ᱾''<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|title=Karnataka / Bangalore News : Flora Shiny had acted in Kannada movies|date=15 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318174714/http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm|archive-date=18 March 2008}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
!ᱱᱳᱴᱠᱚ
|-
|2019
|''ᱟᱯᱱᱟ ᱱᱤᱭᱩᱡ ᱟᱭᱮᱜ''
|
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
|
|-
|2020
|''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱭᱼᱥᱚᱨᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱩᱨᱤ''
|ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱵᱳᱭ, ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
|<ref>{{Cite web |date=27 June 2020 |title=Flora Saini: Things you may not know about her |url=https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627101235/https://bollywood-junction.com/flora-saini-things-you-may-not-know-about-her/ |archive-date=27 June 2020 |access-date=27 June 2020 |publisher=Bollywood-Junction}}</ref> ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱟᱭᱚᱞ, ᱥᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ
|}
=== ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ ===
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ
!ᱱᱳᱴᱠᱚ
!ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ
|-
|2016
|''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ''
|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ
|ᱳᱭᱮᱵᱴᱚᱠᱤᱡᱽ
|
|<ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711003513/https://www.mid-day.com/articles/flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress/20859187 |archive-date=11 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=mid-day |language=en}}</ref>
|-
|2016
|''A.I.SHA ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱵᱷᱨᱩᱪᱩᱭᱮᱞ ᱜᱟᱛᱮ''
|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱡᱮᱢᱥ
|ᱟᱨᱮ ᱳᱴᱤᱴᱤ
|
|
|-
| rowspan="2" |2018
|''ᱜᱟᱱᱫᱤ ᱵᱟᱛ''
|ᱥᱟᱡᱮᱞᱤ
| rowspan="2" |ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ
|S02E01
|<ref>{{Cite web |date=17 January 2019 |title=I never felt objectified on Gandii Baat 2 set: Flora Saini |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062741/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/gandii-baat-2-actor-flora-saini-5543140/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=2 May 2019 |title=Gandi Baat actress Flora Saini: Look at me beyond just a bold actress |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507181538/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/gandi-baat-actress-flora-saini-look-at-me-beyond-just-a-bold-actress-1515096-2019-05-02 |archive-date=7 May 2019 |access-date=10 July 2019 |website=India Today |language=en}}</ref>
|-
|''X. X. X''
|ᱨᱩᱠᱢᱚᱱᱤ ᱞᱟᱞᱳᱣᱟᱱᱤ
|S01E01
|<ref>{{Cite web |date=21 September 2018 |title=Rithvik Dhanjani on Asha Negi's reaction to XXX Uncensored: She is completely fine with it |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710063934/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/rithvik-dhanjani-asha-negi-reaction-xxx-uncensored-5368100/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=25 September 2018 |title=ALTBalaji's X.X.X: Rithvik Dhanjani and Kyra Dutt's midnight tidbits are NSFW! |url=https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020011516/https://www.dnaindia.com/television/report-altbalaji-s-xxx-rithvik-dhanjani-and-kyra-dutt-s-midnight-tidbits-are-nsfw-2667491 |archive-date=20 October 2018 |access-date=10 July 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref>
|-
|2018- 2019
|''ᱤᱱᱥᱟᱭᱰ ᱮᱡ''
|ᱟᱭᱮᱥᱟ ᱫᱮᱣᱟᱱ
|ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱤᱢ
|ᱥᱤᱡᱚᱱ 1 ᱨᱤᱠᱩᱨᱤᱝ ᱥᱤᱡᱚᱱ 2 ᱢᱩᱲᱩᱫ
|<ref>{{Cite web |date=18 November 2019 |title=Inside Edge Season 2 (2019) {{!}} Amazon Prime Video |url=https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204082016/https://www.whyit.in/inside-edge-season-2/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="4" |2019
|''ᱟᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮ''
|
|ᱳᱞᱩᱞᱩ
|
|<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=5 Indian Bold and Sexy Actresses in Web Series |url=https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204081314/https://www.whyit.in/5-bold-and-sexy-actresses-in-web-series/ |archive-date=4 February 2020 |access-date=4 February 2020 |website=whyit.in |language=en-US}}</ref>
|-
|''ᱵᱳᱢᱵᱟᱨ''
|ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ
|ᱡᱤ5
|
|<ref>{{Cite web |title=Flora Saini to essay the role of a minister's wife in ZEE 5's football based show Bombers |url=http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062740/http://www.peepingmoon.com/webcast-news/news/29740/Flora-Saini-to-essay-the-role-of-a-ministers-wife-in-ZEE-s-football-based-show-Bombers.html |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |website=Peepingmoon.com |language=en}}</ref><br /><ref>{{Cite web |title=On set interview with flora saini for her upcoming web series 'Bombers' with ZEE5" – News Stock Live |url=https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710062739/https://newsstock.in/2019/06/01/on-set-interview-with-flora-saini-for-her-upcoming-web-series-bombers-with-zee5/ |archive-date=10 July 2019 |access-date=10 July 2019 |language=en-US}}</ref>
|-
|''ᱰᱩᱯᱩᱨ ᱛᱚᱠᱩᱨᱯᱳ''
|ᱯᱷᱩᱞᱳᱣᱟ ᱵᱳᱣᱫᱤ
|ᱦᱚᱭᱪᱳᱭ
|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱳᱭᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|
|-
|''ᱢᱮᱭᱟᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱼᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱢᱚᱥ''
|ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
| rowspan="2" |ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ
|
|<ref>{{Cite web |date=11 May 2018 |title=Nagesh Kukunoor to direct web series 'Mayanagari #CityOfDreams' |url=https://www.scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406190418/https://scroll.in/article/878681/nagesh-kukunoor-to-direct-web-series-mayanagari-cityofdreams |archive-date=6 April 2023 |access-date=29 April 2019 |website=Scroll.in}}</ref><br /><ref>{{Cite web |date=4 March 2019 |title=Hotstar ties up with Applause Entertainment for first set of originals |url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals-1551701974563.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411084336/https://www.livemint.com/companies/start-ups/hotstar-ties-up-with-applause-entertainment-for-first-set-of-originals/amp-1551701974563.html |archive-date=11 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=live Mint}}</ref>
|-
|2020
|<nowiki><i id="mwAw8">ᱟᱨᱤᱭᱟ ᱾</i></nowiki>
|ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ "ᱨᱮᱰᱥ"
|ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱑ ᱨᱤᱦᱤᱴ
|
|-
|2020
|''ᱯᱩᱨᱟᱥᱯᱩᱨ ᱾''
|ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱨᱟ
|ᱡᱤ5, ᱮᱹᱞᱴᱤᱵᱟᱞᱟᱡᱤ
|ᱨᱩᱴᱟᱹᱣᱟᱱᱟᱜ
|
|-
|2021
|''ᱚᱠᱟᱲ ᱵᱚᱠᱰ ᱨᱚᱯᱩ ᱪᱚᱠᱠᱚᱨ''
|ᱯᱤ ᱥᱤ
|ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱢ
|
|
|-
|2023
|''ᱨᱟᱱᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ''
|ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟ
|ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ
|
|
|-
|2023
|''ᱛᱚᱛᱛᱟᱨᱮ''
|ᱚᱱᱤᱥᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ
|ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ
|
|
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱭᱟᱹᱛ ==
bpka7bmu171su9z9k4wt65x6x5vwiza
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ
0
26961
200550
197186
2026-11-11T00:06:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200550
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ''' (ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ, <ref>{{Cite journal|last=Hasan|first=Nur|last2=Jahan|first2=Rownak|year=2014|title=A survey of medicinal plants used by the Deb barma clan of the Tripura tribe of Moulvibazar district, Bangladesh|journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine|volume=10|pages=3–19|doi=10.1186/1746-4269-10-19|pmc=3996145|pmid=24502444|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ahmed|first=Sazdik|last2=Ravhee|first2=Shahla|year=2020|title=A Study on the Settlement Morphology of Tipra (Tripura) ethnic group in Sreemangal, Bangladesh|url=https://www.researchgate.net/publication/343975610|journal=Journal of Recent Activities in Architectural Sciences|pages=3–19|doi=10.46610/JoRAAS.2020.v05i01.003}}</ref>, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟ, ᱛᱤᱯᱨᱟᱥᱟ, ᱛᱭᱤᱯᱨᱟ, ᱛᱤᱭᱯᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱤᱵᱮᱛᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱭᱯᱨᱟ/ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Anshika |date=11 June 2019 |others=It rose like a phoenix out of the ashes, quite literally. Situated in the city of Agartala is the exquisite Ujjayanta Palace, home of the Tripura royals and also a state museum. This delicate beauty was built in the late 19th century by Maharaja Radha Kishore Manikya of the Manikya dynasty, after a devastating earthquake flattened Agartala, the capital of Tripura. It went on to become a symbol of a modern phase in the Kingdom of Tripura. You may not have heard of them but the Manikya dynasty of Tripura is one of the oldest continuously reigning dynasties of India. The exact date of its founding is shrouded in legend – the Rajmala, a 15th century chronicle of the kings of Tripura, traces the history of the dynasty to the Mahabharata. But, historically speaking, the dynasty is said to have been founded by Ratna Manikya in 1267 CE. |title=Tripura's Ujjayanta: Seat of the Manikyas |url=https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/06/11/ujjayanta-palace-seat-of-the-manikyas |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929141509/https://www.livehistoryindia.com/amazing-india/2019/06/11/ujjayanta-palace-seat-of-the-manikyas |archive-date=29 September 2020 |access-date=3 April 2021 |website=Live History India}}</ref> ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱔᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[ᱨᱮᱫ:Traditional_Bru_Risa.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ]]
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱤᱢᱤᱞᱞᱟ, [[ᱱᱳᱣᱟᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱳᱣᱟᱠᱷᱟᱞᱤ]] (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] (ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱢᱲᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ᱾ ᱑᱕᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱛᱤᱯᱯᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱞᱟᱭᱮᱱ ᱛᱤᱯᱩᱨᱟ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
=== ᱯᱚᱨᱚᱵᱽᱠᱚ ===
==== ᱵᱩᱭᱥᱩ ====
ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=https://tripuranet.com/tnet/buisu-festival%C2%A0govts-emphasis%C2%A0-on-cultural-development-quality-living-of%C2%A0-tribals-1903.html|title=Buisu Festival: Govt's emphasis on cultural development quality living of tribals|work=Tripura Net|access-date=2023-01-20|archive-date=2023-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120115259/https://tripuranet.com/tnet/buisu-festival%C2%A0govts-emphasis%C2%A0-on-cultural-development-quality-living-of%C2%A0-tribals-1903.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://theriseeast.com/tripura/cm-to-inaugurate-20th-statelevel-buisu-festival/|title=CM to inaugurate 20th state-level Buisu Festival|work=The Rise East|access-date=2023-01-20}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱑᱓ ᱥᱮ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=27 April 2022 |title=How And Why A Handful Of Rice From Each Household Is Essential To Celebrate Tripura's Garia Puja |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/how-and-why-a-handful-of-rice-from-each-household-is-essential-to-celebrate-tripura-s-garia-puja |access-date=2023-01-20 |website=Advasi Lives Matter}}</ref> ᱦᱟᱨᱤ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱯᱮᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱵᱩᱭᱥᱩ ᱚᱠᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱞᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾
==== ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ ====
ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ <ref>{{Cite journal|last=Debbarma|first=Baby|last2=Kaipeng|first2=Ramengzaua|year=2022|title=A STUDY ON THE FOLK FESTIVAL OF TRIPURA TRIBALWITH SPECIAL REFERENCE TO-DEBBARMA, REANG AND JAMATIA|url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2205031.pdf|journal=The International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT)|volume=10|issn=2320-2882}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/religion/festivals/makar-sankranti-2023-when-to-celebrate-makar-sankranti-know-rituals-and-significance/articleshow/96882107.cms|title=Makar Sankranti 2023: When to celebrate Makar Sankranti|work=The Times of India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱝᱨᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱟᱝᱜᱨᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱔-᱕ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱦ, ᱢᱟᱫ ᱟᱨ ᱵᱩᱥᱩᱵ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱟᱢ ᱦᱩᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱼᱯᱩᱨᱩᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱜ ᱟᱣᱟᱝ, ᱢᱳᱭᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱤ ᱟᱨ ꯆꯦꯡᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱞᱠᱳᱦᱚᱞ ᱟᱨᱚᱠ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱣᱟᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ <ref>{{Cite web |last=Jamatia |first=Neha |date=14 January 2022 |title=A Festival Where Young People Construct Bamboo Huts Only To Burn Them The Next Day |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/hangrai-festival-is-celebrated-by-tripuri-people-to-commemorate-harvest-season |website=Adivasi Lives Matter}}</ref> ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱙᱓.᱖% ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱖ᱹ᱔% ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ <ref>{{Cite web |title=Tripura |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_tripura.pdf |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱢᱚᱵᱤᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |date=15 December 2017 |title=Buddhist monk from Tripura elected secretary general of the International Buddhist Confederation |url=https://nenow.in/north-east-news/3243-2-buddhist-monk.html |access-date=2021-08-09 |language=en-US}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
=== ᱜᱮᱥᱴᱨᱚᱱᱚᱢᱤ ===
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ, ᱵᱮᱢᱵᱩ ᱥᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱢᱩᱭᱟ" <ref>{{Cite web |title=Food And Local Cuisines Of Tripura |url=https://www.tripuraonline.in/about/profile/culture/food-and-local-cuisines-of-tripura |website=Tripura Online |access-date=2024-03-15 |archive-date=2023-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204101932/https://www.tripuraonline.in/about/profile/culture/food-and-local-cuisines-of-tripura |url-status=dead }}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱾ ᱥᱴᱤᱠᱤ ꯆꯦꯡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ/ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱳᱣᱟᱛᱷᱟᱭ, ᱚᱣᱟᱝ ᱥᱳᱠᱨᱟᱝ, ᱚᱣᱟᱝ ᱯᱷᱟᱱᱥᱩᱭ, ᱯᱷᱟᱯ ᱱᱤ ᱚᱣᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱮᱞᱮᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟᱛᱮ ᱥᱴᱤᱠᱤ ଚାଉଲ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱼᱟ <ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Anuprava |date=23 September 2022 |title=Five Ways In Which Tripuris Enjoy Their Traditional Food, The 'Sticky Rice' |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/five-ways-in-which-tripuris-enjoy-their-traditional-food-the-sticky-rice |website=Advasi Lives Matter}}</ref>
ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱥᱮ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾
# ᱪᱚᱠᱵᱷᱤ <ref>{{Cite web |title=Chakhwi: A Tribal Curry From Tripura Made With Baking Soda |url=https://www.slurrp.com/article/chakhwi-a-tribal-curry-from-tripura-made-with-baking-soda-1660136970330 |access-date=2023-01-12 |website=Slurrp}}</ref>
# ᱜᱩᱫᱳᱠ ᱾
# ᱵᱟᱨᱢᱟᱵᱰᱩᱭᱴᱤᱭᱤ
# ᱢᱳᱥᱰᱮᱝ ᱾
# ᱚᱣᱟᱱᱫᱨᱩ ᱾
# ᱢᱩᱠᱷᱩᱭᱤᱠᱣᱩᱴᱩᱭᱤ
# ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
# ᱛᱳᱠᱢᱩᱭᱤ
==== ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ====
ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱣᱟᱝ ᱵᱳᱣᱟᱛᱷᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/regional-indian-dishes-that-are-prepared-in-the-most-unique-and-unbelievable-manner/photostory/88928991.cms?picid=88929062|title=Regional Indian dishes that are prepared in the most unique and unbelievable manner|work=Times of India|access-date=2023-01-20}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ꯆꯦꯡ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱨᱩ ᱥᱮ ᱠᱟᱞᱚᱯᱚᱫᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱳᱞᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱣᱟᱱ ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ <ref>{{Cite web |title=Cakes and Bakes |url=http://www.tripura.org.in/cakes.htm |access-date=2023-01-20 |website=Tripura}}</ref> ᱛᱩᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ꯆꯦꯡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱴᱤᱠᱤ ꯆꯦꯡ, ᱵᱚᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱤ, ᱨᱤᱡᱤᱱ, ᱱᱚᱴ, ᱟᱱᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱮᱡ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/republic-day-special-29-desserts-from-29-states-of-india-1804654|title=Regional Indian dishes that are prepared in the most unique and unbelievable manner|last=Chopra|first=Natasha|work=NDTV|access-date=2023-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120144757/https://food.ndtv.com/food-drinks/republic-day-special-29-desserts-from-29-states-of-india-1804654|archive-date=2023-01-20|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱵᱷᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
==== ᱵᱚᱱᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱤ/ᱜᱩᱨᱵᱟᱪᱚᱠ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱾ ====
ᱢᱩᱠᱩᱨᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱨᱢᱟᱜᱩᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱟᱛᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱾ ᱢᱩᱠᱨᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱩᱨᱢᱚᱥ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱯᱟᱹᱭᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱨᱤ/ᱜᱩᱨᱢᱚᱥ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱠᱳᱞ ᱨᱮ 40-50 ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱵᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱤ <ref>{{Cite web |title=Bamboo Chicken: The Famous Traditional Food of Tripuri People |url=https://www.naverdaily.com/2023/01/bamboo-chicken-famous-traditional-food.html |website=Naver Daily |access-date=2024-03-15 |archive-date=2023-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114143604/https://www.naverdaily.com/2023/01/bamboo-chicken-famous-traditional-food.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱠᱨᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ/ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱾
=== ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱾ ===
[[ᱨᱮᱫ:Tripuri_game.jpg|thumb|"ᱯᱮᱛ" ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱾]]
ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱳᱲᱟᱨᱮ ᱜᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱛᱚᱝᱜᱚᱢᱚᱝ ᱾'' ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾{{CSS image crop|Image=Map of the Languages and Dialects of the Bârâ or Bodo Group of the Tibeto-Burman Family (cropped).jpg|bSize=937|cWidth=300|cHeight=300|oTop=520|oLeft=420|Location=right|Description=Distribution of Tipra, as reported in the Language Survey of India 1903}}ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱾ ᱛᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ 10 لکھ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ|ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ ᱾]][[ᱟᱥᱟᱢ|ᱚᱥᱚᱢ ᱾]], ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞᱦᱮᱴ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱜᱟᱝᱜᱳ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱱᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱯᱩᱨᱛᱟᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱢᱢᱢᱟᱢ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱞᱤᱯᱤᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱭ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤ ᱞᱚᱯᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱯᱷᱮᱨᱮᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱳᱞᱳᱢᱟ ᱞᱚᱯᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱛᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* 'ᱨᱟᱡᱨᱚᱴᱱᱟᱠᱚᱨ', ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱚᱱᱚᱛ ᱾
* ᱫᱟ ᱨᱟᱡᱢᱟᱞᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱤᱠᱮᱞ ᱾
== ᱨᱤᱱᱥᱤᱯ ᱾ ==
ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱜᱳᱛ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾
* [[TripuraTribe|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾]]
* ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾
* ᱵᱨᱩᱨ ᱥᱮ ᱨᱟᱭᱟᱝ
* ᱱᱳᱭᱟᱴᱤᱭᱟ ᱾
* ᱠᱳᱞᱟᱭ ᱾
* ᱢᱩᱨᱟᱥᱤᱝ ᱾
* ᱨᱩᱯᱤᱱᱤ ᱾
* Uchoi/Usoi ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱾ ==
[[ᱨᱮᱫ:Rignai_Chamathwibar.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱤᱜᱤᱱᱟᱭ ᱯᱚᱨᱛᱷᱟ ᱾]]
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ <ref>{{Cite web |date=2020-03-19 |title=Tripuri community has started reviving its traditional bodies in Tripura |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/tripura-news/tripuri-community-has-started-reviving-its-traditional-bodies-in-tripura/ |access-date=2021-01-30 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}</ref> ᱜᱳᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:The_traditional_Tripuri_attire._The_girl_is_seen_here_wearing_a_"Rigwnai"_or_more_specifically_"Chamathwi_baar".jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱾]]
[[ᱨᱮᱫ:Tripura_girls_in_their_traditional_attire.jpg|thumb|ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱾]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱡᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟ ᱾(ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱼᱨᱤᱥᱤᱯ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫᱼᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫᱼ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ, ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾ ᱴᱤᱯᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱟᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱥᱛᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>''Asian Studies'', Volume 4 by Netaji Institute for Asian Studies, p.4</ref> ᱫᱟᱨᱟᱢ, ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱭᱟ ᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱝ,ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱳᱭᱟᱛᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱼ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ, ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱠᱵᱚᱨᱚᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ]], ᱛᱤᱨᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ 12 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱛᱤᱭᱵᱚᱛᱳᱼᱵᱟᱨᱢᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱾ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱥᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱾ ==
{{Pie chart|thumb=right|caption=Religion among the Tripuri|label1=[[Hinduism]]|value1=93.6|color1=Orange|label2=[[Christianity]]|value2=6.4|color2=Blue}}ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱩᱱᱤᱼᱥᱳᱞᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱵᱫᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱤᱜᱳᱨᱤᱭ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ 12 ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱟᱨ 7 ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱥᱚᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ 1 ᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱱᱼ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ 14 ᱥᱮ 15 ᱟᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱯ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ 1419 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ 512 ᱥᱟᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱢᱴᱳᱨ ᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱤᱢᱴᱤ ᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱩᱡᱚᱨᱩ ᱯᱷᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ ==
=== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱾ ===
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱢᱚᱦᱟ ᱢᱚᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱡ ᱾
* ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱚᱛᱱᱟ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱾
* ᱱᱟᱵᱟᱫᱵᱤᱯᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱩᱯᱚᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱯᱨᱚᱛᱚᱯ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱚᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱡ ᱾
* ᱥᱮᱯᱷᱟᱞᱤ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱩᱨᱚᱵᱤ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱾
* [[ᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱ|ᱨᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* [[ᱨᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱ|ᱨᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱼᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱚᱢᱫᱮᱵᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/sports/somdev-receives-arjuna-award/story-wpYRBmXSWHWNAAFhPOkVvI.html|title=Somdev receives Arjuna Award|date=2011-09-20|work=Hindustan Times|access-date=2021-04-13|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/print/somdev-devvarman-receives-arjuna-award/|title=Somdev Devvarman receives Arjuna Award|last=Agencies|first=New Delhi|date=20 September 2011|work=The Indian Express|access-date=14 April 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/kidambi-srikanth-somdev-devvarman-receive-padma-shri-awards-padma-bhushan-for-dhoni/articleshow/63384367.cms|title=Kidambi Srikanth, Somdev Devvarman receive Padma Shri awards; Padma Bhushan for Dhoni|work=The Times of India|access-date=2021-04-13|language=en}}</ref>
* ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱪᱚᱱᱫᱨᱳ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱶ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱡᱤᱥᱱᱩ ᱫᱮᱵ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚ ᱥᱤᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱫᱟᱥᱚᱨᱛᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱟᱦᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱡᱤᱱᱫᱷᱮᱱᱫᱚᱨ ᱪᱳᱣᱦᱩᱫᱩᱨᱤ ᱼ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱥᱵᱚ ᱮᱢᱯᱤ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱨᱮᱵᱟᱴᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱼ ᱨᱟᱡᱯᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)
* ᱥᱩᱫᱷᱚᱱᱳᱭᱟ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱟᱨ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾
* ᱵᱤᱫᱤᱭᱟ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱥᱟᱱᱟᱢ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱤᱱ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱾
* ᱱᱟᱜᱮᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱾ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾
* ᱵᱮᱱᱤᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
* ᱢᱮᱵᱚᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱥᱚᱛᱛᱤᱭᱟᱨᱟᱢ ᱨᱟᱭᱟᱝ ᱼ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
* ᱦᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱼ ᱴᱤᱭᱩ ᱡᱮᱹ ᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ᱴᱤᱭᱩ ᱡᱮᱹ ᱮᱥ ᱾
* ᱛᱟᱱᱩᱥᱨᱤ ᱫᱮᱵ ᱵᱟᱨᱢᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱭ ᱮ ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱾
* ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱵ ᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱠᱳᱠᱵᱳᱨᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾
* ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱨᱚᱥᱤᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱱᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱟᱦᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱡᱟᱥᱟᱵᱤᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱨᱟᱢᱮᱱᱫᱨᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱨᱚᱫᱦᱟᱪᱟᱨᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱢ ᱾
* ᱯᱩᱨᱱ ᱪᱚᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟᱼ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱤ ᱤ ᱮᱢ ᱾ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱾
* ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ ᱼ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨ, ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱾
* ᱵᱨᱤᱥᱚᱠᱮᱛᱩ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱨᱟᱱᱵᱚ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱨᱟᱢᱮᱱᱫᱨᱳ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟᱼ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱾
* ᱯᱮᱨᱟᱢᱚᱫ ᱨᱟᱭᱟᱝ
* ᱫᱟᱱᱚᱱᱡᱚᱭ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱥᱳᱭᱟᱢ ᱪᱟᱨᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ
* ᱢᱚᱱᱤᱱᱫᱨᱚ ᱨᱟᱭᱟᱝ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱯᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱴᱤ ᱡᱤ ᱦᱳᱢ (ᱡᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ), ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱫᱤᱨᱮᱱᱫᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ
* ᱵᱩᱨᱵᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱫᱨᱟᱣ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱝ
* ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ ᱾
* ᱜᱳᱯᱤ ᱱᱟᱛᱷ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱾
* ᱯᱩᱨᱱᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱠᱮᱥᱚᱵ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱮᱹᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱭᱟᱝ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱥᱤᱪᱟᱹᱨᱤ, ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ (ᱴᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾
* ᱨᱟᱡᱮᱥᱥᱚᱨ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱯᱮᱨᱤᱢᱟᱞ ᱰᱮᱵᱵᱟᱨᱢᱟ
* ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱪᱚᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ
* ᱫᱟᱱᱤᱞ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ
* ᱱᱟᱜᱮᱱᱫᱨ ᱡᱟᱢᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱾
* ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱫᱮᱵᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱤ ᱴᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤ ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱹᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* '''ᱵᱟᱡᱩᱵᱟᱱ ᱨᱟᱭᱟᱝ 7 ᱟᱱ, 8 ᱟᱱ,15 ᱟᱱ ᱾, 12 ᱟᱱ, 13 ᱟᱱ, 14 ᱟᱱ ᱟᱨ 15 ᱟᱱ ᱦᱚᱲᱥᱚᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ꯄꯥꯔᱟᱞᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾[[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱾]]'''
* ᱯᱚᱨᱢᱤᱛᱟ ᱨᱟᱭᱟᱝᱼ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
=== ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱾ ===
* ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱨᱳᱡᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱥᱩᱥᱚᱱᱛᱳ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱨ ᱾
* ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱮᱠᱩᱥᱮ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾
* ᱡᱳᱛᱤᱱᱫᱨᱚ ᱞᱟᱞ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
* ᱠᱩᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱞᱟᱞ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱢᱯᱤ (299 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱟᱜᱨᱟᱪᱟᱹᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱾
* ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱱᱮᱞ ᱤᱱᱥᱯᱮᱴᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟᱨᱮᱞ ᱾
== ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞ ==
{{CSS image crop|Image=Map of the Languages and Dialects of the Bârâ or Bodo Group of the Tibeto-Burman Family (cropped).jpg|bSize=937|cWidth=300|cHeight=300|oTop=520|oLeft=420|Location=right|Description=Distribution of Tipra, as reported in the Language Survey of India 1903}}{{Pie chart|thumb=right|caption=Religion among the Tripuri|label1=[[Hinduism]]|value1=93.6|color1=Orange|label2=[[Christianity]]|value2=6.4|color2=Blue}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]]
bd9dltpzouekujaowii0jdkkym7ugbz
ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱳᱠᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
0
28675
200542
189956
2026-11-10T22:46:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200542
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail service
|color=28457D
|name=ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ - ᱳᱠᱷᱟ <br/>''ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''
|logo=
|logo_width=
|image=
|image_width=300px
|image_alt=
|alt=
|caption=
|type=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
|locale=[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
|first={{start date|24 September 2023}} (ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ) ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ
|frequency=ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ {{efn|''᱒᱒᱙᱒᱕'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ''᱒᱒᱙᱒᱖'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱮᱜᱚᱨ}}
|trainnumber=᱒᱒᱙᱒᱕ / ᱒᱒᱙᱒᱖
|line_used= *[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
*[[ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ-ᱳᱠᱷᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
|class=ᱮ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ, ᱮ.ᱥᱤ. ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱽ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨ
|seating={{Hlist|ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ|ᱨᱳᱴᱮᱴᱤᱵᱩᱞ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱚ}}
|sleeping=ᱵᱟᱝ
|autorack=
|catering=ᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱮᱴᱮᱨᱤᱝ
|observation=ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱪ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ
|entertainment={{Hlist|[[ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ|ᱚᱱ-ᱵᱳᱨᱰ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ]]|ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱭᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|[[ᱮᱥᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱳᱠᱮᱴ: ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱴᱟᱭᱤᱯ#ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤᱮᱥ ᱑᱒᱙᱓|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱮᱞ]]|ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ|ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱠᱮᱴ|ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ|ᱴᱨᱮ ᱴᱤᱵᱩᱞ}}
|baggage=ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱨᱮᱠ ᱠᱚ
|otherfacilities=[[ᱠᱟᱵᱟᱪ (ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱴᱮᱠᱴᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ)|ᱠᱟᱵᱟᱪ]]
|stock=[[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ#ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐]]{{Broken anchor|date=2024-06-15|bot=User:Cewbot/log/20201008/configuration|target_link=Vande Bharat Express#Mini Vande Bharat Express|reason= ᱟᱱᱪᱚᱨ (ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ) [[Special:Diff/1183623994|has been deleted]].}}
|gauge=[[ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱡᱽ]]<br/>{{track gauge|1676mm|allk=on}} ᱵᱨᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ
|el=
|speed={{cvt|77|km/h|0|abbr=on}} (Avg.)
|trainlength={{convert|192|m|ft}} (᱐᱘ ᱠᱚᱪ)
|owners=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
|maintenance=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱝᱠᱟᱨᱤᱭᱟ (KKF)]]
|map={{Ahmedabad-Okha VB Express Route}}
|map_state=collapsed
|electrification=[[25 kV 50 Hz AC]] ᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ
}}
᱒᱒᱙᱒᱕/᱒᱒᱙᱒᱖ '''ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ - ᱳᱠᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱔ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱠᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=DeshGujarat |date=20 September 2023 |title=Jamnagar may get Vande Bharat Express train; PM Modi likely to flag it off on Sept 24 |url=https://deshgujarat.com/2023/09/20/jamnagar-may-get-vande-bharat-express-train-pm-modi-likely-to-flag-it-off-on-sept-24/ |access-date=21 September 2023 |website=DeshGujarat |language=en-US}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 September 2023 |title=Vande Bharat Train : ગુજરાતમાં અમદાવાદ-જામનગર વંદે ભારત ટ્રેન 24 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે, જાણો નવી ટ્રેનનો રૂટ – સ્ટોપેજ અને ટાઇમ ટેબલ સહિતની તમામ વિગતો |url=https://gujarati.indianexpress.com/gujarat/gujarat-ahmedabad-jamnagar-vande-bharat-train-route-time-table-pm-modi-nine-vande-bharat-express-know-all-details-here-as/197351/ |access-date=21 September 2023 |website=Indian Express Gujarati |language=gu}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱳᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 March 2024 |title=Ahmedabad – Jamnagar Vande Bharat Express Train to be extended upto Okha |url=https://deshgujarat.com/2024/03/10/ahmedabad-jamnagar-vande-bharat-express-train-to-be-extended-upto-okha/ |access-date=12 March 2024 |website=Desh Gujarat |language=gu}}</ref>
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱵᱚᱨᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]], [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱨᱟᱢᱜᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱣᱟᱝᱠᱟᱱᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱣᱟᱝᱠᱟᱱᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱠᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱳᱠᱷᱟ]] ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱒᱒᱙᱒᱕/᱒᱒᱙᱒᱖ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=PM Modi to Inaugurate 4th Vande Bharat Express in Western Railway's Impressive Fleet |url=https://www.freepressjournal.in/india/pm-modi-to-inaugurate-4th-vande-bharat-express-in-western-railways-impressive-fleet |access-date=22 September 2023 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 September 2023 |title=Jamnagar-Ahmedabad Vande Bharat Train: ગુજરાતને મળી વધુ એક વંદે ભારત ટ્રેન, જાણો ટાઇમટેબલ સહિત ક્યાં-ક્યાં સ્ટોપેજ આપ્યું |url=https://gujarati.news18.com/photogallery/ahmedabad/jamnagar-to-ahmedabad-vande-bharat-train-24-september-pm-narendra-modi-inaugrate-vc-1560217.html |access-date=22 September 2023 |website=News18 Gujarati |language=gu |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925004224/https://gujarati.news18.com/photogallery/ahmedabad/jamnagar-to-ahmedabad-vande-bharat-train-24-september-pm-narendra-modi-inaugrate-vc-1560217.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱨᱮᱠ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ '''ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱒.᱐ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱵᱩᱨ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱞ ᱠᱳᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Train 18, India's Fastest, Named "Vande Bharat Express": Piyush Goyal |url=https://www.ndtv.com/india-news/train-18-indias-fastest-named-vande-bharat-express-piyush-goyal-1983965 |access-date=19 April 2023 |website=NDTV.com}}</ref>
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱒᱒᱙᱒᱕/᱒᱒᱙᱒᱖ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ - ᱳᱠᱷᱟ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱔᱘ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱖ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱔᱙᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱖᱘ ᱢᱤᱞ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱛᱮᱡᱟᱥ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱜᱟᱛᱤᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
* [[ᱡᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{Notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
l0vuotjekac4x6scmq0zyumovfyxf2w
ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ
0
29484
200554
198224
2026-11-11T00:57:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200554
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ
| image =
| caption =
| birth_date =
| birth_place = ᱞᱩᱴᱴᱳ, [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]]
| residence = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| death_date =
| death_place =
| office = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| constituency = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| termstart = ᱒᱐᱑᱔
| termend = ᱒᱐᱑᱙
| predecessor = [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ]]
| successor =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| occupation = ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| religion =
| father= ᱯᱟᱱᱪᱩ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ
| spouse =
| children =
| relatives= ᱵᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ (ᱵᱚᱭᱦᱟ)
| website =
| footnotes =
| date = ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙|
}}
'''ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/bjp-banks-on-raghubar-das-as-jharkhand-cm/1659939 |title=BJP banks on Raghubar Das as Jharkhand CM |website=outlookindia.com/ |publisher=[[Outlook (Indian magazine)]] |location=India |access-date=2019-11-18}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/jharkhand-jvm-bjp-raghubar-das-babulal-marandi-horse-trading-charges-239781-2015-02-11 |title=6 JVM-P MLAs join Jharkhand BJP amid horse-trading charges |date=February 11, 2015 |website=India Today |publisher=[[India Today]] |location=India |access-date=2019-11-18}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱛᱨᱤᱠ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱵᱤ ᱮᱢ (ᱯᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱨᱚᱱᱫᱷᱤᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ]], ᱚᱢᱚᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱣᱩᱨᱤ, ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱟᱞᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱳᱣᱨᱚᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱣᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Shri Ganesh Ganjhu|url=https://chatra.nic.in/whoswho/shri-ganesh-ganjhu/ |website=chatra.nic.in}}</ref><ref>{{cite web |title=Ganesh Ganjhu completes arguments before Speaker's court |url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/ganesh-ganjhu-completes-arguments-before-speaker---s-court.html |website=dailypioneer |access-date=2025-01-29 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822141711/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/ganesh-ganjhu-completes-arguments-before-speaker---s-court.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Defection of 6 MLAs in Jharkhand: Speaker court rules in their favour, set back to Babulal Marandi |url=http://www.uniindia.com/defection-of-6-mlas-in-jharkhand-speaker-court-rules-in-their-favour-set-back-to-babulal-marandi/east/news/1506018.html |website=uniindia}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jaideep Deogharia|date=Feb 12, 2015|title=6 oppn MLAs join BJP, govt gets majority in Jharkhand {{!}} India News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/6-oppn-mlas-join-bjp-govt-gets-majority-in-jharkhand/articleshow/46206767.cms|access-date=2021-09-26|website=The Times of India|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱴᱴᱳ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱩ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=myneta.info>{{cite web|url=http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=520|title=Ganesh Ganjhu|website=myneta.info}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱨᱚᱡᱮᱥ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=myneta.info/> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱚᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱮᱡᱟᱵᱽᱞᱤᱠ) ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱯᱤ. ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran">{{cite news|title=भाजपा में गणेश की उलटी गिनती शुरू, दूसरे उम्मीदवार की तलाश शुरू|url=https://www.jagran.com/jharkhand/chatra-future-of-ganesh-ganjhu-in-bjp-in-dock-19538290.html|website=jagran|date=27 March 2019|access-date=23 November 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=विजय संकल्प सभा में प्रत्याशी को लेकर विधायक का छलका दर्द, बोले- स्थानीय को मिले मौका|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/chatra-bjp-mla-ganesh-ganjhu-demands-local-candidate-for-chatra-in-vijay-sankalp-sabha-jhnj-1802569.html|website=hindi.news18|date=27 March 2019|access-date=23 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425230711/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/chatra-bjp-mla-ganesh-ganjhu-demands-local-candidate-for-chatra-in-vijay-sankalp-sabha-jhnj-1802569.html|archive-date=25 April 2019|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ, ᱜᱟᱱᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
eqn8zejfx6m0vknad89bokzg8e4a5u8
ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱞᱤ
0
29527
200598
191197
2026-11-11T06:11:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200598
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱞᱤ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ
| caption = Rubina Ali on the cover of ''Slumgirl Dreaming''
| birth_name = ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱞᱤ
| other_names = ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱞᱤ, ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱡᱳᱰᱤᱭᱚᱣᱟᱞᱟ
| birth_date = {{birth based on age as of date|9|2009|7|5}}<ref name="DOB"/>
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = 2008–2013
}}
'''ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱞᱤ''', '''ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ''', '''ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱡᱳᱰᱤᱭᱚᱣᱟᱞᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱞᱟᱢᱰᱳᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱭᱟᱨ (᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮ ᱞᱚᱛᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Screen Actors Guild Award) ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱞ ᱠᱤᱥᱱᱮ ᱰᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱐᱙) ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱞᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱥᱞᱮᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤᱠ, ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱥᱟᱱᱚ, ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱟᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱤ ᱟᱭᱳ ᱠᱷᱩᱨᱥᱤᱫᱽ (ᱠᱩᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ) ᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱟᱭᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱱᱡᱤᱰᱟ, ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱨ ᱤᱨᱯᱷᱟᱱ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_i-want-to-stay-with-dad-slumdog-star-rubina-ali_1249079 |title=I want to stay with dad: Slumdog star Rubina Ali – Mumbai – DNA |work=Daily News and Analysis |date=20 April 2009 |access-date=12 July 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/sell-off-rubina-its-a-lie-father/448991/2 |title=Sell off Rubina? It's a lie: father |newspaper=The Indian Express |date=20 April 2009 |access-date=12 July 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1090426/jsp/7days/story_10876697.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810040457/http://www.telegraphindia.com/1090426/jsp/7days/story_10876697.jsp |url-status=dead |archive-date=10 August 2014 |location=Calcutta, India |work=The Telegraph |title=In the belly of iniquity |date=26 April 2009}}</ref><ref name=Ramesh>{{cite news |title=Slumdog actor upset at return of her mother |author=Ramesh, Randeep |newspaper=[[The Guardian]] |date=28 February 2009 |url=https://www.theguardian.com/world/2009/feb/28/rubina-ali-slumdog-millionaire |access-date=2 March 2009 |location=London}}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱞᱟᱢ ᱰᱚᱝ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱭᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱦᱟᱣᱩᱥᱤᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱚ "ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ" ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱦᱟᱣᱩᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱦᱟᱨᱩᱫᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱛᱮ "ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱦᱟᱣᱩᱥ" ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱣᱮᱥᱴ ᱥᱩᱨᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱞᱮᱴᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱰᱮᱱᱤ ᱵᱳᱭᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭ ᱦᱳ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20111018074801/http://ibnlive.in.com/news/slumdog-millionaire-star-rubina-alis-flat-in-bandra/193595-8.html Slumdog Millionaire' star Rubina Ali's flat in Bandra] IBN
16 October 2011</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=From slums to queen of suburbs, Rubina Ali goes places |url=https://www.theweekendleader.com/Success/754/dream-house.html |access-date=2023-11-28 |website=www.theweekendleader.com |language=English |archive-date=2024-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315154221/https://www.theweekendleader.com/Success/754/dream-house.html |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Agarwal |first=Toshiro |title=
Slumdog Millionaire's Latika AKA Rubina Ali Qureshi Ties The Knot, Announces 'New Life Journey as Mrs Jodiyawala |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/hollywood/slumdog-millionaires-latika-aka-rubina-ali-qureshi-ties-the-knot-announces-new-life-journey-as-mrs-jodiyawala-article-105314453 |date=18 November 2023 |access-date=2024-06-19 |website=timesnownews.com |language=English}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
[[File:Cast "Slumdog Millionaire".JPG|thumb|[[ᱥᱞᱟᱢᱰᱚᱜᱽ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱭᱟᱨ]] ᱴᱤᱢ [[᱘᱑ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ]] ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ]]
ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱵᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱟᱨ ᱟᱡᱽᱦᱟᱨᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2009-02-14 |title=Slumdog Millionaire's child stars to miss Oscars |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/4615505/Slumdog-Millionaires-child-stars-to-miss-Oscars.html |access-date=2023-11-28 |website=The Telegraph |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|3193186}}
ec56r7sy3kkh1bi9fniine6wqtl4guh
ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ
0
30529
200548
180990
2026-11-10T23:27:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200548
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶ-ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱟᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱢ ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tarasharmashow.com/ |title=The Tara Sharma Show |access-date=3 November 2022 |archive-date=11 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211140128/http://tarasharmashow.com/ |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱛᱷᱤ (᱒᱐᱐᱔), ᱯᱮᱡᱽ ᱓ (᱒᱐᱐᱕), ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱟ ᱜᱷᱳᱥᱞᱟ (᱒᱐᱐᱖), ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱴᱤ (᱒᱐᱐᱘), ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱩᱴᱤᱝ (᱒᱐᱐᱙), ᱫᱩᱞᱦᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ (᱒᱐᱑᱐) ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱠᱷ (᱒᱐᱑᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱵᱮᱱ: ᱫᱤ ᱥᱤᱠᱨᱮᱴ ᱴᱮᱢᱯᱞ (᱒᱐᱐᱗) ᱟᱨ ᱫᱤ ᱟᱭᱚᱨ ᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱱ (᱒᱐᱐᱘) ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱛᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱴᱟᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱡᱟᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱤᱠᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
LSE ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ Citibank ᱟᱨ Accenture ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱢᱤ, ᱜᱟᱨᱱᱤᱭᱚᱨ, ᱞᱤᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱜ ᱳᱢ ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱳᱥᱞᱟ ᱠᱟ ᱜᱷᱳᱥᱞᱟ, ᱯᱮᱡᱤ ᱓, ᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ ।
ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞᱴᱤ-ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱯᱮᱨᱮᱧᱴᱤᱝ, ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱜᱳ, ᱤᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ, ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ, ᱱᱤᱠᱚᱞᱚᱰᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ, ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Tara Sharma}}
*{{IMDb name|id=1214809|name=Tara Sharma}}
*[http://www.tarasharmashow.com/ The Tara Sharma Show] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211140128/http://tarasharmashow.com/ |date=2019-12-11 }}
*[https://web.archive.org/web/20250217165205/https://www.impactmania.com/article/the-tara-sharma-show-celebrates-your-family/ Tara Sharma interview] with ''[http://www.impactmania.com/ impactmania ]''
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
gljlfkwjvvhvj3gc3q7zddknkdvdzxj
ᱥᱚᱯᱯᱟᱫᱷᱟᱱᱰᱤ ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ
0
30922
200579
197911
2026-11-11T04:53:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200579
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱚᱯᱯᱟᱫᱷᱟᱱᱰᱤ ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱩᱯᱤ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱚᱵᱞᱩ ᱯᱤ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/soppadhandi-yashasri-1255485 |title=Player profile: Soppadhandi Yashasri |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref name=SY>{{cite web |url=https://www.wplt20.com/players/s-yashasri-wpl-profile-83674 |title=Soppadhandi Yashasri |work=Women's Premier League |access-date=6 November 2024 |archive-date=20 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260420000330/https://www.wplt20.com/players/s-yashasri-wpl-profile-83674 |url-status=dead }}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱣᱟᱱ ᱰᱮ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤ᱒᱐ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱤ᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱤ ᱣᱟᱨᱤᱭᱚᱨᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱭᱚᱥᱚᱥᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤ᱒᱐ ᱤᱢᱟᱨᱡᱤᱝ ᱴᱤᱢᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |title=India A Women’s Squad for multi-format series against Australia A announced |work=[[Board of Control for Cricket in India|BCCI]] |access-date=6 November 2024 |date=14 July 2024 |archive-date=15 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715123020/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/OPdzzIhF |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/india-a-women-announce-squad-for-australia-tour-minnu-mani-to-captain/articleshow/111733627.cms |title=India 'A' Women announce squad for Australia tour, Minnu Mani to captain |work=[[The Times of India]] |access-date=6 November 2024}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cricinfo|id=1255485}}
9ns97z1u92pqz7osezfz46kxigxpguz
ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ
0
31208
200597
195234
2026-11-11T06:09:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200597
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱞᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱮᱰᱤ ᱤᱨᱣᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱭᱟᱨᱠᱞᱤᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱥᱩᱛᱚᱥ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱥᱣᱤᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱮ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱜᱟᱱ ᱟᱢᱟᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱢᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ "ᱞᱮᱵᱮᱞ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨᱰ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱝ ᱤᱢᱟᱨᱡᱤᱝ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱳᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |title=Interview with Ritu Kumar |website=Creating Emerging Markets |publisher=Harvard Business School |access-date=2025-03-13 |archive-date=2017-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404003239/http://www.hbs.edu/businesshistory/emerging-markets/pages/profile-detail.aspx?profile=rkumar |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |title=Ritu Kumar Gets Featured in Harvard Business School Study |website=Life and Trendz |date=8 August 2015 |access-date=13 March 2025 |archive-date=14 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224108/https://lifeandtrendz.com/ritu-kumar-gets-featured-in-harvard-business-school-study/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{YouTube|id=Sra-N-gQp-Y |title="Doing Good By Doing Business - Creating Emerging Markets"}}</ref>
==ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ==
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱲᱤ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱮᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱲᱤ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱰᱟᱭᱟᱱᱟ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱪᱚᱯᱲᱟ, ᱞᱟᱨᱟ ᱫᱟᱛᱟ, ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱯᱟᱫᱩᱠᱳᱱ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱱᱮᱱᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ, ᱠᱟᱞᱠᱤ ᱠᱳᱪᱞᱤᱱ, ᱫᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ, ᱥᱳᱦᱟ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱮᱢᱤᱢᱟ ᱜᱳᱞᱰᱥᱢᱤᱛᱷ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/kalki-koechlin-shoots-for-label-ritu-kumars-new-campaign-2953705/|title=Kalki Koechlin shoots for Label Ritu Kumar's new campaign|date=2016-08-04|access-date=2016-08-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vogue.in/content/10-times-bollywood-chose-ritu-kumar-wedding-wear/|title=10 times Bollywood chose Ritu Kumar wedding wear|date=2015-08-05|website=VOGUE India|access-date=2016-08-10}}</ref>
==ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ==
ritukumar.com ᱰᱳᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱑,᱖᱕᱘,᱑᱐᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱦᱮᱸᱰᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱥ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.digitalimpressions.in/work/ritu-kumar/|title=Ritu Kumar - Ecommerce Website by Digital Impressions|website=Digital Impressions - Ecommerce website development|language=en|access-date=2020-03-23|archive-date=2020-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426061922/https://www.digitalimpressions.in/work/ritu-kumar/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ==
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱣᱩᱢᱮᱱᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20250304112910/https://www.ritukumar.com/ Official Website]
* [https://www.labelritukumar.com/ Ritu Kumar Label Official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422073018/https://www.labelritukumar.com/ |date=2024-04-22 }}
* [https://ri.ritukumar.com/ Ritu Kumar other Official Website]
hbniq0lplaj2gxztma9r5ljxysvmr0f
ᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ
0
31435
200615
188206
2026-11-11T07:30:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200615
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ, ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱤᱠ ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Neha Dixit, India|url=https://cpj.org/awards/neha-dixit-india/|access-date=2021-09-11|website=Committee to Protect Journalists|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱮᱞᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ CPJ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱮᱥ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱑᱙) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Faculty/Staff|url=https://www.ashoka.edu.in/welcome/faculty#!/neha-dixit-60|access-date=2021-09-11|website=Ashoka University|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱱᱮᱦᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱤᱴᱨᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱡᱮᱠᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱚᱨᱡᱮᱸᱴ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱽᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=":1">[http://twocircles.net/2015dec01/1448932541.html#.V1t_PeRHMy4 "Neha Dixit wins Red Cross award for writing on women raped during 2013 Muzaffarnagar riots"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307052751/http://twocircles.net/2015dec01/1448932541.html#.V1t_PeRHMy4 |date=2022-03-07 }}. ''TwoCircles'', 1 December 2015</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱱᱮᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱞᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟ ᱣᱟᱭᱟᱨ, ᱟᱞ ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ, ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ, ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ, ᱫᱟ ᱠᱟᱨᱟᱣᱟᱱ, ᱦᱤᱢᱟᱞ ᱥᱟᱣᱩᱛᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱯᱳᱥᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚᱸᱜᱮ ᱨᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱨᱮᱯ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱛᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱩᱨᱴ ᱥᱳᱨᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱽᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱯᱨᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱚᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ (ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱦᱚᱨᱚᱬ ᱩᱞᱮᱠᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ "ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ" ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱣᱡᱽᱫᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱦᱟᱱᱤ ᱠᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱱᱫᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱮᱞᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ: ᱥᱯᱚᱨᱥ ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱨᱚᱥ-ᱪᱮᱠᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱨᱤᱠ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮ-ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱣᱟ ᱴᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱫᱚᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱡᱩᱰᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱛᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱩੱਚ-ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱢᱚᱠᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱤᱭᱩᱱᱟᱭᱤᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱣᱟᱛᱢᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ CPJ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱮᱥ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱡᱩᱜᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱨᱤᱠ ᱛᱮ ᱜᱚᱦᱤᱨ ᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱪᱷᱮᱫᱚᱱᱟᱛᱢᱚᱠ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱧᱪᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱯᱨᱚᱢᱩᱠᱷ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱱᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱳᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, MCRC, ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, NALSAR, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, IIMC ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱯᱩᱛᱷᱤ==
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱱᱮᱦᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱨᱚᱨᱩᱯ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱮᱸᱛᱷᱚᱞᱳᱡᱤ 'ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱦᱮᱸᱰ: ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ' ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱞ ᱱᱚᱴ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ" ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱳᱥᱳᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱵᱟᱱ ᱵᱩᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱣᱩᱛ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱸᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ 'ᱵᱽᱨᱤᱪᱤᱝ ᱫᱟ ᱥᱤᱴᱟᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱦᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱜᱽᱨᱮᱵᱽ ᱢᱮᱠᱢᱤᱞᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ‘Bad’ Women of Bombay Films: Studies in Desire and Anxiety ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱟᱣᱩᱴᱠᱟᱥᱴᱤ/ᱟᱣᱩᱴᱞᱳᱰ: ᱫᱟ ᱵᱮᱸᱰᱤᱴ ᱠᱩᱭᱤᱱ (᱑᱙᱙᱖)' ᱯᱤᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱰᱟᱨᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱮᱴᱤᱠ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱸᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱪᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱪᱟᱭᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱩᱞᱮᱠᱷ ᱮᱫᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱠᱩᱞ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|title=RSF Demands Police Protection for Journalist Neha Dixit|url=https://thewire.in/media/rsf-police-protection-journalist-neha-dixit-threat|access-date=2021-09-15|website=The Wire}}</ref>
ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱱᱟ ᱵᱷᱟᱰᱠᱟᱣ" ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱨᱡ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱱᱫᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newslaundry.com/2016/08/12/cpj-condemns-criminal-complaint-filed-against-outlook-magazine-and-journalist-neha-dixit | title=CPJ condemns criminal complaint filed against Outlook magazine and journalist Neha Dixit | date=12 August 2016 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱢᱟᱠᱤ ᱯᱷᱳᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱰ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://cpj.org/2021/01/indian-journalist-neha-dixit-receives-threatening-calls-break-in-attempt/ | title=Indian journalist Neha Dixit receives threatening calls, break-in attempt | date=27 January 2021 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Twitter}}
59xbwizuyte6m9iiee43v2rpbfd6dg7
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽ
0
31460
200599
190103
2026-11-11T06:11:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200599
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽ
| image = Rekharaj1.jpg
| birth_date = {{Birth date and age|1978|05|05|df=y}}
| birth_place = [[ᱠᱳᱴᱟᱭᱚᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| spouse = [[M. R. Renukumar]]
| occupation = {{hlist|Writer|Dalit activist|[[assistant professor]]}}
| years_active = 1990–present
}}
'''ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱪᱤᱱᱛᱚᱱᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱱᱚᱞᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱟᱯᱯᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮᱢ. ᱟᱨ. ᱨᱮᱱᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ "ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ: ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱴᱚᱰᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱥᱛᱨᱤ ᱤᱰᱟᱯᱮᱰᱟᱞᱩᱠᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱫᱤᱛᱟ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱥᱭᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱳᱞᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱣᱤᱠᱞᱤ, ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱥᱟᱢᱟᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱣᱟᱨᱤᱠᱟ, ᱢᱟᱫᱽᱦᱭᱟᱢᱟᱢ ᱣᱤᱠᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱨᱩᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱫᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱥᱚᱵᱟᱞᱴᱟᱨᱱ ᱥᱴᱚᱰᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20210913100830/https://malayalam.news18.com/news/kerala/dalit-activist-rekha-raj-appointed-as-assistant-professor-at-mg-university-jj-163519.html പ്രശസ്ത ദളിത്- സ്ത്രീ ചിന്തക രേഖ രാജ് ഇനി എംജി സർവകലാശാലയിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസർ]
*[https://www.thenewsminute.com/article/outrage-intensifies-after-acquittal-four-accused-rape-and-murder-walayar-sisters-111320]
*[https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/24/thousands-turn-up-for-long-march-against-caa-2080093.html Thousands turn up for long march against CAA]
ltdcvboniahlgjbta1jrwj9xochcsg2
ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ
0
31486
200553
199704
2026-11-11T00:55:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200553
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox philosopher
|region = [[ᱣᱮᱥᱴᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]]
|era = [[ᱠᱚᱱᱴᱨᱢᱯᱨᱮᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]]
|image = File:Gayatri Spivak on Subversive Festival.jpg
|caption = Spivak in 2012
|name = Gayatri Chakravorty Spivak
|native_name =
|native_name_lang =
|birth_date = {{birth date and age|1942|2|24|df=y}}
|birth_place = [[ᱠᱟᱞᱠᱟᱴᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]],<br/ >[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]]
|spouse =
}}
'''ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ''' ᱮᱯᱷᱵᱤᱮ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="CU">{{Cite web|url=http://english.columbia.edu/people/profile/409|title=Gayatri Chakravorty Spivak|website=Department of English and Comparative Literature|publisher=Columbia University in the City of New York|access-date=March 22, 2016|archive-date=11 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111012404/http://english.columbia.edu/people/profile/409|url-status=live}}</ref>
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱣᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ "ᱠᱟᱱ ᱫᱟ ᱥᱚᱵᱚᱞᱴᱟᱨᱱ ᱥᱯᱤᱠ?" ᱟᱨ ᱡᱟᱠᱣᱮᱥ ᱰᱮᱨᱤᱰᱟ ᱟᱜ ᱰᱤ ᱞᱟ ᱜᱨᱟᱢᱟᱴᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟᱭ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3hurBgAAQBAJ&q=%22one+of+the+most+influential+postcolonial+intellectuals%22+Spivak&pg=PA210|title=From Agamben to Zizek: Contemporary Critical Theorists: Contemporary Critical Theorists|last=Simons|first=Jon|date=2010-09-10|publisher=Edinburgh University Press|isbn=9780748643264|language=en|access-date=17 October 2020|archive-date=17 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717125801/https://books.google.com/books?id=3hurBgAAQBAJ&q=%22one+of+the+most+influential+postcolonial+intellectuals%22+Spivak&pg=PA210|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Morton|first1=Stephen|editor1-last=Simons|editor1-first=Jon|title=From Agamben To Zizek Contemporary Critical Theorists|date=2010|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh|isbn=978-0-7486-3973-1|page=210|url=https://books.google.com/books?id=b0wTTPRsPv8C|language=en|access-date=17 October 2020|archive-date=7 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407011737/https://books.google.com/books?id=b0wTTPRsPv8C|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱱᱩᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱱᱳᱴ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱤᱢᱮᱡᱤᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱯᱥ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱥᱴ ᱥᱴᱳᱨᱤᱡᱽ᱾
ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱣᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱣᱟᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱭᱩᱢᱮᱱᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱤᱭᱳᱛᱳ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ "ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱳᱯᱷᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱵᱨᱮᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱞᱵᱟᱨᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱮᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ᱾
ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱱ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ "ᱦᱟᱣ ᱫᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱯᱳᱥᱴᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱴᱚᱰᱤᱡᱽ ᱛᱷᱤᱝᱠᱥ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱴᱩᱰᱮ" ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱥ ᱟᱱᱵᱟᱣᱩᱱᱰ: ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱚᱰᱤᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ===
ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟᱱᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱱᱥ ᱰᱤᱭᱳᱥᱮᱥᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ- ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱞᱵᱚᱴ ᱥᱯᱤᱣᱟᱠ ᱥᱟᱶ, ᱑᱙᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{commons category-inline|Gayatri Spivak}}
* [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3AGayatri_Chakravorty_Spivak%2C_Righting_Wrongs.pdf&page=2 "Righting Wrongs" (read full article)]
* [http://socioproctology.blogspot.de/2017/11/spivaks-rani-of-sirmur.html "Spivak's Rani of Sirmur"]
* [https://www.radicalphilosophy.com/commentary/woman-as-theatre "'Woman' as Theatre"] in ''[[Radical Philosophy]]''
*[http://www.lrb.co.uk/v21/n10/eagl01_.html "In the Gaudy Supermarket"] – A critical review of ''A Critique of Post-Colonial Reason: Toward a History of the Vanishing Present'' by [[Terry Eagleton]] in the [[London Review of Books]], May 1999
*[http://www.lrb.co.uk/v21/n13/letters.html "Exacting Solidarities"] – Letters responding to Eagleton's review of Spivak by [[Judith Butler]] and others
*[https://web.archive.org/web/20250312192249/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/19/spivak-gayatri-chakravorty/ Glossary of Key Terms in the Work of Spivak]
* [https://web.archive.org/web/20200104032229/https://www.mlajournals.org/toc/pmla/123/1 MLA Journals: PMLA, Vol. 123, No. 1, January 2008]
* [https://web.archive.org/web/20200104031237/https://www.mlajournals.org/toc/pmla/125/4 MLA Journals: PMLA, Vol. 125, No. 4, October 2010]
* {{YouTube|YBzCwzvudv0|"An Aesthetic Education in the Era of Globalization"}}; Gayatri Spivak describes her 2012 collection from [[Harvard University Press]]
* [https://www.nytimes.com/2002/02/09/arts/creating-a-stir-wherever-she-goes.html?pagewanted=all&src=pm "Creating a Stir Wherever she goes"] – ''The New York Times'', February 2002
* [https://www.readingspivak.eu/ Reading Spivak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200104031557/https://www.readingspivak.eu/ |date=4 January 2020 }}
klhvgmq9jjatumprm8s0bkpv5o1j4bk
ᱱᱤᱥᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
0
31515
200613
191308
2026-11-11T07:26:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200613
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱤᱥᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ''' (᱑᱙᱕᱒–᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱨᱠᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="Lok Sabha">{{cite web|title=Biographical Sketch Member of Parliament 12th Lok Sabha|url=http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12gj15.php|accessdate=13 February 2014|archive-date=21 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221173923/http://www.indiapress.org/election/archives/lok12/biodata/12gj15.php|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱩᱝᱜᱟᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱞᱟᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱥᱟ ᱜᱟᱢᱮᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱟᱜᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱤ.ᱮᱢ ᱟᱢᱟᱨᱥᱤᱝ ᱵᱤ. ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱟᱨᱥᱤᱝ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱨᱟ ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱵᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Lok Sabha"/><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19911015-former-gujarat-cm-amarsinh-chaudharys-second-marriage-creates-a-stir-814940-1991-10-15|title=Former Gujarat CM Amarsinh Chaudhary's second marriage creates a stir}}</ref> ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖, ᱑᱙᱙᱘ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Sabarkantha-poll-battle-Voters-feel-trapped/articleshow/602348.cms|title=Sabarkantha poll battle: Voters feel trapped | Ahmedabad News - Times of India}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ==
ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱥᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱠᱤ, ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱮᱰᱮᱴ ᱠᱚᱨᱯᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱡᱮᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱞᱟᱦᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱱᱤᱥᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱯᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
cpjquu9vm4j47783rcdrq2z5bz68dh8
ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
0
32563
200558
190021
2026-11-11T01:45:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200558
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
| image = Lakshman Prasad Acharya (cropped).jpg
| image_size = 180
| caption = ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ
| office = ᱒᱘-ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| term_start = ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| term_end =
| president = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
| primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| 1blankname = [[List of chief ministers of Assam|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata = [[ᱦᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
| preceded = [[ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱠᱟᱴᱟᱨᱤᱭᱟ]]
| office1 = [[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| status1 = Additional Charge
| termstart1 = ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| term_end1 = ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕
| president1 = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
| primeminister1 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| 1blankname1 = [[List of chief ministers of Manipur|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata1 = [[ᱮᱱ. ᱵᱤᱨᱮᱱ ᱥᱤᱝ]]
| preceded1 = [[ᱚᱱᱩᱥᱩᱭᱟ ᱩᱭᱤᱠᱤ]]
| successor1 = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟ]]
| office2 = ᱑᱗-ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| term_start2 = ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| term_end2 = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| president2 = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
| primeminister2 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]
| 1blankname2 = [[Chief Minister of Sikkim|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata2 = [[ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱤᱝ ᱛᱚᱢᱟᱝ]]
| predecessor2 = [[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]]
| successor2 = [[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ]]
| office3 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱤᱫᱮᱥ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱠᱟᱶᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱰᱮᱯᱭᱩᱴᱤ ᱞᱤᱰᱚᱨ
| term_start3 = ᱑᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱐
| term_end3 = ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| 1blankname3 = ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ
| 1namedata3 = [[ᱠᱩᱶᱟᱨ ᱢᱚᱱᱵᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]]
| 2blankname3 = [[Chief Minister of Uttar Pradesh|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 2namedata3 = [[ᱭᱳᱜᱤ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚᱱᱟᱛᱷ]]
| office4 = [[Member of Legislative Council|ᱥᱚᱦᱮᱫ]] [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱠᱟᱶᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ
| term_start4 = ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕
| term_end4 = ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| constituency4 = '' [[Uttar Pradesh Legislative Assembly|ᱞᱮᱡᱤᱥᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱥᱮᱢᱵᱽᱞᱤ]]'' ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ
| office5 = ᱡᱚᱜᱚ-ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ
| term_start5 = ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘
| term_end5 = ᱑᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓
| president5 = [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱱᱰᱮ]]<br>[[ᱥᱣᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱤᱝ]]
| office6 = ᱯᱷᱤᱥᱚᱨᱤᱡᱽ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ
| term_start6 = ᱑᱙᱙᱗
| term_end6 = ᱒᱐᱐᱐
| 1blankname6 = [[ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱥᱤᱝ]]<br>[[ᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ]]<br>[[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]]
| successor6 = [[ᱨᱚᱵᱤᱠᱟᱸᱛ ᱜᱚᱨᱜᱽ]]
| birth_date = {{birth date and age|1954|10|03|df=y}}
| birth_place = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟ.| spouse = {{marriage|ᱠᱩᱢᱩᱫᱽ ᱫᱮᱵᱤ |1987}}
| children = ᱑
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱬ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱗-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱷᱟᱡᱚᱯᱟ) ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱚᱯᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱠᱟᱥᱤ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱷᱟᱡᱚᱯᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]] ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱡᱚᱯᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱰᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱟᱯᱚᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱮ ᱪᱚᱲᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱲᱤᱫᱟᱥ ᱠᱷᱚᱨᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱭᱟᱨᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱱᱦᱟᱹᱭ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱵᱤᱦᱮᱪᱭᱩ) ᱨᱮ ᱥᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱦᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱺ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱞᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ; ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱺ ᱵᱤᱱᱫᱷᱣᱟᱥᱤᱱᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱨᱣᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱥᱩ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱩᱫᱽ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱨᱚᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱜᱚᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱚᱱᱚᱨ ᱵᱚᱨᱚᱱ ᱨᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{reflist}}[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lakshman-prasad-acharya-to-take-oath-as-new-sikkim-governor-on-thursday/articleshow/97954133.cms?from=mdr Lakshman Prasad Acharya Oath: Lakshman Prasad Acharya to take oath as new Sikkim governor on Thursday - The Economic Times (indiatimes.com)]
[https://www.eastmojo.com/sikkim/2023/02/16/sikkims-new-governor-takes-oath-of-office/ Sikkim's new Governor takes oath of office (eastmojo.com)]
[https://www.hindustantimes.com/cities/others/sikkim-governor-gets-rousing-welcome-in-varanasi-101680023630929.html Sikkim governor gets rousing welcome in Varanasi - Hindustan Times]
[https://www.deccanherald.com/national/east-and-northeast/lakshman-prasad-acharya-takes-oath-as-new-sikkim-guv-1191816.html Lakshman Prasad Acharya takes oath as new Sikkim Guv | Deccan Herald]
[https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/never-tried-for-any-office-its-partys-reward-for-my-work/articleshow/97899930.cms?from=mdr ‘never Tried For Any Office, It’s Party’s Reward For My Work’ | Varanasi News - Times of India (indiatimes.com)]
[https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/varanasi/example-of-simplicity-acharya-got-reward-for-five-decades-of-service-varanasi-news-vns6983076174-2023-02-13 वाराणसी:राज्यपाल लक्ष्मण आचार्य सादगी की मिसाल ‘आचार्य’ को पांच दशक की सेवा का मिला इनाम - Example Of Simplicity 'acharya' Got Reward For Five Decades Of Service - Varanasi News (amarujala.com)]
[https://web.archive.org/web/20250928123805/https://hindi.news18.com/photogallery/uttar-pradesh/varanasi-varansi-laxman-aachary-now-became-sikkim-governor-pm-modi-5375483.html 35 रुपये महीना कमाते थे, बने राज्यपाल (news18.com)]
[https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sonebhadra/shri-ram-is-the-soul-of-sanatan-culture-laxman-acharya-sonbhadra-news-c-20-1-129958-2023-03-30 सनातन संस्कृति के प्राण हैं श्रीराम :लक्ष्मण आचार्य - Shri Ram Is The Soul Of Sanatan Culture: Laxman Acharya - Sonebhadra News (amarujala.com)]
[https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/varanasi/tiranga-yatra-led-by-bjp-state-vice-president-laxman-acharya-in-ramnagar-varanasi हर घर तिरंगा:भाजपा प्रदेश उपाध्यक्ष लक्ष्मण आचार्य के नेतृत्व में तिरंगा यात्रा, कई लोगों ने लिया हिस्सा - Tiranga Yatra Led By Bjp State Vice President Laxman Acharya In Ramnagar Varanasi - Amar Ujala Hindi News Live]
[https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/prayagraj/story-state-bjp-vice-president-laxman-acharya-will-come-to-prayagraj-7746144.html State BJP Vice President Laxman Acharya will come to Prayagraj - प्रदेश भाजपा उपाध्यक्ष लक्ष्मण आचार्य आएंगे प्रयागराज (livehindustan.com)]
{{DEFAULTSORT:Acharya, Lakshman}}
[[Category:Politicians from Varanasi]]
[[Category:Bharatiya Janata Party politicians from Uttar Pradesh]]
[[Category:Members of the Uttar Pradesh Legislative Council]]
[[Category:Living people]]
[[Category:21st-century Indian politicians]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:Governors of Assam]]
[[Category:Governors of Manipur]]
[[Category:Governors of Sikkim]]
8i6pawrhb4d476qseo4sznlcry5zxa4
ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱛᱥᱟᱣᱟ
0
33238
200601
191206
2026-11-11T06:23:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200601
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ '''ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱛᱥᱟᱣᱟ''' (ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=csidc|url=https://csidc.in/raj.htm|access-date=2021-12-19|website=csidc.in|archive-date=19 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119023424/http://www.csidc.in/raj.htm|url-status=dead}}</ref> ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱣᱨᱚᱬᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ (ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=छत्तीसगढ़ स्थापना दिवस: छत्तीसगढ़ राज्योत्सव का इतिहास और महत्व|url=https://knowledgeocean.in/chhattisgarh-foundation-day-history-and-importance-of-chhattisgarh-rajyotsava-in-hindi/3879/|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125025444/https://knowledgeocean.in/chhattisgarh-foundation-day-history-and-importance-of-chhattisgarh-rajyotsava-in-hindi/3879/|url-status=usurped|archive-date=25 November 2020|access-date=2021-12-19|website=ज्ञान सागर भारत|language=en-US}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱴ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indiacode.nic.in/rspaging.asp?tfnm=200028|title=aaa|website=indiacode.nic.in|access-date=2018-02-12}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱵᱷᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱱᱤᱭᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱴᱚᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱛᱥᱟᱣᱟ ᱢᱮᱰᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱴᱚᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱛᱥᱚᱣᱚ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Golden 36garh |date=2024-10-05 |title=छत्तीसगढ़ में 4 से 6 नवंबर तक होगा राज्योत्सव का भव्य आयोजन |url=https://golden36garh.com/?p=7500 |access-date=2024-10-14 |website=GOLDEN CHHATTISGARH |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱛᱥᱟᱣᱟ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱴᱚᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱟᱢᱨᱤᱛᱠᱟᱞ: ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ @᱒᱐᱔᱗" ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-10-05 |title=इस बार एक नहीं, चार नवंबर से मनाया जाएगा राज्योत्सव, इस वजह से छत्तीसगढ़ सरकार ने लिया ये फैसला |url=https://www.naidunia.com/chhattisgarh/raipur-chhattisgarh-government-change-state-foundation-celebration-dates-due-to-diwali-festival-8354221#:~:text=%E0%A4%9B%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%B8%E0%A4%97%E0%A4%A2%E0%A4%BC%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5,6%20%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A4%B0%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%20%E0%A4%B9%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A5%A4 |access-date=2024-10-14 |website=Nai Dunia |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-05 |title=CG Rajyotsava 2024: राज्योत्सव की तिथि व नाम में बड़ा बदलाव, अब इस दिन होगा कार्यक्रम, जानिए क्या है खास? {{!}} CG Rajyotsava 2024: Rajyotsav program from November 4 |url=https://www.patrika.com/raipur-news/cg-rajyotsava-2024-rajyotsav-program-from-november-4-19040639 |access-date=2024-10-14 |website=Patrika News |language=hi}}</ref>
᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/news/chhattisgarh/korba/pm-narendra-modi-may-join-chhattisgarh-rajyotsava-914441.html|title=छत्तीसगढ़ के राज्योत्सव में शामिल होंगे प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी!– News18 हिंदी|website=News18 India|access-date=2018-02-12|archive-date=2018-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213021647/https://hindi.news18.com/news/chhattisgarh/korba/pm-narendra-modi-may-join-chhattisgarh-rajyotsava-914441.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱯᱨᱚᱱᱟᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ]],<ref>{{Cite web|url=http://pranabmukherjee.nic.in/sp061112.html|title=Shri Pranab Mukherjee: Former President of India|website=pranabmukherjee.nic.in|access-date=2018-02-12}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱠᱷᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱩᱱᱟᱸᱛᱷ<ref>{{Cite news|url=https://www.patrika.com/raipur-news/chhattisgarh-rajyotsav-2017-bollywood-singers-at-raipur-1953291/|title=कल से शुरू हो रहे छत्तीसगढ़ राज्योत्सव में धमाल मचाएंगे ये बॉलीवुड सिंगर, गाएंगे छत्तीसगढ़ी गीत|work=www.patrika.com|access-date=2018-02-12|language=hi-IN}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20040504202537/http://www.frontlineonnet.com/fl1717/17170370.htm Feature Article on Frontline]
*[https://csidc.in/raj.htm Chhattisgarh State Industrial Development Corporation Limited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119023424/http://www.csidc.in/raj.htm |date=19 January 2018 }}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱵ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ]]
nwp03z7dru6rsblxhmh3l3qw12tr614
ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
0
33399
200616
196399
2026-11-11T07:35:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200616
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ}}
{{Infobox officeholder
| name = ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
| predecessor = ᱨᱟᱡᱟ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱟᱡᱟ
| party = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| nationality = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ
| death_place =
| death_date = ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱒ (ᱩᱢᱮᱨ ᱘᱐)
| birth_place =
| birth_date = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱒
| successor = [[ᱠᱩᱱᱣᱟᱨ ᱤᱱᱫᱮᱨᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ]]
| term_end = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱗
| native_name = टंक प्रसाद आचार्य
| term_start = ᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖
| monarch = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ|ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ]]
| order = ᱑᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| caption =
| image = Tanka Prasad Acharya (cropped).jpg
| native_name_lang = ne
| spouse = ᱨᱮᱣᱟᱱᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
| children = ᱕
}}
'''ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ''' (ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: टंक प्रसाद आचार्य; ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱒ – ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱒), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱭᱩᱰᱳ-ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ("ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.worldstatesmen.org/Nepal.html|title=Nepal|website=www.worldstatesmen.org|access-date=2020-04-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱬᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱹᱛᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Patapan"/>
==ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ==
ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2024}}
ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱨᱟᱬᱟ ᱛᱟᱱᱟᱥᱟᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱥᱟᱨᱛ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱠᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱤᱯᱩᱞ ᱠᱟᱹᱣᱱᱥᱤᱞ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱷᱟᱠᱛᱟ ᱢᱟᱛᱷᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱸᱜᱟᱞ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲᱟᱱ ᱵᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Brown">{{Citation
| last = Brown
| first = T.L.
| year = 2002
| title = The Challenge to Democracy in Nepal
| publisher = Routledge
| location = New York
| page = 16, 20
| isbn = 9780415085762
}}</ref><ref name="Lentz">{{Citation
| last = Lentz III
| first = Harris M.
| year = 2013
| title = Heads of States and Governments Since 1945
| publisher = Routledge
| edition = 2nd
| location = London, New York
| page = 573
| isbn = 9781134264902
}}</ref> ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱟ ᱢᱟᱛᱷᱮᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Brown"/>
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱱᱟ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱪᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱤᱱᱴᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱪᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Patapan">{{Citation
| editor-last1 = Patapan
| editor-first1 = Haig
| editor-last2 = Wanna
| editor-first2 = John
| editor-last3 = Weller
| editor-first3 = Patrick
| year = 2005
| title = Westminster Legacies: Democracy and Responsible Government in Asia and the Pacific
| publisher = University of New South Wales Press Ltd
| location = New South Wales
| page = 64
| isbn = 9780868408484
}}</ref> ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱨᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Brown"/> ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>
{{Citation
| last = Lecomte-Tilouine
| first = Marie
| year = 2013
| title = Revolution in Nepal: An Anthropological and Historical Approach to the People's War
| publisher = Oxford University Press
| location = New Delhi
| page = 39
| isbn = 9780198089384
}}</ref> ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱥᱤ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Gellner|first=D.N.|date=August 2007|title=Democracy in Nepal: four models|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:ad5b421a-2a13-48f8-be7b-9b0adbbf4170/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Democracy%2Bin%2BNepal%253A%2Bfour%2Bmodels&type_of_work=Journal+article|journal=Seminar|volume=576|pages=50|via=Oxford University Research Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602225051/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:ad5b421a-2a13-48f8-be7b-9b0adbbf4170/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Democracy%2Bin%2BNepal%3A%2Bfour%2Bmodels&type_of_work=Journal+article|archive-date=2025-06-02|access-date=2025-11-05|url-status=dead}}</ref> Instead, Acharya was sentenced to life in prison.<ref name="Lentz"/> ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱮ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lentz"/> ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱟᱡᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱲᱠᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱹ ᱯᱤᱹ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ|ᱵᱤ.ᱯᱤ. ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=2|title=NepaliCongress.org- Nepali Congress Official website {{!}} Political party of Nepal|last=www.nepalicongress.org|website=www.nepalicongress.org|access-date=24 April 2020|archive-date=7 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161207115511/http://nepalicongress.org/index.php?linkId=2|url-status=dead}}</ref>
==ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Lentz"/> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱰᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Khanal|first1=Yadav|title=Prospects for unity of NC and NC-D - The Himalayan Times|url=https://thehimalayantimes.com/opinion/prospects-for-unity-of-nc-and-nc-d/|accessdate=24 April 2020|agency=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt.) Ltd.|date=23 March 2005}}</ref> ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱠᱳᱭᱨᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Levi|first=Werner|date=1954|title=Political Rivalries in Nepal|url=https://archive.org/details/sim_far-eastern-survey_1954-07_23_7/page/105|journal=Far Eastern Survey|volume=23|issue=7|pages=105|doi=10.2307/3024093|jstor=3024093|issn=0362-8949}}</ref>
[[File:Welcoming Nepalese PM.jpg|thumb|left|ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ (ᱞᱮᱸᱜᱟ) ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ]]
==ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨᱥᱤᱯ==
᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Patapan" /><ref name="Lentz" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱵᱮᱝᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱱᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱯᱞᱚᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://theannapurnaexpress.com/news/turning-points-in-nepal-china-relations-1419|title=Turning points in Nepal-China relations|last=Bhattarai|first=Kamal Dev|website=The Annapurna Express|language=en|access-date=2020-04-07}}</ref> ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱛᱚᱯᱷᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2024}}
==ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨᱥᱤᱯ==
᱑᱙᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Citation
| last = Whelpton
| first = John
| year = 2005
| title = A History of Nepal
| publisher = Cambridge University Press
| location = New York
| page = 96
| isbn = 9780521804707
}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱟᱜ ᱫᱷᱟᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱱᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Lentz"/>
ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱰᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="nytimes">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1992/04/25/obituaries/tanka-prasad-acharya-78-ex-nepal-chief.html|title=Tanka Prasad Acharya, 78, Ex-Nepal Chief|date=April 25, 1992|work=[[The New York Times]]|access-date=2020-04-25}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ, ᱴᱚᱸᱠᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱚᱲ]]
6oo83caf9if8psn37ho5eqdvk59tdyc
ᱟᱞᱮᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ
0
33430
200565
190026
2026-11-11T02:27:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200565
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱞᱮᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ
| image =
| birth_name = ᱟᱞᱮᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1999|12|16}}
| birth_place = ᱵᱩᱦᱩᱵᱮᱥᱣᱟᱨ, ᱚᱫᱤᱥᱦᱟ
| nationality = ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱹᱣ
| education = ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱱᱥ
| alma_mater = ᱥᱤᱠᱥᱚ ‘ᱚ’ ᱟᱱᱩᱥᱟᱱᱛᱟᱱ
| occupation = ᱢᱩᱡᱤᱠ ᱯᱨᱩᱰᱩᱛᱚᱨ, ᱟᱠᱴᱚᱨ
| years_active = 2017–ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ
| mother = ᱵᱦᱟᱜᱭᱟᱵᱟᱛᱤ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ
| father = ᱥᱩᱫᱦᱟᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ
| website = {{URL|https://alekhkumar.com}}
}}
'''ᱟᱞᱮᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱰᱟ''' (ᱟᱨᱮ 1999 ᱥᱟᱦᱴᱟ) ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨᱚᱢ ᱢᱟᱨᱛᱟ ᱯᱨᱩᱰᱩᱛᱚᱨ ᱮ.<ref>{{Cite web |title=सोशल मीडिया पर छाए हुए हैं निर्माता अलेख कुमार परिडा, दर्शन रावल के साथ कर सकते हैं अगला प्रोजेक्ट |url=https://www.amarujala.com/delhi-ncr/aalekh-kumar-parida-to-work-on-next-project-with-darshan-raval |access-date=2023-12-13 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Digital |first=Prabhat khabar |date=2021-02-09 |title=उभरते निर्माता अलेख कुमार परिडा सनसनीखेज गायक दर्शन रावल के साथ सहयोग करना चाहते हैं |url=https://www.prabhatkhabar.com/life-and-style/producer-alekh-kumar-parida-wants-to-collaborate-with-sensational-singer-darshan-rawal-viral-songs-of-darshan-rawal-neha-kakkar-single-sry |access-date=2023-12-13 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> ᱪᱮᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱪᱚᱨ ᱨᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ. ᱪᱮᱫ ᱛᱤᱨᱮ ᱢᱟᱥᱟᱨ ᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱛᱤᱯᱤ ᱛᱮ ᱡᱷᱚᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ.<ref>{{Cite web |title=Rumors Abound as Alekh Kumar Parida Joins Forces with Dhanu Krishnaa and Devanshu Darji for an Exciting Music Project |url=https://www.freepressjournal.in/lifestyle/rumors-abound-as-alekh-kumar-parida-joins-forces-with-dhanu-krishnaa-and-devanshu-darji-for-an-exciting-music-project |access-date=2023-12-13 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-28 |title=संगीत का जादू बिखेरेगी अलेख कुमार की तिकड़ी, धनु और देवांशु से मिलाया हाथ {{!}} Alekh Kumar parida collabs for new song with two people |url=https://www.patrika.com/firozabad-news/alekh-kumar-parida-collabs-for-new-song-with-two-people-8272074/ |access-date=2023-12-13 |website=Patrika News |language=hi-IN}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Extraordinary Music Collaboration: Alekh Kumar Parida, Dhanu Krishnaa, and Devanshu Darji Join Forces for a Game-Changing Project - |url=https://www.newsx.com/extraordinary-music-collaboration-alekh-kumar-parida-dhanu-krishnaa-and-devanshu-darji-join-forces-for-a-game-changing-project/ |access-date=2023-12-13 |language=en-US |archive-date=2023-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929170241/https://www.newsx.com/extraordinary-music-collaboration-alekh-kumar-parida-dhanu-krishnaa-and-devanshu-darji-join-forces-for-a-game-changing-project/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-19 |title=अलेख कुमार परिदा ने 'क्रिमिनल' से मचाई खलबली, नए म्यूजिक वीडियो के लिए धनुकृष्णा और देवांशु दरजी के साथ मिलाया हाथ |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/alekh-kumar-parida-coallabs-with-dhanu-krishna-and-devanshu-darji-after-success-of-criminal-song-6308509.html |access-date=2023-12-13 |website=News18 हिंदी |language=hi |archive-date=2023-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224200830/https://hindi.news18.com/news/entertainment/alekh-kumar-parida-coallabs-with-dhanu-krishna-and-devanshu-darji-after-success-of-criminal-song-6308509.html |url-status=dead }}</ref> ᱪᱮᱫ ᱛᱭᱠᱩᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱵᱷᱟᱠᱛᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱡᱤᱠ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱞᱚᱰᱚᱜᱮᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ.<ref>{{Cite web |date=2024-08-07 |title=अलेख कुमार परिदा ने की भक्तिमय संगीत परियोजना की घोषणा |url=https://www.navodayatimes.in/news/social-media/alekh-kumar-parida-announces-devotional-music-project/244149/ |access-date=2024-09-02 |website=www.navodayatimes.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-07 |title=मशहूर संगीत निर्माता अलेख कुमार परिदा ने इंस्टाग्राम लाइव सत्र के माध्यम से अपनी नई योजनाओं की घोषणा की - mobile |url=https://m.haryana.punjabkesari.in/gurgaon/news/alekh-kumar-parida-tycoon-records-bhakti-2016919 |access-date=2024-09-02 |website=punjabkesari}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharatvarsh |first=TV9 |date=2024-04-25 |title=अलेख कुमार परिदा और धनु कृष्णा की इवेंट में हुई मुलाकात, म्यूजिक लेबल चैनल की शुरुआत की शुरू हुई चर्चा |url=https://www.tv9hindi.com/entertainment/alekh-kumar-parida-dhanu-krishnaa-met-at-the-event-discussion-started-about-starting-a-music-label-channel-2578760.html |access-date=2024-09-02 |website=TV9 Bharatvarsh |language=hi}}</ref>
== ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ==
ᱪᱮᱫ ᱢᱩᱡᱤᱠ ᱣᱤᱰᱤᱭᱚ ᱯᱨᱩᱰᱩᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱡᱟᱹᱢᱮᱱᱤᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱛᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥ ᱜᱮᱭᱞ ᱠᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱨᱤ Living Di Life ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱜᱮᱱᱟ.<ref>{{Cite web |title=Alekh kumar Parida and Milan Shah came together for the latest music video Living the Life {{!}} Alekh kumar Parida और Milan Shah ने म्यूजिक वीडियो 'लिविंग द लाइफ' के लिए मिलाया हाथ {{!}} Hindi News, म्यूजिक |url=https://zeenews.india.com/hindi/entertainment/music/alekh-kumar-parida-and-milan-shah-came-together-for-the-latest-music-video-living-the-life/903442/amp |access-date=2023-12-13 |website=zeenews.india.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chris Gayle collabs with Alliance Time Media, Alekh Kumar Parida, Milan Shah: A mesmerising music video worth watching |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-chris-gayle-collabs-with-alliance-time-media-alekh-kumar-parida-milan-shah-a-mesmerising-music-video-worth-watching-2888310/amp |access-date=2023-12-13 |website=www.dnaindia.com}}</ref>
== ᱰᱤᱥᱠᱚᱨᱟᱜᱤᱠᱪᱤ ==
{| class="wikitable"
! ᱥᱟᱦᱴᱟ
! ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱟᱸ
! ᱵᱮᱱᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ
! ᱞᱮᱵᱚᱞ
|-
| 2024
| Whisky Beer & Swing<ref>{{Cite web |title=म्यूजिक स्ट्रीमिंग प्लेटफॉर्म पर धूम मचा रहा है अलेख कुमार परिदा का नया सॉन्ग व्हिस्की बीयर एंड स्विंग |url=https://www.india.com/hindi-news/entertainment-hindi/alekh-kumar-parida-new-song-whiskey-beer-and-swing-is-making-waves-on-music-streaming-platforms-6893430/ |access-date=2024-09-02 |website=www.india.com |language=hi}}</ref>
| ᱥᱤᱝᱜᱚᱨ
| Tycoon Records
|-
| 2023
| Criminal
| ᱥᱤᱝᱜᱚᱨ
| Tycoon Records
|-
| 2020
| Living Di Life
| ᱯᱨᱩᱰᱩᱛᱚᱨ
| Chris Gayle – Universe
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
tb4yohypzheqp1gjxurb7le7iau54ge
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱪᱚᱠᱵᱚᱨᱛᱤ
0
34820
200544
191294
2026-11-10T22:53:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200544
wikitext
text/x-wiki
[[File:Appy 01.jpg|thumb|ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱚᱨᱛᱤ ᱨᱮ 2023]]
ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱛᱚᱡᱚᱨᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱨᱚᱥ ᱠᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ ᱴᱳᱨᱮ ᱱᱟᱭᱤᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱞᱳᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱰᱮᱛᱷ" ", ''ᱨᱟᱜᱽᱤᱱᱤ ᱮᱢ ᱮᱢ ᱮᱥ ᱒''", 'ᱴᱳᱴᱚᱞ ᱫᱟᱢᱟᱞ'<ref>{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/arpita-on-the-trend-of-remakes|title=Arpita on the trend of remakes|website=Telangana Today}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 'ᱯᱮᱥᱟ ᱤᱭᱮ ᱯᱮᱥᱟ', 'ᱦᱤᱨᱳ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ 'ᱠᱷᱳᱭᱟ ᱠᱷᱳᱭᱟ', 'ᱵᱮᱡᱩᱵᱟᱱ ᱤᱚᱥᱠ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, 'ᱠᱟᱱᱟᱵᱟᱫᱩᱱᱟ' ᱟᱨ 'ᱢᱟᱱᱥᱮ ᱯᱮᱫᱟᱵᱷᱤᱱᱟ' 'ᱱᱤ ᱡᱟᱛᱟᱜᱟ ᱱᱟᱱᱩᱱᱫᱟᱞᱤ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/arpita-chakrabortys-journey-textile-designer-musician-150807|title=Arpita Chakraborty's journey: From textile designer to musician|website=www.radioandmusic.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/celebs/2019/feb/22/arpita-chakraborty-made-madhuri-dixit-sing-paisa-paisa-12999.html|title=Arpita Chakraborty made Madhuri Dixit sing Paisa Paisa|website=www.indulgexpress.com |date=21 February 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-paisa-yeh-paisa-singer-arpita-chakraborty-from-now-on-the-graph-has-to-go-higher-2723937|title='Paisa Yeh Paisa' singer Arpita Chakraborty: From now on, the graph has to go higher|first=Deepali|last=Singh|date=26 February 2019|website=DNA India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tellychakkar.com/movie/movie-news/arpita-chakraborty-bags-the-title-song-of-bezubaan-ishq-140909|title=Arpita Chakraborty bags the title song of 'Bezubaan Ishq'|first=Tellychakkar|last=Team|website=Tellychakkar.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/arpita-chakraborty-is-excited-to-sing-for-her-screen-idol-madhuri-dixit-nene/20444196|title=Arpita Chakraborty excited to sing for her screen idol Madhuri Dixit-Nene|date=21 February 2019|website=mid-day|access-date=30 March 2025|archive-date=22 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222170629/https://www.mid-day.com/articles/arpita-chakraborty-is-excited-to-sing-for-her-screen-idol-madhuri-dixit-nene/20444196|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/singer-arpita-chakraborty-accuses-lyricist-abhendra-kumar-upadhyay-of-sexual-misconduct/articleshow/66314311.cms|title=Singer Arpita Chakraborty accuses lyricist Abhendra Kumar Upadhyay of sexual misconduct - Times of India|website=The Times of India |date=23 October 2018 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Singer-Arpita-Chakraborty-receives-praises-from-directors-Abbas-Mastan/articleshow/47692289.cms|title=Singer Arpita Chakraborty receives praises from directors Abbas-Mastan - Times of India|website=The Times of India |date=16 June 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indulgexpress.com/culture/music/2020/jul/08/paisa-yeh-paisa-singer-arpita-chakraborty-is-set-to-release-her-new-single-makhmali-26325.html|title=Paisa Yeh Paisa singer Arpita Chakraborty is set to release her new single Makhmali|website=www.indulgexpress.com |date=8 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.orissapost.com/i-believe-in-my-talent-hard-work/|title='I believe in my talent, hard work' - OrissaPOST|date=7 March 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱥᱟᱱᱼᱮᱼᱤᱥᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱛᱛᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arpita-Chakraborty-sings-the-title-track-for-Tashn-e-Ishq/articleshow/48464779.cms|title=Arpita Chakraborty sings the title track for 'Tashn-e-Ishq' - Times of India|website=The Times of India |date=13 August 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/arpita-chakraborty-croons-for-tv-show/|title=Arpita Chakraborty croons for TV show|date=14 August 2015}}</ref>
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
hsby8azqyf9yypd0r88o8yg84x1vxax
ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ
0
35576
200610
190619
2026-11-11T07:10:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200610
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = [[ᱤᱣ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ|ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]]
| name = ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ
| native_name = Діана Петриненко
| native_name_lang = uk
| birth_name = ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱦᱟᱱᱟᱴᱤᱵᱷᱱᱟ ᱯᱟᱞᱤᱵᱷᱳᱰᱟ
| birth_date = {{Birth date|1930|2|8|df=yes}}
| birth_place = ᱵᱤᱞᱳᱣᱥᱤᱵᱷᱠᱟ, [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ]], ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ
| death_date = {{Death date and age|2018|11|17|1930|2|8|df=yes}}
| death_place = [[ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ]], ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ
| alma_mater = [[ᱟᱨ. ᱜᱞᱤᱭᱮᱨ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ]], <br> [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱭᱠᱳᱵᱷᱥᱠᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ]]
| years_active =
| known_for =
| occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ
| spouse = ᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱞᱰ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ
| awards = [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱷᱪᱮᱱᱠᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱑᱙᱘᱘)
}}
'''ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱦᱟᱱᱟᱴᱤᱵᱷᱱᱟ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ''' ( ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱐ – ᱑᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱟᱨ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱤᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱳᱨᱟᱴᱩᱨᱟ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ) ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱣ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ (᱑᱙᱗᱕) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|language=ru|url= https://from-ua.com/news/25104-u-materi-tarasa-petrinenko-segodnya-den-rozhdeniya.html |title=У матери Тараса Петриненко сегодня День рождения|website= from-ua.com |date=8 February 2005|access-date=2023-03-25}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱚᱨᱤᱛ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱳᱣᱥᱤᱵᱷᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱨᱠᱟᱥᱤ ᱳᱵᱽᱞᱟᱥᱴ ᱨᱮ) ᱾ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://press.try.md/mobile_item.php?id=145117|title=Ляна – Diana Petrinenko Leana Moldavian song|website= press.try.md |date=11 September 2014|access-date=2023-03-25}}</ref> ᱑᱙᱔᱒ ᱨᱮ, ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱜᱞᱤᱭᱮᱨ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱳᱨᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱭᱠᱳᱵᱷᱥᱠᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱭᱠᱳᱵᱷᱥᱠᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ) ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|language=ru|url= https://zn.ua/SOCIUM/pet_kushat_podano_ya_ne_hotela.html |title=Петь "кушать подано..." я не хотела|website= zn.ua |date=27 January 2006|access-date=2023-03-24}}</ref>
᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱳᱨᱟᱞ ᱪᱮᱯᱮᱞ "ᱰᱩᱢᱠᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱳᱞᱳᱭᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱳᱞᱳᱭᱤᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.piterburger.ru/245086.html|title=Диану Петриненко называли звонким и радостным сопрано бывшего СССР|website=www.piterburger.ru|date=22 November 2018|access-date=|archive-date=10 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410011405/https://www.piterburger.ru/245086.html|url-status=dead}}</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱫᱚᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱠᱳᱵᱷ ᱛᱳᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |language=ru |url=https://www.dialog.ua/culture/165057_1542569640 |title=Ее талантом восхищались в десятках стран: оборвалась жизнь народной артистки Украины Дианы Петриненко |website= www.dialog.ua |date=18 November 2018 |access-date=2023-03-24}}</ref>
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱫᱚ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱱᱟᱞᱰ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱨᱟᱥ ᱯᱮᱴᱨᱤᱱᱮᱱᱠᱳ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ VII ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱞᱳᱨᱤᱭᱮᱴ (᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱑᱙᱕᱙)
* Medal "For Labour Valour" (᱑᱙᱖᱐)
* [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] (᱑᱙᱖᱕)
* [[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ]] (᱑᱙᱗᱐)
* [[ᱥᱮᱵᱷᱪᱮᱱᱠᱳ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱑᱙᱗᱒)
* ᱤᱣ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ (᱑᱙᱗᱕)
* ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱳᱞᱜᱟ ᱚᱰᱟᱨ, ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ (᱒᱐᱐᱕)
* Order of the Red Banner of Labour
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱤᱣᱠᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱨᱠᱟᱥᱤ ᱳᱵᱽᱞᱟᱥᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱵᱷᱮᱴᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱚᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨ. ᱜᱞᱤᱭᱮᱨ ᱠᱤᱭᱮᱵᱽ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱚᱢᱱᱟᱭ]]
kzk41rla3o586dkticzvtbuhopfiwrn
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ
0
35656
200612
196568
2026-11-11T07:25:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200612
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ}}
{{Speciesbox
| name = ᱱᱤᱢ
| image = Neem Tree in Rajasthan, India.jpg
| image_caption = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Barstow, M. |author2=Deepu, S. |date=2018 |title=''Azadirachta indica'' |volume=2018 |article-number=e.T61793521A61793525 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-1.RLTS.T61793521A61793525.en |access-date=19 November 2021}}</ref>
| genus = Azadirachta
| species = indica
| authority = [[Adrien-Henri de Jussieu|A.Juss.]], 1830<ref name = "1213180-2" />
| synonyms_ref = <ref name = "1213180-2" >{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1213180-2 |title=''Azadirachta indica'' A.Juss. |author=<!--Not stated--> |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=19 November 2020 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219224435/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1213180-2 |url-status=dead }}</ref>
| synonyms = * ''Antelaea azadirachta'' <small>(L.) Adelb.</small>
* ''Antelaea canescens'' <small>Cels ex Heynh.</small>
* ''Antelaea javanica'' <small>Gaertn.</small>
* ''Azadirachta indica'' subsp. ''vartakii'' <small>Kothari, Londhe & N.P.Singh</small>
* ''Melia azadirachta'' <small>L.</small>
* ''Melia fraxinifolia'' <small>Salisb.</small>
* ''Melia hasskarlii'' <small>K.Koch</small>
* ''Melia indica'' <small>(A.Juss.) Brandis</small>
* ''Melia japonica'' <small>Hassk.</small>
* ''Melia parviflora'' <small>Moon</small>
* ''Melia pinnata'' <small>Stokes</small>
}}
'''''ᱱᱤᱢ''' (Azadirachta indica)'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱛᱮ '''ᱱᱤᱢ''', '''ᱢᱟᱨᱜᱳᱥᱟ''', '''ᱱᱤᱢᱴᱨᱤ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱞᱟᱠ'''<ref name=GRIN>{{GRIN | ''Azadirachta indica'' | 6161 | access-date = 9 June 2017}}</ref> ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[:en:Mahogany|ᱢᱟᱦᱳᱜᱟᱱᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[:en:Meliaceae|ᱢᱮᱞᱤᱭᱟᱥᱮᱭᱟᱭ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''[[:en:Azadirachta|ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱚᱠᱴᱟ]]'' ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[:en:Indian_subcontinent|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱰᱷᱤᱯ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Native_species|ᱛᱷᱟᱹᱱᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱜᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Tropics|ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ]] ᱟᱨ [[:en:Subtropics|ᱩᱯᱼᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱱᱤᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Hindustani_language|ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱱᱤᱢᱵᱚ'' ({{lang|sa|निंब}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Compact Oxford English Dictionary (2013), Neem, page 679, Third Edition 2008 reprinted with corrections 2013, Oxford University Press.</ref><ref>[[Henry Yule]] and [[A. C. Burnell]] (1996), [[Hobson-Jobson]], Neem, page 622, The Anglo-Indian Dictionary, Wordsworth Reference. (This work was first published in 1886)</ref><ref>[[Encarta]] World English Dictionary (1999), Neem, page 1210, St. Martin's Press, New York.</ref>
== ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ==
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱫᱟᱨᱮ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|15|–|20|m|ft}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ {{convert|35|–|40|m|ft|abbr=on}} ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|title=The Neem Tree|last=Schmutterer|first=Heinrich|publisher=VCH Verlagsgesellschaft mbH|year=1995|isbn=3-527-30054-6|location=Weinheim, Germany|pages=2-7|editor-last=Schmutterer|editor-first=Heinrich|chapter=Chapter 1.3 Botanical characteristics}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Evergreen|ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱢᱯᱚ ᱫᱚ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱲ (diameter) {{convert|20|–|25|m|ft|abbr=on}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱴᱟᱹᱼᱯᱟᱹᱞᱴᱟᱹ, [[:en:Pinnate|ᱯᱤᱱᱮᱴ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ {{convert|20|-|40|cm|in|0|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱤᱥ (leaflets) ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ {{convert|3|–|8|cm|in|frac=4|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Neem {{!}} Azadirachta indica |url=https://pfaf.org/plants/neem-azadirachta-indica/ |access-date=25 October 2023 |website=Plants For A Future|date=8 January 2018 }}</ref> ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Petiole_(botany)|ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱰᱟᱱᱴᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Factsheet - Azadirachta indica (Neem) |url=https://keys.lucidcentral.org/keys/v3/eafrinet/weeds/key/weeds/Media/Html/Azadirachta_indica_(Neem).htm |access-date=2024-08-07 |website=keys.lucidcentral.org}}</ref>
ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱥᱚ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱦᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ [[:en:Axillary_bud|ᱠᱷᱟᱯ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[:en:Panicle|ᱯᱮᱱᱤᱠᱮᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|25|cm|in|0|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ [[:en:Inflorescence|ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ {{convert|5|–|6|mm|in|frac=16|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|8|–|11|mm|in|frac=16|abbr=on}} ᱪᱟᱣᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱜᱮ [[:en:Protantrism|ᱯᱨᱳᱴᱟᱱᱰᱨᱟᱥ]], ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Azadirachta indica - Neem |url=https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Neem.html |access-date=2025-12-11 |website=www.flowersofindia.net}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚ]] ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ, ᱡᱤᱛ ᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[:en:Drupe|ᱡᱟᱝ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱞᱤᱜᱼᱟ ᱩᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{convert|14|-|28|mm|in|frac=8|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|10|-|15|mm|in|frac=8|abbr=on}} ᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱲᱦᱟᱼᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱩᱫᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱟᱝᱼᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱫᱟᱹ ᱫᱚ {{convert|3|-|5|mm|in|frac=8|abbr=on}} ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱡᱟᱝ]] ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
[[File:Azadirachta-indica-2019-5-3 14-14-55-01.jpg|thumb|ᱱᱤᱢ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱩ ]]
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ<ref>{{Cite web |last=saikia |first=Curtingle |date=2023-01-02 |title=How to Use Neem- Uses and benefits - prakasti.com |url=https://prakasti.com/how-to-use-neem-uses-and-benefits/ |access-date=2023-01-11 |website=Prakasti |language=en-US |archive-date=2023-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111080006/https://prakasti.com/how-to-use-neem-uses-and-benefits/ |url-status=dead }}</ref> ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱜᱷᱚᱲᱟ ᱱᱤᱢ (ᱪᱤᱱᱟᱵᱮᱨᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱠᱮᱱ), ''ᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱡᱮᱰᱤᱨᱚᱠ'' (''[[:en:Melia_azedarach|Melia azedarach]])''<ref>{{Cite book | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK234651/ |title = The Tree|publisher = National Academies Press (US)|year = 1992}}</ref> ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱡᱮᱰᱤᱨᱚᱠ (Melia azedarach)'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱰᱟᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱤᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱚᱯᱷᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱤᱱᱮᱴ (pinnate) ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱚᱲᱟ ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱤᱱᱮᱴ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱛᱷᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ==
''ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱚᱠᱴᱟ ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ (Azadirachta indica)'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[:en:Adrien-Henri_de_Jussieu|ᱮᱰᱨᱤᱭᱮᱱᱼᱦᱮᱱᱨᱤ ᱰᱤ ᱡᱩᱥᱤᱣ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IPNI_1213180-2">{{cite web |title=''Azadirachta indica'' A.Juss.. |work=[[International Plant Names Index|The International Plant Names Index]] |url=https://www.ipni.org/n/1213180-2 |access-date=2023-03-26 }}</ref> ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[:en:Carl_Linnaeus|ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱥ]] ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ''ᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱡᱮᱰᱤᱨᱚᱠ'' (''[[:en:Melia_azedarach|Melia azedarach]])'' ᱟᱨ ''ᱢᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱚᱠᱴᱟ'' (''Melia azadirachta)'' ᱵᱟᱵᱚᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=Linn53>{{Citation |last1=Linnaeus |first1=C. |date=1753 |contribution=Melia |title=Species Plantarum |volume=1 |pages=384–385 |publication-place=Stockholm |publisher=Laurentius Salvius |contribution-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358403 |access-date=2023-03-26 }}</ref> ᱰᱮ ᱡᱩᱥᱤᱭᱩ ᱫᱚ ''Melia azadirachta'' ᱫᱚ ''Melia azedarach'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=DeJu30>{{Cite journal |last1=de Jussieu |first1=A. |date=1830 |title=Mémoire sur le groupe des Méliacées |journal=Mémoires du Muséum d'histoire naturelle |volume=19 |pages=153–304 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/26229796 |access-date=2023-03-26 }} [https://www.biodiversitylibrary.org/page/26229866 p. 221]</ref> ᱞᱤᱱᱟᱭᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 'ᱟᱡᱮᱰᱤᱨᱚᱠ' ('azedarach') ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref name=Linn53/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'ᱟᱡᱮᱰᱤᱨᱚᱠ' ('azédarac') ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'āzād dirakht' (ازادرخت) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱟᱹᱫᱷᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱩᱞᱤᱱ ᱫᱟᱨᱮ' ᱾<ref>{{cite web |title=azedarach |work=Merriam-Webster Dictionary |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/azedarach |access-date=2023-03-26}}</ref> ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱡᱟᱫ ''ᱫᱟᱨᱟᱠᱷᱟᱛᱼᱤᱼᱦᱤᱱᱫ,'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ', ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱟᱨ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IndianNameReference">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PyYRUCoIDk4C|title=Neem A Treatise|publisher= I.K. International Publishing House, India|editor=K. K. Singh|year=2009|page=3|isbn=978-81-89866-00-6}}</ref>
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ==
''ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱚᱠᱴᱟ'' ''ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ (Azadirachta indica)'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱚᱦᱟᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱳᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱩᱯᱼᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾<ref name = "1213180-2"/>
== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ==
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱞ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟᱼᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱟᱼᱞᱳᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ {{convert|400|-|1200|mm|in|0|abbr=on}} ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[:en:Groundwater|ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱜ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱦᱟᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱯᱼᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ {{convert|21|-|32|C|F}} ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱯ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱚᱞᱳ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ {{convert|5|C|F}} ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱩᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ, ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱩᱢᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Middle_East|ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ]], ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ, ᱟᱨ [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |url=http://www.daff.qld.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/63168/IPA-Neem-Tree-Risk-Assessment.pdf |title=Plant Risk Assessment, Neem Tree, ''Azadirachta indica'' | year=2008 |access-date=24 January 2014 |publisher=Biosecurity Queensland}}</ref>
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱮ ''ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ'' (ᱱᱤᱢ) ᱫᱚ [[:en:Northern_Territory|ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ]], [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ 'ᱠᱞᱟᱥ ᱵᱤ' ᱟᱨ 'ᱥᱤ' ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱠᱤᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱵᱟᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟᱝ ᱠᱤᱨᱤᱧ, ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱞᱟᱦᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ "[[:en:Top_End|ᱪᱚᱴ ᱠᱮᱪᱮᱫ]]" ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟᱼᱱᱟᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱡᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{citation|url=http://lrm.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0016/353104/Neem-declaration_Q-and-A_page-1.pdf |title=Neem has been declared: what you need to know |year=2015 |access-date=17 March 2015 |publisher=Department of Land Resource Management |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324041536/http://lrm.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0016/353104/Neem-declaration_Q-and-A_page-1.pdf |archive-date=24 March 2015 }}</ref>
ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱛᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱧᱮᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱢᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱨᱣᱤᱱ, ᱠᱣᱤᱱᱥᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱱᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱵᱷᱟᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟᱼᱱᱟᱞᱟ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{citation|url=http://lrm.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/353108/Weed-Note-Neem-2014.pdf |title=''Neem'' Azadirachta indica |year=2015 |access-date=17 March 2015 |publisher=Department of Land Resource Management |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324041528/http://lrm.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/353108/Weed-Note-Neem-2014.pdf |archive-date=24 March 2015 }}</ref>
== ᱯᱷᱟᱭᱴᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ ==
ᱱᱤᱢ ᱡᱚ, ᱡᱟᱝ, ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱰᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱴᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱤᱢ ᱡᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Extract|ᱨᱟᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[:en:Azadirachtin|ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱟᱠᱴᱤᱱ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱚᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱫ ᱟᱨ [[:en:Insecticide|ᱛᱤᱡᱩ ᱜᱚᱡ ᱨᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱫᱷ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/><ref name=bbc.co.uk/> ᱒ ᱠᱤᱞᱳ ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱕ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱜᱟᱱ ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱟᱠᱴᱤᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=drugs/>
ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱟᱠᱴᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[:en:Limonoid|ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱝ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ [[:en:Glyceride|ᱜᱽᱞᱟᱭᱥᱮᱨᱟᱭᱤᱰ]], ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[:en:Polyphenol|ᱯᱳᱞᱤᱯᱷᱤᱱᱳᱞ]], ᱱᱤᱢᱵᱳᱞᱟᱭᱤᱰ, [[:en:Triterpene|ᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱯᱤᱱ]] ᱟᱨ [[:en:Β-Sitosterol|ᱵᱤᱴᱟᱼᱥᱤᱴᱳᱥᱴᱮᱨᱳᱞ]] ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/><ref name="pubchem">{{cite web |title=Nimbolide |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12313376 |publisher=PubChem, US National Library of Medicine |access-date=10 March 2021 |date=6 March 2021}}</ref> ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱦᱟᱲᱦᱟ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱨᱟ.ᱥᱩᱬ|ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒% ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰ ᱡᱚᱣᱜᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/> ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ [[:en:Quercetin|ᱠᱣᱮᱨᱥᱮᱴᱤᱱ]], [[:en:Catechin|ᱠᱟᱴᱮᱪᱤᱱ]], [[:en:Carotene|ᱠᱮᱨᱳᱴᱤᱱ]] ᱟᱨ [[:en:Vitamin_C|ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱥᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/>
== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
[[File:Neem.jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[File:Neem tree leaves.JPG|thumb|ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[File:Bark (5059231711).jpg|thumb|ᱵᱟᱠᱞᱟᱜ]]
[[File:Ineem seeds .jpg|thumb|ᱱᱤᱢ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱢᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱢᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱰᱤᱵᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱦᱩᱢ]] ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name="bbc.co.uk">{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4916044.stm|title=Neem: India's tree of life|author=Anna Horsbrugh Porter|date=17 April 2006|publisher=BBC News}}</ref> ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱩᱜᱟᱲᱤ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ===
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱮ ᱫᱟᱠᱟᱢᱼᱰᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱱᱤᱢ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱵᱷᱤᱯᱚᱢ ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱩ'' (''{{Transliteration|ta|vēppam pū cāṟu}}'') ({{lang|ta|வேப்பம் பூ சாறு}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱱᱤᱢ ᱵᱟᱦᱟ [[:en:Rasam_(dish)|ᱨᱮᱥᱟᱢ]]") ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ, ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ''ᱱᱤᱢ ᱵᱮᱜᱩᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱫᱟᱠᱟ) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾
[[File:Azadirachta indica July 2025.jpg|thumb|ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱚ ᱠᱚ]]
[[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱤᱥ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], ᱞᱟᱣᱳᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱰᱟᱣ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]] (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱰᱟᱣ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ), [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱛᱟ.ᱢᱟ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱶ ({{Lang|vi|sầu đâu}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱚᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱶ ({{Lang|vi|gỏi sầu đâu}}) ᱥᱟᱞᱟᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ) ᱨᱮ ᱱᱤᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱛᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱲᱦᱟ ᱜᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ, ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ [[ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱤᱠᱤᱭᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱦᱟᱲᱦᱟ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱪᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾
=== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱱ ===
ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="drugs">{{cite web|url=https://www.drugs.com/npp/neem.html |title=Neem |publisher=Drugs.com |access-date=21 September 2020 |date=13 August 2020}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/>
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=drugs/> ᱱᱤᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱥᱴᱚ,ᱵᱟᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=drugs/>
ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Middle East) ᱨᱮ, ᱱᱤᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱣᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name="dentalmuseum.pacific.edu">{{Cite web|title=Different Strokes for Different Folks: A History of the Toothbrush – Page 4 – Virtual Dental Museum|url=https://dentalmuseum.pacific.edu/different-strokes-for-different-folks-history-toothbrush/4/|access-date=2021-07-08|website=dentalmuseum.pacific.edu}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== ᱛᱤᱡᱩ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ===
ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱡᱩ ᱜᱚᱡ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱥᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱯᱟᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[:en:Azadirachtin|ᱟᱡᱟᱰᱤᱨᱟᱠᱴᱤᱱ]] ᱾<ref>{{cite journal |last1=Kilani-Morakchi |first1=Samira |last2=Morakchi-Goudjil |first2=Houda |last3=Sifi |first3=Karima |date=20 July 2021 |title=Azadirachtin-Based Insecticide: Overview, Risk Assessments, and Future Directions |journal=Frontiers in Agronomy |volume=3 |article-number=676208 |doi=10.3389/fagro.2021.676208 |doi-access=free}}</ref> ᱱᱤᱢ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱷᱩᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱤᱴᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱷᱤᱴᱠᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱡᱩ ᱜᱚᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱤᱞᱤ ᱚᱪᱚ ᱣᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱳᱯᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱣᱫᱟᱨᱱ ᱟᱨᱢᱤᱣᱟᱨᱢ (southern armyworm) ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱢ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ (Neem cake) ᱫᱚ ᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Neem Cake Fertilizer, Uses, Application, Benefits {{!}} Agri Farming |url=https://www.agrifarming.in/neem-cake-fertilizer-uses-application-benefits |website=www.agrifarming.in |date=9 August 2020}}</ref> ᱱᱤᱢ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱱᱮᱱᱳᱼᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱮᱞᱥ (Silver nanoparticles) ᱦᱚᱸ ''ᱠᱩᱞᱮᱠᱥ'' ᱜᱩᱭᱤᱝᱣᱮᱯᱷᱮᱥᱤᱭᱮᱴᱚᱥ (''Culex quinquefasciatus)'' ᱥᱤᱠᱲᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱤᱠᱲᱤᱡ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱨ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Minwuyelet |first=Awoke |last2=Yewhalaw |first2=Delenasaw |last3=Aschale |first3=Yibeltal |last4=Sciarretta |first4=Andrea |last5=Atenafu |first5=Getnet |editor-last=Gusain |editor-first=Priya |title=A Global Systematic Review on the Potential of Metal‐Based Nanoparticles in the Fight Against Mosquito Vectors |journal=Journal of Tropical Medicine |language=en |date=9 June 2025 |issue=1 |doi=10.1155/jotm/2420073|doi-access=free |issn=1687-9686 |pmc=12170094 |pmid=40524903}}</ref>
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ===
* ᱫᱟᱨᱮ: ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ [[:en:Desert_greening|ᱢᱩᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱴᱮᱠᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱛᱚ [[:en:Carbon_dioxide_sink|ᱠᱟᱨᱵᱚᱱ ᱰᱟᱭᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ ᱥᱚᱨᱯᱚᱫ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱨᱵᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Schroeder>{{Cite journal | doi=10.1016/0378-1127(92)90312-W| title=Carbon storage potential of short rotation tropical tree plantations| url=https://archive.org/details/sim_forest-ecology-and-management_1992-07-15_50_1-2/page/31| year=1992| last1=Schroeder| first1=Paul| journal=Forest Ecology and Management| volume=50| issue=1–2| pages=31–41| bibcode=1992ForEM..50...31S}}</ref><ref name=puhansynmadhuca>Puhan, Sukumar, et al. "Mahua (Madhuca indica) seed oil: a source of renewable energy in India." (2005).</ref>
* ᱥᱟᱨ: ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱭᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Ramappa |first=K. B. |last2=Jadhav |first2=Vilas |last3=Manjunatha |first3=A. V. |date=31 May 2022 |title=A benchmark study on economic impact of Neem Coated Urea on Indian agriculture |url=https://doi.org/10.1038/s41598-022-12708-1 |journal=Scientific Reports |volume=12 |issue=9082}}</ref>
* ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ: ᱱᱤᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱭᱼᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱸᱥᱼᱯᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Heuzé V., Tran G., Archimède H., Bastianelli D., Lebas F., 2015. [https://www.feedipedia.org/node/182 Neem (Azadirachta indica)]. ''Feedipedia'', a programme by Institut national de la recherche agronomique, [[CIRAD]], AFZ and [[FAO]]. Last updated on 2 October 2015</ref>
* ᱰᱟᱴᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟ: ᱱᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[:en:Teeth-cleaning_twig|ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱱᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dentalmuseum.pacific.edu"/>
== ᱡᱤᱱᱳᱢ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱳᱢ ==
ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Genome|ᱡᱤᱱᱳᱢ]] ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[:en:Transcriptomes|ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱳᱢ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Neem Fruit Transcriptome">{{cite journal|last=Krishnan|first=N |author2=Swetansu Pattnaik |author3=S. A. Deepak |author4=Arun K. Hariharan |author5=Prakhar Gaur |author6=Rakshit Chaudhary |author7=Prachi Jain |author8=Srividya Vaidyanathan |author9=P. G. Bharath Krishna |author10=Binay Panda |title=De novo sequencing and assembly of ''Azadirachta indica'' fruit transcriptome|journal=[[Current Science]]|date=25 December 2011|volume=101|issue=12|pages=1553–1561|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/101/12/1553.pdf}}</ref><ref name="Neem Genome and Four Transcriptomes">{{cite journal|last=Krishnan|first=N |author2=Swetansu Pattnaik |author3=Prachi Jain |author4=Prakhar Gaur |author5=Rakshit Choudhary |author6=Srividya Vaidyanathan |author7=Sa Deepak |author8=Arun K Hariharan |author9=PG Bharath Krishna |author10=Jayalakshmi Nair |author11=Linu Varghese |author12=Naveen K Valivarthi |author13=Kunal Dhas |author14=Krishna Ramaswamy |author15=Binay Panda|title=A Draft of the Genome and Four Transcriptomes of a Medicinal and Pesticidal Angiosperm ''Azadirachta indica''|journal=[[BMC Genomics]]|date=9 September 2012|volume=13|doi=10.1186/1471-2164-13-464|pmid=22958331 |pmc=3507787 |issue=464|page=464 |doi-access=free }}</ref><ref name="An Improved Genome Assembly of Azadirachta">{{cite journal|last=Krishnan|first=N |author2=Prachi Jain |author3=Prachi Jain |author4=Arun K Hariharan |author5=Binay Panda |title=An Improved Genome Assembly of ''Azadirachta indica'' A. Juss|journal=G3: Genes, Genomes, Genetics|date=20 April 2016|doi=10.1534/g3.116.030056|pmid=27172223 |pmc=4938638 |volume=6 |issue=7 |pages=1835–1840}}</ref> ᱱᱤᱢ ᱡᱚ, ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱫᱟᱹ, ᱟᱨ ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱵᱽᱴᱨᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱦᱟᱭᱵᱽᱨᱤᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ (subtractive hybridization libraries) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[:en:Expressed_sequence_tag|ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱰ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱴᱮᱜᱽ]] ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal| title = Comparative transcripts profiling of fruit mesocarp and endocarp relevant to secondary metabolism by suppression subtractive hybridization in ''Azadirachta indica'' (neem)| year = 2014| last1 = Narnoliya| first1 = Lokesh K.| last2 = Rajakani| first2 = Raja| last3 = Sangwan| first3 = Neelam S.| last4 = Gupta| first4 = Vikrant| last5 = Sangwan| first5 = Rajender S.| journal = Molecular Biology Reports| volume = 41| issue = 5| pages = 3147–3162| pmid = 24477588| s2cid = 16605633| doi = 10.1007/s11033-014-3174-x}}</ref><ref>{{cite journal | title = Subtractive transcriptomes of fruit and leaf reveal differential representation of transcripts in ''Azadirachta indica''| year = 2014| last1 = Rajakani| first1 = Raja| last2 = Narnoliya| first2 = Lokesh| last3 = Sangwan| first3 = Neelam S.| last4 = Sangwan| first4 = Rajender S.| last5 = Gupta| first5 = Vikrant| journal = Tree Genetics & Genomes| volume = 10| issue = 5| pages = 1331–1351| s2cid = 11857916| doi = 10.1007/s11295-014-0764-7}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ==
[[File:Tree in Sant Nenuram ashram.jpg|thumb|ᱥᱟᱱᱛ ᱱᱮᱱᱩᱨᱟᱢ ᱟᱥᱨᱟᱢ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ]]
ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱟᱱᱛ ᱪᱟᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱯᱨᱚᱵᱷᱩ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱲᱤᱭᱚ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ [[:en:International_Society_for_Krishna_Consciousness|ᱤᱥᱠᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ) ᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱱᱤᱢᱟᱭ ('ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ') ᱫᱚ ᱱᱤᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ (EPO) ᱫᱚ [[:en:United_States_Department_of_Agriculture|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱟᱨ [[:en:Grace_(company)|ᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱳᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱱᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱴᱤᱼᱯᱷᱚᱝᱜᱟᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="N000123"/> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ (EPO) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱚᱵᱽᱞᱚᱹ ᱟᱨᱹ ᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱯᱤᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ [[:en:Prior_art|ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱟᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱳᱯᱷᱤᱥ (EPO) ᱫᱚ ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴᱮ ᱨᱚᱫᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="N000123">{{cite news | title=India wins landmark patent battle | date=9 March 2005 | url =https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4333627.stm | work =[[BBC News]] | access-date = 2 October 2009}}</ref>
== ᱡᱤᱣᱤᱼᱛᱟᱹᱨᱤ ==
ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱥᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤᱼᱛᱤᱡᱩ ᱜᱚᱡ ᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰ ᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨᱯᱤᱱᱥ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref name=drugs/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱥᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱭᱟᱹ ᱛᱮ ᱞᱚᱴᱚᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱴᱤᱠ, ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱬ ᱡᱩᱫᱟᱹᱼᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Sidhu|first1=O. P.|last2=Kumar|first2=Vishal|last3=Behl|first3=Hari M.|date=15 January 2003|title=Variability in Neem (''Azadirachta indica'') with Respect to Azadirachtin Content|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|language=en|volume=51|issue=4|pages=910–915|doi=10.1021/jf025994m|pmid=12568548|bibcode=2003JAFC...51..910S }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Prakash|first1=Gunjan|last2=Bhojwani|first2=Sant S.|last3=Srivastava|first3=Ashok K.|s2cid=85845199|date=1 August 2002|title=Production of azadirachtin from plant tissue culture: State of the art and future prospects|journal=Biotechnology and Bioprocess Engineering|language=en|volume=7|issue=4|pages=185–193|doi=10.1007/BF02932968|issn=1226-8372}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱵᱟᱭᱳᱨᱤᱭᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ [[:en:Cell_suspension|ᱥᱮᱞ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ 'ᱦᱮᱭᱟᱨᱤ ᱨᱩᱴ' (hairy root) ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite journal|last1=Srivastava|first1=Smita|last2=Srivastava|first2=Ashok K.|s2cid=36781838|date=17 August 2013|title=Production of the Biopesticide Azadirachtin by Hairy Root Cultivation of Azadirachta indica in Liquid-Phase Bioreactors|journal=Applied Biochemistry and Biotechnology|language=en|volume=171|issue=6|pages=1351–1361|doi=10.1007/s12010-013-0432-7|pmid=23955295|issn=0273-2289}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Prakash|first1=Gunjan|last2=Srivastava|first2=Ashok K.|s2cid=35506559|date=5 April 2008|title=Production of Biopesticides in an in Situ Cell Retention Bioreactor|journal=Applied Biochemistry and Biotechnology|language=en|volume=151|issue=2–3|pages=307–318|doi=10.1007/s12010-008-8191-6|pmid=18392561|issn=0273-2289}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱼᱛᱷᱚᱠ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱨᱤᱭᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ.ᱤᱱᱰᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱢᱳᱱᱳᱭᱮᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱪᱚᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last1=Vásquez-Rivera|first1=Andrés|last2=Chicaiza-Finley|first2=Diego|last3=Hoyos|first3=Rodrigo A.|last4=Orozco-Sánchez|first4=Fernando|s2cid=207357717|date=1 September 2015|title=Production of Limonoids with Insect Antifeedant Activity in a Two-Stage Bioreactor Process with Cell Suspension Culture of Azadirachta indica|journal=Applied Biochemistry and Biotechnology|volume=177|issue=2|pages=334–345|doi=10.1007/s12010-015-1745-5|issn=1559-0291|pmid=26234433}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery>
File:Neem (Azadirachta indica) in Hyderabad W IMG 7006.jpg|ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ
File:Neem (Azadirachta indica) in Hyderabad W IMG 6976.jpg|ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ
File:Unripe Neem fruits.jpg|ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚ
File:Ineem Fruit Drying process for cold pressed extraction.jpg|ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱨᱟ
File:Jagnath Ineem Toothstick in tamilnadu.jpg|ᱫᱟᱹᱛᱟᱹᱣᱱᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱴᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Azadirachta indica}}
{{Wikiquote}}
* {{cite book |title=Neem: A Tree For Solving Global Problems |url=https://archive.org/details/neemtreeforsolvi00nati |date=1992 |publisher=National Research Council (US) Panel on Neem |doi=10.17226/1924 |pmid=25121266 |isbn=978-0-309-04686-2 |author1=National Research Council (US) Panel on Neem }} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK234646/pdf/Bookshelf_NBK234646.pdf PDF ᱱᱚᱠᱚᱞ]
* [http://www.hear.org/pier/species/azadirachta_indica.htm ᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮᱴ ᱨᱤᱥᱠ (PIER) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱤᱵᱽᱱᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ]
* [[Hawaiian Ecosystems at Risk project]] (HEAR) ᱠᱷᱚᱱ [http://www.hear.org/species/azadirachta_indica/ ᱱᱤᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ]
* {{cite book |last=Caldecott |first=Todd |author-link=Todd Caldecott |year=2006 |title=Ayurveda: The Divine Science of Life |publisher=[[Elsevier]]/[[Mosby (publisher)|Mosby]] |url=http://www.toddcaldecott.com/index.php/herbs/learning-herbs/314-neem |isbn=978-0-7234-3410-8 |access-date=15 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229014401/http://www.toddcaldecott.com/index.php/herbs/learning-herbs/314-neem |archive-date=29 December 2010 }} ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ''Azadirachta indica'' (ᱱᱤᱢ; ᱱᱤᱢᱵᱟ) ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{WestAfricanPlants|Azadirachta indica}}
{{Medicinal herbs and fungi}}
{{Taxonbar|from=Q170461}}
{{Authority control}}
[[Category:ᱱᱤᱢ|indica]]
[[Category:ᱟᱠᱟᱞ-ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱟᱥᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱤᱱᱰᱳ-ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
42nt9mt856pigb92pkogc1h94oi4dp0
ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ
0
35746
200596
200153
2026-11-11T05:57:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200596
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐)}}
{{Infobox cricketer
| name = ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ
| image =
| birth_date = {{birth date and age|2000|9|5|df=yes}}
| birth_place = [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_place =
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ
| bowling = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤ ᱞᱮᱜᱽᱵᱨᱮᱠ
| role = ᱵᱚᱣᱞᱟᱨ
| height = 1.70 m<ref>[https://www.sportskeeda.com/player/bishnoi-ravi Ravi Bishnoi’s profile] on [[Sportskeeda]]</ref>
| club1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| year1 = ᱒᱐᱑᱘/᱑᱙–᱒᱐᱒᱒/᱒᱓
| club2 = [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ]]
| year2 = ᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱑
| club3 = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱸᱴᱥ]]
| year3 = ᱒᱐᱒᱒–᱒᱐᱒᱕
| club4 = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
| year4 = ᱒᱐᱒᱓/᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| internationalspan = ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| international = ᱥᱟᱹᱨᱤ
| oneodi = ᱥᱟᱹᱨᱤ
| odidebutdate = ᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ
| odidebutyear = ᱒᱐᱒᱒
| odidebutagainst = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ
| odicap = ᱒᱕᱕
| lastodidate =
| lastodiyear =
| lastodiagainst =
| odishirt = 56
| T20Idebutdate = ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ
| T20Idebutyear = ᱒᱐᱑᱑
| T20Idebutagainst = ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ
| T20Icap = 95
| lastT20Idate = ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ
| lastT20Iyear = ᱒᱐᱒᱕
| lastT20Iagainst = ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ
| T20Ishirt = 56
| columns = 4
| column2 = ᱴᱤ᱒᱐
| matches2 = 42
| runs2 = 55
| bat avg2 = 7.85
| 100s/50s2 = 0/0
| top score2 = 9[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]]
| deliveries2 = 964
| wickets2 = 61
| bowl avg2 = 19.37
| fivefor2 = 0
| tenfor2 = 0
| best bowling2 = 4/13
| catches/stumpings2 = 15/–
| column1 = ᱳᱰᱤ
| matches1 = 1
| runs1 = 4
| bat avg1 = -
| 100s/50s1 = 0/0
| top score1 = 4[[ᱱᱳᱴ ᱟᱣᱩᱴ|*]]
| deliveries1 = 48
| wickets1 = 1
| bowl avg1 = 69.00
| fivefor1 = 0
| tenfor1 = 0
| best bowling1 = 1/69
| catches/stumpings1 = 0/–
| column3 = ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.
| matches3 = 9
| runs3 = 138
| bat avg3 = 11.50
| 100s/50s3 = 0/0
| top score3 = 45
| deliveries3 = 1,077
| wickets3 = 25
| bowl avg3 = 27.72
| fivefor3 = 1
| tenfor3 = 0
| best bowling3 =5/76
| catches/stumpings3 = 3/–
| column4 = ᱮᱞ.ᱮ.
| matches4 = 33
| runs4 = 181
| bat avg4 = 12.06
| 100s/50s4 = 0/0
| top score4 = 40
| deliveries4 = 1,652
| wickets4 = 50
| bowl avg4 = 28.14
| fivefor4 = 0
| tenfor4 = 0
| best bowling4 = 4/17
| catches/stumpings4 = 4/–
| date = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175441.html ESPNcricinfo
| medaltemplates =
{{MedalSport|Men's [[cricket]]}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition|[[Asian Games]]}}
{{MedalGold|[[Cricket at the 2022 Asian Games – Men's tournament|2022 Hangzhou]]|}}
{{MedalCompetition|[[Under-19 Cricket World Cup|ICC U19 World Cup]]}}
{{Medal|RU|[[2020 Under-19 Cricket World Cup|2020 South Africa]]}}
|club5=[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]]|year5=᱒᱐᱒᱖}}
'''ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Bio">{{Cite web |title=Ravi Bishnoi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1175441.html |access-date=21 February 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱜᱽ-ᱵᱨᱮᱠ ᱵᱳᱞᱤᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱢᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱳᱪ, ᱯᱨᱚᱫᱭᱳᱛ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱴᱷᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱯᱟᱨᱴᱟᱱᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|date=19 February 2020|title=Part-time architect and cyclist, full-time cricketer: The Ravi Bishnoi story {{!}} KXIP {{!}} Official Website of the Kings XI Punjab|url=https://www.kxip.in/features/ravi-bishnoi-spartans-academy-biography|access-date=25 September 2020|website=KXIP|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱖ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱪ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=11 February 2020|title=Ravi Bishnoi - From being rejected in U16 and U19 trials to spearheading Indian bowling at the U19 World Cup|url=https://www.crictracker.com/ravi-bishnoi-from-being-rejected-in-u16-and-u19-trials-to-spearheading-indian-bowling-at-the-u19-world-cup/|access-date=25 September 2020|website=CricTracker|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mittal|first=Yash|date=5 September 2020|title=From Building His Own Academy To Leading India To U-19 WC Finals- The Ravi Bishnoi Story|url=https://cricketaddictor.com/cricket/ravi-bishnoi-recalls-his-struggle/|access-date=25 September 2020|website=CricketAddictor|language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱴ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title='The Secret' and the success of Ravi Bishnoi|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28553004/the-secret-success-ravi-bishnoi|access-date=25 September 2020|work=ESPNcricinfo|language=en}}</ref>
==ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱩᱥᱛᱟᱠ ᱟᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="T20">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157095.html |title=Group B, Syed Mushtaq Ali Trophy at Surat, Feb 21 2019 |access-date=21 February 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LA">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200666.html |title=Elite, Group C, Vijay Hazare Trophy at Jaipur, Sep 27 2019 |access-date=27 September 2019 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱫᱮᱣᱫᱷᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece |title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up |work=SportStar |date=24 October 2019 |access-date=25 October 2019}}</ref>
===ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ===
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱱᱤᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱤᱝᱥ ᱤᱞᱮᱭᱚᱱ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28338426/ipl-auction-analysis-do-eight-teams-their-best-xis-place? |title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place? |work=ESPNcricinfo |date=20 December 2019 |access-date=20 December 2019}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱚᱞᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱵᱷ ᱯᱚᱸᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱑/᱒᱒ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱯᱷᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Ravi Bishnoi castles Rishabh Pant to claim maiden IPL wicket during Delhi Capitals vs Kings XI match - WATCH|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/ravi-bishnoi-castles-rishabh-pant-to-claim-maiden-ipl-wicket-during-delhi-capitals-vs-kings-xi-match-watch/655448|access-date=24 September 2020|website=www.timesnownews.com|date=20 September 2020 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱑᱒ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=7 Youngsters who turned from nobody to somebody at IPL 2020|url=https://www.theweekendleader.com/Headlines/58844/7-youngsters-who-turned-from-nobody-to-somebody-at-ipl-2020.html|access-date=9 November 2020|website=www.theweekendleader.com|language=en|archive-date=10 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610055405/https://www.theweekendleader.com/Headlines/58844/7-youngsters-who-turned-from-nobody-to-somebody-at-ipl-2020.html|url-status=dead}}</ref>
ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱤᱸᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title='You want to get 3 pillars sorted': Captain Rahul explains reason behind Lucknow Super Giants picking Stoinis, Bishnoi |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2022-kl-rahul-explains-reason-behind-lucknow-super-giants-picking-marcus-stoinis-ravi-bishnoi-101643044806061.html |access-date=17 February 2022 |work=Hindustan times|date=25 January 2022 }}</ref>
==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱟᱱᱰᱚᱨ-᱑᱙ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Four-time champion India announce U19 Cricket World Cup squad|url=https://www.bcci.tv/articles/2019/news/139375/four-time-champion-india-announce-u19-cricket-world-cup-squad|access-date=2 December 2019|work=Board of Control for Cricket in India}}</ref> ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱜᱮᱞ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite web|title=ICC U-19 Cricket World Cup: Indian Teen Sensation Ravi Bishnoi Takes Four Wickets Without Conceding A Run|url=https://www.outlookindia.com/website/story/sports-news-icc-u-19-cricket-world-cup-indian-teen-sensation-ravi-bishnoi-takes-four-wickets-without-conceding-a-run/345994|access-date=21 January 2020|work=Outlook India|date=21 January 2020 }}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱢᱮᱪ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=How ditching the boards helped Ravi Bishnoi - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-u-19-world-cup/how-ditching-the-boards-helped-ravi-bishnoi/articleshow/74055070.cms|access-date=27 February 2020|work=The Times of India|date=10 February 2020 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=IPL 2020 - Kamlesh Nagarkoti, Shahbaz Ahmed, Ravi Bishnoi head line-up of exciting uncapped Indian bowlers|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29834871/ipl-2020-kamlesh-nagarkoti,-shahbaz-ahmed,-ravi-bishnoi-head-line-uncapped-indian-bowlers|access-date=10 September 2020|work=ESPNcricinfo}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ (ODI) ᱟᱨ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ (ᱴᱤ᱒᱐ ᱟᱭᱤ) ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-2022-rohit-sharma-and-kuldeep-yadav-return-for-west-indies-odis-and-t20is-1298852 |title=Rohit and Kuldeep return for West Indies ODIs and T20Is |work=ESPNcricinfo |access-date=26 January 2022}}</ref> ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱤ-᱒᱐ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html |title=1st T20I (N), Kolkata, Feb 16 2022, West Indies tour of India |work=ESPNcricinfo |access-date=16 February 2022}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱗ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-india-2021-22-1278661/india-vs-west-indies-1st-t20i-1278679/match-report |title=Bishnoi, Harshal, Rohit hand India 1-0 T20I series lead as Pooran 61 in vain |work=ESPNcricinfo |date=16 February 2022 |access-date=16 February 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |access-date=2 October 2022 |title=India's squad for ODI series against SA announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced |website= Board of Control for Cricket in India}}</ref> ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327509.html |title=1st ODI (D/N), Lucknow, October 06, 2022, South Africa tour of India |work=ESPNcricinfo |access-date=6 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=IND vs SA, 1st ODI: India Bowl, Hand Debuts to Ruturaj Gaikwad, Ravi Bishnoi |url=https://www.news18.com/cricketnext/news/ind-vs-sa-1st-odi-india-bowl-hand-debuts-to-ruturaj-gaikwad-ravi-bishnoi-6110821.html |access-date=2023-02-27 |website=www.news18.com |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱒᱕᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ravi Bishnoi Net Worth, Bio, Career Stats |url=https://fantasykhiladi.com/net-worth/ravi-bishnoi/ |access-date=2024-01-27 |website=Fantasy Khiladi |language=en |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127151630/https://fantasykhiladi.com/net-worth/ravi-bishnoi/ |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤ-᱒᱐ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘.᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱙ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's squad for T20I series against Australia announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556057/india-s-squad-for-t20i-series-against-australia-announced |access-date=2023-11-29 |website=www.bcci.tv |language=en}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱔ ᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱕᱔ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱜᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=IND vs AUS, Australia in India 2023/24, 1st T20I at Visakhapatnam, November 23, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2023-24-1389381/india-vs-australia-1st-t20i-1389391/full-scorecard |access-date=2023-11-29 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱓᱒ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=IND vs AUS, Australia in India 2023/24, 2nd T20I at Thiruvananthapuram, November 26, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-in-india-2023-24-1389381/india-vs-australia-2nd-t20i-1389392/full-scorecard |access-date=2023-11-29 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{ESPNcricinfo|id=1175441}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱥᱱᱳᱭ, ᱨᱚᱵᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱣᱤᱴᱤ᱒᱐ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱠᱤᱝᱜᱽᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱸᱴᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱖ᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
iqz44pdr2hq7ei4xiz18mzrfxa2z60s
ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
0
35896
200576
196469
2026-11-11T04:22:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200576
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ}}
{{speciesbox
| name = ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
| image = Sugar apple on tree.jpg
| image2 = Sugar apple with cross section.jpg
| image2_caption = ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ)
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref>{{cite iucn |author=Botanic Gardens Conservation International (BGCI) |author2=IUCN SSC Global Tree Specialist Group |date=2019 |title=''Annona squamosa'' |article-number=e.T146787183A146787185 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T146787183A146787185.en |access-date=16 December 2022}}</ref>
| genus = Annona
| species = squamosa
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref name="NRCS">{{cite web
| url = https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANSQ
| title = PLANTS Profile, ''Annona squamosa'' L
| access-date = 17 April 2008
| author = Natural Resources Conservation Service (NRCS)
| author-link = Natural Resources Conservation Service
| website = The PLANTS Database
| publisher = [[United States Department of Agriculture]]
}}</ref>
| range_map_caption = ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ''A. squamosa'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱾
| synonyms =
*''Annona asiatica'' {{small|L.}}
*''Annona asiatica'' {{small|Vahl}}
*''Annona cinerea'' {{small|Dunal}}
*''Annona distincta'' {{small|Raeusch.}}
*''Annona forskahlii'' {{small|DC.}}
*''Annona glabra'' {{small|Forssk.}}
*''Annona squamosa'' {{small|Delile}}
*''Annona squamosa'' f. ''parvifolia'' {{small|Kuntze}}
*''Xylopia glabra'' {{small|L.}}
*''Xylopicron glabrum'' {{small|(L.) Crantz}}
|synonyms_ref = <ref name=":1">{{Cite web |title=''Annona squamosa'' L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:72319-1 |website=Plants of the World Online |access-date=30 March 2026 |language=en |archive-date=27 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627123421/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:72319-1 |url-status=dead}}</ref>
}}
'''ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ''' (''Annona squamosa'') ᱫᱚ [[:en:Annonaceae|''ᱮᱱᱚᱱᱟᱥᱮᱭᱟᱭ'']] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ [[ᱜᱟᱡᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="aluka">{{Cite web|title=Compilation: Annona squamosa|url=https://plants.jstor.org/compilation/Annona.squamosa|work=Global Plants|publisher=JSTOR|access-date=5 September 2019}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ '''ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱮᱯᱩᱞ''' ᱥᱮ '''ᱥᱩᱭᱤᱴᱥᱚᱯ''' ᱥᱮ '''ᱠᱚᱥᱴᱚᱨᱰ ᱮᱯᱩᱞ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |url=https://archive.org/details/completeguidetoe0000unse_h5r2 |publisher=[[Skyhorse Publishing]] |others=[[United States Department of the Army]] |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=[https://archive.org/details/completeguidetoe0000unse_h5r2/page/100 100] |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ''Annona reticulata'' ᱟᱨ ''Annona cherimola'' ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱮ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ,<ref name="aft">{{cite web|url=http://www.worldagroforestry.org/Sea/Products/AFDbases/AF/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=214|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526114153/http://www.worldagroforestry.org/Sea/Products/AFDbases/AF/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=214|archive-date=26 May 2011|title=Current name: ''Annona squamosa''|access-date=17 April 2008|website=AgroForestryTree Database|publisher=International Center For Research In Agroforestry}}</ref> (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱯᱨᱟᱭ: ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ)<ref name="GRIN">{{GRIN | access-date = 17 April 2008}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="purdue">{{cite web| url = http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/sugar_apple.html| title = Sugar Apple ''Annona squamosa''| access-date = 17 April 2008| last = Morton| first = Julia| author-link = Julia Morton| year = 1987| page = 69| website = Fruits of warm climates| publisher = Department of Horticulture & Landscape Architecture, Purdue University| archive-url= https://web.archive.org/web/20080405173228/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/sugar_apple.html| archive-date= 5 April 2008 | url-status= live}}</ref>
''Annona squamosa'' (ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ (semi-deciduous) ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="FNA">{{cite book | last =Kral | first =Robert | editor =Flora of North America Editorial Committee | chapter =''Annona squamosa'' Linnaeus, Sp. Pl. 1: 537. 1753 | title =Flora of North America North of Mexico | volume =3 | chapter-url =http://beta.floranorthamerica.org/Annona_squamosa | access-date =5 September 2019 | archive-date =5 September 2019 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190905193546/http://beta.floranorthamerica.org/Annona_squamosa | url-status =dead }}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|3 to 8|m|ft|abbr=off|frac=2}} ᱜᱟᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref name="aluka" /><ref name="FNA" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱣᱟᱨᱥᱚᱯ (''Annona muricata'') ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="PIER">{{cite web | url = http://www.hear.org/pier/species/annona_squamosa.htm | title = Annona squamosa | access-date = 17 April 2008 |website=[[Hawaiian Ecosystems at Risk project|Pacific Island Ecosystems at Risk]] (PIER) | date = 5 January 2008 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080512181628/http://www.hear.org/pier/species/annona_squamosa.htm| archive-date= 12 May 2008 | url-status= live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Morton">{{cite web|last=Morton|first=Julia|author-link=Julia Morton|title=Annona squamosa|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/sugar_apple.html|work=Fruits of warm climates|access-date=6 March 2013|page=69|year=1987}}</ref>
[[File:Custard Apple - Flora Sinensis 1656 (2950756).jpg|thumb|237px|Michał Boym ᱟᱜ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (᱑᱖᱕᱕)]]
ᱱᱚᱣᱟ [[ᱡᱚ]] ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ-ᱠᱳᱱ (spherical-conical) ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱲ ᱛᱮ {{convert|5|-|10|cm|in|abbr=off|frac=4}} ᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱮ {{convert|6|-|10|cm|in|abbr=on|frac=4}} ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ {{convert|100|-|240|g|oz|abbr=off}} ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱳᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱳᱴᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴᱤ-ᱜᱩᱴᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ-ᱱᱤᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱯᱤ ᱨᱚᱝ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ''Annona'' ᱡᱚ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (segments) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱡᱚ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱤᱜᱼᱟ, ᱩᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (flesh) ᱫᱚ ᱥᱚᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱴᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|13|to|16|mm|in|adj=mid|frac=8|-long}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤᱜ ᱟᱨᱮ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱵᱤᱛ, ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱩᱴᱤ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱟᱱ ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚ ᱨᱮ ᱒᱐–᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱳᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name=Morton/><ref name=AFTDB>{{cite web|work=AgroForestryTree Database|title=''Annona squamosa''|url=http://www.worldagroforestrycentre.org/SEA/Products/AFDbases/AF/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=214|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314161010/http://www.worldagroforestrycentre.org/SEA/Products/AFDbases/AF/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=214|archive-date=14 March 2007}}</ref> ᱡᱟᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱡᱩ ᱜᱚᱡ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ US EPA ᱥᱮ EU ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱳᱠᱟᱜ ᱫᱚ Reuleaux triangle ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱪᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱵᱤᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱵᱮᱞᱮ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱟᱴᱮᱢᱳᱭᱟ''' (atemoya) ᱥᱮ "ᱟᱱᱟᱱᱟᱥ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱢᱳᱭᱟ (cherimoya) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭᱵᱨᱤᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱱᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ ᱾
== ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ==
[[Image:Annona squamosa (Custurd Apple) flower in Hyderabad, AP W IMG 9352.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟ]]
[[File:Young sugar apple seedling.jpg|thumb|right|ᱚᱯᱟᱫ ᱫᱟᱨᱮ]]
[[Image:Annona squamosa (Custurd Apple) plant in Hyderabad, AP W IMG 9354.jpg|thumb|right|ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚ]]
''Annona squamosa'' ([[ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="FNA"/>
=== ᱰᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ===
[[File:Annona squamosa at Kampung Bukit Jagong 20230629 174058.jpg|thumb|ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ; ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱪᱳᱠᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱟᱵᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ; ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱴᱚᱰᱚᱜ (lenticels - ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="aft" />
ᱱᱟᱱᱦᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ (alternate) [[ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱠᱚᱫᱚ<ref name="PIER" /> ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ,<ref name="aft" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|5 to 17|cm|in|frac=4|abbr=off}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|2 to 6|cm|in|frac=8|abbr=on}} ᱪᱚᱣᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ;<ref name="FNA" /><ref name="aft" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱪᱩᱸᱭ ᱜᱮᱭᱟ (oblong-lanceolate) ᱾<ref name="FNA" /> ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ,<ref name="aft" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aluka" /> ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aft" /><ref name="PIER" />
ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤᱜ ᱫᱚ {{convert|0.4 to 2.2|cm|in|abbr=on|frac=8}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ,<ref name="FNA" /> ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱡ-ᱠᱟᱹᱡ ᱩᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="aft" />
=== ᱵᱟᱦᱟ ===
ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮ ᱒-᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱷᱚᱯᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮ {{convert|2.5|cm|in|abbr=on|frac=4}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="FNA" /> ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱨ ᱩᱵ ᱟᱱ {{convert|2|cm|in|abbr=on|frac=4}} ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤᱜ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ-ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="aft" /><ref name="FNA" /> ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ (petals) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱥᱮᱫ ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ {{convert|1.6 to 2.5|cm|in|abbr=on|frac=8}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|0.6 to 0.75|cm|in|abbr=on|frac=16}} ᱪᱚᱣᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="aluka" /><ref name="FNA" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱮᱥᱚᱨ (stamens) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ {{convert|1.6|cm|in|abbr=on|frac=8}} ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱡ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱰᱤᱢᱵᱟᱥᱚᱭ (ovary) ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (Styles) ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱤᱥᱴᱤᱞ (pistil) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱴᱤ (tubercle) ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|1.3 to 1.9|cm|in|abbr=on|frac=4}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|0.6 to 1.3|cm|in|abbr=on|frac=8}} ᱪᱚᱣᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱡᱚ (aggregate fruit) ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aft" />
ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱨ ᱡᱮᱴᱷ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="FNA" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬ (pollination) ᱫᱚ ᱱᱤᱴᱤᱰᱩᱞᱤᱰ ᱛᱤᱡᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>McGregor, S.E. [http://gears.tucson.ars.ag.gov/book/ Insect Pollination Of Cultivated Crop Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326235745/http://gears.tucson.ars.ag.gov/book/ |date=26 March 2023 }} [[USDA]], 1976</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱜᱽ (pollen) ᱫᱚ ᱴᱮᱴᱨᱟᱰᱥ (tetrads) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>Walker JW (1971) Pollen Morphology, Phytogeography, and Phylogeny of the Annonaceae. Contributions from the Gray Herbarium of Harvard University, 202: 1-130.</ref>
=== ᱡᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱷᱮᱫᱽ ===
ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Grant2021">{{cite web |last1=Grant |first1=Amy |title=What Is Sugar Apple Fruit: Can You Grow Sugar Apples |url=https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/trees/annona/sugar-apple-trees.htm |website=Gardening Know How |access-date=4 August 2023 |date=2021}}</ref> ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱤᱥᱴᱤᱞ (pistils) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱡᱚ (aggregate fruit) ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ,<ref name="aft" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱚᱜᱼᱟ<ref name="FNA" /> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱞᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱥᱮ ᱠᱚᱲᱟᱢ (heart-shaped) ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ-ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱟ ᱰᱟᱹᱱᱴᱷᱤᱜ ᱨᱮ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱲ (diameter) ᱫᱚ {{convert|5 to 10|cm|in|frac=8|abbr=on}} ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="aft" /><ref name="aluka" /><ref name="FNA" /><ref name="PIER" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱴᱚᱢ (bloom) ᱛᱮ ᱰᱟᱞᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱯᱮᱞ (carpels) ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="aluka" />
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (pulp) ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ-ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref name="aluka" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱣᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱨᱯᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ, ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱟᱹᱬ ᱡᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="aft" /> ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ {{convert|1.3 to 1.6|cm|in|abbr=on|frac=8}} ᱜᱟᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref name="aft" /><ref name="aluka" />
== ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
{{nutritional value
| name=ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ (Sugar-apple), ᱵᱮᱨᱮᱞᱟᱜ
| kJ=393
| protein=2.06 g
| fat=0.29 g
| carbs=23.64 g
| fiber=4.4 g
| calcium_mg=24
| iron_mg=0.6
| magnesium_mg=21
| phosphorus_mg=32
| potassium_mg=247
| sodium_mg=9
| zinc_mg=0.1
| manganese_mg=0.42
| vitC_mg=36.3
| thiamin_mg=0.11
| riboflavin_mg=0.113
| niacin_mg=0.883
| pantothenic_mg=0.226
| vitB6_mg=0.2
| folate_ug=14
| source_usda = 1
| note=[https://web.archive.org/web/20160309144328/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=09321&format=Full USDA Database ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ]
}}
ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ C ᱟᱨ ᱢᱟᱝᱜᱟᱱᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ B1 ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ B6 ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱬ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ B2, B3, B5, B9, ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ, ᱢᱮᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱯᱷᱚᱥᱯᱷᱚᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱨᱟᱥᱟᱭᱱᱤᱠ ᱜᱩᱱ ==
ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱫᱚ ᱰᱟᱭᱴᱟᱨᱯᱮᱱᱳᱭᱮᱰ ᱟᱞᱠᱟᱞᱳᱭᱮᱰ '''ᱟᱴᱤᱥᱤᱱ''' (atisine) ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''Annona squamosa'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱥᱳᱯᱷᱳᱭᱮᱵᱤᱱ (oxophoebine),<ref name="pmid23678817">{{cite journal |author=Dholvitayakhun A, Trachoo N |display-authors=etal |year=2013 |title=Potential applications for ''Annona squamosa'' leaf extract in the treatment and prevention of foodborne bacterial disease |journal=Natural Product Communications |volume=8 |issue=3 |pages=385–388 |doi=10.1177/1934578X1300800327 |pmid=23678817 |doi-access=free}}</ref> ᱨᱮᱴᱤᱠᱩᱞᱤᱱ (reticuline),<ref name="pmid23678817" /> ᱟᱭᱤᱥᱳᱠᱳᱨᱤᱰᱤᱱ (isocorydine),<ref name="pmid21342663">{{cite journal |author=Yadav DK, Singh N |display-authors=etal |year=2011 |title=Anti-ulcer constituents of ''Annona squamosa'' twigs |journal=Fitoterapia |volume=82 |issue=4 |pages=666–675 |doi=10.1016/j.fitote.2011.02.005 |pmid=21342663}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱛᱷᱟᱭᱤᱞ-ᱠᱳᱨᱤᱰᱟᱞᱰᱤᱱ (methylcorydaldine)<ref name="pmid21342663" /> ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱞᱠᱟᱞᱳᱭᱮᱰ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱟᱵᱷᱳᱱᱳᱭᱮᱰ '''ᱠᱣᱮᱨᱥᱮᱴᱤᱱ-᱓-ᱳ-ᱜᱞᱩᱠᱳᱥᱟᱭᱤᱰ''' (quercetin-3-O-glucoside) ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="pmid18997283">{{cite journal |author=Panda S, Kar A |year=2007 |title=Antidiabetic and antioxidative effects of ''Annona squamosa'' leaves are possibly mediated through quercetin-3-O-glucoside |journal=BioFactors |volume=31 |issue=3–4 |pages=201–210 |doi=10.1002/biof.5520310307 |pmid=18997283 |s2cid=38336427}}</ref>
Bayer AG ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱨᱟᱱ ᱥᱮ ᱡᱤᱣᱤ-ᱠᱷᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱱ (acetogenin) ᱩᱰᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ (patent) ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ US ᱥᱮ EU ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |author=Moeschler HF, Pfluger W |display-authors=etal |date=August 1987 |title=Insecticide US 4689232 A |url=https://patents.google.com/patent/US4689232 |access-date=3 December 2014}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱥᱤᱴᱳᱡᱮᱱᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ,<ref name="pmid22609808">{{cite journal |author=Chen Y, Xu SS |display-authors=etal |year=2012 |title=Anti-tumor activity of ''Annona squamosa'' seeds extract containing annonaceous acetogenin compounds |journal=Journal of Ethnopharmacology |volume=142 |issue=2 |pages=462–466 |doi=10.1016/j.jep.2012.05.019 |pmid=22609808}}</ref> ᱪᱳᱠᱟᱜ,<ref name="pmid2348205">{{cite journal |author=Li XH, Hui YH |display-authors=etal |year=1990 |title=Bullatacin, bullatacinone, and squamone, a new bioactive acetogenin, from the bark of ''Annona squamosa'' |journal=Journal of Natural Products |volume=53 |issue=1 |pages=81–86 |doi=10.1021/np50067a010 |pmid=2348205}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
''Annona squamosa'' (ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ) ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱞᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ Annona ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱ]] (ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱡᱷᱳᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱾<ref>{{Cite web|url = https://inaturalist.ca/observations/37152727|title = Sweetsop (Annona squamosa)|date = January 2020|access-date = 2026-05-14|archive-date = 2023-11-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20231106194005/https://inaturalist.ca/observations/37152727|url-status = dead}}</ref> ᱑᱕᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱤᱣᱵᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="aft"/><ref name=purdue/><ref name="PIER"/>
; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ:<ref name=":1"/>
:'''ᱱᱤᱭᱳᱴᱨᱳᱯᱤᱠ'''
::'''ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ:''' [[ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ]]
::'''ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ:''' ᱠᱳᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱞ ᱥᱟᱞᱵᱷᱟᱰᱳᱨ, ᱜᱩᱣᱟᱴᱮᱢᱟᱞᱟ, [[ᱦᱚᱱᱰᱩᱨᱟᱥ]], [[ᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱜᱩᱣᱟ]], ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ
::'''ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ:''' [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ]]
; ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ:<ref name=":1" />
::'''ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ:''' [[ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ]], [[ᱴᱳᱝᱜᱟ]]
::'''ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ:''' ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ (ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ)
::'''ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ:''' [[ᱮᱱᱴᱤᱜᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱵᱩᱰᱟ]], [[ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ]], [[ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱳᱥ]], [[ᱠᱤᱣᱵᱟ]], [[ᱰᱚᱢᱤᱱᱤᱠᱟ]], [[ᱰᱚᱢᱤᱱᱤᱠᱟᱱ ᱨᱤᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ]], [[ᱜᱽᱨᱮᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱰᱮᱞᱩᱯ]], [[ᱦᱟᱭᱛᱤ]], [[ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱤᱠ]], [[ᱢᱚᱱᱴᱥᱮᱨᱟᱴ]], [[ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱮᱱᱴᱤᱞᱮᱥ]], [[ᱯᱩᱣᱮᱨᱴᱳ ᱨᱤᱠᱳ]], [[ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱤᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱷᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱱᱴ ᱞᱩᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱱᱟᱰᱤᱱᱥ]], [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱮᱜᱳ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰᱥ]]
::'''ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ:''' [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱜᱩᱣᱟᱱᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱱᱟ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱩᱭᱮᱞᱟ]], [[ᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱤᱠᱣᱟᱰᱚᱨ]], [[ᱯᱮᱨᱩ]], [[ᱟᱨᱡᱮᱱᱴᱤᱱᱟ]], [[ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ]], [[ᱪᱤᱞᱤ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱜᱩᱣᱮ]], [[ᱩᱨᱩᱜᱩᱣᱮ]]<ref name="aft" />
::'''[[Afrotropic|ᱟᱯᱷᱨᱳᱴᱨᱳᱯᱤᱠ]]:''' [[ᱟᱝᱜᱳᱞᱟ]], [[ᱱᱟᱢᱤᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ]], [[ᱥᱩᱫᱟᱱ]], [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱩᱜᱟᱱᱰᱟ]], [[ᱭᱮᱢᱮᱱ]]
::'''[[Australasia|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]]:''' [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱤᱡᱤ]], [[ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱯᱟᱯᱩᱣᱟ ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ]], [[ᱥᱚᱞᱳᱢᱚᱱ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰᱥ]]
::'''[[Indomalaya|ᱤᱱᱰᱳᱢᱟᱞᱟᱭᱟ]]:''' [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]], [[ᱪᱤᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱞᱟᱣᱳᱥ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱟᱝᱠᱟ]], [[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]], [[ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]], [[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ]]
::'''[[Palearctic|ᱯᱮᱞᱤᱭᱟᱨᱠᱴᱤᱠ]]:''' [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]], [[ᱜᱽᱨᱤᱥ]], [[ᱞᱮᱵᱟᱱᱚᱱ]], [[ᱢᱟᱞᱴᱟ]], [[ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ]]
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ==
''Annona'' ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ {{convert|25|°C|°F}} ᱠᱷᱚᱱ {{convert|41|°C|°F}} ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ {{convert|15|°C|°F}} ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ; {{convert|10|°C|°F}} ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱛᱮᱛᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ {{Convert|700|mm}} ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱛᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2000|m|ft|abbr=off}} ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ-ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱡᱚ ᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱨ-ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱚ ᱮᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱡᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱡᱚ ᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬ (pollinators) ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱥᱟ (brush) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱥᱤ ᱟᱱ ᱯᱚᱨᱟᱜᱚᱬᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - Nitidulidae, Staphylinidae, Chrysomelidae, Curculionidae ᱟᱨ Scarabaeidae ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱡᱩ (beetles) ᱠᱚ ᱾<ref name=purdue/><ref name=AFTDB/>
== ᱡᱤᱣᱤ-ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''Graphium agamemnon'' (tailed jay) ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱨᱤᱱ ᱞᱟᱨᱵᱷᱟ (larvae) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱟᱫᱩᱲ (''kabag'' ᱥᱮ ''kabog'') ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱤᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱨ ᱩᱪᱷᱟᱹᱣ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾<ref name=" doi10.1016/j.hermed.2016.10.003">{{cite journal| author=Dholvitayakhun A, Trachoo N| title=Using scanning and transmission electron microscopy to investigate the antibacterial mechanism of action of the medicinal plant ''Annona squamosa'' Linn | journal=Journal of Herbal Medicine | year= 2016| volume= 7| pages= 31–36|doi =10.1016/j.hermed.2016.10.003|display-authors=etal| url=https://zenodo.org/record/884833 }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref name=" doi10.1016/j.hermed.2016.10.003" /> ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮ, ᱥᱤᱢ ᱠᱚ ᱩᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱟᱥᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢ ᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name=purdue/> ᱮᱛᱷᱱᱳᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ (ethnomedicine) ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Bisht |first1=Manohar S. |last2=Mahajan |first2=Shruti |last3=Chakraborty |first3=Abhisek |last4=Sharma |first4=Vineet K. |title=A high-quality genome assembly of Annona squamosa (custard apple) provides functional insights into an emerging fruit crop |journal=DNA Research |date=June 2025 |volume=32 |issue=3 |doi=10.1093/dnares/dsaf007|pmc=12116420 }}</ref>
ᱦᱟᱭᱛᱤ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚ ᱫᱚ ''cachiman'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Cachiman (Annona reticulata L.) |url=http://caribfruits.cirad.fr/fruits_tropicaux/cachiman |website=Carib Fruits |access-date=8 November 2020}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery>
File:Annona squamosa fruit from Myanmar.jpg|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱡᱚ
File:Pineapple shijia.jpg|ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ (ᱡᱚᱡᱚᱢ), ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱟᱱᱟᱱᱟᱥ ᱥᱤᱡᱤᱭᱟ" (atemoya) (ᱞᱮᱸᱜᱟ) ᱥᱟᱶ
File:Sugar Apple (Annona squamosa) interior.jpg|ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱵᱤᱞᱤ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
File:Sugar Apple deconstructed.jpg|ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ
File:Sugar Apple pulp.jpg|ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
File:Sugar-apple (Annona squamosa) seeds.jpg|ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ (''Annona squamosa'') ᱡᱟᱝ ᱠᱚ
File:Red Sugar Apple.jpg|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
File:Sugar-apples 5, Taitung County, Dec 06.JPG|ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
File:Ata Sugar-apple Pinha Fruta do conde.JPG|ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱭᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
File:Sugar Apple Tree.jpg|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ
File:Aata by Mayeenul Islam.jpg|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ
File:Sarifa.jpg|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ
File:Squa9.jpg|ᱢᱮᱡᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱨᱜᱚᱢ ᱡᱚ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|2}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Annona squamosa}}
{{Wikispecies}}
{{EB1911 poster|Sweet-sop}}
* {{ITIS |id=18100 |taxon=''Annona squamosa'' L. |access-date=17 March 2008}}
*{{cite web
| url = http://bio.fiu.edu/trees/sp_pages/Annona_squamosa.html
| title = Photographs of trees ''Annona squamosa''
| access-date = 17 April 2008
| author = David Lee
| author-link = Florida International University
| website = The Miami Tree Puzzle
| publisher = Florida International University
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080407072812/http://bio.fiu.edu/trees/sp_pages/Annona_squamosa.html
| archive-date = 7 April 2008
}}
* [https://web.archive.org/web/20140517120301/http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&channelid=1288&searchword=herb_id%3DD01306 ''Annona squamosa'' L.]—Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University) {{in lang|zh-hant|en}}
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200008509 Flora of North America: ''Annona squamosa'']
* {{GRIN | ''Annona squamosa'' | 3503}}
* [https://web.archive.org/web/20060927224602/http://www.ciat.cgiar.org/ipgri/fruits_from_americas/frutales/Ficha%20Annona%20squamosa.htm Fruits from Americas: ''Annona squamosa'']
* [http://www.hear.org/pier/species/annona_squamosa.htm Pacific Island Ecosystems at Risk: ''Annona squamosa'']
* [http://balconygardenweb.com/how-to-grow-sugar-apple-growing-sugar-apple-care/ Growing Sugar Apple ''Annona squamosa'']
{{Taxonbar|from=Q275620}}
[[Category:Annona|squamosa]]
[[Category:ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱡᱚ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱜᱩᱣᱟᱴᱮᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:᱑᱗᱕᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱤᱱᱮᱭᱚᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ]]
93ss24jl4p5srhwhpsnn0ewq1z11m1c
ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ
0
36097
200566
192644
2026-11-11T02:34:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200566
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱖᱓–᱒᱐᱒᱕)}}
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ
| honorific_suffix =
| image = مراسم تشییع شهید اکبر مطلبیزاده.jpg
| image_upright =
| image_size =
| landscape =
| alt =
| caption = ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ
| native_name = {{nobold|اکبر مطلبی زاده}}
| native_name_lang = fa
| pronunciation =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date|᱑᱙᱖᱓|᱐᱗|᱒᱓|df=y}}
| birth_place = [[ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ]], [[ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ|ᱤᱨᱟᱱ]]
| baptised =
| disappeared_date =
| disappeared_place =
| disappeared_status =
| death_date = {{Death date and age|᱒᱐᱒᱕|᱐᱖|᱑᱓|᱑᱙᱖᱓|᱐᱗|᱒᱓|df=y}}
| death_place = [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]], [[ᱤᱨᱟᱱ]]
| death_cause = [[ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱭᱟᱨᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱴᱟᱨᱜᱮᱴᱮᱰ ᱟᱥᱟᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ|ᱮᱭᱟᱨᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ]]
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| burial_place =
| burial_coordinates = <!-- {{coord|35.7492247|N|51.1721805|E|region:IR|display=inline,title}} -->
| monuments =
| other_names =
| citizenship =
| education = [[ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]] (''ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱯᱷᱚᱠᱟᱥ'')
| alma_mater = [[ᱟᱢᱤᱨᱠᱟᱵᱤᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]
| occupation = [[ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ]]
| years_active =
| era =
| employer =
| organization =
| agent =
| known_for =
| notable_works =
| style =
| net_worth =
| height =
| television =
| title =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| movement =
| opponents =
| boards =
| criminal_charge =
| criminal_penalty =
| criminal_status =
| spouse =
| partner =
| children =
| parents =
| mother =
| father =
| relatives =
| family =
| callsign =
| awards =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| signature =
| signature_size =
| signature_alt =
| footnotes =
}}
'''ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ''' (᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱓ – ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕)<ref>{{cite web |url=https://www.irna.ir/news/85865859/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B2%D8%AF-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |title=روایتی کوتاه از زندگینامه اکبر مطلبی زاده، شهید هستهای یزد |trans-title=ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ |language=fa |access-date=27 September 2025}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ|ᱤᱨᱟᱱᱤ]] ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱮᱦᱮᱥᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱡᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱤᱱᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ [[ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱟᱜ ᱦᱟᱢᱞᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{cite web |url=https://www.imna.ir/news/876942/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%DA%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B2%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D9%82%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA |title=شهید مطلبیزاده؛ از کوچههای یزد تا قلههای دانش و شهادت |trans-title=ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ; ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ |language=fa |access-date= 27 September 2025}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ-ᱠᱞᱟᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="ghaa" />
ᱰᱨ. ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱰᱨ. ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="dmag">{{cite web |url=https://daneshmandmag.ir/1247/%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%AE%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87/ |title=شهید دکتر اکبر مطلبی زاده، دانشمندی از دل کویر |trans-title=ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱰᱨ. ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ, ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ |language= fa |access-date= 27 September 2025}}</ref>
[[ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱩᱞ|᱑᱙۷᱙ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱦᱩᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="ghaa">{{cite web |url=https://ghalamabi.ir/akbar-matlabi-zadeh-biography/ |title=بیوگرافی دکتر مطلبی زاده |trans-title=ᱰᱨ. ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ |language=fa |access-date=27 September 2025 |archive-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250705000011/https://ghalamabi.ir/akbar-matlabi-zadeh-biography/ |url-status=dead }}</ref>
[[ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ (᱑᱙᱘᱐{{nbnd}}᱑᱙᱘᱘)]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱨᱮᱸᱪ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="dmag" /> ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱨᱟᱱ-ᱤᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱮᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱜᱟᱨᱰ ᱠᱚᱨᱯᱥ)|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] [[ᱠᱟᱥᱮᱢ ᱥᱳᱞᱮᱢᱟᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0"/>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱦᱮᱫᱟᱱ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name=":0"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ "ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱟᱨᱤᱢᱤ ᱜᱨᱩᱯ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ (S.P.N.D.)]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0"/>
== ᱵᱟᱨᱚᱱ ==
ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱴᱨᱮᱡᱟᱨᱤ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱵᱚᱢ, ᱟᱨ ᱥᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱢ ᱴᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱟᱨᱤᱢᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷᱨᱮᱠᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱥᱮᱱ ᱯᱷᱟᱠᱷᱨᱤᱡᱟᱫᱮᱦ]] ᱤᱡ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ (S.P.N.D.)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="treas-usa-22mar19">{{cite press release |title=U.S. Government Sanctions Organizations and Individuals in Connection with an Iranian Defense Entity Linked to Iran's Previous Nuclear Weapons Effort |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm634 |website=U.S. Department of the Treasury |access-date=28 June 2025 |language=en |date=March 22, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fararu.com/fa/news/875613/ |title=کدام دانشمندان هسته ای کشور در حمله اسرائیل شهید شدند؟ |trans-title=ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱟᱜ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱮᱱᱟ? |language= fa |access-date= 27 September 2025 }}</ref>
== ᱜᱩᱡᱩᱜ ==
{{See also|ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ|ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ [[ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ [[ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ#᱑᱓ ᱡᱩᱱ|ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱟᱜ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ]] ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name=":1">{{cite web |url=https://www.hawzahnews.com/news/1269540/ |title=تشییع شهید مطلبی زاده، دانشمند هسته ای در یزد |trans-title=ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ, ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱟᱯᱚᱱ |language= fa |access-date= 27 September 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Marsi |first=Federica |title=Israel kills nuclear scientists, strikes sites in Iran: Who did it target? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/13/israel-kills-nuclear-scientists-strikes-sites-in-iran-who-did-it-target |access-date=2025-06-25 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ [[ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=":1"/><ref>{{cite web |url=https://www.mehrnews.com/news/6504736/ |title=تشییع و تدفین شهید دانشمند هستهای در یزد |trans-title=ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱚᱯᱟ |language= fa |access-date= 27 September 2025 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://unn.ua/en/news/israel-eliminated-14-iranian-nuclear-scientists-list-of-those-killed |title=Israel eliminated 14 Iranian nuclear scientists: list of those killed |trans-title=ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱑᱔ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ: ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ |language= en |access-date= 27 September 2025 }}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱫᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱸᱫᱽ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱫᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱸᱫᱽ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ)|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱵᱽᱥᱟᱨᱫᱽ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/65322/%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1__%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 |title=اکبر مطلبی زاده |trans-title=Akbar Motalebizadeh |language= fa |access-date= 27 September 2025 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.iranwatch.org/iranian-entities/akbar-motallebizadeh ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ]
* [https://alsharqiya.com/en/news/israel-announces-the-assassination-of-9-nuclear-scientists-in-iran ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱙ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.aljazeera.com/news/2025/6/13/israel-kills-nuclear-scientists-strikes-sites-in-iran-who-did-it-target ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ: ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ?]
* [https://fbt.tums.ac.ir/index.php/fbt/search/search?query=Bagher%20Farhood ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨᱥ ᱤᱱ ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20251203223353/https://www.aparat.com/v/wsjgwrp ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ: ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱨ. ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱟᱯᱚᱱ]
* [https://www.hawzahnews.com/news/1269540/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D8%B2%D8%AF ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ: ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱨ. ᱢᱚᱛᱟᱞᱮᱵᱤᱡᱟᱫᱮᱦ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱟᱯᱚᱱ, ᱭᱟᱡᱽᱫᱽ ᱨᱮ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱱᱤᱭᱩᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱮᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱡᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱮᱦᱮᱥᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱥᱴᱟᱯᱷ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱮᱞ-ᱵᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞᱤ ᱮᱭᱟᱨᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
reh00wz8b841r3spjlg5m9s0lbkptf0
2026 FIFA World Cup round of 32
0
37318
200540
195691
2026-11-10T22:24:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200540
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
{{Use mdy dates|date=November 2025}}
{{Use American English|date=November 2025}}
The round of 32, the first round of the [[2026 FIFA World Cup knockout stage|knockout stage]] of the [[2026 FIFA World Cup]], took place from June 28 to July 3, 2026.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> It was the first time that a FIFA World Cup featured a [[Single-elimination tournament|single-elimination round]] with more than sixteen teams remaining in the tournament.
Sixteen matches were played across fourteen host cities, with the sixteen winning teams advancing to the [[2026 FIFA World Cup knockout stage#Round of 16|round of 16]].
==Matches==
===South Africa vs Canada===
The teams' only previous meeting took place in a 2007 friendly, which ended in a 2–0 win for South Africa.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/south-africa/tab/opposingTeams/opposition/Canada/|title=South Africa national football team: record v Canada|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
After facing co-hosts [[Mexico national football team|Mexico]] in their [[2026_FIFA_World_Cup_Group_A#Mexico_vs_South_Africa|opening group stage match]], South Africa became the first team in tournament history to face two different host nations in a single edition since [[Turkey national football team|Turkey]] in [[2002 FIFA World Cup|2002]]. It also marked the first time a host nation played a World Cup match outside its own borders, after a [[2026 FIFA World Cup Group B#Switzerland vs Canada|2–1 loss]] to [[Switzerland national football team|Switzerland]] in its final group stage match cost Canada a guaranteed [[Home advantage|home-field advantage]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg4pen8xq7o|title= 'You are Canadian heroes' – the forgotten hosts making World Cup history|date=28 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=29 June 2026}}</ref>
Following a goalless 90 minutes, two minutes into stoppage time, Canada vice-captain [[Stephen Eustáquio]] gained possession after the ball was headed towards him, before striking right-footed from the edge of the penalty area low into the bottom left corner of the net for the only goal of the match.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cjwg760j4jnt|title= South Africa 0 Canada 1|date=28 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=29 June 2026}}</ref>
With this win, Canada advanced to the round of 16 for the first time in their three appearances at the World Cup.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/28/south-africa-canada-world-cup-last-32-match-report|title= Canada first into last 16 as Stephen Eustáquio scores in stoppage time against South Africa|date=28 June 2026|work=Guardian|accessdate=29 June 2026}}</ref>
<section begin="R32-1" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|28}}
|time=12:00 p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|RSA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#South Africa vs Canada|0–1}}
|team2={{#invoke:flag|fb|CAN}}
|goals1=
|goals2=
*[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] 90+2'
|stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|attendance=69,237
|referee=[[João Pinheiro (referee)|João Pinheiro]] ([[Portuguese Football Federation|Portugal]])
|report=<ref group="Report">{{multiref |[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – South Africa v. Canada"]. FIFA. June 28, 2026. Retrieved June 28, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M73-RSA-V-CAN.pdf "Post match summary report – Round of 32 – South Africa v. Canada"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026.}}</ref>
}}<section end="R32-1" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _rsa26h
|pattern_b = _rsa26h
|pattern_ra = _rsa26h
|pattern_sh = _rsa26h
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FFF000
|title = {{nowrap|South Africa}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _can26t
|pattern_b = _can26t
|pattern_ra = _can26t
|pattern_sh = _can26t
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = 000000
|title = {{nowrap|Canada}}<ref name="RSA-CAN line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Ronwen Williams]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RB ||'''20'''||[[Khuliso Mudau]]
|-
|CB ||'''21'''||[[Ime Okon]]
|-
|CB ||'''14'''||[[Mbekezeli Mbokazi]]
|-
|LB ||'''6''' ||[[Aubrey Modiba]]
|-
|CM ||'''13'''||[[Sphephelo Sithole]]
|-
|CM ||'''4''' ||[[Teboho Mokoena (soccer, born 1997)|Teboho Mokoena]]
|-
|RW ||'''12'''||[[Thapelo Maseko]] || || {{suboff|86}}
|-
|AM ||'''10'''||[[Relebohile Mofokeng]] || || {{suboff|46}}
|-
|LW ||'''7''' ||[[Oswin Appollis]]
|-
|CF ||'''17'''||[[Evidence Makgopa]] || || {{suboff|86}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''5''' ||[[Thalente Mbatha]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''15'''||[[Iqraam Rayners]] || || {{subon|86}}
|-
|FW ||'''8''' ||[[Tshepang Moremi]] || || {{subon|86}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|BEL}} [[Hugo Broos]]
|}
|valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Maxime Crépeau]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Alistair Johnston]]
|-
|CB ||'''15'''||[[Moïse Bombito]] || || {{suboff|59}}
|-
|CB ||'''13'''||[[Derek Cornelius]]
|-
|LB ||'''22'''||[[Richie Laryea]]
|-
|RM ||'''17'''||[[Tajon Buchanan]] || || {{suboff|75}}
|-
|CM ||'''25'''||[[Nathan Saliba]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}}
|-
|CM ||'''7''' ||[[Stephen Eustáquio]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|LM ||'''11'''||[[Liam Millar]] || || {{suboff|70}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Jonathan David]]
|-
|CF ||'''12'''||[[Tani Oluwaseyi]] || || {{suboff|70}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''23'''||[[Niko Sigur]] || {{yel|67}} || {{subon|59}}
|-
|DF ||'''4''' ||[[Luc de Fougerolles]] || || {{subon|59}}
|-
|FW ||'''24'''||[[Promise David]] || || {{subon|70}}
|-
|MF ||'''14'''||[[Jacob Shaffelburg]] || || {{subon|70}}
|-
|DF ||'''19'''||[[Alphonso Davies]] || || {{subon|75}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|USA}} [[Jesse Marsch]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Stephen Eustáquio]] (Canada)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref>
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/>
<br />Bruno Jesus ([[Portuguese Football Federation|Portugal]])
<br />Luciano Maia ([[Portuguese Football Federation|Portugal]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Omar Al Ali]] ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Mohamed Al-Hammadi ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Rodolpho Toski]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentine Football Association|Argentina]])
|}
===Brazil vs Japan===
The teams had previously met 14 times, including once in the World Cup: a [[2006 FIFA World Cup Group F#Japan vs Brazil|4–1 group stage win]] for Brazil at the [[2006 FIFA World Cup]]. Their latest encounter took place at the [[Kirin Cup Soccer#2025 Kirin Cup Soccer|2025 Kirin Challenge Cup]] last October, when Japan gained their first win ever against Brazil in a 3–2 comeback.<ref>{{cite web|title=Brazil national football team: record v Japan|url=https://www.11v11.com/teams/brazil/tab/opposingTeams/opposition/Japan/|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
After 29 minutes, Japan midfielder [[Kaishu Sano]] made a solo run from the halfway line, before shooting low from outside the penalty area into the bottom left corner of the net to put Japan into the lead.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c17yzyy8ldko|title= 45 minutes from Brazil 'humiliation' – but 'Crafty Carlo' does it again|date=29 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
Japan nearly conceded seven minutes into the second half, with goalkeeper [[Zion Suzuki]] just managing to keep it off the line.
[[Casemiro]] equalized for Brazil at 56 minutes, with a close-range header at the back post after a cross from [[Gabriel Magalhães]] from the left. With just a minute of added time remaining, [[Bruno Guimarães]] passed low into to [[Gabriel Martinelli]] on the left of the penalty area who shot low right footed to the bottom right corner of the net in off the post to win the game for Brazil on a 2–1 scoreline.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c5yzjyq9685t#Report|title= Brazil 2 Japan 1|date=29 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
The victory advanced Brazil to the round of 16, Japan were eliminated, marking the third consecutive World Cup that they have lost after leading in the knockout rounds, with previous defeats [[2022 FIFA World Cup knockout stage#Japan vs Croatia|to Croatia in 2022]] and [[2018 FIFA World Cup knockout stage#Belgium vs Japan|Belgium in 2018]].<ref>{{cite web|title=Japan coach on World Cup exit, loss to Brazil: Gap is closing|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49220480/japan-coach-world-cup-exit-loss-brazil-gap-closing|website=espn.com|access-date=June 30, 2026}}</ref>
<section begin="R32-2" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|29}}
|time=12:00 p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|BRA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Brazil vs Japan|2–1}}
|team2={{#invoke:flag|fb|JPN}}
|goals1=
*[[Casemiro]] 56'
*[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] 90+5'
|goals2=
*[[Kaishū Sano|Sano]] 29'
|stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]]
|attendance=68,777
|referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Italian Football Federation|Italy]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 29, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Brazil v. Japan"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M76-BRA-V-JPN.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Brazil v. Japan"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-2" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _bra26h
|pattern_b = _bra26h
|pattern_ra = _bra26h
|pattern_sh = _bra26h
|pattern_so = _bra26hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = {{nowrap|Brazil}}<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _jap26a
|pattern_b = _jap26a
|pattern_ra = _jap26a
|pattern_sh = _jap26a
|pattern_so = _jap26a2l
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = 000000
|title = Japan<ref name="BRA-JPN line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Alisson Becker|Alisson]]
|-
|RB ||'''13'''||[[Danilo (footballer, born July 1991)|Danilo Luiz]] || {{yel|48}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Marquinhos]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''3''' ||[[Gabriel Magalhães]]
|-
|LB ||'''16'''||[[Douglas Santos (footballer, born 1994)|Douglas Santos]]
|-
|DM ||'''5''' ||[[Casemiro]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Bruno Guimarães]] || || {{suboff|90+7}}
|-
|CM ||'''20'''||[[Lucas Paquetá]] || || {{suboff|46}}
|-
|RF ||'''26'''||[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]
|-
|CF ||'''9''' ||[[Matheus Cunha]] || || {{suboff|66}}
|-
|LF ||'''7''' ||[[Vinícius Júnior]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''19'''||[[Endrick (footballer, born 2006)|Endrick]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''22'''||[[Gabriel Martinelli]] || || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Fabinho (footballer, born 1993)|Fabinho]] || || {{subon|90+1}}
|-
|MF ||'''18'''||[[Danilo (footballer, born 2001)|Danilo Santos]] || || {{subon|90+7}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ITA}} [[Carlo Ancelotti]]
|}
|valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Zion Suzuki]]
|-
|CB ||'''22'''||[[Takehiro Tomiyasu]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Shōgo Taniguchi]]
|-
|CB ||'''21'''||[[Hiroki Itō (footballer, born 1999)|Hiroki Itō]]
|-
|RM ||'''10'''||[[Ritsu Dōan]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|66}}
|-
|CM ||'''24'''||[[Kaishū Sano]] || {{yel|12}}
|-
|CM ||'''15'''||[[Daichi Kamada]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}}
|-
|LM ||'''13'''||[[Keito Nakamura]] || || {{suboff|66}}
|-
|RF ||'''14'''||[[Junya Itō]] || || {{suboff|78}}
|-
|CF ||'''18'''||[[Ayase Ueda]]
|-
|LF ||'''11'''||[[Daizen Maeda]] || || {{suboff|90+7}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''25'''||[[Junnosuke Suzuki]] || {{yel|84}} || {{subon|66}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Yukinari Sugawara]] || || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''7''' ||[[Ao Tanaka]] || || {{subon|78}}
|-
|FW ||'''6''' ||[[Shūto Machino]] || || {{subon|78}}
|-
|FW ||'''19'''||[[Kōki Ogawa (footballer)|Kōki Ogawa]] || || {{subon|90+7}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Hajime Moriyasu]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Casemiro]] (Brazil)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/>
<br />Daniele Bindoni ([[Italian Football Federation|Italy]])
<br />Alberto Tegoni ([[Italian Football Federation|Italy]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Marco Di Bello]] ([[Italian Football Federation|Italy]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
|}
===Germany vs Paraguay===
The teams had previously met twice, with their first encounter being [[2002 FIFA World Cup knockout stage#Germany vs Paraguay|Germany's 1–0 round of 16 win]] at the [[2002 FIFA World Cup]]. This was followed by a 3–3 draw in a friendly match in 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/germany/tab/opposingTeams/opposition/Paraguay/|title=Germany national football team: record v Paraguay|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
After 42 minutes, Paraguay won a corner on the right. Although goalkeeper [[Manuel Neuer]] managed to punch the ball out of the box from the corner, Germany failed to maintain possession. A series of passes sent the ball into the path of Paraguay midfielder [[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]] from the right, who headed the ball to the left past Neuer. This opened up the scoring, and was Paraguay's first ever goal in the knockout stages of the FIFA World Cup.
In the 54th minute, German midfielder [[Florian Wirtz]] sent a cross into the penalty area from the left which found the head of his teammate [[Kai Havertz]], who glanced it into the right corner of the net for the equalizer.
In the 102nd minute, a corner kick from the right saw defender [[Jonathan Tah]] head the ball at the back post into the Paraguayan net. However, the goal was disallowed as VAR review found that goalkeeper [[Orlando Gill]] had been fouled in his box, and was unable to challenge for the ball fairly.<ref>{{Cite web |date=2026-06-30 |title=World Cup 2026: VAR costs Germany in loss to Paraguay on penalties |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cm2dy359e8yo |access-date=2026-06-30 |website=BBC Sport |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Jose Victor Escobar |date=2026-06-30 |title=Jurgen Klopp slams referees after Germany's brutal World Cup exit: “Arsenal wouldn't be English champions” |url=https://www.marca.com/en/world-cup/2026/06/30/jurgen-klopp-slams-referees-after-germany-s-brutal-world-cup-exit-arsenal-wouldn-t-be-english-champions.html |access-date=2026-06-30 |website=MARCA |language=en-US}}</ref>
In the ensuing [[List of FIFA World Cup penalty shoot-outs|penalty shootout]], [[Kai Havertz]] failed to convert the first penalty for Germany, and the teams were tied at the end of five shots, with the shoot-out going into [[Sudden death (sport)|sudden death]]. Tah sent the ball high over the bar, allowing centre-back [[José Canale]] the chance to send the ball into the top right of the net and ending the shootout 4–3 in Paraguay's favor.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c621z2nlj2yt|title= Germany 1 Paraguay 1 (3–4 on pens)|date=29 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
With this victory, Paraguay advanced to the round of 16 for the first time since [[2010 FIFA World Cup knockout stage|2010]], eliminating Germany. This marks the third consecutive World Cup where Germany failed to reach the round of 16, first time they were ever defeated in a penalty shootout at the World Cup,<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/760489|title=Germany vs Paraguay game recap|website=ESPN |access-date=30 June 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cy5v96vk1q9o|title= Paraguay's tears of joy over World Cup shock|date=29 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref> and the first time they were defeated in a penalty shootout in a senior men's tournament since the [[UEFA Euro 1976 final]] against Czechoslovakia at the hands of [[Antonín Panenka|Antonín Panenka's]] [[Panenka (penalty kick)|famous spot kick]].<ref >{{Cite web |last=Beasley |first=Andrew |date=1 July 2026 |website=The Guardian| title=Panenka to Paraguay: Germany’s 50-year penalty shootout streak is over |url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/30/germany-50-year-penalty-shootout-dominance-over-world-cup-2026}}</ref>
The president of Paraguay, [[Santiago Peña]], declared a national holiday for the next day to celebrate the historic win.<ref>{{cite news |title=Paraguay gets a national holiday to celebrate historic World Cup upset over Germany |url=https://www.nbcnews.com/sports/soccer/paraguay-world-cup-win-germany-prompts-national-holiday-declaration-rcna352362 |work=NBC news |date=2026-06-30}}</ref>
<section begin="R32-3" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|29}}
|time=4:30 p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|GER}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Germany vs Paraguay|1–1}}
|aet=yes
|team2={{#invoke:flag|fb|PAR}}
|goals1=
*[[Kai Havertz|Havertz]] 54'
|goals2=
*[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Enciso]] 42'
|stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]]
|attendance=63,945
|referee=[[Jalal Jayed]] ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]])
|penalties1=
*[[Kai Havertz|Havertz]] penmiss
*[[Joshua Kimmich|Kimmich]] pengoal
*[[Jamal Musiala|Musiala]] pengoal
*[[Nick Woltemade|Woltemade]] penmiss
*[[Nadiem Amiri|Amiri]] pengoal
*[[Jonathan Tah|Tah]] penmiss
|penaltyscore=3–4
|penalties2=
*[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]] pengoal
*[[Gustavo Gómez|G. Gómez]] pengoal
*[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Galarza]] pengoal
*[[Antonio Sanabria|Sanabria]] penmiss
*[[Fabián Balbuena|Balbuena]] penmiss
*[[José Canale|Canale]] pengoal
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 29, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Germany v. Paraguay"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M74-GER-V-PAR.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Germany v. Paraguay"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-3" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _ger26h
|pattern_b = _ger26h
|pattern_ra = _ger26h
|pattern_sh = _ger26h2
|pattern_so = _ger26hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FFFFFF
|title = {{nowrap|Germany}}<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
| pattern_la = _par26A
| pattern_b = _par26A
| pattern_ra = _par26A
| pattern_sh = _par26A
| pattern_so = _par26al
| leftarm2 =
| body2 =
| rightarm2 =
| shorts2 =
| socks2 =
|title = {{nowrap|Paraguay}}<ref name="GER-PAR line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Manuel Neuer]]
|-
|RB ||'''6''' ||[[Joshua Kimmich]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''4''' ||[[Jonathan Tah]]
|-
|CB ||'''2''' ||[[Antonio Rüdiger]] || || {{suboff|110}}
|-
|LB ||'''18'''||[[Nathaniel Brown (footballer)|Nathaniel Brown]]
|-
|CM ||'''23'''||[[Felix Nmecha]] || || {{suboff|46}}
|-
|CM ||'''5''' ||[[Aleksandar Pavlović (footballer)|Aleksandar Pavlović]] || || {{suboff|79}}
|-
|RW ||'''19'''||[[Leroy Sané]] || || {{suboff|88}}
|-
|AM ||'''7''' ||[[Kai Havertz]] || {{yel|106}}
|-
|LW ||'''17'''||[[Florian Wirtz]] || || {{suboff|110}}
|-
|CF ||'''26'''||[[Deniz Undav]] || || {{suboff|63}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''8''' ||[[Leon Goretzka]] || || {{subon|46}}
|-
|MF ||'''10'''||[[Jamal Musiala]] || {{yel|115}} || {{subon|63}}
|-
|DF ||'''3''' ||[[Waldemar Anton]] || || {{subon|79}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Nick Woltemade]] || || {{subon|88}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Nadiem Amiri]] || || {{subon|110}}
|-
|DF ||'''24'''||[[Malick Thiaw]] || || {{subon|110}}
|-
|colspan=3|'''Other disciplinary actions:'''
|-
|{{abbr|TS|Technical staff member (assistant coach)}} ||'''—''' || Mads Buttgereit || {{yel|116}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Julian Nagelsmann]] || {{yel|105+1}}
|}
|valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''12'''||[[Orlando Gill]]
|-
|RB ||'''4''' ||[[Juan José Cáceres]] || || {{suboff|99}}
|-
|CB ||'''15'''||[[Gustavo Gómez]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''13'''||[[José Canale]]
|-
|LB ||'''6''' ||[[Júnior Alonso]] || || {{suboff|120+2}}
|-
|RM ||'''10'''||[[Miguel Almirón]] || || {{suboff|91}}
|-
|CM ||'''16'''||[[Damián Bobadilla]] || || {{suboff|99}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Andrés Cubas]] || {{yel|65}}
|-
|LM ||'''23'''||[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Matías Galarza]] || {{yel|117}}
|-
|CF ||'''21'''||[[Gabriel Ávalos]] || || {{suboff|55}}
|-
|CF ||'''19'''||[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Julio Enciso]] || || {{suboff|57}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''24'''||[[Gustavo Caballero]] || || {{subon|55}}
|-
|MF ||'''11'''||[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]] || || {{subon|57}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Gustavo Velázquez]] || || {{subon|91}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Antonio Sanabria]] || || {{subon|99}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Braian Ojeda]] || || {{subon|99}}
|-
|DF ||'''5''' ||[[Fabián Balbuena]] || || {{subon|120+2}}
|-
|colspan=3|'''Other disciplinary actions:'''
|-
|{{abbr|TS|Technical staff member (video analyst)}} ||'''—''' || Alejandro Juan || {{yel|117}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Gustavo Alfaro]] || {{yel|105}}
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Orlando Gill]] (Paraguay)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/>
<br />Zakaria Brinsi ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]])
<br />Mostafa Akarkad ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Ma Ning (referee)|Ma Ning]] ([[Chinese Football Association|China]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Zhou Fei ([[Chinese Football Association|China]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />Hamza El-Fariq ([[Royal Moroccan Football Federation|Morocco]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />Abdullah Al-Shehri ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
|}
===Netherlands vs Morocco===
The teams had previously faced each other three times, with the Netherlands winning twice: a [[1994 FIFA World Cup Group F#Morocco v Netherlands|2–1 group stage victory]] at the [[1994 FIFA World Cup]] (their first meeting) and most recently in a 2017 friendly (also by a 2–1 margin).<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/netherlands/tab/opposingTeams/opposition/Morocco/|title=Netherlands national football team: record v Morocco|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
Following a goalless first half, including two back-to-back saves from Dutch goalkeeper [[Bart Verbruggen]], the Netherlands went in front after 72 minutes. A header from [[Wout Weghorst]] sent the ball into the path of his teammate [[Crysencio Summerville]], who began a run into the Moroccan half. Though he was brought down, the Moroccan defence failed to clear the ball and it broke into the path of [[Cody Gakpo]] who smashed the ball low into the net from twelve yards out to put the Netherlands into the lead.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/30/netherlands-morocco-world-cup-2026-last-32-match-report|title= Morocco edge wild last-32 penalty shootout as Netherlands pay heavy price for misses|date=29 June 2026|work=Guardian|accessdate=30 June 2026}}</ref> Gakpo then broke into tears, overwhelmed with emotion after his partner's recent miscarriage.
As the game went into stoppage time, a long ball from [[Chemsdine Talbi]] outside the box on the left found the head of centre-back [[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]], who headed powerfully to the right of the net from six yards out for the equalizer. After a goalless extra-time, the match went to a [[List of FIFA World Cup penalty shoot-outs|penalty shoot-out]]. [[Teun Koopmeiners]] took the first penalty of the shoot-out and scored. [[Ismael Saibari]] scored the winning penalty in the shoot-out with a low shot to the left to secure victory for Morocco. The Dutch had missed three penalty kicks, including their last two kicks, with Morocco also missing two penalties.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c8023x0d3g9t|title= Netherlands 1 Morocco 1 (2–3 pens)|date=29 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
Morocco advanced to the round of 16, while this defeat marks the Netherlands' third consecutive World Cup elimination via penalty shootout, following similar exits against Argentina in 2014 and 2022 (as they failed to qualify in 2018).
<section begin="R32-4" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|29}}
|time=7:00 p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|NED}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Netherlands vs Morocco|1–1}}
|aet=yes
|team2={{#invoke:flag|fb|MAR}}
|goals1=
*[[Cody Gakpo|Gakpo]] 72'
|goals2=
*[[Issa Diop (footballer)|Diop]] 90+1'
|stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]
|attendance=51,243
|referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
|penalties1=
*[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] pengoal
*[[Justin Kluivert|Kluivert]] penmiss
*[[Wout Weghorst|Weghorst]] pengoal
*[[Quinten Timber|Timber]] penmiss
*[[Crysencio Summerville|Summerville]] penmiss
|penaltyscore=2–3
|penalties2=
*[[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] penmiss
*[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] pengoal
*[[Chemsdine Talbi|Talbi]] pengoal
*[[Achraf Hakimi|Hakimi]] penmiss
*[[Ismael Saibari|Saibari]] pengoal
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Netherlands v. Morocco"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M75-NED-V-MAR.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Netherlands v. Morocco"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-4" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _ned26h
|pattern_b = _ned26h
|pattern_ra = _ned26h
|pattern_sh = _ned26a
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FF5533
|title = {{nowrap|Netherlands}}<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _mrc26a
|pattern_b = _mrc26a
|pattern_ra = _mrc26a
|pattern_sh = _mrc26a
|pattern_so = _mrc26al
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = {{nowrap|Morocco}}<ref name="NED-MAR line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Bart Verbruggen]]
|-
|CB ||'''6''' ||[[Jan Paul van Hecke]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Virgil van Dijk]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''5''' ||[[Nathan Aké]] || {{suboff|71}}
|-
|RM ||'''22'''||[[Denzel Dumfries]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Ryan Gravenberch]] || {{suboff|86}}
|-
|CM ||'''21'''||[[Frenkie de Jong]] || {{suboff|110}}
|-
|LM ||'''15'''||[[Micky van de Ven]] || {{suboff|86}}
|-
|RF ||'''24'''||[[Crysencio Summerville]]
|-
|CF ||'''19'''||[[Brian Brobbey]] || {{suboff|71}}
|-
|LF ||'''11'''||[[Cody Gakpo]] || {{suboff|113}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''20'''||[[Teun Koopmeiners]] || {{subon|71}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Wout Weghorst]] || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''26'''||[[Quinten Timber]] || {{subon|86}}
|-
|DF ||'''25'''||[[Jorrel Hato]] || {{subon|86}}
|-
|MF ||'''3''' ||[[Marten de Roon]] || {{subon|110}}
|-
|MF ||'''7''' ||[[Justin Kluivert]] || {{subon|113}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Ronald Koeman]]
|}
|valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Yassine Bounou]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Achraf Hakimi]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''14'''||[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]] || {{yel|47}}
|-
|CB ||'''18'''||[[Chadi Riad]] || || {{suboff|75}}
|-
|LB ||'''3''' ||[[Noussair Mazraoui]]
|-
|CM ||'''6''' ||[[Ayyoub Bouaddi]] || || {{suboff|79}}
|-
|CM ||'''24'''||[[Neil El Aynaoui]]
|-
|RW ||'''10'''||[[Brahim Díaz]] || || {{suboff|79}}
|-
|AM ||'''8''' ||[[Azzedine Ounahi]] || || {{suboff|86}}
|-
|LW ||'''23'''||[[Bilal El Khannouss]] || || {{suboff|86}}
|-
|CF ||'''11'''||[[Ismael Saibari]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''26'''||[[Anass Salah-Eddine]] || || {{subon|75}}
|-
|MF ||'''15'''||[[Samir El Mourabet]] || || {{subon|79}}
|-
|MF ||'''16'''||[[Gessime Yassine]] || || {{subon|79}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Soufiane Rahimi]] || || {{subon|86}}
|-
|MF ||'''7''' ||[[Chemsdine Talbi]] || || {{subon|86}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Mohamed Ouahbi]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Issa Diop (footballer)|Issa Diop]] (Morocco)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/>
<br />Bruno Pires ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />Bruno Boschilia ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Cristián Garay]] ([[Football Federation of Chile|Chile]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />José Retamal ([[Football Federation of Chile|Chile]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Nicolás Gallo (referee)|Nicolás Gallo]] ([[Colombian Football Federation|Colombia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Leodán González]] ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Armando Villarreal]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
|}
===Ivory Coast vs Norway===
The two teams had never met before.
In the 39th minute, [[Antonio Nusa]] opened up the scoring when he collected the ball on the left side of the penalty area before cutting in and finished with a curling right-footed strike into the far top corner of the net to put Norway in front.
Ivory Coast trailed until the 74th minute. Winger [[Amad Diallo]] picked up the ball in the Norwegian half and began a run from the right side of the penalty area, cutting in from the right and getting past two defenders before slotting it into the left of the net from six yards out for the equalizer.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jun/30/cote-d-ivoire-norway-world-cup-2026-last-32-match-report|title=Erling Haaland fires Norway into last 16 with dramatic winner against Côte d’Ivoire|date=30 June 2026|work=Guardian|accessdate=30 June 2026}}</ref>
In the 86th minute [[Patrick Berg]] got in on the right side of the penalty area and crossed low for [[Erling Haaland]] to side foot the ball home from six yards for the winning goal. This marked Haaland's fifth goal in three games, putting him in contention for the tournament's Golden Boot at just one goal behind [[Lionel Messi]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c3ryj7r4972t#Report|title= Ivory Coast 1 Norway 2|date=30 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
With their first victory in the FIFA World Cup knockout stages, Norway advanced to the round of 16 while Ivory Coast were eliminated.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49227955/norway-ivory-coast-erling-haaland-world-cup-match-report-last-32|title= Haaland scores late as Norway send Ivory Coast out of World Cup)|date=1 July 2026|work=ESPN|accessdate=1 July 2026}}</ref>
<section begin="R32-5" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|30}}
|time=12:00 p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|CIV}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Ivory Coast vs Norway|1–2}}
|team2={{#invoke:flag|fb|NOR}}
|goals1=
*[[Amad Diallo|Diallo]] 74'
|goals2=
*[[Antonio Nusa|Nusa]] 39'
*[[Erling Haaland|Haaland]] 86'
|stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]]
|attendance=69,665
|referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M78-CIV-V-NOR.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Côte d'Ivoire vs. Norway"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026.}}</ref>
}}<section end="R32-5" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _civ26h
|pattern_b = _civ26h
|pattern_ra = _civ26h
|pattern_sh = _civ26h
|pattern_so = _civ26hl
|leftarm = ff7d1d
|body = ff7d1d
|rightarm = ff7d1d
|shorts = ff7d1d
|socks = ff7d1d
|title = {{nowrap|Ivory Coast}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _nor26t
|pattern_b = _nor26t
|pattern_ra = _nor26t
|pattern_sh = _nor26h
|pattern_so =
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Norway<ref name="CIV-NOR line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Yahia Fofana]]
|-
|RB ||'''17'''||[[Guéla Doué]]
|-
|CB ||'''7''' ||[[Odilon Kossounou]]
|-
|CB ||'''20'''||[[Emmanuel Agbadou]]
|-
|LB ||'''3''' ||[[Ghislain Konan]] || {{suboff|90+3}}
|-
|DM ||'''18'''||[[Ibrahim Sangaré (Ivorian footballer)|Ibrahim Sangaré]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Franck Kessié]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CM ||'''26'''||[[Christ Inao Oulaï]] || {{suboff|60}}
|-
|RF ||'''19'''||[[Nicolas Pépé]] || {{suboff|87}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Ange-Yoan Bonny]] || {{suboff|60}}
|-
|LF ||'''11'''||[[Yan Diomande]] || {{suboff|90+3}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''15'''||[[Amad Diallo]] || {{subon|60}}
|-
|FW ||'''12'''||[[Elye Wahi]] || {{subon|60}}
|-
|FW ||'''14'''||[[Oumar Diakité]] || {{subon|87}}
|-
|FW ||'''22'''||[[Evann Guessand]] || {{subon|90+3}}
|-
|FW ||'''24'''||[[Bazoumana Touré]] || {{subon|90+3}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Emerse Faé]]
|}
|valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Ørjan Nyland]]
|-
|RB ||'''16'''||[[Marcus Holmgren Pedersen]] || || {{suboff|83}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kristoffer Ajer]]
|-
|CB ||'''17'''||[[Torbjørn Heggem]]
|-
|LB ||'''5''' ||[[David Møller Wolfe]]
|-
|CM ||'''6''' ||[[Patrick Berg]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Sander Berge]]
|-
|AM ||'''10'''||[[Martin Ødegaard]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RF ||'''7''' ||[[Alexander Sørloth]] || || {{suboff|71}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Erling Haaland]]
|-
|LF ||'''20'''||[[Antonio Nusa]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''21'''||[[Andreas Schjelderup]] || || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''22'''||[[Oscar Bobb]] || || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''14'''||[[Fredrik Aursnes]] || || {{subon|83}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Ståle Solbakken]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Antonio Nusa]] (Norway)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/>
<br />Jorge Urrego ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
<br />Tulio Moreno ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Juan Gabriel Benítez]] ([[Paraguayan Football Association|Paraguay]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Eduardo Cardozo ([[Paraguayan Football Association|Paraguay]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Juan Lara (referee)|de|Juan Lara (Schiedsrichter)|lt=Juan Lara}} ([[Football Federation of Chile|Chile]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]])
|}
===France vs Sweden===
[[File:Yasin Ayari -18, Michael Olise -11 France v Sweden at 2026 Fifa World Cup by YantsImages 05.jpg|thumb|right|During the match between France and Sweden.]]
The teams had previously faced each other 23 times, most recently in 2020, a [[2020–21 UEFA Nations League A#Group 3|4–2 group stage win]] for France in the [[2020–21 UEFA Nations League A]], which marked their 12th win overall. This was their first meeting in a major tournament since the [[UEFA Euro 2012]] group stage, which ended in a 2–0 victory for Sweden.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/france/tab/opposingTeams/opposition/Sweden/|title=France national football team: record v Sweden|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
In the 20th minute, [[Kylian Mbappé]] scored with a low shot to the net, but the goal was ruled out for offside. [[Michael Olise]] also saw his overhead scissor kick strike the foot of the post with [[Ousmane Dembélé]] firing the rebound over the bar. France went in front in the 45th minute when Mbappé received the ball on the left before cutting in and wrong-footing [[Viktor Gyökeres]] with a stepover, before shooting into the far right corner of the net from the edge of the six-yard box.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/01/france-sweden-world-cup-2026-last-32-match-report|title=Kylian Mbappé at the double as France swat aside Sweden in World Cup masterclass|date=30 June 2026|work=Guardian|accessdate=30 June 2026}}</ref>
[[Bradley Barcola]] got a second goal for France in the 53rd minute when he ran onto a pass from [[Michael Olise]] on the left of the penalty area before slotting high into the left of the net.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/france-vs-sweden/report/549844|title=World Cup 2026: France 3–0 Sweden – Kylian Mbappe and Michael Olise star in dominant win to set up Paraguay tie|date=30 June 2026|work=Sky Sports|accessdate=30 June 2026}}</ref>
Mbappé got his second and France's third when he received a pass on the left of the penalty area from Olise before curling into the right of the net from six yards out.
With two goals, Mbappé became the all-time leading goalscorer in World Cup knockout matches with 10 goals.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cpd326dj9xvt|title=France 3 Sweden 0|date=30 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref> Additionally, France became the first team to score three or more goals in five straight World Cup matches.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cp8r1zdj9k5o|title=United, free and brilliant – can anyone stop France masterclass?|date=30 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
<section begin="R32-6" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|30}}
|time=5:00 p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#France vs Sweden|3–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|SWE}}
|goals1=
*[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 45', 74'
*[[Bradley Barcola|Barcola]] 53'
|goals2=
|stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]]
|attendance=80,663
|referee=[[Danny Makkelie]] ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – France v. Sweden"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M77-FRA-V-SWE.pdf "Post match summary report – Round of 32 – France vs. Sweden"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026.}}</ref>
}}<section end="R32-6" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _fra26H
|pattern_b = _fra26H
|pattern_ra = _fra26H
|pattern_sh = _fra26H2
|pattern_so = _fra26Hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = France<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _swe26h
|pattern_b = _swe26h
|pattern_ra = _swe26h
|pattern_sh = _swe26h
|pattern_so = _swe26hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = Sweden<ref name="FRA-SWE line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''16'''||[[Mike Maignan]]
|-
|RB ||'''5''' ||[[Jules Koundé]] || {{suboff|75}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Dayot Upamecano]]
|-
|CB ||'''17'''||[[William Saliba]]
|-
|LB ||'''3''' ||[[Lucas Digne]] || {{suboff|78}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Aurélien Tchouaméni]]
|-
|CM ||'''14'''||[[Adrien Rabiot]]
|-
|RW ||'''7''' ||[[Ousmane Dembélé]] || {{suboff|75}}
|-
|AM ||'''11'''||[[Michael Olise]] || {{suboff|85}}
|-
|LW ||'''12'''||[[Bradley Barcola]]
|-
|CF ||'''10'''||[[Kylian Mbappé]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{suboff|85}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''20'''||[[Désiré Doué]] || {{subon|75}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Malo Gusto]] || {{subon|75}}
|-
|DF ||'''19'''||[[Théo Hernandez]] || {{subon|78}}
|-
|FW ||'''22'''||[[Jean-Philippe Mateta]] || {{subon|85}}
|-
|MF ||'''24'''||[[Rayan Cherki]] || {{subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Didier Deschamps]]
|}
|valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Jacob Widell Zetterström]]
|-
|RB ||'''8''' ||[[Daniel Svensson (footballer, born 2002)|Daniel Svensson]] || {{suboff|82}}
|-
|CB ||'''2''' ||[[Gustaf Lagerbielke (footballer)|Gustaf Lagerbielke]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Victor Lindelöf]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|LB ||'''5''' ||[[Gabriel Gudmundsson]]
|-
|RM ||'''11'''||[[Anthony Elanga]]
|-
|CM ||'''7''' ||[[Lucas Bergvall]] || {{suboff|66}}
|-
|CM ||'''18'''||[[Yasin Ayari]] || {{suboff|82}}
|-
|LM ||'''24'''||[[Elliot Stroud]] || {{suboff|66}}
|-
|CF ||'''17'''||[[Viktor Gyökeres]]
|-
|CF ||'''9''' ||[[Alexander Isak]] || {{suboff|89}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''26'''||[[Taha Ali]] || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''22'''||[[Besfort Zeneli]] || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''10'''||[[Benjamin Nygren]] || {{subon|82}}
|-
|MF ||'''19'''||[[Mattias Svanberg]] || {{subon|82}}
|-
|FW ||'''25'''||[[Gustaf Nilsson (footballer, born 1997)|Gustaf Nilsson]] || {{subon|89}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ENG}} [[Graham Potter]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Kylian Mbappé]] (France)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/>
<br />Hessel Steegstra ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]])
<br />Jan de Vries ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Tori Penso]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />[[Brooke Mayo]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Dennis Higler]] ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Bram Van Driessche|nl}} ([[Royal Belgian Football Association|Belgium]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Tomasz Kwiatkowski|pl|Tomasz Kwiatkowski (sędzia piłkarski)}} ([[Polish Football Association|Poland]])
|}
===Mexico vs Ecuador===
The teams had faced each other in 28 previous matches, including a [[2002 FIFA World Cup Group G#Mexico vs Ecuador|2–1 group stage victory]] for Mexico in the [[2002 FIFA World Cup]]. Their latest meeting was a 1–1 draw in a friendly match in 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/mexico/tab/opposingTeams/opposition/Ecuador/|title=Mexico national football team: record v Ecuador|website=11v11.com|access-date=June 27, 2026}}</ref> Additionally, the last time both teams encountered each other on the pitch of the Azteca was a friendly that ended in a 3–1 victory for Mexico in 1997.<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/25722/Mexico_Ecuador.html|title=Mexico vs. Ecuador 1997-02-05|website=National Football Teams.com|access-date=June 28, 2026}}</ref>
The match was delayed by an hour due to adverse weather conditions (thunderstorms). Mexico went in front in the 22nd minute, [[Julián Quiñones]] received a ball over the top from [[Roberto Alvarado]] on the left before running in at goal and cutting in onto his right foot before firing high to the left of the net from twelve yards out. It was 2–0 in the 31st minute, [[Raúl Jiménez]] scored with a finish high into the top right corner of the net after a pass from Quiñones from just inside the penalty area.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/01/mexico-ecuador-world-cup-2026-last-32-match-report|title=Mexico end World Cup knockout drought with last-32 win over Ecuador in Azteca cauldron|date=30 June 2026|work=Guardian|accessdate=30 June 2026}}</ref> In stoppage time, [[Piero Hincapié]] was shown a red card for covering his mouth while speaking to [[Santiago Giménez]], becoming the second player in the tournament to be dismissed for the offense after Paraguay's [[Miguel Almirón]].
This was the first win in a knockout game for Mexico since the win against [[Bulgaria national football team|Bulgaria]] in [[1986 FIFA World Cup|1986]], and they advanced to the round of 16.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c1jy90n0kz5t|title=Mexico 2 Ecuador 0|date=30 June 2026|work=BBC Sport|accessdate=30 June 2026}}</ref>
<section begin="R32-7" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|6|30}}
|time=8:00 p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]]{{efn-ua|The Mexico v Ecuador match, originally scheduled for 7:00 p.m. UTC−6, was delayed by an hour due to adverse weather conditions.<ref>{{cite web |last=Rodriguez |first=Carlos |url=https://apnews.com/article/world-cup-mexico-ecuador-a6564c9be82665d27e15d2a13598a94c |title=Mexico-Ecuador World Cup match starts 1 hour late after a storm in Mexico City |publisher=[[Associated Press]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref>}}
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|MEX}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Mexico vs Ecuador|2–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|ECU}}
|goals1=
*[[Julián Quiñones|Quiñones]] 22'
*[[Raúl Jiménez|Jiménez]] 31'
|goals2=
|stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]]
|attendance=80,824
|referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Football Association of Slovenia|Slovenia]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 1, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Mexico v. Ecuador"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M79-MEX-V-ECU.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Mexico v. Ecuador"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026.}}</ref>
}}<section end="R32-7" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _mex26h
|pattern_b = _mex26h
|pattern_ra = _mex26h
|pattern_sh = _mex26h
|pattern_so = _mex26hl
|leftarm = 3a7257
|body = 3a7257
|rightarm = 3a7257
|shorts = ffffff
|socks = DE0000
|title = Mexico<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _ecu26h
|pattern_b = _ecu26h
|pattern_ra = _ecu26h
|pattern_sh = _ecu26h
|pattern_so = _ecu26h2l
|leftarm = FFE80B
|body = FFE80B
|rightarm = FFE80B
|shorts = ffd700
|socks = ffd700
|title = Ecuador<ref name="MEX-ECU line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Raúl Rangel (footballer)|Raúl Rangel]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Jorge Sánchez (footballer, born 1997)|Jorge Sánchez]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[César Montes]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''5''' ||[[Johan Vásquez (footballer, born 1998)|Johan Vásquez]]
|-
|LB ||'''23'''||[[Jesús Gallardo]]
|-
|DM ||'''6''' ||[[Érik Lira]]
|-
|CM ||'''19'''||[[Gilberto Mora (footballer, born 2008)|Gilberto Mora]] || {{suboff|59}}
|-
|CM ||'''7''' ||[[Luis Romo]] || {{suboff|73}}
|-
|RF ||'''25'''||[[Roberto Alvarado]] || {{suboff|80}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Raúl Jiménez]] || {{suboff|73}}
|-
|LF ||'''16'''||[[Julián Quiñones]] || {{suboff|80}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''26'''||[[Brian Gutiérrez]] || {{subon|59}}
|-
|MF ||'''18'''||[[Obed Vargas]] || {{subon|73}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Santiago Giménez]] || {{subon|73}}
|-
|DF ||'''15'''||[[Israel Reyes]] || {{subon|80}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Orbelín Pineda]] || {{subon|80}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Javier Aguirre]]
|}
|valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Hernán Galíndez]]
|-
|RB ||'''21'''||[[Alan Franco (footballer, born 1998)|Alan Franco]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Joel Ordóñez]] || || {{suboff|46}}
|-
|CB ||'''6''' ||[[Willian Pacho]]
|-
|LB ||'''3''' ||[[Piero Hincapié]] || {{sentoff|0|90+5}}
|-
|RM ||'''9''' ||[[John Yeboah]] || || {{suboff|79}}
|-
|CM ||'''23'''||[[Moisés Caicedo]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|90+9}}
|-
|CM ||'''15'''||[[Pedro Vite]]
|-
|LM ||'''20'''||[[Nilson Angulo]] || || {{suboff|79}}
|-
|CF ||'''19'''||[[Gonzalo Plata]]
|-
|CF ||'''13'''||[[Enner Valencia]] || || {{suboff|59}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''26'''||[[Yaimar Medina]] || || {{subon|46}}
|-
|DF ||'''17'''||[[Ángelo Preciado]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Kevin Rodríguez (footballer, born 2000)|Kevin Rodríguez]] || || {{subon|59}}
|-
|MF ||'''10'''||[[Kendry Páez]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}}
|-
|FW ||'''16'''||[[Jordy Caicedo]] || || {{subon|79}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Sebastián Beccacece]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Julián Quiñones]] (Mexico)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/>
<br />Tomaž Klančnik ([[Football Association of Slovenia|Slovenia]])
<br />Andraž Kovačič ([[Football Association of Slovenia|Slovenia]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Mustapha Ghorbal]] ([[Algerian Football Federation|Algeria]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Mokrane Gourari ([[Algerian Football Federation|Algeria]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Bastian Dankert]] ([[German Football Association|Germany]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Willy Delajod]] ([[French Football Federation|France]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Mahmoud Ashour|de}} ([[Egyptian Football Association|Egypt]])
|}
===England vs DR Congo===
The two teams had never met before.
In the 7th minute, [[Brian Cipenga]] found himself in space on the left of the penalty area and gave DR Congo the lead when he scored with a low right foot finish to the left corner of the net. DR Congo goalkeeper [[Lionel Mpasi]] made four saves in the first half and [[Marcus Rashford]] had a shot cleared off the line. England appealed for a penalty which was not awarded when [[Harry Kane]] went down in the penalty over the diving Mpasi. [[Yoane Wissa]] had a chance to make it 2–0 on the stroke of half-time but hit the post from close range after a cross from the right.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/01/england-dr-congo-world-cup-2026-last-32-match-report|title=Kane to the rescue with late double as England edge past DR Congo into last 16|date=1 July 2026|work=Guardian|accessdate=2 July 2026}}</ref>
In the 75th minute, Harry Kane made it 1–1 when he headed to the left corner of the net from seven yards out after a chipped cross from substitute [[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]] on the left; Mpasi got a hand to it but couldn't keep it out. In the 86th minute, Kane put England into the lead when he received the ball from Gordon outside the penalty area before taking a touch and shooting powerfully right-foot high to the right of the net from the right.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c4gyvx6xvevt|title=England 2 Congo DR 1|date=1 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=2 July 2026}}</ref>
With this win, England advanced to the round of 16. Although DR Congo were eliminated, this marked their best-ever finish in the FIFA World Cup upon their return after [[1974 FIFA World Cup|52 years]].
<section begin="R32-8" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|1}}
|time=12:00 p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|ENG}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#England vs DR Congo|2–1}}
|team2={{#invoke:flag|fb|COD}}
|goals1=
*[[Harry Kane|Kane]] 75', 86'
|goals2=
*[[Brian Cipenga|Cipenga]] 7'
|stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]]
|attendance=68,239
|referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Jordan Football Association|Jordan]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 1, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – England v. Congo DR"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M80-ENG-V-COD.pdf "Post match summary report – Round of 32 – England v. Congo DR"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-8" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _eng26H
|pattern_b = _eng26H
|pattern_ra = _eng26H
|pattern_sh = _eng26H
|pattern_so = _eng26Hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = England<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _cod2526h
|pattern_b = _cod2526h
|pattern_ra = _cod2526h
|pattern_sh = _cod2526h
|pattern_so = _cod26hl
|leftarm = 00b7ef
|body = 00b7ef
|rightarm = 00b7ef
|shorts = 00b7ef
|socks = 00b7ef
|title = {{nowrap|DR Congo}}<ref name="ENG-COD line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Jordan Pickford]]
|-
|RB ||'''25'''||[[Djed Spence]] || || {{suboff|70}}
|-
|CB ||'''2''' ||[[Ezri Konsa]]
|-
|CB ||'''6''' ||[[Marc Guéhi]]
|-
|LB ||'''3''' ||[[Nico O'Reilly]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Elliot Anderson (footballer)|Elliot Anderson]]
|-
|CM ||'''4''' ||[[Declan Rice]] || || {{suboff|90+1}}
|-
|RW ||'''20'''||[[Noni Madueke]] || || {{suboff|60}}
|-
|AM ||'''10'''||[[Jude Bellingham]] || {{yel|19}}
|-
|LW ||'''11'''||[[Marcus Rashford]] || || {{suboff|60}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Harry Kane]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''7''' ||[[Bukayo Saka]] || || {{subon|60}}
|-
|FW ||'''18'''||[[Anthony Gordon (footballer)|Anthony Gordon]] || || {{subon|60}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Eberechi Eze]] || || {{subon|70}}
|-
|DF ||'''5''' ||[[John Stones]] || || {{subon|90+1}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Thomas Tuchel]]
|}
|valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Lionel Mpasi]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Aaron Wan-Bissaka]]
|-
|CB ||'''22'''||[[Chancel Mbemba]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''4''' ||[[Axel Tuanzebe]]
|-
|LB ||'''26'''||[[Arthur Masuaku]] || || {{suboff|89}}
|-
|DM ||'''8''' ||[[Samuel Moutoussamy]] || || {{suboff|89}}
|-
|RM ||'''7''' ||[[Nathanaël Mbuku]] || || {{suboff|64}}
|-
|CM ||'''6''' ||[[Ngal'ayel Mukau]] || || {{suboff|76}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Noah Sadiki]] || {{yel|27}}
|-
|LM ||'''9''' ||[[Brian Cipenga]] || || {{suboff|76}}
|-
|CF ||'''20'''||[[Yoane Wissa]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''13'''||[[Meschak Elia]] || || {{subon|64}}
|-
|MF ||'''10'''||[[Théo Bongonda]] || || {{subon|76}}
|-
|MF ||'''25'''||[[Edo Kayembe]] || || {{subon|76}}
|-
|DF ||'''12'''||[[Joris Kayembe]] || || {{subon|89}}
|-
|FW ||'''19'''||[[Fiston Mayele]] || || {{subon|89}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Desabre]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Harry Kane]] (England)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/>
<br />Mohammad Al-Kalaf ([[Jordan Football Association|Jordan]])
<br />Ahmad Al-Roalle ([[Jordan Football Association|Jordan]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Khalid Al-Turais]] ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Mohammed Al-Bakry ([[Saudi Arabian Football Federation|Saudi Arabia]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Khamis Al-Marri]] ([[Qatar Football Association|Qatar]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />Mohammed Obaid Khadim ([[United Arab Emirates Football Association|United Arab Emirates]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Joe Dickerson]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
|}
===Belgium vs Senegal===
The two teams had never met before.
Senegal went in front in the 25th minute, [[Habib Diarra]] finished to the net from close range in the 25th minute after a header from [[Ismaïla Sarr]] had come back off the right post. In the 51st minute, Ismaïla Sarr made it 2–0, receiving a long pass over the top from [[Moussa Niakhaté]] before controlling the ball on his chest and firing to the right of the net from twelve yards out.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j5p9pwg4t|title=Belgium 3 Senegal 2 (AET)|date=1 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=2 July 2026}}</ref>
Belgium mounted a dramatic late comeback when substitute [[Romelu Lukaku]] finished high to the right of the net from close range in the 86th minute after a low cross from [[Thomas Meunier]] from the right. In the 89th minute, [[Youri Tielemans]] got his head to a cross from the left from [[Leandro Trossard]] before Senegal goalkeeper [[Mory Diaw]] could reach it to force extra time.<ref name=":0">{{Cite web |last=Said |first=Nick |date=July 1, 2026 |title=Belgium stage stunning comeback to sink Senegal in extra time |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/belgium-through-world-cup-last-16-with-dramatic-3-2-win-over-senegal-2026-07-01/?utm_source=chatgpt.com |url-status=live |access-date=July 1, 2026 |website=[[Reuters]]}}</ref>
With the score still level in the closing seconds of extra time, referee [[Saíd Martínez]] awarded Belgium a penalty following a [[Video assistant referee|VAR]] review after determining that [[Lamine Camara]] had slid in and fouled Tielemans inside the [[penalty area]]. Tielemans converted the spot kick high to the right of the net in the 125th minute to complete Belgium's 3–2 comeback victory and send the [[Belgium national football team|Red Devils]] into the Round of 16, while Senegal were eliminated despite leading for much of the match.<ref name=":0" />
Tielemans' winning penalty, timed at 124 minutes and 44 seconds, was reported as the latest goal scored in [[FIFA World Cup]] history, surpassing [[Abdelmoumene Djabou]]'s goal against Germany in 2014, timed at 120 minutes and 51 seconds. Belgium also became only the second team in the last 11 World Cup tournaments to overturn a two-goal deficit and advance from a knockout-stage match, following its own 3–2 comeback victory over [[Japan national football team|Japan]] in [[2018 FIFA World Cup knockout stage#Belgium vs Japan|2018]].<ref>{{Cite web |last=español |first=ANDREW DESTIN Leer en |date=2026-07-01 |title=Belgium converts late penalty to beat Senegal 3–2 in extra time in the round of 32 at the World Cup |url=https://apnews.com/article/belgium-senegal-world-cup-score-461f08dc7297b99741a449cdcbd89ac6 |access-date=2026-07-02 |website=AP News |language=en}}</ref>
<section begin="R32-9" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|1}}
|time=1:00 p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|BEL}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Belgium vs Senegal|3–2}}
|aet=yes
|team2={{#invoke:flag|fb|SEN}}
|goals1=
*[[Romelu Lukaku|Lukaku]] 86'
*[[Youri Tielemans|Tielemans]] 89', 120+5' pen
|goals2=
*[[Habib Diarra|Diarra]] 25'
*[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] 51'
|stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]]
|attendance=66,925
|referee=[[Saíd Martínez]] ([[Football Federation of Honduras|Honduras]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Belgium v. Senegal"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M82-BEL-V-SEN.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Belgium v. Senegal"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-9" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _bel26a
|pattern_b = _bel26a
|pattern_ra = _bel26a
|pattern_sh = _bel26a
|pattern_so = _adidasblackl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = Belgium<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _sen26a
|pattern_b = _sen26a
|pattern_ra = _sen26a
|pattern_sh = _sen26a
|pattern_so = _sen26al
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks =
|title = Senegal<ref name="BEL-SEN line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Thibaut Courtois]]
|-
|RB ||'''21'''||[[Timothy Castagne]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Brandon Mechele]] || {{yel|64}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Arthur Theate]]
|-
|LB ||'''5''' ||[[Maxim De Cuyper]]|| || {{suboff|78}}
|-
|CM ||'''20'''||[[Hans Vanaken]]|| || {{suboff|63}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Youri Tielemans]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RW ||'''10'''||[[Leandro Trossard]]|| || {{suboff|109}}
|-
|AM ||'''7''' ||[[Kevin De Bruyne]]|| || {{suboff|56}}
|-
|LW ||'''11'''||[[Jérémy Doku]]|| || {{suboff|56}}
|-
|CF ||'''17'''||[[Charles De Ketelaere]] || || {{suboff|46}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''9''' ||[[Romelu Lukaku]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''14'''||[[Dodi Lukébakio]] || || {{subon|56}}
|-
|MF ||'''23'''||[[Nicolas Raskin]] || || {{subon|56}}
|-
|MF ||'''19'''||[[Diego Moreira]] || || {{subon|63}}
|-
|DF ||'''15'''||[[Thomas Meunier]] || || {{subon|78}}
|-
|MF ||'''24'''||[[Amadou Onana]] || || {{subon|109}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Rudi Garcia]]|| {{yel|90}}
|}
|valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Mory Diaw]]
|-
|RB ||'''15'''||[[Krépin Diatta]]
|-
|CB ||'''6''' ||[[Pathé Ciss]]
|-
|CB ||'''19'''||[[Moussa Niakhaté]]
|-
|LB ||'''14'''||[[Ismail Jakobs]]|| || {{suboff|93}}
|-
|CM ||'''21'''||[[Habib Diarra]]|| || {{suboff|73}}
|-
|CM ||'''5''' ||[[Idrissa Gueye]] ([[Captain (association football)|c]])|| || {{suboff|95}}
|-
|CM ||'''26'''||[[Pape Gueye]]|| || {{suboff|66}}
|-
|RF ||'''13'''||[[Iliman Ndiaye]]|| || {{suboff|73}}
|-
|CF ||'''18'''||[[Ismaïla Sarr]]
|-
|LF ||'''10'''||[[Sadio Mané]] || || {{suboff|93}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''8''' ||[[Lamine Camara]] || {{yel|67}} || {{subon|66}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Pape Matar Sarr]] || || {{subon|73}}
|-
|FW ||'''20'''||[[Ibrahim Mbaye]] || || {{subon|73}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Nicolas Jackson]] || || {{subon|93}}
|-
|DF ||'''25'''||[[El Hadji Malick Diouf]] || || {{subon|93}}
|-
|MF ||'''22'''||[[Bara Sapoko Ndiaye]] || || {{subon|95}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Pape Thiaw]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Youri Tielemans]] (Belgium)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/>
<br />Walter López ([[Football Federation of Honduras|Honduras]])
<br />Christian Ramírez ([[Football Federation of Honduras|Honduras]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Andrés Rojas]] ([[Colombian Football Federation|Colombia]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Alexander Guzmán ([[Colombian Football Federation|Colombia]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />Guillermo Pacheco ([[Mexican Football Federation|Mexico]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Rodolpho Toski]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Carlos del Cerro Grande]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])
|}
===United States vs Bosnia and Herzegovina===
{{See also|2026 Trump–FIFA red card controversy}}
The United States had never lost to Bosnia and Herzegovina in three previous encounters, winning twice, most recently 1–0 in a friendly in 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/usa/tab/opposingTeams/opposition/Bosnia%20and%20Herzegovina/|title=United States national football team: record v Bosnia and Herzegovina|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
In the 45th minute, the US took the lead when [[Folarin Balogun]] scored with a low left foot finish under Bosnian goalkeeper [[Nikola Vasilj]] from inside the penalty area after the ball had deflected to him from [[Malik Tillman]].<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/sports/usa-advances-world-cup-controversial-red-card-vs-bosnia-herzegovina|title=USA advances in World Cup after controversial red card vs Bosnia and Herzegovina|first=Scott|last=Thompson|date=July 1, 2026|website=Fox News}}</ref>
In the 64th minute, referee [[Raphael Claus]] issued a controversial red card following a VAR review to Balogun, which many including [[Tarik Muharemović]] (the player he had been involved in the initial incident with) considered excessive or illegitimate.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/sports/usa-advances-world-cup-controversial-red-card-vs-bosnia-herzegovina|title=USA advances in World Cup after controversial red card vs Bosnia and Herzegovina|first=Scott|last=Thompson|date=July 1, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=de Artola|first=Alicia|url=https://www.msn.com/en-us/sports/soccer/absurd-usa-red-card-puts-referee-to-shame-at-the-world-cup/ar-AA271BoB|title=Absurd USA red card puts referee to shame at the World Cup|website=www.msn.com|date=2 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.si.com/soccer/why-folarin-balogun-sent-off-usmnt-vs-bosnia-herzegovina-2026-world-cup|title=Why Folarin Balogun Was Sent Off for USMNT vs. Bosnia & Herzegovina—2026 World Cup|date=July 2, 2026|website=SI}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/01/usa-bosnia-and-herzegovina-game-report-world-cup|title=Steely USA overcome Bosnia and Herzegovina and controversial red to reach World Cup last 16|first=Alexander|last=Abnos|date=July 2, 2026|work=The Guardian}}</ref> Several experts compared the incident to that of [[Lionel Messi]] in the group stage game between Argentina vs Algeria, where he did not get a red card for the same offense on [[Aïssa Mandi]], with some speculating that his status played a role in the decision.<ref>{{Cite web |last=Jacobs-Bryant |first=Kerrie |date=2026-07-02 |title=Balogun was wrongly red-carded due to protocol error but USA still can't appeal |url=https://talksport.com/football/world-cup/4383972/folarin-balogun-red-card-var-error-usmnt-bosnia-herzegovina/ |access-date=2026-07-02 |website=talkSPORT |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakshi |first=Sahil |date=2026 |title=World Cup 2026: Fans Rage At FIFA After Folarin Balogun Red Card Evokes Lionel Messi Row |url=https://sports.ndtv.com/fifa-world-cup-2026/world-cup-2026-fans-rage-at-fifa-after-folarin-balogun-red-card-evokes-lionel-messi-row-11715937 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715171134/https://sports.ndtv.com/fifa-world-cup-2026/world-cup-2026-fans-rage-at-fifa-after-folarin-balogun-red-card-evokes-lionel-messi-row-11715937 |archive-date=July 15, 2026 |access-date=July 18, 2026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-07-02 |title=Balogun red card draws comparisons with earlier Messi incident |url=https://www.tbsnews.net/sports/balogun-red-card-draws-comparisons-earlier-messi-incident-1477726 |access-date=2026-07-02 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> The automatic 1 game suspension for receiving a red card was overturned by FIFA following a call from United States President [[Donald Trump]] to FIFA President Gianni Infantino, prompting accusations of political manipulation from [[UEFA]]<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/news-media/news/02a7-2109c8e9ef81-de5a993db109-1000--uefa-statement-on-the-balogun-case/|title=UEFA statement on the Balogun case|date=July 6, 2026|website=UEFA.com}}</ref> and others in the football world, including former FIFA President [[Sepp Blatter]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2026-07-07/world-cup-red-card-suspended-us-striker-balogun-condemned-uefa/106886512|title=Trump admits he asked FIFA to review US striker's red card|date=July 6, 2026|via=www.abc.net.au}}</ref> As a result, Balogun would play in the United States vs Belgium match on 6 July 2026 in Seattle.
Bosnia were unable to convert their numerical advantage, before Malik Tillman made it 2–0 in the 82nd minute when he scored from a free-kick, kicked right footed from the left of the penalty area that went into the left of the net after goalkeeper Nikola Vasilj was unable to keep it out, ensuring American victory.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cx2j51v3veet|title=United States 2 Bosnia 0|date=1 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=2 July 2026}}</ref>
The win was the first victory for the US in a FIFA World Cup knockout stage game since 2002, when they defeated Mexico 2–0 in the [[2002 FIFA World Cup knockout stage|round of 16]]. Alongside Canada and Mexico, who won their knockout stage games against South Africa and Ecuador respectively, the United States joined its fellow tournament co-hosts in becoming the first host nations to progress to the next round since [[Russia national football team|Russia]] in 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/01/usa-bosnia-and-herzegovina-game-report-world-cup|title=Steely USA overcome Bosnia and Herzegovina and controversial red to reach World Cup last 16|date=1 July 2026|work=The Guardian|accessdate=2 July 2026}}</ref> The match was watched by an average of 26.4 million viewers on [[Fox Sports (United States)|Fox Sports]] in the United States and peaked at 34.82 million viewers—at the time, both records for an English-language soccer broadcast in the United States.<ref>{{cite news |last=Porter |first=Rick |date=July 2, 2026 |title=TV Ratings: U.S. World Cup Match Hits All-Time High for Soccer in America |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/fox-all-time-us-soccer-ratings-high-world-cup-1236636277/ |work=[[The Hollywood Reporter]] |accessdate=July 3, 2026}}</ref>
<section begin="R32-10" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|1}}
|time=5:00 p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|USA}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#United States vs Bosnia and Herzegovina|2–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|BIH}}
|goals1=
*[[Folarin Balogun|Balogun]] 45'
*[[Malik Tillman|Tillman]] 82'
|goals2=
|stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]]
|attendance=68,827
|referee=[[Raphael Claus]] ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 2, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 2, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M81-USA-V-BIH.pdf "Post match summary report – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-10" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _usa26h
|pattern_b = _usa26h
|pattern_ra = _usa26h
|pattern_sh = _usa26h2
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FCFAF5
|title = {{nowrap|United States}}<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _bih26h
|pattern_b = _bih26h
|pattern_ra = _bih26h
|pattern_sh =
|pattern_so = _bih26hl
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts = 001970
|socks =
|title = {{nowrap|Bosnia and Herzegovina}}<ref name="USA-BIH line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''24'''||[[Matt Freese]]
|-
|CB ||'''16'''||[[Alex Freeman]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Chris Richards (soccer)|Chris Richards]]
|-
|CB ||'''13'''||[[Tim Ream]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RM ||'''2''' ||[[Sergiño Dest]] || || {{suboff|87}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Weston McKennie]] || || {{suboff|90+5}}
|-
|CM ||'''4''' ||[[Tyler Adams]]
|-
|CM ||'''17'''||[[Malik Tillman]]
|-
|LM ||'''5''' ||[[Antonee Robinson]]
|-
|CF ||'''10'''||[[Christian Pulisic]] || || {{suboff|87}}
|-
|CF ||'''20'''||[[Folarin Balogun]] || {{sentoff|0|64}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''14'''||[[Sebastian Berhalter]] || || {{subon|87}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Ricardo Pepi]] || || {{subon|87}}
|-
|MF ||'''7''' ||[[Giovanni Reyna]] || || {{subon|90+5}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Mauricio Pochettino]]
|}
|valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Nikola Vasilj]]
|-
|RB ||'''7''' ||[[Amar Dedić]]
|-
|CB ||'''18'''||[[Nikola Katić]] || || {{suboff|75}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Tarik Muharemović]]
|-
|LB ||'''21'''||[[Stjepan Radeljić]] || {{yel|80}}
|-
|RM ||'''8''' ||[[Armin Gigović]] || || {{suboff|51}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Ivan Šunjić]] || || {{suboff|51}}
|-
|CM ||'''19'''||[[Kerim Alajbegović]]
|-
|LM ||'''5''' ||[[Sead Kolašinac]] || || {{suboff|75}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Ermedin Demirović]]
|-
|CF ||'''11'''||[[Edin Džeko]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|51}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''26'''||[[Ermin Mahmić]] || || {{subon|51}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Benjamin Tahirović]] || || {{subon|51}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Esmir Bajraktarević]] || || {{subon|51}}
|-
|FW ||'''23'''||[[Haris Tabaković]] || || {{subon|75}}
|-
|MF ||'''15'''||[[Amar Memić]] || || {{subon|75}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Sergej Barbarez]] || {{yel|80}}
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Malik Tillman]] (United States)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/>
<br />Danilo Manis ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />Rodrigo Figueiredo ([[Brazilian Football Confederation|Brazil]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Darío Herrera (referee)|Darío Herrera]] ([[Argentine Football Association|Argentina]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Cristian Navarro ([[Argentine Football Association|Argentina]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Juan Soto (referee)|Juan Soto]] ([[Venezuelan Football Federation|Venezuela]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Nicolás Gallo (referee)|Nicolás Gallo]] ([[Colombian Football Federation|Colombia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]])
|}
===Spain vs Austria===
The two teams had met 16 times before this match, including a [[1978 FIFA World Cup Group 3#Austria vs Spain|2–1 group stage win]] for Austria in the [[1978 FIFA World Cup]]. Their most recent encounter was a friendly in 2009 that ended 5–1 to Spain.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/spain/tab/opposingTeams/opposition/Austria/|title=Spain national football team: record v Austria|website=11v11.com|access-date=June 28, 2026}}</ref>
[[Marc Cucurella]] had a goal disallowed in the first half after [[Pau Cubarsi]] was judged to have fouled Austrian keeper [[Alexander Schlager]] after a corner from the right. In the 36th minute, [[Mikel Oyarzabal]] scored when he side-footed low to the right corner of the net after a low cross from Cucurella from the left. In the 66th minute [[Pedro Porro]] scored to make it 2–0 when he ran onto a cross from the left by [[Álex Baena]] to head into the net from six yards out. Oyarzabal got his second goal and a third for Spain in the 89th minute when he ran onto a pass from Cucurella to shoot low to the right corner of the net from twelve yards out.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c8j2wvnzkvzt|title=Spain 3 Austria 0|date=2 July 2026|work=RTE News|accessdate=3 July 2026}}</ref>
This was the first win for Spain in a World Cup knockout match since the [[2010 FIFA World Cup final|2010 World Cup final]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/02/spain-austria-world-cup-2026-last-32-match-report|title= Mikel Oyarzabal at the double as Spain beat Austria and cruise into last 16|date=2 July 2026|work=Guardian|accessdate=3 July 2026}}</ref>
<section begin="R32-11" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|2}}
|time=12:00 p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|ESP}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Spain vs Austria|3–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|AUT}}
|goals1=
*[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] 36', 89'
*[[Pedro Porro|Porro]] 66'
|goals2=
|stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]]
|attendance=70,492
|referee= [[Glenn Nyberg]] ([[Swedish Football Association|Sweden]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 2, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Spain v. Austria"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 2, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M84-ESP-V-AUT.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Spain v. Austria"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-11" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _esp26h
|pattern_b = _esp26hA
|pattern_ra = _esp26h
|pattern_sh = _esp26h
|pattern_so = _esp26hl
|leftarm = D71726
|body = D71726
|rightarm = D71726
|shorts = 000066
|socks = D71726
|title = Spain<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _aut26a
|pattern_b = _aut26a
|pattern_ra = _aut26a
|pattern_sh = _mrc26a
|pattern_so = _aut26al
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Austria<ref name="ESP-AUT line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Unai Simón]]
|-
|RB ||'''12'''||[[Pedro Porro]]
|-
|CB ||'''22'''||[[Pau Cubarsí]]
|-
|CB ||'''14'''||[[Aymeric Laporte]] || {{suboff|90+3}}
|-
|LB ||'''24'''||[[Marc Cucurella]]
|-
|DM ||'''16'''||[[Rodri (footballer, born 1996)|Rodri]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CM ||'''10'''||[[Dani Olmo]] || {{suboff|71}}
|-
|CM ||'''20'''||[[Pedri]] || {{suboff|90+3}}
|-
|RF ||'''19'''||[[Lamine Yamal]] || {{suboff|85}}
|-
|CF ||'''21'''||[[Mikel Oyarzabal]]
|-
|LF ||'''15'''||[[Álex Baena]] || {{suboff|71}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''7''' ||[[Ferran Torres]] || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Mikel Merino]] || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''9''' ||[[Gavi (footballer)|Gavi]] || {{subon|85}}
|-
|MF ||'''8''' ||[[Fabián Ruiz]] || {{subon|90+3}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Marc Pubill]] || {{subon|90+3}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Luis de la Fuente (footballer, born 1961)|Luis de la Fuente]]
|}
|valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Alexander Schlager]]
|-
|RB ||'''5''' ||[[Stefan Posch]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Kevin Danso]]
|-
|CB ||'''8''' ||[[David Alaba]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|LB ||'''20'''||[[Konrad Laimer]]
|-
|CM ||'''6''' ||[[Nicolas Seiwald]] || || {{suboff|46}}
|-
|CM ||'''4''' ||[[Xaver Schlager]] || || {{suboff|46}}
|-
|RW ||'''18'''||[[Romano Schmid]] || || {{suboff|60}}
|-
|AM ||'''24'''||[[Paul Wanner]]
|-
|LW ||'''9''' ||[[Marcel Sabitzer]]
|-
|CF ||'''11'''||[[Michael Gregoritsch]] || || {{suboff|60}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''10'''||[[Florian Grillitsch]] || || {{subon|46}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Carney Chukwuemeka]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''7''' ||[[Marko Arnautović]] || || {{subon|60}}
|-
|FW ||'''14'''||[[Saša Kalajdžić]] || || {{subon|60}}
|-
|DF ||'''22'''||[[Alexander Prass]] || || {{subon|85}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|GER}} [[Ralf Rangnick]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Lamine Yamal]] (Spain)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/>
<br />Mahbod Beigi ([[Swedish Football Association|Sweden]])
<br />Andreas Söderkvist ([[Swedish Football Association|Sweden]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Dahane Beida]] ([[Football Federation of the Islamic Republic of Mauritania|Mauritania]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Elvis Noupue ([[Cameroonian Football Federation|Cameroon]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Tomasz Kwiatkowski|pl|Tomasz Kwiatkowski (sędzia piłkarski)}} ([[Polish Football Association|Poland]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Fedayi San]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Shaun Evans (referee)|Shaun Evans]] ([[Football Australia|Australia]])
|}
===Portugal vs Croatia===
[[File:Croatia v Portugal 2 July 2026-263.jpg|thumb|right|During the match between Portugal and Croatia.]]
The two teams had met 10 times before, with Portugal winning seven matches. Their most recent meeting was a [[2024–25 UEFA Nations League A#Group 1|1–1 group stage draw]] in the [[2024–25 UEFA Nations League A]], while their previous encounter in a major tournament was in the [[UEFA Euro 2016]] round of 16, where Portugal won 1–0 after extra time.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/portugal/tab/opposingTeams/opposition/Croatia/|title=Portugal national football team: record v Croatia|website=11v11.com|access-date=June 26, 2026}}</ref>
Croatia went in front in the 53rd minute, when [[Ivan Perišić]] scored with a low shot from the left of the six yard box, under the goalkeeper to right corner of the net. In the 68th minute, Portugal were awarded a penalty after a VAR review when [[Nikola Vlašić]] fouled [[Renato Veiga]] after a corner. [[Cristiano Ronaldo]] scored the penalty with a shot down the middle to make it 1–1, becoming the oldest goalscorer in a World Cup knockout match.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cvgl19we7v9t?page=2|title= Portugal 2 Croatia 1|date=2 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=3 July 2026}}</ref>
In the 94th minute, [[Gonçalo Ramos]] headed to the right corner of the net after a cross from [[Rafael Leão]] from the left to put Portugal into a 2–1 lead. In the 13th minute of stoppage time, [[Joško Gvardiol]] slid in to finish towards the net but the goal was eventually ruled out. [[Igor Matanović]] had got a slight touch on the ball with his head after a cross, as indicated by [[Snickometer]] technology; the ball then dropped to [[Mario Pašalić]], who was in an offside position before the goal was scored.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/02/portugal-croatia-world-cup-2026-last-32-match-report|title= Ramos sends Portugal into last 16 as VAR drama caps wild finish against Croatia|date=2 July 2026|work=Guardian|accessdate=3 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cz0jee3vy39o|title= Huge Snicko VAR call prolongs Ronaldo's last dance but ends Modric's|date=2 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=3 July 2026}}</ref>
<section begin="R32-12" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|2}}
|time=7:00 p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|POR}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Portugal vs Croatia|2–1}}
|team2={{#invoke:flag|fb|CRO}}
|goals1=
*[[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] 68' pen
*[[Gonçalo Ramos|Ramos]] 90+4'
|goals2=
*[[Ivan Perišić|Perišić]] 53'
|stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]]
|attendance=43,036
|referee= [[Espen Eskås]] ([[Norwegian Football Federation|Norway]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 3, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Portugal v. Croatia"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M83-POR-V-CRO.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Portugal v. Croatia"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-12" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _por26a
|pattern_b = _por26a
|pattern_ra = _por26a
|pattern_sh = _por26a2
|pattern_so = _por26al
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Portugal<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _cro26a
|pattern_b = _cro26a
|pattern_ra = _cro26a
|pattern_sh = _cro26a
|pattern_so =
|leftarm = 000081
|body = 000081
|rightarm = 000081
|shorts = 000081
|socks = 0033F5
|title = Croatia<ref name="POR-CRO line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Diogo Costa]]
|-
|RB ||'''20'''||[[João Cancelo]] || || {{suboff|62}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Rúben Dias]] || {{yel|17}}
|-
|CB ||'''13'''||[[Renato Veiga]]
|-
|LB ||'''25'''||[[Nuno Mendes (footballer, born 2002)|Nuno Mendes]]
|-
|CM ||'''15'''||[[João Neves]]
|-
|CM ||'''23'''||[[Vitinha]] || || {{suboff|62}}
|-
|RW ||'''18'''||[[Pedro Neto]] || || {{suboff|62}}
|-
|AM ||'''8''' ||[[Bruno Fernandes]] || || {{suboff|62}}
|-
|LW ||'''17'''||[[Rafael Leão]]
|-
|CF ||'''7''' ||[[Cristiano Ronaldo]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|81}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''10'''||[[Bernardo Silva]] || || {{subon|62}}
|-
|DF ||'''2''' ||[[Nélson Semedo]] || || {{subon|62}}
|-
|FW ||'''26'''||[[Francisco Conceição]] || || {{subon|62}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Gonçalo Ramos]] || || {{subon|62}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Rúben Neves]] || || {{subon|81}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ESP}} [[Roberto Martínez]]
|}
|valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Dominik Livaković]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Josip Stanišić]]
|-
|CB ||'''6''' ||[[Josip Šutalo]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Marin Pongračić]]
|-
|LB ||'''14'''||[[Ivan Perišić]] || {{yel|90+8}}
|-
|CM ||'''10'''||[[Luka Modrić]] ([[Captain (association football)|c]]) || {{yel|59}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Mateo Kovačić]] || || {{suboff|90+6}}
|-
|RW ||'''13'''||[[Nikola Vlašić]] || || {{suboff|90+2}}
|-
|AM ||'''17'''||[[Petar Sučić]]
|-
|LW ||'''16'''||[[Martin Baturina]] || || {{suboff|68}}
|-
|CF ||'''11'''||[[Ante Budimir]] || || {{suboff|46}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''20'''||[[Igor Matanović]] || || {{subon|46}}
|-
|MF ||'''15'''||[[Mario Pašalić]] || || {{subon|68}}
|-
|DF ||'''4''' ||[[Joško Gvardiol]] || || {{subon|90+2}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Andrej Kramarić]] || || {{subon|90+6}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Zlatko Dalić]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Cristiano Ronaldo]] (Portugal)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/>
<br />Jan Erik Engan ([[Norwegian Football Federation|Norway]])
<br />Isaak Bashevkin ([[Norwegian Football Federation|Norway]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Abongile Tom]] ([[South African Football Association|South Africa]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />[[Zakhele Siwela]] ([[South African Football Association|South Africa]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Jarred Gillett]] ([[The Football Association|England]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Dennis Higler]] ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Marco Di Bello]] ([[Italian Football Federation|Italy]])
|}
===Switzerland vs Algeria===
The teams have met on two previous occasions, both of them friendly matches (in 1983 and 1986). Switzerland have won both of these encounters, with a 2–0 victory in the 1986 match.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/switzerland/tab/opposingTeams/opposition/Algeria/|title=Switzerland national football team: record v Algeria|website=11v11.com|access-date=June 28, 2026}}</ref>
Switzerland went in front at 10 minutes, when [[Johan Manzambi]] made a run down the left before cutting the ball back low, allowing [[Breel Embolo]] to score from close range.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/03/manzambi-switzerland-world-cup-algeria-match-report|title= Manzambi dazzles as Switzerland stroll into last 16 with win over Algeria|date=2 July 2026|work=Guardian|accessdate=3 July 2026}}</ref>
[[Dan Ndoye]] made it 2–0 46 seconds into the second-half, with a right-footed finish to the left of the net from just inside the penalty area, after the ball broke to him from a defensive clearance error.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cyv05me9d6rt|title= Switzerland 2 Algeria 0|date=2 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=3 July 2026}}</ref>
This was Switzerland's first win in the knockout stages since [[1938 FIFA World Cup|1938]], when they defeated Germany.
<section begin="R32-13" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|2}}
|time=8:00 p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|SUI}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Switzerland vs Algeria|2–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|ALG}}
|goals1=
*[[Breel Embolo|Embolo]] 10'
*[[Dan Ndoye|Ndoye]] 46'
|goals2=
|stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]]
|attendance=52,497
|referee= [[Yael Falcón]] ([[Argentine Football Association|Argentina]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 3, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Switzerland v. Algeria"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M85-SUI-V-ALG.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Switzerland v. Algeria"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-13" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _sui26h
|pattern_b = _sui26h
|pattern_ra = _sui26h
|pattern_sh = _sui26h
|pattern_so =
|leftarm = FF0000
|body = FF0000
|rightarm = FF0000
|shorts = FF0000
|socks = FF0000
|title = Switzerland<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _alg26h
|pattern_b = _alg26hA
|pattern_ra = _alg26h
|pattern_sh = _alg26h
|pattern_so = _alg26hl
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = F3F3F3
|title = Algeria<ref name="SUI-ALG line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Gregor Kobel]]
|-
|RB ||'''6''' ||[[Denis Zakaria]] || {{suboff|87}}
|-
|CB ||'''4''' ||[[Nico Elvedi]]
|-
|CB ||'''5''' ||[[Manuel Akanji]]
|-
|LB ||'''13'''||[[Ricardo Rodriguez (footballer)|Ricardo Rodriguez]]
|-
|CM ||'''8''' ||[[Remo Freuler]]
|-
|CM ||'''10'''||[[Granit Xhaka]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|RW ||'''11'''||[[Dan Ndoye]] || {{suboff|87}}
|-
|AM ||'''9''' ||[[Johan Manzambi]] || {{suboff|70}}
|-
|LW ||'''17'''||[[Rubén Vargas]] || {{suboff|70}}
|-
|CF ||'''7''' ||[[Breel Embolo]] || {{suboff|82}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''22'''||[[Fabian Rieder]] || {{subon|70}}
|-
|FW ||'''19'''||[[Noah Okafor]] || {{subon|70}}
|-
|FW ||'''23'''||[[Zeki Amdouni]] || {{subon|82}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Michel Aebischer]] || {{subon|87}}
|-
|DF ||'''3''' ||[[Silvan Widmer]] || {{subon|87}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Murat Yakin]]
|}
|valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Luca Zidane]]
|-
|RB ||'''17'''||[[Rafik Belghali]] || || {{suboff|82}}
|-
|CB ||'''2''' ||[[Aïssa Mandi]]
|-
|CB ||'''21'''||[[Ramy Bensebaini]]
|-
|LB ||'''15'''||[[Rayan Aït-Nouri]]
|-
|DM ||'''19'''||[[Nabil Bentaleb]] || || {{suboff|71}}
|-
|CM ||'''6''' ||[[Ramiz Zerrouki]] || || {{suboff|58}}
|-
|CM ||'''10'''||[[Farès Chaïbi]] || {{yel|36}}
|-
|RF ||'''7''' ||[[Riyad Mahrez]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|71}}
|-
|CF ||'''22'''||[[Ibrahim Maza]]
|-
|LF ||'''8''' ||[[Houssem Aouar]] || || {{suboff|58}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''13'''||[[Jaouen Hadjam]] || || {{subon|58}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Amine Gouiri]] || || {{subon|58}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Anis Hadj Moussa]] || || {{subon|71}}
|-
|MF ||'''14'''||[[Hicham Boudaoui]] || {{yel|72}} || {{subon|71}}
|-
|FW ||'''20'''||[[Adil Boulbina]] || || {{subon|82}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|BIH}} [[Vladimir Petković]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Breel Embolo]] (Switzerland)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/>
<br />Masimiliano Del Yesso ([[Argentine Football Association|Argentina]])
<br />Facundo Rodriguez ([[Argentine Football Association|Argentina]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Kevin Ortega (football referee)|Kevin Ortega]] ([[Peruvian Football Federation|Peru]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Michael Orué ([[Peruvian Football Federation|Peru]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentine Football Association|Argentina]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />Erick Miranda ([[Mexican Football Federation|Mexico]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />{{ill|Juan Lara (referee)|de|Juan Lara (Schiedsrichter)|lt=Juan Lara}} ([[Football Federation of Chile|Chile]])
|}
===Australia vs Egypt===
Australia and Egypt had met twice before, most recently in 2010, a 3–0 win for Egypt in a friendly.<ref>{{cite web|url=https://www.11v11.com/teams/australia/tab/opposingTeams/opposition/Egypt/|title=Australia national football team: record v Egypt|website=11v11.com|access-date=June 27, 2026}}</ref>
There were initial concerns over [[Mohamed Salah|Mohamed Salah's]] fitness due to a hamstring injury, and Egypt coach [[Hossam Hassan]] would not commit to starting him in the game, but he was eventually cleared to be in the starting lineup.<ref >{{Cite web |website=ESPN Sport |last=Lynch |first=Joey |date=2002 |title=Mohamed Salah recovers from hamstring for Egypt-Australia |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/49252258/mohamed-salah-recovers-hamstring-egypt-australia}}</ref>
In the 13th minute of the first half, Egypt midfielder [[Emam Ashour]] headed in at the back post low to the left corner of the net after a cross from [[Karim Hafez]] from the right to put Egypt 1–0 ahead. Australia struggled to create many clear-cut chances, but were able to equalize via an [[own goal]] when Egypt player [[Mohamed Hany]] headed into his own net from six yards out after a cross form the left in the 55th minute.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cwy016e9y9jt?page=4#:~:text=Australia%201%2D1%20Egypt%20(2,shootout%20to%20progress%20%2D%20BBC%20Sport|title= Australia 1 Egypt 1 (1–4 on pens)|date=3 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=6 July 2026}}</ref> This made Hany only the second player in FIFA World Cup history to score two own goals in a single tournament, following [[Ivan Vutsov]] of [[Bulgaria national football team|Bulgaria]] in [[1966 FIFA World Cup|1966]].
The match went to extra time, and with one minute remaining, goalkeeper [[Patrick Beach]], who had started in all of Australia's games in the tournament, was substituted off in favour of veteran goalkeeper [[Mathew Ryan]]. The substitution was surprising, since Beach had prevented the highest goal average than any other goalkeeper at the tournament.<ref >{{Cite web |website=ESPN|last=Lynch |first=Joel |date=4 July 2026 |title=Penalty heartbreak for Australia vs. Egypt as World Cup knockout win still eludes Socceroos |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/49260415/penalty-heartbreak-australia-vs-egypt-world-cup-knockout-win-eludes-socceroos}}</ref> Ryan was unable to save any of the penalties taken by Egypt, and Australian players [[Harry Souttar]] and [[Lucas Herrington]] both sent their kicks over the crossbar. [[Hossam Abdelmaguid]] got the winning penalty for Egypt with a low shot to the left corner, sending the goalkeeper the wrong way.<ref >{{Cite web |website=Fox Sports|last=Heverin |first=Dane |date=4 July 2026 |title=Socceroos OUT in shootout heartbreak after huge Popa gamble stuns in World Cup thriller |url=https://www.foxsports.com.au/football/fifa-world-cup-2026-australia-vs-egypt-live-socceroos-team-news-start-time-next-game-mo-salah-fitness-updates-in-dallas/news-story/bd39b9656b40e316fb5e9997bc1cbea5}}</ref>
After the match, in his press conference, Australia coach [[Tony Popovic]] said his surprise decision to substitute in-form keeper Beach for Ryan was down to Ryan's additional experience. Neither Beach nor Ryan were aware the change would occur.<ref>{{Cite web |website=Nine News|last=Harper |first=Lachlan |date=4 July 2026 |title=Mat Ryan 'hurting' as major shootout gamble backfires in Socceroos loss |url=https://www.nine.com.au/sport/football/fifa-world-cup-2026-socceroos-egypt-penalty-shootout-result-mat-ryan-substitution-patrick-beach-mo-salah-performance-20260704-p60cj7.html}}</ref>
This fixture was Australia's third failed attempt at winning a knockout fixture at a World Cup, as well as being the second and last AFC team to have failed to win the Round of 32 after Japan's loss to Brazil,<ref name="BBCAusEgKnockout">{{Cite web |website=ESPN |last=Lynch |first=Joey |date=4 July 2026 |title=Egypt beat Australia on PKs to to[sic] advance in knockouts for first time |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/49261233/egypt-beat-australia-pks-first-ever-knockout-win}}</ref> having previously lost to Argentina in [[2022 FIFA World Cup knockout stage#Argentina v _Australia|2022]] and Italy in [[2006 FIFA World Cup knockout stage#Italy vs Australia|2006]], both of whom were future World Cup champions. For Egypt, this was their first ever win in the knockout stages of a World Cup,<ref name="BBCAusEgKnockout"/> and they progressed to the round of 16 to face Argentina.
<section begin="R32-14" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|3}}
|time=1:00 p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|AUS}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Australia vs Egypt|1–1}}
|aet=yes
|team2={{#invoke:flag|fb|EGY}}
|goals1=
*[[Mohamed Hany|Hany]] 55' o.g.
|goals2=
*[[Emam Ashour|Ashour]] 13'
|stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]]
|attendance=70,244
|referee=[[Gustavo Tejera]] ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
|penaltyscore=2–4
|penalties1=
*[[Harry Souttar|Souttar]] penmiss
*[[Jackson Irvine|Irvine]] pengoal
*[[Awer Mabil|Mabil]] pengoal
*[[Lucas Herrington|Herrington]] penmiss
|penalties2=
*[[Mahmoud Saber|Saber]] pengoal
*[[Ramy Rabia|Rabia]] pengoal
*[[Mohamed Salah|Salah]] pengoal
*[[Hossam Abdelmaguid|Abdelmaguid]] pengoal
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 "Australia vs Egypt {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 3, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Australia v. Egypt"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M88-AUS-V-EGY-V2.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Australia v. Egypt"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 4, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-14" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _aus26h
|pattern_b = _aus26h
|pattern_ra = _aus26h
|pattern_sh = _aus26H
|pattern_so =
|leftarm = FFFF00
|body = FFFF00
|rightarm = FFFF00
|shorts = 07563E
|socks = FFFFFF
|title = Australia<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _egy26h
|pattern_b = _egy26h
|pattern_ra = _egy26h
|pattern_sh = _gha26h
|pattern_so =
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = 000000
|title = Egypt<ref name="AUS-EGY line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''18'''||[[Patrick Beach]] || || {{suboff|119}}
|-
|CB ||'''3''' ||[[Alessandro Circati]]
|-
|CB ||'''19'''||[[Harry Souttar]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CB ||'''25'''||[[Lucas Herrington]]
|-
|RM ||'''5''' ||[[Jordan Bos]] || || {{suboff|46}}
|-
|CM ||'''22'''||[[Jackson Irvine]]
|-
|CM ||'''13'''||[[Aiden O'Neill]] || || {{suboff|91}}
|-
|LM ||'''16'''||[[Aziz Behich]]
|-
|RF ||'''20'''||[[Cristian Volpato]] || || {{suboff|74}}
|-
|CF ||'''17'''||[[Nestory Irankunda]] || || {{suboff|74}}
|-
|LF ||'''8''' ||[[Connor Metcalfe]] || || {{suboff|91}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''15'''||[[Kai Trewin]] || || {{subon|46}}
|-
|FW ||'''10'''||[[Ajdin Hrustic]] || || {{subon|74}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Mohamed Touré (soccer, born 2004)|Mohamed Touré]] || || {{subon|74}}
|-
|MF ||'''24'''||[[Paul Okon-Engstler]] || || {{subon|91}}
|-
|FW ||'''11'''||[[Awer Mabil]] || || {{subon|91}}
|-
|GK ||'''1''' ||[[Mathew Ryan]] || || {{subon|119}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Tony Popovic]]
|}
|valign="top"|[[File:AUS-EGY 2026-07-03.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Mostafa Shobeir]]
|-
|RB ||'''3''' ||[[Mohamed Hany]]
|-
|CB ||'''2''' ||[[Yasser Ibrahim]] || {{yel|120}}
|-
|CB ||'''5''' ||[[Ramy Rabia]]
|-
|LB ||'''15'''||[[Karim Hafez]] || || {{suboff|80}}
|-
|RM ||'''8''' ||[[Emam Ashour]]
|-
|CM ||'''14'''||[[Hamdy Fathy]] || || {{suboff|67}}
|-
|CM ||'''19'''||[[Marwan Attia]] || || {{suboff|120+1}}
|-
|LM ||'''11'''||[[Mostafa Ziko]] || || {{suboff|67}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Mohamed Salah]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CF ||'''22'''||[[Omar Marmoush]] || || {{suboff|106}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''12'''||[[Haissem Hassan]] || {{yel|105}} || {{subon|67}}
|-
|DF ||'''4''' ||[[Hossam Abdelmaguid]] || || {{subon|67}}
|-
|FW ||'''7''' ||[[Trézéguet (Egyptian footballer)|Trézéguet]] || || {{subon|80}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Hamza Abdelkarim]] || || {{subon|106}}
|-
|MF ||'''21'''||[[Mahmoud Saber]] || || {{subon|120+1}}
|-
|colspan=3|'''Other disciplinary actions:'''
|-
|{{abbr|TS|Technical staff member (goalkeeper coach)}} ||'''—''' || [[Saafan El-Sagheer]] || {{yel|91}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Hossam Hassan]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Mohamed Salah]] (Egypt)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="AUS-EGY line-ups"/>
<br />Carlos Barreiro ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />Nicolas Taran ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Sandro Schärer]] ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />Stéphane De Almeida ([[Swiss Football Association|Switzerland]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Leodán González]] ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />Antonio García ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Bastian Dankert]] ([[German Football Association|Germany]])
|}
===Argentina vs Cape Verde===
The two teams had never met before. As well being Cape Verde's World Cup debut, this was also their first ever World Cup knockout game, which they qualified for undefeated after [[2026 FIFA World Cup Group H|drawing their three group games]]. They entered the fixture as the smallest nation to ever play in a World Cup knockout match.<ref >{{Cite web |website=BBC Sport| last=Coates |first=Charlotte|date=3 July 2026 |title=Argentina 3-2 Cape Verde (AET): Messi through as holders survive scare to reach World Cup last 16 |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cz75y0v8qrjt}}</ref>
In the 29th minute, Argentine captain [[Lionel Messi]] made his run in behind the Cape Verde defense on the right, controlling the ball with his left foot from a long pass by [[Lisandro Martínez]] before firing it home from close range high to the near post from the right. This marked Messi's seventh goal at the 2026 FIFA World Cup, giving Argentina a 1–0 lead at halftime.
Cape Verde got an equalizer in the 59th minute through [[Deroy Duarte]], when he had a touch on the inside of his right foot and shot beyond [[Emiliano Martínez]] towards the far left corner from the right of the six yard box. [[Vozinha]] had several powerful saves in stoppage time, sending the match into extra time.
Two minutes into extra time, Lisandro Martínez collected the ball from a corner kick from the left, before turning back in and sending it beyond Vozinha into the top right corner of the net, giving Argentina the lead. Eleven minutes later, [[Sidny Lopes Cabral]] found the ball in the Argentinian half. Entering from the left side of the penalty area, he curled right-footed past the goalkeeper and into the top right corner of the net to make it 2–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/04/argentina-cape-verde-world-cup-2026-last-32-match-report|title= Cape Verde threaten shock for the ages before Argentina break hearts in World Cup classic|date=3 July 2026|work=Guardian|accessdate=6 July 2026}}</ref>
In the 111th minute, Messi delivered a corner kick from the left with the ball deflecting off the head of [[Cristian Romero]], and then off the arm of [[Diney (footballer, born 1995)|Diney Borges]] and dropping into the right corner of the net for an own goal.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cz75y0v8qrjt|title= Argentina 3 Cape Verde 2 (AET)|date=3 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=6 July 2026}}</ref>
With this win, Argentina progressed to the round of 16, eliminating Cape Verde, the only tournament debutant out of the four to reach the knockouts after an unbeaten run in the group stage.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2026/jul/04/cape-verde-argentina-world-cup-last-32-reaction-quotes|title= Cape Verde exit World Cup with heads held high: ‘We did our best and we did it with bravery’|date=3 July 2026|work=Guardian|accessdate=6 July 2026}}</ref> During a post-match press conference, Argentina head coach [[Lionel Scaloni]] praised Cape Verde for their defensive discipline and competitive performance, which forced the defending champions into extra time.<ref>{{Cite news |date=4 July 2026 |title=Cabo Verde thriller leaves mark on Scaloni |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-thriller-leaves-mark-on-scaloni |work=[[FIFA]]}}</ref>
Following their elimination from the tournament against reigning world champions Argentina, the Cape Verde football team were welcomed back to [[Praia]] by thousands of supporters, which coincided with Cape Verde's independence day. Coach [[Bubista]] expressed his pride at his team being minutes away from forcing Argentina into a penalty shootout, and demonstrating that they can compete with the best teams in the world.<ref >{{Cite web |website=BBC Sport| last=Njie |first=Paul |date=6 July 2026 |title=Thousands welcome home Cape Verde footballers after stunning World Cup run |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70yy4xkeexo}}</ref>
<section begin="R32-15" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|3}}
|time=6:00 p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|ARG}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Argentina vs Cape Verde|3–2}}
|aet=yes
|team2={{#invoke:flag|fb|CPV}}
|goals1=
*[[Lionel Messi|Messi]] 29'
*[[Lisandro Martínez|Li. Martínez]] 92'
*[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]] 111' o.g.
|goals2=
*[[Deroy Duarte|D. Duarte]] 59'
*[[Sidny Lopes Cabral|Lopes Cabral]] 103'
|stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]]
|attendance=64,478
|referee= [[Drew Fischer]] ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 "Argentina vs Cabo Verde {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 4, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde"]. FIFA. July 4, 2026. Retrieved July 4, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M86-ARG-V-CPV.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 4, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-15" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _arg26h
|pattern_b = _arg26hA_wc
|pattern_ra = _arg26h
|pattern_sh = _arg26h2
|pattern_so = _arg26h2l
|leftarm = FFFFFF
|body = FFFFFF
|rightarm = FFFFFF
|shorts = FFFFFF
|socks = FFFFFF
|title = Argentina<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _cpv26h
|pattern_b = _cpv26h
|pattern_ra = _cpv26h
|pattern_sh = _cpv26h
|pattern_so = _cpv26hl
|leftarm = 1A3CB0
|body = 1A3CB0
|rightarm = 1A3CB0
|shorts = 1A3CB0
|socks = 1A3CB0
|title = {{nowrap|Cape Verde}}<ref name="ARG-CPV line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''23'''||[[Emiliano Martínez]]
|-
|RB ||'''26'''||[[Nahuel Molina]] || || {{suboff|104}}
|-
|CB ||'''13'''||[[Cristian Romero]]
|-
|CB ||'''6''' ||[[Lisandro Martínez]]
|-
|LB ||'''25'''||[[Facundo Medina]] || || {{suboff|85}}
|-
|RM ||'''7''' ||[[Rodrigo De Paul]] || || {{suboff|84}}
|-
|CM ||'''20'''||[[Alexis Mac Allister]]
|-
|CM ||'''24'''||[[Enzo Fernández]]
|-
|LM ||'''16'''||[[Thiago Almada]] || || {{suboff|63}}
|-
|CF ||'''10'''||[[Lionel Messi]] ([[Captain (association football)|c]])
|-
|CF ||'''22'''||[[Lautaro Martínez]] || || {{suboff|63}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''15'''||[[Nicolás González (footballer, born 1998)|Nicolás González]] || || {{subon|63}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Julián Alvarez]] || || {{subon|63}}
|-
|MF ||'''5''' ||[[Leandro Paredes]] || || {{subon|84}}
|-
|DF ||'''3''' ||[[Nicolás Tagliafico]] || || {{subon|85}}
|-
|DF ||'''4''' ||[[Gonzalo Montiel]] || {{yel|115}} || {{subon|104}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Lionel Scaloni]]
|}
|valign="top"|[[File:ARG-CPV 2026-07-03.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Vozinha]]
|-
|RB ||'''22'''||[[Steven Moreira]]
|-
|CB ||'''4''' ||[[Pico Lopes|Pico]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Diney (footballer, born 1995)|Diney]]
|-
|LB ||'''13'''||[[Sidny Lopes Cabral]]
|-
|DM ||'''6''' ||[[Kevin Pina (footballer)|Kevin Pina]] || {{yel|68}} || {{suboff|100}}
|-
|RM ||'''20'''||[[Ryan Mendes]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|80}}
|-
|CM ||'''15'''||[[Laros Duarte]] || || {{suboff|67}}
|-
|CM ||'''14'''||[[Deroy Duarte]] || || {{suboff|100}}
|-
|LM ||'''7''' ||[[Jovane Cabral]] || || {{suboff|80}}
|-
|CF ||'''21'''||[[Nuno da Costa]] || || {{suboff|67}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|MF ||'''10'''||[[Jamiro Monteiro]] || || {{subon|67}}
|-
|FW ||'''19'''||[[Dailon Livramento]] || || {{subon|67}}
|-
|MF ||'''17'''||[[Willy Semedo]] || || {{subon|80}}
|-
|MF ||'''26'''||[[Hélio Varela]] || || {{subon|80}}
|-
|MF ||'''16'''||[[Yannick Semedo]] || || {{subon|100}}
|-
|FW ||'''9''' ||[[Gilson Benchimol]] || || {{subon|100}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|[[Bubista]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Lionel Messi]] (Argentina)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ARG-CPV line-ups"/>
<br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
<br />Lyes Arfa ([[Canadian Soccer Association|Canada]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Katia Itzel García|Katia García]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />[[Sandra Ramírez (referee)|Sandra Ramírez]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Armando Villarreal]] ([[United States Soccer Federation|United States]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]])
|}
===Colombia vs Ghana===
The two teams had never met before.
In the 14th minute, [[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]] scored the only goal of the match with a low side foot volley to the right corner from six yards out after a cross from [[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]] from the right. Ghana failed to register a shot on target during the game.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cnv9g087mzyt|title= Colombia 1 Ghana 0|date=3 July 2026|work=BBC Sport|accessdate=6 July 2026}}</ref>
<section begin="R32-16" />{{#invoke:Football box|main
|date={{Start date|2026|7|3}}
|time=8:30 p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]]
|team1={{#invoke:flag|fb-rt|COL}}
|score={{score link|2026 FIFA World Cup round of 32#Colombia vs Ghana|1–0}}
|team2={{#invoke:flag|fb|GHA}}
|goals1=
*[[Jhon Arias (footballer)|J. Arias]] 14'
|goals2=
|stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]
|attendance=69,045
|referee=[[Clément Turpin]] ([[French Football Federation|France]])
|report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 "Colombia vs Ghana {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. July 4, 2026. Retrieved July 4, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Colombia v. Ghana"]. FIFA. July 4, 2026. Retrieved July 4, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M87-COL-V-GHA.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Colombia v. Ghana"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 4, 2026. }}</ref>
}}<section end="R32-16" />
{| width=92%
|-
|{{Football kit
|pattern_la = _col26h
|pattern_b = _col26h
|pattern_ra = _col26h
|pattern_sh = _col26h
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FF0000
|title = Colombia<ref name="COL-GHA line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12526/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Colombia v. Ghana |publisher=[[FIFA]] |date=July 4, 2026 |access-date=July 4, 2026}}</ref>
}}
|{{Football kit
|pattern_la = _gha26h
|pattern_b = _gha26h
|pattern_ra = _gha26h
|pattern_sh = _gha26h
|pattern_so =
|leftarm =
|body =
|rightarm =
|shorts =
|socks = FFFFFF
|title = Ghana<ref name="COL-GHA line-ups"/>
}}
|}
{| width="100%"
|valign="top" width="40%"|
{| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''12'''||[[Camilo Vargas]]
|-
|RB ||'''2''' ||[[Daniel Muñoz (footballer)|Daniel Muñoz]]
|-
|CB ||'''23'''||[[Davinson Sánchez]]
|-
|CB ||'''3''' ||[[Jhon Lucumí]]
|-
|LB ||'''17'''||[[Johan Mojica]]
|-
|DM ||'''16'''||[[Jefferson Lerma]]
|-
|CM ||'''14'''||[[Gustavo Puerta]]
|-
|CM ||'''11'''||[[Jhon Arias (footballer)|Jhon Arias]] || {{yel|12}} || {{suboff|72}}
|-
|RF ||'''10'''||[[James Rodríguez]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|46}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Jhon Córdoba]] || || {{suboff|8}}
|-
|LF ||'''7''' ||[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]] || || {{suboff|90}}
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|FW ||'''25'''||[[Luis Suárez (footballer, born 1997)|Luis Suárez]] || || {{subon|8}}
|-
|MF ||'''6''' ||[[Richard Ríos]] || {{yel|78}} || {{subon|46}}
|-
|MF ||'''20'''||[[Juan Fernando Quintero|Juan Quintero]] || || {{subon|72}}
|-
|FW ||'''21'''||[[Jaminton Campaz]] || || {{subon|90}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|ARG}} [[Néstor Lorenzo]]
|}
|valign="top"|[[File:COL-GHA 2026-07-03.svg|300px]]
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0"
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||[[Lawrence Ati-Zigi]]
|-
|RB ||'''26'''||[[Marvin Senaya]] || || {{suboff|13}}
|-
|CB ||'''23'''||[[Derrick Luckassen]]
|-
|CB ||'''18'''||[[Jerome Opoku]]
|-
|LB ||'''14'''||[[Gideon Mensah (footballer, born 1998)|Gideon Mensah]]
|-
|DM ||'''5''' ||[[Thomas Partey]]
|-
|CM ||'''3''' ||[[Caleb Yirenkyi]] || {{yel|49}} || {{suboff|79}}
|-
|CM ||'''8''' ||[[Kwasi Sibo]] || || {{suboff|62}}
|-
|RF ||'''19'''||[[Iñaki Williams]] || || {{suboff|62}}
|-
|CF ||'''9''' ||[[Jordan Ayew]] ([[Captain (association football)|c]]) || || {{suboff|79}}
|-
|LF ||'''11'''||[[Antoine Semenyo]]
|-
|colspan=3|'''Substitutions:'''
|-
|DF ||'''2''' ||[[Alidu Seidu]] || {{yel|76}} || {{subon|13}}
|-
|FW ||'''7''' ||[[Abdul Fatawu]] || {{yel|66}} || {{subon|62}}
|-
|MF ||'''15'''||[[Elisha Owusu]] || || {{subon|62}}
|-
|FW ||'''25'''||[[Prince Kwabena Adu|Prince Adu]] || || {{subon|79}}
|-
|FW ||'''24'''||[[Ernest Nuamah]] || || {{subon|79}}
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=3|{{flagicon|POR}} [[Carlos Queiroz]]
|}
|}
{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
'''Man of the Match:'''
<br />[[Luis Díaz (footballer, born 1997)|Luis Díaz]] (Colombia)<ref name="MOTM" />
'''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="COL-GHA line-ups"/>
<br />Nicolas Danos ([[French Football Federation|France]])
<br />Benjamin Pagès ([[French Football Federation|France]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:'''
<br />[[Alejandro Hernández Hernández]] ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])
<br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:'''
<br />José Enrique Naranjo Pérez ([[Royal Spanish Football Federation|Spain]])
<br />'''[[Video assistant referee]]:'''
<br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]])
<br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:'''
<br />[[Willy Delajod]] ([[French Football Federation|France]])
<br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:'''
<br />[[Fu Ming]] ([[Chinese Football Association|China]])
|}
==Notes==
{{notelist-ua}}
==References==
{{reflist}}
===Reports===
{{reflist|group=Report}}
==External links==
* {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}}
{{2026 FIFA World Cup}}
{{DEFAULTSORT:Knockout stage, round of 32}}
[[Category:2026 FIFA World Cup]]
[[Category:FIFA World Cup knockout stages|2026, R32]]
[[Category:Algeria at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Argentina at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Australia at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Austria at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Belgium at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Bosnia and Herzegovina at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Brazil at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Canada at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Cape Verde at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Colombia at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Croatia at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:DR Congo at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Ecuador at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Egypt at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:England at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:France at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Germany at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Ghana at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Ivory Coast at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Japan at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Mexico at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Morocco at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Netherlands at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Norway at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Paraguay at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Portugal at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Senegal at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:South Africa at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Spain at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Sweden at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:Switzerland at the 2026 FIFA World Cup]]
[[Category:United States at the 2026 FIFA World Cup]]
c15fl0rj81ajxklvmjig6pnpsuxhb93
ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ
0
37670
200569
196698
2026-11-11T02:59:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200569
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ
| image = Ayiyal.jpg
| caption =
| alternate_name = അവിയൽ
| national_cuisine = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| served =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| main_ingredient = [[ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ]], [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], [[ᱫᱟᱹᱦᱤ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ''' ᱥᱮ '''ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ''' ({{langx|ml|അവിയല്}}, pronounced {{IPA|ml|aʋijal|}}) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url= https://www.tasteatlas.com/avial|website=www.tasteatlas.com|title=Avial|access-date=14 Aug 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱥᱴᱤᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱩᱱᱩ''), ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=XykOAQAAMAAJ&q=nair+cuisine | title=Encyclopedia of Food and Culture: Food production to Nuts | volume=2 | first1=Solomon H. | last1=Katz | first2=William Woys | last2=Weaver | publisher=Scribner | isbn=978-0-684-80566-5 | year=2003 | quote=Certain vegetable specialities, although eaten by all Keralites, have special Nair associations. Aviyal is a mixture of green bananas, drumsticks, various beans, and green cashews (distinct to Nair cuisine), cooked with ground coconut"|author-link2=William Woys Weaver}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱳᱞ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ (ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ), ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱵᱤᱱᱥ, [[ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ]], ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤ, ᱪᱤᱪᱤᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱱᱥ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱨᱞᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱟᱫᱷᱟ-ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ "ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ 'ᱦᱮᱰᱮᱡ' ᱥᱮ 'ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ' ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ — ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱟᱱᱴᱟ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱱᱵᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟ (ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ) ᱵᱤᱨᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱜᱮᱫ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱰᱮᱡ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱮᱢ ᱾<ref>{{cite web|url=http://recipes.keralaglobal.com/avial.php|title=Avial|website=recipes.keralaglobal.com|access-date=30 May 2017|archive-date=29 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029222037/http://recipes.keralaglobal.com/avial.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onamfestival.org/avial.html|title=Avial, Recipe of Avial, Avial Recipe|first=Siddhartha|last=Gupta|website=www.onamfestival.org|access-date=30 May 2017}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱟᱴᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱪᱠᱟ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱢ ᱵᱤᱥ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱩᱠᱷ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ, ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹᱥᱟᱲ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱩᱨᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu-blog.com/2011/03/bhima-and-story-of-avial-origin-of.html|title=Bhima and the Story of Avial – Origin of Vegetable Dish Aviyal|website=www.hindu-blog.com|access-date=30 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.ishafoundation.org/inside-isha/happenings/mahabharat-live-blog/|title=Mahabharat Live Blog - The Isha Blog|date=11 February 2012|access-date=30 May 2017|archive-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612113650/http://blog.ishafoundation.org/inside-isha/happenings/mahabharat-live-blog/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/avial-the-dish-some-say-was-invented-by-one-of-the-pandavas-1783939|title=Avial, The Dish Some Say Was Invented By One Of The Pandavas|website=food.ndtv.com|access-date=14 Aug 2020|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814152106/https://food.ndtv.com/food-drinks/avial-the-dish-some-say-was-invented-by-one-of-the-pandavas-1783939|url-status=dead}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Avial (food)}}
* [https://www.keralatourism.org/video-gallery/avial-vegetarian-cuisine/69 ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱠᱥ ᱜᱳᱨᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱜᱩᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
4i9j1bekwndewmeqc0jlihm1s8v5wgv
ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37771
200568
198118
2026-11-11T02:53:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200568
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = Director Adoor Gopalakrishnan.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ
| birth_name = ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|07|03}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| other_names = ᱟᱰᱩᱨ
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱖᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| alma_mater = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite news|title=Film and Television Institute of India (FTII) keen to go global, train foreign actors & technicians - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|website=The Times of India|date=25 February 2018 |access-date=25 April 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225154915/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|url-status=live}}</ref>
| spouse = {{Marriage|ᱥᱩᱱᱟᱱᱫᱟ||᱒᱐᱑᱕|reason=ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ}}
| children = ᱑
| website = {{URL|adoorgopalakrishnan.com}}
| awards = {{Unbulleted_list|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱖)|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱑᱙᱘᱔)|[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱔)}}
}}
'''ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Golden rigmaroles: Adoor Gopalakrishnan on the Malayalam screen|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|access-date=25 April 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=31 July 2016|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426014950/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱭᱟᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |title=Adoor Gopalakrishnan |website=[[IMDb]] |access-date=15 June 2019 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811224017/https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |title=Adoor Gopalakrishnan | Biography, Movies, & Facts |access-date=15 June 2019 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812183242/https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="falkeaward">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |title=Adoor selected for Phalke award |access-date=3 July 2011 |date=6 September 2005 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505174552/http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |archive-date=5 May 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱮᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱕ ᱢᱤ.ᱢᱤ. ᱯᱨᱤᱸᱴ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan">{{Cite web |url=https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |title=Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan |last=Attipetty |first=Peter |date=6 May 2013 |website=The American Bazaar |language=en-US |access-date=11 October 2019 |archive-date=11 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011052034/https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date= September 2022}}
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite web | title = Page on Adoor Gopalakrishnan at Kerala tourism | url = http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | access-date = 8 February 2008 | archive-date = 17 July 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110717135042/http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱢᱯᱩᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan, South Indian film director, script writer, and producer at IFFK2016 01.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]], ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ''ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ'', ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'', ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱞᱟᱫ (executioner) ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ'', ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ) ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ), OCIC ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, INTERFILM ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan in 2022 4.jpg|thumb|᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱰᱳᱨᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ IPS ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱟᱰᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱮᱪ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |title=Husband-wife set to take charge as Mumbai's DCPs |website=Mid-day.com |date=2 June 2010 |access-date=11 June 2012 |archive-date=25 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625202448/http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Crimebusters | date=23 January 2005 | access-date=3 June 2010 | archive-date=24 November 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124035252/http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | url-status=dead }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ: ᱫᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱡᱤᱛ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Face-to-Face |url=https://www.analpabooks.com/face-to-face |access-date=2024-10-14 |website=www.analpabooks.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baruah |first=Parthajit |title=Face to Face: The Cinema of Adoor Gopalakrishnan |url=https://archive.org/details/facetofacecinema0000baru |publisher=HarperCollins India |year=2016 |isbn=9789351361954 |language=English}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱕᱐ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱤᱰᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=28 December 2023|title=Gaza : des cinéastes du monde entier demandent un cessez-le-feu immédiat|url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/gaza-des-cineastes-du-monde-entier-demandent-un-cessez-le-feu-immediat-20231228_WMAUSVJVLFEBNK4ME4XU3ZRU3M/|newspaper=[[Libération]]|language=fr|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thefilmstage.com/claire-denis-ryusuke-hamaguchi-kiyoshi-kurosawa-christian-petzold-apichatpong-weerasethakul-more-sign-demand-for-ceasefire-in-gaza/|title=Claire Denis, Ryusuke Hamaguchi, Kiyoshi Kurosawa, Christian Petzold, Apichatpong Weerasethakul & More Sign Demand for Ceasefire in Gaza|last=Newman|first=Nick|date=29 December 2023|website=The Film Stage|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=31 December 2023|title=Directors of cinema sign petition for immediate ceasefire|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-780176|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=24 January 2024}}</ref>
== ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ 'ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ==
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱥᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱯᱤ.ᱮ. ᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱯᱟᱵᱤᱛᱷᱨᱟᱱ, ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱵᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ, ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾"<ref>{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title='Naalu Pennungal' not complex like my other films: Adoor|access-date=28 May 2009|publisher=[[Yahoo]] India Movies|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=2014-11-13 |title=Adoor Gopalakrishnan stirs controversy by restricting entry at state-run film fest to viewers who know English |url=https://scroll.in/article/689662/adoor-gopalakrishnan-stirs-controversy-by-restricting-entry-at-state-run-film-fest-to-viewers-who-know-english |access-date=2023-11-29 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱨᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱝᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shaji |first=Sukanya |date=2023-01-17 |title=Dear Adoor, caste did not end because you discarded your surname at age 20 |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/dear-adoor-caste-did-not-end-because-you-discarded-your-surname-age-20-172093 |access-date=2023-11-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Film institute row: Jeo Baby withdraws 'Freedom Fight' from Kannur festival |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/20/jeo-baby-withdraws-movie-kannur-film-festival-protest-adoor-gopalakrishnan.html |access-date=2023-11-29 |website=OnManorama}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ==
[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Padma Vibhushan Award – 2006 to Shri Adoor Gopalakrishnan, a leading luminary of New Indian Cinema, in New Delhi on March 20, 2006.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱾]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ NDTV "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-05-17 |website=NDTV.com}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱵᱤᱥᱣᱚᱨᱟᱛᱱᱟ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱑᱓ - ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱭᱩᱢ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱟᱣᱢᱮᱱᱴ
* ᱒᱐᱑᱐ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱒᱐᱐᱖ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|title=Adoor honoured with Padma award|access-date=28 May 2009|date=21 March 2006|work=[[Rediff.com]]|archive-date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325051242/http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="falkeaward" />
* ᱑᱙᱙᱖ - ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ — ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱨᱰᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ<ref>{{cite web|title=Celebrating Cinema: 5 Reasons You Should Know About this Pioneer of New Wave – The Penguin Digest|url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|website=penguin.co.in|date=27 June 2017|access-date=25 April 2018|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426011916/https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|url-status=live}}</ref>
*ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ: — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (FIPRESCI) — ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ)<ref name="officialsite">{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title=Official Website of Adoor Gopalakrishnan|access-date=28 May 2009|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ — ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ<ref>{{cite web|title=Dadasaheb Phalke awardee Adoor Gopalakrishnan completes 50 years in cinema|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|website=India Today|date=17 August 2016 |access-date=25 April 2018|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426012219/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|url-status=live}}</ref>
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ (2003)<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|title=Adoor receives French honour|access-date=14 July 2008|date=22 October 2003|work=[[The Times of India]]|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021033923/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|url-status=live}}</ref>
* ᱠᱟᱭᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
'''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱘ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱐ - ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ / ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) - ᱫᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱭᱩᱰᱮ ᱞᱳᱠᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱔ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱓ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱑ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ''
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱒᱐᱐᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ''
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵᱟᱢ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''<ref name="Critics Awards List">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.</ref>
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ
*[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱜᱩᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/PRIVOXY-FORCE/movies/fullstory.php?id=14867560 |title=Adoor Gopalakrishnan's Retrospective in Kolkata |access-date=29 May 2009 |date=9 March 2009 |website=[[Sify]] }}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
* ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱢᱩᱱᱤᱪ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱮᱠ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱑᱙᱙᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|title=Interview: Adoor|access-date=29 May 2009|publisher=Cinema of Malayalam|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819081200/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|archive-date=19 August 2009|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|- "
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ''ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱰᱮ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱮ ᱰᱮ ᱮᱴ ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱗ || ''ᱫᱟ ᱢᱤᱛᱷ'' || ᱕᱐ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ || ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ, [[ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗|ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ]]
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱮᱴ ᱭᱳᱨ ᱰᱳᱨ-ᱥᱴᱮᱯ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱮᱰ'' || ᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱢᱟᱱᱱᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ (ᱜᱨᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱰ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱴᱩᱣᱟᱨᱰᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ (STD)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱷ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱭᱳᱨ ᱯᱷᱩᱰ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱐ || ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱟᱱᱫᱷᱤ (ᱫᱟ ᱤᱢᱯᱟᱥ)'' || ᱕᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱑ || ''ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱚᱵᱚᱨ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒ || ''[[ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱣᱟᱱᱥ ᱳᱱ ᱪᱳᱭᱤᱥ)]]'' || ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱾ [[᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾<ref name="Moscow1973">{{cite web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival (1973) |access-date=3 January 2013 |work=MIFF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194922/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |archive-date=16 January 2013 }}</ref>
|-
| ᱑᱙᱗᱓ || ''ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱟᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱛᱤ (ᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱟᱭᱟᱨ ᱤᱡᱽ ᱵᱳᱨᱱ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔ || ''ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ'' || ᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕ || ''ᱯᱟᱥᱴ ᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖ || ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗ || ''[[ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ|ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ (ᱟᱥᱮᱱᱴ)]]'' || ᱑᱒᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱗᱘ ||''ᱯᱷᱳᱨ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱚᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ'' || ᱑᱖ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙ || ''ᱭᱟᱠᱥᱟᱜᱟᱱᱟ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐ || ''ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ]]'' (''ᱫᱟ ᱨᱮᱴ ᱴᱨᱮᱯ'') || ᱑᱒᱑ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱑᱙᱘᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] <br /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ|ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ (ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱕ || ''ᱤᱭᱟᱩ/ᱜᱟᱝᱜᱟ (ᱜᱟᱝᱜᱮᱥ-ᱣᱟᱴᱟᱨ)'' || ᱑᱔᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ || ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱰᱩ ᱨᱤᱞ, ᱯᱮᱨᱤᱥ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ''[[ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ]] (ᱢᱳᱱᱳᱞᱳᱜᱽ)''|| ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱨᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱙᱐ || ''[[ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱫᱟ ᱣᱟᱞᱥ)]]'' || ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ (UNICEF) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, OCIC ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱟᱢᱤᱭᱮᱱᱥ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
|-
| ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ|ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ (ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱞ)]]'' || ᱑᱑᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱦᱟᱭᱢ ᱾ ᱱᱮᱴᱯᱮᱠ (Netpac) ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱨᱳᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''[[ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ|ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ (ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ'' || ᱔᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱑ || ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱑᱘᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''[[ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ]]'' || ᱙᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ'' || ᱗᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱰᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱱᱪᱟᱱᱴᱨᱮᱥ'' || ᱗᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''[[ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ|ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]]'' || ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''[[ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ]] (ᱟ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ)'' || ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱐᱙
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''[[ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ|ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ (ᱳᱱᱥ ᱮᱜᱮᱭᱤᱱ)]]'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱙ || ''ᱥᱩᱠᱷᱟᱱᱛᱷᱭᱟᱢ (ᱟ ᱦᱮᱯᱤ ᱮᱱᱰ)'' || || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ || ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱟᱛᱨᱟ'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|}
== ᱛᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ==
''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ''ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱑᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩ, ᱩᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱥᱳᱢᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/Oct/07/veteran-singer-v-k-sasidharan-passes-away-2368532.html|title=Veteran singer VK Sasidharan passes away|first=Express News|last=Service|date=7 October 2021|website=The New Indian Express|access-date=16 July 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱤᱵᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/columns/adoor-gopalakrishnan-movie-kamuki-kj-yesudas-song-53def146|title=അടൂരിന്റെ 'കാമുകി'യും യേശുദാസിന്റെ പാട്ടും|date=3 July 2021|website=Mathrubhumi.com|access-date=16 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite book |title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema |author=Gautaman Bhaskaran |publisher=Penguin Books India |year=2010 |location=[[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]}}
* {{Cite book |title=A Door to Adoor |author=Lalit Mohan Joshi, [[C. S. Venkiteswaran]] |publisher=South Asian Cinema Foundation |year=2006 |location=[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Lokam |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Mulberry |year=1986 |location=[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Chalachithrayathrakal |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Sign Books |year=2005 |location=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Varoo, Adoorilekku Pokam (Interview with Adoor Gopalakrishnan) |language=ml |author=Akbar Kakkattil |author-link=Akbar Kakkattil |publisher=[[DC Books]] |year=2006 |location=[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Sarga Yathra |language=ml |author=B. Sreeraj |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite book |title=Kazhchayile Kana Thalangal |language=ml |author=R. Pavithran |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite interview |last=Gopalakrishnan |first=Adoor |interviewer=Patrick McGilligan |title="The Story Is Just an Excuse" |url=https://www.cineaste.com/fall2011/the-story-is-just-an-excuse-an-interview-with-adoor-gopalakrishnan-web-exclusive |date=2011}}
* {{Cite book |last=Attipetty |first=Peter Lal |title=Bodhadarayil Adoor |publisher=Logos Books |year=2023 |isbn=978-9390118823 |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ |language=ml |trans-title=ᱟᱰᱩᱨ - ᱨᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱮᱱᱥ (Reminiscences)}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* [http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm |date=2011-09-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* {{IMDb name|id=0329715|name=ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ}}
* [https://www.rediff.com/movies/2003/may/06intro.htm ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ (Rediff) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱳᱣᱵᱷᱨᱮ (oeuvre)]
* [https://web.archive.org/web/20070111182806/http://indulekha.com/moviegallery/2006/03/adoor-gopalakrishnan.html ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://web.archive.org/web/20071210155029/http://weblokam.com/cinema/profiles/adoor.htm ᱣᱮᱵᱽᱞᱳᱠᱟᱢ (Weblokam) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
* [https://web.archive.org/web/20100214113448/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor.html 'ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ' ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ]
* [https://web.archive.org/web/20110827210736/http://staging.livemint.com/articles/2007/09/08000758/The-road-to-modern-times.html 'ᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱴᱩ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ', ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱸᱴ ᱞᱳᱸᱡᱽ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱟᱱ]
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱟᱰᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
9ik5ptx93nr7bppbha147xtl9cd1ofu
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37799
200600
197669
2026-11-11T06:18:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200600
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ
| etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Kasaragod Rivers|publisher=www.keralatourism.org|access-date=2021-01-23}}</ref>
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Chandragiri River.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱠᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name4 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name5 = [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 105
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location = [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ]]
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = ᱠᱟᱫᱟᱢᱟᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = 12.45495°N, 75.67224°E
| source1_elevation = 1290m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| mouth_coordinates = {{coord|12.4737|74.9845|format=dms|type:river_region:IN|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left = [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jayashanker2001">{{cite book|author=S. Jayashanker|title=Temples of Kasaragod District|url=https://books.google.com/books?id=WnLXAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=2001|publisher=Controller of Publications|page=4}}</ref><ref name="Nair1986">{{cite book|author=Adoor K. K. Ramachandran Nair|title=Kerala State Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|page=9}}</ref><ref name="namboothiri">{{cite web |title=Namboothiri Rulers (Naaduvaazhikal) |url=https://www.namboothiri.com/articles/naaduvaazhikal.htm |website=www.namboothiri.com |access-date=12 July 2021}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2922_PART_A_DCHB_KODAGU.pdf|title=District Census Handbook - Kodagu District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2921_PART_A_DCHB_DAKSHINA%20KANNADA.pdf|title=District Census Handbook - Dakshina Kannada District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟ, [[ᱟᱰᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=September 2024}}
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱥᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "ᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨᱮᱠᱳᱨᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ" ([[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], "ᱵᱤᱥᱱᱟᱜᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ]]) ᱟᱨ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ" ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[João de Barros]] (1552) ''Decadas da Asia'', Dec. I, Bk.9, ch.1, p.296</ref><ref>[[Duarte Barbosa]] (c.1518) ''Book of Duarte Barbosa'', 1918 trans., v.1, p.196</ref>
᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱰᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱟᱰᱭᱟᱰᱠᱟ]], ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱰᱠᱟ, [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱤᱞᱤᱠᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ - ᱯᱟᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱳᱴᱴᱭᱟᱰᱤ, [[ᱟᱫᱷᱩᱨ]], ᱯᱩᱵᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, ᱵᱮᱛᱷᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱩᱱᱫᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱾ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱞ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ]], [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-types |title=Forest Types in Kerala |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''[[ᱦᱳᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱝᱜᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱚᱱ-ᱴᱮᱞᱰ ᱢᱮᱠᱟᱠ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱳᱲᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭᱥᱤᱞᱤᱝ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://aranya.karnataka.gov.in/english/protected-areas/Pages/Talakaveri-Wildlife-Sanctuary.aspx |title=Talakaveri Wildlife Sanctuary |publisher=Department of Forest, Government of Karnataka |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/brahmagiri-wildlife-sanctuary |title=Brahmagiri Wildlife Sanctuary |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱥᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱞ ᱴᱨᱟᱣᱩᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Rivers_1830.aspx |title=Rivers of Kerala - Aquatic Biodiversity |publisher=Environmental Information System, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=2025-11-01}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ (ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ~᱓,᱕᱐᱐ mm) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ-ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=Eco-Development Committees |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
! ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] || 48 || ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ (ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] || 22 || ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ || 28 || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱦᱳᱞ]] || 18 || ᱯᱟᱴᱴᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref>
|-
| ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱦᱳᱞ || 12 || ᱥᱟᱢᱯᱟᱡᱮ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ || ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱥᱩᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱦᱳᱞ]] || 15 || ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ || ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱦᱳᱞ]] || ~10 || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱦᱳᱞ]] || ~8 || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱱᱟᱞᱟ || ~6 || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱥᱩᱨ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ || ~5 || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱩᱨ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|}
ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱕% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱝᱜᱟᱰ]]
* [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
* [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{commons category|Chandragiri River}}
{{Waters of Kerala}}
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
oh0c4anor9pgbmr6t3at5fg0ajcryvz
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
0
38224
200617
200448
2026-11-11T07:45:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200617
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖]]
le7u63whj7w7y6j483rj9kno8hs23fj
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖/ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ
4
38239
200595
200528
2026-11-11T05:54:03Z
Nacharhopon
1937
200595
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱔, ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱕᱓, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
qylixytrlbylj7e7jb6qi0pjvzf21j9
200603
200595
2026-11-11T06:42:44Z
~2026-59688-16
11905
200603
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱔, ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱕᱓, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/~2026-59688-16|~2026-59688-16]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:~2026-59688-16|talk]]) ᱐᱖:᱔᱒, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
e8mpydg4ii7ttkxvpwru1dwegynybpi
200604
200603
2026-11-11T06:47:19Z
ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ
10501
200604
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱗, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱔, ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱕᱓, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/~2026-59688-16|~2026-59688-16]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:~2026-59688-16|talk]]) ᱐᱖:᱔᱒, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
fo7u0n0moy5wh7f2k3s9i00mqlti7t2
200605
200604
2026-11-11T06:48:02Z
ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ
10501
200605
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱗, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱔, ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱕᱓, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/~2026-59688-16|~2026-59688-16]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:~2026-59688-16|talk]]) ᱐᱖:᱔᱒, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱗, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
6h9ol0aj5xpppq0ia7zsl8b58onqjv3
200618
200605
2026-11-11T07:51:46Z
Sukanti Marndi
11668
/* */
200618
wikitext
text/x-wiki
<!---(ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱢᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱟ᱾ ᱵᱟᱢ ᱞᱚᱜᱽ ᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ-ᱟ)
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ~~~~ (symbol) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱢᱮ
--->
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul|Bijendra Hansda Purudhul]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bijendra Hansda Purudhul|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱐᱘, ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:AlbetusTudu|AlbetusTudu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:AlbetusTudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱐᱖, ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱒᱓, ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sanersing Hansdah|Sanersing Hansdah]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sanersing Hansdah|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱐᱘, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱙, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Radhi Marndi|Radhi Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Radhi Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱪᱷᱤᱛᱟ ᱴᱩᱰᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱨᱟᱬᱤ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱓, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sabitri soren|Sabitri soren]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sabitri soren|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱐, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱩᱛᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱱ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱖, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱤᱵᱚ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱙|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱗, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱔, ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nacharhopon|Nacharhopon]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nacharhopon|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱕᱓, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ:Contributions/~2026-59688-16|~2026-59688-16]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:~2026-59688-16|talk]]) ᱐᱖:᱔᱒, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱔᱗, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
#[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sukanti Marndi|Sukanti Marndi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sukanti Marndi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱕᱑, ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
kclv5v3ny945tdjjfptj26xxaxwyl05
ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ
0
38350
200552
200523
2026-11-11T00:52:55Z
Sanersing Hansdah
5115
200552
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕)<ref>"His Excellency Mr. Asif Ali Zardari"। The Presidency of Pakistan। ২৯ জুলাই ২০১২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৯ আগস্ট ২০১২।</ref> ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ।
ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ।
ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ।
ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱦᱟᱠᱤᱢ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ।
᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱜᱚᱞᱟᱢ ᱤᱥᱦᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱡᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Profile: Pakistan: leaders"। BBC News। ৭ মে ২০০৯। ১১ মার্চ ২০০৯ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৬ জুন ২০০৯।</ref><ref>"Bhutto's husband leaves prison"। The New York Times। ৭ ফেব্রুয়ারি ১৯৯৩। ১০ মে ২০১৩ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০১১।</ref>
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱪᱩᱱᱟᱹᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱶᱥᱤᱞ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ।
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱨᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>"Bhuttos: 'Cursed' political dynasty"। ২৮ ডিসেম্বর ২০০৭। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱞᱮᱜᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱦᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ।<ref>"Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997.</ref><ref>Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times</ref>
ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱫᱟᱭᱛᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ |᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗ ᱦᱤᱛ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱯᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱯᱤᱯᱤᱯᱤ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱟ | ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱷᱮᱡ ᱢᱩᱥᱟᱨᱚᱯᱷᱚ ᱛᱮᱡ ᱯᱚᱫ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱥᱴᱭᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ |ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱦᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>Tanoli, Ishaq (১০ এপ্রিল ২০০৮)। "SHC acquits Zardari in Murtaza murder case"। Dawn। Pakistan। ২১ ফেব্রুয়ারি ২০১১ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱢᱚᱰ ᱰᱮᱵᱷᱤᱥ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱩᱠᱛᱚ-ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱟ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱩᱭ ᱯᱟᱥ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱᱛᱟ ᱦᱩᱡᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ |ᱱᱚᱣᱟᱡᱽ ᱥᱚᱨᱤᱯᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱠᱷᱮᱥᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱥᱩᱯ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱤᱞᱟᱱᱤ ᱛᱮᱡ ᱚᱫᱟᱞᱚᱛ ᱚᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱚ᱐ᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞᱮ ᱯᱟᱹᱪᱟᱹᱠ ᱞᱮᱱᱟ | ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱚᱝᱠᱚᱵᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱩᱪᱞᱩ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱵᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱤᱱᱤᱛ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱯᱚᱨ ᱵᱮᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ |
61ux22xjlwvw9a4eovg243x8l7il6aa
200556
200552
2026-11-11T01:21:26Z
Sanersing Hansdah
5115
200556
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕)<ref>"His Excellency Mr. Asif Ali Zardari"। The Presidency of Pakistan। ২৯ জুলাই ২০১২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৯ আগস্ট ২০১২।</ref> ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ।
ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ।
ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ।
ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱦᱟᱠᱤᱢ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ।
᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱜᱚᱞᱟᱢ ᱤᱥᱦᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱡᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Profile: Pakistan: leaders"। BBC News। ৭ মে ২০০৯। ১১ মার্চ ২০০৯ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৬ জুন ২০০৯।</ref><ref>"Bhutto's husband leaves prison"। The New York Times। ৭ ফেব্রুয়ারি ১৯৯৩। ১০ মে ২০১৩ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০১১।</ref>
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱪᱩᱱᱟᱹᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱶᱥᱤᱞ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ।
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱨᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>"Bhuttos: 'Cursed' political dynasty"। ২৮ ডিসেম্বর ২০০৭। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱞᱮᱜᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱦᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ।<ref>"Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997.</ref><ref>Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times</ref>
ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱫᱟᱭᱛᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ |᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗ ᱦᱤᱛ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱯᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱯᱤᱯᱤᱯᱤ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱟ | ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱷᱮᱡ ᱢᱩᱥᱟᱨᱚᱯᱷᱚ ᱛᱮᱡ ᱯᱚᱫ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱥᱴᱭᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ |ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱦᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>Tanoli, Ishaq (১০ এপ্রিল ২০০৮)। "SHC acquits Zardari in Murtaza murder case"। Dawn। Pakistan। ২১ ফেব্রুয়ারি ২০১১ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱢᱚᱰ ᱰᱮᱵᱷᱤᱥ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱩᱠᱛᱚ-ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱟ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱩᱭ ᱯᱟᱥ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱᱛᱟ ᱦᱩᱡᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ |ᱱᱚᱣᱟᱡᱽ ᱥᱚᱨᱤᱯᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱠᱷᱮᱥᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱥᱩᱯ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱤᱞᱟᱱᱤ ᱛᱮᱡ ᱚᱫᱟᱞᱚᱛ ᱚᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱚ᱐ᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞᱮ ᱯᱟᱹᱪᱟᱹᱠ ᱞᱮᱱᱟ | ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱚᱝᱠᱚᱵᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱩᱪᱞᱩ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱵᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱤᱱᱤᱛ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱯᱚᱨ ᱵᱮᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ |
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱭᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱑᱑-᱑᱔% ᱛᱮ ᱦᱩᱡᱩᱲ ᱮᱱᱟ |<ref>"Zardari has abysmally low approval rating"। The Times of India। ২৮ জুন ২০১২। ২৫ আগস্ট ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ১১ আগস্ট ২০১৫।</ref><ref>Nayani, Aziz (৯ মে ২০১৩)। "Democracy's Surprisingly Low Approval Rating in Pakistan"। The Atlantic। ২৩ সেপ্টেম্বর ২০১৫ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ১১ আগস্ট ২০১৫।</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱯᱤ ᱫᱚᱞ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱷᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ |<ref>Malik, Humaima (২৯ জুলাই ২০১৩)। "Asif Zardari Returns Home Ahead of Presidential Polls"। Pakistan Tribune। ৫ জানুয়ারি ২০১৬ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত।</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱲ(ᱱᱮᱯᱚᱴᱤᱡᱤᱢ) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱵᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Asif Ali Zardari: the godfather as president"। The Guardian। ৭ সেপ্টেম্বর ২০০৮। আইএসএসএন 0261-3077। ৩১ অক্টোবর ২০১৬ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩১ অক্টোবর ২০১৬।</ref><ref>"Pakistan's president steps down after completing historic full term"। The Daily Telegraph। ১২ জানুয়ারি ২০২২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩১ অক্টোবর ২০১৬।</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱡᱮᱴ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪᱷ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ |<ref>Ellis-Petersen, Hannah (৩ মার্চ ২০২৪)। "Shehbaz Sharif sworn in as prime minister of Pakistan"। The Guardian। ৩ মার্চ ২০২৪ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০২৪।</ref>
roewiiy4fh914b5reusieflds3vodsj
200557
200556
2026-11-11T01:23:42Z
Sanersing Hansdah
5115
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200557
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
'''ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱕)<ref>"His Excellency Mr. Asif Ali Zardari"। The Presidency of Pakistan। ২৯ জুলাই ২০১২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৯ আগস্ট ২০১২।</ref> ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱯᱟᱴᱤ (PPP) ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ-ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ।
ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱟᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱴᱳ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱱᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ।
ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱚᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱮᱹᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ। ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱑᱔ᱟᱝ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ।
ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ ᱦᱟᱠᱤᱢ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ | ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ।
᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱜᱚᱞᱟᱢ ᱤᱥᱦᱟᱠ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ,ᱡᱚᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱱᱟ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Profile: Pakistan: leaders"। BBC News। ৭ মে ২০০৯। ১১ মার্চ ২০০৯ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৬ জুন ২০০৯।</ref><ref>"Bhutto's husband leaves prison"। The New York Times। ৭ ফেব্রুয়ারি ১৯৯৩। ১০ মে ২০১৩ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০১১।</ref>
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱪᱩᱱᱟᱹᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱱᱤᱵᱮᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱹᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮᱛ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱶᱥᱤᱞ ᱨᱮᱹᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ।
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱨᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ।<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>"Bhuttos: 'Cursed' political dynasty"। ২৮ ডিসেম্বর ২০০৭। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱞᱮᱜᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱦᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱨ ᱟᱥᱤᱯ ᱟᱞᱤ ᱡᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱟ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱱᱤᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱜᱤᱨᱚᱯ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ।<ref>"Pakistan ex-premier's spouse indicted for murder". The New York Times. 6 July 1997.</ref><ref>Burns, John F (5 November 1996). "Pakistan's Premier Bhutto is put under house arrest". The New York Times</ref>
ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱫᱟᱭᱛᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ |᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗ ᱦᱤᱛ ᱵᱮᱱᱚᱡᱤᱨ ᱵᱷᱩᱴᱚ ᱜᱚᱡ ᱯᱚᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱯᱤᱯᱤᱯᱤ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱽ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱟ | ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱷᱮᱡ ᱢᱩᱥᱟᱨᱚᱯᱷᱚ ᱛᱮᱡ ᱯᱚᱫ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱥᱴᱭᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ |ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱦᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Death anniversary: 16 years since Murtaza Bhutto was killed – The Express Tribune"। The Express Tribune। ২০ সেপ্টেম্বর ২০১২। ১৩ জুন ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref><ref>Tanoli, Ishaq (১০ এপ্রিল ২০০৮)। "SHC acquits Zardari in Murtaza murder case"। Dawn। Pakistan। ২১ ফেব্রুয়ারি ২০১১ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ২৯ মে ২০১৮।</ref>
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱢᱚᱰ ᱰᱮᱵᱷᱤᱥ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱡᱩᱠᱛᱚ-ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱟ | ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱝ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱩᱭ ᱯᱟᱥ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱᱛᱟ ᱦᱩᱡᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ |ᱱᱚᱣᱟᱡᱽ ᱥᱚᱨᱤᱯᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱠᱷᱮᱥᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟ | ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩᱥᱩᱯ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱤᱞᱟᱱᱤ ᱛᱮᱡ ᱚᱫᱟᱞᱚᱛ ᱚᱢᱟᱹᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱚ᱐ᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞᱮ ᱯᱟᱹᱪᱟᱹᱠ ᱞᱮᱱᱟ | ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱚᱝᱠᱚᱵᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱩᱪᱞᱩ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱵᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱤᱱᱤᱛ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱟ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱯᱚᱨ ᱵᱮᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱡ ᱮ ᱵᱚᱨᱠᱷᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ |
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱭᱟᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱑᱑-᱑᱔% ᱛᱮ ᱦᱩᱡᱩᱲ ᱮᱱᱟ |<ref>"Zardari has abysmally low approval rating"। The Times of India। ২৮ জুন ২০১২। ২৫ আগস্ট ২০১৮ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ১১ আগস্ট ২০১৫।</ref><ref>Nayani, Aziz (৯ মে ২০১৩)। "Democracy's Surprisingly Low Approval Rating in Pakistan"। The Atlantic। ২৩ সেপ্টেম্বর ২০১৫ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ১১ আগস্ট ২০১৫।</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱯᱤ ᱫᱚᱞ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱷᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ |<ref>Malik, Humaima (২৯ জুলাই ২০১৩)। "Asif Zardari Returns Home Ahead of Presidential Polls"। Pakistan Tribune। ৫ জানুয়ারি ২০১৬ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত।</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱮᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱲ(ᱱᱮᱯᱚᱴᱤᱡᱤᱢ) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱵᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ |<ref>"Asif Ali Zardari: the godfather as president"। The Guardian। ৭ সেপ্টেম্বর ২০০৮। আইএসএসএন 0261-3077। ৩১ অক্টোবর ২০১৬ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩১ অক্টোবর ২০১৬।</ref><ref>"Pakistan's president steps down after completing historic full term"। The Daily Telegraph। ১২ জানুয়ারি ২০২২ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩১ অক্টোবর ২০১৬।</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱡᱮᱴ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪᱷ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ |<ref>Ellis-Petersen, Hannah (৩ মার্চ ২০২৪)। "Shehbaz Sharif sworn in as prime minister of Pakistan"। The Guardian। ৩ মার্চ ২০২৪ তারিখে মূল থেকে আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ মার্চ ২০২৪।</ref>
2mavt9l2j7s9f64thlhog4hdshbsnjx
ᱚᱱ-ᱱᱚ ᱯᱩᱨᱱᱚ
0
38357
200560
2026-11-11T01:51:16Z
Sanersing Hansdah
5115
"'''ᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱱᱟ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱳᱵᱷᱤᱱᱥ ᱮᱞ- ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ (Village Development Committee) ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱓᱖..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
200560
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱱᱟ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱳᱵᱷᱤᱱᱥ ᱮᱞ- ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ (Village Development Committee) ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱓᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱑,᱘᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ।<ref>"Nepal Census 2001". Nepal's Village Development Committees. Digital Himalaya. Archived from the original on 12 October 2008. Retrieved 12 September 2008.</ref>
amc68f97254lchf6sknlpu2rpxp2be6
200561
200560
2026-11-11T01:57:26Z
Sanersing Hansdah
5115
200561
wikitext
text/x-wiki
'''ᱚᱱ-ᱱᱚ ᱯᱩᱨᱱᱚ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱳᱵᱷᱤᱱᱥ ᱮᱞ- ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ (Village Development Committee) ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱓᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱑,᱘᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ।<ref>"Nepal Census 2001". Nepal's Village Development Committees. Digital Himalaya. Archived from the original on 12 October 2008. Retrieved 12 September 2008.</ref>
maz6vmlbtdb03bmiq22psyumox6n9bk
200564
200561
2026-11-11T02:24:59Z
Sanersing Hansdah
5115
200564
wikitext
text/x-wiki
'''ᱚᱱ-ᱱᱚ ᱯᱩᱨᱱᱚ''' ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱳᱵᱷᱤᱱᱥ ᱮᱞ- ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ (Village Development Committee) ᱠᱟᱱᱟ। ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱓᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱑,᱘᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ।<ref>"Nepal Census 2001". Nepal's Village Development Committees. Digital Himalaya. Archived from the original on 12 October 2008. Retrieved 12 September 2008.</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱳᱵᱷᱤᱱᱥ ᱮᱞ- ᱑ ᱫᱚ ᱑᱕᱐᱗ sq km ᱨᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱤᱨᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱫᱟ-ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ, ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ,ᱨᱟᱢ-ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ-ᱨᱟᱭ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ, ᱦᱟᱹᱛᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱹᱫᱷᱤ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ,ᱟᱢ ᱪᱚᱠ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ,ᱛᱟᱢᱠᱤ ᱢᱟᱭᱚᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ, ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ,ᱯᱟᱣᱟᱰᱩᱝᱢᱟ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱯᱚᱥᱤᱞᱤᱪᱚ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱢᱩᱱᱤᱥᱯᱟᱹᱞᱴᱤ |<ref>https://nepal-provinces.sajanadhikari.com.np/district/1/1</ref>
4oedmb6ohrliq9944gjtng0tyoyk6wp
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ
0
38358
200582
2026-11-11T05:07:32Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
nawa
200582
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ
| native_name = भीमफेदी
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]]
| image_skyline = Bhimphedi Bazar (Market).jpg
| imagesize = 300px
| image_caption = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ
| image_map = Bhimfedimap.png
| map_caption = ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ)
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|33|0|N|85|7|30|E|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱕᱗᱔᱒
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ''' ({{langx|ne|भीमफेदी}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱦᱟᱴ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱥᱢᱚᱛᱷ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱠᱷᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ (ᱫᱳᱦᱳᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱤᱥᱟᱯᱟᱱᱤ ᱜᱚᱰᱷᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
"ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱵᱷᱤᱢ'' (ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ) ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱯᱷᱮᱫᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ᱾ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱵᱟᱥᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱞᱮᱠᱷᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱠᱥᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Leuchtag |first=Erika |url=https://books.google.com/books?id=Qpw5AQAAIAAJ |title=Erika and the King |date=1958 |publisher=Coward-McCann |pages=21 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (VDC) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱱᱤᱵᱩᱣᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱩᱰᱷᱤᱪᱳᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ᱥᱤᱥᱱᱮᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱠᱳᱜᱟᱴᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱱᱟᱢᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮ ᱑᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱕᱗᱔᱒ (᱔᱙% ᱠᱚᱲᱟ, ᱕᱑% ᱠᱩᱲᱤ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census">{{Cite web| access-date= 26 June 2007| url= http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| title= National Population of Nepal, 2001| archive-url= https://web.archive.org/web/20070708163707/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| archive-date= 8 July 2007| url-status= dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ (᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur">[http://ddcmakwanpur.gov.np/ DDC Makwanpur]</ref>
* ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱠᱩᱞᱮᱠᱷᱟᱱᱤ-ᱯᱷᱟᱠᱷᱮᱞ-ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ (᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur" />
* ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ-ᱛᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ)<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |title=Nepalnews |access-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015182629/http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |archive-date=2008-10-15 |url-status=dead }}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
1yp71uc7i00jah6qckzyp0154wzq30a
200587
200582
2026-11-11T05:33:30Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200587
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ
| native_name = भीमफेदी
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]]
| image_skyline = Bhimphedi Bazar (Market).jpg
| imagesize = 300px
| image_caption = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ
| image_map = Bhimfedimap.png
| map_caption = ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ)
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|33|0|N|85|7|30|E|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱕᱗᱔᱒
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ''' ({{langx|ne|भीमफेदी}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱦᱟᱴ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱥᱢᱚᱛᱷ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱠᱷᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ (ᱫᱳᱦᱳᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱤᱥᱟᱯᱟᱱᱤ ᱜᱚᱰᱷᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
"ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱵᱷᱤᱢ'' (ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ) ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱯᱷᱮᱫᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ᱾ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱵᱟᱥᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱞᱮᱠᱷᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱠᱥᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Leuchtag |first=Erika |url=https://books.google.com/books?id=Qpw5AQAAIAAJ |title=Erika and the King |date=1958 |publisher=Coward-McCann |pages=21 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (VDC) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱱᱤᱵᱩᱣᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱩᱰᱷᱤᱪᱳᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ᱥᱤᱥᱱᱮᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱠᱳᱜᱟᱴᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱱᱟᱢᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮ ᱑᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱕᱗᱔᱒ (᱔᱙% ᱠᱚᱲᱟ, ᱕᱑% ᱠᱩᱲᱤ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census">{{Cite web| access-date= 26 June 2007| url= http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| title= National Population of Nepal, 2001| archive-url= https://web.archive.org/web/20070708163707/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| archive-date= 8 July 2007| url-status= dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ (᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur">[http://ddcmakwanpur.gov.np/ DDC Makwanpur]</ref>
* ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱠᱩᱞᱮᱠᱷᱟᱱᱤ-ᱯᱷᱟᱠᱷᱮᱞ-ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ (᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur" />
* ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ-ᱛᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ)<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |title=Nepalnews |access-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015182629/http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |archive-date=2008-10-15 |url-status=dead }}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
2d6axf9rp4necf59fcdnzge1dhyv0ql
200621
200587
2026-11-11T08:13:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200621
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ
| native_name = भीमफेदी
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]]
| image_skyline = Bhimphedi Bazar (Market).jpg
| imagesize = 300px
| image_caption = ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ
| image_map = Bhimfedimap.png
| map_caption = ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ)
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|33|0|N|85|7|30|E|type:city_region:NP|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱕᱗᱔᱒
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ''' ({{langx|ne|भीमफेदी}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ (ᱦᱟᱴ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱥᱢᱚᱛᱷ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱠᱷᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ (ᱫᱳᱦᱳᱨᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱤᱥᱟᱯᱟᱱᱤ ᱜᱚᱰᱷᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
"ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''ᱵᱷᱤᱢ'' (ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱱᱰᱚᱵᱽ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ) ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱯᱷᱮᱫᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ᱾ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱵᱟᱥᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱠᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱞᱮᱠᱷᱜᱚᱸᱡᱽ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱠᱥᱳᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ) ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book |last=Leuchtag |first=Erika |url=https://books.google.com/books?id=Qpw5AQAAIAAJ |title=Erika and the King |date=1958 |publisher=Coward-McCann |pages=21 |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (VDC) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱱᱤᱵᱩᱣᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱩᱰᱷᱤᱪᱳᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ᱥᱤᱥᱱᱮᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱠᱳᱜᱟᱴᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱱᱟᱢᱛᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ., ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱐᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱨᱮ ᱑᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱕᱗᱔᱒ (᱔᱙% ᱠᱚᱲᱟ, ᱕᱑% ᱠᱩᱲᱤ) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census">{{Cite web| access-date= 26 June 2007| url= http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| title= National Population of Nepal, 2001| archive-url= https://web.archive.org/web/20070708163707/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf| archive-date= 8 July 2007| url-status= dead}}</ref> ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱦᱮᱴᱚᱣᱰᱟ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ (᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur">{{Cite web |title=DDC Makwanpur |url=http://ddcmakwanpur.gov.np/ |access-date=2017-07-04 |archive-date=2017-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709174245/http://ddcmakwanpur.gov.np/ |url-status=dead}}</ref>
* ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱠᱩᱞᱮᱠᱷᱟᱱᱤ-ᱯᱷᱟᱠᱷᱮᱞ-ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ (᱕᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ)<ref name="DDC Makwanpur" />
* ᱵᱷᱟᱭᱤᱸᱥᱮ-ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ-ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ-ᱛᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ)<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |title=Nepalnews |access-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015182629/http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/trn/2002/feb/feb14/index1.htm |archive-date=2008-10-15 |url-status=dead }}</ref>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱢᱯᱷᱮᱫᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
2x55i68qvv7kllnojmkoabtnpvhkx8i
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ
0
38359
200583
2026-11-11T05:13:23Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
nawa
200583
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ
| other_name = चित्लाङ ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ]])
| native_name = चिलं/चिलिम ([[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱛᱮ]])
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27.65|85.17|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name3 = [[ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱕᱘᱓᱐
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
| postal_code = 44110
}}
'''ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: चित्लाङ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ: चिलं/चिलिम) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nepalitimes.com.np/issue/375/Nation/14210|title=Seeing neither forests nor trees|last=DIXIT|first=KUNDA|date=23 November 2007|website=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725094945/http://www.nepalitimes.com.np/issue/375/Nation/14210|archivedate=2011-07-25|accessdate=2008-12-09}}</ref>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ (ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ:
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱫᱷᱩᱱᱤᱵᱮᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱵᱟᱨᱟᱦᱤ
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱤᱪᱷᱚᱵᱷᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱤᱪᱷᱚᱵᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱬᱮᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indepigr.narod.ru/licchavi/content106.htm|title=No. 88. Saмvat 45 Kathmandu, Chitlang.|website=indepigr.narod.ru|access-date=2020-01-21}}</ref>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱖ ᱴᱚᱣᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱝᱥᱩᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ (ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ ᱓᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ) ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱝᱥᱩᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱯᱤ (ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱩᱯᱤ) ᱠᱚ ᱦᱟᱥᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱣᱠᱷᱮᱞ, ᱱᱦᱩᱞᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱪᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="Nepalfolklore">{{Cite web |url=http://nepalfolklore.org/frame_pages/gopali_frame.html |title=Nepalfolklore |access-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727115139/http://nepalfolklore.org/frame_pages/gopali_frame.html |archive-date=2011-07-27 |url-status=dead }}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="Nepalfolklore"/>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱣᱟᱨᱰ ᱒ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ (ᱱᱮᱣᱟᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ) ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱓, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱖ ᱨᱮ ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ; ᱣᱟᱨᱰ ᱗, ᱘ ᱟᱨ ᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱳ ᱢᱚᱪᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱢᱚᱭ ᱥᱮ ᱢᱚᱪᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱟᱯᱷᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱮ ''ᱭᱮᱢᱵᱟ ᱛᱷᱟᱱᱮᱜᱩ'' ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱓ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱗,᱖᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="census">{{Cite web | accessdate=26 June 2007 | url=http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf | title=National Population of Nepal, 2001 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327013341/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf | archivedate=27 March 2009 }}</ref> ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
=== ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ===
'''ᱜᱚᱢᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱬᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ-ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ) ᱨᱮ, ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱜᱟᱢᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱜᱚᱢᱟᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ" ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Shrestha |first1=Sujan |date=10 November 2021 |title=Chitlang: The historical valley on the Rolls-Royce trail |url=https://onlinekhabar.com |access-date=2026-09-09 |work=OnlineKhabar English}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=new|title=Newar Language (NEW)|website=Ethnologue}}</ref> ᱵᱟᱞᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ==
<gallery widths=180>
File:Chitlang pear garden.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱱᱟᱥᱯᱟᱛᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ
File:God Shiva and seven tap.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱷᱩᱴᱩᱠ
File:Madan Bhandari University, Chitlang.jpg|ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ
File:School in Chitlang.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ
File:Chitlang Durbar (75698).jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ
File:Goat Cheese (59577).jpg|ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱤᱨ ᱯᱷᱟᱨᱢ
File:Goat farm, Chitlang1.jpg|ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱯᱷᱟᱨᱢ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ
</gallery>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱣᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
h7dnofx8o8ewnpvzesa3m168rkjmbt8
200588
200583
2026-11-11T05:34:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200588
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ
| other_name = चित्लाङ ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ]])
| native_name = चिलं/चिलिम ([[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ|ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱛᱮ]])
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27.65|85.17|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| subdivision_name3 = [[ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱕᱘᱓᱐
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
| postal_code = 44110
}}
'''ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: चित्लाङ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ: चिलं/चिलिम) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱽᱢᱚᱛᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nepalitimes.com.np/issue/375/Nation/14210|title=Seeing neither forests nor trees|last=DIXIT|first=KUNDA|date=23 November 2007|website=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725094945/http://www.nepalitimes.com.np/issue/375/Nation/14210|archivedate=2011-07-25|accessdate=2008-12-09}}</ref>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ (ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ:
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱫᱷᱩᱱᱤᱵᱮᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱚᱨᱳᱵᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱡᱽᱨᱚᱵᱟᱨᱟᱦᱤ
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱞᱤᱪᱷᱚᱵᱷᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱤᱪᱷᱚᱵᱷᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱩᱫᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱬᱮᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indepigr.narod.ru/licchavi/content106.htm|title=No. 88. Saмvat 45 Kathmandu, Chitlang.|website=indepigr.narod.ru|access-date=2020-01-21}}</ref>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱖ ᱴᱚᱣᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱝᱥᱩᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ (ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ ᱓᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ) ᱥᱤᱞᱟᱞᱤᱯᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱝᱥᱩᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱯᱤ (ᱜᱟᱹᱭ ᱜᱩᱯᱤ) ᱠᱚ ᱦᱟᱥᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱣᱠᱷᱮᱞ, ᱱᱦᱩᱞᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱪᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱯᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="Nepalfolklore">{{Cite web |url=http://nepalfolklore.org/frame_pages/gopali_frame.html |title=Nepalfolklore |access-date=2008-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727115139/http://nepalfolklore.org/frame_pages/gopali_frame.html |archive-date=2011-07-27 |url-status=dead }}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="Nepalfolklore"/>
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱣᱟᱨᱰ ᱒ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱥ (ᱱᱮᱣᱟᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ) ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱓, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱖ ᱨᱮ ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ; ᱣᱟᱨᱰ ᱗, ᱘ ᱟᱨ ᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱛᱳ ᱢᱚᱪᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱢᱚᱭ ᱥᱮ ᱢᱚᱪᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱟᱯᱷᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱛᱮ ''ᱭᱮᱢᱵᱟ ᱛᱷᱟᱱᱮᱜᱩ'' ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱓ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ ᱗,᱖᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="census">{{Cite web | accessdate=26 June 2007 | url=http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf | title=National Population of Nepal, 2001 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327013341/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf | archivedate=27 March 2009 }}</ref> ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱷᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
=== ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ===
'''ᱜᱚᱢᱟᱞ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱬᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ-ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱞᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ) ᱨᱮ, ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱜᱟᱢᱟ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱜᱚᱢᱟᱞ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ" ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱢᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Shrestha |first1=Sujan |date=10 November 2021 |title=Chitlang: The historical valley on the Rolls-Royce trail |url=https://onlinekhabar.com |access-date=2026-09-09 |work=OnlineKhabar English}}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=new|title=Newar Language (NEW)|website=Ethnologue}}</ref> ᱵᱟᱞᱟᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ==
<gallery widths=180>
File:Chitlang pear garden.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱱᱟᱥᱯᱟᱛᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ
File:God Shiva and seven tap.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱫᱷᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱯᱷᱩᱴᱩᱠ
File:Madan Bhandari University, Chitlang.jpg|ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱵᱷᱚᱱᱰᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ, ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ
File:School in Chitlang.jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ
File:Chitlang Durbar (75698).jpg|ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ
File:Goat Cheese (59577).jpg|ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱤᱨ ᱯᱷᱟᱨᱢ
File:Goat farm, Chitlang1.jpg|ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱯᱷᱟᱨᱢ, ᱪᱤᱛᱞᱟᱝ
</gallery>
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱣᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱠᱚᱣᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
hvwqlcjn229u3va2qd9tg9dwner0iqt
ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ
0
38360
200584
2026-11-11T05:18:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
nawa
200584
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ
| native_name = बसहिया
| settlement_type = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ|ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱒᱔
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.70|85.91|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱔᱔᱘᱗
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ''' ({{langx|ne|बसहिया}}) ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞ ᱒) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Mindat.org|url=https://www.mindat.org/feature-7943572.html|access-date=2020-10-01|website=www.mindat.org}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱗᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱕᱐᱑.᱕᱖ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱕.᱐᱑᱕᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ) ᱟᱥᱲᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |title=Nepal Census 2001 |work=Nepal's Village Development Committees |publisher=[[Digital Himalaya]] |accessdate=2008-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012163506/http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |archivedate=12 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ 'ᱵᱟᱥᱜᱟᱹᱲᱤ' ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱩᱫᱷᱢᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 'ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ 'ᱵᱟᱥᱜᱟᱹᱲᱤ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱠᱩᱴᱤ' (ᱡᱷᱩᱯᱲᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱚᱞ-ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱩᱴᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱢᱚᱴᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱛᱟ' ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨᱛᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.un.org.np/maps/district-maps/central/Dhanusa.pdf ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ (UN) ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
mdd997zq5eq1gyxq0ae9n78vxxeqynm
200589
200584
2026-11-11T05:34:32Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200589
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ
| native_name = बसहिया
| settlement_type = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ|ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ ᱒᱔
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.70|85.91|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]]
| population_as_of = ᱑᱙᱙᱑
| population_total = ᱔᱔᱘᱗
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ''' ({{langx|ne|बसहिया}}) ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚ-ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮᱞ ᱒) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Mindat.org|url=https://www.mindat.org/feature-7943572.html|access-date=2020-10-01|website=www.mindat.org}}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱔,᱕᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱗᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱕᱐᱑.᱕᱖ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ (᱕.᱐᱑᱕᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ (ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ) ᱟᱥᱲᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱭᱟ᱾ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |title=Nepal Census 2001 |work=Nepal's Village Development Committees |publisher=[[Digital Himalaya]] |accessdate=2008-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012163506/http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |archivedate=12 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ 'ᱵᱟᱥᱜᱟᱹᱲᱤ' ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱩᱫᱷᱢᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ 'ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ 'ᱵᱟᱥᱜᱟᱹᱲᱤ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱠᱩᱴᱤ' (ᱡᱷᱩᱯᱲᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱚ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱚᱞ-ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱫᱷᱭᱟᱛᱢᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ᱾
ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱩᱴᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱥᱚᱦᱤᱭᱟ ᱢᱚᱴᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱛᱟ' ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨᱛᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ (ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.un.org.np/maps/district-maps/central/Dhanusa.pdf ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ (UN) ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
imqmwveb4p92ql3ts006cwyfl0yys81
ᱞᱟᱜᱽᱢᱟᱜᱚᱰᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ
0
38361
200585
2026-11-11T05:23:12Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
nawa
200585
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱜᱽᱢᱟᱜᱚᱰᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ
| native_name = लगमागढ गुठी
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|39|N|85|57|E|source:plwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
| subdivision_name3 = ᱗
| population_total = ᱓᱗᱒᱖
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱞᱟᱜᱽᱢᱟᱜᱚᱰᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ''' ({{langx|ne|लगमागढ गुठी}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱡᱳᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱖᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱓,᱗᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |title=Nepal Census 2001 |work=Nepal's Village Development Committees |publisher=[[Digital Himalaya]] |accessdate=1 September 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012163506/http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |archivedate=12 October 2008 }}</ref>
==ᱴᱚᱞᱟ ᱠᱚ==
ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ; ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ; ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ-ᱠᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱮᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱡᱚᱢᱟᱜ==
[[File:Lagma Pond Fish Fry.jpg|thumb|ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱪᱷᱟᱬᱟᱣ]]
==ᱫᱟᱜ==
ᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱴ/ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱴᱤᱣᱵᱽᱣᱮᱞ ᱥᱮ ᱪᱟᱯᱟᱠᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱚᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱬ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ "ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.un.org.np/maps/district-maps/central/Dhanusa.pdf ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ (UN) ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
4rttjokh4529el1xoucgutasctuwp7z
200591
200585
2026-11-11T05:34:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200591
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱜᱽᱢᱟᱜᱚᱰᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ
| native_name = लगमागढ गुठी
| settlement_type = [[ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ (ᱱᱮᱯᱟᱞ)|ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|39|N|85|57|E|source:plwiki|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
| subdivision_name3 = ᱗
| population_total = ᱓᱗᱒᱖
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱞᱟᱜᱽᱢᱟᱜᱚᱰᱷᱟ ᱜᱩᱴᱷᱤ''' ({{langx|ne|लगमागढ गुठी}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱡᱳᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱖᱖᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱓,᱗᱒᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |title=Nepal Census 2001 |work=Nepal's Village Development Committees |publisher=[[Digital Himalaya]] |accessdate=1 September 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081012163506/http://www.digitalhimalaya.com/collections/nepalcensus/form.php?selection=1 |archivedate=12 October 2008 }}</ref>
==ᱴᱚᱞᱟ ᱠᱚ==
ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ; ᱯᱟᱪᱮ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱥᱩᱞ; ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ-ᱠᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱮᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱡᱚᱢᱟᱜ==
[[File:Lagma Pond Fish Fry.jpg|thumb|ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱪᱷᱟᱬᱟᱣ]]
==ᱫᱟᱜ==
ᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱴ/ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱞᱟᱜᱽᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱴᱤᱣᱵᱽᱣᱮᱞ ᱥᱮ ᱪᱟᱯᱟᱠᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱠᱚᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱬ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱭᱞᱟᱹ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ "ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ" ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.un.org.np/maps/district-maps/central/Dhanusa.pdf ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ (UN) ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
32vkqv1yqfetipxem6si361mztp2s94
ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ
0
38362
200586
2026-11-11T05:31:20Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱣᱟ
200586
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ
| native_name = यदुकुहा
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱣᱟᱨᱰ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.73|86.10|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_type4 = ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
| subdivision_name4 = ᱓
| leader_title = ᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱥ
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑
| population_total = ᱗,᱖᱓᱓
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ''' ({{langx|ne|यदुकुहा}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱰ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://ehrpinspection.nra.gov.np/static/images/maps/DHANUSA.jpg | title=Sub-Metropolitan city and Municipalities of Dhanusha District| access-date= 8 July 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱗,᱖᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱓,᱗᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱘᱘᱔ ᱠᱩᱲᱤ)᱾<ref>{{Cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10 |title= Nepal Census 2021 |work=Wards and electoral divisions of Nepal |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)]] |accessdate= 8 July 2024 |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708064206/https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10|archivedate=8 July 2024 }}</ref><ref name="census">{{cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/National%20Report_English.pdf | title=Census of Nepal 2021 | accessdate=8 July 2024}}</ref> ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ (᱘᱐%) ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱡᱽᱣᱟᱹᱞ ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕-᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱤᱨᱤᱧ-ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ 'ᱪᱟᱢᱯᱟᱣᱚᱛᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://nepalindata.com/resource/pdf/Administrative-Map---Sahidnagar--Dhanusa--Province-2/ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
nsgjn9sm4i8vawaz0bbyw5gal00oz3h
200592
200586
2026-11-11T05:35:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-asian-month-2026-sat
200592
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ
| native_name = यदुकुहा
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱣᱟᱨᱰ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.73|86.10|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_type4 = ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
| subdivision_name4 = ᱓
| leader_title = ᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱥ
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑
| population_total = ᱗,᱖᱓᱓
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ''' ({{langx|ne|यदुकुहा}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱰ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://ehrpinspection.nra.gov.np/static/images/maps/DHANUSA.jpg | title=Sub-Metropolitan city and Municipalities of Dhanusha District| access-date= 8 July 2024}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱗,᱖᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱓,᱗᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱘᱘᱔ ᱠᱩᱲᱤ)᱾<ref>{{Cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10 |title= Nepal Census 2021 |work=Wards and electoral divisions of Nepal |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)]] |accessdate= 8 July 2024 |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708064206/https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10|archivedate=8 July 2024 }}</ref><ref name="census">{{cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/National%20Report_English.pdf | title=Census of Nepal 2021 | accessdate=8 July 2024}}</ref> ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ (᱘᱐%) ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱡᱽᱣᱟᱹᱞ ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕-᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱤᱨᱤᱧ-ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ 'ᱪᱟᱢᱯᱟᱣᱚᱛᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://nepalindata.com/resource/pdf/Administrative-Map---Sahidnagar--Dhanusa--Province-2/ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
te4z17yef9om5q2fugkv524d3lghwvb
200602
200592
2026-11-11T06:34:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)
200602
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox settlement
| name = ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ
| native_name = यदुकुहा
| settlement_type = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱣᱟᱨᱰ]]
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_mapsize = 300
| pushpin_caption = ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.73|86.10|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Nepal}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_name2 = [[ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
| subdivision_type3 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ|ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_name3 = [[ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ]]
| subdivision_type4 = ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
| subdivision_name4 = ᱓
| leader_title = ᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
| leader_name = ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱟᱥ
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑
| population_total = ᱗,᱖᱓᱓
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ]]
| utc_offset = +᱕:᱔᱕
}}
'''ᱭᱚᱫᱩᱠᱩᱦᱟ''' ({{langx|ne|यदुकुहा}}) ᱫᱚ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱫᱷᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱰ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱰᱤ.ᱥᱤ.) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://ehrpinspection.nra.gov.np/static/images/maps/DHANUSA.jpg | title=Sub-Metropolitan city and Municipalities of Dhanusha District | access-date=8 July 2024 | archive-date=26 June 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220626121204/https://ehrpinspection.nra.gov.np/static/images/maps/DHANUSA.jpg | url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱰᱮ ᱗,᱖᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱓,᱗᱔᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓,᱘᱘᱔ ᱠᱩᱲᱤ)᱾<ref>{{Cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10 |title= Nepal Census 2021 |work=Wards and electoral divisions of Nepal |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)]] |accessdate= 8 July 2024 |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708064206/https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=17&municipality=10|archivedate=8 July 2024 }}</ref><ref name="census">{{cite web|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/National%20Report_English.pdf | title=Census of Nepal 2021 | accessdate=8 July 2024}}</ref> ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ (᱘᱐%) ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ-ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱡᱽᱣᱟᱹᱞ ᱦᱟᱯᱮᱱ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱩᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕-᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱢᱟᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱱ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱤᱨᱤᱧ-ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱛᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ 'ᱪᱟᱢᱯᱟᱣᱚᱛᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱱᱚᱸᱰᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟᱭ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://nepalindata.com/resource/pdf/Administrative-Map---Sahidnagar--Dhanusa--Province-2/ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱯ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱚᱱᱩᱥᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
n2g3e734pz5pisu6wd233ewdwe0chpp
ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ,ᱱᱮᱯᱟᱲ
0
38363
200609
2026-11-11T07:06:59Z
ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ
9813
"'''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ''' (Renewable Energy) ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ (Hydropower) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱬᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱞᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾<ref>"The age of enlighte..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
200609
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ''' (Renewable Energy) ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ (Hydropower) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱬᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱞᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾<ref>"The age of enlightenment"</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ! ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ (Renewable Energy) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱳᱰ ᱥᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨᱟᱱᱟᱜ(helpful) ᱠᱟᱱᱟ᱾
r7t2hj2rduoqo8cczfe4iq4qi64vef0
200614
200609
2026-11-11T07:29:15Z
ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ
9813
200614
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ''' (Renewable Energy) ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ (Hydropower) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱬᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱞᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾<ref>"The age of enlightenment"</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ! ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ (Renewable Energy) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱳᱰ ᱥᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨᱟᱱᱟᱜ(helpful) ᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮ===
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱴᱟᱣᱚᱜ (Power outage) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>"Load Shedding Schedule (Nepali)" (পিডিএফ)। Nepal Electric Authority। ২৮ ফেব্রুয়ারি ২০১৩ তারিখে মূল থেকে (পিডিএফ) আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৪ ফেব্রুয়ারি ২০১৩।</ref> ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱴᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱪᱤ (schedule) ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱚᱸᱫᱷᱚᱵᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱟᱲᱮ (Solar Energy) ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ (private) ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱮᱥᱵᱭᱟᱥᱤ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>"The US Embassy has installed the solar panels" (পিডিএফ)। ১১ জানুয়ারি ২০১৭ তারিখে মূল থেকে (পিডিএফ) আর্কাইভকৃত। সংগ্রহের তারিখ ৩ নভেম্বর ২০১৬।</ref><ref>"Solar Electricity for Nepali Homes and Businesses"</ref>
kdlmixbibi42y37226qojkt327a10dr
200624
200614
2026-11-11T09:48:00Z
ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ
9813
/* ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮ */
200624
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ''' (Renewable Energy) ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ (Hydropower) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱮᱴᱠᱮ ᱴᱚᱬᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱞᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾<ref>"The age of enlightenment"</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ! ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ (Renewable Energy) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱞᱳᱰ ᱥᱮᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨᱟᱱᱟᱜ(helpful) ᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱞᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮ===
ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱴᱟᱣᱚᱜ (Power outage) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>"Load Shedding Schedule (Nepali)"। Nepal Electric Authority ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱴᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱪᱤ (schedule) ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱚᱸᱫᱷᱚᱵᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱟᱲᱮ (Solar Energy) ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱺᱦᱤᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ (private) ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱭᱩ ᱮᱥ ᱮᱥᱵᱭᱟᱥᱤ ᱥᱚᱞᱟᱨ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>"The US Embassy has installed the solar panels"।</ref><ref>"Solar Electricity for Nepali Homes and Businesses"</ref>
i8r34gtpns9mm235h8yrcrsbcp3dmnh
ᱤᱱᱟᱢᱮ, ᱱᱮᱯᱟᱲ
0
38364
200620
2026-11-11T08:10:00Z
Sukanti Marndi
11668
"'''ᱤᱱᱟᱢᱮ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱚᱨᱢᱚᱛᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱛᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
200620
wikitext
text/x-wiki
'''ᱤᱱᱟᱢᱮ''' ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱚᱨᱢᱚᱛᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱛᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕᱘᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱓᱒᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>National Population and Housing Census 2011(Village Development Committee/Municipality)" (PDF). Government of Nepal. National Planning Commission. November 2012. Archived from the original (PDF) on 2018-10-05. Retrieved 2017-01-22.</ref>
5o3td3r0bobgbc6h5hhua1cd3qix525