ग्रेट् ब्रिटन्

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sa">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>sawiki</dbname>
    <base>https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">माध्यमम्</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेषः</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">सम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्यः</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्यसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडियासम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">सञ्चिका</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">सञ्चिकासम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मीडियाविकि</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मीडियाविकिसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">फलकम्</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">फलकसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">साहाय्यम्</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">साहाय्यसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्गः</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्गसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">प्रवेशद्वारम्</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">प्रवेशद्वारसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">पटलम्</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">पटलसम्भाषणम्</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ग्रेट् ब्रिटन्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1255</id>
    <revision>
      <id>499099</id>
      <parentid>480274</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8185" sha1="djkk58pq5x4k0qbcsvpynb5l6uhkifs" xml:space="preserve">{{Infobox islands
||local name = 
 {{collapsible list
  |titlestyle = background:transparent; font-size:9pt;
  |liststyle = text-align:center;
  |title = {{resize|9pt|Native names}}
  |1={{native name|sco|Great Breetain}}
  |2={{native name|cy|Prydain Fawr}}
  |3={{native name|kw|Breten Veur}}
  |4={{native name|gd|Breatainn Mhòr}}
 }}
|image name = Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002.jpg
|image caption = Satellite image of Great Britain in April 2002
|image size =255px
|locator map = Great Britain (orthographic projection).svg
|locator map size =220px
|location = North-western&amp;nbsp;[[Europe]]
|coordinates = {{Coord|53|50|N|2|25|W|display=inline}}
|archipelago = [[British&amp;nbsp;Isles]]
|area km2 = 209331
|area footnotes = &lt;ref&gt;[http://islands.unep.ch/ICJ.htm#943 ISLAND DIRECTORY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808080705/http://islands.unep.ch/ICJ.htm#943 |date=2017-08-08 }}, United Nations Environment Programme. Retrieved 9 August 2015.&lt;/ref&gt;
|rank = 9th
|highest mount = [[Ben&amp;nbsp;Nevis]]
|elevation m = 1344
|Country heading = Sovereign state
|country = [[United Kingdom]]
|country admin divisions title = [[Countries of the United Kingdom|Countries]]
|country admin divisions = {{nowrap|[[England]], [[Scotland]], [[Wales]]}}
|country largest city type = city
|country largest city = [[London]]
|country largest city population = 8,615,246
|population = 60,800,000&lt;ref&gt;''[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html 2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019095532/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html |date=2015-10-19 }}''. In the [[United Kingdom Census 2011|2011 census]], the population of England, Wales and Scotland was estimated to be approximately 61,370,000; comprising 60,800,000 on Great Britain, and 570,000 on other islands. Retrieved 23 January 2014&lt;/ref&gt;
|population as of = [[United Kingdom Census 2011|2011 census]]
|population rank = 3rd
|density km2 =302
|waterbody = [[Atlantic&amp;nbsp;Ocean]]
|ethnic groups =
 {{unbulleted list
  | 86.8%&amp;nbsp;White
  | 7.1%&amp;nbsp;[[British Asian|Asian]]
  | 3.1%&amp;nbsp;[[Black British|Black]]
  | 2.0%&amp;nbsp;[[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]]
  | 0.3%&amp;nbsp;[[British Arabs|Arab]]
  | 0.6%&amp;nbsp;Other&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/LC2101EW/view/2092957703?rows=c_ethpuk11&amp;cols=c_age |title=Ethnic Group by Age in England and Wales |publisher=www.nomisweb.co.uk |accessdate=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2asbtable2.pdf |title=Ethnic groups, Scotland, 2001 and 2011 |publisher=www.scotlandscensus.gov.uk |accessdate=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
 }}
|timezone1        = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
|utc_offset1      = ±0{{!}}UTC
|timezone1_DST    = [[British Summer Time|BST]]
|utc_offset1_DST  = +1
| additional info  = 
{{Infobox|child=yes
| label1 = Languages | data1 = [[English language|English]], [[Scots language|Scots]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]], [[Scottish Gaelic]]
}}
}}

ग्रेट् ब्रिटन्, ब्रिटन्-इत्यनेन नाम्ना {{IPAc-en|audio=en-uk-Britain.ogg|ˈ|b|ɹ|ɪ|.|t|ə|n}} अपि प्रसिद्धः कश्चन द्वीपः । अयं युरोप्-खण्डस्य वायव्यभागे विद्यते । २,०९,३३१ चतरस्रकिलोमीटर्मितेन विस्तारेण &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ONS, &quot;The countries of the UK |url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html |access-date=2016-06-25 |archive-date=2016-01-05 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;}}युक्तः अयं द्वीपः युरोपस्थेषु  बृहत्तमः द्वीपः विश्वे नवमः बृहत्तमः द्वीपः । &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |title=Islands by land area, United Nations Environment Programme |publisher=Islands.unep.ch |accessdate=24 February 2012 |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; २०११ तमे वर्षे अस्मिन् द्वीपे ६१ मिलियन्-मिता जनसंख्या आसीत् । भूमौ अत्यधिकजनसंख्यायुक्तेषु द्वीपेषु तृतीयस्थाने विद्यते । &lt;ref name=ons&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0610.pdf |title=Population Estimates |date=24 June 2010 |work=National Statistics Online |publisher=Office for National Statistics |accessdate=24 September 2010 |location=Newport, Wales |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114024259/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0610.pdf |archivedate=14 November 2010 }}&lt;/ref&gt; [[ऐर्लेण्ड् गणराज्यम्|ऐर्लेण्ड्-द्वीपः]] अस्य पश्चिमदिशि विद्यते । एतं द्वीपं परितः सहस्राधिकाः लघुद्वीपाः विद्यन्ते येषु इङ्ग्लेण्ड्, स्काट्लेण्ड्, वेल्स्द्वीपाः अन्यतमाः ।

ग्रेट् ब्रिटन्-संयुक्तराज्यस्य उत्तर-ऐर्लेण्डस्य च भागरूपः विद्यते अयं द्वीपप्रदेशः । इङ्ग्लेण्ड्, स्काट्लेण्ड्, वेल्स्द्वीपानां राजधान्यः लण्डन्, एडिन्बर्ग्, कार्डिफ्-नगराणि च अस्मिन् द्वीपे अन्तर्भवन्ति ।

१७०७ तमस्य वर्षस्य मेमासस्य १ दिनाङ्के क्वीन् अन्-वर्यस्य नेतृत्वे आक्ट् आफ् यूनियन् १७०७ नियमानुगुणम् इङ्ग्लेण्ड्-स्काट्लेण्ड्देशाभ्यां युतं ग्रेट् ब्रिटन्-संयुक्तराष्ट्रस्य निर्माणं जातम् ।१८०१ तमे वर्षे अयं ऐर्लेण्ड्-देशेन सह विलीनं जातम् । ऐरिष्-स्वातन्त्र्यानन्तरम् ऐर्लेण्ड्-देशस्य महान् भागः संयुक्तराष्ट्रेण वशीकृतम् । अधुना ’युनैटेड् किङ्ग्डम् आफ् ग्रेट्ब्रिटन् उत्तर-ऐर्लेण्ड्’ इति च नामाङ्कनं कृतम् ।

==टिप्पणी==
{{reflist}}

*[[ब्रिटेनस्य शासकाः]]

[[वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः]]
[[वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]
[[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]]
[[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]]</text>
      <sha1>djkk58pq5x4k0qbcsvpynb5l6uhkifs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टोंगा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1493</id>
    <revision>
      <id>499101</id>
      <parentid>480381</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="r256555z88zdpdggakpss1cceajkije" xml:space="preserve">
[[चित्रम्:Flag of Tonga.svg|thumb|right|200px]]
[[चित्रम्:Tonga_on_the_globe_(Polynesia_centered).svg|thumb|right|200px]]

'''टोंगा''' प्रशान्‍त महासागरे मध्‍ये देश: अस्‍ति.

सम्‍बद्घ विषय:

== External links ==
* [http://pmo.gov.to/ Tongan Government Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128081147/https://www.pmo.gov.to/ |date=2011-01-28 }}
* [http://www.lands.gov.to/tiki/tiki-index.php Interactive maps of Tonga]
* [http://www.mapsouthpacific.com/tonga/index.html Map of Tonga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110094925/http://www.mapsouthpacific.com/tonga/index.html |date=2006-01-10 }}
* [http://www.southpacific.org/text/finding_tonga.html Finding Tonga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040211100053/http://www.southpacific.org/text/finding_tonga.html |date=2004-02-11 }}

[[वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्| स्थलम्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]
[[वर्गः:देशाः]]

[[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]]

== सम्बद्धाः लेखाः ==

* [[संस्कृतम्]]
* [[भारतम्]]
* [[हिन्दूधर्मः]]
* [[वैदिकसाहित्यम्]]</text>
      <sha1>r256555z88zdpdggakpss1cceajkije</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>योहानेस केप्लर्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5796</id>
    <revision>
      <id>499106</id>
      <parentid>498907</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="0jdzuirut2ly1a3r3idf4jpj4s7eqhr" xml:space="preserve">सः विख्यातः वैज्ञानिकः।
*[[जीवनी]]
{{Infobox scientist
|name =योहानेस केप्लर् 
|image = Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg|caption = A 1610 portrait of Johannes Kepler by an unknown artist
|birth_date = {{Birth date|df=yes|1571|12|27}}
|birth_place = [[Free Imperial City]] of [[Weil der Stadt]] near [[Stuttgart]], [[Holy Roman Empire|HRE]] (now part of the [[Stuttgart Region]] of [[Baden-Württemberg]], Germany)
|residence = [[Württemberg]]; [[Styria]]; [[Bohemia]]; [[Upper Austria]]
|death_date = {{Death date and age|df=yes|1630|11|15|1571|12|27}}
|death_place = [[Regensburg]], [[Electorate of Bavaria]], HRE (now Germany)
|field = [[Astronomy]], [[astrology]], mathematics and [[natural philosophy]]
|work_institutions = [[University of Linz]]
|nationality = [[Germans|German]] 
|residence = Germany
|alma_mater = [[University of Tübingen]]
|advisor = [[Michael Maestlin]]
|known_for  = [[Kepler's laws of planetary motion]]&lt;br /&gt;[[Kepler conjecture]]
|prizes =
|religion = [[Lutheranism|Lutheran]]
|signature = Unterschrift Kepler.svg
|footnotes =
}}

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
* [http://www.kepler-kommission.de/index.html Kommission zur Herausgabe der Werke von Johannes Kepler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202220603/http://www.kepler-kommission.de/index.html |date=2016-12-02 }}
* [http://www.johanneskepler.info JohannesKepler.Info] Kepler information and community website, launched on December 27, 2009
* [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=520_K38PI ''Harmonices mundi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212093141/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=520_K38PI |date=2008-12-12 }} (&quot;The Harmony of the Worlds&quot;) in fulltext facsimile; [[Carnegie-Mellon University]]
* [http://contentdm.lindahall.org/u?/star_atlas,6264 ''De Stella Nova in Pede Serpentarii''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171220041909/http://contentdm.lindahall.org/u?%2Fstar_atlas%2C6264 |date=2017-12-20 }} (&quot;On the new star in Ophiuchus's foot&quot;) in full text facsimile at [[Linda Hall Library]]
* [http://www.univie.ac.at/hwastro/ Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Institute of Astronomy]
* {{dmoz|Science/Astronomy/History/People/Kepler,_Johannes}}
* Audio – Cain/Gay (2010) [http://www.astronomycast.com/history/ep-189-johannes-kepler-and-his-laws-of-planetary-motion/ Astronomy Cast] Johannes Kepler and His Laws of Planetary Motion
* Christianson, Gale E., [http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm Kepler's Somnium: Science Fiction and the Renaissance Scientist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208070701/http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm |date=2009-12-08 }}
* [[Nicholas Kollerstrom|Kollerstrom, Nicholas]], [http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html Kepler's Belief in Astrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705143333/http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html |date=2010-07-05 }}
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Kepler.html References for Johannes Kepler]
* Plant, David, [http://www.skyscript.co.uk/kepler.html Kepler and the &quot;Music of the Spheres&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512064724/http://www.skyscript.co.uk/kepler.html |date=2012-05-12 }}
* [http://www.mathpages.com/rr/s8-01/8-01.htm Kepler, Napier, and the Third Law] at MathPages
* Calderón Urreiztieta, Carlos. [http://www.calderon-online.com/trabajos/kepler/harmonicemundi.html Harmonice Mundi • Animated and multimedia version of Book V]
* [http://www.gabridge.com/full-long.html#God Reading the mind of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211160945/http://gabridge.com/full-long.html#God |date=2008-12-11 }} 1997 drama based on his life by Patrick Gabridge
* [https://archive.org/details/JohannesKepler-henryIiiOfFrance_680 Johannes Kepler] 2010 drama based on his life by Robert Lalonde
* {{MacTutor Biography|id=Kepler|title=Johannes Kepler}}
* [http://hos.ou.edu/galleries/16thCentury/Kepler/ Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries] High resolution images of works by and/or portraits of Johannes Kepler in .jpg and .tiff format.
* [http://hdl.loc.gov/loc.rbc/Rosenwald.1316.1 TabvlæRudolphinæ qvibvs astronomicæ scientiæ ]... Typis J. Saurii, 1627. From the [http://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] at the [[Library of Congress]]

[[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]]
[[वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]</text>
      <sha1>0jdzuirut2ly1a3r3idf4jpj4s7eqhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोधूमः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11121</id>
    <revision>
      <id>499098</id>
      <parentid>497917</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="42oplogj7lrkki8zt2tz10tu3wn3pan" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = गोधूमः
|color = lightgreen
|image = Wheat close-up.JPG
|image_width=250px
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|subfamilia = [[Pooideae]]
|tribus = [[Triticeae]]
|genus = '''''Triticum'''''
|genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = {{div col}}
''[[Triticum aestivum|T. aestivum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum aethiopicum|T. aethiopicum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum araraticum|T. araraticum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum boeoticum|T. boeoticum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum carthlicum|T. carthlicum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum compactum|T. compactum]]''&lt;br /&gt;
''[[Emmer|T. dicoccoides]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum dicoccon|T. dicoccon]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum durum|T. durum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum ispahanicum|T. ispahanicum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum karamyschevii|T. karamyschevii]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum macha|T. macha]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum militinae|T. militinae]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum monococcum|T. monococcum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum polonicum|T. polonicum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum spelta|T. spelta]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum sphaerococcum|T. sphaerococcum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum timopheevii|T. timopheevii]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum turanicum|T. turanicum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum turgidum|T. turgidum]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum urartu|T. urartu]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum vavilovii|T. vavilovii]]''&lt;br /&gt;
''[[Triticum zhukovskyi|T. zhukovskyi]]''&lt;br /&gt;
{{div col end}}
&lt;small&gt;References:&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42236&amp;print_version=PRT&amp;source=to_print Serial No. 42236] [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] 2002-09-22&lt;/small&gt;
|}}
[[चित्रम्:Wheat in sack.jpg|thumb|200px|left|गोधूमः]]
[[चित्रम्:Puffed wheat BMK.jpg|thumb|200px|left|संस्कृतः गोधूमः]]
[[चित्रम्:Chapatiroll.jpg|thumb|200px|left|रोटिकाः]]
अयं '''गोधूमः''' प्रायः जगति सर्वत्र वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः  । अयं गोधूमः आङ्लभाषायां Wheat इति उच्यते । हिन्दीभाषायां “गेंहू” इति, ल्याटिन्भाषायां Triticum vulgare इति च उच्यते । तृणकुले अयं गोधूमः Graminea कुले अन्तर्भवति । प्रायः जगति अधिकांशेषु देशेषु गोधूमः एव प्रधानः आहारः । '''बहुदुग्धः, क्षीरी, अरूपः, म्लेच्छभोजनः, यवनः, निस्तुषः, रसालः, सुमनाः''' इत्यादीनि गोधूमस्य अन्यानि नामानि । अनेन गोधूमेन [[पूरिका]], [[रोटिका]], [[पायसं]], [[पर्पटः]], [[अवदंशः]], [[सुपिष्टकं]], [[पिष्टकम्]] इत्यादयः खाद्यपदार्थाः निर्मीयन्ते । गोधूमे '''महागोधूमः, मधूली, नन्दीमुखी''' इति त्रयः प्रभेदाः सन्ति । नवग्रहेषु अन्यतमस्य [[सूर्यः|सूर्यस्य]] श्रेष्ठं धान्यं गोधूमः । एतं गोधूमम् अपि संस्कृत्य बहुविधं खाद्यविशेषं निर्मान्ति ।

===आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य गोधूमस्य स्वभावः===
[[चित्रम्:Wheat-haHula-ISRAEL2.JPG|thumb|200px|right|गोधूमसस्यम्]]
[[चित्रम्:Roadside chapati stand, Mandalay.jpg|thumb|200px|left|रोटिकापचनम्]]
[[चित्रम्:WheatPennsylvania1943.jpg|thumb|200px|right|कर्तनानन्तरं राशीकृतानि गोधूमसस्यानि]]
[[चित्रम्:WheatYield.png|thumb|200px|left|विश्वे गोधूमं वर्धमानाः देशाः]]
[[चित्रम्:USDA wheat.jpg|thumb|150px|right|गोधूमेन निर्मिताः खाद्यपदार्थाः]]
[[चित्रम्:Mjøl.jpg|thumb|left|200px|गोधूमपिष्टम्]]
गोधूमः तैलांशयुक्तः । अयं मधुररुचियुक्तः, पचनार्थं जडः च । गोधूमः अत्यन्तं चैतन्यदायकः, बलवर्धकः, रुचिकरः, वर्णकारकः, व्रणसंरोपकः च ।

:'''“गोधूमः मधुरः शीतो वातपित्तहरो गुरुः ।'''
:'''कफशुक्रप्रदो बल्यः स्निग्धः सन्धान्कृत् सरः ॥'''
:'''जीवनो बृंहणो वर्ण्यो व्रण्यो रुच्यः स्थिरत्वकृत् ॥“''' (भावप्रकाशः – ३४)

:'''“वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा ।'''
:'''सन्धानकारी मधुरो गोधूमो स्थैर्यकृत्सरः ॥“'''

:१. गोधूमः [[वातः|वातं]] [[पित्तः|पित्तं]] च परिहरति ।
:२. गोधूमः [[कफः|कफं]] शुक्रं च वर्धयति ।
:३. अयं गोधूमः देहवृद्धिकरः, चैतन्यदायकः, बलवर्धकः च ।
:४. गोधूमः वर्णकारकः, रुचिकरः च ।
:५. अयं गोधूमः भग्नानाम् अस्थीनां पुनः योजने साहाय्यकारी ।
:६. अयं गोधूमः शरिरस्य स्थिरतां रक्षति ।
:७. गोधूमः व्रणान् बहुशीघ्रं शुष्कीकरोति ।
:८. अयं गोधूमः शरीरस्य ओजः वर्धयति ।
:९. गोधूमः मलविसर्जनं कारयति ।
:१०. गोधूमः वीर्यवर्धकः, शरीरस्य दार्ढ्यवर्धकः च । 
:११. मधूली नामकः गोधूमः [[मध्यप्रदेशः|मध्यप्रदेशे]] वर्धते । सः लघ्वाकारकः , पथ्यः च ।
:१२. [[पञ्जाब्|पञ्जाबप्रदेशे]] महागोधूमः वर्धते ।
:१३. नन्दीमुखी नामकः गोधूमः कण्टकरहितः । अयम् अपि मधूली इव पथ्यः ।
:१४. स्थूलानां स्थौल्यनिवारणार्थं गोधूमः अत्युत्तमः आहारः ।
:१५. गोधूमः उष्णः  इति जनानाम् अभिप्रायः अस्ति । किन्तु शास्त्रानुगुणं गोधूमः शीतगुणयुक्तः । 
:१६. तैले भर्जिताः गोधूमेन निर्मिताः पूरिकाः, तैलम् उपयुज्य गोधूमेन निर्मिताः रोटिकाः च विदग्धाः भवन्ति इत्यनेन उष्णाः भवन्ति । अतः [[तैलम्|तैलं]] विना एव रोटिकाः निर्माय तदुपरि [[घृतम्|घृतं]] लेपयित्वा खादनेन उष्णाः न भवन्ति । 
:१७. अभ्यासः नास्ति चेत् केषाञ्चन अजीर्णः भवति गोधूमः । तेन अजीर्णस्य कारणेन [[पीनसः]], [[कासः]], [[अतिसारः]] वा भवति ।
:१८. गोधूमस्य उपयोगेन कदाचित् केषाञ्चन “अलर्जि” अपि भवितुम् अर्हति । तदा गोधूमस्य वर्जनम् एव वरम् ।

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
* [http://www.wheatgenome.info/ Information on wheat genome sequencing]
* [http://www.indexmundi.com/commodities/?commodity=wheat&amp;months=300 Price history of wheat, according to the IMF]
* [http://www.flickr.com/photos/jaco/sets/72157604419390265/ Photos of wheat fields]
* [http://www.abc.net.au/catalyst/stories/s1913579.htm Watch Australian science documentary on developing drought-resistant wheat]
* [http://www.wheatfoods.org/ Wheat Foods Council] Est. 1972
* [http://www.wheatworld.org/ NAWG]—Web site of the [[National Association of Wheat Growers]]
* [http://www.cimmyt.org/ CIMMYT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118230234/https://www.cimmyt.org/ |date=2019-11-18 }}—Web site of the [[International Maize and Wheat Improvement Center]]
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/crops/wheat.html Triticum species] at [[Purdue University]]
* [http://www.genetics.org/cgi/content/full/168/2/1087 A Workshop Report on Wheat Genome Sequencing]
* [http://www.genome.org/cgi/content/full/10/10/1509 Molecular Genetic Maps in Wild Emmer Wheat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704084748/http://www.genome.org/cgi/content/full/10/10/1509 |date=2008-07-04 }}
* [http://www.skyways.org/orgs/fordco/malin/ Winter Wheat in the Golden Belt of Kansas] by James C. Malin, University of Kansas, 1944
* [http://digital.library.unt.edu/permalink/meta-dc-1510:1 ''Varieties of club wheat''] hosted by the [http://digital.library.unt.edu/browse/department/govdocs/  UNT Government Documents Department]
* [http://www.geochembio.com/biology/organisms/wheat/ '''Triticum aestivum''': facts, developmental stages, and inflorescence at GeoChemBio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203170659/http://www.geochembio.com/biology/organisms/wheat/ |date=2013-12-03 }}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=pubmed&amp;Cmd=DetailsSearch&amp;Term=%22Triticum%22%5BMajr%5D+AND+%22loattrfree+full+text%22%5Bsb%5D Major topic &quot;Triticum&quot;: free full-text articles in National Library of Medicine]
* [http://books.google.com/books?id=GtkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA89&amp;dq=popular+mechanics+July+1932+airplane&amp;hl=en&amp;ei=IoAZTePWB-DRnAe63OjPDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CDgQ6AEwBjg8#v=onepage&amp;q&amp;f=true &quot;Gold Harvest Feeds The World&quot;] ''Popular Mechanics'', July 1949, post World War Two modernization of wheat harvesting

[[वर्गः:धान्यानि]]
[[वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]</text>
      <sha1>42oplogj7lrkki8zt2tz10tu3wn3pan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विशिष्टाद्वैतवेदान्तः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15647</id>
    <revision>
      <id>499108</id>
      <parentid>492924</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30953" sha1="1vv9i34awxd3rz290g8mrabykf6lgrm" xml:space="preserve">[[File:Ramanujacharya Idol in a temple.jpg|thumb|रामानुजाचार्यः]]
'''विशिष्टाद्वैतवेदान्तः''' (Vishishtadvaita)  त्रिषु [[वेदान्तः|वेदान्तेषु]] अन्यतमः । [[रामानुजाचार्यः]] अस्य प्रवर्तकः विद्यते ।  अस्य सिद्धान्तस्य आधाराभूतानि प्रस्थानत्रयाणि । अतीवप्राचीनानाम् उपनिषद्विचारधाराणाम् अनुगुण्येन अयं सिद्धान्तः ’चिदचिद्विशिष्टम् एकं ब्रह्मतत्वम्’ अस्ति इति प्रतिपादितः । अस्मिन् सिद्धान्ते जीवात्मानां प्रकृतेः च सतत्वं स्वीकृतम् अस्ति । तथापि, ब्रह्मादीनमेव ब्रह्मतत्वं विना नभवन्ति । ब्रह्मवस्तूनः अपृथक्सिद्धानि विशेषणानि भवन्ति इति प्रतिपादितम् अस्मिन् । चेतनाचेतनविशिष्टः [[ब्रह्मा]] एकः एव इति स्फुटसिद्धान्तः । उपनिषद्प्रतिपाद्यः ब्रह्मवस्तु [[विष्णुः|श्रीमन्नारायणः]] एव इति अस्य सिद्धान्तस्य अर्थः । अस्मिन् सिद्धान्ते प्रतिपादिता या ईश्वरभावना सा पाञ्चरात्रागमेषु प्रतिपादितस्य भागवतसम्प्रदायस्य अनुगुणम् अस्ति । अस्मिन् सिद्धान्ते पाञ्चरात्रागमौपदेशस्य उपनिषदामुपदेशस्य च  समन्वयः दृश्यते । अतीवप्राचीनस्य अस्य सिद्धान्तस्य पुनस्समर्थनं भगवान् [[रामानुजाचार्यः]] कृतवान् । [[जीवः]] ब्रह्मापेक्षया प्रत्येकः सत्यः च इति प्रतिपादितम् अस्मिन् दर्शने । अस्य रामानुजाचार्यस्य अपेक्षया दक्षिणभारते जातः ’आळ्वासन्तः’ [[तमिऴ्|तमिळुभाषायां]] विद्यमानलोकोक्तिषु श्रीमन्नारायणस्य परत्वम्, जीवब्रह्मभेदम्, भगवदवताराणां सत्यत्वम्, मोक्षप्राप्त्यादि उपायञ्च उपदिष्टवान् आसीत् ।  'द्राविडप्रबन्धाः' इति नाम्ना प्रसिद्धाः अस्य उपदेशाः ’तमिळुवेदः’ इत्येव अङ्गीकृताः सन्ति ।  अस्य [[वेदान्तः|वेदान्तस्य]] समर्थने ’तमिळुवेदस्य’ (अस्य उपदेशाः) मुख्यं पात्रम् अस्ति । अस्य सिद्धान्तस्य स्थापने प्रस्थानत्रयस्य प्रामुख्यता यथा वर्तते तथैव द्राविडवेदान्तस्यापि अस्ति । अतः ’उभयवेदान्तः’ इति अस्य सिद्धान्तस्य नामान्तरम् अपि श्रूयते ।

==इतिहासः==
विशिष्टाद्वैतस्य सिद्धान्तस्य समर्थने त्रयः आचार्याः मुख्याः । ते क्रमशः [[नाथमुनिः]], [[यामुनमुनिः]], [[रामानुजाचार्यः]] च भवन्ति । नाथमुनेः कालः क्रि.श.९ शतमानस्य उत्तरार्धम् इति । अनेन रचिताः ग्रन्थाः नैवोपलभ्यन्ते । यमनमुनिः क्रि.श. १०५० तमे संवत्सरे आसीत् । अयं नाथमुनेः पौत्रः भवति । अस्य सिद्धान्तस्य निर्दिष्टस्वरूपम् एषः एव दत्तवान् । आगमप्रामाण्यम्, सिद्धित्रयम्, गीतार्थसङ्ग्रहः, स्तोत्ररत्नादयः ग्रन्थाः अनेनैव रचिताः । अस्य समनन्तरं रामानुजाचार्यः अस्य मतस्य प्रचारं सुस्थापनञ्च कृतवान् । अस्य कालः क्रि.श. १०१७-११३७ (शतकमिति) भवति। अनेन रचिताः ग्रन्थाः श्रीभाष्यम्, वेदान्तसारः, वेदान्तदीपम्, वेदार्थसङ्ग्रहः, भगवद्गीताभाष्यादयः भवन्ति । एतैः ग्रन्थैः स्वोपदेशेन च एनं सिद्धानतं समर्थितवान् अस्ति [[रामानुजाचार्यः]] । अनेन यशोऽपि प्राप्तः । अतः अस्यैव सिद्धान्तस्य नाम ’रामानुजदर्शनम्’ इत्यपि ख्यातिः अस्ति ।अस्य मतानुसारेण चेतनाचेतनात्मकं जगत् परमात्मनः शरीरं भवति,परमात्मनः चिदचिदो च '''शरीरात्मभावः'''सम्बन्धः भवति ।'''जगत् सर्वं शरीरं ते''' (१)इति शास्त्रकथनेन सर्वस्यापि परमात्मा शरीरमस्ति इति युज्यते। रामानुजाचार्यस्य समनन्तरं नैके दर्शनिकाः ग्रन्थान् रचितवन्तः । केचन ग्रन्थाः न प्राप्ताः। तथापि केचन विशिष्ठाः ग्रन्थाः उपलभ्यन्ते । ग्रन्थरचयितारः प्रसिद्धाः दार्शनिकाः च एते भवन्ति,

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! नाम !! कालः (क्रि.श)
|-
| श्रीवत्साङ्क मिश्रः || १२ शतकम् 
|-
| श्रीपराशरभट्टः || क्रि.श १२००
|-
| वात्स्यवरदाचार्यः || १३ शतकम्
|-
| सुदर्शनभट्टारकः || १३ शतकम्
|-
| अत्रेयः रामानुजः || १३ शतकम्
|-
| वेदान्तदेशिकः/श्रीमद्वेङ्कटनाथः || क्रि.श १२६८-१३६९
|}

श्रीसुदर्शनभट्टारकः श्रीभाष्यस्य &quot;श्रृतप्रकाशिका&quot; नामकं व्याख्यानं रचितवान् । रामानुजस्य अनन्तरकालीनेषु सुप्रसिद्धेषु सिद्धान्तप्रतिपादकेषु अन्यतमः वेदान्तदेशिकः इत्येव सुपरिचितः श्रीमद्वेङ्कटनाथः । अस्य समकालीनः &quot;मेघनादारिसूरि&quot; नामकः दार्शनिकः ’नयद्युमणि’ नामकं व्याख्यानं रचितवान् ।  अस्मिन् अस्य सिद्धान्तस्य प्रमाणानि, प्रमेयाः च निरूपिताः सन्ति । क्रि.श.१६तमे शतके रङ्गरामानुजः उपनिषदानां व्याख्यानं कृतवान् । क्रि.श १७ तमे शतके ’श्रीनिवासनामकः’ ’यतीन्द्रमतदीपिका’ नामकं पुस्तकं रचितवान् । अद्यत्वे अपि नैके ग्रन्थाः रचिताः रचयिष्यमाणाः च सन्ति ।

==तत्त्वस्वरूपम्==
अस्मिन् सिद्धान्ते तत्त्वस्वरूपविषये एवं निरूपितम् अस्ति, '''अशेषचिदचित्प्रकारं ब्रह्म एकमेव तत्त्वम्, तत्र प्रकारप्रकारिणोः प्रकाराणां च मिथोऽत्यन्तभेदेऽपि वैशिष्ट्यादिविवक्षया एकव्यपदेशः तदितर निषेधश्च&lt;ref&gt;न्यायसिद्धाञ्जनम्, वेङ्कटनाथः
&lt;/ref&gt;   ''' इति । चेतनाचेतनयोः मिलितः ब्रह्मवस्तु एकमेव । तत्त्वविशेष्यविशेषणयोः भेदः सत्याम्, विशेषणेषु परस्परभेदः अस्तिचेदपि एतैः विशेषैः मिलितम् वस्तु एकमेव इत्यतः तत्त्वम् एकमेवेति । अनेन सिद्धान्तेनैव एषः [[वेदान्तः]] विशिष्टाद्वैतवेदान्तेन प्रथितः इति । अस्य दर्शनस्य असाधारणानि वैशिष्ट्यानि एतानि भवन्ति, 
#श्रुतिवाक्यानां मुख्यार्थमेव कथनम् ।
#चिदचिद्विशिष्टः ब्रह्मा एकः एव । चेतनः, अचेतनः, ब्रह्मवस्तुनः च स्वरूपस्वभावाः विलक्षणाः भवन्ति ।
#शरीरस्य दोषः आत्मसम्बन्धितः, अतः ब्रह्मवस्तु निर्विकारः ।
#परमात्मा कर्माध्यक्षः, अतः अस्य शरीरादुत्पन्नानां सुखदुःखानां सम्बन्धः न भवति ।

==प्रमाणानि==
अस्मिन् दर्शने केवलं त्रीणि प्रमाणानि अङ्गीकृतानि सन्ति । तानि, प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, शब्दञ्चेति । अन्यै दार्शनिकैः उक्तानि प्रमाणानि त्रिषु एव अन्तर्भवन्ति । इन्द्रियार्थसन्निकर्षात् उत्पन्नं ज्ञानं प्रत्यक्षं भवति । इदम् द्विविधं, नित्यमनित्यञ्चेति । ईश्वरस्य नित्यमुक्तस्य च प्रत्यक्षं नित्यम् । बद्धावस्थायां विद्यमानानां प्रत्यक्षम् अनित्यम् ।
अनित्यप्रत्यक्षं द्विविधम् । योगिप्रत्यक्षम्, अयोगिप्रत्यक्षञ्चेति । '''योगिप्रत्यक्षं प्रकृष्टादृष्टविशेषजं तत् युक्तावस्थायां मनोमात्रजन्यम्''' &lt;ref&gt;न्यायपरिषुद्धिः, वेङ्कटनाथः&lt;/ref&gt; । केवलं योगिनाम् एव मानसप्रत्यक्षम् इति । अयोगिनां जनसामान्यानां प्रत्यक्षं तु पञ्चेन्द्रियाणाम् अनुसारं पञ्चविधप्रत्यक्षं भवति । अस्मिन् सिद्धान्ते प्रत्यक्षम् एवमपि विभागं कृतं अस्ति, सविकल्पकम्, निर्विकल्पकम् इति । एकजातीयवस्तु प्रथमवारदर्शनेन यत् प्रत्यक्षं जायते तत् निर्विकल्पकप्रत्यक्षमित्युच्यते । पूर्वदृष्टस्य वस्तुनः, विशेषणसहितस्य वस्तुनः च दर्शनेन यत् प्रत्यक्षं जायते तत् सविकल्पकप्रत्यक्षमित्युच्यते । अनुमानप्रमाणविषये एतेषां दार्शनिकानाम् आशयः, अनुमानप्रमाणम् स्वार्थानुमाने एव पर्यवस्यति अतः अनुमानस्य स्वार्थं परार्थमिति विभागः न करणीयः इति । ’केवलव्यतिरेकि’ अनुमानम् एते नाङ्गीकुर्वन्ति । अनङ्गीकारे कारणं,  सपक्षसत्वं नास्ति एवं साध्यसाधनयोः व्याप्तिः न गृह्यते ।  तर्कः अनुमुनस्यापेक्षया अभिन्नः इति एतेषां सिद्धान्तः । शब्दप्रमाणं ब्रह्मवस्तु ज्ञातुम् एकमेव साधनम् । पदनां विशिष्टार्थाभिधायित्वं प्रतिपादयन्ति । सर्वाणि शब्दानि ईश्वरमेव बोधयन्ति इति एतेषां सिद्धान्तः ।     
                                                              
==जीवात्मा==
जीवात्मानः चैतन्यस्वरूपाः। देह-इन्द्रिय-मन-प्राण-बुद्ध्यादिभिः भिन्नः । जीवात्मानः नित्याः,सत्यभूताः च भवन्ति ।  या कापि वा अवस्था भवतु, ईश्वरभिन्नाः एनं जीवात्मानं विहाय न भवन्ति । एते अनन्ताः भवन्ति । प्रत्येकस्मिन्नपि शरीरे भिन्नाः भवन्ति । यथा ज्ञानस्वरूपाः तथैव ज्ञानाश्रयाः अपि भवन्ति । कर्तृत्त्व, भोक्तृत्व, ज्ञातृत्त्वसहिताः एते अणुस्वरूपाः भवन्ति । '''ज्ञानानन्दमयस्त्वात्मा शेषो हि परमात्मनः'''  इति ।  (परमात्मनः शेषभूताः) आत्मानः विभागः, बद्धः, मुक्तः, नित्यः च इति । 
*बद्धः- अनादेः कर्मकारणवशात् प्रकृतिसम्बन्धसहिताः एवं संसारे ये च भवन्ति ते बद्धाः भवन्ति ।
*मुक्तः- साधनानुष्ठानैः ईश्वरं ये प्राप्तवन्तः, एवं संसारात् विरक्ताः ते मुक्ताः भवन्ति ।
*नित्यः-  केवलं प्रकृत्या सह सम्बद्धाः नित्याः भवन्ति ।

==जगत्==
अस्मिन् सिद्धान्ते जगतः सत्यत्वं प्रतिपादयन्ति । भौतजगत् प्रकृतेः परिणामः भवति । अस्यैव अव्यक्तम्, अक्षरम्, मूलप्रकृतिः, अविद्या, मायादीनि पर्यायवाचकानि भवन्ति । सततपरिणामस्तु प्रकृतेः स्वभावः भवति । अस्य स्थितिः प्रवृत्तिश्च ईश्वराधीनं भवति । प्रकृत्याः सत्वरजस्तमादयः त्रयोगुणाः भवन्ति । एतान् गुणान् प्रकृत्या विभजयितुं न शक्यते किन्तु प्रकृत्यपेक्षया भिन्नाः । ईश्वरस्य सङ्कल्पानुसारेणैव प्रकृतौ परिवर्तानादिकं शक्यम् ।

==नित्यविभूतिः==
नित्यविभूति नाम शुद्धसत्वम् इति अर्थः । केवलं नित्यविभूतिः सत्वेन सह एव भवति । त्रिगुणात्मिकायाः प्रकृत्याः अपेक्षया विलक्षणा एषा । नित्यविभूतिः नित्या, अपरिच्छिन्ना च भवति । '''रजसः पराके''' इति श्रुतिः । नित्यविभूतिं वैकुण्ठमिति प्रतिपादयन्ति । नित्याः मुक्ताः च निरन्तरतया भगवदनुभवं सम्प्राप्य आनन्देन रमणीयं दिव्यदामं स्थलं भवति ।

==मोक्षः==
जीवाः प्रकृतिसम्बन्धेन मुक्ताः,  पुनर्जन्मरहिताश्च भूत्वा भगवन्तं प्राप्य आनन्दानुभवम् एव मोक्षः । अनेन दर्शनेन अनुसारं देशविशेषप्राप्तिपूर्वकं मुक्तिः लभ्यते । जीवन्मुक्तिम् अस्मिन् सिद्धान्ते नाङ्गीकुर्वन्ति । मुक्ते पुरुषे अपहतपाप्मत्वादि अष्टगुणाः आविर्भवन्ति । तदा सः सहजज्ञानस्वरूपे स्थितः भवति इति प्रतिपादयन्ति । भगवतः समानगुणकत्वप्राप्तिः सायुज्यम् । अस्मिन् दर्शने ऐक्यं नास्ति । जीवाः यावदात्मभावित्वेन देवं सेवयन्ति । मुक्तस्य निरूपणे सायुज्य-सार्ष्टितायोः पदयोः श्रुतिः प्रतिपादयति । आनन्दानुभवे जीवाः देवाः च समानतया भागं वहन्ति इति सायुज्यपदं सूचयति । जीवदेवयोः आनन्दानुभवे तारतम्यभावः नास्ति इति सार्ष्टिता इति पदं सूचयति ।

==प्रसिद्धाः आचार्याः==
===[[बोधायनः]]===
बोधायनः बादरायणस्य ब्रह्मसूत्राणां वृत्तिं रचितवान् अस्ति । अनया एव वृत्याधारेण रामानुजाचार्यः भाष्यं रचितवान् । एनं विषयं श्रीभाष्ये रामानुजाचार्यः उल्लेखितवान् अस्ति । '''भगवद्भोधायनकृतां विस्तीर्णां ब्रह्मसूत्रवृत्तिम्''' इति । एषः उपवर्षः च एकव्यक्तिः इति केचन इतिहासकाराणाम् अभिप्रायः । अस्य कालादीनां विषये कुत्रापि उल्लेखाः न प्राप्ताः । एषा वृत्तिः अद्यत्वे नोपलभ्यते ।

===[[टङ्काचार्यः]]===
अस्मिन् सम्प्रदाये टङ्काचार्यस्य एव ’वाक्यकारः’ इति प्रसिद्धिः अस्ति । टङ्काचार्यः ब्रह्मनन्दिः च भिन्नौ इत्यत्र मतभेदाः सन्ति । ’कल्पतरुः’ नामके ग्रन्थे ब्रह्मनन्दिः अद्वैतं पुरस्कृतवान् अतः उभौ अपि भिन्नौ इति । अस्य नाम यमुनाचार्यः उल्लेखितवान् अस्ति । एषः छान्दोग्योपनिषदः भाष्यं रचितवान् आसीत् इति प्रथा अस्ति । अस्य कालादि विषये उल्लेखाः नसन्ति ।

===[[नाथमुनिः]]===
विशिष्टाद्वैतवेदान्तस्य सिद्धान्तस्थापकेषु त्रिषु आचार्येषु नाथमुनिः अन्यतमः । तमिळुनाडुराज्यस्य वीरनारायणपुरे अजायत । नम्माळ्वार् वर्यस्य प्रबन्धसाहित्यं संरक्षितवान् इति कथयन्ति । अस्य कृतयः ’न्यायतत्त्वम्’, ’पुरुषनिर्णयः’, ’योगरहस्यम्’ च भवन्ति । ’वेङ्कटनाथः’ स्व न्यायपरिशुद्धिनामके ग्रन्थे न्यायतत्त्वग्रन्थस्य उल्लेखं कृतवान् अस्ति । यमुनाचार्यः स्वकृतस्तोत्रे नाथमुनिं स्तुतिं कृतवान् आसीत् । तद्यथा,&lt;br&gt;
:'''भूयो नमोऽपरिमित्च्युत भक्तितत्त्वज्ञानामृताब्धिपरिवाहशुभैर्वचोभिः ।'''
::'''लोकेऽवतीर्ण-परमार्थ-समग्रभक्ति-योगाय नाथमुनये यमिनां वराय ॥'''

===[[रामानुजाचार्यः]]===
रामानुजाचार्यः (क्रि.श.१०१७तः११३७पर्यन्तम्) विशिष्टाद्वैतस्य आद्यः प्रवर्तकः । अस्य वैष्णवस्य भक्तिपरम्परायां महान् प्रभावः अस्ति । वैष्णवाचार्याणां परम्परायाम् एव रामानुजाचार्यस्य शिष्यः रामानन्दः आगतः यस्य शिष्यौ कबीरः सूरदासः च आस्ताम् । रामानुजः वेदान्तदर्शनाधारितं स्वस्य नूतनं विशिष्टाद्वैतवेदान्तं लिखितवान् । वेदान्तम् अतिरिच्य श्री रामानुजः ६-१०शताब्दस्य रहस्यवादिनां भक्तिमार्गिणाम् आल्वार् सताम् भक्तिमार्गं, दक्षिणस्य पञ्चरात्रपरम्परां स्वस्य विचाराणाम् आधारम् अकरोत् ।

===यामुनाचार्यः===
एषः यामुनाचार्यः ’नाथमुनेः’ पौत्रः । अस्य गुरुः माहाभाष्यभट्टः । १२ वयसि एव अक्कियाळ्वापण्डितं वादे पराजितवान् आसीत् । कालान्तरे यामुनाचार्यः सन्यासदीक्षां स्वीकृतवान् । श्रीरङ्गे आचार्यपीठम् अलङ्कृतवान् । अस्य कृतयः ’आगमप्रामण्यम्’, ’महापुरुषनिर्णयः’, ’आत्मसिद्धिः’, ’ईश्वरसिद्धिः’, ’संवित्सिद्धिः’, ’गीतार्थसङ्ग्रहः’, ’चतुश्लोकि’, ’स्तोत्ररत्नम्’, च भवन्ति । ’महापुरुषनिर्णयः’ नामकः ग्रन्थः न उपलभ्यते ।

===अन्ये आचार्याः===
*[[श्रीवत्साङ्कचिह्नमिश्रः]]
*[[श्रीपराशरभट्टः]]
*[[श्रीवरदविष्णुमित्रम्]]
*[[श्रीविष्णुचित्तः]]
*[[वात्स्यवरदाचार्यः]]
*[[सुदर्शनभट्टारकः]]
*[[आत्रेयरामानुजः]]
*[[श्रीराममिश्रः]]

==प्रसिद्धग्रन्थाः==
*[[आत्मसिद्धिः]]
*[[ईश्वरसिद्धिः]]
*[[संवित्सिद्धिः]]
*[[गीतार्थसङ्ग्रहः]]
*[[चतुश्लोकि]]
*[[स्तोत्ररत्नम्]]      
*[[श्रीभाष्यम्]]
*[[न्यायसिद्धाञ्जनम्]]
*[[न्यायपरिशुद्धिः]]
*[[निक्षेपरक्षे]]
*[[पाञ्चरात्ररक्षे]]
*[[शतदूषणी]]

==आधाराः==

(१) वाल्मीकि रामायणम्-१२६।२६
(२)न्यायसिद्धाञ्जनम्-वेंकटनाथः
(३)न्यायपरिशुद्धिः-वेंकटनाथः

==बाह्यानुबन्धाः==
*Biographies of [http://www.bharatadesam.com/people/ramanujacharya.php Ramanuja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107115437/http://www.bharatadesam.com/people/ramanujacharya.php |date=2009-11-07 }} and [http://www.bharatadesam.com/people/vedanta_deshikar.php Vedanta Desika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107120518/http://www.bharatadesam.com/people/vedanta_deshikar.php |date=2009-11-07 }}
* [http://www.srivaishnavan.com Ramanuja and VisishtAdvaita]
* [http://sriranganatha.tripod.com more information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330053611/http://sriranganatha.tripod.com/ |date=2019-03-30 }}
* [http://shankaracharya.org Advaita and VisishtAdvaita]
* [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.htm#_VPID_96 more information]
* http://www.vaishnava.com/shrivaishnavaintro.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041016042106/http://www.vaishnava.com/shrivaishnavaintro.htm |date=2004-10-16 }}
* http://www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vvh/vvh.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408114559/http://www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vvh/vvh.htm |date=2009-04-08 }}
* http://www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vvh/raghavan.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302033309/http://www.hinduweb.org/home/dharma_and_philosophy/vvh/raghavan.html |date=2009-03-02 }}

[[वर्गः:विशिष्टाद्वैतवेदान्तः]]
[[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]]</text>
      <sha1>1vv9i34awxd3rz290g8mrabykf6lgrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आकाशवाणी(AIR)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16826</id>
    <revision>
      <id>499095</id>
      <parentid>492308</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22003" sha1="na4i0eapdz6f46kcpvw5i2u3dz47p5l" xml:space="preserve">{{Cleanup-rewrite||सम्पूर्णलेखः}}
{{Infobox broadcasting network
|name           = All India Radio&lt;br /&gt;आकाशवाणी
|logo           =
|type           = सरकारी संगठन
|branding       =
|airdate        =
|country        = [[भारतम्]]
|available      = राष्ट्रीय
|founded        =
|founder        = [[Government of India]]
|slogan         =
|motto          = बहुजन हिताय बहुजन सुखाय&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://allindiaradio.gov.in/Profile/Mission |title=Mission Of AIR}}&lt;/ref&gt;
|market_share   =
|license_area   =
|broadcast_area =
|area           =
|erp            =
|owner          = [[Prasar Bharati]]
|key_people     =
|foundation     =
|launch_date    = १९३० तमे वर्षे
|dissolved      =
|former_names   =
|digital        =
|analog         =
|servicename1   =
|service1       =
|servicename2   =
|service2       =
|servicename3   =
|service3       =
|servicename4   =
|service4       =
|callsigns      =
|callsign_meaning =
|former_callsigns =
|affiliation    =
|affiliates     =
|groups         =
|former_affiliations =
| headquarters = [[संसद मार्ग]], [[नवदेहली]] - ११०००१, [[भारतम्]],
|website        = [http://www.allindiaradio.org/ www.allindiaradio.org], [http://www.newsonair.nic.in/ www.newsonair.nic.in]
|footnotes      =
}}
[[File:Akashvani (All India Radio)- Kolkata Center.jpg|thumb|250px|आकाशवाणी कार्यालयः, कोल्काता]]

AIR इति अस्याः संक्षेपनाम  अधिकृतरूपेण आकशवाणी इति जनाः कथयन्ति । एषा भारतस्य रेडियोप्रसारस्य माध्यमम् अस्ति । एषा प्रसारभारत्याः अङ्गम् अस्ति । एषा १९६३ तमे वर्षे आरब्धा । अद्य एषा राष्ट्रियदूरदर्शनप्रसारस्य सहयोगिनी भूत्वा कार्यं करोति ।
विश्वस्य बृहत् रेडियोसम्पर्केषु  एषा अपि अन्यतमा । एतस्याः प्रधानः कार्यालयः [[नवदेहली|नवदेहल्यां]]  आकाशवाणीभवने अस्ति । आकशावाणीभवने नाटकविभागः, FM विभागः राष्ट्रियसेवा च कार्यं कुर्वन्ति । दूरदर्शनकेन्द्रं (देहल्याः) आकाशवाणीभवनस्य षष्ठे अट्टे अस्ति ।
==इतिहासः==
१९२३ तमे वर्षे ब्रिटिश-इण्डिया-प्रसारभारती आरब्धा । तया प्रसारितान् कार्यक्रमान्  बाम्बे-रेडियो-कूटेन, अन्यैः  रेडियोकूटैः सह प्रसार्यते स्म । १९२६तमवर्षस्य सन्ध्यनुगणं भारतीयप्रसारकेन्द्रं (स्वायत्त-इण्डियन् ब्राड् कास्टिङ्ग् कम्पनी) आरब्धम् । रेडियोकेन्द्रद्वयं चालयितुम् अनुमतिं प्राप्तवत् । बाम्बेकेन्द्रं तावत् १९२७ तमे वर्षे  जुलै मासे २३तमे दिनाङ्के प्रारब्धम् ।
[[कोलकता]]केन्द्रं १९२७ तमे वर्षे आगस्ट् २६ तमे दिनाङ्के आरब्धम् । १९३० तमवर्षस्य मार्चप्रथमे दिनाङ्के पिहितम् । भारते इण्डियन् स्टेट् ब्राड्कास्ट्सेवा  (भारतीयराज्यप्रसारसेवाकेन्द्रम् ) (ISBN)  आरब्धा १९३२ तमे वर्षे मेमासे ।१९३६ तमे वर्षे जून् मासे अष्टमे दिनाङ्के '''आल् इण्डिया रेडियो''' (AIR: १९५६ तः आकाशवाणी इति अपि निर्दिशन्ति ) इति नामान्तरं प्राप्तम् । १९३९ तमवर्षस्य अक्टोबर् प्रथमे दिनाङ्के बाह्यसेवा अपि आरब्धा । (पुष्टुभाषया अपि समकाले सेवा आरब्धा) एतत् [[जर्मनी]]देशतः पुनःप्रसारः इति कथ्यते स्म । एतत् आफ्गानीस्थानम् इरान्, अरबराष्ट्राणां कृते निर्देशितम् । १९४७ तमे वर्षे यदा भारतं स्वतन्त्रं अभवत् तदा केवलं षट् केन्द्राणि आसन् । तानि [[देहली]]-[[बाम्बे]]-[[कोल्कत्ता]]-[[मद्रास्]]-[[लख्नो]]-[[तिरुचि]]केन्द्राणि । तदा आहत्य २७५,००० रेडियो यन्त्राणि आसन् । १९५७ तमे वर्षे अक्टोबर् मासे तृतीये दिनाङ्के विविधभारती-केन्द्रं '''रेडियोसिलोन्''' अनेन सह योजितम् । दूरदर्शनप्रसारः अपि १९५९ तमे वर्षे आकशवाण्याः अङ्गत्वेन आरब्धः । परन्तु १९७६ तमे वर्षे एप्रिल् प्रथमे दिनाङ्के आकाशवाणीतः दूरदर्शनं पृथक्कृतम् । FM  प्रसारः मद्रास्नगरे  (इदानीन्तनचन्नैनगरे) १९७७ तमे वर्षे जुलैमासस्य २३ तमे दिने आरब्धः ।१९९० तमे वर्षे इतोऽपि विस्तृतः ।
==विविधाः सेवाः==
आकाशवाणी अनेकविभागैः युक्ता अस्ति । भारतेषु सर्वत्र विविधप्रदेशेषु/भाषाणां कृते विभागाः सन्ति । अस्याः जनप्रियविभागः तावत् विविधभारतीप्रसारकेन्द्रम् । विविधभारत्याः सुवर्णमहोत्सवः २००७ तमे वर्षे आचरितः । केवलं विविधभारतीविभागः दत्तांशाधारितगीतयुक्तः अस्ति । हिन्दीचलनचित्रसङ्गीतस्य '''सुवर्णयुगम्''' इति कथ्यमानस्य कालघट्टस्य गीताभिः युक्तः (स्थूलरूपेण १९४० तः १९८० पर्यन्तं यानि गीतानि सन्ति तानि सुवर्णयुगस्य गीतानि) । एषः विभागः अन्यविभागस्य अपेक्षया धनम् आनाययति । एष विभागः मुम्बै तथा अन्यनगरेषु जनप्रियः । एष विभागः चलनचित्रगीतं, हास्यकार्यक्रमाः, इत्यादिभिः युक्तः बहुविधकार्यक्रमाणां कृते  अवसरं प्रकल्पितवान् । विविधभारतीकेन्द्रम् अधः प्रदत्तेषु नगरेषु विभिन्न MW (आवर्तनसमूहः) यच्छद् अस्ति ।
विविधभारत्यां प्रसार्यमाणाः केचन कार्यक्रमाः।
:'''हवा-महल्''' कादम्बरीः नाटकानि च आधारीकृत्य लिखितानि रेडियोनटकानि ।
:'''स्याण्टोजिन् के महफिल्'''-हास्यकणिकाः विनोदानि च 

==अन्यविभागाः==
:प्रधानवाहिनी ( प्रादेशिकाः – ११५ केन्द्राणि )
:स्थानीयानि आकाशवाणी केन्द्राणि( ८३ केन्द्राणि )
:राष्ट्रियवाहिनी ( रात्रौ : १९८८ वर्षे मेमासस्य १८ तमे दिनाङ्के आरब्धा) नागपुरतः प्रधानावर्तनतः (१५६६&amp;nbsp;kHz)कार्यं करोति ।
:स्थानीयवार्ताविभागः (एतेन सह newsonair.com अपि)

==२७ भाषासु बाह्यसेवाः==
नाटकस्य केन्द्रघटकः (CDU) एषः अखिलभारत-आकाशवाण्याः प्रधानः निर्माणघटकः अस्ति । गुणयुक्तकार्यक्रमाणां निर्माणदायित्वं स्वीकृतवान् । एष घटकः क्रीडायाः सरणिक्रीडायाः कार्यक्रमाणां प्रसारणं करोति । चिरञ्जीत्, सत्येन्दर् शरत्, निर्मल अगर्वाल्, ड्यनिष् इक्बाल् इत्यादयः ख्याताः नाटककाराः निर्मापकाः च एतेन घटकेन सह  सम्बद्धाः । एतेन घटकेन निर्मितानि नाटकानि पुनः प्रादेशिकभाषासु अनूद्य प्रसार्यन्ते । १९६० तः अधुना यावत् १५०० तः अधिकानि नाटकानि निर्मितानि । अधुना अस्मिन् घटके पुरातनमूलकृतयः (कथावस्तु) तथा निर्मितनाटकानाम् अमूल्यः भण्डारम् अस्ति ।
:FM वाहिन्यः ( FM रेन्बो -१२ केन्द्राणि , FM गोल्ड् -४ केन्द्राणि, FM –शास्त्रीयसङ्गीतम्/अमृतवर्षिणी- एकं केन्द्रम्)
:आकाशवाण्याः विभागानां भागशः  पट्टिका अत्र प्रदत्ता ।
पूर्वप्रादेशिकसेवाविभागः कोल्काता-आकाशवाणी-केन्द्रम्
पूर्णपट्टिका: http://www.allindiaradio.org/schedule/fre_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} er.html
:#भागल्पुर्
:#कटक्
:#दर्भाङ्ग्
:#जेम्शेड्पुर्
:#कोल्कत्त
:#पाटना
:#राञ्ची
AIR  FM कोल्कत्तामध्ये केन्द्रद्वयम् अस्ति  १०७ FM  रेबो तथा १००.२ FM गोल्ड् 
उत्तरप्रादेशिकसेवाविभागः 
पूर्णपट्टिका: http://www.allindiaradio.org/schedule/fre_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} nr.html
ईशान्यप्रादेशिकसेवाविभागः
पूर्णपट्टिका: http://www.allindiaradio.org/schedule/fre_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ner.html
अगर्तला
गोहाति
शिलाङ्ग्
पश्चिमसेवाविभागः
पूर्णपट्टिका: http://www.allindiaradio.org/schedule/fre_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} wr.html

अहमदाबाद्
औरङ्गाबाद्
भोपाल्
चिन्दावर
चातर्पुर्
ग्वालियर्
इन्दोर्
जल्गान्
मुम्बै
मुम्बै
नागपुर्
पणजि
पूणे
राज्कोट्
रत्नगिरि
शोल्लपुर्
साङ्ग्ली
दक्षिणप्रादेशिकसेवाविभागः
पूर्णपट्टिका: http://www.allindiaradio.org/schedule/fre_{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} sr.html
अदिलाबाद्
बेङ्गलूरु
चन्नै
कोयम्बत्तूरु
गुल्बर्ग
हैद्राबाद
हैद्राबाद
कोळिकोड्
मदुरै
नगर्कोयिल्
उदकमण्डलम्
पाण्डिचेरि
पोर्ट्ब्लेर्
तिरुवनन्तपुरम्
अनन्तपुरि
तिरुचिरापल्लि
तिरुनेल्वेली
विजयवाड
विशाखपट्ट्णम्
गौतम्
बाह्यसेवाः
भारतात् बहिः अपि २८ भाषासु आक्शवाणी प्रसारसेवां ददाति ।बाह्यसेवाविभागः प्रतिवेशिदेशेषु प्रसारणाय मध्यमगात्रत्रङ्गस्य उपओगः भवति । प्रधानतया अधिकसामर्थ्ययुतालघुतरङ्गप्रसारः अपि भवति । भाषाभिः सह निर्दिष्टराष्ट्रानां कृते प्रसारसेवां यच्छन्ति , तेन सागरोत्तरसेवा अपि प्रकल्पिता अस्ति ।एतस्यां सेवायां प्रतिदिनं ८ १/४(सपादाष्टवादनस्य) वादनं याव्त् आङ्लभाषया कार्यक्रमान प्रसारयति  ।अन्ताराष्ट्रियश्रोतॄन् मनसि निधाय एषा सेवा प्रकल्पिता अस्ति ।
युववाणी- आकाशावाण्याः युववाणी सेवा १९६९ तमे वर्षे जुलै मासे २१ दिने आरब्धा । युवजनाः अधिकतया भागं वहेयुः इति कारणतः, तान् प्रेरयितुं विविधकथावस्तुभिः  प्रयोगद्वारा उत्तमस्तरस्य तथा श्रेष्ट-आकाशवाणी अनुभवं उत्पादितः। एष १०१७&amp;nbsp;kHz मध्ये प्रसारितः भवति  । एतं विहाय २९४.९ मीटर् अस्य अनुरूपम् । प्रतिदिन सायं अस्य प्रसारः भवति ।परन्तु दशकत्रयात् अनिरीक्षितकार्यक्रमाणां कारणतःसञ्चारेध्वनिवर्धकस्य कारणतः एषः कार्यक्रमः न प्रसार्यते ।तथापि युववाणी कार्यक्रमः तस्य एव शाश्वतं स्थानं प्राप्तः ।
भारतस्य समूहमाध्यमे केचन ख्यातनामानः युववाण्यां स्ववृत्तिजीवनस्य मार्गक्रमणम् आरब्धवन्तः।प्रख्यातः साक्ष्यचित्रनिर्माता प्रफुल् थक्कर् वदति –“ युववाणी कार्यक्रमः अस्माकं महाविद्यालयस्य दिनेषु दायित्वपाठनेन सह नववायुमण्डलं निर्माणम् अकरोत् । तथा एव आकाशवाणी नाम न केवलम् अविवेकस्य व्यक्तिगतहास्यकणिकानां वा उल्लेखनं  इति अवगतम् ।
युववाण्यां अनेके  प्रख्यातनामानः  प्रदर्शननेतारः  तेषु रोशन् अब्बास्, वि.जे गौरव् कपूर्, एम्मिक्षितिज् शर्मा, डि .जे. प्रथम्  इत्यादयः  सन्ति ।
दूरवाणीद्वारा वार्ताप्रसारसेवा-
अखिलभारतीय-आकाशवाणी  तावत् दूरवाणीद्वारा स्वसेवां नवदेहल्यां १९९८ वर्षे फेब्रवरि २५ दिनाङ्के प्रारब्धा ।
एषा सेवा STD, ISD. तथा स्थानीयदूरवाणीद्वारा अपि प्राप्यते । एषा सेवा नवनगरेभ्यः प्रसारिता भवति ।
तानि नगराणि अहमदाबाद्, भोपाल्, गौहाति,ग्वालियार्, जबल्पुर्,जयपुर्,कोल्कत्त, लख्नो,राञ्ची, शिम्ला तिरुवनन्तपुरं च ।
आङ्लभाषातः हिन्दीभाषातः अपि प्रतिघण्टं वार्तासङ्ग्रहः साक्षात् http://www.newsonair.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621204711/http://www.newsonair.com/ |date=2012-06-21 }} जाल्तः  श्रोतुं शक्यते । जालतः MP2 क्रमव्यवस्थायां वार्तां साक्षात् श्रोतुं शक्यते http://www.newsonair.com/BulletinsInd..html{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} द्वारा पठितुं शक्यते ।
।http://www..newsonair.com/index_regional.htm{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  जालपुटतः आकाशवाणीवार्तासङ्ग्रहः  नवप्रादेशिकभाषासु उपलभ्यते ।
(तमिलु, कन्नड, गुजराति,बेङ्गाली, मराठी, इशान्या, पञ्जाबी, तेलुगु, उर्दू च )

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
* [http://allindiaradio.gov.in/ All India Radio Official web-site]
* [http://www.listenradios.com/vividh-bharati-online/ All India Radio Commercial Broadcasting Service Vividh Bharati On Line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111031004449/http://www.listenradios.com/vividh-bharati-online/ |date=2011-10-31 }}
* [http://www.voicevibes.net/ All India Radio Commercial Broadcasting Service Vividh Bharati On Line] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022060755/http://www.voicevibes.net/ |date=2014-10-22 }}
* [http://webcast.gov.in/Vividhbharti/ All India Radio General Overseas Service / External Services Division 1-4 On Line]
* [http://india.gov.in/knowindia/radio.php Know India: Radio]
* [http://onlinetps.com/resources/AIR_radio_frequency_list.htm All India Radio (AIR) Station Frequencies (National/International)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605120519/http://onlinetps.com/resources/AIR_radio_frequency_list.htm |date=2014-06-05 }}
* [http://childrensection.tripod.com/ Children's wing of All India Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003223928/http://childrensection.tripod.com/ |date=2011-10-03 }}

[[वर्गः:सामाजिकमाध्यमानि]]
[[वर्गः:विद्युच्चालितोपकरणानि]]</text>
      <sha1>na4i0eapdz6f46kcpvw5i2u3dz47p5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16942</id>
    <revision>
      <id>499097</id>
      <parentid>480056</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8575" sha1="hbxyz2kz5j3kwtuw25jp22guenrzrhg" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = Otto Heinrich Warburg
| image = Otto Warburg.jpg
| image_size= 180px
| caption = Otto Heinrich Warburg
| birth_date =  {{birth date|df=yes|1883|10|8}}
| birth_place = [[Freiburg]], [[Baden]], Germany
| nationality = German
| death_date =  {{death date and age|df=yes|1970|8|1|1883|10|8}}
| death_place =  [[Berlin]], [[West Germany]]
| field = [[Cell biology]]
| work_institution =  [[Kaiser Wilhelm Institute for Biology]]
| alma_mater = [[University of Berlin]]&lt;br /&gt;[[University of Heidelberg]]
| doctoral_advisor = [[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]]&lt;br&gt;[[Ludolf von Krehl]]
| known_for  = Pathogenesis of cancer
| prizes = [[Iron Cross]] 1st class (1918)&lt;br&gt;[[Nobel Prize in Physiology or Medicine]] (1931)&lt;br&gt;[[Pour le Mérite|Pour le Mérite (Civil Class)]] (1952)
}}

[[चित्रम्:Otto Heinrich Warburg (cropped).jpg|thumb|right|200px]]
[[चित्रम्:Warburg-tomb.JPG|thumb|left|200px|बर्लिन्-नगरे विद्यमानः ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्गस्य स्मारकम्]]

(कालः – ०८. १०. १८८३ तः)

एषः  '''ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग्''' (Otto Heinrich Warburg) श्वासोच्छ्वासस्य विषयस्य संशोधकः । अयम् ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग् १८८३ तमे वर्षे अक्टोबर् मासस्य ८ दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । १९०६ वर्षे पालिप्टैड् विषये संशोधनं कृत्वा &quot;डाक्टरेट्” प्राप्तवान् । तदनन्तरं जीवविज्ञानम् अधीत्य १९११ वर्षे वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । सः अङ्गांशेषु यः श्वासोच्छ्वासः जायते तद्विषये आसक्तः आसीत् । प्रायः सार्धैकशतकतः पूर्वम् एव लेवासिये श्वासोच्छ्वासस्य वायौ विद्यमानस्य [[अम्लजनकम्|आम्लजनकस्य]] च सम्बन्धः अस्ति । अनन्तरं जीवकोशान् प्रति आम्लजनकं प्रापयति [[रक्तम्|रक्ते]] विद्यमानं हिमोग्लोबिन् इति संशोधितवान् आसीत् । किन्तु आम्लजनकस्य प्रयोजनं किम् इति विवरणं न ज्ञातम् आसीत् ।

 
एषः ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग् १९२३ तमे वर्षे &quot;मानोमीटर्” नामकम् उपकरणं निर्मितवान् । तस्य उपकरणस्य साहाय्येन जीवताम् अङ्गांशानां श्वासोच्छ्वासं परीक्षितवान् । आम्लजनक्स्य तथा इङ्गालस्य डै आक्सैडस्य च विनिमयम् अपि विवृतवान् । १९२५ तमे वर्षे प्रयोगान् कृत्वा रक्तस्य हिमोग्लोबिन् मध्ये विद्यमानः अयसः अंशः &quot;हेमि”-समूहः एव आम्लजनकं जीवकोशान् प्रति प्रापयति इति ज्ञापितवान् । श्वासोच्छ्वासस्य विषये कृतस्य अस्य संशोधनस्य निमित्तम् अयम् ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग् &quot;नोबेल्” पुरस्कारम् अपि प्राप्तवान् । १९३० तमे वर्षे एषः ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग् &quot;डिहैड्रोजिनेषन्” प्रतिक्रियाणां विषये संशोधनम् आरब्धवान् । विटमिन् सदृशान् 'प्लावो एन्जैम्’ इत्येकं संयुक्तं वस्तु पृथक् कृतवान् । अनन्तरं विटमिन् इत्याख्यानां रचनां कार्यं च विवृतवान् । अनन्तरं श्वासोच्छ्वासस्य विषये ये प्रयोगः कृताः आसन् तान् &quot;क्यान्सर्”-रोगस्य दिशि परिवर्तितवान् । क्यान्सर्-रोगस्य कारणं तु सूक्ष्माणुजीविनः एव इति [[राबर्ट् कोह्]] तथा [लूयीस् पाश्चर्|[लूयिस् पाश्चरस्य]] संशोधनैः सिद्धम् आसीत् । विटमिन् तथा हार्मोन् इत्याख्यानाम् अभावेन शरीरस्य चयापचयकार्यस्य हानिः भवति । क्यान्सर् अपि तादृशः कश्चन अभावस्य रोगः इति तदा जनानां चिन्तनम् आसीत् । एषः ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्ग् सामान्यस्य [[मनुष्यः|मनुष्यस्य]] अङ्गांशाः कियता प्रमाणेन आम्लजनकं स्वीकुर्वन्ति, क्यान्सर्-रोगेण पीडितस्य मनुष्यस्य अङ्गांशाः च कियता प्रमाणेन आम्लजनकं स्वीकुर्वन्ति इति परीक्षां कृतवान् । तेन क्यान्सर्-रोगेण पीडितानां मनुष्याणाम् अङ्गांशाः न्यूनप्रमाणेन आम्लजनकं स्वीकुर्वन्ति इति ज्ञातम् । तदर्थं ते आम्लजनकरहितां क्रियाम् (ग्लैकोलेज्) अनुसरन्ति इत्यपि संशोधितवान् । किन्तु अस्य ओट्टो हेन्रिक् वार्बर्गस्य प्रयोगाः क्यान्सर्-रोगस्य कारणस्य संशोधनदिशि न अनुवर्तिताः एव । तथापि तस्य संशोधनानि अग्रिमविज्ञानिनां मार्गदर्शकाणि अभवन् ।

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
* [http://www.nndb.com/people/682/000127301/ Notable Names Database (NNDB) Biography]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/warburg-bio.html Nobel Lecture biography]
* [http://nobelprize.org/medicine/laureates/1931/ 1931 Nobel Prize in Physiology or Medicine]
* [http://healingtools.tripod.com/primecause1.html/ ''The Prime Cause and Prevention of Cancer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204060343/http://healingtools.tripod.com/primecause1.html/ |date=2012-02-04 }}
* [http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm Excerpt from ''The Warburgs'' by Ron Chernow pgs. 539-541] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |date=2016-11-08 }}
* [http://www.otto-warburg-medal.org/ Website of the Otto Warburg Medal]

[[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]]
[[वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]</text>
      <sha1>hbxyz2kz5j3kwtuw25jp22guenrzrhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एम् एस् स्वामिनाथन्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16999</id>
    <revision>
      <id>499096</id>
      <parentid>498352</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14359" sha1="9zn1pnw9vcvw7yi1qcq6mp0w369tnv5" xml:space="preserve">(कालः - ०७. ०८. १९२५)
{{Infobox scientist
|name              = M. S. Swaminathan
&lt;!--NOTE: please do not add the title &quot;Dr&quot; to his name: see [[Wikipedia:Manual of Style (biographies)#Academic titles]]--&gt;
|image             = Monkombu Sambasivan Swaminathan - Kolkata 2013-01-07 2674.JPG
|image_size        =
|caption           = Dr. Swaminathan at the 100th Indian Science Congress, Kolkata.
|birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1925|8|7}}
|birth_place       = [[Kumbakonam]], [[Madras Presidency]], [[British India]] (present-day [[Tamil Nadu]], [[India]])
|death_date        =
|death_place       =
|residence         = [[Chennai]], Tamil Nadu
|citizenship       =
|nationality       = [[India]]
|ethnicity         =
|field             = [[Agricultural science]]
|work_institutions = [[MS Swaminathan Research Foundation]]
|alma_mater        = [[Maharajas College]]&lt;br&gt;[[Tamil Nadu Agricultural University]]&lt;br&gt;[[University of Cambridge]]&lt;br&gt;[[University of Wisconsin-Madison]]
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students =
|known_for         =  High-yielding varieties of wheat in India
|author_abbrev_bot =
|author_abbrev_zoo =
|influences        =  [[Norman Borlaug|Dr. Norman Borlaug]]
|influenced        =
|prizes            = {{no wrap|[[Padma Shri]] (1967)&lt;br&gt;[[Ramon Magsaysay]] (1971)&lt;br&gt;[[Padma Bhushan]] (1972)&lt;br&gt;[[Albert Einstein World Award of Science]] (1986)&lt;br&gt;[[Padma Vibhushan]] (1989)&lt;br&gt;[[World Food Prize]] (1987)&lt;br&gt;[[Tyler Prize for Environmental Achievement]] (1991)&lt;br&gt;[[Volvo Environment Prize]] (1999)&lt;br&gt;[[Indira Gandhi Award for National Integration]] (2013)}}
|religion          = [[Hindu]]
|footnotes         =
|signature         =
}}
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् (M.S. Swaminathan) &quot;हरितक्रान्तेः” प्रवर्तकः । एषः  एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९२५ तमे वर्षे आगस्टमासस्य ७ दिनाङ्के [[भारतम्|भारत]]देशस्य [[तमिऴ्‌नाडु]]राज्यस्य [[कुम्भकोणम्]] इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पूर्णं नाम मोन्कोम्बु साम्बशिवन् स्वामिनाथन् इति । तस्य वंशः एव वैद्यानां वंशः आसीत् । तस्य वंशजाः स्वतन्त्र्य-आन्दोलने अपि भागं गृहीतवन्तः । अस्य एम्. एस्. स्वामिनाथनस्य प्राथमिकः विद्याभ्यासः तमिळ्नाडुराज्ये एव अभवत् । यौवनकाले तेन द्वितीयस्य महायुद्धस्य भीकराणि दृश्यानि दृष्टानि । तदा एव सः '''“आहारं विना कोऽपि मरणं न प्राप्नुयात् । तदर्थं मया किमपि करणीयम्”''' इति निश्चितवान् । [[कोयम्बत्तूर्]]-नगरे कृषिविषये बि. एस्सि. पदवीं प्राप्य [[देहली|देहल्याः]] कृषिसंशोधनसंस्थायां वंशशास्त्रे तथा अभिवृद्धिविभागे च प्रशिक्षणं प्राप्नोत् । ततः अध्ययनार्थं युनेस्को–विद्यार्थिवेतनं प्राप्य [[हालेण्ड्]]देशम् अगच्छत् ।

 
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९५२ तमे वर्षे [[इङ्ग्लेण्ड्]]देशस्य &quot;केम्ब्रिड्ज&quot;–विश्वविद्यालयतः &quot;डाक्टरेट्” पदवीं प्राप्नोत् । तदनन्तरं वर्षं यावत् [[अमेरिका]]देशस्य विस्कान्सिस्–विश्वविद्यालये संशोधनम् अकरोत् । १९५४ तमे वर्षे पुनः [[भारतम्|भारतदेशं]] प्रत्यागत्य कट्क्–संशोधनसंस्थायां [[तण्डुलाः|तण्डुल]]वंशस्य अभिवृद्धेः विधानानां विषये अध्ययनम् अकरोत् । तदनन्तरं २० वर्षाणि यावत् भारतीयकृषिसंशोधनसंस्थायाम् (इण्डियन् अग्रिकल्चरल् रिसर्च् इन्स्टिट्यूट्) बहूनाम् [[आहारः|आहार]]धान्यानां विषये संशोधनम् अकरोत् । ५० तमे दशके यदा भारतदेशः आहारसमस्यां सम्मुखीकरोति स्म तदा अमेरिकादेशस्य [[नोबेल् प्रशस्तिः|&quot;नोबेल्”–पुरस्कारं]] प्राप्तवतः कृषिविज्ञानिनः नार्मल् बोग्लारस्य मार्गदर्शने &quot;मेक्सिकन् ड्वार्फ&quot; नामकस्य [[गोधूमः|गोधूम]]वंशस्य भारतस्य वातावरणस्य अनुगुणम् अभिवृद्धिं कृतवान् । दशकाभ्यन्तरे एव गोधूमस्य वर्धनं द्विगुणितं जातम् । अधिकस्य फलोत्पत्तेः गोध्मस्य, तण्डुलस्य, शणस्य, [[आलुकम्|आलुकस्य]] च मिश्रवंशस्य अभिवृद्धिम् अपि अकरोत् । तस्मात् कारणात् एव अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् &quot;हरितक्रान्तेः” प्रवर्तकः इति प्रसिद्धः अभवत् ।

 
अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् '''’आहारोत्पादने भारतं परिपूर्णताम् आप्नोति’''' इति यत् प्रतिपादितवान् तदर्थं १९७१ तमे वर्षे 'रेमान् म्याग्सेसे’–पुरस्कारं प्राप्नोत् । १९७३ तमे वर्षे इङ्ग्लेण्डदेशस्य रायल्-सोसैटि अपि एतं फेलोरूपेण अचिनोत् । एषः ’[[एस्. एस्. भाट्नागर्]]’–प्रशस्तिं, ’[[बीरबल साहनी]]’–प्रशस्तिं, 'मेण्डेल् स्मारक'–प्रशस्तिं चापि प्राप्तवान् अस्ति । १९८६ तमे वर्षे प्रथमवारं अयं कृषिविज्ञानी 'अल्बर्ट् ऐन्स्टैन् वर्ल्ड् सैन्स्’–प्रशस्तिम् अपि प्राप्नोत् । विश्वस्य प्रतिष्ठिताः सङ्घसंस्थाः अपि 'परिसर-कृषि–आर्थिकविभागेषु मेधावी’ इति एतम् एम्. एस्. स्वामिनाथनं श्लाघितवत्यः सन्ति । प्रपञ्चस्य ४३ विश्वविद्यालयाः अस्मै 'गौरव–डाक्टरेट्’ पदवीं दत्त्वा सम्मानितवन्तः सन्ति । अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् १९८० तमे वर्षे संयुक्तराष्ट्रसंस्थायाः (UNO) 'विज्ञानसूचनासमितेः (Science Advisory Committee) सदस्यः अपि अभवत् । एफ्. ए. ओ. कौन्सिलस्य स्वतन्त्रः अध्यक्षः अपि अभवत् ।

&quot;बुभुक्षायाः कारणं निर्धत्वनं न तु आहारस्य अभावः” इति स्पष्टं मतम् आसीत् अस्य एम्. एस्. स्वामिनाथनस्य । &quot;विद्युत्–ग्रिड् इव दक्षिणभारतस्य [[नदी]]नाम् अपि योजनकार्यं (ग्रिड्-स्थापनम्) भवेत् इति आग्रहम् अपि कृतवान् आसीत् । अत्यन्तं न्यूनप्रमाणेन रासायनिकानाम् उपयोगः करणीयः । जैविकं नियन्त्रणं साधनीयम् । [[कीटः|कीटानां]] कुतृणानां च नाशनार्थं [[लशुनम्|लशुनस्य]] वा [[निम्बपत्रम्|निम्बस्य]] वा उपयोगः करणीयः । कृषियोग्या भूमिः कदापि भवनानां निर्माणार्थं, नगराणां निर्माणार्थं वा न उपयोक्तव्या । जलसम्पत्तेः अवैज्ञानिकेन उपयोगेन अस्माकं पूर्णं सामर्थ्यं प्रकट्यमानं नास्ति । सर्वकारः सदा अपि कृषिकाणां समर्थनं, प्रोत्साहनं च कुर्यात्” इति अयम् एम्. एस्. स्वामिनाथन् सर्वदा वदति । सः यथा उत्तमः कृषिविज्ञानी तथैव उत्तमः शासकः अपि । सः भारते अत्यद्भुताः उपयोगयोग्याः योजनाः आरब्धवान् अपि ।

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
*[www.msswaminathan.com]
*[http://twocircles.net/2010apr06/islamic_banking_may_solve_farmer_suicide_crisis_swaminathan.html Islamic banking may solve farmer suicide crisis: Swaminathan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180507153830/http://twocircles.net/2010apr06/islamic_banking_may_solve_farmer_suicide_crisis_swaminathan.html |date=2018-05-07 }} – TCN News
*[http://switchboard.real.com/player/email.html?PV=6.0.12&amp;&amp;title=ENB%20%40%20WSSD%2C%20Johannesburg%2C%2026%20August%20%2D%204%20September%202002&amp;link=http%3A%2F%2Fiisd.ca%3A8080%2Framgen%2Flinkages%2F2002%2Fwssd%2F2swaminathan2.rm  ''Listen'':(8:46)] to Dr. M. S. Swaminathan speaking at&lt;br /&gt;   [http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/636/93/PDF/N0263693.pdf?OpenElement U. N. World Summit on Sustainable Development, p.83] 27 August 2002
* [http://www.openpr.com/news/28733/Prof-MS-Swaminathan-s-Inspiring-Talk-on-Biotechnology-and-Food-Security-at-BITS-Pilani-Rajasthan.html Prof MS Swaminathan's Inspiring Talk on Biotechnology and Food Security at BITS Pilani Rajasthan]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.prleap.com/pr/94807/ Green Revolution Champion Prof MS Swaminathan at BITS Pilani]
* [http://www.indiaprwire.com/pressrelease/biotechnology/200709204630.htm Proud to be an Indian Prof MS Swaminathan lectures at BITS Pilani ...]
* [http://www.prlog.org/10031284-prof-swaminathan-talk-on-biotechnology-and-food-security-at-bits-pilani-rajasthan.html Prof M S Swaminathan Talk on Biotechnology and Food Security at BITS Pilani Rajasthan]
* [http://www.live-pr.com/en/evergreen-prof-ms-swaminathan-lectures-at-r1048151779.htm Evergreen Prof MS Swaminathan lectures at BITS Pilani Rajasthan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116154111/http://www.live-pr.com/en/evergreen-prof-ms-swaminathan-lectures-at-r1048151779.htm |date=2010-01-16 }}
* [http://www.i-newswire.com/pr122148.html Evergreen Prof MS Swaminathan speech at BITS Pilani Rajasthan] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130126033259/http://www.i-newswire.com/pr122148.html |date=2013-01-26 }}
* [http://www.prlog.org/10030780-bits-pilani-rajasthan-prof-lakshminarayanan-memorial-lecture-2007-curtain-raiser.html BITS Pilani Rajasthan Prof V Lakshminarayanan Memorial Lecture 2007 – Curtain Raiser]
* [http://www.live-pr.com/en/prof-v-lakshminarayanan-memorial-lecture-r1048146699.htm Prof V Lakshminarayanan Memorial Lecture 2007 at BITS Pilani Rajasthan – Curtain Raiser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705053037/http://www.live-pr.com/en/prof-v-lakshminarayanan-memorial-lecture-r1048146699.htm |date=2009-07-05 }}
*[http://www.i-newswire.com/pr121313.html Curtain Raiser: Prof V Lakshminarayanan Memorial Lecture 2007 at BITS Pilani Rajasthan] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130126003537/http://www.i-newswire.com/pr121313.html |date=2013-01-26 }}

[[वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः]]
[[वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः]]
[[वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]</text>
      <sha1>9zn1pnw9vcvw7yi1qcq6mp0w369tnv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महबूबनगरमण्डलम्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21966</id>
    <revision>
      <id>499104</id>
      <parentid>483649</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9599" sha1="gnkx3wtwe87y6mujagnjlqj8j0azdgv" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type              = मण्डलम्
|native_name       = महबूब् नगरमण्डलम्
|nickname = 'रुक्मम्मपेटा' 'पलामूर्''
|district = महबूब् नगरमण्डलम्
|state_name        = तेलङ्गाणाराज्यम्
|latd              = 16.46
|longd             = 77.56
|altitude          = 498
|locator_position  = right
|area_total        = 18432
|coastline         = 0
|climate           = उष्णवातावरणम्
|Avg. rainfall     = 754mm
|precip            = 803
|temp_annual       = 35.0
|temp_summer       = 40.9
|temp_winter       = 25.0
|population_as_of  = 2001
|population_total  = 3513 934
|population_density = 167
|sex_ratio         = 0.973
|Literacy Rate     = 29.58%
|official_languages = [[हिन्दीभाषा]], [[तेलुगुभाषा]], [[उर्दूभाषा]]
|leader_title_2     = MLA
|leader_name_2      = येन्नम् श्रीनिवासरेड्डी
|parliament_const   = Mahabubnagar [[Lok Sabha]]
|leader_title_3     = MP
|leader_name_3      = के. चन्द्रशेखरराव्
|planning_agency    = Mahabubnagar Municipal Corporation
|area_telephone     = +91-08542
|postal_code        = 509 001
|vehicle_code_range = AP22
|website            = www.mahabubnagar.nic.in/
|footnotes          =
}}

'''महबूबनगरमण्डलम्''' (Mahbubnagar district) [[तेलङ्गाणाराज्यम्]] स्थितमेकमण्डलं अस्ति। 

==इतिहासः==
[[१८७०]] तमे वर्षे नागरकर्नूल् इति नाम्ना आविर्भूतं महबूब् नगरमण्डलम् । [[१८८३]] तमे वर्षे मण्डलस्य केन्द्रं नागरकर्नूल् तः महबूब् नगरं प्रति परिवर्तितम् । ततः पूर्वं [[चोळवंशः|चोलैः]], [[काकतीयैः]], [[बहमनीसुल्तानजनैः]], [[कुतुब्शाहीसुल्तानजनैः]], [[मोघलसाम्राज्‍यम्|मोघल्]] चक्रवर्तिभिः [[नैजां नवाब्]] पालकैः च चिरं परिपालितम् । [[१९०५]] तमे वर्षे [[तेलङ्गाणाराज्यम्|तेलङ्गाणाराज्ये]] संयोजितम् इदं मण्डलम् ।

==भौगोलिकम्==

अस्य मण्डलस्य प्राच्यां दिशि [[नल्गोण्डामण्डलम्|नल्गोण्डा]],[[प्रकाशमण्डलम्|प्रकाशमण्डले]] , पश्चिमदिशि          [[कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकराज्यम्]], उत्तरे भाग्यनगरं, दक्षिणे च कृष्णा, तुङ्गभद्रानद्यौ च सीमायां वर्तन्ते । राज्यविस्तीर्णे ६.७% भूम्यां मण्डलम् इदं विस्तृतम् । १६.४% भूमिः अरण्येन विस्तृता । मक्तल् प्रान्ते [[कृष्णा|कृष्णानद्याः]] प्रवेशः अस्मिन् मण्डले । क्वार्टस्, आसबेस्टास्, फेलस्पर्, सुधाशिलाः इत्यादयः खनिजाः उपलभ्यन्ते । गद्वाल्, आलम्पूर्, प्रान्तयोः [[तुङ्गभद्रा|तुङ्गभद्रा]]नदी प्रवाहः वर्तते । कलवकुर्ति, अच्चम्पेटा, प्रान्तयोः “ दिण्डी नदी प्रवहन्ती, चन्द्रगिरिप्रान्ते [[कृष्णा|कृष्णा]]नद्या सम्मिलति ।

==कृषिः वणिज्यं च ==

[[कलायः]], एरण्डः इत्यादीनां धान्यानां सेद्यं क्रियते कृषकैः । रायचूर - चेन्नै, सिकिन्दराबाद् - मुम्बै, सिकिन्दराबाद् - गुन्तकल् रैल्मार्गाः मण्डलेस्मिन् वर्तन्ते । 

==वीक्षणीयस्थलानि ==

आलम्पूर् जोगुलाम्बादेवीपीठं, उमामहेश्वरग्रामे प्रसिद्धपुण्यक्षेत्रं शिवालयः, मल्लेलतीर्थग्रामे प्रसिद्ध शिवलिङ्गं, मण्यं कोण्ड श्रीवेङ्कटेश्वरस्वमी देवालयः, राजोलिकोट देवालयः, पिल्ललमर्रि, गद्वाल् दुर्गम्, [[तुङ्गभद्रा|तुङ्गभद्रानदी]] तीरस्थः नवब्राह्मालयः इत्यादीनी पर्याटकानां मनोल्लासं जनयन्ति ।

==तालूकाः==
{| width= 65%
|
* [[ कोण्डगल्]]
*  [[मद्दूरु]]
*  [[दौलताबाद्]]
*  [[बोम्रान्पेट]]
*  [[ कोसिगि]]
*  [[ दामरगिद्द]]
*  [[ मक्तल्]]
*  [[ उट्कूरु]]
*  [[ नारायणपेट्]]
*  [[ धन्वाड्]]
*  [[ मङ्ग्नूर्]]
*  [[ कोयिल्कोण्ड्]]
|
*  [[नवाब्पेट]]
*  [[महबूबनगरम्]]
*  [[ हन्वाड]]
*  [[ जडचर्ल्]]
*  [[ बालानगरम्]]
*  [[ बूत्पूर्]]
*  [[ फरुक्नगर्]]
*  [[ केषं पेट्]]
*  [[ कोन्दुर्ग]]
*  [[ कोत्तूरु]]
*  [[ अमङ्गल्]]
*  [[ कल्वकुर्ति]]
|
*  [[ वेल्डण्डि]]
*  [[ वङ्गूरु]]
*  [[ माड्गुल]]
*  [[ मिड्जिल्]]
*  [[ तालकोण्डपल्लि]]
*  [[ नागरकर्नूल्]]
*  [[ तिम्माजीपेट्]]
*  [[ तेल्कपल्लि]]
*  [[ बिज्नपल्लि]]
*  [[ गोपालपेट्]]
*  [[ ताण्डूर्]]
*  [[ कोत्तकोट्]]
|
*  [[ वनपर्ति]]
*  [[ पेब्बेर्]]
*  [[ धनापूर्]]
*  [[ पेद्दमन्दाडि]]
*  [[ मुसापेट्]]
*  [[ आत्मकूरु]]
*  [[ देवरकद्र]]
*  [[ चिन्नचिन्तकुण्ट]]
*  [[ नेर्वि]]
*  [[ एज्]]
*  [[ गद्वाल]]
*  [[ धारुर्]]
|
*  [[ मल्दकल्लु]]
*  [[ घट्]]
*  [[ अलम्पूर्]]
*  [[ वड्डेपल्लि]]
*  [[ माकोषाड्]]
*  [[ इट्कियार्]]
*  [[ कोल्लापूर्]]
*  [[ पेद्दकोत्तपल्लि]]
*  [[ कोडेर्]]
*  [[ पानगल्]]
*  [[ वीपङ्गण्डल]]
*  [[ अच्चम्पेट्]]
|
*  [[ अमलाबाद्]]
*  [[ लिङ्गाल्]]
*  [[ बालमूर्]]
*  [[ उप्पनूतुल]]
|}

== बाह्यसम्पर्कतन्तुः ==
*[http://www.Palamoor.org Palamoor NRI Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821225648/http://www.palamoor.org/ |date=2019-08-21 }}
*[http://mahabubnagar.tripod.com/Frames.htm Mahabubnagar.com]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.mahabubnagar.nic.in Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023093131/http://www.mahabubnagar.nic.in/ |date=2018-10-23 }}
* [http://www.indiagrowing.com/Andhra_Pradesh/MAHABUBNAGAR Information site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130711015757/http://www.indiagrowing.com/Andhra_Pradesh/Mahabubnagar |date=2013-07-11 }}

{{Geographic location
|Centre = महबूब् नगरमण्डलम्
|North = [[रङ्गारेड्डी मण्डलम्]]
|Northeast = [[नल्गोण्डा मण्डलम्]]
|East = [[गुण्टूरुमण्डलम्]]
|Southeast = [[प्रकाशमण्डलम्]]
|South = [[कर्नूलुमण्डलम्]]
|Southwest = [[रायचूर् मण्डलम्]], [[कर्णाटक]]
|West = [[यादगिरिमण्डलम्]], [[कर्णाटक]]
|Northwest = [[गुल्बर्गमण्डलम्]], [[कर्णाटक]]
}}
{{तेलङ्गाणाराज्यम्}}

[[वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि]]

[[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]]</text>
      <sha1>gnkx3wtwe87y6mujagnjlqj8j0azdgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्गिस् कुरियन्</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23665</id>
    <revision>
      <id>499107</id>
      <parentid>494982</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8646" sha1="i4t26kdkkrnkwkj0os710xrhdl8raxy" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name          = वर्गिस् कुरियन्
|image = Dr. V. kurien.JPG
|image_size    =
|caption       = 
|birth_name    =
|birth_date    = {{birth date|df=yes|1921|11|26}}
|birth_place   = [[Kozhikode|Calicut]], [[Madras Presidency]], [[British India]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(now Kozhikode, [[Kerala]])&lt;/small&gt;
|death_date    = {{Death date and age|2012|09|09|1921|11|26|df=yes}}
|death_place   = [[Nadiad]], [[गुजरातराज्यम्]], भारतम्
|resting_place =
|residence     = 
|ethnicity     = केरळीयः
|nationality   = भारतीयः
|
|other_names   = &quot;Milkman of India&quot;
|known_for     = Widely acclaimed as the &lt;br /&gt;
&quot;Father of the [[Operation Flood|White revolution]]&quot; in India&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{cite web |author=The writer has posted comments on this article |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-09/india/33713090_1_verghese-kurien-father-of-white-revolution-milk-powder |title=Father of white revolution Verghese Kurien dies - The Times of India |publisher=The Times of India |date= |accessdate=2012-09-09 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602042628/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-09/india/33713090_1_verghese-kurien-father-of-white-revolution-milk-powder |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|education     =
|alma_mater    = [[University of Madras]]&lt;br /&gt;[[Michigan State University]]
|employer      = 
|occupation    = Founder of [[Amul]] - Ex-Chairman [[GCMMF]], &lt;br /&gt;
[[National Dairy Development Board|NDDB]], &lt;br /&gt;
[[Institute of Rural Management Anand]]
|years_active  =
|title         =
|salary        =
|networth      =
|height        =
|weight        =
|term          =
|predecessor   =
|successor     =
|party         =
|opponents     =
|boards        =
|spouse        =मोल्लि
|partner       =
|children      = निर्मलाकुरियन्
|parents       =
|religion      = None ([[Atheism]])
|callsign      =
|signature     =
|website       =
|footnotes     =
|awards        = [[विश्व आहार प्रशस्तिः]] (१९८९)&lt;br&gt;[[पद्मविभूषणप्रशस्तिः]] (१९९९)&lt;br&gt;[[रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः]] (१९६३)
}}

'''वर्गिस् कुरियन्''' मूलतः [[केरळम्|केरळीयः]] । १९२१ तमे वर्षे प्राप्तजन्मा एषः प्रसिद्धस्य अमुलडैरी संस्थायाः संस्थापकः अस्ति । पूर्वं क्षीरोत्पादने भारतदेशः अत्यन्तं न्यूनताम् अनुभवन् आसीत् । तादृशं विश्वे भारतदेशं क्षीरोत्पादने अग्रगण्यकरणस्य श्रेयः कुरियन् वर्यस्य एव । अतः एषः क्षीरजनः (milkman) इत्येव ख्यातः आसीत् । अमुलडैरी उत्पन्नानि न केवलं भारते अपि तु विदेशे अपि पसिद्धाः सन्ति । अस्य क्षीरोत्पादनस्य साहसेन तदानीन्तनः प्रधानमन्त्री [[लालबहादुरशास्त्री]] अत्यन्तं प्रभावितः आसीत् ।
कुरियन् वर्यस्य साहसगाथायै भारतदेशस्य अत्युन्नतप्रशस्तयः प्राप्ताः आसन् - पद्मश्रीः,पद्मभूषणः,पद्मविभूषणः चेति ।
प्रसिद्धा म्याग्सेस्सेप्रशस्तिः अपि एतेन प्राप्ता आसीत् । १९९५तमे वर्षे राष्ट्रियडैरी-अभिवृद्धिमण्डलस्य निर्देशकत्वेन कुरियन् वर्यः नियुक्तः आसीत् ।
२०१२ तमवर्षस्य सप्टम्बर्मासस्य नवमे दिनाङ्के भानुवासरे एषः मरणं प्राप्तवान् ।

==शैक्षणिक==
कुरियन्वर्यः विविधेभ्यः विश्वविद्यालयेभ्यः गौरवडाक्टरेट्पदवीं प्राप्तवानासीत् । अधः तेषां विवरणानि दत्तम् ।

{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* [[Michigan State University]]
* [[University of Glasgow]]
* [[Acadia University]]
* [[Ottawa University]]
* [[Anna University]]
* [[University of New England (Australia)|University of New England]]
 | valign=&quot;top&quot; |
* [[University of Guelph]]
* [[Sardar Patel University]]
* [[Andhra Pradesh Agricultural University]]
* [[Sardarkrushinagar Dantiwada Agricultural University|Gujarat Agricultural University]]
* [[University of Roorkee]]
* [[Kerala Agricultural University]]
&lt;/div&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! वर्षम् !! प्रशस्तिः/ पुरस्कारः !! प्रशस्तिदातारः
|-
| १९९९
| [[पद्मविभूषणप्रशस्तिः]]
| [[भारतीयसर्वकारः]]
|-
| १९९३
| वार्षिक अन्ताराष्ट्रियजनः (International Person of the Year Award)
| World Dairy Expo
|-
| १९८९
| विश्व आहार पुरस्कारः
| विश्व आहार पुरस्कारसमितिः, [[अमेरिका संयुक्त संस्थान|अमेरिकासंयुक्तसंस्थानम्]]
|-
| १९८६
| वाटेलर् शान्तिपुरस्कारः
| कार्निजी फौण्डेषण्, नेदेर्लाण्ड्स्
|-
| १९८६
| कृषिरत्नपुरस्कारः
| [[भारतस्य सर्वकारः]]
|-
| १९६६
| [[पद्मभूषणप्रशस्तिः]]
| [[भारतस्य सर्वकारः]]
|-
| १९६५
| [[पद्मश्री-पुरस्कारः]]
| [[भारतस्य सर्वकारः]]
|-
| १९६३
| [[रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः]]
| रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारसमितिः
|}

==बाह्यसम्पर्कतन्तुः==
* [http://www.drkurien.com/ Official Website of Verghese Kurien]
* [http://www.amul.com/m/dr-v-kurien Official Biography – Amul ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140123083102/http://www.amul.com/m/dr-v-kurien |date=2014-01-23 }}

===Others===
* [http://indairyasso.org/magazine/sept12/legend.pdf Dr. Verghese Kurien: The Making of a Legend]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.india-seminar.com/2001/498/498%20verghese%20kurien.htm The Amul Saga] by Verghese Kurien
* [http://www.worldfoodprize.org/Laureates/Past/1989.htm Dr. Kurien, 1989 World Food Prize Laureate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120914234341/http://www.worldfoodprize.org/Laureates/Past/1989.htm |date=2012-09-14 }}
* [http://tdnpost.com/news/father-of-white-revolution-verghese-kurien-is-dead-84441.html Verghese Kurien passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912001713/http://tdnpost.com/news/father-of-white-revolution-verghese-kurien-is-dead-84441.html |date=2012-09-12 }}
* [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/patna/33788845_1_dairy-movement-verghese-kurien-white-revolution Verghese Kurien played key role in dairy movement in Bihar]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

&lt;references/&gt;

[[वर्गः:पद्मविभूषणप्रशस्तिभाजः]]
[[वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः]]
[[वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्]]
[[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]]</text>
      <sha1>i4t26kdkkrnkwkj0os710xrhdl8raxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मानसरोवरः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38457</id>
    <revision>
      <id>499105</id>
      <parentid>480783</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="8c0lbb89t6obo4kc09s9e2ohl2m9kj1" xml:space="preserve">[[File:Lake Manasarovar.jpg|thumb|Lake Manasarovar|मानसराेवरम्]]

''मानसराेवरम्''  [[हिन्दू दर्शन|हिन्दूनाम्]] [[बाैद्धधर्म|बाैद्धानाम्]] च अतिव महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलम् अस्ति । [[संस्कृतम्|संस्कृतभाषायाम्]] मानस्+सराेवरम्, तिब्बती भाषायाम् मापाम युम शाे इत्यस्य प्रसिद्धिः । इदं सराेवरम् समुद्रसतहात् अनुमानतः ४५९० किलाेमिटर उच्चस्थाने स्थिताेस्ति । अस्य उत्त्तरस्यां दिशि [[कैलासपर्वत]]स्तथा दक्षिणस्यां दिशि राक्षससराेवरम् अस्ति ।
== सन्दर्भाः ==
&lt;ref&gt;Charles Allen. (1999). The Search for Shangri-la: A Journey into Tibetan History, p. 10. Little, Brown and Company. Reprint: Abacus, London. 2000. ISBN 0-349-11142-1.&lt;/ref&gt;
== बाह्यसम्पर्कतन्तु ==
http://ramsar.wetlands.org/Portals/15/China2.pdf
http://nepaltourism.net/images/HINJDI-KAILASH.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129010951/http://nepaltourism.net/images/HINJDI-KAILASH.pdf |date=2014-11-29 }}
खhttp://www.soundstrue.com/shop/420.productdetails?couponCode=NOVAA {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111127180037/http://www.soundstrue.com/shop/420.productdetails?couponCode=NOVAA |date=2011-11-27 }}
http://www.jagran.com/spiritual/kailash-mansarovar-yatra2012-news-hindi.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220164402/http://www.jagran.com/spiritual/kailash-mansarovar-yatra2012-news-hindi.html |date=2017-02-20 }}


[[वर्गः: तालम्]]

[[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]]
[[वर्गः:हिन्दुतीर्थक्षेत्राणि]]</text>
      <sha1>8c0lbb89t6obo4kc09s9e2ohl2m9kj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्यसम्भाषणम्:Renamed user jsgdhakdabcgyewtvb763jsb f6738n</title>
    <ns>3</ns>
    <id>73032</id>
    <revision>
      <id>499118</id>
      <parentid>457007</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anonuser4</username>
        <id>33790</id>
      </contributor>
      <comment>पृष्ठं रिक्तीकृतम्</comment>
      <origin>499118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भूराग्रामः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81607</id>
    <revision>
      <id>499103</id>
      <parentid>475909</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="5g93rvc1nf6504nopoxvcl2pdxsjnww" xml:space="preserve">भारतस्य [[असम]]राज्यस्य एकस्य नगरस्य नाम भूरागांव इति । भूरागांवः मोरीगांवमण्डलस्य भूरागांव तहसिले स्थितः अस्ति । ब्रह्मपुत्रस्य दक्षिणतटे भूरागांवः स्थितः अस्ति ।&lt;ref&gt;https://www.dailyassam.com/2020/08/buragaon-all-village.html&lt;/ref&gt;

==व्युत्पत्ति==
भूरागाँव इति नाम असमियाभाषायाः '''भूर्''' इति शब्दात् निष्पन्नम्, यस्य अर्थः काष्ठ, कदलीवृक्षः, वेणुः, ईखः इत्यादिभिः प्लवकैः पदार्थैः निर्मितः समतलः प्लवमानः संरचना अस्ति । '''गांव'''शब्दस्य च ग्राम इत्यर्थः। पूर्वकाले देशीजनाः अस्य भूरस्य परिवहनमाध्यमरूपेण उपयुञ्जते । पश्चात् भूरागांव इति नाम्ना अयं स्थलः प्रसिद्धः अभवत् । भूर्, मुख्यतया असमदेशे तडागं, मत्स्यपालनं, नद्यः पारं कर्तुं वा जलप्लावनस्य परिस्थितौ वा प्रयुक्तम् ।&lt;ref&gt;http://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A7%B0&lt;/ref&gt;

==भुगोल==
भूरागांव भारतस्य असममण्डलस्य मोरिगांवमण्डलस्य लहरीघाटतहसीलस्य एकं नगरम् अस्ति । जिलामुख्यालयस्य मोरिगांवतः २१ कि.मी उत्तरदिशि स्थितम् अस्ति ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=संग्रह प्रतिलिपि |url=https://morigaon.gov.in/portlets/district-at-a-glance |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327101233/https://morigaon.gov.in/portlets/district-at-a-glance |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

भूरागांवः मोरीगांवस्य सोनितपुरमण्डलस्य च सीमायां अस्ति । सोनितपुरमण्डलं धेकियाजुली तत्र उत्तरदिशि अस्ति । अन्यस्य मण्डलस्य नागांवस्य सीमायां अपि अस्ति ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://morigaon.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/morigaon_epr_amtron_in_oid_2/portlet/level_2/morigaon_district_map.pdf|title=Morigaon District Map|last=|first=|date=|website=Morigaon.nic.in|publisher=Ministry of Panchayati Raj|access-date=|quote=}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==सम्बद्धाः लेखाः==

* [[भारतम्]]
* [[संस्कृतम्]]
* [[अष्टाङ्गयोगः]]
* [[हठयोगः]]


[[वर्गः:असमराज्यम्]]

==सन्दर्भः==</text>
      <sha1>5g93rvc1nf6504nopoxvcl2pdxsjnww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82479</id>
    <revision>
      <id>499112</id>
      <parentid>477546</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12058" sha1="6nbnaobuk47l2bihyyxp2r8kky9867a" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=Rabindra Prasad Adhikari
|order=
|native_name=रबिन्द्र प्रसाद अधिकारी
|native_name_lang=Nepali
|image=Rabindra_Prasad_Adhikari.jpg
|office=[[Ministry of Culture, Tourism and Civil Aviation (Nepal)
|Minister of Culture, Tourism and Civil Aviation]]
|termstart=16 March 2018
|termend=27 February 2019
|president=[[Bidhya Devi Bhandari]]
|primeminister=[[Khadga Prasad Oli]]
|predecessor=[[Jitendra Narayan Dev]]
|successor=[[Yogesh Bhattarai]]
|party=[[Nepal Communist Party]]
|birth_date=May 4, 1969&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=https://rabindraadhikari.com/?page_id=6|title=Biography of Rabindra Adhikari|website=rabindraadhikari.com|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Bharat Pokhari]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]
|death_date={{Death date and age|2019|2|27|1969|5|4}}
|death_place=[[Taplejung]], [[Nepal]]
|citizenship=[[Nepalis|Nepali]]
|nationality=
|spouse=[[Bidya Bhattarai]]
|relations=Married
|children=Biraj Adhikari, Sworaj Adhikari
|parents=Indra Prasad Adhikari&lt;br&gt;Laxmi Devi Adhikari
|residence=Pokhara
|alma_mater=[[Tribhuvan University]]
|website={{URL|http://www.rabindrafoundation.org/}}
}}

'''रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( [[नेपाली भाषा|नेपाली]] : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी)''' (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् । . . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः । . २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Constituent Assembly 2008 Election report|accessdate=2017-07-22|date=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421044037/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2008-04-21}}&lt;/ref&gt; २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np|title=Welcome to Election Commission of Nepal|accessdate=2018-09-08|website=www.election.gov.np}}&lt;/ref&gt; २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/umls-rabindra-adhikari-elected-parliament-kaski/|title=UML's Rabindra Adhikari elected to parliament from Kaski|date=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-s-bhattarai-emerges-victorious-in-kaski-constituency-2/|title=NCP's Bhattarai emerged victorious in Kaski constituency-2}}&lt;/ref&gt; सः ''संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति'' पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।

== जननम्- मृत्युश्च ==
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ  इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्। 

२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् । &lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/world-news/chopper-carrying-nepals-tourism-minister-rabindra-adhikari-crashes-official-2000082&lt;/ref&gt;

== राजनैतिक जीवन ==
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।

सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।

द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।

== निर्वाचन इतिहास ==
'''२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski?lng=eng|title=Kaski : Province 4 - Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|accessdate=2018-03-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| २७,२०७
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| देव राज प्याला
| १८,६६१
| लुप्तः
|}
'''२०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३११०
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| सोवियत बहादुर अधिकारी
| १०८०८
| लुप्तः
|}
'''२००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३३८६ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेकपा (माओवादी) ९.
| झलक पानी तिवारी
| १०९२६ इति
| लुप्तः
|}
'''१९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा-एमएल
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १७५२ इति
| नष्ट (४) ९.
|-
| नेपाली काँग्रेस
| तारानाथ राणाभाट
| २३९३९ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|}

== भ्रष्टाचारस्य आरोपाः ==
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://setopati.net/political/136761|title=Minister Adhikari complicit in wide-body corruption, moral responsibility of two predecessors : Subcommittee|accessdate=2019-11-05|last=Satyal, Manoj|website=Setopati}}&lt;/ref&gt; जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।

== मृत्यु ==
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

== सन्दर्भाः ==
{{Reflist|30em}}
[[वर्गः:१९६९ जननम्]]
[[वर्गः:२०१९ मरणम्]]</text>
      <sha1>6nbnaobuk47l2bihyyxp2r8kky9867a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>499113</id>
      <parentid>499112</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12103" sha1="fnv4h9vpylc7dd1dl0l6mbz5gfbsv8f" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=Rabindra Prasad Adhikari
|order=
|native_name=रबिन्द्र प्रसाद अधिकारी
|native_name_lang=Nepali
|image=Rabindra_Prasad_Adhikari.jpg
|office=[[Ministry of Culture, Tourism and Civil Aviation (Nepal)|Minister of Culture, Tourism and Civil Aviation]]
|termstart=16 March 2018
|termend=27 February 2019
|president=[[Bidhya Devi Bhandari]]
|primeminister=[[Khadga Prasad Oli]]
|predecessor=[[Jitendra Narayan Dev]]
|successor=[[Yogesh Bhattarai]]
|party=[[Nepal Communist Party]]
|birth_date=May 4, 1969&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=https://rabindraadhikari.com/?page_id=6|title=Biography of Rabindra Adhikari|website=rabindraadhikari.com|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Bharat Pokhari]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]
|death_date={{Death date and age|2019|2|27|1969|5|4}}
|death_place=[[Taplejung]], [[Nepal]]
|citizenship=[[Nepalis|Nepali]]
|nationality=
|spouse=[[Bidya Bhattarai]]
|relations=Married
|children=Biraj Adhikari, Sworaj Adhikari
|parents=Indra Prasad Adhikari&lt;br&gt;Laxmi Devi Adhikari
|residence=Pokhara
|alma_mater=[[त्रिभुवनविश्वविद्यालयः]]
|website={{URL|http://www.rabindrafoundation.org/}}
}}

'''रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( [[नेपाली भाषा|नेपाली]] : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी)''' (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् । . . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः । . २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Constituent Assembly 2008 Election report|accessdate=2017-07-22|date=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421044037/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2008-04-21}}&lt;/ref&gt; २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np|title=Welcome to Election Commission of Nepal|accessdate=2018-09-08|website=www.election.gov.np}}&lt;/ref&gt; २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/umls-rabindra-adhikari-elected-parliament-kaski/|title=UML's Rabindra Adhikari elected to parliament from Kaski|date=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-s-bhattarai-emerges-victorious-in-kaski-constituency-2/|title=NCP's Bhattarai emerged victorious in Kaski constituency-2}}&lt;/ref&gt; सः ''संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति'' पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।

== जननम्- मृत्युश्च ==
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ  इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्। 

२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् । &lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/world-news/chopper-carrying-nepals-tourism-minister-rabindra-adhikari-crashes-official-2000082&lt;/ref&gt;

== राजनैतिक जीवन ==
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।

सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।

द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।

== निर्वाचन इतिहास ==
'''२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski?lng=eng|title=Kaski : Province 4 - Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|accessdate=2018-03-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| २७,२०७
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| देव राज प्याला
| १८,६६१
| लुप्तः
|}
'''२०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३११०
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| सोवियत बहादुर अधिकारी
| १०८०८
| लुप्तः
|}
'''२००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३३८६ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेकपा (माओवादी) ९.
| झलक पानी तिवारी
| १०९२६ इति
| लुप्तः
|}
'''१९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा-एमएल
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १७५२ इति
| नष्ट (४) ९.
|-
| नेपाली काँग्रेस
| तारानाथ राणाभाट
| २३९३९ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|}

== भ्रष्टाचारस्य आरोपाः ==
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://setopati.net/political/136761|title=Minister Adhikari complicit in wide-body corruption, moral responsibility of two predecessors : Subcommittee|accessdate=2019-11-05|last=Satyal, Manoj|website=Setopati}}&lt;/ref&gt; जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।

== मृत्यु ==
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

== सन्दर्भाः ==
{{Reflist|30em}}
[[वर्गः:१९६९ जननम्]]
[[वर्गः:२०१९ मरणम्]]</text>
      <sha1>fnv4h9vpylc7dd1dl0l6mbz5gfbsv8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>499114</id>
      <parentid>499113</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12237" sha1="othpx5k1dglorxhjatn3dsfsy863wqm" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=Rabindra Prasad Adhikari
|order=
|native_name=रबिन्द्र प्रसाद अधिकारी
|native_name_lang=Nepali
|image=Rabindra_Prasad_Adhikari.jpg
|office=[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री (Nepal)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]]
|termstart=16 March 2018
|termend=27 February 2019
|president=[[Bidhya Devi Bhandari]]
|primeminister=[[Khadga Prasad Oli]]
|predecessor=[[Jitendra Narayan Dev]]
|successor=[[Yogesh Bhattarai]]
|party=[[Nepal Communist Party]]
|birth_date=May 4, 1969&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=https://rabindraadhikari.com/?page_id=6|title=Biography of Rabindra Adhikari|website=rabindraadhikari.com|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Bharat Pokhari]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]
|death_date={{Death date and age|2019|2|27|1969|5|4}}
|death_place=[[Taplejung]], [[Nepal]]
|citizenship=[[Nepalis|Nepali]]
|nationality=
|spouse=[[Bidya Bhattarai]]
|relations=Married
|children=Biraj Adhikari, Sworaj Adhikari
|parents=Indra Prasad Adhikari&lt;br&gt;Laxmi Devi Adhikari
|residence=Pokhara
|alma_mater=[[त्रिभुवनविश्वविद्यालयः]]
|website={{URL|http://www.rabindrafoundation.org/}}
}}

'''रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( [[नेपाली भाषा|नेपाली]] : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी)''' (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् । . . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः । . २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Constituent Assembly 2008 Election report|accessdate=2017-07-22|date=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421044037/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2008-04-21}}&lt;/ref&gt; २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np|title=Welcome to Election Commission of Nepal|accessdate=2018-09-08|website=www.election.gov.np}}&lt;/ref&gt; २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/umls-rabindra-adhikari-elected-parliament-kaski/|title=UML's Rabindra Adhikari elected to parliament from Kaski|date=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-s-bhattarai-emerges-victorious-in-kaski-constituency-2/|title=NCP's Bhattarai emerged victorious in Kaski constituency-2}}&lt;/ref&gt; सः ''संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति'' पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।

== जननम्- मृत्युश्च ==
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ  इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्। 

२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् । &lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/world-news/chopper-carrying-nepals-tourism-minister-rabindra-adhikari-crashes-official-2000082&lt;/ref&gt;

== राजनैतिक जीवन ==
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।

सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।

द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।

== निर्वाचन इतिहास ==
'''२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski?lng=eng|title=Kaski : Province 4 - Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|accessdate=2018-03-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| २७,२०७
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| देव राज प्याला
| १८,६६१
| लुप्तः
|}
'''२०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३११०
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| सोवियत बहादुर अधिकारी
| १०८०८
| लुप्तः
|}
'''२००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३३८६ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेकपा (माओवादी) ९.
| झलक पानी तिवारी
| १०९२६ इति
| लुप्तः
|}
'''१९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा-एमएल
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १७५२ इति
| नष्ट (४) ९.
|-
| नेपाली काँग्रेस
| तारानाथ राणाभाट
| २३९३९ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|}

== भ्रष्टाचारस्य आरोपाः ==
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://setopati.net/political/136761|title=Minister Adhikari complicit in wide-body corruption, moral responsibility of two predecessors : Subcommittee|accessdate=2019-11-05|last=Satyal, Manoj|website=Setopati}}&lt;/ref&gt; जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।

== मृत्यु ==
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

== सन्दर्भाः ==
{{Reflist|30em}}
[[वर्गः:१९६९ जननम्]]
[[वर्गः:२०१९ मरणम्]]</text>
      <sha1>othpx5k1dglorxhjatn3dsfsy863wqm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>499115</id>
      <parentid>499114</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12281" sha1="eum8vq0xanccl6tygsjuafxsdgiowrr" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=Rabindra Prasad Adhikari
|order=
|native_name=रबिन्द्र प्रसाद अधिकारी
|native_name_lang=Nepali
|image=Rabindra_Prasad_Adhikari.jpg
|office=[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री (नेपालदेशः)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]]
|termstart=16 March 2018
|termend=27 February 2019
|president=[[Bidhya Devi Bhandari]]
|primeminister=[[Khadga Prasad Oli]]
|predecessor=[[Jitendra Narayan Dev]]
|successor=[[Yogesh Bhattarai]]
|party=[[Nepal Communist Party]]
|birth_date=May 4, 1969&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=https://rabindraadhikari.com/?page_id=6|title=Biography of Rabindra Adhikari|website=rabindraadhikari.com|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Bharat Pokhari]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]
|death_date={{Death date and age|2019|2|27|1969|5|4}}
|death_place=[[Taplejung]], [[नेपालदेशः]]
|citizenship=[[Nepalis|Nepali]]
|nationality=
|spouse=[[Bidya Bhattarai]]
|relations=Married
|children=Biraj Adhikari, Sworaj Adhikari
|parents=Indra Prasad Adhikari&lt;br&gt;Laxmi Devi Adhikari
|residence=Pokhara
|alma_mater=[[त्रिभुवनविश्वविद्यालयः]]
|website={{URL|http://www.rabindrafoundation.org/}}
}}

'''रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( [[नेपाली भाषा|नेपाली]] : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी)''' (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् । . . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः । . २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Constituent Assembly 2008 Election report|accessdate=2017-07-22|date=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421044037/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2008-04-21}}&lt;/ref&gt; २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np|title=Welcome to Election Commission of Nepal|accessdate=2018-09-08|website=www.election.gov.np}}&lt;/ref&gt; २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/umls-rabindra-adhikari-elected-parliament-kaski/|title=UML's Rabindra Adhikari elected to parliament from Kaski|date=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-s-bhattarai-emerges-victorious-in-kaski-constituency-2/|title=NCP's Bhattarai emerged victorious in Kaski constituency-2}}&lt;/ref&gt; सः ''संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति'' पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।

== जननम्- मृत्युश्च ==
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ  इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्। 

२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् । &lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/world-news/chopper-carrying-nepals-tourism-minister-rabindra-adhikari-crashes-official-2000082&lt;/ref&gt;

== राजनैतिक जीवन ==
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।

सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।

द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।

== निर्वाचन इतिहास ==
'''२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski?lng=eng|title=Kaski : Province 4 - Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|accessdate=2018-03-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| २७,२०७
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| देव राज प्याला
| १८,६६१
| लुप्तः
|}
'''२०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३११०
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| सोवियत बहादुर अधिकारी
| १०८०८
| लुप्तः
|}
'''२००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३३८६ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेकपा (माओवादी) ९.
| झलक पानी तिवारी
| १०९२६ इति
| लुप्तः
|}
'''१९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा-एमएल
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १७५२ इति
| नष्ट (४) ९.
|-
| नेपाली काँग्रेस
| तारानाथ राणाभाट
| २३९३९ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|}

== भ्रष्टाचारस्य आरोपाः ==
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://setopati.net/political/136761|title=Minister Adhikari complicit in wide-body corruption, moral responsibility of two predecessors : Subcommittee|accessdate=2019-11-05|last=Satyal, Manoj|website=Setopati}}&lt;/ref&gt; जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।

== मृत्यु ==
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

== सन्दर्भाः ==
{{Reflist|30em}}
[[वर्गः:१९६९ जननम्]]
[[वर्गः:२०१९ मरणम्]]</text>
      <sha1>eum8vq0xanccl6tygsjuafxsdgiowrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>499116</id>
      <parentid>499115</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12324" sha1="4asbeborte7pnwbpdttzgev86lf6xxi" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=Rabindra Prasad Adhikari
|order=
|native_name=रबिन्द्र प्रसाद अधिकारी
|native_name_lang=Nepali
|image=Rabindra_Prasad_Adhikari.jpg
|office=[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री (नेपालदेशः)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]]
|termstart=16 March 2018
|termend=27 February 2019
|president=[[Bidhya Devi Bhandari]]
|primeminister=[[Khadga Prasad Oli]]
|predecessor=[[Jitendra Narayan Dev]]
|successor=[[Yogesh Bhattarai]]
|party=[[Nepal Communist Party]]
|birth_date=May 4, 1969&lt;ref name=bio&gt;{{cite web|url=https://rabindraadhikari.com/?page_id=6|title=Biography of Rabindra Adhikari|website=rabindraadhikari.com|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=[[Bharat Pokhari]], [[Kingdom of Nepal|Nepal]]
|death_date={{Death date and age|2019|2|27|1969|5|4}}
|death_place=[[ताप्लेजुङमण्डलम्]], [[नेपालदेशः]]
|citizenship=[[Nepalis|Nepali]]
|nationality=
|spouse=[[Bidya Bhattarai]]
|relations= Married
|children= Biraj Adhikari, Sworaj Adhikari
|parents= Indra Prasad Adhikari&lt;br&gt;Laxmi Devi Adhikari
|residence= Pokhara
|alma_mater=[[त्रिभुवनविश्वविद्यालयः]]
|website={{URL|http://www.rabindrafoundation.org/}}
}}

'''रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी ( [[नेपाली भाषा|नेपाली]] : रबीन्द्रप्रसाद अधिकारी)''' (४ मे १९६९ – २७ फेब्रुवरी २०१९) २०१७ तः नेपाली राजनेता संस्कृतिपर्यटननागरिकविमाननमन्त्री च आसीत् । सः त्रिवारं संसदसदस्यः आसीत् । कास्की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (NCP) इत्यस्य जिलासचिवः आसीत् । . . २०१८ तमस्य वर्षस्य मार्चमासस्य १६ दिनाङ्के हेलिकॉप्टरदुर्घटने मृतः । . २००८ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने अधिकारी कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १३,३८६ मतैः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Constituent Assembly 2008 Election report|accessdate=2017-07-22|date=2008-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421044037/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2008-04-21}}&lt;/ref&gt; २०१३ तमे वर्षे संविधानसभानिर्वाचने सः कास्की-३ निर्वाचनक्षेत्रात् १५,४५६ मतैः पुनः निर्वाचितः । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.election.gov.np|title=Welcome to Election Commission of Nepal|accessdate=2018-09-08|website=www.election.gov.np}}&lt;/ref&gt; २०१७ तमे वर्षे नेकपा एमाले प्रत्याशी रवीन्द्र अधिकारी कास्की निर्वाचनक्षेत्र क्रमाङ्कतः २ तः संसदनिर्वाचने विजयं प्राप्तवान् । वामगठबन्धनस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् अधिकारी १८,६६१ मतं प्राप्तवन्तः नेपालीकाङ्ग्रेसस्य प्रत्याशी देवराज चालिसे पराजित्य २७,२०७ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/umls-rabindra-adhikari-elected-parliament-kaski/|title=UML's Rabindra Adhikari elected to parliament from Kaski|date=9 December 2017}}&lt;/ref&gt; तस्य मृत्योः अनन्तरं तस्य पत्नी विद्या भट्टथिरी उपनिर्वाचने ८,४०३ मतैः विशालबहुमतेन कास्की-निर्वाचनक्षेत्र-२ विजयं प्राप्तवती । भट्टराई २४,३९४ मतं प्राप्तवान्, मुख्यविपक्षस्य नेपालीकाङ्ग्रेसस्य खेमराजपौडालः १५,९९१ मतं प्राप्तवान् । तथैव समाजवादीपक्षस्य धर्मराजगुरुङ्गः १९२२ मतं प्राप्तवान् । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncp-s-bhattarai-emerges-victorious-in-kaski-constituency-2/|title=NCP's Bhattarai emerged victorious in Kaski constituency-2}}&lt;/ref&gt; सः ''संविधानसभा, लोकतन्त्रं, पुनर्संरचनं च इति'' पुस्तकानां लेखनं कृतवान् ।

== जननम्- मृत्युश्च ==
तस्य जन्म नेपालदेशस्य भारत पोखरीनगरे अभवत् ।तस्य पितरौ  इन्द्रप्रसाद अधिकारी लक्ष्मी देवी अधिकारी अधिकारीच आस्ताम्। 

२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

अधिकारी इत्यस्य अतिरिक्तं वायुवंशस्य हेलिकॉप्टरे विमानन-आतिथ्य-उद्यमी आङ्ग त्सेरिङ्ग शेर्पा, प्रधानमन्त्री के.पी.शर्मा ओली इत्यस्य व्यक्तिगतसहायकः युबराजदहालः, बीरेन्द्रप्रसादश्रेष्ठः च सहिताः षट् जनाः आसन् । &lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/world-news/chopper-carrying-nepals-tourism-minister-rabindra-adhikari-crashes-official-2000082&lt;/ref&gt;

== राजनैतिक जीवन ==
१९९३ तमे वर्षे पृथ्वीनारायणः परिसरे मुक्तछात्रसङ्घस्य अध्यक्षः अभवत् । १९९९ तमे वर्षे साम्यवादीपक्षस्य छात्रपक्षस्य अखिलनेपालराष्ट्रीयमुक्तछात्रसङ्घस्य राष्ट्रियाध्यक्षः अभवत् ।

सः नेकपा (एएमएल) त्यक्त्वा नेपालस्य विच्छिन्नकम्युनिस्टपक्षे (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) सम्मिलितः अभवत्, पुनः एकीकरणानन्तरं पुनः सम्मिलितः ।

द्वितीयसंविधानसभानिर्वाचनानन्तरं सः विधानसभायाः विकाससमितेः अध्यक्षः अभवत् ।

== निर्वाचन इतिहास ==
'''२०१७ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-द्वितीय''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski?lng=eng|title=Kaski : Province 4 - Nepal Election Latest Updates and Result for Federal Parliament|accessdate=2018-03-19}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| २७,२०७
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| देव राज प्याला
| १८,६६१
| लुप्तः
|}
'''२०१३ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३११०
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेपाली काँग्रेस
| सोवियत बहादुर अधिकारी
| १०८०८
| लुप्तः
|}
'''२००८ संविधानसभा निर्वाचन, कास्की-३'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा एमाले
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १३३८६ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|-
| नेकपा (माओवादी) ९.
| झलक पानी तिवारी
| १०९२६ इति
| लुप्तः
|}
'''१९९९ जनप्रतिनिधिनिर्वाचन, कास्की-I'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!दलम्
! अभ्यर्थी
! मत
! स्थितिः
|-
| नेकपा-एमएल
| रवीन्द्र प्रसाद अधिकारी
| १७५२ इति
| नष्ट (४) ९.
|-
| नेपाली काँग्रेस
| तारानाथ राणाभाट
| २३९३९ इति
| निर्वाचितः अभवत्
|}

== भ्रष्टाचारस्य आरोपाः ==
नेपालविमानसेवायाः विस्तृतशरीरविमानक्रयणस्य अन्वेषणार्थं प्रतिनिधिसभायाः लोकलेखासमित्या स्थापिता उपसमितिः घोटाले सहभागिता ज्ञाता। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://setopati.net/political/136761|title=Minister Adhikari complicit in wide-body corruption, moral responsibility of two predecessors : Subcommittee|accessdate=2019-11-05|last=Satyal, Manoj|website=Setopati}}&lt;/ref&gt; जाँच-आयोगः सत्तायाः दुरुपयोगस्य विषये अन्वेषणं कुर्वन् आसीत् तदा सः मृतः ।

== मृत्यु ==
२०१९ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २७ दिनाङ्के नेपालस्य तेहरातुम्-मण्डले घटितः इति मन्यमानस्य नेपालस्य ताप्लेजुङ्ग-नगरस्य पाटिभारादेवी-मन्दिरात् प्रत्यागच्छन् हेलिकॉप्टर-दुर्घटने रविन्द्रप्रसाद-अधिकारी इत्यादयः षट् जनाः मृताः ।

== सन्दर्भाः ==
{{Reflist|30em}}
[[वर्गः:१९६९ जननम्]]
[[वर्गः:२०१९ मरणम्]]</text>
      <sha1>4asbeborte7pnwbpdttzgev86lf6xxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जय सियारामः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90352</id>
    <revision>
      <id>499100</id>
      <parentid>495526</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11424" sha1="psljddawq0vq093tqza4d386o2d5577" xml:space="preserve">
[[सञ्चिका:Ram-Sita.jpg|लघुचित्रम्|प्रतिमाः– श्रीरामस्य सीतायाः च मूर्त्यः]]
'''जय सियारामः''' इति हिन्दीभाषायां प्रचलितं नमस्कारवाक्यम् अस्ति, यत् &quot;सीता [[रामः|राम]]&lt;nowiki/&gt;योः जयः&quot; इत्यर्थं दर्शयति।&lt;ref&gt;{{Cite book
| last = Lutgendorf
| first = Philip
| url = https://books.google.com/books?id=FdtnCZsVZbEC&amp;dq=jai+siya+ram+victory+sita+rama&amp;pg=PR400
| title = Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey
| date = 2007-01-11
| publisher = Oxford University Press
| isbn = 978-0-19-988582-4
| pages = 400
| language = en
}}&lt;/ref&gt; &quot;सिया&quot; इत्येतत् &quot;[[सीता]]&quot; इत्यस्य प्रादेशिकं रूपम्।&lt;ref&gt;{{Cite book
| last = Flueckiger
| first = Joyce Burkhalter
| url = https://books.google.com/books?id=6g9QDwAAQBAJ&amp;dq=Jai+Siya+Ram+Sita&amp;pg=PA174
| title = Gender and Genre in the Folklore of Middle India
| date = 2018-03-15
| publisher = Cornell University Press
| isbn = 978-1-5017-2286-8
| pages = 174
| language = en
}}&lt;/ref&gt; समाजशास्त्रज्ञः यन् ब्रेमन् इत्याख्याति यत् एषः वाक्यः ग्राम्यप्रदेशेषु अनादिकालात् स्वागतनमस्काररूपेण प्रयुज्यते।{{Sfn|Breman|1999|p=270}}

== प्रयोगः ==

=== पूजायाम् ===
जय सियारामः इत्येतत् वाक्यं रामस्य सीतायाः च पूजार्थं प्रयुज्यते। [[रामायणम्|रामायण]]&lt;nowiki/&gt;स्य पाठे, रामचरितमानसस्य विशेषतः [[सुन्दरकाण्डम्|सुन्दरकाण्डे]] च एषः घोषः सामान्यः।&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/0P9_6pWqW10 Ghostarchive] and the [https://web.archive.org/web/20130304223135/http://www.youtube.com:80/watch?v=0P9_6pWqW10 Wayback Machine]: {{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=0P9_6pWqW10|title=Tulsi Ramayan Sampoorna Sunder Kand with Hindi Meaning By Gaurav|website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=6.1 Many Ramayanas: text and tradition - The Ramayan|url=https://www.coursera.org/lecture/india/6-1-many-ramayanas-text-and-tradition-KpEhe|access-date=2020-08-15|website=Coursera|language=en}}&lt;/ref&gt; [[जगजीत सिंह|जगजीतसिंह्]], [[मोहम्मद रफी|मोहम्मद्रफी]] इत्यादिभिः गायकैः &quot;जय सियारामः&quot; इत्यस्य विषयकानि भक्तिगीतानि गीयन्ते स्म।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jai Siya Ram by Jagjit Singh|url=https://music.apple.com/us/album/jai-siya-ram/1182062839|access-date=2020-08-14|website=Apple Music|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-10-08|title=Making Hinduism a monopoly business: Why Shiv Sena is wrong to prevent Nawazuddin Siddiqui's Ramlila performance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/clicklit/making-hinduism-a-monopoly-business-why-shiv-sena-is-wrong-to-prevent-nawazuddin-siddiquis-ramlila-performance/|access-date=2020-08-15|website=Times of India Blog|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jai Raghunandan Jai Sitaram (From &quot;Gharana&quot;) (Full Song &amp; Lyrics) - Raghupati Raghav Raja Ram|date=31 December 1979|url=https://www.jiosaavn.com/song/jai-raghunandan-jai-sitaram-from-gharana/ET8oBhhgBFQ|language=en-US|access-date=2020-08-15|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024152632/https://www.jiosaavn.com/song/jai-raghunandan-jai-sitaram-from-gharana/ET8oBhhgBFQ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; अन्यासु प्रादेशिकभाषासु अपि समानानि गीतानि गीयन्ते।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jai Siya Ram|website=[[Spotify]]|url=https://open.spotify.com/album/2neXaEKma7nDz7MGtL54yb|language=en|access-date=2020-08-14}}&lt;/ref&gt; धार्मिकस्थलेषु, समारम्भेषु च—यथा [[कुम्भोत्सवः|कुम्भमेलनम्]]&lt;nowiki/&gt;—जय सियारामः इत्यस्य घोषः अतीव सामान्यः।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Balajiwale|first=Vaishali|date=2015-09-14|title=More than 25 lakh devotees take second Shahi Snan at Nashik Kumbh Mela|url=https://www.dnaindia.com/india/report-more-than-25-lakh-devotees-take-second-shahi-snan-at-nashik-kumbh-mela-2124987|accessdate=2020-08-14|website=DNA India|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== राजनैतिके क्षेत्रे ===
संवत् २०७७ श्रावणमासस्य पञ्चमे दिनाङ्के (५ अगस्त २०२० ई॰), भारतस्य प्रधानमन्त्रिणा [[नरेन्द्र मोदी|नरेन्द्रमोदि]]&lt;nowiki/&gt;ना राममन्दिरस्य भूमिपूजनसमारम्भे भाषणं &quot;जय सियाराम&quot; इत्यनेन आरब्धम्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 August 2020|title=From Laos to Lanka, Ram is everywhere: PM Modi in Ayodhya|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-narendra-modi-ayodhya-address-bhumi-pujan-ram-temple-1708016-2020-08-05|access-date=2020-08-05|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 August 2020|title='Jai Siyaram' call resonating throughout the world: PM Narendra Modi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jai-siyaram-call-resonating-throughout-the-world-pm-narendra-modi/articleshow/77368737.cms|access-date=2020-08-05|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 August 2020|title=Long wait ends today: PM chants 'Jai Siya Ram' in Ayodhya|url=http://punjabnewsexpress.com/national/news/long-wait-ends-today-pm-chants-jai-siya-ram-in-ayodhya-117167.aspx|access-date=2020-08-05|website=Punjab News Express|archive-date=2023-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821053011/https://www.punjabnewsexpress.com/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; तेन उपस्थितान् &quot;जय सियाराम&quot; इत्यस्य घोषाय आह्वानं कृतम्। तेन उक्तम्—&quot;जय सियाराम इत्यस्य घोषः केवलं श्रीरामपुर्यां न, अपि तु समग्रे विश्वे अपि गुञ्जति।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-08-05|title=Ram Mandir Live Bhumi Pujan Updates: Ram Mandir will become the modern symbol of our traditions, says PM Modi|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/ram-mandir-ayodhya-live-ram-temple-news-ram-janmabhoomi-photo-pm-narendra-modi-bhumi-pujan/2045135/|access-date=2020-08-05|website=The Financial Express|language=en-US}}&lt;/ref&gt; अस्मिन पुण्यकाले अहं राष्ट्रस्य सर्वनागरिकेभ्यः, विश्वे व्यापिनः भारतीयप्रवासीजनान् प्रति, श्रीरामभक्तेभ्यः च कृतज्ञतां व्यक्तयामि।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 August 2020|title=With Jai Siya Ram, PM Modi departs from Jai Shri Ram chant at bhoomi pujan|url=https://www.indiatoday.in/india/story/with-jai-siya-ram-pm-modi-departs-from-jai-shri-ram-chant-at-bhoomi-pujan-1708051-2020-08-05|accessdate=2020-08-05|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

प्रियङ्का गान्धिन्या अपि संवत् २०७७ श्रावणचतुर्थ्यां (४ अगस्त २०२० ई॰) राममन्दिरसम्बन्धिनि ट्वीट् मध्ये एषः वाक्यः प्रयुक्तः।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Khan|first=Fatima|date=2020-08-04|title='Ram belongs to everyone' — Priyanka Gandhi endorses Ram Mandir bhoomi pujan in Ayodhya|url=https://theprint.in/politics/ram-belongs-to-everyone-priyanka-gandhi-endorses-ram-mandir-bhoomi-pujan-in-ayodhya/474441/|access-date=2020-08-05|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

संवत् २०८० मध्ये (२०२३ ई॰) प्रधानमन्त्रिणा ऋषिसुनाकेण स्वधर्मसम्बन्धे भाषणे एषः वाक्यः प्रयुक्तः।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=A look at the life of charismatic preacher Morari Bapu, whose Ram Katha was attended by Rishi Sunak|url=https://www.cnbctv18.com/world/a-look-at-life-of-charismatic-preacher-morari-bapu-whose-ram-katha-was-attended-by-rishi-sunak-17541571.htm|accessdate=12 September 2023|date=16 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Ghanghar|first1=Gopi Maniar|title=British PM Rishi Sunak attends Ram Katha at Cambridge, says 'here as Hindu'|url=https://www.indiatoday.in/world/story/british-pm-rishi-sunak-attends-ram-katha-at-cambridge-says-here-as-hindu-2421649-2023-08-15|access-date=12 September 2023|work=[[India Today]]|date=15 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A look at the life of charismatic preacher Morari Bapu, whose Ram Katha was attended by Rishi Sunak|url=https://www.cnbctv18.com/world/a-look-at-life-of-charismatic-preacher-morari-bapu-whose-ram-katha-was-attended-by-rishi-sunak-17541571.htm|access-date=12 September 2023|work=[[CNBC TV18]]|date=16 August 2023}}&lt;/ref&gt;

=== अन्यप्रयोगाः ===
संवत् १९४९ मध्ये (१९९२ ई॰) विश्वहिन्दुपरिषद् इत्यनेन भारतस्य सर्वोच्चन्यायालये अपि &quot;जय सियाराम&quot; इत्यस्य घोषः कृतः।{{Sfn|Gehlot|1993|p=216|loc=chpt. 16: Agony and Ecstasy in Ayodhya Tangle: Implications of the Revival of the Ram Temple Issue}}

पञ्जाबीजनपदगीतस्य &quot;आधुनिकपत्नीस्य अपेक्षा&quot; इत्यस्य प्रत्येकं पद्यं &quot;जय सियाराम जय जय सियाराम&quot; इत्यनेन आरभ्यते।{{Sfn|Vaid|2013|p=57}}

संवत् १९५१ मध्ये (१९९० ई॰) जयपुरे जातदंगलेषु एषः वाक्यः हिन्दुधर्मावलम्बिनः सूचयितुं प्रयुक्तः।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mayaram|first=Shail|date=1993|title=Communal Violence in Jaipur|url=http://www.jstor.org/stable/4400416|journal=Economic and Political Weekly|volume=28|issue=46/47|pages=2530, 2532, 2536, 2537|jstor=4400416|issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt;

== सन्दर्भः ==
{{Reflist}}
[[वर्गः:राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घः]]</text>
      <sha1>psljddawq0vq093tqza4d386o2d5577</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बालेन्द्र शाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91928</id>
    <revision>
      <id>499110</id>
      <parentid>499052</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65239" sha1="fm23rmnpiu20pcd0pwbnj2jxcxpjvx3" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=बालेन्द्र शाह
|native_name={{nobold|बालेन्द्र शाह}}
|image=
|caption=आधिकारिक छविचित्रम्
|office=[[नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्री]]
|termstart=27 March 2026
|termend=
|president=[[रामचन्द्र पौडेल]]
|succeeding=[[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम)
|office1=[[प्रतिनिधि सभा (Nepal)
|Member-elect of Parliament, Pratinidhi Sabha]]
|termstart1=26 March 2026
|termend1=
|succeeding1=[[केपी शर्मा ओली]]
|constituency1=[[झापा ५]]
|office2=पञ्चादश[[नगरप्रमुख]] काष्ठमण्डप महानगरपालिका
|termstart2=30 May 2022
|termend2=18 January 2026
|deputy2=सुनीता डंगोल
|predecessor2=[[विद्यासुन्दर शाक्य]]
|successor2=[[सुनीता डंगोल]] (acting)
|birth_name=बालेन्द्र साह
|birth_date={{birth date and age|1990|04|27|df=y}}
|birth_place=[[काष्ठमण्डप]], Nepal
|party=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (2025–present)
|otherparty=[[Independent politician|Independent]] (2022–2025)
|alma_mater=Himalayan WhiteHouse International College ([[Bachelor of Engineering|BE]])&lt;br&gt;Nitte Meenakshi Institute of Technology, Karnataka (India)([[Master of Engineering|MTech]])
|profession={{hlist|[[Politician]]|[[rapping|rapper]] |[[structural engineer]]}}
|spouse={{marriage|सविना काफ्ले|2018}}
|children=1
|parents={{hlist|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}}
|signature=Signature of Balen Shah.svg
}}

'''बालेन्''' इति नाम्ना प्रसिद्धः '''बालेन्द्र शाह''' [अ] (जन्म 27 एप्रिल् 1990) नेपाली राजनीतिज्ञः, गायक, र्‍यापर च अस्ति, यः सम्वत् २०८२ (२०२६) आम निर्वाचने स्वपक्षस्य विजयात् परं नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्रि-पदे नियुक्तोस्ति।{{Efn|{{langx|ne|बालेन्द्र शाह|bālendra śāha|}}; {{IPA|ne|balendrʌ‿saha|IPA}}}} सः स्वमन्त्रिसभायाः निर्माणेन नेपालदेशस्य प्रथमः माधेशी प्रधानमन्त्री अभवत्। तेन १३ चैत्र २०८२ रामनवम्या शुवअवसरे राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलेनसह पद गोपनीयताया सपथ अग्रहत्।  &lt;ref&gt; {{cite news |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=27-mar-2026 | title= नवनियुक्त प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र १४ मन्त्रीद्वारा शपथग्रहण| url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c05dl8nq1ndo |work= |location= |publisher= BBC Nepali |access-date=6-april-2026}} &lt;/ref&gt; इतपूर्वं सः २०२२ तः २०२६ पर्यन्तं काष्ठमण्डप-नगरस्य १५ तमः महापौरः इति रूपेण कार्यम् अकरोत्, यः कार्यालयम् धारयन् प्रथमः स्वतन्त्रः अभ्यर्थी आसीत्।

२०२२ तमे वर्षे स्थानीयनिर्वाचने, शाह वर्यः काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरत्वेन निर्वाचितः, स्वस्य कार्यकाले, सः अपशिष्टप्रबन्धने यातायातप्रबन्धने च उपक्रमान् प्रवर्तयत्। तस्य प्रशासनं अवैधरूपेण निर्मितानां संरचनानां विध्वंसः, अव्यवस्थितनिवासानां निर्वहणं, वीथिविक्रेतृणां विरुद्धं प्रवर्तन-कार्यम् इत्यादीनां विषयेषु अपि विमर्शस्य विवादस्य च सम्मुखीभूव। महापौरत्वेन कार्यकाले, शाह्-वर्यः उत्तरभारतस्य भागान् स्व्यकरोत्, बृहत्तर-नेपाल-असहिष्णुताम् अपि प्रवर्धयत्। वैचारिकरूपेण लोकप्रियतावादी इति लक्षितः शाह्, २०२५ तमे वर्षे जनरल्-ज़ड्-इत्यस्य विरोधेषु प्रमुखः राजनैतिकः व्यक्तिः इति उद्भूतः। २०२६ जनवरीमासे, सः काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, २०२६ आमनिर्वाचने दलस्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थित्वं कर्तुं राष्ट्रीयस्वतन्त्रपक्षेन सम्मिलितः। सः पूर्वप्रधानमन्त्रिणं के. पी. शर्मा ओली इत्येनं झापा जनपद-५ क्षेत्र मध्ये भूस्खलनेन पराजयत, येन तस्य दलस्य ऐतिहासिकं द्वितियांश-बहुमतं प्राप्तम्।

बालेन् शाह् १९९० एप्रिल् ४ दिनाङ्के काठ्मण्डू-नगरस्य नारादेवी-नगरे एका माधेशी-कुटुम्बे अजायत। सः आयुर्वेदचिकित्सकस्य रामनारायणशाहस्य तथा ध्रुवदेवीशाहस्य च कनिष्ठपुत्रः अस्ति। तस्य पिता नरदेवी-आयुर्वेद-चिकित्सालये नियुक्तः भूत्वा, तस्य मातापितरौ, एकदरा, महोत्तरी-नगरात् काठमाण्डू-नगरं प्रति गतवन्तः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Balen, come to your home village after win'|url=https://risingnepaldaily.com/news/11721|accessdate=2026-03-19|website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;

शाह-वर्यः अलायन्स-अकाडेमी इत्यत्र अध्ययनं कृत्वा तत्र स्वस्य प्रवेशिका समापितवान्। शाह् वर्यः स्वस्य १०+२ अध्ययनार्थं वी. एस्. निकेतन उच्चमाध्यमिकविद्यालयात् कृतवान। सः हिमालयन व्हाइट-हाउस्-अन्तराष्ट्रिय-महाविद्यालयात् सिविल-अभियान्त्रिके स्नातकपदवीं (बि. ई.) प्राप्तवान्। सः निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिट्यूट अफ टेक्नोलोजी, बेङ्गलूरु (VTU) इत्यतः संरचनात्मक-अभियान्त्रिके स्नातकोत्तरपदवीं (Mtech) अपि प्राप्तवान्। शाह-वर्यः काष्ठमण्डप-विश्वविद्यालयात् नागरिक-अभियान्त्रिकी-विषये विद्यावारिधी अध्ययनार्थं के. यू. शोधकर्तृ-अध्येतावृत्तिम् अवाप्नोत्, 'पर्यटनस्य अर्थव्यवस्थायाः च प्रोत्साहनाय नेवा-परम्परा-संरचनानां संरक्षणम्' इति विषये।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=26 May 2022|title=काठमाडौँका 'लेन'मा बालेन|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527192608/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=27 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=Nagarik News|language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सङ्गीतवृत्तिः ==
२०१० तमस्य दशकस्य आरम्भात् आरभ्य शाह् नेपालदेशस्य हिप-हप्-दृश्ये संलग्नः आसित्।  सः २०१२ तमे वर्षे स्वस्य प्रथमं एकलं गीत सङ्ग्रह 'सडक् बालक्' इति प्रकाशितवान्, यत् सः नवम्यां दर्जायां पुनः लिखितवान्, यत् गीतं नगरीय-युवानां कष्टानि प्रतिबिम्बयति, नेफाप (नेपाली हिप्-हप्) समुदाये तस्य प्रवेशं च अङ्कयति। 2013 तमे वर्षे यदा सः यू-ट्यूब्-युद्ध-र्याप्-श्रृङ्खलायां रा-बार्ज़् इत्यस्मिन् भागम् अगृह्णात् तदा तस्य दृश्यता वर्धिता, येन नेपालस्य भूगर्भीय-हिप्-हप्-समुदायस्य मध्ये मान्यता प्राप्ता।&lt;ref name=&quot;Wiki&quot; /&gt;

शाहस्य सङ्गीतं सामाजिकरूपेण जागरूकविषयाणां कृते प्रसिद्धम् अस्ति, यत् नेपाले भ्रष्टाचारः, असमानता, नगरजीवनं च इत्यादीन् विषयान् सम्बोधयति । &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2026)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; एकः उल्लेखनीयः पटलः अस्ति 'बलिदान' ('बलिदान'), यः राजनैतिकभ्रष्टाचारस्य आलोचनां कृतवान् तथा च युवाभिः प्रेक्षकैः सह सम्बद्धः अभवत्, ऑनलाइन-मञ्चानां माध्यमेन व्यापकरूपेण प्रसिद्धः अभवत् तथा च तस्य राजनैतिक-वृत्तेः पूर्वं तस्य सार्वजनिक-प्रोफाइल-मध्ये योगदानं दत्तवान् &lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{Cite news|title=Nepali rapper turned mayor is young people's favourite in political crisis|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nepali-rapper-turned-mayor-is-young-peoples-favourite-political-crisis-2025-09-10/|accessdate=2026-01-21}}&lt;/ref&gt;

2025 तमे वर्षस्य प्रायशः अन्तिममासे शाह् वर्यः 'नेपाल हाँसेको...' इति गीतं नेपालीचलच्चित्रस्य ''लाज् शरणम्'' इत्यस्य ध्वनिमुद्रिकायाः कृते अभ्यनयत्। सः यत् गीतं लिखितवान्, रचितवान्, प्रदर्शनं च कृतवान्, तत् मूलतः तस्य यू-ट्यूब्-वाहिन्यां प्रकाशितम् आसीत्, चलच्चित्रस्य प्रचारार्थं पुनः प्रकाशितम् आसीत्। द्वितीयस्य विमोचनस्य अनन्तरं तत् शीघ्रमेव यू-ट्यूब्-ट्रेण्डिङ्ग्-म्यूसिक्-चार्ट्-मध्ये प्रविष्टम्। &lt;ref name=&quot;KathmanduPost&quot;&gt;{{Cite web|title=Balen's 'Laaj Sharanam' OST released|url=https://kathmandupost.com/movie-review/2025/02/11/balen-s-laaj-sharanam-ost-released|accessdate=2026-01-21|website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;
[[सञ्चिका:Balen_Shah3-cropped.png|लघुचित्रम्|2022 तमे वर्षे शाहः]]

== महापौर काष्ठमण्डप महानगरपालिका (2022-2026) ==
शाह वर्यः काठमाण्डू-नगरस्य महापौरस्य कृते भ्रष्टाचार-विरोधस्य, पारदर्शितायाः, उत्तरदायित्वस्य च मञ्चे प्रचारम् अकरोत्।  तस्य अभियानस्य मुख्यः लक्ष्यितः श्रोतृवर्गः काठमाण्डू-नगरस्य नेवार-समुदायः आसीत्। सः विभिन्नेषु पोड्कास्ट-कार्यक्रमेषु च अदृश्यत, अपि च प्रेक्षकाः तं मतदानं कर्तुं प्रत्यायोजयत्। निर्वाचने, शाह-वर्यः महापौरत्वेन निर्वाचितः, नेपाली-काङ्ग्रेस्-पक्षस्य श्रृजना सिंह-इत्येनं तथा च नेकपा (एमाले) -पक्षस्य अभ्यर्थिं पूर्व-महापौरं केशव-स्थपित-इत्येनं पराजयत।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-05-26|title=Balen Shah elected Mayor of Kathmandu, Sunita Dangol Deputy Mayor|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/balen-shah-elected-mayor-of-kathmandu-sunita-dangol-deputy-mayor|accessdate=2026-03-09|website=The Himalayan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

राजनैतिक-व्यक्तिरूपेण शाह-वर्यस्य उदयः, बिबेकशील-नेपाली-पक्षस्य संस्थापकेन स्वर्गीयेन उज्ज्वल-थापा इत्यनेन प्रवर्तिते वैकल्पिकराजनीतेः भावस्य अनुवर्तनं इति बहुधा मन्यते। 2021 तमे वर्षे जून-मासे कोविड-19 सम्बद्धैः जटिलतासु मृतः थापा इत्ययं नेपालस्य सुस्थिरराजनैतिकसंस्थां प्रति चुनौतीं कृत्वा, युवान् नागरिकजीवने प्रवेष्टुं प्रेरयित्वा, भ्रष्टाचारस्य सामाजिक-अन्यायस्य च विरुद्धं अभियानं कृत्वा, आन्दोलनं निर्मातुं वर्षाणि व्यतीतवान्। यदा शाह 2022 तमे वर्षे महापौरपदस्य स्पर्धां प्रविष्टवान्, तदा बिवेकशील-आन्दोलनस्य अनेके वयोवृद्धाः तस्य अभियाने सम्मिलिताः।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Can Nepal's Viral Mayor Run the Country?|url=https://kathmandupost.com/politics/2026/01/28/can-nepal-s-viral-mayor-run-the-country|date=2026-01-28|accessdate=2026-02-01}}&lt;/ref&gt;

=== आधारभूत संरचना एवं सार्वजनिक सेवा ===
2022 जून् 6 दिनाङ्के, नगरविकासमन्त्रालयस्य नवनिर्वाचितप्रतिनिधिनां च मध्ये 7 जून् तः 2022 अगस्ट 18 दिनाङ्कपर्यन्तं अपशिष्ट-व्ययनस्य आरम्भार्थं सहमतिः अभवत्, स्थानीयानां सर्वकारीय-अधिकारिणां च मध्ये चतुर्णां बिन्दूनां सन्धेः अनन्तरं, शाह-वर्यः सर्वान् असंकलित-घन-अपशिष्टानां व्ययनस्य निर्वहणं कर्तुं स्वायत्त-कम्पनीन् इत्येतान् निर्देशितवान्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen directed private companies to manage garbage|url=https://nepalnews.com/s/capital/balen-directed-private-companies-to-manage-garbage-within-a-week|date=22 August 2022|accessdate=29 July 2023|website=nepalnews.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

शाह इत्यस्य प्रशासनस्य अधीने वीथि-सुलभतायां स्वच्छतायां च निवेशः कार्यान्वितः, यत्र दृष्टिबाधितानां नागरिकाणां कृते नगरे स्वतन्त्रतया गमनार्थं स्पर्श-युक्ताः पादचारि-मार्गाः स्थापिताः। फ़ाल्चा-शैल्याः लोकयान-स्थानकेभ्यः-पारम्परिक-नेवारी-विश्रामस्थानैः प्रेरिताः संरचनाः-अपि सम्पूर्णे नगरे निर्मिताः आसन्। नूतनाः लोकयान-मार्गाः प्रवर्तिताः, लोकयान-स्थानकेभ्यः उन्नयनं कृतम्, यात्रिकाणां कृते अधिकं विश्वसनीय-यात्रा-अनुभवाय पटु चिटिका (स्मार्ट-टिकटिङ्ग)-व्यवस्था च कार्यान्विता।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A year of Balen: Hits and misses|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/a-year-of-balen-hits-and-misses|publisher=My Republica|date=2023-05-14|accessdate=2024-01-10}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[सञ्चिका:Balen_Shah.jpg|लघुचित्रम्|बालेन शाह, काष्ठमण्डप-मध्ये, अवकर सङ्ग्रह-स्पर्धा-कार्यक्रमः 2022]]

=== पारदर्शिता ===
कार्यभारं स्वीकृत्य तस्य प्रथमेषु कार्येषु अन्यतमरूपेण, शाह-वर्यः नगरपालिका-परिषद-सभानां चलदृष्य माध्यमेन प्रत्यक्षप्रसारणम् आरभत-काष्ठमण्डप नगरस्य-इतिहासे प्रथमवारं एतादृशी कार्यवाहिनः सार्वजनिकरूपेण प्रसारिताः। तस्य प्रशासनम् अनलाइन-भवन-अनुमति-व्यवस्थाम् अपि प्रवर्तयत्, दक्षतां वर्धयितुं भ्रष्टाचारस्य अवसरान् न्यूनीकर्तुं च डिजिटल-हस्ताक्षरान् कार्यान्वयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Metropolitan City goes digital|url=https://risingnepaldaily.com/news/29315|publisher=The Rising Nepal|date=2023-03-21|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== शिक्षा ===
शाह-वर्यः सामुदायिकविद्यालयेषु &quot;पाठ्यपुस्तक-मुक्त-शुक्रवासरः&quot; इति कार्यक्रमम् आरभत, यस्य उद्देश्यं छात्राणां तांत्रिककौशलस्य विकासाय पाठ्येतरक्रियाकलापेषु च संलग्नुं साहाय्यं करोति स्म। सः काष्ठमण्डप-नगरस्य स्वायत्तविद्यालयान् अपि निर्देशं दत्तवान् यत् विद्यमानशिक्षाविधानस्य अनुरूपं न्यूनातिन्यूनं 10 प्रतिशतं छात्राणां कृते छात्रवृत्तिः प्रदत्ता भवेत् इति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah directs private schools to provide scholarships|url=https://kathmandupost.com/valley/2022/10/05/balen-shah-directs-private-schools-to-provide-10-percent-scholarships|publisher=The Kathmandu Post|date=2022-10-05|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== आरोग्यसेवा ===
कान्ति-बाल-चिकित्सालये आधुनिक-शल्यचिकित्सा-रङ्गशालाः स्थापयितुं, त्रिभुवन-विश्वविद्यालय-शिक्षण-चिकित्सालये बाह्यरोगिणां सेवां वर्धयितुं, मनमोहन-प्रत्यारोपण-केन्द्रे कोरोनरी-परिचर्यायाः वर्धनार्थं च शाह-इत्यस्य प्रशासनं नव कोटी रूप्यकाणि प्रतिबद्धम् अकरोत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=KMC allocates budget for Kathmandu hospitals|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/kmc-allocates-budget-for-hospitals|publisher=My Republica|date=2023-02-18|accessdate=2024-01-10}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक सम्पदा ===
शाह इत्यस्य प्रशासनं काष्ठमण्डप-नगरस्य अमूर्तसांस्कृतिकपरम्परां समर्थयतां कार्यक्रमान् विस्तारयत्, यत्र जीवित[[कुमारी (जीवितदेवी)|कुमारी]], भैरवः, गणेशपरम्पराः च आसन्। त्रिभुवनविश्वविद्यालयेन सह अपि नगरपालिका-सेवां आधुनिकीकर्तुं, हिटी इति नाम्ना प्रसिद्धानां पारम्परिकजलस्रोतां संरक्षितुं च सहमतिः अभवत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu city signs agreement with Tribhuvan University|url=https://risingnepaldaily.com/news/27201|publisher=The Rising Nepal|date=2023-01-15|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== उन्मूलन एवं निष्कासन ===
2022 तमे वर्षे, महापौरत्वेन निर्वाचितस्य अनन्तरं शीघ्रमेव, शाह-वर्यः काष्ठमण्डप-नगरे व्यापकं विध्वंस-अभियानम् आरब्धवान्, यत्र बुल्डोज़र्-यन्त्राणि उपयुज्य सार्वजनिकभूमिं उल्लङ्घयन्तः भवनानि, संरचनाः च नष्टानि कृतवन्तः। सः मुख्यतया बनेश्वरस्य अल्फा बीटा कम्प्लेक्स, खिचापोखरी इत्यस्य आर. बी. कम्प्लेक्स् न्यू रोड् इत्यस्य सूरज आर्केड, तथा भोटाहिती-नगरं रत्न-पार्क इत्यनेन सह योजयतः अधस्तनमार्गः इत्यादीन् वाणिज्य-भवनानि लक्ष्यीकृतवान्। काष्ठमण्डप-महानगर-नगरं एतेषां व्यवसायानां कृते 35-दिनेभ्यः सूचनाम् अददात्, यदा समयसीमाः समाप्ताः, तत्क्षणमेव संरचनाः ध्वंसितुम् आरब्धम्। ध्वंसानि प्रारम्भे जनैः व्यापकरूपेण प्रशंसाम् अवाप्नुवन्, परन्तु अन्ततः उच्च-हस्तेन समीचीनेन, प्रारम्भिक-ध्वंसस्य अनन्तरं अनुवर्तनं न भवेत् इति च निन्दाम् अवाप्नोत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mayor Shah's demolition drive draws cheers, but concerns too|url=https://kathmandupost.com/valley/2022/09/05/mayor-shah-s-demolition-drive-draws-cheers-but-concerns-too|website=kathmandupost.com|accessdate=2026-01-27|language=English}}&lt;/ref&gt;

ध्वंस-अभियानस्य भागरूपेण, शाह्-वर्यः पूर्वं निर्मितां टुकुचा (इच्छुमति) -नदीं अपि खनयितुं प्रायतत। सः जय् नेपाल-चलच्चित्र-भवनस्य भागम् ध्वंसम् अकरोत्, तस्य परिसरस्य अधः नदीं च आविष्कृतवान्। परन्तु, पटन्-उच्चन्यायालयस्य स्थगन-आदेशेन अन्याः विध्वंसकार्याणि स्थगिताः। विमर्शकाः उक्तवन्तः यत् टुकुचा नदी न तु जलनिर्गमन-नहरः आसीत्, शाह् इत्यस्य कार्यैः निजीसम्पत्तेः अधिकारस्य उल्लङ्घनः अभवत् इति। 2023 तमे वर्षे उच्चन्यायालयेन अन्ततः निर्णयः कृतः यत् यद्यपि तुकुचा एका न्याय्यनदी आसीत् तथा च संरक्षणाय योग्यः आसीत्, तथापि निजीसम्पत्तिधारकाणां अधिकारेषु अपि एतत् प्रवर्तते। 2026 तमवर्षपर्यन्तं, जय-नेपाल-चलच्चित्र-भवनस्य परिसरे इयं नदी अनावृत्तम् अस्ति, परन्तु अग्रे संरक्षण-कार्यं न अभवत्।

2022 तमवर्षस्य नवेम्बर्-मासे काठमाण्डू-महानगरं बागमती-नद्याः तटे निवसतां भूमिहीनान् जनान् निष्कासयितुं प्रायतत। अस्य प्रयासस्य परिणामेन नगरपालिकायाः कर्मचारिणां अतिक्रमणकारिणां च मध्ये तीव्रयुद्धं जातम्, यस्मिन् 21 तः अधिकाः जनाः व्रणिताः अभवन्। प्रयासस्य अनन्तरं, विस्थापकाः शाह् इत्यस्य, नगरस्य अधिकारिणां च कार्याणां विरुद्धं विरोधं कृतवन्तः, स्थानात् स्थानान्तरणात् पूर्वं वैकल्पिक-आवास-व्यवस्थायाः याचनाम् अकुर्वन्। एतानि याचनाः कार्यकर्तृभिः समर्थिताः, ये ध्वंस-अभियानस्य आरम्भात् पूर्वं वैकल्पिक-आवासस्य व्यवस्थां कर्तुं शाह्-नगरं च प्रार्थयन्ति स्म।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why does government often fail to address the problems of urban squatters?|url=https://www.nepallivetoday.com/2023/05/11/why-does-government-often-fail-to-address-the-problems-of-urban-squatters/|website=Nepal Live Today|accessdate=2026-01-27|language=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

शाह् इत्यस्य नेतृत्वे काठ्मण्डू-महानगर-सर्वकारः, वीथि-विक्रेतृणां विरुद्धं असमान-बलप्रयोगस्य आरोपस्य कारणात् ह्युमन्-रैट्स्-वाच् इत्यादिभिः सङ्घटनैः निन्दाम् अन्वभूत्।  तस्य नीतिभिः सामाजिककार्यकर्तृभिः लघु-स्तरस्य विरोधस्य उदयः अपि अभवत्, यस्य आरम्भः नगरपालिका-आरक्षकैः विक्रेतृणां सम्पत्तिं अनुधावनं, प्रहारणं, अभिग्रहणम् च दर्शयमानानां चित्र-चित्राणां प्रसारणेन अभवत्। वीथिविक्रेतृषु शाह् इत्यस्य दमनस्य विमर्शकानां तर्कः अस्ति यत् देशस्य अर्थव्यवस्थायाः प्रायः अर्धभागः अनौपचारिकव्यापारेषु आश्रितः अस्ति इति कारणात्, एतादृशाः क्रियाः व्यवहार्य-वैकल्पिक-उपायान् न दत्त्वा नगरीय-दरिद्राणां जीवनस्तरं प्रतिकूलरूपेण प्रभावयन्ति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Street vendors are crucial to urban economy, but their plight is huge|url=http://kathmandupost.com/money/2022/04/22/street-vendors-are-crucial-to-urban-economy-but-their-plight-is-huge|accessdate=29 July 2023|website=kathmandupost.com|language=English}}&lt;/ref&gt;

2023 सेप्टेम्बर्-मासे, ऐह् इति नाम्ना प्रसिद्धः राजनैतिकः कार्यकर्ता काठमाण्डू-नगरसदस्यालयात् बहिः 199 घण्टाः यावत् स्थितः आसीत्, यावत् वैकल्पिकस्य समाधानस्य प्रस्तावः न भवेत् तावत् यावत् वीथिविक्रेतृभ्यः हस्तक्षेपं विना व्यापारस्य अनुमतिः दीयन्तु इति महापौरं प्रार्थयत्। काठमाण्डू-4 इत्यस्य सांसदः गगन् थापा, पूर्वउपप्रधानमन्त्रिणः कमल् थापा, पूर्ववित्तमन्त्रिणः सुरेन्द्र पाण्डे इत्यादयः व्यक्तयः अस्य विरोधस्य समर्थनं कृतवन्तः। विरोधं सम्बोधयन् महापौरः शाह् वर्यः फ़ेस्बुक् इत्यत्र अवदत् यत् सः एम्. पि. थापा इत्यादिभिः विधायकैः स्थापितान् विद्यमानान् नियमान् प्रवर्तयति इति। सः अपि तर्कं कृतवान् यत् वीथि-विक्रेतृणां प्रतिबन्धणेन दारिद्र्यं प्रभावीरूपेण न समाप्यते, अपि च नगरस्य मार्ग-विस्तार-उपक्रमेषु तेषां सम्पत्तिः अभिगृहीतानां अन्यायस्य विषये चिन्तां प्रकटितवान्। काठमाण्डू-महानगर-नगरस्य तथा ऐ. ऐ. एच्. इत्यस्य च मध्ये, मार्गविक्रेतृभ्यः वैकल्पिक-योजना, विशिष्टक्षेत्राणां कालानां च कृते अस्थायी-अनुमतिः, तथा च अभिगृहीत-वस्तूनां स्वामिनां प्रति प्रत्यागमनं च लक्ष्यीकृत्य, सहमतिः अभवत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=27 September 2023|title=Don't get emotional, doing business on streets is illegal: Balen Shah tells Iih|url=https://en.setopati.com/political/161824/|accessdate=10 October 2023|website=Setopati}}&lt;/ref&gt;

=== टिप्पणीः [[सिंहप्रासाद|सिंह दरबार]] हिंसा उद्रेक ===
2023 सेप्टेम्बर्-मासे, शाह्-वर्यः फ़ेस्बुक्-इत्यत्र सङ्घस्य सर्वकारस्य प्रशासनिककेन्द्रं सिंह-दर्बार्-इतीदं ज्वालयितुं सार्वजनिकरूपेण धमनीयत। तस्य पदम्, तस्य पत्नी सबीना काफ्ले इत्यस्याः सर्वकारीय-फलकयुक्ते वाहनस्य यात्रायाम् यातायात-आरक्षकैः नियमित-सुरक्षा-परीक्षणार्थं प्रतिषिद्धायाः अनन्तरं अभवत्। शाह् वर्यः अलिखत् यत्, &quot;अद्य किमपि न अभवत्।, परन्तु यदि श्वः परं के. एम्. सी. यानानि स्थगिताः तर्हि अहं सिंह-दर्बार्-मध्ये अग्निम् प्रज्वालयामि।&quot; फ़ेस्बुक्-लेखः असंवेदनशीलः इति, सङ्घस्य सर्वकारस्य विरुद्धं हिंसाम् उद्रेकयितुं च समर्थः इति नागरिक-समाजेन राजनैतिक-दलैः च बहु निन्दितः आसीत्। विवादस्य अनन्तरं, शाह् इत्यस्य व्यक्तिगत-परामर्शकः भूपदेव शाह् इत्येषः पत्रिका-वक्तव्यं प्रकाशितवान् यत् प्रसव-वेदनया सह चिकित्सालयं गच्छन् काफ़्ले इत्यस्य अनावश्यकः उत्पीडनम् अभवत् इति। परन्तु, पश्चात् प्रकटितं यत् काफ्ले एकसप्ताहाभ्यन्तरे एव प्रसवम् अकरोत्, तथा च पत्रिका-वक्तव्यं स्पष्टतया असत्यम् आसीत् इति। 2025 सेप्टेम्बर्-मासे, जनरल् ज़ड्-आन्दोलनकारिणः सिङ्घादर्बर् इत्येतं अग्न्यस्त्राणि प्राहरन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Singh|first=Monica|title=Nepal Election 2026: Meet Balendra 'Balen' Shah, Gen Z-backed frontrunner who once sparked outrage with 'Fu** India' post; know about his education, family, net worth|url=https://www.dnaindia.com/world/photo-gallery-meet-balendra-shah-gen-z-backed-frontrunner-in-nepal-election-2026-once-sparked-outrage-with-fu-india-post-know-about-his-education-family-net-worth-3202412|accessdate=2026-03-12|website=DNA India|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== बृहत् नेपालदेशस्य मानचित्रम् ===
2023 जून्-मासे, शाह वर्यः स्वस्य कार्यालये बृहत् नेपाल 'ग्रेटर् नेपाल' इति मानचित्रं स्थापयित्वा विवादम् अजनयत्, येन भारतस्य प्रबलः विरोधः अभवत्। बृहत्तर-नेपाल इति एका अविवादिता परिकल्पना अस्ति यत् 1816 तमवर्षस्य सुगौली-सन्धेः पूर्वं नेपालस्य वर्तमानसीमायाम् बहिः स्थितेषु प्रदेशेषु, अधुना अनेकेषु भारतीय-राज्येषु स्थितेषु क्षेत्रेषु च अधिकारान् प्रतिपादयति। भारतस्य नूतनसंसदभवनस्य मौर्यसाम्राज्यस्य भित्तिचित्रस्य विवादस्य प्रतीकरूपेण शाह-वर्यस्य मानचित्रस्य प्रदर्शनं व्यापकरूपेण सूचितम् आसीत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Amid Akhanda Bharat map row, KMC Mayor Balen Shah displays a map of 'Greater Nepal' at his office|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/map-of-greater-nepal-in-mayor-balen-s-office|accessdate=30 Dec 2025|website=My Republica|date=8 August 2024}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीयचलच्चित्राणां अस्थायी-निषेधः ===
2023 तमे वर्षे जून्-मासे, भारतीयचलच्चित्रे आदिपुरुषे &quot;सीता भारतस्य पुत्री&quot; इति कथितं संवादं समाविष्टं कृत्वा, शाह् वर्यः काठमाण्डू-नगरे सर्वाणि भारतीयचलच्चित्राणि प्रदर्शयितुं निषेधितवान्। संवादः नेपालदेशे विवादम् उदपादयत्, यत्र रामायणस्य सीता परम्परागतरूपेण नेपालदेशस्य जनक्पुर अजायत इति मन्यते। अस्य प्रतिबन्धस्य विषये पटान्-उच्चन्यायालये आक्षेपः कृतः, येन शाह्-वर्यः प्रतिबन्धं निवारयितुं आदिष्टः। शाह्-वर्यः प्रारम्भे निराकृतवान्, परन्तु प्रतिबन्धं उत्थापयितुं बाध्यः अभवत्। पश्चात् सः पुनः सामाजिकमाध्यमं स्वीकृत्य सङ्घीयं शासनं न्यायपालिकां च &quot;भारतीय-दासाः&quot; इति उक्तवान्। न्यायालयस्य आदेशेन तस्य निष्कासनस्य निर्देशः दत्तः, तथापि सः प्रतिबन्धं निरूढवान्। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Govt and court Indian slaves, I won't obey court order: Balen Shah|url=https://en.setopati.com/political/161280/|website=Setopati|accessdate=2026-01-27}}&lt;/ref&gt;

=== समीपस्थदेशानां राजनैतिकदलानां च विषये आक्षेपार्हानि पोस्ट्स् ===
2025 तमे वर्षे नवेम्बर्-मासे, शाह् वर्यः फ़ेस्बुक् इत्यत्र पोस्ट् कृतवान्, भारतम्, चैना, संयुक्तराज्यम् इत्यादीन् मित्रदेशान्, तथा च सि. पि. एन्. (यु. एम्. एल्.) नेपालीकाङ्ग्रेस्, राष्ट्रीयस्वतन्त्रपक्षः, आर्. पि. पि., तथा माओवादिनः इत्यादीन् विभिन्नेषु राजनैतिकदलान् लक्ष्यीकृत्य, तेषाम् सर्वेषाम् उपरि अपवित्रं शपयन्। तत् पोस्ट् शीघ्रमेव निष्कासितम्, परन्तु ततः पूर्वं न, विदेशैः सह नेपालस्य मैत्रीबन्धनं हानिं जनयति, शत्रुतायाः वातावरणम् जनयति इति च पुनः एकवारं सर्वतः निन्दाम् आमन्त्रयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is Balendra Shah answerable to anyone?|url=https://kathmandupost.com/national/2025/11/03/is-balendra-shah-answerable-to-anyone|website=kathmandupost.com|accessdate=2026-01-27|language=English}}&lt;/ref&gt;

=== 2025 जेन Z विरोधः ===
2025 सेप्टेम्बर-मासे नवयुवा (जेन्-ज़ी) इत्यस्य विरोधस्य अनन्तरं, नेपाली-काङ्ग्रेस्-पक्षस्य छात्रविभागः नेपाल-छात्रसङ्घः, शाह-वर्यस्य विरुद्धं आरक्षक-परिवादं दत्तवान्, सः हिंसाम् उदपादयत्, सिंहप्रासाद इत्यादिषु भवनेषु तथा सङ्घीय-संसदेताम् प्रदर्शनकारीभिः प्रज्वालितान् अग्नि-यन्त्रान् नियन्त्रयितुं अग्निशामकान् नियन्तुं च असफलः अभवत् इति आरोपं कृतवान्। शाह-वर्यः एतान् अभियोगान् निराकृतवान्, यत् नगरस्य दलानि सार्वजनिकसुरक्षायै, मूलसौकर्याणां रक्षणाय च अहोरात्रम् कार्यम् अकुर्वन् इति।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-08-08|title=NSU files police complaint against Mayor Balen and Sudan Gurung|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nsu-files-police-complaint-against-mayor-balen-and-sudan-gurung-38-40.html|accessdate=2025-11-05|website=myrepublica.nagariknetwork.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== प्रधानमन्त्री-पदनाम ==

=== महानिर्वाचन 2026 ===
2025 डिसेम्बर् 28 दिनाङ्के, शाह्-वर्यः औपचारिकरूपेण राष्ट्रिय-स्वतन्त्र-पार्टी (आर्. एस्. पि.) इत्यनेन सह एकीकृतः, 2026 जनवरी 18 दिनाङ्के काठमाण्डू-नगरस्य महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, दलस्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थिरूपेण 2026 तमे वर्षे नेपाली-सामान्यनिर्वाचने भागं स्वीकृतवान्। तस्य प्रवेशः पक्षस्य कृते एकस्याः निर्णायकसमये अभवत्, यः स्वसंस्थापकस्य रबी-लामिचाने इत्यस्य अनेकेषां विधिसङ्गत्याः छायाभ्यां सह सङ्घर्षं कुर्वन् आसीत्, यस्मिन् नेपालस्य सहकारिके क्षेत्रे कपटस्य आरोपः, धनस्य कथित-दुर्विनियोगः च अन्तर्भवन्ति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Mayor Balendra Shah joins Rastriya Swatantra Party|url=https://www.newsonair.gov.in/kathmandu-mayor-balendra-shah-joins-rastriya-swatantra-party/|publisher=DD News On Air|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

राजनैतिकविश्लेषकानां कृते शाह् इत्यस्य प्रवेशस्य श्रेयः आसीत् यत् सः आर्. एस्. पि. मध्ये नूतनजीवनं प्रसरयत् इति। &quot;शाह्, घिसिङ्ग् इत्यादीनां बृहतां नामानां आगमनानन्तरं परिवर्तितः अवतारः आर. एस्. पी. निर्वाचन-परिदृश्यं पुनः आकारं दातुं शक्नोति&quot; इति राजनैतिकविश्लेषकः श्रीकृष्णा अनिरुद्ध गौतमः अवदत्। विलयसमवायां भ्रष्टाचार-विरोधी-याचनाः, जन-Z-आकांक्षाः, शासन-सुधारः च सम्बोधयन् सप्तसूत्रीया प्रतिबद्धतां समाविष्टम् आसीत्, येन आर. एस्. पी. पारम्परिक-स्थापन-दलानां प्रमुख-विकल्परूपेण स्थापितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Mayor Balendra Shah joins Rastriya Swatantra Party|url=https://www.newsonair.gov.in/kathmandu-mayor-balendra-shah-joins-rastriya-swatantra-party/|publisher=DD News On Air|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

यद्यपि लमिछाने आर्. एस्. पि. इत्यस्य औपचारिकं अध्यक्षपदं धारयति स्म, तथापि शाह् शीघ्रमेव दलस्य प्रबलः सार्वजनिकः मुखः, तस्य निर्वाचनस्य गतिः च प्रमुखः स्रोतः अभवत्। लमिछाने इत्यस्य विपरीतं, यस्य राजनैतिकशैली महत्त्वपूर्णं विवादम् आकर्षयति स्म, शाह् इत्येषः मृदुतरं, अधिकसमावेशीयं च दृष्टिकोणम् अन्ववर्तयत्, येन विभाजनात्मकं भाषणं द्वेषा भाषणं वा विना सम्पूर्णे नेपालदेशात् महतीं समर्थनं प्राप्तम्। तस्य प्रचारसभासु नेपाली-युवानां, महिलानां, माधेशी-समुदायानां, प्रवासी-समर्थकाणां च सामूहिक-सहभागिता अभवत्, येन क्षेत्रीय-जातीय-मार्गान् अतिक्रम्य विस्तृत-राष्ट्रिय-आग्रहः प्रतिबिम्बितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah: Rapper, mayor, Nepal's next prime minister?|url=https://www.aljazeera.com/features/2026/3/2/balen-shah-rapper-mayor-nepals-next-prime-minister|publisher=Al Jazeera|date=2026-03-02|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

शाह् वर्यः 19 जनवरी 2026 तमे दिने जनक्पुर एकस्मिन् जनसभायां आर्. एस्. पि. पक्षस्य निर्वाचने पदार्पणं कृतवान्, स्वस्य महोत्रीमण्डले जन्म लब्धस्य माधेशस्य पुत्रत्वेन स्वयं उपस्थापितवान्, अपि च दलस्य व्याप्तिम् नगरात् बहिः विस्तारयितुं प्रायतत। सः उच्चप्रवृत्तिं प्राप्तस्य [[झापामण्डलम्|झपा]]&lt;nowiki/&gt;-5 निर्वाचनक्षेत्रे स्पर्धां कर्तुं चितवान्, स्वस्य दुर्गे चतुर्वारं पूर्वप्रधानमन्त्रिणं के. पी. शर्मा ओली-वर्यं साक्षात् च्यालेञ् कृतवान्, या स्पर्धा राष्ट्रिय-अन्ताराष्ट्रिय-अवधानं आकर्षयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balendra Shah's Party Heading Towards Landslide Victory in Nepal|url=https://kashmirobserver.net/2026/03/06/balendra-shahs-party-heading-towards-landslide-victory-in-nepal/|publisher=Kashmir Observer|date=2026-03-06|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

5 मार्च् 2026 सामान्यनिर्वाचने, आर. एस्. पी. प्रारम्भिकमतगणनायां प्रबलशक्तिरूपेण उद्भूतम्, प्रत्यक्षतया निर्वाचितेषु 165 स्थानेषु 90 तः अधिकेषु निर्वाचनक्षेत्रेषु अग्रे आसीत्, यस्य परिणामः शाह् इत्यनेन जनैः उत्पद्यमानः उत्साहस्य तरङ्गः इति बहुधा आरोपितः आसीत्। काठमाण्डू-उपत्यका सर्वेषु दशसु निर्वाचनक्षेत्रेषु दलः अग्रे आसीत्, तस्य प्रतिद्वन्द्वी नेपालीकाङ्ग्रेस्, सी. पी. एन्. (यू. एम्. एल्.), सी. पि. एन्. च (माओस्ट् सेण्टर्) बहु पिहिताः आसन्। झपा-5 मध्ये, शाह्-वर्यः ओली-वर्यं 68,348 मतैः पराजयत, ओली-वर्यम् 18,734 मतैः पराजयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Srivastava|first=Nisha|date=2026-03-06|title=Who is Balendra 'Balen' Shah? Contesting Candidate From Jhapa-5 Constituency in Nepal Election 2026 — Net Worth, Wife and Family Details|url=https://sundayguardianlive.com/world/who-is-balendra-balen-shah-contesting-candidate-from-jhapa-5-constituency-in-nepal-election-2026-net-worth-wife-and-family-details-174289/|accessdate=2026-03-12|website=The Sunday Guardian|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== व्यक्तिगतं जीवनम् ==
शाह इत्ययं सार्वजनिकस्वास्थ्य व्यवसायिनी सबीना काफ्ले इत्यनया सह परिणीतवान्।  सः तिनकुने-नगरस्य गैरीगाउँ-नगरे स्वपत्न्या पुत्र्या च सह निवसति। &lt;ref name=&quot;:269228&quot; /&gt;

== निर्वाचनस्य इतिहासः ==

=== 2022 काष्ठमण्डप महापौर निर्वाचनम् ===
बालेन शाह 2020 तमात् वर्षात् अभ्यर्थित्वस्य योजनां विषये विचारं कुर्वन् आसीत्, 2021 डिसेम्बर 17 दिनाङ्के स्वस्य फ़ेसबुक-पृष्ठस्य माध्यमेन स्वतन्त्र-अभ्यर्थिरूपेण महापौरपदस्य स्पर्धां करिष्यति इति अघोषयत्। तस्य अभियानं अपशिष्टप्रबन्धने, मार्ग-यातायातनियन्त्रणे, सार्वजनिकसेवायां प्रदाने, भ्रष्टाचार-निरोधने, नगरस्य सांस्कृतिकपरम्परायाः संरक्षणे च केन्द्रितम् आसीत्।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|date=26 May 2022|title='Balen' canes parties with the walking stick|url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick|archivedate=26 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=[[The Kathmandu Post]]|language=English}}&lt;/ref&gt;

शाह 26 मे 2022 दिनाङ्के निर्वाचिता, प्रदत्तानां मतानां प्रायसः 38.6% नित्वा विजयं प्राप्तवान्। सः नेपाली-काङ्ग्रेस-पक्षस्य अभ्यर्थिं सिर्जना-श्रेष्ठ इत्येनं तथा पूर्व-महापौरं तथा च नेकपा (एमाले) पक्षस्य अभ्यर्थीं केशव-स्थपितम् 23,000 मतपरिमाणेन पराजयत।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=26 May 2022|title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220529004207/https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|archivedate=29 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=BBC News|language=ne}}&lt;/ref&gt;

शाह-वर्यः 2022 मे 30 दिनाङ्के महापौरत्वेन शपथं स्वीकृतवान्, निर्वाचने निर्वाचिताः नगरपालिका-सभायाः अन्येभ्यः सदस्यान् पदस्य शपथं च प्रदत्तवान्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 May 2022|title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy|url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220530071551/https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/|archivedate=30 May 2022|accessdate=30 May 2022|website=Khabarhub|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Election box begin|title=Mayoral elections result}}
{{Election box winning candidate with party link||party=Independent politician|candidate=Balendra Shah|votes=61,767|percentage=38.6%|change=''New''}}
{{Election box candidate with party link||party=Nepali Congress|candidate=Sirjana Singh|votes=38,341|percentage=24.0%|change=+1.1%}}

=== 2026-प्रतिनिधिसभा निर्वाचनम् ===
काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरपदस्य कार्यावधेः अनन्तरं, शाह-वर्यः 2026 जनवरीमासे महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, 2026 तमे वर्षे नेपाल-सामान्यनिर्वाचने राष्ट्रियस्वतन्त्र दल (रास्वपा) स्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थी अभवत्। 2008 तमवर्षस्य निर्वाचनात् अतिरिच्य, 2008 तमवर्षस्य निर्वाचने, केवलं 2023 आमनिर्वाचने, ओली 54,319 मतैः 28,576 मतपरिमाणेन च विजितवान्, सः 2008 तमवर्षात् आरभ्य यत्र अपि निर्वाचने आसीत्, तस्मिन् स्थाने, चतुर्वारं पूर्वप्रधानमन्त्रिणं तथा सि. पि. एन्. (यु. एम्. एल्.) अध्यक्षं के. पि. शर्मा ओली-वर्यं साक्षात् प्रतिदधात्, सः ५ नं झापा-निर्वाचनक्षेत्रे स्पर्धां कर्तुं चितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 March 2026|title=RSP dominates early count; Balen takes strong lead over Oli in Jhapa-5|url=https://english.onlinekhabar.com/rsp-dominates-early-count.html|accessdate=7 March 2026|website=OnlineKhabar}}&lt;/ref&gt;

शाह अधिकृतरूपेण 7 मार्च 2026 दिनाङ्के झापा-५ इत्यतः प्रतिनिधि-सभायां निर्वाचितः अभवत्, तस्मिन् एव दिने स्वस्य विजयप्रमाणपत्रं प्राप्तवान्। नेपाल-निर्वाचन-आयोगेन प्रकाशितस्य अन्तिम-परिणामस्य अनुसारं, शाह-वर्यः 68,348 मतान् प्राप्तवान्-नेपालस्य संसदीय-निर्वाचनस्य इतिहासे अद्यपर्यन्तं अभिलेखितं सर्वाधिकं मत-सङ्ग्रहम्, 2017 तमे वर्षे तस्मिन् एव क्षेत्रे ओली-वर्येण स्वयमेव स्थापितं 57,139 मतानां पूर्व-अभिलेखम् अतिक्रमितवान्। ओलीवर्यः 18,734 मतान् प्राप्य, शाह वर्येण 49,614 मतानां विजय-अन्तरं दत्तवान्।&lt;ref name=&quot;khabarhub2026&quot; /&gt;

== मान्यता ==
2023 तमे वर्षे टाइम् पत्रिकायाः शीर्ष-100 सूच्यां सः समाविष्टः, ततः परं शाह-वर्यः अन्तरराष्ट्रिय-अवधानं प्राप्नोत्। स्वतन्त्र-अभ्यर्थीरूपेण तस्य निर्वाचनं नेपालस्य स्थापितानां राजनैतिकदलानां आधिपत्यस्य चुनौतीः इति विमर्शकैः वर्णितम्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics|url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics|publisher=The Kathmandu Post|date=2022-05-20|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

== अपि पश्यतु। ==

* राष्ट्रिय-स्वतन्त्र-पक्षः
* काठमाण्डू-नगरस्य महापौरः।
* 2022 काठ्मण्डू नगरपालिका निर्वाचनम्
* नेपालराज्यस्य सामान्यनिर्वाचनम् 2026

== टिप्पण्याः ==
.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman}

== सन्दर्भः ==
{{Reflist}}{{S-start}}
{{s-par|np-lwr}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=Member of Parliament for [[Jhapa 5 (constituency)|Jhapa 5]]}}
{{s-inc}}
|-
{{s-off}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=[[List of Prime Ministers of Nepal|Prime Minister of Nepal]]}}
{{s-inc}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=[[Mayor of Kathmandu]]}}
{{S-aft}}
{{S-end}}{{DEFAULTSORT:Shah, Balen}}
[[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]]
[[वर्गः:१९९० जननम्]]
[[वर्गः:अपरीशीलितानुवादयुतानि पृष्ठानि]]</text>
      <sha1>fm23rmnpiu20pcd0pwbnj2jxcxpjvx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>499111</id>
      <parentid>499110</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27787-78</username>
        <id>46382</id>
      </contributor>
      <origin>499111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65238" sha1="kpfa8nvn9il1cyno0hs67at9skfr1sq" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name=बालेन्द्र शाह
|native_name={{nobold|बालेन्द्र शाह}}
|image=
|caption=आधिकारिक छविचित्रम्
|office=[[नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्री]]
|termstart=27 March 2026
|termend=
|president=[[रामचन्द्र पौडेल]]
|succeeding=[[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम)
|office1=[[प्रतिनिधि सभा (Nepal)|Member-elect of Parliament, Pratinidhi Sabha]]
|termstart1=26 March 2026
|termend1=
|succeeding1=[[केपी शर्मा ओली]]
|constituency1=[[झापा ५]]
|office2=पञ्चादश[[नगरप्रमुख]] काष्ठमण्डप महानगरपालिका
|termstart2=30 May 2022
|termend2=18 January 2026
|deputy2=सुनीता डंगोल
|predecessor2=[[विद्यासुन्दर शाक्य]]
|successor2=[[सुनीता डंगोल]] (acting)
|birth_name=बालेन्द्र साह
|birth_date={{birth date and age|1990|04|27|df=y}}
|birth_place=[[काष्ठमण्डप]], Nepal
|party=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (2025–present)
|otherparty=[[Independent politician|Independent]] (2022–2025)
|alma_mater=Himalayan WhiteHouse International College ([[Bachelor of Engineering|BE]])&lt;br&gt;Nitte Meenakshi Institute of Technology, Karnataka (India)([[Master of Engineering|MTech]])
|profession={{hlist|[[Politician]]|[[rapping|rapper]] |[[structural engineer]]}}
|spouse={{marriage|सविना काफ्ले|2018}}
|children=1
|parents={{hlist|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}}
|signature=Signature of Balen Shah.svg
}}

'''बालेन्''' इति नाम्ना प्रसिद्धः '''बालेन्द्र शाह''' [अ] (जन्म 27 एप्रिल् 1990) नेपाली राजनीतिज्ञः, गायक, र्‍यापर च अस्ति, यः सम्वत् २०८२ (२०२६) आम निर्वाचने स्वपक्षस्य विजयात् परं नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्रि-पदे नियुक्तोस्ति।{{Efn|{{langx|ne|बालेन्द्र शाह|bālendra śāha|}}; {{IPA|ne|balendrʌ‿saha|IPA}}}} सः स्वमन्त्रिसभायाः निर्माणेन नेपालदेशस्य प्रथमः माधेशी प्रधानमन्त्री अभवत्। तेन १३ चैत्र २०८२ रामनवम्या शुवअवसरे राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलेनसह पद गोपनीयताया सपथ अग्रहत्।  &lt;ref&gt; {{cite news |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=27-mar-2026 | title= नवनियुक्त प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र १४ मन्त्रीद्वारा शपथग्रहण| url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c05dl8nq1ndo |work= |location= |publisher= BBC Nepali |access-date=6-april-2026}} &lt;/ref&gt; इतपूर्वं सः २०२२ तः २०२६ पर्यन्तं काष्ठमण्डप-नगरस्य १५ तमः महापौरः इति रूपेण कार्यम् अकरोत्, यः कार्यालयम् धारयन् प्रथमः स्वतन्त्रः अभ्यर्थी आसीत्।

२०२२ तमे वर्षे स्थानीयनिर्वाचने, शाह वर्यः काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरत्वेन निर्वाचितः, स्वस्य कार्यकाले, सः अपशिष्टप्रबन्धने यातायातप्रबन्धने च उपक्रमान् प्रवर्तयत्। तस्य प्रशासनं अवैधरूपेण निर्मितानां संरचनानां विध्वंसः, अव्यवस्थितनिवासानां निर्वहणं, वीथिविक्रेतृणां विरुद्धं प्रवर्तन-कार्यम् इत्यादीनां विषयेषु अपि विमर्शस्य विवादस्य च सम्मुखीभूव। महापौरत्वेन कार्यकाले, शाह्-वर्यः उत्तरभारतस्य भागान् स्व्यकरोत्, बृहत्तर-नेपाल-असहिष्णुताम् अपि प्रवर्धयत्। वैचारिकरूपेण लोकप्रियतावादी इति लक्षितः शाह्, २०२५ तमे वर्षे जनरल्-ज़ड्-इत्यस्य विरोधेषु प्रमुखः राजनैतिकः व्यक्तिः इति उद्भूतः। २०२६ जनवरीमासे, सः काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, २०२६ आमनिर्वाचने दलस्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थित्वं कर्तुं राष्ट्रीयस्वतन्त्रपक्षेन सम्मिलितः। सः पूर्वप्रधानमन्त्रिणं के. पी. शर्मा ओली इत्येनं झापा जनपद-५ क्षेत्र मध्ये भूस्खलनेन पराजयत, येन तस्य दलस्य ऐतिहासिकं द्वितियांश-बहुमतं प्राप्तम्।

बालेन् शाह् १९९० एप्रिल् ४ दिनाङ्के काठ्मण्डू-नगरस्य नारादेवी-नगरे एका माधेशी-कुटुम्बे अजायत। सः आयुर्वेदचिकित्सकस्य रामनारायणशाहस्य तथा ध्रुवदेवीशाहस्य च कनिष्ठपुत्रः अस्ति। तस्य पिता नरदेवी-आयुर्वेद-चिकित्सालये नियुक्तः भूत्वा, तस्य मातापितरौ, एकदरा, महोत्तरी-नगरात् काठमाण्डू-नगरं प्रति गतवन्तः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Balen, come to your home village after win'|url=https://risingnepaldaily.com/news/11721|accessdate=2026-03-19|website=GorakhaPatra}}&lt;/ref&gt;

शाह-वर्यः अलायन्स-अकाडेमी इत्यत्र अध्ययनं कृत्वा तत्र स्वस्य प्रवेशिका समापितवान्। शाह् वर्यः स्वस्य १०+२ अध्ययनार्थं वी. एस्. निकेतन उच्चमाध्यमिकविद्यालयात् कृतवान। सः हिमालयन व्हाइट-हाउस्-अन्तराष्ट्रिय-महाविद्यालयात् सिविल-अभियान्त्रिके स्नातकपदवीं (बि. ई.) प्राप्तवान्। सः निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिट्यूट अफ टेक्नोलोजी, बेङ्गलूरु (VTU) इत्यतः संरचनात्मक-अभियान्त्रिके स्नातकोत्तरपदवीं (Mtech) अपि प्राप्तवान्। शाह-वर्यः काष्ठमण्डप-विश्वविद्यालयात् नागरिक-अभियान्त्रिकी-विषये विद्यावारिधी अध्ययनार्थं के. यू. शोधकर्तृ-अध्येतावृत्तिम् अवाप्नोत्, 'पर्यटनस्य अर्थव्यवस्थायाः च प्रोत्साहनाय नेवा-परम्परा-संरचनानां संरक्षणम्' इति विषये।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=26 May 2022|title=काठमाडौँका 'लेन'मा बालेन|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527192608/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=27 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=Nagarik News|language=ne}}&lt;/ref&gt;

== सङ्गीतवृत्तिः ==
२०१० तमस्य दशकस्य आरम्भात् आरभ्य शाह् नेपालदेशस्य हिप-हप्-दृश्ये संलग्नः आसित्।  सः २०१२ तमे वर्षे स्वस्य प्रथमं एकलं गीत सङ्ग्रह 'सडक् बालक्' इति प्रकाशितवान्, यत् सः नवम्यां दर्जायां पुनः लिखितवान्, यत् गीतं नगरीय-युवानां कष्टानि प्रतिबिम्बयति, नेफाप (नेपाली हिप्-हप्) समुदाये तस्य प्रवेशं च अङ्कयति। 2013 तमे वर्षे यदा सः यू-ट्यूब्-युद्ध-र्याप्-श्रृङ्खलायां रा-बार्ज़् इत्यस्मिन् भागम् अगृह्णात् तदा तस्य दृश्यता वर्धिता, येन नेपालस्य भूगर्भीय-हिप्-हप्-समुदायस्य मध्ये मान्यता प्राप्ता।&lt;ref name=&quot;Wiki&quot; /&gt;

शाहस्य सङ्गीतं सामाजिकरूपेण जागरूकविषयाणां कृते प्रसिद्धम् अस्ति, यत् नेपाले भ्रष्टाचारः, असमानता, नगरजीवनं च इत्यादीन् विषयान् सम्बोधयति । &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (January 2026)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; एकः उल्लेखनीयः पटलः अस्ति 'बलिदान' ('बलिदान'), यः राजनैतिकभ्रष्टाचारस्य आलोचनां कृतवान् तथा च युवाभिः प्रेक्षकैः सह सम्बद्धः अभवत्, ऑनलाइन-मञ्चानां माध्यमेन व्यापकरूपेण प्रसिद्धः अभवत् तथा च तस्य राजनैतिक-वृत्तेः पूर्वं तस्य सार्वजनिक-प्रोफाइल-मध्ये योगदानं दत्तवान् &lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{Cite news|title=Nepali rapper turned mayor is young people's favourite in political crisis|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nepali-rapper-turned-mayor-is-young-peoples-favourite-political-crisis-2025-09-10/|accessdate=2026-01-21}}&lt;/ref&gt;

2025 तमे वर्षस्य प्रायशः अन्तिममासे शाह् वर्यः 'नेपाल हाँसेको...' इति गीतं नेपालीचलच्चित्रस्य ''लाज् शरणम्'' इत्यस्य ध्वनिमुद्रिकायाः कृते अभ्यनयत्। सः यत् गीतं लिखितवान्, रचितवान्, प्रदर्शनं च कृतवान्, तत् मूलतः तस्य यू-ट्यूब्-वाहिन्यां प्रकाशितम् आसीत्, चलच्चित्रस्य प्रचारार्थं पुनः प्रकाशितम् आसीत्। द्वितीयस्य विमोचनस्य अनन्तरं तत् शीघ्रमेव यू-ट्यूब्-ट्रेण्डिङ्ग्-म्यूसिक्-चार्ट्-मध्ये प्रविष्टम्। &lt;ref name=&quot;KathmanduPost&quot;&gt;{{Cite web|title=Balen's 'Laaj Sharanam' OST released|url=https://kathmandupost.com/movie-review/2025/02/11/balen-s-laaj-sharanam-ost-released|accessdate=2026-01-21|website=Kathmandu Post}}&lt;/ref&gt;
[[सञ्चिका:Balen_Shah3-cropped.png|लघुचित्रम्|2022 तमे वर्षे शाहः]]

== महापौर काष्ठमण्डप महानगरपालिका (2022-2026) ==
शाह वर्यः काठमाण्डू-नगरस्य महापौरस्य कृते भ्रष्टाचार-विरोधस्य, पारदर्शितायाः, उत्तरदायित्वस्य च मञ्चे प्रचारम् अकरोत्।  तस्य अभियानस्य मुख्यः लक्ष्यितः श्रोतृवर्गः काठमाण्डू-नगरस्य नेवार-समुदायः आसीत्। सः विभिन्नेषु पोड्कास्ट-कार्यक्रमेषु च अदृश्यत, अपि च प्रेक्षकाः तं मतदानं कर्तुं प्रत्यायोजयत्। निर्वाचने, शाह-वर्यः महापौरत्वेन निर्वाचितः, नेपाली-काङ्ग्रेस्-पक्षस्य श्रृजना सिंह-इत्येनं तथा च नेकपा (एमाले) -पक्षस्य अभ्यर्थिं पूर्व-महापौरं केशव-स्थपित-इत्येनं पराजयत।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-05-26|title=Balen Shah elected Mayor of Kathmandu, Sunita Dangol Deputy Mayor|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/balen-shah-elected-mayor-of-kathmandu-sunita-dangol-deputy-mayor|accessdate=2026-03-09|website=The Himalayan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

राजनैतिक-व्यक्तिरूपेण शाह-वर्यस्य उदयः, बिबेकशील-नेपाली-पक्षस्य संस्थापकेन स्वर्गीयेन उज्ज्वल-थापा इत्यनेन प्रवर्तिते वैकल्पिकराजनीतेः भावस्य अनुवर्तनं इति बहुधा मन्यते। 2021 तमे वर्षे जून-मासे कोविड-19 सम्बद्धैः जटिलतासु मृतः थापा इत्ययं नेपालस्य सुस्थिरराजनैतिकसंस्थां प्रति चुनौतीं कृत्वा, युवान् नागरिकजीवने प्रवेष्टुं प्रेरयित्वा, भ्रष्टाचारस्य सामाजिक-अन्यायस्य च विरुद्धं अभियानं कृत्वा, आन्दोलनं निर्मातुं वर्षाणि व्यतीतवान्। यदा शाह 2022 तमे वर्षे महापौरपदस्य स्पर्धां प्रविष्टवान्, तदा बिवेकशील-आन्दोलनस्य अनेके वयोवृद्धाः तस्य अभियाने सम्मिलिताः।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Can Nepal's Viral Mayor Run the Country?|url=https://kathmandupost.com/politics/2026/01/28/can-nepal-s-viral-mayor-run-the-country|date=2026-01-28|accessdate=2026-02-01}}&lt;/ref&gt;

=== आधारभूत संरचना एवं सार्वजनिक सेवा ===
2022 जून् 6 दिनाङ्के, नगरविकासमन्त्रालयस्य नवनिर्वाचितप्रतिनिधिनां च मध्ये 7 जून् तः 2022 अगस्ट 18 दिनाङ्कपर्यन्तं अपशिष्ट-व्ययनस्य आरम्भार्थं सहमतिः अभवत्, स्थानीयानां सर्वकारीय-अधिकारिणां च मध्ये चतुर्णां बिन्दूनां सन्धेः अनन्तरं, शाह-वर्यः सर्वान् असंकलित-घन-अपशिष्टानां व्ययनस्य निर्वहणं कर्तुं स्वायत्त-कम्पनीन् इत्येतान् निर्देशितवान्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen directed private companies to manage garbage|url=https://nepalnews.com/s/capital/balen-directed-private-companies-to-manage-garbage-within-a-week|date=22 August 2022|accessdate=29 July 2023|website=nepalnews.com}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

शाह इत्यस्य प्रशासनस्य अधीने वीथि-सुलभतायां स्वच्छतायां च निवेशः कार्यान्वितः, यत्र दृष्टिबाधितानां नागरिकाणां कृते नगरे स्वतन्त्रतया गमनार्थं स्पर्श-युक्ताः पादचारि-मार्गाः स्थापिताः। फ़ाल्चा-शैल्याः लोकयान-स्थानकेभ्यः-पारम्परिक-नेवारी-विश्रामस्थानैः प्रेरिताः संरचनाः-अपि सम्पूर्णे नगरे निर्मिताः आसन्। नूतनाः लोकयान-मार्गाः प्रवर्तिताः, लोकयान-स्थानकेभ्यः उन्नयनं कृतम्, यात्रिकाणां कृते अधिकं विश्वसनीय-यात्रा-अनुभवाय पटु चिटिका (स्मार्ट-टिकटिङ्ग)-व्यवस्था च कार्यान्विता।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A year of Balen: Hits and misses|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/a-year-of-balen-hits-and-misses|publisher=My Republica|date=2023-05-14|accessdate=2024-01-10}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[सञ्चिका:Balen_Shah.jpg|लघुचित्रम्|बालेन शाह, काष्ठमण्डप-मध्ये, अवकर सङ्ग्रह-स्पर्धा-कार्यक्रमः 2022]]

=== पारदर्शिता ===
कार्यभारं स्वीकृत्य तस्य प्रथमेषु कार्येषु अन्यतमरूपेण, शाह-वर्यः नगरपालिका-परिषद-सभानां चलदृष्य माध्यमेन प्रत्यक्षप्रसारणम् आरभत-काष्ठमण्डप नगरस्य-इतिहासे प्रथमवारं एतादृशी कार्यवाहिनः सार्वजनिकरूपेण प्रसारिताः। तस्य प्रशासनम् अनलाइन-भवन-अनुमति-व्यवस्थाम् अपि प्रवर्तयत्, दक्षतां वर्धयितुं भ्रष्टाचारस्य अवसरान् न्यूनीकर्तुं च डिजिटल-हस्ताक्षरान् कार्यान्वयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Metropolitan City goes digital|url=https://risingnepaldaily.com/news/29315|publisher=The Rising Nepal|date=2023-03-21|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== शिक्षा ===
शाह-वर्यः सामुदायिकविद्यालयेषु &quot;पाठ्यपुस्तक-मुक्त-शुक्रवासरः&quot; इति कार्यक्रमम् आरभत, यस्य उद्देश्यं छात्राणां तांत्रिककौशलस्य विकासाय पाठ्येतरक्रियाकलापेषु च संलग्नुं साहाय्यं करोति स्म। सः काष्ठमण्डप-नगरस्य स्वायत्तविद्यालयान् अपि निर्देशं दत्तवान् यत् विद्यमानशिक्षाविधानस्य अनुरूपं न्यूनातिन्यूनं 10 प्रतिशतं छात्राणां कृते छात्रवृत्तिः प्रदत्ता भवेत् इति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah directs private schools to provide scholarships|url=https://kathmandupost.com/valley/2022/10/05/balen-shah-directs-private-schools-to-provide-10-percent-scholarships|publisher=The Kathmandu Post|date=2022-10-05|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== आरोग्यसेवा ===
कान्ति-बाल-चिकित्सालये आधुनिक-शल्यचिकित्सा-रङ्गशालाः स्थापयितुं, त्रिभुवन-विश्वविद्यालय-शिक्षण-चिकित्सालये बाह्यरोगिणां सेवां वर्धयितुं, मनमोहन-प्रत्यारोपण-केन्द्रे कोरोनरी-परिचर्यायाः वर्धनार्थं च शाह-इत्यस्य प्रशासनं नव कोटी रूप्यकाणि प्रतिबद्धम् अकरोत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=KMC allocates budget for Kathmandu hospitals|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/kmc-allocates-budget-for-hospitals|publisher=My Republica|date=2023-02-18|accessdate=2024-01-10}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक सम्पदा ===
शाह इत्यस्य प्रशासनं काष्ठमण्डप-नगरस्य अमूर्तसांस्कृतिकपरम्परां समर्थयतां कार्यक्रमान् विस्तारयत्, यत्र जीवित[[कुमारी (जीवितदेवी)|कुमारी]], भैरवः, गणेशपरम्पराः च आसन्। त्रिभुवनविश्वविद्यालयेन सह अपि नगरपालिका-सेवां आधुनिकीकर्तुं, हिटी इति नाम्ना प्रसिद्धानां पारम्परिकजलस्रोतां संरक्षितुं च सहमतिः अभवत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu city signs agreement with Tribhuvan University|url=https://risingnepaldaily.com/news/27201|publisher=The Rising Nepal|date=2023-01-15|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

=== उन्मूलन एवं निष्कासन ===
2022 तमे वर्षे, महापौरत्वेन निर्वाचितस्य अनन्तरं शीघ्रमेव, शाह-वर्यः काष्ठमण्डप-नगरे व्यापकं विध्वंस-अभियानम् आरब्धवान्, यत्र बुल्डोज़र्-यन्त्राणि उपयुज्य सार्वजनिकभूमिं उल्लङ्घयन्तः भवनानि, संरचनाः च नष्टानि कृतवन्तः। सः मुख्यतया बनेश्वरस्य अल्फा बीटा कम्प्लेक्स, खिचापोखरी इत्यस्य आर. बी. कम्प्लेक्स् न्यू रोड् इत्यस्य सूरज आर्केड, तथा भोटाहिती-नगरं रत्न-पार्क इत्यनेन सह योजयतः अधस्तनमार्गः इत्यादीन् वाणिज्य-भवनानि लक्ष्यीकृतवान्। काष्ठमण्डप-महानगर-नगरं एतेषां व्यवसायानां कृते 35-दिनेभ्यः सूचनाम् अददात्, यदा समयसीमाः समाप्ताः, तत्क्षणमेव संरचनाः ध्वंसितुम् आरब्धम्। ध्वंसानि प्रारम्भे जनैः व्यापकरूपेण प्रशंसाम् अवाप्नुवन्, परन्तु अन्ततः उच्च-हस्तेन समीचीनेन, प्रारम्भिक-ध्वंसस्य अनन्तरं अनुवर्तनं न भवेत् इति च निन्दाम् अवाप्नोत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mayor Shah's demolition drive draws cheers, but concerns too|url=https://kathmandupost.com/valley/2022/09/05/mayor-shah-s-demolition-drive-draws-cheers-but-concerns-too|website=kathmandupost.com|accessdate=2026-01-27|language=English}}&lt;/ref&gt;

ध्वंस-अभियानस्य भागरूपेण, शाह्-वर्यः पूर्वं निर्मितां टुकुचा (इच्छुमति) -नदीं अपि खनयितुं प्रायतत। सः जय् नेपाल-चलच्चित्र-भवनस्य भागम् ध्वंसम् अकरोत्, तस्य परिसरस्य अधः नदीं च आविष्कृतवान्। परन्तु, पटन्-उच्चन्यायालयस्य स्थगन-आदेशेन अन्याः विध्वंसकार्याणि स्थगिताः। विमर्शकाः उक्तवन्तः यत् टुकुचा नदी न तु जलनिर्गमन-नहरः आसीत्, शाह् इत्यस्य कार्यैः निजीसम्पत्तेः अधिकारस्य उल्लङ्घनः अभवत् इति। 2023 तमे वर्षे उच्चन्यायालयेन अन्ततः निर्णयः कृतः यत् यद्यपि तुकुचा एका न्याय्यनदी आसीत् तथा च संरक्षणाय योग्यः आसीत्, तथापि निजीसम्पत्तिधारकाणां अधिकारेषु अपि एतत् प्रवर्तते। 2026 तमवर्षपर्यन्तं, जय-नेपाल-चलच्चित्र-भवनस्य परिसरे इयं नदी अनावृत्तम् अस्ति, परन्तु अग्रे संरक्षण-कार्यं न अभवत्।

2022 तमवर्षस्य नवेम्बर्-मासे काठमाण्डू-महानगरं बागमती-नद्याः तटे निवसतां भूमिहीनान् जनान् निष्कासयितुं प्रायतत। अस्य प्रयासस्य परिणामेन नगरपालिकायाः कर्मचारिणां अतिक्रमणकारिणां च मध्ये तीव्रयुद्धं जातम्, यस्मिन् 21 तः अधिकाः जनाः व्रणिताः अभवन्। प्रयासस्य अनन्तरं, विस्थापकाः शाह् इत्यस्य, नगरस्य अधिकारिणां च कार्याणां विरुद्धं विरोधं कृतवन्तः, स्थानात् स्थानान्तरणात् पूर्वं वैकल्पिक-आवास-व्यवस्थायाः याचनाम् अकुर्वन्। एतानि याचनाः कार्यकर्तृभिः समर्थिताः, ये ध्वंस-अभियानस्य आरम्भात् पूर्वं वैकल्पिक-आवासस्य व्यवस्थां कर्तुं शाह्-नगरं च प्रार्थयन्ति स्म।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why does government often fail to address the problems of urban squatters?|url=https://www.nepallivetoday.com/2023/05/11/why-does-government-often-fail-to-address-the-problems-of-urban-squatters/|website=Nepal Live Today|accessdate=2026-01-27|language=en}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

शाह् इत्यस्य नेतृत्वे काठ्मण्डू-महानगर-सर्वकारः, वीथि-विक्रेतृणां विरुद्धं असमान-बलप्रयोगस्य आरोपस्य कारणात् ह्युमन्-रैट्स्-वाच् इत्यादिभिः सङ्घटनैः निन्दाम् अन्वभूत्।  तस्य नीतिभिः सामाजिककार्यकर्तृभिः लघु-स्तरस्य विरोधस्य उदयः अपि अभवत्, यस्य आरम्भः नगरपालिका-आरक्षकैः विक्रेतृणां सम्पत्तिं अनुधावनं, प्रहारणं, अभिग्रहणम् च दर्शयमानानां चित्र-चित्राणां प्रसारणेन अभवत्। वीथिविक्रेतृषु शाह् इत्यस्य दमनस्य विमर्शकानां तर्कः अस्ति यत् देशस्य अर्थव्यवस्थायाः प्रायः अर्धभागः अनौपचारिकव्यापारेषु आश्रितः अस्ति इति कारणात्, एतादृशाः क्रियाः व्यवहार्य-वैकल्पिक-उपायान् न दत्त्वा नगरीय-दरिद्राणां जीवनस्तरं प्रतिकूलरूपेण प्रभावयन्ति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Street vendors are crucial to urban economy, but their plight is huge|url=http://kathmandupost.com/money/2022/04/22/street-vendors-are-crucial-to-urban-economy-but-their-plight-is-huge|accessdate=29 July 2023|website=kathmandupost.com|language=English}}&lt;/ref&gt;

2023 सेप्टेम्बर्-मासे, ऐह् इति नाम्ना प्रसिद्धः राजनैतिकः कार्यकर्ता काठमाण्डू-नगरसदस्यालयात् बहिः 199 घण्टाः यावत् स्थितः आसीत्, यावत् वैकल्पिकस्य समाधानस्य प्रस्तावः न भवेत् तावत् यावत् वीथिविक्रेतृभ्यः हस्तक्षेपं विना व्यापारस्य अनुमतिः दीयन्तु इति महापौरं प्रार्थयत्। काठमाण्डू-4 इत्यस्य सांसदः गगन् थापा, पूर्वउपप्रधानमन्त्रिणः कमल् थापा, पूर्ववित्तमन्त्रिणः सुरेन्द्र पाण्डे इत्यादयः व्यक्तयः अस्य विरोधस्य समर्थनं कृतवन्तः। विरोधं सम्बोधयन् महापौरः शाह् वर्यः फ़ेस्बुक् इत्यत्र अवदत् यत् सः एम्. पि. थापा इत्यादिभिः विधायकैः स्थापितान् विद्यमानान् नियमान् प्रवर्तयति इति। सः अपि तर्कं कृतवान् यत् वीथि-विक्रेतृणां प्रतिबन्धणेन दारिद्र्यं प्रभावीरूपेण न समाप्यते, अपि च नगरस्य मार्ग-विस्तार-उपक्रमेषु तेषां सम्पत्तिः अभिगृहीतानां अन्यायस्य विषये चिन्तां प्रकटितवान्। काठमाण्डू-महानगर-नगरस्य तथा ऐ. ऐ. एच्. इत्यस्य च मध्ये, मार्गविक्रेतृभ्यः वैकल्पिक-योजना, विशिष्टक्षेत्राणां कालानां च कृते अस्थायी-अनुमतिः, तथा च अभिगृहीत-वस्तूनां स्वामिनां प्रति प्रत्यागमनं च लक्ष्यीकृत्य, सहमतिः अभवत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=27 September 2023|title=Don't get emotional, doing business on streets is illegal: Balen Shah tells Iih|url=https://en.setopati.com/political/161824/|accessdate=10 October 2023|website=Setopati}}&lt;/ref&gt;

=== टिप्पणीः [[सिंहप्रासाद|सिंह दरबार]] हिंसा उद्रेक ===
2023 सेप्टेम्बर्-मासे, शाह्-वर्यः फ़ेस्बुक्-इत्यत्र सङ्घस्य सर्वकारस्य प्रशासनिककेन्द्रं सिंह-दर्बार्-इतीदं ज्वालयितुं सार्वजनिकरूपेण धमनीयत। तस्य पदम्, तस्य पत्नी सबीना काफ्ले इत्यस्याः सर्वकारीय-फलकयुक्ते वाहनस्य यात्रायाम् यातायात-आरक्षकैः नियमित-सुरक्षा-परीक्षणार्थं प्रतिषिद्धायाः अनन्तरं अभवत्। शाह् वर्यः अलिखत् यत्, &quot;अद्य किमपि न अभवत्।, परन्तु यदि श्वः परं के. एम्. सी. यानानि स्थगिताः तर्हि अहं सिंह-दर्बार्-मध्ये अग्निम् प्रज्वालयामि।&quot; फ़ेस्बुक्-लेखः असंवेदनशीलः इति, सङ्घस्य सर्वकारस्य विरुद्धं हिंसाम् उद्रेकयितुं च समर्थः इति नागरिक-समाजेन राजनैतिक-दलैः च बहु निन्दितः आसीत्। विवादस्य अनन्तरं, शाह् इत्यस्य व्यक्तिगत-परामर्शकः भूपदेव शाह् इत्येषः पत्रिका-वक्तव्यं प्रकाशितवान् यत् प्रसव-वेदनया सह चिकित्सालयं गच्छन् काफ़्ले इत्यस्य अनावश्यकः उत्पीडनम् अभवत् इति। परन्तु, पश्चात् प्रकटितं यत् काफ्ले एकसप्ताहाभ्यन्तरे एव प्रसवम् अकरोत्, तथा च पत्रिका-वक्तव्यं स्पष्टतया असत्यम् आसीत् इति। 2025 सेप्टेम्बर्-मासे, जनरल् ज़ड्-आन्दोलनकारिणः सिङ्घादर्बर् इत्येतं अग्न्यस्त्राणि प्राहरन्। &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Singh|first=Monica|title=Nepal Election 2026: Meet Balendra 'Balen' Shah, Gen Z-backed frontrunner who once sparked outrage with 'Fu** India' post; know about his education, family, net worth|url=https://www.dnaindia.com/world/photo-gallery-meet-balendra-shah-gen-z-backed-frontrunner-in-nepal-election-2026-once-sparked-outrage-with-fu-india-post-know-about-his-education-family-net-worth-3202412|accessdate=2026-03-12|website=DNA India|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== बृहत् नेपालदेशस्य मानचित्रम् ===
2023 जून्-मासे, शाह वर्यः स्वस्य कार्यालये बृहत् नेपाल 'ग्रेटर् नेपाल' इति मानचित्रं स्थापयित्वा विवादम् अजनयत्, येन भारतस्य प्रबलः विरोधः अभवत्। बृहत्तर-नेपाल इति एका अविवादिता परिकल्पना अस्ति यत् 1816 तमवर्षस्य सुगौली-सन्धेः पूर्वं नेपालस्य वर्तमानसीमायाम् बहिः स्थितेषु प्रदेशेषु, अधुना अनेकेषु भारतीय-राज्येषु स्थितेषु क्षेत्रेषु च अधिकारान् प्रतिपादयति। भारतस्य नूतनसंसदभवनस्य मौर्यसाम्राज्यस्य भित्तिचित्रस्य विवादस्य प्रतीकरूपेण शाह-वर्यस्य मानचित्रस्य प्रदर्शनं व्यापकरूपेण सूचितम् आसीत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Amid Akhanda Bharat map row, KMC Mayor Balen Shah displays a map of 'Greater Nepal' at his office|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/map-of-greater-nepal-in-mayor-balen-s-office|accessdate=30 Dec 2025|website=My Republica|date=8 August 2024}}&lt;/ref&gt;

=== भारतीयचलच्चित्राणां अस्थायी-निषेधः ===
2023 तमे वर्षे जून्-मासे, भारतीयचलच्चित्रे आदिपुरुषे &quot;सीता भारतस्य पुत्री&quot; इति कथितं संवादं समाविष्टं कृत्वा, शाह् वर्यः काठमाण्डू-नगरे सर्वाणि भारतीयचलच्चित्राणि प्रदर्शयितुं निषेधितवान्। संवादः नेपालदेशे विवादम् उदपादयत्, यत्र रामायणस्य सीता परम्परागतरूपेण नेपालदेशस्य जनक्पुर अजायत इति मन्यते। अस्य प्रतिबन्धस्य विषये पटान्-उच्चन्यायालये आक्षेपः कृतः, येन शाह्-वर्यः प्रतिबन्धं निवारयितुं आदिष्टः। शाह्-वर्यः प्रारम्भे निराकृतवान्, परन्तु प्रतिबन्धं उत्थापयितुं बाध्यः अभवत्। पश्चात् सः पुनः सामाजिकमाध्यमं स्वीकृत्य सङ्घीयं शासनं न्यायपालिकां च &quot;भारतीय-दासाः&quot; इति उक्तवान्। न्यायालयस्य आदेशेन तस्य निष्कासनस्य निर्देशः दत्तः, तथापि सः प्रतिबन्धं निरूढवान्। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Govt and court Indian slaves, I won't obey court order: Balen Shah|url=https://en.setopati.com/political/161280/|website=Setopati|accessdate=2026-01-27}}&lt;/ref&gt;

=== समीपस्थदेशानां राजनैतिकदलानां च विषये आक्षेपार्हानि पोस्ट्स् ===
2025 तमे वर्षे नवेम्बर्-मासे, शाह् वर्यः फ़ेस्बुक् इत्यत्र पोस्ट् कृतवान्, भारतम्, चैना, संयुक्तराज्यम् इत्यादीन् मित्रदेशान्, तथा च सि. पि. एन्. (यु. एम्. एल्.) नेपालीकाङ्ग्रेस्, राष्ट्रीयस्वतन्त्रपक्षः, आर्. पि. पि., तथा माओवादिनः इत्यादीन् विभिन्नेषु राजनैतिकदलान् लक्ष्यीकृत्य, तेषाम् सर्वेषाम् उपरि अपवित्रं शपयन्। तत् पोस्ट् शीघ्रमेव निष्कासितम्, परन्तु ततः पूर्वं न, विदेशैः सह नेपालस्य मैत्रीबन्धनं हानिं जनयति, शत्रुतायाः वातावरणम् जनयति इति च पुनः एकवारं सर्वतः निन्दाम् आमन्त्रयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is Balendra Shah answerable to anyone?|url=https://kathmandupost.com/national/2025/11/03/is-balendra-shah-answerable-to-anyone|website=kathmandupost.com|accessdate=2026-01-27|language=English}}&lt;/ref&gt;

=== 2025 जेन Z विरोधः ===
2025 सेप्टेम्बर-मासे नवयुवा (जेन्-ज़ी) इत्यस्य विरोधस्य अनन्तरं, नेपाली-काङ्ग्रेस्-पक्षस्य छात्रविभागः नेपाल-छात्रसङ्घः, शाह-वर्यस्य विरुद्धं आरक्षक-परिवादं दत्तवान्, सः हिंसाम् उदपादयत्, सिंहप्रासाद इत्यादिषु भवनेषु तथा सङ्घीय-संसदेताम् प्रदर्शनकारीभिः प्रज्वालितान् अग्नि-यन्त्रान् नियन्त्रयितुं अग्निशामकान् नियन्तुं च असफलः अभवत् इति आरोपं कृतवान्। शाह-वर्यः एतान् अभियोगान् निराकृतवान्, यत् नगरस्य दलानि सार्वजनिकसुरक्षायै, मूलसौकर्याणां रक्षणाय च अहोरात्रम् कार्यम् अकुर्वन् इति।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-08-08|title=NSU files police complaint against Mayor Balen and Sudan Gurung|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/nsu-files-police-complaint-against-mayor-balen-and-sudan-gurung-38-40.html|accessdate=2025-11-05|website=myrepublica.nagariknetwork.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== प्रधानमन्त्री-पदनाम ==

=== महानिर्वाचन 2026 ===
2025 डिसेम्बर् 28 दिनाङ्के, शाह्-वर्यः औपचारिकरूपेण राष्ट्रिय-स्वतन्त्र-पार्टी (आर्. एस्. पि.) इत्यनेन सह एकीकृतः, 2026 जनवरी 18 दिनाङ्के काठमाण्डू-नगरस्य महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, दलस्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थिरूपेण 2026 तमे वर्षे नेपाली-सामान्यनिर्वाचने भागं स्वीकृतवान्। तस्य प्रवेशः पक्षस्य कृते एकस्याः निर्णायकसमये अभवत्, यः स्वसंस्थापकस्य रबी-लामिचाने इत्यस्य अनेकेषां विधिसङ्गत्याः छायाभ्यां सह सङ्घर्षं कुर्वन् आसीत्, यस्मिन् नेपालस्य सहकारिके क्षेत्रे कपटस्य आरोपः, धनस्य कथित-दुर्विनियोगः च अन्तर्भवन्ति।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Mayor Balendra Shah joins Rastriya Swatantra Party|url=https://www.newsonair.gov.in/kathmandu-mayor-balendra-shah-joins-rastriya-swatantra-party/|publisher=DD News On Air|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

राजनैतिकविश्लेषकानां कृते शाह् इत्यस्य प्रवेशस्य श्रेयः आसीत् यत् सः आर्. एस्. पि. मध्ये नूतनजीवनं प्रसरयत् इति। &quot;शाह्, घिसिङ्ग् इत्यादीनां बृहतां नामानां आगमनानन्तरं परिवर्तितः अवतारः आर. एस्. पी. निर्वाचन-परिदृश्यं पुनः आकारं दातुं शक्नोति&quot; इति राजनैतिकविश्लेषकः श्रीकृष्णा अनिरुद्ध गौतमः अवदत्। विलयसमवायां भ्रष्टाचार-विरोधी-याचनाः, जन-Z-आकांक्षाः, शासन-सुधारः च सम्बोधयन् सप्तसूत्रीया प्रतिबद्धतां समाविष्टम् आसीत्, येन आर. एस्. पी. पारम्परिक-स्थापन-दलानां प्रमुख-विकल्परूपेण स्थापितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kathmandu Mayor Balendra Shah joins Rastriya Swatantra Party|url=https://www.newsonair.gov.in/kathmandu-mayor-balendra-shah-joins-rastriya-swatantra-party/|publisher=DD News On Air|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

यद्यपि लमिछाने आर्. एस्. पि. इत्यस्य औपचारिकं अध्यक्षपदं धारयति स्म, तथापि शाह् शीघ्रमेव दलस्य प्रबलः सार्वजनिकः मुखः, तस्य निर्वाचनस्य गतिः च प्रमुखः स्रोतः अभवत्। लमिछाने इत्यस्य विपरीतं, यस्य राजनैतिकशैली महत्त्वपूर्णं विवादम् आकर्षयति स्म, शाह् इत्येषः मृदुतरं, अधिकसमावेशीयं च दृष्टिकोणम् अन्ववर्तयत्, येन विभाजनात्मकं भाषणं द्वेषा भाषणं वा विना सम्पूर्णे नेपालदेशात् महतीं समर्थनं प्राप्तम्। तस्य प्रचारसभासु नेपाली-युवानां, महिलानां, माधेशी-समुदायानां, प्रवासी-समर्थकाणां च सामूहिक-सहभागिता अभवत्, येन क्षेत्रीय-जातीय-मार्गान् अतिक्रम्य विस्तृत-राष्ट्रिय-आग्रहः प्रतिबिम्बितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah: Rapper, mayor, Nepal's next prime minister?|url=https://www.aljazeera.com/features/2026/3/2/balen-shah-rapper-mayor-nepals-next-prime-minister|publisher=Al Jazeera|date=2026-03-02|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

शाह् वर्यः 19 जनवरी 2026 तमे दिने जनक्पुर एकस्मिन् जनसभायां आर्. एस्. पि. पक्षस्य निर्वाचने पदार्पणं कृतवान्, स्वस्य महोत्रीमण्डले जन्म लब्धस्य माधेशस्य पुत्रत्वेन स्वयं उपस्थापितवान्, अपि च दलस्य व्याप्तिम् नगरात् बहिः विस्तारयितुं प्रायतत। सः उच्चप्रवृत्तिं प्राप्तस्य [[झापामण्डलम्|झपा]]&lt;nowiki/&gt;-5 निर्वाचनक्षेत्रे स्पर्धां कर्तुं चितवान्, स्वस्य दुर्गे चतुर्वारं पूर्वप्रधानमन्त्रिणं के. पी. शर्मा ओली-वर्यं साक्षात् च्यालेञ् कृतवान्, या स्पर्धा राष्ट्रिय-अन्ताराष्ट्रिय-अवधानं आकर्षयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balendra Shah's Party Heading Towards Landslide Victory in Nepal|url=https://kashmirobserver.net/2026/03/06/balendra-shahs-party-heading-towards-landslide-victory-in-nepal/|publisher=Kashmir Observer|date=2026-03-06|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;

5 मार्च् 2026 सामान्यनिर्वाचने, आर. एस्. पी. प्रारम्भिकमतगणनायां प्रबलशक्तिरूपेण उद्भूतम्, प्रत्यक्षतया निर्वाचितेषु 165 स्थानेषु 90 तः अधिकेषु निर्वाचनक्षेत्रेषु अग्रे आसीत्, यस्य परिणामः शाह् इत्यनेन जनैः उत्पद्यमानः उत्साहस्य तरङ्गः इति बहुधा आरोपितः आसीत्। काठमाण्डू-उपत्यका सर्वेषु दशसु निर्वाचनक्षेत्रेषु दलः अग्रे आसीत्, तस्य प्रतिद्वन्द्वी नेपालीकाङ्ग्रेस्, सी. पी. एन्. (यू. एम्. एल्.), सी. पि. एन्. च (माओस्ट् सेण्टर्) बहु पिहिताः आसन्। झपा-5 मध्ये, शाह्-वर्यः ओली-वर्यं 68,348 मतैः पराजयत, ओली-वर्यम् 18,734 मतैः पराजयत्।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Srivastava|first=Nisha|date=2026-03-06|title=Who is Balendra 'Balen' Shah? Contesting Candidate From Jhapa-5 Constituency in Nepal Election 2026 — Net Worth, Wife and Family Details|url=https://sundayguardianlive.com/world/who-is-balendra-balen-shah-contesting-candidate-from-jhapa-5-constituency-in-nepal-election-2026-net-worth-wife-and-family-details-174289/|accessdate=2026-03-12|website=The Sunday Guardian|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== व्यक्तिगतं जीवनम् ==
शाह इत्ययं सार्वजनिकस्वास्थ्य व्यवसायिनी सबीना काफ्ले इत्यनया सह परिणीतवान्।  सः तिनकुने-नगरस्य गैरीगाउँ-नगरे स्वपत्न्या पुत्र्या च सह निवसति। &lt;ref name=&quot;:269228&quot; /&gt;

== निर्वाचनस्य इतिहासः ==

=== 2022 काष्ठमण्डप महापौर निर्वाचनम् ===
बालेन शाह 2020 तमात् वर्षात् अभ्यर्थित्वस्य योजनां विषये विचारं कुर्वन् आसीत्, 2021 डिसेम्बर 17 दिनाङ्के स्वस्य फ़ेसबुक-पृष्ठस्य माध्यमेन स्वतन्त्र-अभ्यर्थिरूपेण महापौरपदस्य स्पर्धां करिष्यति इति अघोषयत्। तस्य अभियानं अपशिष्टप्रबन्धने, मार्ग-यातायातनियन्त्रणे, सार्वजनिकसेवायां प्रदाने, भ्रष्टाचार-निरोधने, नगरस्य सांस्कृतिकपरम्परायाः संरक्षणे च केन्द्रितम् आसीत्।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|date=26 May 2022|title='Balen' canes parties with the walking stick|url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick|archivedate=26 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=[[The Kathmandu Post]]|language=English}}&lt;/ref&gt;

शाह 26 मे 2022 दिनाङ्के निर्वाचिता, प्रदत्तानां मतानां प्रायसः 38.6% नित्वा विजयं प्राप्तवान्। सः नेपाली-काङ्ग्रेस-पक्षस्य अभ्यर्थिं सिर्जना-श्रेष्ठ इत्येनं तथा पूर्व-महापौरं तथा च नेकपा (एमाले) पक्षस्य अभ्यर्थीं केशव-स्थपितम् 23,000 मतपरिमाणेन पराजयत।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=26 May 2022|title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220529004207/https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|archivedate=29 May 2022|accessdate=26 May 2022|website=BBC News|language=ne}}&lt;/ref&gt;

शाह-वर्यः 2022 मे 30 दिनाङ्के महापौरत्वेन शपथं स्वीकृतवान्, निर्वाचने निर्वाचिताः नगरपालिका-सभायाः अन्येभ्यः सदस्यान् पदस्य शपथं च प्रदत्तवान्।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 May 2022|title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy|url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220530071551/https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/|archivedate=30 May 2022|accessdate=30 May 2022|website=Khabarhub|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Election box begin|title=Mayoral elections result}}
{{Election box winning candidate with party link||party=Independent politician|candidate=Balendra Shah|votes=61,767|percentage=38.6%|change=''New''}}
{{Election box candidate with party link||party=Nepali Congress|candidate=Sirjana Singh|votes=38,341|percentage=24.0%|change=+1.1%}}

=== 2026-प्रतिनिधिसभा निर्वाचनम् ===
काष्ठमण्डप-नगरस्य महापौरपदस्य कार्यावधेः अनन्तरं, शाह-वर्यः 2026 जनवरीमासे महापौरपदात् त्यागपत्रं कृत्वा, 2026 तमे वर्षे नेपाल-सामान्यनिर्वाचने राष्ट्रियस्वतन्त्र दल (रास्वपा) स्य प्रधानमन्त्रीपदस्य अभ्यर्थी अभवत्। 2008 तमवर्षस्य निर्वाचनात् अतिरिच्य, 2008 तमवर्षस्य निर्वाचने, केवलं 2023 आमनिर्वाचने, ओली 54,319 मतैः 28,576 मतपरिमाणेन च विजितवान्, सः 2008 तमवर्षात् आरभ्य यत्र अपि निर्वाचने आसीत्, तस्मिन् स्थाने, चतुर्वारं पूर्वप्रधानमन्त्रिणं तथा सि. पि. एन्. (यु. एम्. एल्.) अध्यक्षं के. पि. शर्मा ओली-वर्यं साक्षात् प्रतिदधात्, सः ५ नं झापा-निर्वाचनक्षेत्रे स्पर्धां कर्तुं चितः।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 March 2026|title=RSP dominates early count; Balen takes strong lead over Oli in Jhapa-5|url=https://english.onlinekhabar.com/rsp-dominates-early-count.html|accessdate=7 March 2026|website=OnlineKhabar}}&lt;/ref&gt;

शाह अधिकृतरूपेण 7 मार्च 2026 दिनाङ्के झापा-५ इत्यतः प्रतिनिधि-सभायां निर्वाचितः अभवत्, तस्मिन् एव दिने स्वस्य विजयप्रमाणपत्रं प्राप्तवान्। नेपाल-निर्वाचन-आयोगेन प्रकाशितस्य अन्तिम-परिणामस्य अनुसारं, शाह-वर्यः 68,348 मतान् प्राप्तवान्-नेपालस्य संसदीय-निर्वाचनस्य इतिहासे अद्यपर्यन्तं अभिलेखितं सर्वाधिकं मत-सङ्ग्रहम्, 2017 तमे वर्षे तस्मिन् एव क्षेत्रे ओली-वर्येण स्वयमेव स्थापितं 57,139 मतानां पूर्व-अभिलेखम् अतिक्रमितवान्। ओलीवर्यः 18,734 मतान् प्राप्य, शाह वर्येण 49,614 मतानां विजय-अन्तरं दत्तवान्।&lt;ref name=&quot;khabarhub2026&quot; /&gt;

== मान्यता ==
2023 तमे वर्षे टाइम् पत्रिकायाः शीर्ष-100 सूच्यां सः समाविष्टः, ततः परं शाह-वर्यः अन्तरराष्ट्रिय-अवधानं प्राप्नोत्। स्वतन्त्र-अभ्यर्थीरूपेण तस्य निर्वाचनं नेपालस्य स्थापितानां राजनैतिकदलानां आधिपत्यस्य चुनौतीः इति विमर्शकैः वर्णितम्।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics|url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics|publisher=The Kathmandu Post|date=2022-05-20|accessdate=2024-01-10}}&lt;/ref&gt;

== अपि पश्यतु। ==

* राष्ट्रिय-स्वतन्त्र-पक्षः
* काठमाण्डू-नगरस्य महापौरः।
* 2022 काठ्मण्डू नगरपालिका निर्वाचनम्
* नेपालराज्यस्य सामान्यनिर्वाचनम् 2026

== टिप्पण्याः ==
.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:27em}body.skin-vector-2022 .mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:22.5em}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-alpha]{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=upper-roman]{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-alpha]{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-greek]{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .references[data-mw-group=lower-roman]{list-style-type:lower-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-alpha .references{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-upper-roman .references{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-alpha .references{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-greek .references{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output div.reflist-liststyle-lower-roman .references{list-style-type:lower-roman}

== सन्दर्भः ==
{{Reflist}}{{S-start}}
{{s-par|np-lwr}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=Member of Parliament for [[Jhapa 5 (constituency)|Jhapa 5]]}}
{{s-inc}}
|-
{{s-off}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=[[List of Prime Ministers of Nepal|Prime Minister of Nepal]]}}
{{s-inc}}
|-
{{S-bef}}
{{S-ttl|title=[[Mayor of Kathmandu]]}}
{{S-aft}}
{{S-end}}{{DEFAULTSORT:Shah, Balen}}
[[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]]
[[वर्गः:१९९० जननम्]]
[[वर्गः:अपरीशीलितानुवादयुतानि पृष्ठानि]]</text>
      <sha1>kpfa8nvn9il1cyno0hs67at9skfr1sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ढाकाकेन्द्रियविश्वविद्यालयः</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92172</id>
    <revision>
      <id>499102</id>
      <parentid>499037</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>31833</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>499102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6501" sha1="t5ijcd12kb08akltxi1al21z3biokh8" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name = ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालयः
| other_name = ढाका केन्द्रीय विश्वविद्यालयः
| image = 
| image_size = 200px
| caption = ढाका केन्द्रीय विश्वविद्यालयस्य मोनोग्राम्
| motto =
| top_free_label = घोषवाक्यम्
| top_free =
| established = {{Start date and age|2026|2|8}}
| affiliation = [[विश्वविद्यालय-अनुदान-आयोगः (बाङ्ग्लादेशः)|विश्वविद्यालय-अनुदान-आयोगः]]
| type = [[अनुसन्धान-विश्वविद्यालयः|अनुसन्धानाधारितः]] [[सार्वजनिक-विश्वविद्यालयः]]
| chancellor = बाङ्गलादेशस्य राष्ट्रपतिः
| vice_chancellor = [[मो. नुरुल इस्लाम (प्राध्यापकः)|मो. नुरुल इस्लाम]]
| students = 98,271+
| undergrad = 86,960+
| postgrad = 11,311+
| doctoral = 
| other = 
| city = [[ढाका]]
| country = बाङ्ग्लादेशः
| campus = [[नगरीय क्षेत्रम्|ढाका नगरम्]] [[#संरचना|संयुक्ताः सप्त महाविद्यालयाः]]
| language = बाङ्ग्ला, आङ्ग्लभाषा
| sports_nickname = डीसीयू (ढाकेबी)
| website = {{URL|https://dcu.ac.bd/}}
}}

'''ढाका केन्द्रीय विश्वविद्यालयः''' अथवा '''ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालयः''' बाङ्ग्लादेशस्य एकः [[अनुसन्धान-विश्वविद्यालयः|अनुसन्धानाधारितः]] [[कॉलेजीय-विश्वविद्यालयः|सार्वजनिक-संघीयः]] विश्वविद्यालयः अस्ति। अस्य स्थापना [[ढाका विश्वविद्यालयः]] इत्यस्य अधीनस्थाः सप्त महाविद्यालयाः एकीकृत्य कृता।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=2025-03-16 |title='ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालयः' नाम्ना सप्त महाविद्यालयाः एकीकृताः |url=https://www.dhakapost.com/education/351216 |access-date=2025-03-16 |website=[[ढाका पोस्ट]] |language=bn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=सप्तमहाविद्यालयानां विश्वविद्यालयस्य नाम ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालयः भविष्यति |url=https://www.ittefaq.com.bd/723490/%E0%A7%AD-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9D%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |access-date=2025-03-16 |website=दैनिक इत्तेफाक |language=bn}}&lt;/ref&gt;

2026 तमस्य वर्षस्य जनवरी-मासस्य 22 तमे दिने परामर्शपरिषद् ''ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालय-अध्यादेशः, 2026'' इत्यस्य अनुमोदनम् अकरोत्।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालय-अध्यादेशः, 2026 |url=https://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-1619.html |website=bdlaws.minlaw.gov.bd |publisher=[[विधि-न्याय-संसदीयकार्य-मन्त्रालयः]] |access-date=16 अप्रैल 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ढाका सेन्ट्रल् विश्वविद्यालय-अध्यादेशस्य अनुमोदनम् |publisher=The Daily Star |url=https://bangla.thedailystar.net/youth/education/news/dhaakaa-saenataraala-iunaibhaarasaitaira-adhayaadaesa-anaumaodana-734216 |access-date=5 फरवरी 2026 |work=bangla.thedailystar.net |date=22 जनवरी 2026 |language=bn}}&lt;/ref&gt;

2026 तमस्य वर्षस्य फरवरी-मासस्य 8 तमे दिने राष्ट्रपतिना अध्यादेशः प्रकाशितः तथा राजपत्रे प्रकाशिते सति विश्वविद्यालयः देशस्य 57तमः सार्वजनिकः तथा 5तमः स्वायत्तः विश्वविद्यालयः इति मान्यतां प्राप्तवान्। अनन्तरं 2026 तमस्य वर्षस्य अप्रैल-मासस्य 10 तमे दिने बाङ्ग्लादेश-संसदा एषः अध्यादेशः विधेयकरूपेण स्वीकृतः।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=संसदि ढाका केन्द्रीय विश्वविद्यालय-विधेयकः 2026 पारितः |url=https://www.ittefaq.com.bd/783690/সংসদে-ঢাকা-সেন্ট্রাল-ইউনিভার্সিটি-বিল-২০২৬-পাস |work=[[दैनिक इत्तेफाक]] |language=bn |date=10 अप्रैल 2026 |access-date=15 अप्रैल 2026}}&lt;/ref&gt;

==टिप्पणी==
{{reflist}}

== बाह्यसंपर्काः ==
{{sisterlinks|Dhaka Central University}}
*[https://dcu.ac.bd/ Official website]

[[वर्गःबाङ्गलादेशस्य विश्वविद्यालयाः]]

[[वर्गः:बाङ्ग्लादेशः]]
[[वर्गः:Stubs]]</text>
      <sha1>t5ijcd12kb08akltxi1al21z3biokh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्यसम्भाषणम्:Khadoosbaby</title>
    <ns>3</ns>
    <id>92209</id>
    <revision>
      <id>499109</id>
      <timestamp>2026-05-08T04:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः</username>
        <id>13821</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम्</comment>
      <origin>499109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="s7elexi9kknz0dvu685y9fw9iejvbep" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Khadoosbaby}}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:6px 6px 8px gray&quot;&gt;[[सदस्यः:NehalDaveND|&lt;span style=&quot;color:#FF9933&quot;&gt;ॐNehalDaveND&lt;/span&gt;]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;✉&lt;/font&gt;]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;✎&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ०४:३१, ८ मे २०२६ (UTC)</text>
      <sha1>s7elexi9kknz0dvu685y9fw9iejvbep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्यसम्भाषणम्:Dam Tuan Quynh 1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>92210</id>
    <revision>
      <id>499117</id>
      <timestamp>2026-05-08T07:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः</username>
        <id>13821</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम्</comment>
      <origin>499117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="427" sha1="8k2hnleioyg85och5bo99v5ijoizywt" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Dam Tuan Quynh 1}}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:6px 6px 8px gray&quot;&gt;[[सदस्यः:NehalDaveND|&lt;span style=&quot;color:#FF9933&quot;&gt;ॐNehalDaveND&lt;/span&gt;]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;✉&lt;/font&gt;]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;✎&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; ०७:५४, ८ मे २०२६ (UTC)</text>
      <sha1>8k2hnleioyg85och5bo99v5ijoizywt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्यसम्भाषणम्:DonateCreateaccountLogin</title>
    <ns>3</ns>
    <id>92211</id>
    <revision>
      <id>499119</id>
      <timestamp>2026-05-08T10:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः</username>
        <id>13821</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम्</comment>
      <origin>499119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="gepa9nhik2ua8hdvlp9cxk2u1n0obo9" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=DonateCreateaccountLogin}}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:6px 6px 8px gray&quot;&gt;[[सदस्यः:NehalDaveND|&lt;span style=&quot;color:#FF9933&quot;&gt;ॐNehalDaveND&lt;/span&gt;]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;✉&lt;/font&gt;]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;✎&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; १०:३१, ८ मे २०२६ (UTC)</text>
      <sha1>gepa9nhik2ua8hdvlp9cxk2u1n0obo9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>