विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk नमीबिया 0 1465 499692 499600 2026-07-07T00:57:38Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499692 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Republic of Namibia |native_name = <!--{{unbulleted list |{{native name|af|Republiek van Namibië}} |{{native name|de|Republik Namibia}}}}--> |common_name = Namibia |image_flag = Flag of Namibia.svg |image_coat = Coat of Arms of Namibia.svg |image_map = Location Namibia AU Africa.svg |map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark blue |region=Africa |region_color=dark grey |subregion=the [[African Union]] |subregion_color=light blue}} |national_motto = "Unity, Liberty, Justice" |national_anthem = "[[Namibia, Land of the Brave]]"<br /> |official_languages = [[English language|English]] |regional_languages = {{unbulleted list |[[Afrikaans]] ([[lingua franca]]) |[[German language|German]] |[[Kwangali language|Rukwangali]] |[[Silozi]] |[[Setswana]] |[[Khoekhoe language|Damara/Nama]] |[[Herero language|Herero]] |[[Oshiwambo language|Oshiwambo]]}} |ethnic_groups = {{unbulleted list | 49.8% [[Ovambo people|Ovambo]] | 9.3% [[Kavango people|Kavango]] | 7.5% [[Damara (people)|Damara]] | 7.5% [[Herero people|Herero]] | 6.4% [[Whites in Namibia|White]] | 4.8% [[Nama people|Nama]] | 4.1% [[Coloureds|Coloured]] | 3.7% [[Caprivi Strip|Caprivian]] | 2.9% [[San people|San]] | 2.5% [[Basters]] | 0.6% [[Tswana people|Tswana]] | 0.9% others }} |ethnic_groups_year = 2000 |demonym = Namibian |capital = [[Windhoek]] |latd=22 |latm=34.2 |latNS=S |longd=17 |longm=5.167 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[presidential system|presidential]] [[constitutional republic]] |leader_title1 = [[List of Presidents of Namibia|President]] |leader_name1 = [[Hifikepunye Pohamba]] |leader_title2 = ''[[List of Presidents of Namibia|President-elect]]'' |leader_name2 = ''[[Hage Geingob]]'' |leader_title3 = [[Prime Minister of Namibia|Prime Minister]] |leader_name3 = [[Hage Geingob]] |area_rank = 34th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 825,615 |area_sq_mi = 318,696 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = |population_estimate_rank = |population_estimate_year = |population_census = 2,113,077<ref name=geo>{{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/namibia.aspx |title=GeoHive – Namibia population |publisher=GeoHive |accessdate=12 December 2013}}</ref> |population_census_year = 2011 |population_density_km2 = 2.54 |population_density_sq_mi = 6.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 235th |GDP_PPP = $18.800&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=19&pr.y=1&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=728&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Namibia |publisher=International Monetary Fund |accessdate=17 April 2013}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2014 |GDP_PPP_per_capita = $8,577<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $13.064&nbsp;billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2014 |GDP_nominal_per_capita = $5,961<ref name=imf2/> |legislature = [[Parliament of Namibia|Parliament]] |upper_house = [[National Council (Namibia)|National Council]] |lower_house = [[National Assembly (Namibia)|National Assembly]] |sovereignty_type = Independence |established_event1 = from [[South Africa]] |established_date1 = 21 March 1990 |established_event2 = [[Constitution of Namibia|Constitution]] |established_date2 = 12 March 1990 |Gini_year = 2009 |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 59.7 <!--number only--> |Gini_ref =<ref name=undppov>{{cite web|title=Economic Policy and Poverty Unit|url=http://www.undp.org.na/economic-policypoverty.aspx|publisher=UNDP Namibia|accessdate=10 September 2013|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202055434/http://www.undp.org.na/economic-policypoverty.aspx|deadurl=yes}}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.624<!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 July 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 127th |currency = [[Namibian dollar]] |currency_code = NAD |country_code = |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[West Africa Summer Time|WAST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = [[Right- and left-hand traffic|left]] |calling_code = [[+264]] |cctld = [[.na]] }} '''नमीबिया''' अफ्रीका-महाद्वीपे दक्षिण-पश्‍चिमे देश: अस्‍ति. ==टिप्पणी== {{reflist}} == External links == * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/namibia.htm Namibia] from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Africa/Namibia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NA Key Development Forecasts for Namibia] from [[International Futures]] ; Government * [http://www.grnnet.gov.na Republic of Namibia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ |date=2012-12-04 }} Government Portal *[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072855/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-n/namibia.html |date=2008-12-10 }} ; Education * [http://www.polytechnic.edu.na Polytechnic of Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228194338/http://www.polytechnic.edu.na/ |date=2009-02-28 }} ; Corruption *[http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx Namibia Corruption Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220022104/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/namibia/snapshot.aspx |date=2014-02-20 }} from the [[Business Anti-Corruption Portal]] ; Tourism * [http://www.etoshanationalpark.org/ Etosha National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127101028/http://www.etoshanationalpark.org/ |date=2018-01-27 }} * [http://www.sossusvlei.org/ Sossusvlei] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222071454/http://www.sossusvlei.org/ |date=2014-12-22 }} ; UN peacekeeping * [http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf UN peacekeeping in Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217203716/http://knbsz.gov.hu/hu/letoltes/szsz/2013_1_spec.pdf |date=2014-12-17 }} [[वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि]] [[वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] 3nzfs9lilsy5t91qzp9c21i9sj7u2ja जोसेफ फोरिए 0 5736 499691 480369 2026-07-07T00:37:16Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499691 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Joseph Fourier | image = Fourier2.jpg|300px | image_size = 250px | caption = Jean Baptiste Joseph Fourier | birth_date = {{Birth date|1768|3|21|df=y}} | birth_place = [[Auxerre]], [[Burgundy (region)|Burgundy]], [[Kingdom of France]] (now in [[Yonne]], France) | death_date = {{death date and age|1830|5|16|1768|3|21|df=y}} | death_place = [[Paris]], [[Bourbon Restoration|Kingdom of France]] | residence = France | nationality = French | field = Mathematician, [[physicist]], and historian | work_institution = [[École Normale]]<br /> [[École Polytechnique]] | alma_mater = [[École Normale]] | doctoral_advisor = [[Joseph Lagrange]] | doctoral_students = [[dirichlet|Gustav Dirichlet]]<br />[[Giovanni Plana]]<br />[[Claude-Louis Navier]] | known_for = [[Fourier series]]<br /> [[Fourier transform]]<br /> [[Heat conduction#Fourier's law|Fourier's law of conduction]] | prizes = | footnotes = }} सः विख्यातः वैज्ञानिकः। * [[जीवनी]] ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://fourier1824.geologist-1011.mobi Fourier, J. B. J., 1824, Remarques Générales Sur Les Températures Du Globe Terrestre Et Des Espaces Planétaires., in Annales de Chimie et de Physique, Vol. 27, pp. 136–167 – translation by Burgess (1837).] * [http://www.wmconnolley.org.uk/sci/fourier_1827/fourier_1827.html Fourier 1827: MEMOIRE sur les températures du globe terrestre et des espaces planétaires] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003105434/http://www.wmconnolley.org.uk/sci/fourier_1827/fourier_1827.html |date=2019-10-03 }} * [http://www.ujf-grenoble.fr Université Joseph Fourier, Grenoble, France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622200040/http://w3houches.ujf-grenoble.fr/ |date=2006-06-22 }} *[http://blog.mathsbank.co.uk/2010/06/joseph-fourier-and-vuvuzela.html Joseph Fourier and the Vuvuzela] on [http://mathsbank.co.uk MathsBank.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428155940/http://mathsbank.co.uk/ |date=2012-04-28 }} * {{MathGenealogy|id=17981}} * [http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_FOURIER__2 Joseph Fourier – Œuvres complètes, tome 2] Gallica-Math * Joseph Fourier, [http://books.google.de/books?id=TDQJAAAAIAAJ&pg=PA525 Théorie analytique de la chaleur] Google books [[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]] [[वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] fwgj0didvoz7avmaemdi2qer6b2s7u7 आलुकम् 0 16780 499690 497683 2026-07-06T23:37:44Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499690 wikitext text/x-wiki {{taxobox | image = Patates.jpg | image_caption = Potato [[cultivars]] appear in a variety of colors, shapes, and sizes | regnum = [[Plantae]] | division = [[Angiosperms]] | class = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Solanales]] | familia = [[Solanaceae]] | genus = ''[[Solanum]]'' | species = '''''S. tuberosum''''' | binomial = ''Solanum tuberosum'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} आलुकम् [[भारतम्|भारते]] वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इदम् अपि सस्यजन्यः [[आहारः|आहार]]पादार्थः । एतत् आलुकम् आङ्ग्लभाषायां Potato इति उच्यते । एतत् आलुकं भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन [[क्वथितं]], [[व्यञ्जनं]], [[भर्ज्यं]], [[रोटिका]], [[दाधिकम्]] इत्यादिकं निर्मीयते । एतत् आलुकम् अपि बहुविधं भवति । {{Agricultural production box |year=2011 |plant=Potato |country1={{PRC}} |amount1=88.4 |country2={{IND}} |amount2=42.3 |country3={{RUS}} |amount3=32.7 |country4={{UKR}} |amount4=24.2 |country5={{USA}} |amount5=19.4 |country6={{GER}} |amount6=11.8 |country8={{POL}} |amount8=8.2 |country7={{BGD}} |amount7=8.3 |country9={{FRA}} |amount9=8.0 |country10={{BLR}} |amount10=7.7 |world=374.4 }} [[चित्रम्:Russet_potato.jpg|thumb|200px|left|आलुकस्य कश्चन प्रभेदः]] <gallery> सञ्चिका:PreparedPotatoes.jpg|आलुकेन निर्मितानि विभिन्नानि खाद्यानि सञ्चिका:Peru PapasRellenas2.jpg|[[पेरु|पेरु राज्यस्य]] "''पापा रेलेना"'' सञ्चिका:Fish and chips.jpg|मत्स्यः भर्जितालुकानि च (Fish and chips) सञ्चिका:BakedPotatoWithButter.jpg|पक्व आलुकम् नवनीतेन सह सञ्चिका:Burger and fries (1).jpg|'बरगर' भर्जितालुकानि च सञ्चिका:OriginalPoutineLaBanquise.jpg|[[फ्रान्सदेशः|फ़्रान्स-देशस्य]] ''पुतीन ला बौन्कि'' (Poutine La Banquise) सञ्चिका:Aloo Puri, typical morning snack, Varanasi.jpg|आलुपुरि सञ्चिका:BlauerSchwede02.JPG|नीलवर्णीयम् आलुकम् सञ्चिका:Désirée Potatoes.jpg|रक्तवर्णीयम् आलुकम् सञ्चिका:Fingerling Potatoes, Pike Place Market.jpg|अङ्गुले: रूपस्य आलुकानि (Fingerling potatoes) </gallery> ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://glks.ipk-gatersleben.de/home.php GLKS Potato Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927013208/http://glks.ipk-gatersleben.de/home.php |date=2008-09-27 }} * [http://www.cipotato.org/ Centro Internacional de la Papa]: CIP (International Potato Center) * [http://www.potatocongress.org/ World Potato Congress] * [http://www.potato.org.uk/ British Potato Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916192950/http://www.potato.org.uk/ |date=2008-09-16 }} * [http://www.plantbreeding.wur.nl/potatopedigree/ Online Potato Pedigree Database for cultivated varieties] * [http://www.potatoes.wsu.edu/ Potato Information & Exchange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020084253/http://potatoes.wsu.edu/ |date=2008-10-20 }} * [http://www.gmo-safety.eu/topic/122 GMO Safety: Genetic engineering on potatoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110060013/http://www.gmo-safety.eu/topic/122 |date=2011-01-10 }} Biological safety research projects and results * [http://www.potato2008.org/ International Year of the Potato 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921111051/http://www.potato2008.org/ |date=2007-09-21 }} * [http://www.geochembio.com/biology/organisms/potato/ Solanum tuberosum (potato, papas): life cycle, tuber anatomy at GeoChemBio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408035017/http://www.geochembio.com/biology/organisms/potato/ |date=2022-04-08 }} * [http://potatogenome.net Potato Genome Sequencing Consortium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901131250/http://www.potatogenome.net/ |date=2009-09-01 }} * [http://crosstree.info/Documents/POTATO%20STORAGE.pdf Potato storage and value Preservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806192307/http://www.crosstree.info/Documents/POTATO%20STORAGE.pdf |date=2020-08-06 }}: Pawanexh Kohli, CrossTree techno-visors. * [http://www.tumbledownfarm.com/drupal/Cyclopedia_of_American_Agriculture/Crops/Potato Potato, in Cyclopedia of American Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128161746/http://www.tumbledownfarm.com/drupal/Cyclopedia_of_American_Agriculture/Crops/Potato |date=2012-01-28 }} [[वर्गः:शाकानि]] [[वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] j36ntirhm0wffty520qcj3rzc6ajh4t लुक् मन्टेगेनियर् 0 22484 499695 497378 2026-07-07T01:53:39Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499695 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = लक मन्टेगेनियरः |image = Luc Montagnier-press conference Dec 06th, 2008-6.jpg |image_size = |caption = Luc Montagnier, 2008 |birth_date = {{birth date and age|1932|08|18|df=yes}} |birth_place = Chabris, France |death_date = |death_place = |residence = |citizenship = |nationality = फ़्रेञ्च् |fields = Virology |workplaces = [[Pasteur Institute]] [[Shanghai Jiao Tong University]] |alma_mater = |doctoral_advisor = |academic_advisors = |doctoral_students = |notable_students = |known_for = Discovery of HIV |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = 2008 [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]] |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = }} एड्स विषाणोः अन्वेशणकर्त्ता पेरिसस्थ पाश्चर इन्स्टीट्यूटस्य (Pasteur Institute) ''लक मन्टेगेनियरः'' (Luc Montagnier) यः १६८३ खृष्टवर्षे LAV (isolated lymphadenopathy) –टाइप III अथवा H.TLV (human t cell leukemia virus) इति नाम्ना वारयसं पृथक् कृतवान् । ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://www.pasteur.fr/ip/easysite/go/03b-000027-00i/the-discovery-of-the-aids-virus-in-1983 The discovery of the AIDS virus in 1983] – Official position of the [[Pasteur Institute]]. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008/montagnier-lecture.html Montagnier's Nobel Prize lecture] * [https://web.archive.org/web/20081009043903/http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1435029.php/PROFILE_Luc_Montagnier_Francoise_Barre-Sinoussi_-_AIDS_pioneers_ PROFILE: Luc Montagnier, Francoise Barre-Sinoussi – AIDS pioneers] * [http://montagnier.org/-Luc-Montagnier-Foundation- Luc Montagnier Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316133416/http://montagnier.org/-Luc-Montagnier-Foundation- |date=2012-03-16 }} [[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]] [[वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] rviz3jkxoi1s4e8a8aoh8xqgsyao8xp भारतस्य मण्डलानि 0 24412 499694 496731 2026-07-07T01:23:04Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499694 wikitext text/x-wiki ’मण्डलम्’ , 'जनपदम्’ , 'जिल्ला’ इत्यादिभिः पदैः निर्दिष्टानि नामानि आङ्लभाषायाः "District" इति अर्थं सूचयन्ति । कार्यनिर्वहणदृष्ट्या राज्यस्य अथवा केन्द्रशासितप्रदेशस्य मण्डलैः विभागः कृतः दृश्यते । तानि मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलैः विभक्तानि भवन्ति । राज्यस्य वा केन्द्रशासितप्रदेशस्य वा कार्याङ्गस्य विभागीयकेन्द्रं भवति। मण्डलानि पुनश्च उपमण्डलेषु (तहशील् अथवा तालूक्) विभक्तानि भवन्ति । कदाचित् तानि उपविभागत्वेन निर्दिश्यन्ते । कदाचित् साक्षात् तालूक् अथवा तहशील् इत्येव कथ्यन्ते । भारते आहत्य ६४० मण्डलानि सन्ति । <ref>http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india/paper2_4.pdf</ref> मण्डलकेन्द्रस्य स्थाने एतेषां कार्यालयाः अन्तर्भवन्ति। <!--- TO BE TRANSLATED *the [[Deputy Commissioner (India)|Deputy Commissioner]] or District Magistrate or [[District Collector]], an officer of the [[Indian Administrative Service]], in charge of [[Public administration|administration]] and [[revenue]] collection *the [[Superintendent of Police (India)|Superintendent of Police]] or Deputy Commissioner of Police, an officer belonging to the [[Indian Police Service]], responsible for maintaining [[Law and order (politics)|law and order]] *the [[Deputy Conservator of Forests (India)|Deputy Conservator of Forests]], an officer belonging to the [[Indian Forest Service]], entrusted with the management of the forests, [[Natural environment|environment]] and wildlife of the district Each of these officials is aided by officers of the appropriate branches of state government. ---> सामान्यतः सर्वेषु मण्डलेषु मण्डलकेन्द्राणि भवन्ति । यद्यपि [[मुम्बयी]]नामकं नगरमण्डलम् अस्ति तथापि एतस्य निश्चितः केन्द्रकार्यालयः नास्ति । किन्तु अस्य नगरमण्डलस्य मण्डलाधिकारी (जिल्लाधिकारी) अस्ति । == Overview == {| |- | <div style="float:right;"> {{Indian states and territories image map|image-width=380}} </div> {| class="wikitable sortable" |+ प्रतिराज्यं प्रतिकेन्द्रशासितप्रदेशं च मण्डलानां सङ्ख्या |- ! bgcolor="#99ccff" | मानचित्रसूची ! bgcolor="#99ccff" | राज्यस्य अथवा केन्द्रशासितप्रदेशस्य नाम ! bgcolor="#99ccff" | मण्डलानां सङ्ख्या ! bgcolor="#99ccff" | जनसङ्ख्या<ref>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/states.php | title = List of states with Population, Sex Ratio and Literacy Census 2011 | publisher = 2011 Census of India | accessdate = 23 January 2013 }}</ref> ! bgcolor="#99ccff" | जनसङ्ख्या प्रति मण्डलम् |- | 1 || [[अरुणाचलप्रदेशस्य मण्डलानि|अरुणाचलप्रदेशः]] | {{right}} 26 | {{right}} {{formatnum:1383727}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1383727/26round0}}}} |- | 2 || [[असमराज्यस्य मण्डलानि|असमराज्यम्]] | {{right}} 35 | {{right}} {{formatnum:31205576}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:31205576/34round0}}}} |- | 3 || [[आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि|आन्ध्रप्रदेशः]] | {{right}} 13 | {{right}} {{formatnum:49577103}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:49577103/13round0}}}} |- | 4 || [[उत्तरप्रदेशस्य मण्डलानि|उत्तरप्रदेशः]] | {{right}} 75 | {{right}} {{formatnum:199812341}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:199812341/75round0}}}} |- | 5 || [[उत्तराखण्डस्य मण्डलानि|उत्तराखण्डः]] | {{right}} 13 | {{right}} {{formatnum:10086292}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:10086292/13round0}}}} |- | 6 || [[ओडिशाराज्यस्य मणडलानि|ओडिशा]] | {{right}} 30 | {{right}} {{formatnum:41974218}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:41974218/30round0}}}} |- | 7 || [[कर्णाटकस्य मण्डलानि|कर्णाटकम्]] | {{right}} 31 | {{right}} {{formatnum:61095297}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:61095297/31round0}}}} |- | 8 || [[केरळराज्यस्य मण्डलानि|केरळ]] | {{right}} 14 | {{right}} {{formatnum:33406061}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:33406061/14round0}}}} |- | 9 || [[गुजरातराज्यस्य मण्डलानि|गुजरात]] | {{right}} 33 | {{right}} {{formatnum:60439692}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:60439692/33round0}}}} |- | 10 || [[गोवाराज्यस्य मण्डलानि|गोवा]] | {{right}} 2 | {{right}} {{formatnum:1458545}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1458545/2round0}}}} |- | 11 || [[छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि|छत्तीसगढ]] | {{right}} 28 | {{right}} {{formatnum:25545198}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:25545198/28round0}}}} |- | 12 || [[झारखण्डराज्यस्य मणडलानि|झारखण्ड]] | {{right}} 24 | {{right}} {{formatnum:32988134}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:32988134/24round0}}}} |- | 13 || [[तमिळ्नाडुराज्यस्य मण्डलानि|तमिऴ्नाडु]] | {{right}} 38 | {{right}} {{formatnum:72147030}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:72147030/38round0}}}} |- | 14 || [[तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि|तेलङ्गाणा]] | {{right}} 33 | {{right}} {{formatnum:35003674}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:35003674/33round0}}}} |- | 15 || [[त्रिपुराराज्यम्]] | {{right}} 8 | {{right}} {{formatnum:3673917}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:3673917/8round0}}}} |- | 16 || [[नागालैण्डराज्यम्]] | {{right}} 12 | {{right}} {{formatnum:1978502}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1978502/12round0}}}} |- | 17 || [[पञ्जाबराज्यस्य मण्डलानि|पञ्जाब]] | {{right}} 23 | {{right}} {{formatnum:27743338}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:27743338/23round0}}}} |- | 18 || [[पश्चिमबङ्गराज्यस्य मण्डलानि|पश्चिमबङ्गराज्यम्]] | {{right}} 23 | {{right}} {{formatnum:91276115}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:91276115/23round0}}}} |- | 19 || [[बिहारराज्यस्य मण्डलानि|बिहार]] | {{right}} 38 | {{right}} {{formatnum:104099452}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:104099452/38round0}}}} |- | 20 || [[मणिपुरराज्यम्]] | {{right}} 16 | {{right}} {{formatnum:2570390}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:2570390/16round0}}}} |- | 21 || [[मध्यप्रदेशस्य मण्डलानि|मध्यप्रदेशः]] | {{right}} 52 | {{right}} {{formatnum:72626809}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:72626809/52round0}}}} |- | 22 || [[महाराष्ट्रस्य मण्डलानि|महाराष्ट्रम्]] | {{right}} 36 | {{right}} {{formatnum:112374333}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:112374333/36round0}}}} |- | 23 || [[मिजोरामराज्यम्]] | {{right}} 11 | {{right}} {{formatnum:1097206}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1097206/11round0}}}} |- | 24 || [[मेघालयराज्यम्]] | {{right}} 12 | {{right}} {{formatnum:2966889}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:2966889/12round0}}}} |- | 25 || [[राजस्थानस्य मण्डलानि|राजस्थानम्]] | {{right}} 33 | {{right}} {{formatnum:68548437}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:68548437/33round0}}}} |- | 26 || [[सिक्किमराज्यम्]] | {{right}} 4 | {{right}} {{formatnum:610577}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:610577/4round0}}}} |- | 27 || [[हरियाणाराज्यस्य मण्डलानि|हरियाणा]] | {{right}} 22 | {{right}} {{formatnum:25351462}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:25351462/22round0}}}} |- | 28 || [[हिमाचलप्रदेशस्य मण्डलानि|हिमाचलप्रदेशः]] | {{right}} 10 | {{right}} {{formatnum:6864602}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:6864602/10round0}}}} |- | क || ''[[अण्डमाननिकोबारद्वीपसमूहस्य मण्डलानि|अण्डमाननिकोबारद्वीपसमूहः]]'' | {{right}} 3 | {{right}} {{formatnum:380581}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:380581/3round0}}}} |- | ख || ''[[चण्डीगढ]]'' | {{right}} 1 | {{right}} {{formatnum:1055450}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1055450/1round0}}}} |- | ग || ''[[जम्मूकाश्मीरराज्यस्य मण्डलानि|जम्मूकश्मीरम्]]'' | {{right}} 20 | {{right}} {{formatnum:12258093}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:12258093/20round0}}}} |- | घ || ''[[दादरा नगरहवेली च दीव दमण च]]'' | {{right}} 3 | {{right}} {{formatnum:586956}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:586956/3round0}}}} |- | ङ || ''[[पुदुच्चेरी]]'' | {{right}} 4 | {{right}} {{formatnum:1247953}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:1247953/4round0}}}} |- | च || ''[[देहल्याः मण्डलानि|दिल्ली]]'' | {{right}} 11 | {{right}} {{formatnum:16787941}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:16787941/11round0}}}} |- | छ || ''[[लद्दाख्]]'' | {{right}} 2 | {{right}} {{formatnum:290492}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:290492/2round0}}}} |- | ज || ''[[लक्षद्वीपाः]]'' | {{right}} 1 | {{right}} {{formatnum:64473}} | {{right}} {{formatnum:{{#expr:64473/1round0}}}} |- ! !! कुल !! 742 ! {{right}} {{formatnum:1210576856}} ! {{right}} {{formatnum:{{#expr:1210576856/742round0}}}} |} |} ==राज्यानि== === [[आन्ध्रप्रदेशः]] (AP) === {{see also|आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि }} {{legend|#FFFFA7|''प्रस्तावितानि मण्डलानि''}} {| class="wikitable sortable" |- bgcolor=#99ccff ! # ! सङ्केतः<ref name=distcodes /> ! मण्डलम्<ref name=censusdist2011 /> ! मण्डलकेन्द्रम् ! जनसङ्ख्या <br />(2021) ! विस्तीर्णता <br />(km<sup>2</sup>) ! सान्द्रता <br />(/km<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 /> |- |1 | |style="background:#FFFFA7; " |[[अल्लूरी सीताराम राजू मण्डलम्|अल्लूरी सीताराम राजू]] |[[पदेरु]] | | | |- |2 | |style="background:#FFFFA7; " |[[अनकापल्ली मण्डलम्|अनकापल्ली]] |[[अनकापल्ली]] | | | |- | 3 || AN || [[अनन्तपुरमण्डलम्|अनन्तपुरम्]]|| [[अनन्तपुरम् (आन्ध्रप्रदेशः)]]|| {{right}} 4,083,315|| {{right}} 19,130|| {{right}} 213 |- |4 | |style="background:#FFFFA7; " |[[अन्नामय मण्डलम्|अन्नामय]] |[[रायचोटी]] | | | |- |5 | |style="background:#FFFFA7; " |[[बापटला मण्डलम्|बापटला]] |[[बापटला]] | | | |- | 6 || CH || [[चित्तूरुमण्डलम्|चित्तूरु]]|| [[चित्तूरु]] || {{right}} 4,170,468|| {{right}} 15,152|| {{right}} 275 |- | 7 || EG || [[पूर्वगोदावरीमण्डलम्|पूर्वगोदावरी]]|| [[काकिनाड]]|| {{right}} 5,151,549|| {{right}} 10,807|| {{right}} 477 |- |8 | |style="background:#FFFFA7; " |[[एलुरु मण्डलम्|एलुरु]] |[[एलुरु]] | | | |- | 9 || GU || [[गुण्टूरुमण्डलम्|गुण्टूरु]]|| [[गुण्टूरु]]|| {{right}} 4,889,230|| {{right}} 11,391|| {{right}} 429 |- | 10 || CU || [[कडपामण्डलम्|कडपा]]|| [[कडपा]]|| {{right}} 2,884,524|| {{right}} 15,359|| {{right}} 188 |- |11 | |style="background:#FFFFA7; " |[[काकीनाडा मण्डलम्|काकीनाडा]] |[[काकीनाडा]] | | | |- |12 | |style="background:#FFFFA7; " |[[कोनासीमा मण्डलम्|कोनासीमा]] |[[अमलापुरम]] | | | |- | 13 || KR || [[कृष्णामण्डलम्|कृष्णा]]|| [[मछलीपट्टनम्]]|| {{right}} 4,529,009|| {{right}} 8,727|| {{right}} 519 |- | 14 || KU || [[कर्नूलुमण्डलम्|कर्नूलु]]|| [[कर्नूलु]]|| {{right}} 4,046,601|| {{right}} 17,658|| {{right}} 229 |- |15 | |style="background:#FFFFA7; " |[[मण्यम् मण्डलम्|मण्यम्]] |[[पार्वतीपुरम् (आन्ध्रप्रदेशः)|पार्वतीपुरम्]] | | | |- |16 | |style="background:#FFFFA7; " |[[एन टी रामराव मण्डलम्|एन् टी आर्]] |[[विजयवाडा]] | | | |- |17 | |style="background:#FFFFA7; " |[[नन्दयाल मण्डलम्|नन्दयाल]] |[[नन्दयाल]] | | | |- |18 | |style="background:#FFFFA7; " |[[पलनाडु मण्डलम्|पलनाडु]] |[[नरसारावपेट्]] | | | |- | 19 || PR || [[प्रकाशमण्डलम्| प्रकाशम्]]|| [[ओङ्गोल्]]|| {{right}} 3,392,764|| {{right}} 17,626|| {{right}} 192 |- |20 | |style="background:#FFFFA7; " |[[श्री बालाजी मण्डलम्|श्री मण्डलम्]] |[[तिरुपति]] | | | |- |21 | |style="background:#FFFFA7; " |[[श्री सत्य साईं मण्डलम्|श्री सत्य साई]] |[[पुट्टपर्थी]] | | | |- | 22 || NE || [[नेल्लूरुमण्डलम्|श्री पोट्टी श्रीरामुलु नेल्लूरु]]|| [[नेल्लूरु]] || {{right}} 2,966,082|| {{right}} 13,076|| {{right}} 227 |- | 23 || SR || [[श्रीकाकुलमण्डलम्|श्रीकाकुलम्]]|| [[श्रीकाकुलम्]]|| {{right}} 2,699,471|| {{right}} 5,837|| {{right}} 462 |- | 24 || VS || [[विशाखपट्टणमण्डलम्|विशाखपट्टणम्]]|| [[विशाखपट्टणम्]]|| {{right}} 4,288,113|| {{right}} 11,161|| {{right}} 384 |- | 25 || VZ || [[विजयनगरमण्डलम्|विजयनगरम्]]|| [[विजयनगरम्]]|| {{right}} 2,342,868|| {{right}} 6,539|| {{right}} 358 |- | 26 || WG || [[पश्चिमगोदावरीमण्डलम्|पश्चिमगोदावरी]]|| [[भीमावरम्]]|| {{right}} 3,934,782|| {{right}} 7,742|| {{right}} 490 |} ==[[आन्ध्रप्रदेशः]] (AP)== {{see also|आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि }} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 width=98% style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | width="10%" | '''सङ्केतः''' | width="20%" | '''मण्डलम्''' | width="20%" | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | width="10%" | '''जनसङ्ख्या (२०११) | width="10%" | '''विस्तीर्णता (km²)''' | width="10%" | '''सान्द्रता(/km²)''' | width="20%" | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AD|| [[अदिलाबाद् मण्डलम्|अदिलाबाद्]]|| [[आदिलाबाद्]]|| २,७३७,७३८|| १६,१०५|| १७०|| http://adilabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AN|| [[अनन्तपुरमण्डलम्|अनन्तपुरम्]]|| [[अनन्तपुरम् (आन्ध्रप्रदेशः)]]|| ४,०८३,३१५|| १९,१३०|| २१३|| http://anantapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140603101542/http://anantapur.nic.in/ |date=2014-06-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चित्तूरुमण्डलम्|चित्तूरु]]|| [[चित्तूरु]]|| ४,१७०,४६८|| १५,१५२|| २७५|| http://chittoor.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EG|| [[पूर्वगोदावरीमण्डलम्|पूर्वगोदावरी]]|| [[काकिनाड]]|| ५,१५१,५४९|| १०,८०७|| ४७७||http://eastgodavari.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[गुण्टूरुमण्डलम्|गुण्टूरु]]|| [[गुण्टूरु]]|| ४,८८९,२३०|| ११,३९१|| ४२९||http://guntur.nic.in/ |- bgcolor=#01DFD7 | HY||[[हैदराबाद् मण्डलम्|हैदराबाद्]]|| [[हैदराबाद्]]|| ४,०१०,२३८|| २१७|| १८,४८०||http://hyderabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CU|| [[कडपामण्डलम्|कडपा]]|| [[कडपा]]|| २,८८४,५२४|| १५,३५९|| १८८||http://kadapa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[करींनगरमण्डलम्|करींनगर्]]|| [[करींनगर]]||३,८११,७३८|| ११,८२३|| ३२२||http://karimnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KH|| [[खम्मममण्डलम्|खम्मम्]]|| [[खम्मम्]]|| २,७९८,२१४|| १६,०२९|| १७५||http://khammam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KR|| [[कृष्णामण्डलम्|कृष्णा]]|| [[मछलीपट्टनम्]]|| ४,५२९,००९|| ८,७२७|| ५१९||http://krishna.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KU|| [[कर्नूलुमण्डलम्|कर्नूल्]]|| [[कर्नूलु]]|| ४,०४६,६०१|| १७,६५८|| २२९||http://kurnool.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मेहबूब् नगरमण्डलम्|मेहबूब् नगरम्]]|| [[मेहबूब् नगरम्]]|| ४,०४२,१९१|| १८,४३२|| २१९||http://mahabubnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ME|| [[मेदक् मण्डलम्|मेदक्]]|| [[सङ्गारेड्डि]]||३,०३१,८७७|| ९,६९९|| ३१३||http://medak.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NA|| [[नल्गोण्डामण्डलम्|नल्गोण्डा]]|| [[नल्गोण्डा]]|| ३,४८३,६४८|| १४,२४०|| २४५||http://nalgonda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NE|| [[नेल्लूरुमण्डलम्|नेल्लूरु]]|| [[नेल्लूरु]]|| २,९६६,०८२|| १३,०७६|| २२७||http://nellore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926021745/http://nellore.nic.in/ |date=2011-09-26 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NI|| [[निजामाबाद् मण्डलम्]]|| [[निजामाबाद् (आन्ध्रप्रदेशः)|निजामाबाद्]]|| २,५५२,०७३|| ७,९५६|| ३२१||http://nizamabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PR|| [[प्रकाशमण्डलम्|प्रकाशम्]]|| [[ओङ्गोल्]]|| ३,३९२,७६४|| १७,६२६|| १९३||http://prakasam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[रङ्गारेड्डिमण्डलम्|रङ्गारेड्डि]]|| [[हैदराबाद्]]|| ५,२९६,३९६|| ७,४९३|| ७०७||http://rangareddy.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[श्रीकाकुलम्]]|| [[श्रीकाकुलम्]]|| २,६९९,४७१|| ५,८३७|| ४६२||http://srikakulam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | VS|| [[विशाखपट्टणमण्डलम्|विशाखपट्टणम्]]|| [[विशाखपट्टणम्]]||४,२८८,११३|| ११,१६१|| ३४०||http://visakhapatnam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | VZ|| [[विजयनगरमण्डलम्|विजयनगरम्]]|| [[विजयनगरम्]]|| २,३४२,८६८|| ६,५३९|| ३८४||http://vizianagaram.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WA|| [[वरङ्गल् मण्डलम्|वरङ्गल्]]|| [[वरङ्गल्]]|| ३,५२२,६४४|| १२,८४६|| २५२||http://warangal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WG|| [[पश्चिमगोदावरीमण्डलम्|पश्चिमगोदावरी]]|| [[एलुरु]]|| ३,९३४,७८२|| ७,७४२|| ४९०||http://wgodavari.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815193442/http://wgodavari.nic.in/ |date=2013-08-15 }} |} ==अरुणाचलप्रदेशः(AR)== {{see also|अरुणाचलप्रदेशस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AJ|| [[अञ्जावमण्डलम्|अञ्जाव्]]|| [[हवायी, (भारतम्)|हवायी]] || align=right | १८,४२८|| align=right | ३,२३४||align=right | ६|| http://lohit.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चङ्लङ् मण्डलम्|चङ्लङ्]]|| [[चङ्लङ्]]|| align=right | १२४,९९४|| align=right | ४,६६२|| align=right | २७ || http://changlang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EK|| [[पूर्वकमेङ्गमण्डलम्|पूर्वकमेङ्]]|| [[सेप्पा]]|| align=right | ५७,०६५|| align=right | ४,१३४|| align=right | १४|| http://eastkameng.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ES|| [[पूर्वसियाङ्गमण्डलम्|पूर्वसियाङ्]]|| [[Pasighat]]|| align=right | ८७,४३०|| align=right | ४,००५|| align=right | २२|| http://eastsiang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EL|| [[लोहितमण्डलम्|लोहित]]|| [[तेझु]]|| align=right | १४३,४७८|| align=right | २,४०२|| align=right | १३ || http://lohit.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LB|| [[दक्षिणसुबनसिरीमण्डलम्|दक्षिणसुबनसिरी]]|| [[झिरो]]|| align=right | ९७,१६४|| align=right | १०,१३५|| align=right | १० || http://lowersubansiri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पपुम्पारेमण्डलम्|पपुम्पारे]]|| [[युपिया]]|| align=right | १६७,७५०|| align=right | २,८७५|| align=right | ४२ || http://papumpare.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TA|| [[तवाङ्गमण्डलम्|तवाङ्]]|| [[तवाङ्गटौन्]]|| align=right | ३८,९२४|| align=right | २,०८५|| align=right | १९ || http://tawang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TI|| [[तिरप् मण्डलम्|तिरप्]]|| [[खोंसा]]|| align=right | १००,२२७|| align=right | २,३६३|| align=right | ४२|| http://tirap.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UD|| [[Dibang Valley district|Dibang Valley]]|| [[अनिनि]]|| align=right | २५७,५४३|| align=right | २३,०२९|| align=right | ४ || http://dibang.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | US|| [[उत्तरसियाङ्गमण्डलम्|उत्तरसियाङ्]]|| [[यिङ्कियोङ्]]|| align=right | ३३,१४६ || align=right | ६,१८८ || align=right | ५ || http://uppersiang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UB|| [[उत्तरसुबनसिरीमण्डलम्|उत्तरसुबनसिरी]]|| [[दापोरिजो]]|| align=right | ५४,९९५|| align=right | ७,०३२|| align=right | ८||http://uppersubansiri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WK|| [[पश्चिमकामेङ्गमण्डलम्|पश्चिमकामेङ्]]|| [[बोम्डिला]]|| align=right | ७४,५९५|| align=right | ७,४२२|| align=right | १० || http://westkameng.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WS|| [[पश्चिमसियाङ्गमण्डलम्|पश्चिमसियाङ्ग]]|| [[अलोङ्,अरुणाचलप्रदेशः|अलोङ्Along]]|| align=right | १०३,५७५|| align=right | ८,३२५ || align=right | १२ || http://westsiang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF |} ==Assam (AS)== {{See also|Districts of Assam}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''Code''' | '''District''' | '''Headquarters''' | '''Population (2001)''' | '''Area (km²)''' | '''Density (/km²)''' | '''Official website''' |- bgcolor=#F4F9FF | BA|| [[Barpeta district|Barpeta]]|| [[Barpeta]]|| align=right | 1,642,420|| align=right | 3,245|| align=right | 506||http://barpeta.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BO|| [[Bongaigaon district|Bongaigaon]]|| [[Bongaigaon]]|| align=right | 906,315|| align=right | 2,510|| align=right | 361||http://bongaigaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829083245/http://bongaigaon.gov.in/ |date=2011-08-29 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CA|| [[Cachar district|Cachar]]|| [[Silchar]]|| align=right | 1,442,141|| align=right | 3,786|| align=right | 381||http://cachar.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[Darrang district|Darrang]]|| [[Mangaldoi]]|| align=right | 1,503,943|| align=right | 3,481|| align=right | 432||http://darrang.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DM|| [[Dhemaji district|Dhemaji]]|| [[Dhemaji]]|| align=right | 569,468|| align=right | 3,237|| align=right | 176||http://dhemaji.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DB|| [[Dhubri district|Dhubri]]|| [[Dhubri]]|| align=right | 1,634,589|| align=right | 2,838|| align=right | 576||http://dhubri.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DI|| [[Dibrugarh district|Dibrugarh]]|| [[Dibrugarh]]|| align=right | 1,172,056|| align=right | 3,381|| align=right | 347||http://dibrugarh.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GP|| [[Goalpara district|Goalpara]]|| [[Goalpara]]|| align=right | 822,306|| align=right | 1,824|| align=right | 451||http://goalpara.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GG|| [[Golaghat district|Golaghat]]|| [[Golaghat]]|| align=right | 945,781|| align=right | 3,502|| align=right | 270||http://golaghat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[Hailakandi district|Hailakandi]]|| [[Hailakandi]]|| align=right | 542,978|| align=right | 1,327|| align=right | 409||http://hailakandi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JO|| [[Jorhat district|Jorhat]]|| [[Jorhat]]|| align=right | 1,009,197|| align=right | 2,851|| align=right | 354||http://jorhat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[Karbi Anglong district|Karbi Anglong]]|| [[Diphu]]|| align=right | 812,320|| align=right | 10,434|| align=right | 78||http://karbianglong.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031174011/http://karbianglong.gov.in/ |date=2014-10-31 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KR|| [[Karimganj district|Karimganj]]|| [[Karimganj]]|| align=right | 1,003,678|| align=right | 1,809|| align=right | 555||http://karimganj.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019002458/http://karimganj.gov.in/ |date=2014-10-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KK|| [[Kokrajhar district|Kokrajhar]]|| [[Kokrajhar]]|| align=right | 930,404|| align=right | 3,129|| align=right | 297||http://kokrajhar.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LA|| [[Lakhimpur district|Lakhimpur]]|| [[North Lakhimpur]]|| align=right | 889,325|| align=right | 2,277|| align=right | 391||http://lakhimpur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[Marigaon district|Marigaon]]|| [[Marigaon]]|| align=right | 775,874|| align=right | 1,704|| align=right | 455||http://morigaon.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NG|| [[Nagaon district|Nagaon]]|| [[Nagaon]]|| align=right | 2,315,387|| align=right | 3,831|| align=right | 604||http://nagaon.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127083327/http://nagaon.gov.in/ |date=2021-01-27 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NL|| [[Nalbari district|Nalbari]]|| [[Nalbari]]|| align=right | 1,138,184|| align=right | 2,257|| align=right | 504||http://nalbari.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NC|| [[Dima Hasao district|Dima Hasao]]|| [[Haflong]]|| align=right | 186,189|| align=right | 4,888|| align=right | 38||http://nchills.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003023706/http://nchills.gov.in/ |date=2019-10-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[Sibsagar district|Sibsagar]]|| [[Sibsagar]]|| align=right | 1,052,802|| align=right | 2,668|| align=right | 395||http://sivasagar.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[Sonitpur district|Sonitpur]]|| [[Tezpur]]|| align=right | 1,677,874|| align=right | 5,324|| align=right | 315||http://sonitpur.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201205051/http://sonitpur.gov.in/ |date=2020-12-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TI|| [[Tinsukia district|Tinsukia]]|| [[Tinsukia]]|| align=right | 1,150,146|| align=right | 3,790|| align=right | 303||http://tinsukia.gov.in/ |} ==बिहारराज्यम्(BR)== {{See also|बिहारराज्यस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2011)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता(2011) (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AR|| [[अररियामण्डलम्|अररिया]]|| [[अररिया]]|| align=right | २,८०६,२००|| align=right | २,८२९|| align=right | ९९२||http://araria.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | AR|| [[अरवलमण्डलम्|अरवल]]|| [[अरवल]]|| align=right | ६९९,५६३|| align=right | ४,८३९|| align=right | १०९९||http://arwal.bih.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AU|| [[औरङ्गाबादमण्डलम्, बिहार|औरङ्गाबाद्]]|| [[औरङ्गाबाद्, बिहार|औरङ्गाबाद्]]|| align=right | २,५११,२४३|| align=right | ३,३०३|| align=right | ७६०||http://aurangabad.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BA|| [[बाङ्कामण्डलम्|बाङ्का]]|| [[बाङ्का]]|| align=right | २,०२९,३३९|| align=right | ३,०१८|| align=right | ६७२||http://banka.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BE|| [[बेगुसरायीमण्डलम्|बेगुसरायी]]|| [[बेगुसराय]]|| align=right | २,९५४,३६७|| align=right | १,९१७|| align=right | १,५४०||http://begusarai.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BG|| [[भागलपुरमण्डलम्|भागलपुरम्]]|| [[भागलपुरम्]]|| align=right | ३,०३२,२२६|| align=right | २,५६९|| align=right | १,१८०||http://bhagalpur.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BJ||[[भोजपुरमण्डलम्|भोजपुरम्]]|| [[आरा]]|| align=right | २,७२०,१५५|| align=right | २,४७३|| align=right | १,१३६||http://bhojpur.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BU|| [[बक्सरमण्डलम्|बक्सर]]|| [[बक्सर]]|| align=right | १,७०७,६४३|| align=right | १,६२४|| align=right | १,००३||http://buxar.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[दरभङ्गामण्डलम्|दरभङ्गा]]|| [[दरभङ्गा]]|| align=right | ३,९२१,९७१|| align=right | २,२७८|| align=right | १,७२१||http://darbhanga.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | EC|| [[पूर्वचम्पारणमण्डलम्|पूर्वचम्पारण]]|| [[मोतिहारी]]|| align=right | ५,०८२,८६८|| align=right | ३,९६९|| align=right | १२८१||http://eastchamparan.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | GA|| [[गयामण्डलम्|गया]]|| [[गया]]|| align=right | ४,३७९,३८३|| align=right | ४,९७८|| align=right | ८८०||http://gaya.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | GO|| [[गोपालगञ्जमण्डलम्|गोपालगञ्ज]]|| [[गोपालगञ्ज]]|| align=right | २,५५८,०३७|| align=right | २,०३३|| align=right | १,२५८||http://gopalganj.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[जमुयीमण्डलम्|जमुयी]]|| [[जमुयी]]|| align=right | १,७५६,०७८|| align=right | ३,०९९|| align=right | ५६७||http://jamui.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818201023/http://jamui.bih.nic.in/ |date=2011-08-18 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JE|| [[जहानाबादमण्डलम्|जहानाबाद्]]|| [[जहानाबाद्]]|| align=right | १,१२४,१७६|| align=right | १,५६९|| align=right | १२०६||http://Jehanabad.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | KH|| [[खगरियामण्डलम्|खगरिया]]|| [[खगरिया]]|| align=right | १,६५७,५९९|| align=right | १,४८६|| align=right |१,११५||http://khagaria.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | KI|| [[किशनगञ्जमण्डलम्|किशनगञ्ज]]|| [[किशनगञ्ज]]|| align=right | १,६९०,९४८|| align=right | १,८८४|| align=right | ८९८||http://kishanganj.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | KM|| [[कैमूरमण्डलम्|कैमूर]]|| [[भबुवा]]|| align=right | १,६२६,९००|| align=right | ३,३६३|| align=right | ४८८||http://kaimur.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | KT|| [[कटिहारमण्डलम्|कटिहार]]|| [[कटिहार]]|| align=right | ३,ओ६८,१४९|| align=right | ३,०५६|| align=right | १००४||http://katihar.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | LA|| [[लक्खिसरायमण्डलम्|लक्खिसराय]]|| [[लक्खिसराय]]|| align=right | १,०००,७१७|| align=right | १,२२९|| align=right | ८१५||http://lakhisarai.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | MB|| [[मधुबनीमण्डलम्|मधुबनी]]|| [[मधुबनी]]|| align=right | ४,४७६,०४४|| align=right | ३,५०१|| align=right | १,२७९||http://madhubani.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | MG|| [[मुङ्गेरमण्डलम्|मुङ्गेर]]|| [[मुङ्गेर]]|| align=right | १,३५९.०५४|| align=right | १,४१९|| align=right | ९५८||http://munger.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151219044930/http://www.munger.bih.nic.in/ |date=2015-12-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | MP|| [[माधेपुरमण्डलम्|माधेपुरम्]]|| [[माधेपुरम्]]|| align=right | १,९९४,६१८|| align=right | १,७८७|| align=right | १११६||http://madhepura.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | MZ|| [[मुझफ्फरपुरमण्डलम्|मुझफ्फरपुर]]|| [[मुझफ्फरपुर]]|| align=right | ४,७७८,६१०|| align=right | ३,१७३|| align=right | १,५०६||http://muzaffarpur.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | NL|| [[नलन्दामण्डलम्|नलन्दा]]|| [[बिहारशरीफ]]|| align=right | २,८७२,५२३|| align=right | २,३५४|| align=right | १,२२०||http://nalanda.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | NW|| [[नवादामण्डलम्|नवादा]]|| [[नवादा]]|| align=right | २,२१६,६५३|| align=right | २,४९२|| align=right | ८८९||http://nawada.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पाटनामण्डलम्|पाटना]]|| [[पाटना]]|| align=right | ५,७७२,८०४|| align=right | ३,२०२|| align=right | १,८०३||http://patna.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228012237/http://patna.bih.nic.in/ |date=2011-02-28 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[पूर्णियामण्डलम्|पूर्णिया]]|| [[पूर्णिया]]|| align=right | ३,२७३,१२७|| align=right | ३,२२८|| align=right | १०१४||http://purnia.bih.nic.in{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | RO|| [[रोहतासमण्डलम्|रोहतास]]|| [[सासाराम]]|| align=right | २,९६२,५९३|| align=right | ३,८५०|| align=right | ७६३||http://rohtas.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SH|| [[सहरसामण्डलम्|सहरसा]]|| [[सहरसा]]|| align=right | १,८९७,१०२|| align=right | १,७०२|| align=right | ११२५||http://saharsa.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SM|| [[समस्तीपुरमण्डलम्|समस्तीपुरम्]]|| [[समस्तीपुरम्]]|| align=right | ४,२५४,७८२|| align=right | २,९०५|| align=right | १,४६५||http://samastipur.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[शिवहरमण्डलम्|शिवहर]]|| [[शिवहर]]|| align=right | ६५६,९१६|| align=right | ४४३|| align=right | १,८८२||http://sheohar.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SP|| [[शेखपुरामण्डलम्|शेखपुरा]]|| [[शेखपुरा]]|| align=right | ६३४,९२७|| align=right | ६८९|| align=right | ९२२||http://sheikhpura.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[सारनमण्डलम्|सारन]]|| [[छपरा]]|| align=right | ३,९४३,०९८|| align=right | २,६४१|| align=right | १,४९३||http://saran.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[सीतामढी]]|| [[सीतामढी]]|| align=right | ३,४१९,६२२|| align=right | २,१९९|| align=right | १,४९१||http://sitamarhi.bih.nic.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180720032153/http://sitamarhi.bih.nic.in/ |date=2018-07-20 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SU|| [[सुपौलमण्डलम्|सुपौल]]|| [[सुपौल]]|| align=right | २,२२८,३९७|| align=right | २,४१०|| align=right | ९१८||http://supaul.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SW|| [[सीवानमण्डलम्|सीवान]]|| [[सीवान]]|| align=right | ३,३१८,१७६|| align=right | २,२१९|| align=right | १,४९५||http://siwan.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | VA|| [[वैशालीमण्डलम्|वैशाली]]|| [[हाजीपुरम्]]|| align=right | ३,४९५,३४९|| align=right | २,०३६|| align=right | १,७१७||http://vaishali.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | WC|| [[पश्चिमचम्पारणमण्डलम्|पश्चिमचम्पारण]]|| [[बेतिया]]|| align=right | ३,९२२,७८०|| align=right | ५,२२९|| align=right | ७५०||http://westchamparan.bih.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF |} == छत्तिसगढ़(CG)== {{see also|Districts of Chhattisgarh}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BA|| [[Bastar district|Bastar]]|| [[Jagdalpur]]|| align=right | 1,411,644|| align=right | 14,968|| align=right | 87||http://bastar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020406145058/http://bastar.nic.in/ |date=2002-04-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BJ|| [[Bijapur district, Chhattisgarh|Bijapur]]|| [[Bijapur, Chhattisgarh|Bijapur]]|| align=right | 255,180|| align=right | 6,555|| align=right | 35|| |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[Bilaspur district, Chhattisgarh|Bilaspur]]|| [[Bilaspur, Chhattisgarh|Bilaspur]]|| align=right | 2,662,077|| align=right | 8,270|| align=right | 241||http://bilaspur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[Dantewada district|Dantewada]]|| [[Dantewada]]|| align=right | 532,791|| align=right | 17,538|| align=right | 41||http://dantewada.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[Dhamtari district|Dhamtari]]|| [[Dhamtari]]|| align=right | 799,199|| align=right | 3,383|| align=right | 208||http://dhamtari.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DU|| [[Durg district|Durg]]|| [[Durg]]|| align=right | 3.343,079|| align=right | 8,542|| align=right | 328||http://durg.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[Jashpur district|Jashpur]]|| [[Jashpur Nagar]]|| align=right | 8,52,043|| align=right | 5,825|| align=right | 127||http://jashpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JC|| [[Janjgir-Champa district|Janjgir-Champa]]|| [[Naila Janjgir]]|| align=right | 1,620,632|| align=right | 3,848|| align=right | 342||http://janjgirchampa.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | KB|| [[Korba district|Korba]]|| [[Korba, Chhattisgarh|Korba]]|| align=right | 1,206,563|| align=right | 6,615|| align=right | 153||http://korba.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211002149/http://korba.nic.in/ |date=2005-12-11 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KJ|| [[Koriya district|Koriya]]|| [[Baikunthpur, Koriya|Baikunthpur]]|| align=right | 659,039|| align=right | 6,578|| align=right | 89||http://koriya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102213143/http://koriya.nic.in/ |date=2006-01-02 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KK|| [[Kanker district|Kanker]]|| [[Kanker]]|| align=right | 748,593|| align=right | 6,513|| align=right | 100||http://kanker.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KW|| [[Kabirdham district|Kabirdham (formerly Kawardha)]]|| [[Kawardha]]|| align=right | 584,667|| align=right | 4,237|| align=right | 138||http://kawardha.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[Mahasamund district|Mahasamund]]|| [[Mahasamund]]|| align=right | 1,032,275|| align=right | 4,779|| align=right | 180||http://mahasamund.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NR|| [[Narayanpur district|Narayanpur]]|| [[Narayanpur town|Narayanpur]]|| align=right | 140,206|| align=right | 6,640|| align=right | 17|| |- bgcolor=#F4F9FF | RG|| [[Raigarh district|Raigarh]]|| [[Raigarh]]|| align=right | 1,493,627|| align=right | 7,068|| align=right | 179||http://raigarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307064830/http://raigarh.nic.in/ |date=2005-03-07 }} |- bgcolor=#F4F9FF | RN|| [[Rajnandgaon district|Rajnandgaon]]|| [[Rajnandgaon]]|| align=right | 1,537,520|| align=right | 8,062|| align=right | 159||http://rajnandgaon.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RP|| [[Raipur district|Raipur]]|| [[Raipur, Chhattisgarh|Raipur]]|| align=right | 4,062,160|| align=right | 13,083|| align=right | 230||http://raipur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SJ|| [[Surguja district|Surguja]]|| [[Surguja]] || align=right | 1,520,661|| align=right | 9,265|| align=right | 137||http://surguja.nic.in/ |} == देहली (DL)== {{see also|देहल्याः मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | CD || [[मध्यदेहलीमण्डलम्|मध्यदेहली]]|| दर्यागञ्ज|| align=right | ६४४,००५ || align=right | २५ || align=right | २५,७५९||http://dccentral.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ED || [[पूर्वदेहलीमण्डलम्|पूर्वदेहली]]|| प्रीतविहार|| align=right | १,४४८,७७० || align=right | ४४० || align=right | ३२९३ ||http://dceast.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ND || [[नवदेहलीमण्डलम्|नवदेहली]]|| कन्नाट् प्लेस् || align=right | ३०२,३६३ || align=right | २२|| align=right | १३७४४||http://dcnewdelhi.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NO || [[उत्तरदेहलीमण्डलम्|उत्तरदेहली]]|| सदरबझार|| align=right | ७७९,७८८ || align=right | ५९ || align=right | १२९९६ ||http://dcnorth.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NE || [[उत्तरपूर्वदेहलीमण्डलम्|उत्तरपूर्वदेहली]]|| शहदरा|| align=right | १,७६३,७१२ || align=right | ५२ || align=right | ३३९१७ ||http://dcnortheast.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NW || [[उत्तरपश्चिमदेहलीमण्डलम्|उत्तरपश्चिमदेहली]]|| काञ्झावाला|| align=right | ७८५,२८४ || align=right | १३० || align=right | ६०४१||http://dcnorthwest.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SD || [[दक्षिणदेहलीमण्डलम्|दक्षिणदेहली]]|| साकेत|| align=right | २,२५८,४९० || align=right | २५० || align=right | ९०३३ ||http://dcsouth.delhigovt.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SW || [[दक्षिणपश्चिमदेहलीमण्डलम्|दक्षिणपश्चिमदेहली]]|| वसन्तविहार || align=right | १,७४९,४९२ || align=right | ३९५ || align=right | ४४३० ||http://dcsouthwest.delhigovt.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715211719/http://dcsouthwest.delhigovt.nic.in/ |date=2013-07-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | WD || [[पश्चिमदेहलीमण्डलम्|पश्चिमदेहली]]|| राजौरीगार्डन्|| align=right | २,११९,६४१ || align=right | ११२ || align=right | १८९२५||http://dcwestrev.delhigovt.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103184838/http://dcwestrev.delhigovt.nic.in/ |date=2007-01-03 }} |} ==गोवा(GA)== {{see also|गोवाराज्यस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | NG || [[उत्तरगोवामण्डलम्|उत्तरगोवा]]|| [[पणजी]]|| align=right | ७५७,४०७|| align=right | १,७३६|| align=right | ४३६||http://northgoa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219223718/http://northgoa.nic.in/ |date=2011-12-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SG|| [[दक्षिणगोवामण्डलम्|दक्षिणगोवा]]|| [[मडगांव]]|| align=right | ५८६,५९१|| align=right | १,९६६|| align=right | २९८298||http://southgoa.nic.in/ |} == गुजरातराज्यम् (GJ)== {{see also|गुजरातराज्यस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या(2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AH || [[अहमदाबाद् मण्डलम्|अहमदाबाद्]] || [[अहमदाबाद्]] || align=right | ५,८०८,३७८ || align=right | ८,७०७ || align=right | ६६७||http://amdavad.gujarat.gov.in/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | AM || [[अम्रेलीमण्डलम्|अम्रेली]] || [[अम्रेली]] || align=right | १,३९३,२९५ || align=right | ६,७६० || align=right | २०६||http://amreli.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040318143126/http://www.amreli.gujarat.gov.in/ |date=2004-03-18 }} |- bgcolor=#F4F9FF | AN || [[आनन्दमण्डलम्|आनन्द]] || [[आनन्द]] || align=right | १८५६,७१२ || align=right | २,९४२ || align=right | ६३१||http://anand.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506053212/http://www.anand.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BK ||[[बनासकाठामण्डलम्|बनासकाठा]] || [[पालम्पुरम्]] || align=right | २,५०२,८४३ || align=right | १२,७०३|| align=right | १९७||http://banaskantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520081946/http://banaskantha.gujarat.gov.in/ |date=2009-05-20 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BR || [[भरुचमण्डलम्|भरुच]] || [[भरुच]] || align=right | १,३७०,१०४ || align=right | ६,५२४ || align=right | २१०||http://bharuch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410030430/http://bharuch.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BV || [[भावनगरमण्डलम्|भावनगरम्]] || [[भावनगरम्]] || align=right | २,४६९,२६४ || align=right | ११,१५५ || align=right | २२१||http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427204858/http://bhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2009-04-27 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DA || [[दहोडमण्डलम्|दहोड]] || [[दहोड]] || align=right | १,६३५,३७४ || align=right | ३,६४२ || align=right | ४४९||http://dahod.gujarat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DG || [[डाङ्गमण्डलम्|द डाङ्ग्स्]] || [[अहवा]] || align=right | १८६,७१२ || align=right | १,७६४ || align=right | १०६||http://dangs.gujarat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GA || [[गान्धिनगरमण्डलम्|गान्धिनगरम्]] || [[गान्धिनगरम्]] || align=right | १,३३४,७३१ || align=right | ६४९ || align=right | २,०५७||http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093434/http://gandhinagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JA || [[जामनगरमण्डलम्|जामनगरम्]] || [[जामनगरम्]] || align=right | १,९१३,६८५ || align=right | १४,१२५ || align=right | 135||http://jamnagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200419235354/http://jamnagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JU ||[[जुनागढमण्डलम्|जुनागढ]] || [[जुनागढ]] || align=right | २,४४८,४२७ || align=right | ८,८३९ || align=right | २७७||http://junagadh.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093445/http://junagadh.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KA || [[कच्छमण्डलम्|कच्छ]] || [[भुज्]] || align=right | १,५२६,३२१ || align=right | ४५,६७२ || align=right | ३३||http://kutch.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101004708/http://kutch.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KH || [[खेडमण्डलम्|खेड]] || [[नडियाद्]] || align=right | २,०२३,३५४ || align=right | ४,२१५ || align=right | ४८०||http://kheda.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301071253/http://kheda.gujarat.gov.in/ |date=2012-03-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | MA || [[मेहसाणामण्डलम्|मेहसाणा]] || [[मेहसाणा]] || align=right | १,८३७,६९६ || align=right | ४,३८६ || align=right | ४१९||http://mehsana.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420143952/http://mehsana.gujarat.gov.in/ |date=2020-04-20 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NR || [[नर्मदामण्डलम्|नर्मदा]] || [[राजपिप्ला]] || align=right | ५१४,०८३ || align=right | २,७४९ || align=right | १८७||http://narmada.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025194843/http://narmada.gujarat.gov.in/ |date=2020-10-25 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NV || [[नवसारिमण्डलम्|नवसारि]] || [[नवसारि]] || align=right | १,२२९,२५० || align=right | २,२११ || align=right | ५५६||http://navsari.gujarat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA || [[पाटणमण्डलम्|पाटण]] || [[पाटण]] || align=right | १,१८१,९४१ || align=right | ५,७३८ || align=right | २०६||http://patan.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093528/http://patan.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PM || [[पञ्चमहलमण्डलम्|पञ्चमहल]] || [[गोध्रा]] || align=right | २,०२४,८८३ || align=right | ५,२१९ || align=right | ३८८||http://panchmahals.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811070417/http://panchmahals.gujarat.gov.in/ |date=2010-08-11 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PO || [[पोरबन्दरमण्डलम्|पोरबन्दर]] || [[पोरबन्दर]] || align=right | ५३६,८५४ || align=right | २,२९४ || align=right | २३४||http://porbandar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103042254/http://porbandar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | RA || [[राजकोटमण्डलम्|राजकोट]] || [[राजकोट]] || align=right | ३,१५७,६७६|| align=right | ११,२०३|| align=right | २८२||http://rajkot.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101124450/http://rajkot.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SK || [[साबरकाठामण्डलम्|साबरकाठा]] || [[हिम्मतनगरम्]] || align=right | २,०८३,४१६ || align=right | ७,३९० || align=right | 282||http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913162613/http://sabarkantha.gujarat.gov.in/ |date=2011-09-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SN || [[सुरेन्द्रनगरमण्डलम्|सुरेन्द्रनगरम्]] || [[सुरेन्द्रनगरम्]] || align=right | १,५१५,१४७ || align=right | १०,४८९ || align=right | 144||http://surendranagar.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109203040/http://surendranagar.gujarat.gov.in/ |date=2020-11-09 }} |- bgcolor=#F4F9FF | ST || [[सूरतमण्डलम्|सूरत्]] || [[सूरत]] || align=right | ४,९९६,३९१ || align=right | ७,६५७ || align=right | ६५३||http://surat.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093545/http://surat.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | VD || [[वडोदरामण्डलम्|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] || align=right | ३,६३९,७७५ || align=right | ७,७९४ || align=right | ४६७||http://vadodara.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093559/http://vadodara.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | VL || [[वल्साडमण्डलम्|वल्साड]] || [[वल्साड]] || align=right | १,४१०,६८० || align=right | ३,०३४ || align=right | ४६५||http://valsad.gujarat.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608093604/http://valsad.gujarat.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |} ==[[हरियाणा]] (HR)== {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता(/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AM|| [[अम्बालामण्डलम्|अम्बाला]]|| [[अम्बाला]]|| align=right | १,०१३,६६०|| align=right | १,५६९|| align=right | ६४६||http://ambala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012221438/http://ambala.nic.in/ |date=2007-10-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BH|| [[भिवानीमण्डलम्|भिवानी]]|| [[भिवानी]]|| align=right | १,४२४,५५४|| align=right | ५,१४०|| align=right | २७७||http://bhiwani.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163314/http://bhiwani.nic.in/ |date=2011-07-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | FR|| [[फरीदाबादमण्डलम्|फरीदाबाद्]]|| [[फरीदाबाद्]]|| align=right | २,१९३,२७६|| align=right | २,१०५|| align=right | १,०४२||http://faridabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FT|| [[फतेहाबादमण्डलम्|फतेहाबाद्]]|| [[फतेहाबाद्, हरियाणा|फतेहाबाद्]]|| align=right | ८०६,१५८|| align=right | २,४९१|| align=right | ३२४||http://fatehabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[गुडगांवमण्डलम्|गुडगांव]]|| [[गुडगांव]]|| align=right | १,६५७,६६९|| align=right | २,७६०|| align=right | ६०१||http://gurgaon.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602231540/http://gurgaon.nic.in/ |date=2008-06-02 }} |- bgcolor=#F4F9FF | HI|| [[हिसारमण्डलम्|हिसार]]|| [[हिसार]]|| align=right | १,५३६,४१७|| align=right | ३,७८८|| align=right | ४०६||http://hisar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JH|| [[झज्जरमण्डलम्|झज्जर]]|| [[झज्जर]]|| align=right | ८८७,३९२|| align=right | १,८६८|| align=right | ४७५||http://jhajjar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JI|| [[जीन्दमण्डलम्|जीन्द]]|| [[जीन्द]]|| align=right | १,१८९,७२५|| align=right | २,७३६|| align=right | ४३५||http://jind.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KR|| [[कर्नालमण्डलम्|कर्नाल]]|| [[कर्नाल]]|| align=right | १,२७४,८४३|| align=right | २,४७१|| align=right | ५१६||http://karnal.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415152944/http://karnal.nic.in/ |date=2009-04-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KT|| [[कैथलमण्डलम्|कैथल्]]|| [[कैथल]]|| align=right | ९४५,६३१|| align=right | २,७९९|| align=right | ३३८||http://kaithal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KU|| [[कुरुक्षेत्रमण्डलम्|कुरुक्षेत्रम्]]|| [[कुरुक्षेत्रम्]]|| align=right | ८२८,१२०|| align=right | १,२१७|| align=right | ६८०||http://kurukshetra.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[महेन्द्रगढमण्डलम्|महेन्द्रगढ]]|| [[नर्नौल]]|| align=right | ८१२,०२२|| align=right | १,६८३|| align=right | ४८२||http://mahendragarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MW|| [[मेवातमण्डलम्|मेवात]]|| [[नुह]]|| align=right | ९९३,०००|| align=right | १,७६५ || align=right | ५६२ ||http://mewat.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | PK|| [[पञ्चकुलामण्डलम्|पञ्चकुला]]|| [[पञ्चकुला]]|| align=right | ४६९,२१०|| align=right | ८१६|| align=right | ५७५||http://panchkula.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PP|| [[पाणिपत् मण्डलम्|पाणिपत्]]|| [[पाणिपत्]]|| align=right | ९६७,३३८|| align=right | १,२५०|| align=right | ७७४||http://panipat.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RE|| [[रेवाडीमण्डलम्|रेवाडी]]|| [[रेवाडी]]|| align=right | ७६४,७२७|| align=right | १,५५९|| align=right | ४९१||http://rewari.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703082821/http://rewari.nic.in/ |date=2007-07-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | RO|| [[रोहटकमण्डलम्|रोहटक]]|| [[रोहटक]]|| align=right | ९४०,०३६|| align=right | १,६६८|| align=right | ५६४||http://rohtak.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209215206/http://rohtak.nic.in/ |date=2009-02-09 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[सिरसामण्डलम्, हरियाणा|सिरसा]]|| [[सिरसा,हरियाणा|सिरसा]]|| align=right | १,१११,०१२|| align=right | ४,२७६|| align=right | २६०||http://sirsa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421232326/http://sirsa.nic.in/ |date=2018-04-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SNP|| [[सोनीपत् मण्डलम्|सोनीपत्]]|| [[सोनीपत्]]|| align=right | १,२७८,८३०|| align=right | २,२६०|| align=right | ५६६||http://sonepat.gov.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | YN|| [[यमुनानगरमण्डलम्|यमुनानगरम्]]|| [[यमुनानगरम्]]|| align=right | ९८२,३६९|| align=right | १,७५६|| align=right | ५५९ ||http://yamunanagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PW|| [[पलवलमण्डलम्|पलवल]] || [[पलवल]]|| align=right | ९३४,६७५ || align=right | १,८७५ || align=right | ४९९|| http://palwal.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} ==हिमाचलप्रदेशः (HP)== {{see also|हिमाचलप्रदेशस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता(/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[बिलासपुरमण्डलम्, हिमाचलप्रदेशः|बिलासपुरम्]]|| [[बिलासपुरम्, हिमाचलप्रदेशः|बिलासपुरम्]]|| align=right | ३४०,७३५|| align=right | १,१६७|| align=right | २९२||http://hpbilaspur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चम्बामण्डलम्|चम्बा]]|| [[चम्बा, हिमाचलप्रदेशः|चम्बा]]|| align=right | ४६०,४९९|| align=right | ६,५२८|| align=right | ७१||http://hpchamba.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[हमीरपुरमण्डलम्, हिमाचलप्रदेशः|हमीरपुरम्]]|| [[हमीरपुरम्, हिमाचलप्रदेशः|हमीरपुरम्]]|| align=right | ४१२,००९|| align=right | १,११८|| align=right | ३६९||http://hphamirpur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[काङ्ग्रामण्डलम्|काङ्ग्रा]]|| [[धर्मशाला, हिमाचलप्रदेशः|धर्मशाला]]|| align=right | १,३३८,५३६|| align=right | ५,७३९|| align=right | २३३||http://hpkangra.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KI|| [[किन्नौरमण्डलम्|किन्नौर]]|| [[रेकोङ्ग् प्यो]]|| align=right | ८३,९५०|| align=right | ६,४०१|| align=right | १३||http://hpkinnaur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KU|| [[कुलुमण्डलम्|कुलु]]|| [[कुलु]]|| align=right | ३७९,८६५|| align=right | ५,५०३|| align=right | ६९||http://hpkullu.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LS|| [[लाहौल्-स्पितीमण्डलम्|लाहौल् तथा स्पिती]]|| [[केलोङ्ग्]]|| align=right | ३३,२२४|| align=right | १३,८३५|| align=right | २||http://hplahaulspiti.gov.in |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मण्डीमण्डलम्|मण्डी]]|| [[मण्डी]]|| align=right | ९००९८७|| align=right | ३,९५०|| align=right | २२८||http://hpmandi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SH|| [[शिमलामण्डलम्|शिमला]]|| [[शिमला]]|| align=right | ७२१,७४५|| align=right | ५,१३१|| align=right | १४१||http://hpshimla.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[सिर्मौरमण्डलम्|सिर्मौर]]|| [[नहान्]]|| align=right | ४५८,३५१|| align=right | २,८२५|| align=right | १६२||http://hpsirmaur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[सोलन् मण्डलम्|सोलन्]]|| [[सोलन्]]|| align=right | ४९९,३८०|| align=right | १,९३६|| align=right | २५८||http://hpsolan.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UNA|| [[उनामण्डलम्|उना]]|| [[उना, हिमाचलप्रदेशः|उना]]|| align=right | ४४७,९६७|| align=right | १,५४०|| align=right | २९१||http://hpuna.nic.in/ |} ==जम्मूकाश्मीरराज्यम् (JK)== {{see also|जम्मूकाश्मीरराज्यस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''जनसङ्ख्या (2011)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AN|| [[अनन्तनागमण्डलम्|अनन्तनाग]]|| [[अनन्तनाग]]|| align=right | ७३४,५४९|| align=right | १,०६९,७४९|| align=right | २८५३ || align=right | ३७५ ||http://anantnag.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BD|| [[बडगांवमण्डलम्|बडगांव]]|| [[बडगांव]]|| align=right | ६२९,३०९|| align=right | ७५५,३३१ || align=right | १४०६ || align=right | ७३५ || http://budgam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF |BPR ||[[बण्डिपोरामण्डलम्|बण्डिपोरा]]||[[बण्डिपोरा]]|| align=right | ३१६,४३६|| align=right | ३८५०९९ || align=right | ३,०१०|| align=right | ३९८||http://bandipore.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[बारामूलामण्डलम्|बारामूला]]|| [[बारामूला]]|| align=right | ८५३,३४४|| align=right | १,०१५,५०३ || align=right | ३३२९ || align=right | ३०५||http://baramulla.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DO|| [[डोडामण्डलम्|डोडा]]|| [[डोडा]]|| align=right | ३२०,२५६ || align=right | ४०९,५७६ || align=right | ११,६९१|| align=right | ५९||http://doda.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GB||[[गण्डेरबालमण्डलम्|गण्डेरबाल]] || [[गण्डेरबाल]] || align=right | २११,८९९ || align=right | २९७,००३ || align=right | २५८|| align=right | ११५१|| |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[जम्मूमण्डलम्|जम्मू]]|| [[जम्मू]]|| align=right | १,३४३,७५६ || align=right | १,५२६,४०६|| align=right | ३,०९७|| align=right | ५०८||http://jammu.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KR|| [[कार्गिलमण्डलम्|कार्गिल]] || [[कार्गिलनगरम्|कार्गिल्]]|| align=right | ११९,३०७|| align=right | १४३,३८८ || align=right | १४,०३६|| align=right | ८||http://kargil.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KT|| [[कठुवामण्डलम्|कठुवा]]|| [[कठुवा]]|| align=right | ५५५०,०८४ || align=right | ६१५,७११ || align=right | २,६५१|| align=right | २०५||http://kathua.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KW|| [[किस्त्वारमण्डलम्|किस्त्वार]] ||[[किस्त्वार]]|| align=right | १९०,८४३|| align=right | २३१,०३७|| align=right | १८४८|| align=right | १२५|| |- bgcolor=#F4F9FF | KU|| [[कुप्वाडामण्डलम्|कुप्वाडा]]||[[कुप्वाडा]] || align=right | ६५०,३९३|| align=right | ८७५,५६४|| align=right | २,३७९|| align=right | २६९||http://kupwara.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KG|| [[कुल्गांवमण्डलम्|कुल्गांव]]|| [[कुल्गांव]] || align=right | 437,885 || align=right | 423,181 || align=right | 457|| align=right | 925|| |- bgcolor=#F4F9FF | LE|| [[लेहमण्डलम्|लेह]]|| [[लेह]]|| align=right | ११७,२३२ || align=right | १४७,१०४|| align=right | ४५,११०|| align=right | १||http://leh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PO|| [[पूञ्छमण्डलम्, भारतम्|पूञ्छ]]|| [[पूञ्छ]]|| align=right | ३७२,६१३|| align=right | ४७६,८२० || align=right | १,६७४|| align=right | २२२||http://poonch.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[पुलवामामण्डलम्|पुलवामा]]|| [[पुलवामा]]|| align=right | ४४१,२७५|| align=right | ५७०,०६०|| align=right | १,३९८|| align=right | ४५२||http://pulwama.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[राजौरीमण्डलम्|राजौरी]]|| [[राजौरी]]|| align=right | ४८३,२८४|| align=right | ६१९,२६६|| align=right | २,६३०|| align=right | १८२||http://rajouri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RB|| [[रामबनमण्डलम्|रामबन]]|| [[रामबन, जम्मूकाश्मीरम्|रामबन]]|| align=right | १८०,८३० || align=right | २८३,३१३|| align=right | १३३० || align=right | 213|| |- bgcolor=#F4F9FF | RS|| [[रियासीमण्डलम्|रियासी]] || [[रियासी]] || align=right | २६८,४४१ || align=right | ३१४,७१४ || align=right | १७१० || align=right | १८४ || |- bgcolor=#F4F9FF | SB|| [[साम्बामण्डलम्|साम्बा]]|| [[साम्बा, जम्मू|साम्बा]]|| align=right | २४५,०१६|| align=right | ३१८,६११|| align=right | ९१३ || align=right | ३१४||http://samba.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF |SH|| [[शुपियामण्डलम्|शुपिया]] || [[शुपिया]] || align=right | २११,३३२ || align=right | २६५,९६० || align=right | ३१२ || align=right | ८५२ || |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[श्रीनगरमण्डलम्|श्रीनगरम्]]|| [[श्रीनगरम्]]|| align=right | ९९०,५४८|| align=right | १,२५०,१७३|| align=right | २,२२८|| align=right | ५५६||http://srinagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UD|| [[उधमपुरमण्डलम्|उधमपुरम्]]|| [[उधमपुरम्]]|| align=right | ४७५,०६८|| align=right | ५५५,३५७|| align=right | ४,५५०|| align=right | २११||http://udhampur.gov.in/ |} == झारखण्ड (JH)== {{see also|Districts of Jharkhand}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BO|| [[Bokaro district|Bokaro]]|| [[Bokaro Steel City|Bokaro]]|| align=right | 1,775,961|| align=right | 2,861|| align=right | 621 || http://bokaro.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[Chatra district|Chatra]]|| [[Chatra]]|| align=right | 790,680|| align=right | 3,700|| align=right | 214 || http://chatra.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DE|| [[Deoghar district|Deoghar]]|| [[Deoghar]]|| align=right | 1,161,370|| align=right | 2,479|| align=right | 468 |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[Dhanbad district|Dhanbad]]|| [[Dhanbad]]|| align=right | 2,394,434|| align=right | 2,075|| align=right | 1,154 || http://dhanbad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DU|| [[Dumka district|Dumka]]|| [[Dumka]]|| align=right | 1,754,571|| align=right | 5,518|| align=right | 318 || http://dumka.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ES|| [[East Singhbhum district|East Singhbhum]]|| [[Jamshedpur]]|| align=right | 1,978,671|| align=right | 3,533|| align=right | 560 || http://jamshedpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GA|| [[Garhwa district|Garhwa]]|| [[Garhwa]]|| align=right | 1,034,151|| align=right | 4,064|| align=right | 254 || http://garhwa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GI|| [[Giridih district|Giridih]]|| [[Giridih]]|| align=right | 1,901,564|| align=right | 4,887|| align=right | 389 || http://giridih.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GO|| [[Godda district|Godda]]|| [[Godda]]|| align=right | 1,047,264|| align=right | 2,110|| align=right | 496 || http://godda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[Gumla district|Gumla]]|| [[Gumla]]|| align=right | 1,345,520|| align=right | 9,091|| align=right | 148|| http://gumla.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[Hazaribagh district|Hazaribag]]|| [[Hazaribagh|Hazaribag]]|| align=right | 2,277,108|| align=right | 6,154|| align=right | 370||http://hazaribag.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[Koderma district|Koderma]]|| [[Koderma]]|| align=right | 498,683|| align=right | 1,312|| align=right | 380 || http://koderma.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LO|| [[Lohardaga district|Lohardaga]]|| [[Lohardaga]]|| align=right | 364,405|| align=right | 1,494|| align=right | 244 || http://lohardaga.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PK|| [[Pakur district|Pakur]]|| [[Pakur]]|| align=right | 701,616|| align=right | 1,805|| align=right | 389|| http://pakur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PL|| [[Palamu district|Palamu]]|| [[Daltonganj]]|| align=right | 2,092,004|| align=right | 8,717|| align=right | 240|| http://palamu.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[Ranchi district|Ranchi]]|| [[Ranchi]]|| align=right | 2,783,577|| align=right | 7,974|| align=right | 349 || http://ranchi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[Sahebganj district|Sahibganj]]|| [[Sahebganj]]|| align=right | 927,584|| align=right | 1,599|| align=right | 580 || http://sahibganj.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SK|| [[Seraikela Kharsawan district|Seraikela Kharsawan]]|| [[Seraikela]] || align=right | 848,850|| align=right | 2,725|| align=right | 312|| http://seraikela.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WS|| [[West Singhbhum district|West Singhbhum]]|| [[Chaibasa]]|| align=right | 2,080,265|| align=right | 9,906|| align=right | 210|| http://chaibasa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RM|| [[Ramgarh district|Ramgarh]]|| [[Ramgarh, Jharkhand|Ramgarh]]|| align=right | 8,39,482|| align=right | 1,212|| align=right | 692 |} ==[[कर्णाटकम्]] (KA)== {{see also|कर्णाटकस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (२०११)''' | '''विस्तीर्णता(km²)''' | '''सान्द्रता(/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BD|| [[बीदरमण्डलम्|बीदर]]|| [[बीदर]]|| align=right | १,५०१,३७४|| align=right | ५,४४८|| align=right | २७६||http://www.bidar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BG|| [[बेळगावीमण्डलम्|बेळगावी]]|| [[बेळगावी]]|| align=right | ४,२०७,२६४|| align=right | १३,४१५|| align=right | ३१४||http://www.belgaum.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630210052/http://www.belgaum.nic.in/ |date=2015-06-30 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BJ|| [[बिजापुरमण्डलम् (कर्णाटकम्)|बिजापुरम्]]||[[बिजापुरम्]]|| align=right | १,८०८.८६३|| align=right | १०,५१७|| align=right | १७२||http://www.bijapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514062653/http://www.bijapur.nic.in/ |date=2019-05-14 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BK|| [[बागलकोटेमण्डलम्|बागलकोटे]]|| [[बागलकोटे]]|| align=right | १,६५२,२३२|| align=right | ६,५८३|| align=right | २५१||http://www.bagalkot.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072308/http://www.bagalkot.nic.in/ |date=2019-08-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BL|| [[बळ्ळारीमण्डलम्|बळ्ळारी]]|| [[बळ्ळारी]]|| align=right | २,०२५,२४२|| align=right | ८,४३९|| align=right | २४०||http://www.bellary.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810072307/http://www.bellary.nic.in/ |date=2019-08-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[बेङ्गळूरुग्रामान्तरमण्डलम्|बेङ्गळूरुग्रामान्तरम्]]|| [[बेङ्गळूरु]]|| align=right | १,८७७,४१६|| align=right | ५,८१५|| align=right | ३२३||http://www.bangalorerural.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331110239/http://www.bangalorerural.nic.in/ |date=2019-03-31 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BN|| [[बेङ्गळूरुनगरमण्डलम्|बेङ्गळूरु]]|| [[बेङ्गळूरु]]|| align=right | ६,५२३,११०|| align=right | २,१९०|| align=right | २,९७९||http://bangaloreurban.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CJ|| [[चामराजनगरमण्डलम्|चामराजनगरम्]]|| [[चामराजनगरम्]]|| align=right | ९६४,२७५|| align=right | ५,१०२|| align=right | १८९||http://chamrajnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CK|| [[चिक्कमगळूरुमण्डलम्|चिक्कमगळूरु]]|| [[चिक्कमगळूरु]]|| align=right | १,१३९,१०४|| align=right | ७,२०१|| align=right |१५८|| http://chickmagalur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CT|| [[चित्रदुर्गमण्डलम्|चित्रदुर्गम्]]|| [[चित्रदुर्गम्]]|| align=right | १,५१०,२२७|| align=right | ८,४३७|| align=right | १७९||http://www.chitradurga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315120849/http://www.chitradurga.nic.in/ |date=2019-03-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[दावणगेरेमण्डलम्|दावणगेरे]]|| [[दावणगेरे]]|| align=right | १,७८९.६९३|| align=right | ५,९२६|| align=right | ३०२||http://www.davanagere.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517105317/http://davanagere.nic.in/ |date=2018-05-17 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धारवाडमण्डलम्|धारवाड]]|| [[धारवाड]]|| align=right | १,६०३,७९४|| align=right | ४,२६५|| align=right | ३७६||http://www.dharwad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DK|| [[दक्षिणकन्नडमण्डलम्]]|| [[मङ्गळूरु]]|| align=right | १,८९६,४०३|| align=right | ४,५५९|| align=right | ४१६||http://www.dk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/ |date=2019-03-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | GA|| [[गदगमण्डलम्|गदग]]|| [[गदग-बेटगेरी]]|| align=right | ९७१,९५५|| align=right | ४,६५१|| align=right | २०९||http://gadag.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[गुल्बर्गामण्डलम्|गुल्बर्गा]]|| [[गुल्बर्गा]]|| align=right | ३,१२४,८५८|| align=right | १६,२२४|| align=right | १९३||http://www.gulbarga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190910164747/http://www.gulbarga.nic.in/ |date=2019-09-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | HS|| [[हासनमण्डलम्]]|| [[हासनम्]]|| align=right | १,७२१,३१९|| align=right | ६,८१४|| align=right |२५३||http://www.hassan.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HV|| [[हावेरीमण्डलम्]]|| [[हावेरी]]|| align=right | १,४३७,८६०|| align=right | ४,८२५|| align=right | २९८||http://haveri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KD|| [[कोडगुमण्डलम्|कोडगु]]|| [[मडिकेरी]]|| align=right | ५४५,३२२|| align=right | ४,१०२|| align=right | १३३||http://www.kodagu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190315175025/http://www.kodagu.nic.in/ |date=2019-03-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KL|| [[कोलारमण्डलम्|कोलार]]|| [[कोलार]]|| align=right | २,५२३,४०६|| align=right | ८,२२३|| align=right | ३०७||http://kolar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KP|| [[कोप्पळमण्डलम्]]|| [[कोप्पळ]]|| align=right | १,१९३,४९६|| align=right | ७,१९०|| align=right | १६६||http://www.koppal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मण्ड्यमण्डलम्]]|| [[मण्ड्य]]|| align=right | १,७६१,७१८|| align=right | ४,९६१|| align=right | ३५५||http://www.mandya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190312035834/http://www.mandya.nic.in/ |date=2019-03-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | MY|| [[मैसूरुमण्डलम्]]|| [[मैसूरु]]|| align=right | २,६२४,९११|| align=right | ६,८५४|| align=right | ३८३||http://www.mysore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810052646/http://www.mysore.nic.in/ |date=2019-08-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[रायचूरुमण्डलम्|रायचूरु]]|| [[रायचूरु]]|| align=right | १,६४८,२१२|| align=right | ६,८३९|| align=right | २४१||http://www.raichur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SH|| [[शिवमोग्गामण्डलम्|शिवमोग्गा]]|| [[शिवमोग्गा]]|| align=right | १,६३९,५९५|| align=right | ८,४९५|| align=right | १९३||http://www.shimoga.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513041244/http://shimoga.nic.in/ |date=2012-05-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TU|| [[तुमकूरुमण्डलम्|तुमकूरु]]|| [[तुमकूरु]]|| align=right | २,५७९,५१६|| align=right | १०,५९८|| align=right | २४३||http://www.tumkur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320013636/http://www.tumkur.nic.in/ |date=2019-03-20 }} |- bgcolor=#F4F9FF | UD|| [[उडुपीमण्डलम्|उडुपी]]|| [[उडुपी]]|| align=right | १,१०९४९४|| align=right | ३,८७९|| align=right | २८६|| |- bgcolor=#F4F9FF | UK|| [[उत्तरकन्नडमण्डलम्|उत्तरकन्नड]]|| [[कारवारम्]]|| align=right | 1,353,299|| align=right | 10,291|| align=right | 132||http://uttarakannada.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RM|| [[रामनगरमण्डलम्|रामनगर]] || [[रामनगरम्]] || align=right | ७९,३६५ || || || http://www.ramanagaracity.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721161719/http://www.ramanagaracity.gov.in/ |date=2011-07-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CK|| [[चिक्कबळ्ळापुरमण्डलम्|चिक्कबळ्ळापुर]] || [[चिक्कबळ्ळापुरम्]] || align=right | ५४,९३८ || || || http://www.chikballapur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190310100553/http://www.chikballapur.nic.in/ |date=2019-03-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | YG|| [[यादगिरिमण्डलम्|यादगिरि]] || [[यादगिरि]] || || || || |} == केरळ (KL)== {{see also|Districts of Kerala}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AL|| [[Alappuzha district|Alappuzha]]|| [[Alappuzha]]||align=right| 2,105,349||align=right| 1,414||align=right| 1,489||http://www.alappuzha.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180525195417/http://alappuzha.nic.in/ |date=2018-05-25 }} |- bgcolor=#F4F9FF | ER|| [[Ernakulam district|Ernakulam]]|| [[Kakkanad]]||align=right| 3,098,378||align=right| 2,951||align=right| 1,050|| http://ernakulam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ID|| [[Idukki district|Idukki]]|| [[Painavu]]||align=right| 1,128,605||align=right| 4,479||align=right| 252|| http://idukki.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KL|| [[Kollam district|Kollam]]|| [[Kollam]]||align=right| 2,584,118||align=right| 2,498||align=right| 1,034|| http://kollam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KN|| [[Kannur district|Kannur]]|| [[Kannur]]||align=right| 2,412,365||align=right| 2,966||align=right| 813 || http://kannur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KS|| [[Kasaragod district|Kasaragod]]|| [[Kasaragod]]||align=right| 1,203,342||align=right| 1,992||align=right| 604||http://kasargod.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KT|| [[Kottayam district|Kottayam]]|| [[Kottayam]]||align=right| 1,952,901||align=right| 2,203||align=right| 886|| http://kottayam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KZ|| [[Kozhikode district|Kozhikode]]|| [[Kozhikode]]||align=right| 2,878,498||align=right| 2,345||align=right| 1,228||http://kozhikode.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[Malappuram district|Malappuram]]|| [[Malappuram]]||align=right| 3,629,640||align=right| 3,550||align=right| 1,022||http://malappuram.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PL|| [[Palakkad district|Palakkad]]|| [[Palakkad]]||align=right| 2,617,072||align=right| 4,480||align=right| 584||http://palakkad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PT|| [[Pathanamthitta]]|| [[Pathanamthitta]]||align=right| 1,231,577||align=right| 2,462||align=right| 500||http://pathanamthitta.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TS|| [[Thrissur district|Thrissur]]|| [[Thrissur]]||align=right| 2,975,440||align=right| 3,032||align=right| 981||http://thrissur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TV|| [[Thiruvananthapuram]]|| [[Thiruvananthapuram]]||align=right| 3,234,707||align=right| 2,192||align=right| 1,476||http://www.trivandrum.gov.in// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180315003725/http://www.trivandrum.gov.in// |date=2018-03-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | WA|| [[Wayanad district|Wayanad]]|| [[Kalpetta]]||align=right| 786,627||align=right| 2,131||align=right| 369 || http://wayanad.nic.in/ |} ==मध्यप्रदेशः (MP)== {{see also|मध्यप्रदेशस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | width="10%" | '''सङ्केतः''' | width="20%" | '''मण्डलम्''' | width="20%" | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | width="10%" | '''जनसङ्ख्या (२०११) | width="10%" | '''विस्तीर्णता (km²)''' | width="10%" | '''सान्द्रता(/km²)''' | width="20%" | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AL|| [[अलिराजपुरमण्डलम्|अलिराजपुरम्]]|| [[अलिराजपुरम्]]|| || || |||http://alirajpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AP|| [[अन्नुपुरमण्डलम्|अन्नुपुरम्]]|| [[अन्नुपुरम्]]|| align=right | ६,६७,१५५|| align=right | ३,७०१|| align=right | १८०|| http://anuppur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AS|| [[अशोकनगरमण्डलम्|अशोकनगरम्]]|| [[अशोकनगरम्]]|| align=right | ६,८८,९४०|| align=right | ४,६७३.९४|| align=right | १४७||| http://ashoknagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BL|| [[बालाघाटमण्डलम्|बालाघाट्]]|| [[बालाघाट्]]|| align=right | १,४४५,७६०|| align=right | ९,२२९|| align=right | १५७|| http://balaghat.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[बर्वानिमण्डलम्|बर्वानि]]|| [[बर्वानि]]|| align=right | १,०८१,०३९|| align=right | ५,४३२|| align=right | १९९|| http://barwani.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BE|| [[बेतुलमण्डलम्|बेतुल]]|| [[बेतुल]]|| align=right | १,३९४,४२१|| align=right | १०,०४३|| align=right | १३९|| http://betul.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BD|| [[भिण्डमण्डलम्|भिण्ड]]|| [[भिण्ड]]|| align=right | १,४२६,९५१|| align=right | ४,४५९|| align=right | ३२०|| http://bhind.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BP|| [[भोपालमण्डलम्|भोपाल]]|| [[भोपाल]]|| align=right | १,८३६,७८४|| align=right | २,७७२|| align=right | ६६३|| http://bhopal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BU || [[बर्हानपुरमण्डलम्|बर्हानपुरम्]]|| [[बर्हानपुरम्]]|| || |||| http://burhanpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CT|| [[छतरपुरमण्डलम्|छतरपुरम्]]|| [[छतरपुरम्]]|| align=right | १,४७४,६३३|| align=right | ८,६८७|| align=right | १७०|| http://chhatarpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CN|| [[छिन्दवाडामण्डलम्|छिन्दवाडा]]|| [[छिन्दवाडा]]|| align=right | १,८४८,८८२|| align=right | ११,८१५|| align=right | १५६|| http://chhindwara.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DM|| [[दमोहमण्डलम्|दमोह]]|| [[दमोह]]|| align=right | १,०८१,९०९|| align=right | ७,३०६|| align=right | १४८|| http://damoh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DT|| [[दतियामण्डलम्|दतिया]]|| [[दतिया]]|| align=right | ६२७,८१८|| align=right |२,६९४|| align=right | २३३|| http://datia.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DE|| [[देवासमण्डलम्|देवास]]|| [[देवास]]|| align=right | १,३०६,६१७|| align=right | ७,०२०|| align=right | १८६|| http://dewas.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धारमण्डलम्|धार]]|| [[धार]]|| align=right | १,७४०,५७७|| align=right | ८,१५३|| align=right | २१३|| http://dhar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DI|| [[दिण्डोरीमण्डलम्|दिण्डोरी]]|| [[दिण्डोरी]]|| align=right | ५७९,३१२|| align=right | ७,४२७|| align=right | ७८|| http://dindori.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[गुनामण्डलम्|गुना]]|| [[गुना]]|| align=right | ९७६,५९६|| align=right | ६,४८५|| || http://guna.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GW|| [[ग्वालियरमण्डलम्|ग्वालियर्]]|| [[ग्वालियर्]]|| align=right | १,६२९,८८१|| align=right | ५,४६५|| align=right | २९८|| http://gwalior.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[हरदामण्डलम्|हरदा]]|| [[हरदा]]|| align=right | ४७४,१७४|| align=right | ३,३३९|| align=right | १४२|| http://harda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HO|| [[होशङ्गाबादमण्डलम्|होशङ्गाबाद्]]|| [[होशङ्गाबाद्]]|| align=right | १,०८५,०११|| align=right | ६,६९८|| align=right | १६२|| http://hoshangabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | IN|| [[इन्दौरमण्डलम्|इन्दौर]]|| [[इन्दौर]]|| align=right | ४,५८५,३२१|| align=right | ३,८९८|| align=right | ६६३|| http://www.indore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724145904/http://www.indore.nic.in/ |date=2019-07-24 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[जबलपुरमण्डलम्|जबलपुरम्]]|| [[जबलपुरम्]]|| align=right | २,१६७,४६९|| align=right | ५,२१०|| align=right | ४१६|| http://jabalpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JH|| [[झबुवामण्डलम्|झबुवा]]|| [[झबुवा]]|| align=right | १,३९६,६७७|| align=right | ६,७८२|| align=right | २०६|| http://jhabua.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[कटनीमण्डलम्|कटनी]]|| [[कटनी]]|| align=right | १,०६३,६८९|| align=right | ४,९४७|| align=right | २१५|| http://katni.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EN|| [[खाण्डवामण्डलम्|खाण्डवा]] (पूर्वनीमर)|| [[खाण्डवा]]|| align=right | १,७०८,१७०|| align=right | १०,७७९|| align=right | १५८|| http://khandwa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WN|| [[खर्गोनमण्डलम्|खर्गोन]]|| [[खर्गोन]](पश्चिमनीमर)|| align=right | 1,529,954|| align=right | 8,010|| align=right | 191|| http://khargone.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ML|| [[मण्डलामण्डलम्|मण्डला]]|| [[मण्डला]]|| align=right | ८९३,९०८|| align=right | ५,८०५|| align=right | १५४|| http://mandla.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MS|| [[मन्दसोरमण्डलम्|मन्दसोर]]|| [[मन्दसोर]]|| align=right | १,१८३,३६९|| align=right | ५,५३०|| align=right | २१४|| http://mandsaur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MO|| [[मोरेनामण्डलम्|मोरेना]]|| [[मोरेना]]|| align=right | १,५८७,२६४|| align=right | ४,९९१|| align=right | ३१८|| http://morena.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NA|| [[नरसिङ्गपुरमण्डलम्|नरसिङ्गपुरम्]]|| [[नरसिङ्गपुरम्]]|| align=right | ९५७,३९९|| align=right | ५१३३|| align=right | १८७|| http://narsinghpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NE|| [[नीमचमण्डलम्|नीमच]]|| [[नीमच]]|| align=right | ७२५,४५७|| align=right | ४,२६७|| align=right | 170|| http://neemuch.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पन्नामण्डलम्|पन्ना]]|| [[पन्ना]]|| align=right | ८५४,२३५|| align=right | ७,१३५|| align=right | १२०|| http://panna.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RE|| [[रेवामण्डलम्|रेवा]]|| [[रेवा]]|| align=right | १,९७२,३३३|| align=right | ६,३१४|| align=right | ३१२|| http://rewa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RG|| [[रायगढमण्डलम्, मध्यप्रदेशः|रायगढ]]|| [[रायगढ, मध्यप्रदेशः|रायगढ]]|| align=right | १,२५३,२४६|| align=right | ६,१४३|| align=right | २०४|| http://rajgarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RL|| [[रतलाममण्डलम्|रतलाम]]|| [[रतलाम]]|| align=right | १,२१४,५३६|| align=right | ४,८६१|| align=right | २५०|| http://ratlam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RS|| [[रायसेनमण्डलम्|रायसेन]]|| [[रायसेन]]|| align=right | १,१२०,१५९|| align=right | ८,४६६|| align=right | १३२|| http://raisen.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SG|| [[सागरमण्डलम्|सागर]]|| [[सागर, मध्यप्रदेशः|सागर]]|| align=right | ६,१२१,७८३|| align=right | १०,२५२|| align=right | १९७|| http://sagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[सतनामण्डलम्|सतना]]|| [[सतना]]|| align=right | १,८६८,६४८|| align=right | ७,५०२|| align=right | २४९|| http://satna.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[सिहोरमण्डलम्|सिहोर]]|| [[सिहोर]]|| align=right | १०,७८.७६९|| align=right | ६,५७८|| align=right | १६४|| http://sehore.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[शिवोनीमण्डलम्|शिवोनी]]|| [[शिवोनी]]|| align=right | १,१६५,८९३|| align=right | ८७५८|| align=right | १३३|| http://seoni.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SH|| [[शहडोलमण्डलम्|शहडोल]]|| [[शहडोल]]|| align=right | १,५७२,७४८|| align=right | ९,९५४|| align=right | १५८|| http://shahdol.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SJ|| [[शाजापुरमण्डलम्|शाजापुरम्]]|| [[शाजापुरम्]]|| align=right | १,२९०,२३०|| align=right | ६,१९६|| align=right | २०८|| http://shajapur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SP|| [[शिवपुरमण्डलम्|शिवपुरम्]]|| [[शिवपुरम्]]|| align=right | ५५९,७१५|| align=right | ६,५८५|| align=right | ८५|| http://sheopur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SV|| [[शिवपुरीमण्डलम्|शिवपुरी]]|| [[शिवपुरी]]|| align=right | १,४४०,६६६|| align=right | १०,२९०|| align=right | १४०|| http://shivpuri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[सीधीमण्डलम्|सीधी]]|| [[सीधी]]|| align=right | १,८३०,५५३|| align=right | १०,५२०|| align=right | १७४|| http://sidhi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SN|| [[सिङ्ग्रौलीमण्डलम्|सिङ्ग्रौली]]|| [[वैधान]]|| align=right | ९२०,१६९ || align=right | ५,६७२ || align=right | १६२|| http://singrauli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TI|| [[टीकमगढमण्डलम्|टीकमगढ]]|| [[टीकमगढ]]|| align=right | १,२०३,१६०|| align=right | ५,०५५|| align=right | २३८|| http://tikamgarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UJ|| [[उज्जयिनीमण्डलम्|उज्जयिनी]]|| [[उज्जैन|उज्जयिनी]]|| align=right | १,७०९,८८५|| align=right | ६,०९१|| align=right | २८१|| http://ujjain.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UM|| [[उमरियामण्डलम्|उमरिया]]|| [[उमरिया]]|| align=right | ५१५,८५१|| align=right | ४,०६२|| align=right | १२७|| http://umaria.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | VI|| [[विदिशामण्डलम्|विदिशा]]|| [[विदिशा]]|| align=right | १,२१४,७५९|| align=right | ७,३६२|| align=right | १६५|| http://vidisha.nic.in/ |} ==[[महाराष्ट्र राज्यम्]](MH)== {{see also|महाराष्ट्रस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | ''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (२००१)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AH|| [[अहमदनगरमण्डलम्|अहमदनगर]]|| [[अहमदनगरम्|अहमदनगर]]|| align=right | ४,०८८,०७७|| align=right | १७,०४८|| align=right | २४०|| http://ahmednagar.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AK|| [[अकोलामण्डलम्|अकोला]]|| [[अकोला]]|| align=right | १,६२९,३०५|| align=right | ५,४२९|| align=right | ३०० || http://akola.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AM|| [[अमरावतीमण्डलम्|अमरावती]]||[[अमरावती, महाराष्ट्रम्|अमरावती]]|| align=right | २,६०६.०६३|| align=right | १२,२३५|| align=right | २१३ || http://amravati.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AU|| [[औरङ्गाबादमण्डलम्|औरङ्गाबाद्]]|| [[औरङ्गाबाद् (महाराष्ट्रम्)|औरङ्गाबाद्]]|| align=right | २,९२०,५४८|| align=right | १०,१०७|| align=right | २८९ || http://aurangabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BH|| [[भण्डारामण्डलम्|भण्डारा]]|| [[भण्डारा]]|| align=right| १,१३५,८३५|| align=right | ३,८९०|| align=right | २९२ || http://bhandara.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[बीडमण्डलम्|बीड]]|| [[बीड]]|| align=right | २,१५९,८४१|| align=right | १०,६९३|| align=right | २०२ || http://beed.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BU|| [[बुलढाणामण्डलम्|बुलढाणा]]|| [[बुलढाणा]]|| align=right | २,२२६,३२८|| align=right | ९,६६१|| align=right | २३० || http://buldhana.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चन्द्रपुरमण्डलम्|चन्द्रपुर]]|| [[चन्द्रपुरम्|चन्द्रपुर]]|| align=right | २,०७७,९०९|| align=right | ११,४४३|| align=right | १८२ || http://chanda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धुळेमण्डलम्|धुळे]]|| [[धुळे]]|| align=right | १,७०८,,९९३|| align=right | ८,०९५|| align=right | २११ || http://dhule.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GA|| [[गडचिरोलीमण्डलम्|गडचिरोली]]|| [[गडचिरोली]]|| align=right | ९,६९,९६०|| align=right | १४,४१२|| align=right | ६७ || http://gadchiroli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GO|| [[गोन्दियामण्डलम्|गोन्दिया]]|| [[गोन्दिया]]|| align=right | १,२००,१५१|| align=right | ५,४३१|| align=right | २२१ || http://gondia.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HI|| [[हिङ्गोलीमण्डलम्|हिङ्गोली]]|| [[हिङ्गोली]]|| align=right | ९८६,७१७|| align=right | ४,५२६|| align=right | २१८ || http://hingoli.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JG|| [[जळगावमण्डलम्|जळगाव]]|| [[जळगाव]]|| align=right | ३,६७९,९३६|| align=right | ११,७६५|| align=right | ३१३ || http://jalgaon.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JN|| [[जालनामण्डलम्|जालना]]|| [[जालना, महाराष्ट्रम्|जालना]]|| align=right | १,६१२,३५७|| align=right | ७,७१८|| align=right | २०९ || http://jalna.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[कोल्हापुरमण्डलम्|कोल्हापुर]]|| [[कोल्हापुर]]|| align=right | ३,५१५,४१३|| align=right | ७,६८५|| align=right | ४५७ || http://kolhapur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LA|| [[लातूरमण्डलम्|लातूर]]|| [[लातूर]]|| align=right | २,०७८,२३७|| align=right | ७,१५७|| align=right | २९० || http://latur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MC|| [[मुम्बईमण्डलम्]]|| [[मुम्बई]]|| align=right | ३,३२६,८३७|| align=right | ६९|| align=right | ४८,२१५ || http://mumbaicity.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MU|| [[मुम्बई-उपनगर-मण्डलम्]]|| [[बान्द्रा (पूर्वम्)]]|| align=right | ८,५८७,५६१|| align=right | ५३४|| align=right | १६,०८२ || http://mumbaisuburban.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NB|| [[नन्दुरबारमण्डलम्|नन्दूरबार]]|| [[नन्दुरबार]]|| align=right | १,३०९,१३५|| align=right | ५,०५५|| align=right | २५९ || http://nandurbar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ND|| [[नान्देडमण्डलम्|नान्देड]]|| [[नान्देड]]|| align=right | २,८६८,१५८|| align=right | १०,५२८|| align=right | २७२ || http://nanded.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NG|| [[नागपुरमण्डलम्|नागपुर]]|| [[नागपुर]]|| align=right | ४,०५१,४४४|| align=right | ९,८९२|| align=right | ४१० || http://nagpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NS|| [[नाशिकमण्डलम्|नाशिक]]|| [[नाशिक]]|| align=right | ४,९८७,९२३|| align=right | १५,५३९|| align=right | ३२१ || http://nashik.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | OS|| [[उस्मानाबादमण्डलम्|उस्मानाबाद्]]|| [[उस्मानाबाद्]]|| align=right | १,४७२,२५६|| align=right | ७,५६९|| align=right | १९५ || http://osmanabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[परभणीमण्डलम्|परभणी]]|| [[परभणी]]|| align=right | १,४९१,१०९|| align=right | ६,५११|| align=right | २२९ || http://parbhani.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[पुणेमण्डलम्|पुणे]]|| [[पुणे]]|| align=right | ७,२२४,२२४|| align=right |१५,६४३|| align=right | ४६२ || http://pune.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RG|| [[रायगडमण्डलम्(महाराष्ट्रम्)|रायगड]]|| [[अलिबाग्]]|| align=right | २,२०५,९७२|| align=right | ७,१५२|| align=right |३०८ || http://raigad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RT|| [[रत्नगिरिमण्डलम्|रत्नागिरि]]|| [[रत्नागिरि]]|| align=right | १,६९६,४८२|| align=right | ८,२०८|| align=right | २०७ || http://ratnagiri.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[सिन्धुदुर्गमण्डलम्|सिन्धुदुर्गम्]]|| [[सिन्धुदुर्ग]]|| align=right | ८६१,६७२|| align=right | ५,२०७|| align=right | १६५ || http://sindhudurg.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SN|| [[साङ्गलीमण्डलम्|साङ्गली]]|| [[साङ्गली]]|| align=right | २,५८१,८३५|| align=right | ८,५७२|| align=right | ३०१ || http://sangli.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[सोलापुरमण्डलम्|सोलापुरम्]]|| [[सोलापुरम्]]|| align=right | ३,८५५,३८३|| align=right | १४,८९५|| align=right | २५९|| http://solapur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[सातारामण्डलम्|सातारा]]|| [[सातारा]]|| align=right | २,७९६,९०६|| align=right | १०,४७५|| align=right | २६७ || http://satara.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113130255/http://satara.gov.in/ |date=2020-11-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TH|| [[ठाणेमण्डलम्|ठाणे]]|| [[ठाणे]]|| align=right | ८,१२८,८३३|| align=right | ९,५५८|| align=right | ८५० || http://thane.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WR|| [[वर्धामण्डलम्|वर्धा]]|| [[वर्धा]]|| align=right | १,२३०,६४०|| align=right | ६,३०९|| align=right | १९५ || http://wardha.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WS|| [[वाशिममण्डलम्|वाशिम]]|| [[वाशिम]]|| align=right | १,०१९,७२५|| align=right | ५,१५५|| align=right | १९८ || http://washim.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | YA|| [[यवतमाळमण्डलम्|यवतमाळ]]|| [[यवतमाळ]]|| align=right | २,४६०,४८२|| align=right | १३,५८२|| align=right | १८१ || http://yavatmal.nic.in/ |} == मणिपुर राज्यम् (MN)== {{see also|Districts of Manipur}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[बिष्णुपुरमण्डलम्]]|| [[बिष्णुपुर]]|| align=right | 205,907|| align=right | 496|| align=right | 415||http://ukhrul.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CC|| [[चुरचन्दपुरमण्डलम्]]|| [[चुरचन्दपुर]]|| align=right | 228,707|| align=right | 4,574|| align=right | 50||http://churachandpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CD|| [[चन्देलमण्डलम्]]|| [[चन्देल]]|| align=right | 122,714|| align=right | 3,317|| align=right | 37||http://chandel.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EI|| [[पूर्व-इम्फालमण्डलम्]]||[[पोरोम्पट्]]|| align=right | 393,780|| align=right | 710|| align=right | 555|| http://imphaleast.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SE|| [[सेनापतिमण्डलम्]]|| [[सेनापति]]|| align=right | 379,214|| align=right | 3,269|| align=right | 116||http://Senapati.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TA|| [[तमेङ्ग्लोङमण्डलम्]]|| [[तमेङ्ग्लोङ]]|| align=right | 111,493|| align=right | 4,391|| align=right | 25||http://tamenglong.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TH|| [[थौबालमण्डलम्]]|| [[थौबाल]]|| align=right | 366,341|| align=right | 514|| align=right | 713||http://thoubal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UK|| [[उख्रुलमण्डलम्]]|| [[उख्रुल]]|| align=right | 140,946|| align=right | 4,547|| align=right | 31||http://ukhrul.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WI|| [[पश्चिम-इम्फालमण्डलम्]]|| [[लाम्फेल्पट्]]|| align=right | 439,532|| align=right | 519|| align=right | 847|| http://imphalwest.nic.in/ |} == मेघालय राज्यम्(ML)== {{see also|Districts of Meghalaya}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | EK|| [[पूर्व खासिहिल्स्]]|| [[Shillong]]|| align=right | 660,994|| align=right | 2,752|| align=right | 240||http://eastkhasihills.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WK|| [[पश्चिम खासिहिल्स्]]|| [[Nongstoin]]|| align=right | 294,115|| align=right | 5,247|| align=right | 56||http://westkhasihills.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SWG|| [[नैऋत्य खासिहिल्स्]]|| [[Mawkyrwat]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139||http://southwestgarohills.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RB|| [[रि-भोई]]|| [[Nongpoh]]|| align=right | 192,795|| align=right | 2,378|| align=right | 81||http://ribhoi.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | EJH|| [[पूर्व जैनतियाहिल्स्]]|| [[Khliehriat]]|| align=right | 295,692|| align=right | 3,819|| align=right | 77||http://jaintia.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328212912/http://jaintia.nic.in/ |date=2014-03-28 }} |- bgcolor=#F4F9FF | WJH|| [[पश्चिम जैनतियाहिल्स्]]|| [[Jowai]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139|| http://jaintia.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328212912/http://jaintia.nic.in/ |date=2014-03-28 }} |- bgcolor=#F4F9FF | EG|| [[पूर्व गारोहिल्स्]]|| [[विल्यमनगर]]|| align=right | 247,555|| align=right | 2,603|| align=right | 95||http://eastgarohills.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615020254/http://eastgarohills.nic.in/ |date=2008-06-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF |NG|| [[उत्तर गारोहिल्स्]]|| [[resubelpara]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139||http://northgarohills.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608095129/http://northgarohills.gov.in/ |date=2020-06-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | WG|| [[पश्चिम गारोहिल्स्]]|| [[तुरा]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139||http://westgarohills.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SG|| [[दक्षिण गारोहिल्स्]]|| [[बाघमारा]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139||http://southgarohills.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SWG|| [[नैऋत्य गारोहिल्स् ]]|| [[अम्पती]]|| align=right | 515,813|| align=right | 3,714|| align=right | 139||http://southwestgarohills.gov.in/ |} == [[मिजोरामराज्यम्]] (MZ)== {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (२०११)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AI|| [[ऐजोलमण्डलम्]]|| [[ऐजोल]]|| align=right| ४,००,३०९||align=right |http://aizawl.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चम्पायमण्डलम्]]|| [[चम्पाय]]|| align=right | १,२५,७४५|| align=right |http://champhai.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[कोलासिबमण्डलम्]]|| [[कोलासिब]]|| align=right | ८३,९५५|| align=right |http://kolasib.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LA|| [[लौङ्गत्लायमण्डलम्]]|| [[लौङ्गत्लाय]]|| align=right | १,१७,८९४|| align=right|http://lawngtlai.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LU|| [[लुङ्गलैमण्डलम्]]|| [[लुङ्गलै]]|| align=right | १,६१,४२८|| align=right|http://lunglei.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मामितमण्डलम्]]|| [[मामित]]|| align=right | ८६,३६४|| align=right|http://mamit.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[साइहामण्डलम्]]|| [[साइहा]]|| align=right | ५६,५७४|| align=right|http://saiha.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SE|| [[सेरसिपमण्डलम्]]|| [[सेरसिप]]|| align=right | ६४,९३७|| align=right|http://serchhip.nic.in/ |} == [[नागाल्याण्डराज्यम्]] (NL)== {{see also|Districts of Nagaland}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | DI|| [[Dimapur district|Dimapur]]|| [[Dimapur]]|| align=right | 308,382|| align=right | 926|| align=right | 333||http://dimapur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[Kohima district|Kohima]]|| [[Kohima]]|| align=right | 314,366|| align=right | 3,113|| align=right | 101||http://kohima.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MK|| [[Mokokchung district|Mokokchung]]|| [[Mokokchung]]|| align=right | 227,230|| align=right | 1,615|| align=right | 141||http://mokokchung.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MN|| [[Mon district|Mon]]|| [[Mon, India|Mon]]|| align=right | 259,604|| align=right | 1,786|| align=right | 145||http://mon.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PH|| [[Phek district|Phek]]|| [[Phek]]|| align=right | 148,246|| align=right | 2,026|| align=right | 73||http://phek.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TU|| [[Tuensang district|Tuensang]]|| [[Tuensang]]|| align=right | 414,801|| align=right | 4,228|| align=right | 98||http://tuensang.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | WO|| [[Wokha district|Wokha]]|| [[Wokha]]|| align=right | 161,098|| align=right | 1,628|| align=right | 99||http://wokha.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ZU|| [[Zunheboto district|Zunheboto]]|| [[Zunheboto]]|| align=right | 154,909|| align=right | 1,255|| align=right | 123||http://zunheboto.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF |} ==Orissa (OR)== {{See also|Districts of Orissa}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AN|| [[Angul district|Angul]]|| [[Angul]]|| align=right | 1,139,341|| align=right | 6,347|| align=right | 180|| |- bgcolor=#F4F9FF | BD|| [[Boudh district|Boudh]] (Bauda)|| [[Boudh]]|| align=right | 373,038|| align=right | 4,289|| align=right | 87|| |- bgcolor=#F4F9FF | BH|| [[Bhadrak district|Bhadrak]]|| [[Bhadrak]]|| align=right | 1,332,249|| align=right | 2,788|| align=right | 478|| |- bgcolor=#F4F9FF | BL|| [[Balangir district|Balangir]] || [[Balangir]]|| align=right | 1,335,760|| align=right | 6,552|| align=right | 204|| |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[Bargarh district|Bargarh]] (Baragarh)|| [[Bargarh]]|| align=right | 1,345,601|| align=right | 5,832|| align=right | 231|| |- bgcolor=#F4F9FF | BW|| [[Balasore district|Balasore]] || [[Balasore]]|| align=right | 2,023,056|| align=right | 3,706|| align=right | 546|| |- bgcolor=#F4F9FF | CU|| [[Cuttack district|Cuttack]]|| [[Cuttack]]|| align=right | 2,340,686|| align=right | 3,915|| align=right | 598|| |- bgcolor=#F4F9FF | DE|| [[Debagarh district|Debagarh]] (Deogarh)|| [[Debagarh]]|| align=right | 274,095|| align=right | 2,781|| align=right | 99|| |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[Dhenkanal district|Dhenkanal]]|| [[Dhenkanal, India|Dhenkanal]]|| align=right | 1,065,983|| align=right | 4,597|| align=right | 232|| |- bgcolor=#F4F9FF | GN|| [[Ganjam]]|| [[Chhatrapur]]|| align=right | 3,136,937|| align=right | 8,033|| align=right | 391|| http://ganjam.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GP|| [[Gajapati district|Gajapati]]|| [[Paralakhemundi]]|| align=right | 518,448|| align=right | 3,056|| align=right | 170|| |- bgcolor=#F4F9FF | JH|| [[Jharsuguda district|Jharsuguda]]|| [[Jharsuguda]]|| align=right | 509,056|| align=right | 2,202|| align=right | 231|| |- bgcolor=#F4F9FF | JP|| [[Jajpur district|Jajpur]] || [[Panikoili]]|| align=right | 1,622,868|| align=right | 2,885|| align=right | 563|| |- bgcolor=#F4F9FF | JS|| [[Jagatsinghpur district|Jagatsinghpur]]|| [[Jagatsinghpur]]|| align=right | 1,056,556|| align=right | 1,759|| align=right | 601|| |- bgcolor=#F4F9FF | KH|| [[Khordha district|Khordha]]|| [[Bhubaneswar]]|| align=right | 1,874,405|| align=right | 2,888|| align=right | 649|| |- bgcolor=#F4F9FF | KJ|| [[Kendujhar district|Kendujhar]] (Keonjhar)|| [[Kendujhar]]|| align=right | 1,561,521|| align=right | 8,336|| align=right | 187|| |- bgcolor=#F4F9FF | KL|| [[Kalahandi district|Kalahandi]]|| [[Bhawanipatna]]|| align=right | 1,334,372|| align=right | 8,197|| align=right | 163|| http://kalahandi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KN|| [[Kandhamal district|Kandhamal]]|| [[Phulbani]]|| align=right | 647,912|| align=right | 6,004|| align=right | 108|| http://kandhamal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[Koraput district|Koraput]]|| [[Koraput]]|| align=right | 1,177,954|| align=right | 8,534|| align=right | 138|| |- bgcolor=#F4F9FF | KP|| [[Kendrapara district|Kendrapara]]|| [[Kendrapara]]|| align=right | 1,301,856|| align=right | 2,546|| align=right | 511|| |- bgcolor=#F4F9FF | ML|| [[Malkangiri district|Malkangiri]]|| [[Malkangiri]]|| align=right | 480,232|| align=right | 6,115|| align=right | 79|| |- bgcolor=#F4F9FF | MY|| [[Mayurbhanj district|Mayurbhanj]]|| [[Baripada]]|| align=right | 2,221,782|| align=right | 10,418|| align=right | 213|| http://mayurbhanj.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NB|| [[Nabarangpur district|Nabarangpur]]|| [[Nabarangpur]]|| align=right | 1,018,171|| align=right | 5,135|| align=right | 198|| |- bgcolor=#F4F9FF | NU|| [[Nuapada district|Nuapada]]|| [[Nuapada]]|| align=right | 530,524|| align=right | 3,408|| align=right | 156|| |- bgcolor=#F4F9FF | NY|| [[Nayagarh district|Nayagarh]]|| [[Nayagarh]]|| align=right | 863,934|| align=right | 3,954|| align=right | 218|| |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[Puri district|Puri]]|| [[Puri]]|| align=right | 1,498,604|| align=right | 3,055|| align=right | 491|| |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[Rayagada district|Rayagada]]|| [[Rayagada]]|| align=right | 823,019|| align=right | 7,585|| align=right | 109|| |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[Sambalpur district|Sambalpur]]|| [[Sambalpur]]|| align=right | 928,889|| align=right | 6,702|| align=right | 139|| |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[Subarnapur district|Subarnapur]] (Sonepur)|| [[Sonepur, Orissa|Subarnapur]]|| align=right | 540,659|| align=right | 2,284|| align=right | 237|| |- bgcolor=#F4F9FF | SU|| [[Sundergarh district|Sundergarh]] || [[Sundergarh]]|| align=right | 1,829,412|| align=right | 9,942|| align=right | 184|| http://sundergarh.nic.in/ |} ==[[पाण्डीचेरी]] अथवा[[पुदुचेरी]] (PY)== {{see also|पाण्डीचेर्याः मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''मण्डलकेन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपृष्ठम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[कारैकलमण्डलम्|कारैकल्]]|| [[कारैकल्]] || align=right | १७०,६४०|| align=right | १६०|| align=right | १,०६७||http://Karaikal.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[माहेमण्डलम्|माहे]]|| [[माहे]] || align=right | ३६,८२३|| align=right | ९|| align=right | ४,०९१||http://mahe.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PO|| [[पाण्डीचेरीमण्डलम्|पाण्डीचेरी]]|| [[पाण्डीचेरीनगरम्|पाण्डीचेरी]] || align=right | ७३५,००४|| align=right | २९३|| align=right | २,५०९||http://puducherry.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | YA|| [[यानम् मण्डलम्|यानम्]]|| [[यानम्, पाण्डीचेरी|यानम्]] || align=right | ३१,३६२|| align=right | ३०|| align=right | १,०४५||http://yanam.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050130000201/http://yanam.nic.in/ |date=2005-01-30 }} |} ==पञ्जाब् (PB)== {{see also|पञ्जाबराज्यस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' |'''मण्डलकेन्द्रम्'' |''' जनसङ्ख्या(2001)''' |''' विस्तीर्णता(km²)''' | '''सान्द्रता(/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AM|| [[अमृतसरमण्डलम्|अमृतसर]]|| [[अमृतसर]]|| align=right | ३,०७४,२०७|| align=right | ५,०७५|| align=right | ६०६|| http://amritsar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BNL|| [[बर्नालामण्डलम्|बर्नाला]]|| [[बर्नाला]]|| || || || |- bgcolor=#F4F9FF | BA|| [[भटिण्डामण्डलम्|भटिण्डा]]|| [[भटिण्डा]]|| align=right | १,१८१,२३६|| align=right | ३,३७७|| align=right | ३५०|| http://bathinda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FI|| [[फिरोजपुरमण्डलम्|फिरोजपुरम्]]|| [[फिरोजपुरम्]]|| align=right | १,७४४,७५३|| align=right | ५,८६५|| align=right | २९७|| http://ferozepur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FR|| [[फरीदकोटमण्डलम्|फरीदकोट]]|| [[फरीदकोट, पञ्जाब्|फरीदकोट]]|| align=right | ५५२,४६६|| align=right | १,४७२|| align=right | ३७५|| http://faridkot.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FT|| [[फतेहगढ साहिब् मण्डलम्|फतेहगढ साहिब्]]|| [[फतेहगढ साहिब्]]|| align=right | ५३९,७५१|| align=right | १,१८०|| align=right | ४५७|| http://fatehgarhsahib.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FA|| [[फजिल्कामण्डलम्|फजिल्का]]|| [[फजिल्का]]|| align=right | १,९९८,४६४|| align=right | ५,०२१|| align=right | ३९८|| http://fazilka.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GU|| [[गुरुदासपुरमण्डलम्|गुरुदासपुरम्]]|| [[गुरुदासपुरम्]]|| align=right | २,०९६,८८९|| align=right | ३,५७०|| align=right | ५८७|| http://gurdaspur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HO|| [[होशियारपुरमण्डलम्|होशियारपुरम्]]|| [[होशियारपुरम्]]|| align=right | १,४७८,०४५|| align=right | ३,३१०|| align=right | ४४७|| http://hoshiarpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[जलन्धरमण्डलम्|जलन्धर]]|| [[जलन्धर]]|| align=right | १,९५३,५०८|| align=right | २,६५८|| align=right | ७३५|| http://jalandhar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[कपूर्थलामण्डलम्|कपूर्थला]]|| [[कपुर्थला]]|| align=right | ७५२,२८७|| align=right | १,६४६|| align=right | ४५७|| http://kapurthala.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819073139/http://kapurthala.nic.in/ |date=2010-08-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | LU|| [[लुधियानामण्डलम्|लुधियाना]]|| [[लुधियाना]]|| align=right | ३,०३०,३५२|| align=right | ३,७४४|| align=right | ८०९|| http://ludhiana.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मनसामण्डलम्, भारतम्|मानसा]]|| [[मनसा, पञ्जाब्|मनसा]]|| align=right | ६८८,६३०|| align=right | २,१७४|| align=right | ३१७|| http://mansa.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MO|| [[मोगामण्डलम्|मोगा]]|| [[मोगा, पञ्जाब्|मोगा]]|| align=right | ८८६,३१३|| align=right | १,६७२|| align=right | ५३०|| http://moga.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MU|| [[मुक्तसरमण्डलम्|श्रीमुक्तसर साहिब्]]|| [[श्रीमुक्तसर साहिब्]]|| align=right | ७७६,७०२|| align=right | २,५९६|| align=right | २९९|| http://muktsar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पठानकोटमण्डलम्|पठानकोट]]|| [[पठानकोट]]|| align=right | १,९९८,४६४|| align=right | ५,०२१|| align=right | ३९८|| http://Pathankot.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पटियालामण्डलम्|पटियाला]]|| [[पटियाला]]|| align=right | १,८३९,०५६|| align=right | ३,६२७|| align=right | ५०७|| http://patiala.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RU|| [[रूपनगरमण्डलम्|रूपनगरम्]]|| [[रूपनगरम्]]|| align=right | १,११०,०००|| align=right | १,११७|| align=right | ५२४|| http://rupnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SAS|| [[मोहालीमण्डलम्|मोहाली]] अथवा [[अजितगढमण्डलम्|अजितगढ]]|| [[मोहाली]] अथवा [[साहिबजादा अजितसिङ्गनगरम्]]|| || || || |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[सङ्गरूरमण्डलम्|सङ्गरूर]]|| [[सङ्गरूर]]|| align=right | १,९९८,४६४|| align=right | ५,०२१|| align=right | ३९८|| http://sangrur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | || [[शहीदभगतसिङ्गनगरमण्डलम्|शहीदभगतसिङ्गनगरम्]]|| [[नवान् शहर]]|| align=right | ५८६,६३७|| align=right | १,२५८|| align=right | ४६६ || http://nawanshahr.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TT|| [[तरन् तारन् मण्डलम्]]|| [[तरन् तारन् साहिब्]]|| || || || |} ==[[राजस्थानम्]] (RJ)== {{see also|राजस्थानस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता(km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AJ|| [[अजमेरमण्डलम्|अजमेर]]|| [[अजमेर्]]|| align=right | २,१८०,५२६|| align=right | ८,४८१|| align=right | २५७||http://ajmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209203540/http://ajmer.nic.in/ |date=2015-02-09 }} |- bgcolor=#F4F9FF | AL|| [[अलवरमण्डलम्|अलवर]]|| [[अलवर]]|| align=right | २,९९०,८६२|| align=right | ८,३८०|| align=right | ३५७||http://alwar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803030422/http://alwar.nic.in/ |date=2012-08-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[बीकानेरमण्डलम्|बिकानेर]]|| [[बीकानेर]]|| align=right | १,६७३,५६२|| align=right | २७,२४४|| align=right | ६१61||http://bikaner.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BM|| [[बाडमेरमण्डलम्|बाडमेर]]|| [[बाडमेर]]|| align=right | १,९६३,७५८|| align=right | २८,३८७|| align=right | ६९||http://barmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218154347/http://barmer.nic.in/ |date=2014-12-18 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BN|| [[बांसवाडामण्डलम्|बांसवाडा]]|| [[बांसवाडा]]|| align=right | १,५००,४२०|| align=right | ५,०३७|| align=right | २९८||http://banswara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112210213/http://banswara.nic.in/ |date=2015-01-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BP|| [[भरतपुरमण्डलम्|भरतपुरम्]]|| [[भरतपुरम्]]|| align=right | २,०९८,३२३|| align=right | ५,०६६|| align=right | ४१४||http://bharatpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512184953/http://bharatpur.nic.in/ |date=2013-05-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[बारामण्डलम्|बारा]]|| [[बारा]]|| align=right | १,०२२,५६८|| align=right | ६,९५५|| align=right | १४७||http://Baran.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425203918/http://baran.nic.in/ |date=2009-04-25 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BU|| [[बून्दीमण्डलम्|बुन्दी]]|| [[बून्दी]]|| align=right | ९६१,२६९|| align=right | ५,५५०|| align=right | १७३||http://bundi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501203724/http://bundi.nic.in/ |date=2009-05-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BW|| [[भिलवाडामण्डलम्|भिलवाडा]]|| [[भिलवाडा]]|| align=right | २,००९,५१६|| align=right | १०,४५५|| align=right | १९२||http://bhilwara.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508053201/http://bhilwara.nic.in/ |date=2009-05-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CR|| [[चुरुमण्डलम्|चुरु]]|| [[चुरु]]|| align=right | १,९२२,९०८|| align=right | १६,८३०|| align=right | ११४||http://churu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206042050/http://churu.nic.in/ |date=2012-02-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CT|| [[चित्तौडगढमण्डलम्|चित्तौडगढ]]|| [[चित्तौडगढ]]|| align=right | १,८०२,६५६|| align=right | १०,८५६|| align=right | १६६||http://chittorgarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231429/http://chittorgarh.nic.in/ |date=2009-04-09 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[दौसामण्डलम्|दौसा]]|| [[दौसा]]|| align=right | १,३१६,७९०|| align=right | ३,४२९|| align=right | ३८४||http://dausa.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131224345/http://dausa.nic.in/ |date=2008-01-31 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धौलपुरमण्डलम्|धौलपुरम्]]|| [[धौलपुरम्]]|| align=right | ९८२,८१५|| align=right | ३,०८४|| align=right | ३१९||http://dholpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829124718/http://dholpur.nic.in/ |date=2005-08-29 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DU|| [[डुङ्गरपुरमण्डलम्|डुङ्गरपुरम्]]|| [[डुङ्गरपुरम्]]|| align=right | १,१०७,०३७|| align=right | ३,७७०|| align=right | २९४||http://dungapur.nic.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | GA|| [[गङ्गानगरमण्डलम्|गङ्गानगरम्]]|| [[गङ्गानगरम्]]|| align=right | १,७८८,४८७|| align=right | ७,९८४|| align=right | २२४||http://ganganagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119115934/http://ganganagar.nic.in/ |date=2012-01-19 }} |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[हनुमानगढमण्डलम्|हनुमानगढ]]|| [[हनुमानगढ]]|| align=right | १,५१७,३९०|| align=right | १२,६४५|| align=right | १२०||http://hanumangarh.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429195052/http://hanumangarh.nic.in/ |date=2009-04-29 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JJ|| [[झुञ्झुनुमण्डलम्|झुञ्झुनु]]|| [[झुञ्झुनु]]|| align=right | १,९१३,०९९|| align=right | ५,९२८|| align=right | ३२३||http://jhunjhunu.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223160948/http://jhunjhunu.nic.in/ |date=2012-02-23 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JL|| [[जालौरमण्डलम्|जालौर]]|| [[जालौर]]|| align=right | १,४४८,४८६|| align=right | १०,६४०|| align=right | १३६||http://jalore.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007100206/http://jalore.nic.in/ |date=2011-10-07 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JO|| [[जोधपुरमण्डलम्|जोधपुरम्]]|| [[जोधपुरम्]]|| align=right | २,८८०,७७७|| align=right | २२,८५०|| align=right | १२६||http://jodhpur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523045929/http://jodhpur.nic.in/ |date=2013-05-23 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JP|| [[जयपुरमण्डलम्|जयपुरम्]]|| [[जयपुरम्]]|| align=right | ५,२५२,३८८|| align=right | ११,१५२|| align=right | ४७१||http://jaipur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105100942/http://jaipur.nic.in/ |date=2005-11-05 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JS|| [[जैसलमेरमण्डलम्|जैसलमेर]]|| [[जैसलमेर]]|| align=right | ५,०७,९९९|| align=right | ३८,४०१|| align=right | १३||http://jaisalmer.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409231232/http://jaisalmer.nic.in/ |date=2009-04-09 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JW|| [[झालवाडामण्डलम्|झालवाडा]]|| [[झालवाडा]]|| align=right | १,१८०,३४२|| align=right | ६,२१९|| align=right | १९०||http://jhalawar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052547/http://www.jhalawar.nic.in/ |date=2009-04-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KA|| [[करौलीमण्डलम्|करौली]]|| [[करौली]]|| align=right | १,२०५,६३१|| align=right | ५,५३०|| align=right | २१८||http://karauli.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052542/http://www.karauli.nic.in/ |date=2009-04-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[कोटामण्डलम्|कोटा]]|| [[कोटा]]|| align=right | १,५६८,५८०|| align=right | ५,४४६|| align=right | २८८||http://kota.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504121015/http://kota.nic.in/ |date=2009-05-04 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NA|| [[नागौरमण्डलम्|नागौर]]|| [[नागौर]]|| align=right | २,७७३,८९४|| align=right | १७,७१८|| align=right | १५७||http://nagaur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203231308/http://www.nagaur.nic.in/ |date=2007-12-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PA|| [[पालीमण्डलम्|पालीi]]|| [[पाली]]|| align=right | १,८१९,२०१|| align=right | १२,३८७|| align=right | १४७||http://pali.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112215332/http://pali.nic.in/ |date=2015-01-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PG|| [[प्रतापगढमण्डलम् (राजस्थानम्)|प्रतापगढ]]|| [[प्रतापगढ (राजस्थानम्)|प्रतापगढ]]|| align=right | {{formatnum:१७५८६७}} || align=right | ६४२ || align=right | २७४ ||http://pratapgarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[राजसमन्दमण्डलम्|राजसमन्द]]|| [[राजसमन्द]]|| align=right | ९८६,२६९|| align=right | ३,८५३|| align=right | २५६||http://rajsamand.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060304/http://rajsamand.nic.in/ |date=2007-02-05 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SK|| [[सीकरमण्डलम्|सीकर]]|| [[सीकर]]|| align=right | २,२८७,२२९|| align=right | ७,७३२|| align=right | २९६||http://sikar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223201444/http://sikar.nic.in/ |date=2012-02-23 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SM|| [[सवायीमाधोपुरमण्डलम्|सवायीमाधोपुरम्]]|| [[सवायीमाधोपुरम्]]|| align=right | १,११६,०३१|| align=right | ४,५००|| align=right | २४८||http://sawaimadhopur.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520123107/http://sawaimadhopur.nic.in/ |date=2013-05-20 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[सिरोहीमण्डलम्|सिरोही]]|| [[सिरोही]]|| align=right | ८५०, ७५६|| align=right | ५,१३६|| align=right | १६६||http://sirohi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401082647/http://sirohi.nic.in/ |date=2013-04-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TO|| [[टोङ्कमण्डलम्|टोङ्क]]|| [[टोङ्क, भारतम्|टोङ्क]]|| align=right | १,२११,३४३|| align=right | ७,१९४|| align=right | १६८||http://tonk.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410052537/http://www.tonk.nic.in/ |date=2009-04-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | UD|| [[उदयपुरमण्डलम्|उदयपुरम्]]|| [[उदयपुरम्]]|| align=right | २,६३२,२१०|| align=right | १३,४३०|| align=right | १९६||http://udaipur.nic.in/ |} == [[सिक्किमराज्यम्]] (MP)== {{see also|Districts of Sikkim}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | ES|| [[पूर्वसिक्किममण्डलम्]]|| [[गङ्गटोक]]|| align=right | 244,790|| align=right | 954|| align=right | 257||http://esikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205320/http://esikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NS|| [[उत्तरसिक्किममण्डलम्]]|| [[Mangan, India|मङ्गन्]]|| align=right | 41,023|| align=right | 4,226|| align=right | 10||http://nsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://nsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SS|| [[दक्षिणसिक्किममण्डलम्]]|| [[नाम्ची]]|| align=right | 131,506|| align=right | 750|| align=right | 175||http://ssikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://ssikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }} |- bgcolor=#F4F9FF | WS|| [[पश्चिमसिक्किममण्डलम्]]|| [[गेझिङ्ग]]|| align=right | 123,174|| align=right | 1,166|| align=right | 106||http://wsikkim.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815205319/http://wsikkim.gov.in/ |date=2013-08-15 }} |} ==[[तमिळ्नाडु]] (TN)== {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AY|| [[अरियलूर् मण्डलम्|अरियलूर्]]|| [[अरियलूर्]]|| align=right | ६९८,०००|| align=right | ३,२०८|| align=right | ३२२|| http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102195707/http://municipality.tn.gov.in/Ariyalur/ |date=2009-11-02 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CH|| [[चेन्नैमण्डलम्|चेन्नै]]|| [[चेन्नै]] (मद्रास्)|| align=right | ४,२१६,२६८|| align=right | १७४|| align=right | २४,२३१|| http://www.chennai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429011354/http://www.chennai.tn.nic.in/ |date=2011-04-29 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CO|| [[कोयम्बत्तूरुमण्डलम्|कोयम्बत्तूरु]]|| [[कोयम्बत्तूरु]]|| align=right | ४,२२४,१०७|| align=right | ७,४६९|| align=right | ५६६|| http://www.coimbatore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406223200/http://www.coimbatore.tn.nic.in/history.html |date=2005-04-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | CU|| [[कडलूरुमण्डलम्|कडलूरु]]|| [[कडलूरु]]|| align=right | २,२८०,५३०|| align=right | ३,९९९|| align=right | ५७०|| http://www.cuddalore.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201235923/http://www.cuddalore.tn.nic.in/ |date=2006-02-01 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धर्मपुरीमण्डलम्|धर्मपुरी]]|| [[धर्मपुरी]]|| align=right | २,८३३,२५२|| align=right | ४,४९७|| align=right | २९४|| http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721174824/http://www.dharmapuri.tn.nic.in/ |date=2011-07-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | DI|| [[दिण्डुगलमण्डलम्|दिण्डुगल]]|| [[दिण्डुगल्]]|| align=right | १,९१८,९६०|| align=right | ६,०५८|| align=right | ३१७|| http://www.dindigul.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225064813/http://www.dindigul.tn.nic.in/ |date=2018-12-25 }} |- bgcolor=#F4F9FF | ER|| [[ईरोडमण्डलम्|ईरोड]]|| [[ईरोड]]|| align=right | २,५७४,०६७|| align=right | ५,७१४|| align=right | ३१४|| http://erode.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KC|| [[काञ्चिपुरमण्डलम्|काञ्चिपुरम्]]|| [[काञ्चिपुरम्]]|| align=right | २,८६९,९२०|| align=right |४,४३३|| align=right | ६४७|| http://www.kanchi.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=2017-09-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KK|| [[कन्याकुमारीमण्डलम्|कन्याकुमारी]]|| [[नागरकोयिल्]]|| align=right | १,६६९,७६३|| align=right | १,६८५|| align=right | ९९१|| http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125193622/http://www.kanyakumari.tn.nic.in/ |date=2021-01-25 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KR|| [[करूरुमण्डलम्|करूरु]]|| [[करूरु]]|| align=right | ९३३,७९१|| align=right | २,८९६|| align=right | ३२२|| http://karur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[मधुरैमण्डलम्|मधुरै]]|| [[मधुरै]]|| align=right | २,५६२,२७९|| align=right | ३,६७६|| align=right | ६९७|| http://www.madurai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321120205/http://www.madurai.tn.nic.in/ |date=2019-03-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | NG|| [[नागपट्टिणमण्डलम्|नागपट्टिणम्]]|| [[नागपट्टिणम्]]|| align=right | १,४८७,०५५|| align=right | २,७१६|| align=right | ५४८|| http://www.nagapattinam.tn.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NI|| [[नीलगिरीमण्डलम्|नीलगिरि]]|| [[ऊटी|उदकमण्डलम्]]|| align=right | ७६४,८२६|| align=right | २,५४९|| align=right | ३००|| http://nilgiris.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NM|| [[नामक्कलमण्डलम्|नामक्कल]]|| [[नामक्कल]]|| align=right | १,४९५,६६१|| align=right | ३,४२९|| align=right | ४३६|| http://namakkal.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PE|| [[पेरम्बलूरुमण्डलम्|पेरम्बलूरु]]|| [[पेरम्बलूरु]]|| align=right | ४८६,९७१|| align=right | १,७५२|| align=right | 278|| http://www.perambalur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813070309/http://www.perambalur.tn.nic.in/ |date=2006-08-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[पुदुक्कोट्टैमण्डलम्|पुदुक्कोट्टै]]|| [[पुदुक्कोट्टै]]|| align=right | १,४५२,२६९|| align=right | ४,६५१|| align=right | ३१२|| http://pudukkottai.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[रामनाथपुरमण्डलम्|रामनाथपुरम्]]|| [[रामनाथपुरम्]]|| align=right | १,१८३,३२१|| align=right | ४,१२३|| align=right | २८७|| http://ramanathapuram.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[सेलं मण्डलम्|सेलम्]]|| [[सेलं, तमिळ्नाडु|सेलम्]]|| align=right | २,९९२,७५४|| align=right | ५,२२०|| align=right | ५७३|| http://salem.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[शिवगङ्गामण्डलम्|शिवगङ्गा]]|| [[शिवगङ्गा]]|| align=right | १,१५०,७५३|| align=right | ४,०८६|| align=right | २८२|| http://sivaganga.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TP|| [[तिरुप्पूरमण्डलम्|तिरुप्पूर]]|| [[तिरुप्पूर]]|| align=right | १९,१७,०३३|| align=right | ५,१०६|| align=right | ३७५|| http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212230043/http://tiruppurcorp.tn.gov.in/ |date=2009-02-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TC|| [[तिरुचिरापळ्ळिमण्डलम्|तिरुचिरापळ्ळि]]|| [[तिरुचिरापळ्ळि]]|| align=right | २,३८८,८३१|| align=right | ४,४०७|| align=right | 542|| http://tiruchirappalli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TH|| [[तेनिमण्डलम्|तेनि]]|| [[तेनि]]|| align=right | १,०९४,७२४|| align=right | ३,०६६|| align=right | ३५७|| http://www.theni.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810180551/http://www.theni.tn.nic.in/ |date=2006-08-10 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TI|| [[तिरुनेल्वेलीमण्डलम्|तिरुनेल्वेली]]|| [[तिरुनेल्वेली]]|| align=right | २,८०१,१९४|| align=right | ६,८१०|| align=right | ४११|| http://www.nellai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704012421/http://www.nellai.tn.nic.in/ |date=2018-07-04 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TJ|| [[तञ्जावूरुमण्डलम्|तञ्जावूरु]]|| [[तञ्जावूरु]]|| align=right | २,२०५,३७५|| align=right | ३,३९७|| align=right | ६४९|| http://thanjavur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TK|| [[तूतुकुडिमण्डलम्|तूतुकुडि]]|| [[तूतुकुडि]] (तुटिकोरन्)|| align=right | १,५६५,७४३|| align=right | ४,६२१|| align=right | 339|| http://thoothukudi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TL|| [[तिरुवळ्ळूरुमण्डलम्|तिरुवळ्ळूरु]]|| [[तिरुवळ्ळूरु]]|| align=right | २,७३८,८६६|| align=right | ३,४२४|| align=right | ८००|| http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716022602/http://www.tiruvallur.tn.nic.in/ |date=2011-07-16 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TR|| [[तिरुवारूरुमण्डलम्|तिरुवारूरु]]|| [[तिरुवारूरु]]|| align=right | १,१६५,२१३|| align=right | २,१६१|| align=right | 539|| http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113073936/http://www.tiruvarur.tn.nic.in/ |date=2006-01-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | TV|| [[तिरुवण्णामलैमण्डलम्|तिरुवण्णामलै]]|| [[तिरुवण्णामलै]]|| align=right | २,८८१,८५३|| align=right | ६,१९१|| align=right | ४६६|| http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924193702/http://www.tiruvannamalai.tn.nic.in/ |date=2011-09-24 }} |- bgcolor=#F4F9FF | VE|| [[वेल्लूरुमण्डलम्|वेल्लूरु]]|| [[वेल्लूरु]]|| align=right | ३,४८२,९७०|| align=right | ६,०७७|| align=right | ५७३|| http://vellore.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | VL|| [[विऴुप्पुरमण्डलम्|विऴुप्पुरम्]]|| [[विळुप्पुरम्]]|| align=right | २,९४३,९१७|| align=right | ७,२१७|| align=right | ४०८|| http://www.viluppuram.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808053020/http://www.viluppuram.tn.nic.in/ |date=2006-08-08 }} |- bgcolor=#F4F9FF | VR|| [[विरुदुनगरमण्डलम्|विरुदुनगरम्]]|| [[विरुदुनगरम्]]|| align=right | १२०१७८९ || align=right | ३,४४६ || align=right | ३४७ || http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514153823/http://www.virudhunagar.tn.nic.in/ |date=2019-05-14 }} |} == [[त्रिपुराराज्यम्]] (TR)== {{see also|Districts of Tripura}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | DH|| [[धलाइमण्डलम्]]|| [[अमबाशा ]]|| align=right | 307,417|| align=right | 2,523|| align=right | 122||http://dhalai.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NT|| [[उत्तरत्रिपुरामण्डलम्]]|| [[धर्मनगर]]|| align=right | 590,655|| align=right | 2,821|| align=right | 209||http://northtripura.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[दक्षिणत्रिपुरामण्डलम्]]|| [[Udaipur, Tripura|Udaipur]]|| align=right | 762,565|| align=right | 2,152|| align=right | 354||http://southtripura.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KH || [[खोवइमण्डलम्]]|| [[--]]|| align=right | --|| align=right | --|| align=right | --||http://khowai.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[सिपाहीजाला]]|| [[विश्रामगञ्ज]]|| align=right | --|| align=right | --|| align=right | --||http://sepahijala.nic.in/welcome.html |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[उनाकोटी]]|| [[--]]|| align=right | --|| align=right | --|| align=right | --||http://unakoti.nic.in/welcome.html |- bgcolor=#F4F9FF | ST|| [[गोमतीमण्डलम्]]|| [[--]]|| align=right | --|| align=right | --|| align=right | --||http://gomati.nic.in/gomati.html |- bgcolor=#F4F9FF | WT|| [[पश्चिमत्रिपुरामण्डलम्]]|| [[आगरतळा]]|| align=right | 1,530,531|| align=right | 2,997|| align=right | 511||http://westtripura.nic.in/ |} ==उत्तरप्रदेशः (UP)== {{see also|उत्तरप्रदेशस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AG|| [[आग्रामण्डलम्|आग्रा]]|| [[आग्रा]]|| align=right | ३,६११,३०१|| align=right | ४,०२७|| align=right | ८९७||http://agra.nic.in/def.asp |- bgcolor=#F4F9FF | AH|| [[अलाहाबादमण्डलम्|अलाहाबद्]]|| [[अलाहाबाद्]]|| align=right | ४,९४१,५१०|| align=right | ५,४२४|| align=right | ९११||http://allahabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AL|| [[अलिगढमण्डलम्|अलिगढ]]|| [[अलिगढ, उत्तरप्रदेशः|अलिगढ]]|| align=right | २,९९०,३८८|| align=right | ३,७४७|| align=right | ७९८||http://aligarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AN|| [[अम्बेडकरनगरमण्डलम्|अम्बेडकरनगरम्]]|| [[अक्बरपुरम्, अम्बेडकरनगरम्|अक्बरपुरम्]]|| align=right | २,०२५,३७३|| align=right | २,३७२|| align=right | ८५४||http://ambedkarnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | AU|| [[औरैयामण्डलम्|औरैया]]|| [[औरैया]]|| align=right | १,१७९,४९६|| align=right | २,०५१|| align=right | ५७५||http://auraya.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070906234458/http://auraya.nic.in/ |date=2007-09-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | AZ|| [[अझमगढमण्डलम्|अझमगढ]]|| [[अझमगढ]]|| align=right | ३,९५०,८०८|| align=right | ४,२३४|| align=right | ९३३||http://azamgarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BB|| [[बाराबङ्कीमण्डलम्|बाराबङ्की]]|| [[बाराबङ्की]]|| align=right | २,६७३,३९४|| align=right | ३,८२५|| align=right | ६९९||http://barabanki.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BD|| [[बदांयूमण्डलम्|बदांयू]]|| [[बदांयू]]|| align=right | ३,०६९,२४५|| align=right | ५,१६८|| align=right | ५९४||http://badaun.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721163216/http://badaun.nic.in/ |date=2011-07-21 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BG|| [[बागपतमण्डलम्|बागपत्]]|| [[बागपत्]]|| align=right | १,१६४,३८८|| align=right | १,३४५|| align=right | ८६६||http://bagpat.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BH|| [[बहरैचमण्डलम्|बहरैच्]]|| [[बहरैच्]]|| align=right | २,३८४,२३९|| align=right | ५,७४५|| align=right | ४१५||http://behraich.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206030259/http://behraich.nic.in/ |date=2007-02-06 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[बिजनौरमण्डलम्|बिजनौर]]|| [[बिजनौर]]|| align=right | ३,१३०,५८६|| align=right | ४,५६१|| align=right | ६८६||http://bijnor.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | BL|| [[बलियामण्डलम्|बलिया]]|| [[बलिया]]|| align=right | २,७५२,४१२|| align=right | २,९८१|| align=right | ९२३||http://ballia.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BN|| [[बान्दामण्डलम्|बान्दा]]|| [[बान्दा, उत्तरप्रदेशः|बान्दा]]|| align=right | १,५००,२५३|| align=right | ४,४१३|| align=right | ३४०||http://banda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BP|| [[बलरामपुरमण्डलम्|बलरामपुरम्]]|| [[बलरामपुरम्]]|| align=right | १,६८४,५६७|| align=right | २,९२५|| align=right | ५७६||http://balrampur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[बरेलीमण्डलम्|बरेली]]|| [[बरेली]]|| align=right | ३,५९८,७०१|| align=right | ४,१२०|| align=right | ८७३||http://bareilly.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BS|| [[बस्तिमण्डलम्|बस्ति]]|| [[बस्ति, उत्तरप्रदेशः|बस्ति]]|| align=right | २,०६८,९२२|| align=right | ३,०३४|| align=right | ६८२||http://basti.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BU|| [[बुलन्दशहरमण्डलम्|बुलन्दशहर]]|| [[बुलन्दशहर]]|| align=right | २,९२३,२९०|| align=right | ३,७१९|| align=right | ७८६||http://bulandshahar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CD|| [[चन्दौलीमण्डलम्|चन्दौली]]|| [[चन्दौली]]|| align=right | १,६३९,७७७|| align=right | २,५५४|| align=right | ६४२||http://chandauli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CS|| [[छत्रपतिशाहूजिमहाराजनगरमण्डलम्|छत्रपतिशाहूजिमहाराजनगरम्]] || [[गौरीगञ्ज]]|| || || || |- bgcolor=#F4F9FF | CT|| [[चित्रकूटमण्डलम्|चित्रकूटम्]]|| [[चित्रकूटधाम (कार्वी)]]|| align=right | ८००,५९२|| align=right | ३,२०२|| align=right | २५०||http://chitrakoot.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DE|| [[देवरियामण्डलम्|देवरिया]]|| [[देवरिया, उत्तरप्रदेशः|देवरिया]]|| align=right | २,७३०,३७६|| align=right | २,५३५|| align=right | १,०७७||http://deoria.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ET|| [[एटामण्डलम्|एटा]]|| [[एटा]]|| align=right | २,७८८,२७०|| align=right | ४,४४६|| align=right | ६२७||http://etah.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF |KR || [[कांशीरामनगरमण्डलम्|कांशीरामनगरम्]]|| [[कासगञ्ज]]|| || || || |- bgcolor=#F4F9FF | EW|| [[इटावामण्डलम्|इटावा]]|| [[इटावा]]|| align=right | १,३४०,०३१|| align=right | २,२८७|| align=right | ५८६||http://etawah.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FI|| [[फिरोझाबादमण्डलम्|फिरोझाबाद्]]|| [[फिरोझाबाद्]]|| align=right | २,०४५,७३७|| align=right | २,३६१|| align=right | ८६६||http://firozabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FR|| [[फर्रुकाबादमण्डलम्|फर्रुकाबाद्]]|| [[फतेहगढ]]|| align=right | १,५७७,२३७|| align=right | २,२७९|| align=right | ६९२||http://farrukhabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FT|| [[फतेहपुरमण्डलम्|फतेहपुरम्]]|| [[फतेहपुरम्, उत्तरप्रदेशः|फतेहपुरम्]] || align=right | २,३०५,८४७|| align=right | ४,१५२|| align=right | ५५५||http://fatehpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | FZ|| [[फैजाबादमण्डलम्|फैजाबाद्]]|| [[फैजाबाद्]]|| align=right | २,०८७,९१४|| align=right | २,७६५|| align=right | ७५५||http://faizabad.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903122813/http://faizabad.nic.in/ |date=2011-09-03 }} |- bgcolor=#F4F9FF | GB|| [[गौतमबुद्धनगरमण्डलम्|गौतमबुद्धनगरम्]]|| [[नोयडा]]|| align=right | १,१९१,२६३|| align=right | १,२६९|| align=right | ९३९||http://gbnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GN|| [[गोण्डामण्डलम्|गोण्डा]]|| [[गोण्डा]]|| align=right | २,७६५,७५४|| align=right | ४,४२५|| align=right | ६२५||http://gonda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GP|| [[गाझिपुरमण्डलम्|गाझिपुरम्]]|| [[गाझिपुरम्]] || align=right | ३,०४९,३३७|| align=right | ३,३७७|| align=right | ९०३||http://ghazipur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GR|| [[गोरखपुरमण्डलम्|गोरखपुरम्]]|| [[गोरखपुरम्]]|| align=right | ३,७८४,७२०|| align=right | ३,३२५|| align=right | १,१३८||http://gorakhpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | GZ|| [[गाझियाबादमण्डलम्, भारतम्|गाझियाबाद्]]|| [[गाझियाबाद्, उत्तरप्रदेशः|गाझियाबाद्]]|| align=right | ३,२८९,५४०|| align=right | १,९५६|| align=right | १,६८२||http://ghaziabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HM|| [[हमीरपुरमण्डलम्, उत्तरप्रदेशः|हमीरपुरम्]]|| [[हमीरपुरम्, उत्तरप्रदेशः|हमीरपुरम्]]|| align=right | १,०४२,३७४|| align=right | ४,३२५|| align=right | २४१||http://hamirpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HR|| [[हरदोयीमण्डलम्|हरदोयी]]|| [[हरदोयी]]|| align=right | ३,३९७,४१४|| align=right | ५,९८६|| align=right | ५६८||http://hardoi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HT|| [[महामायानगरमण्डलम्|महामायानगरम्]]|| [[हाथरस]]|| align=right | १,३३३,३७२|| align=right | १,७५२|| align=right | ७६१||http://hathras.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JH|| [[झान्सीमण्डलम्|झान्सी]]|| [[झान्सी]]|| align=right | १,७४६,७१५|| align=right | ५,०२४|| align=right | ३४८||http://jhansi.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JL|| [[जालौनमण्डलम्|जलौन]]|| [[उरयी]]|| align=right | १,४५५,८५९|| align=right | ४,५६५|| align=right | ३१९||http://jalaun.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JP|| [[ज्योतिबाफुलेनगरमण्डलम्|ज्योतिबाफुलेनगरम्]]|| [[अम्रोहा]]|| align=right | १,४९९,१९३|| align=right | २,३२१|| align=right | ६४६||http://jpnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312173025/http://jpnagar.nic.in/ |date=2016-03-12 }} |- bgcolor=#F4F9FF | JU|| [[जौनपुरमण्डलम्|जौनपुरम्]]|| [[जौनपुरम्, उत्तरप्रदेशः|जौनपुरम्]]|| align=right | ३,९११,३०५|| align=right | ४,०३८|| align=right | ९६९ || http://jaunpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KD|| [[रमाबायीनगरमण्डलम्|रमाबायीनगरम् (कानपुरदेहातमण्डलम्)]]|| [[अक्बरपुरम्, रमाबायीनगरम्|अक्बरपुरम्]]|| align=right | १,५८४,०३७|| align=right | ३,१४३|| align=right | ५०४||http://kanpurdehat.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | KJ|| [[कन्नौजमण्डलम्|कन्नौज]]|| [[कन्नौज]]|| align=right | १,३८५,२२७|| align=right | १,९९३|| align=right | ६९५||http://kannauj.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KN|| [[कानपुरनगरमण्डलम्|कानपुरम्]]|| [[कानपुरम्]]|| align=right | ४,१३७,४८९|| align=right | ३,०२९|| align=right | १,३६६||http://kanpurnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KS|| [[कौशाम्बीमण्डलम्|कौशाम्बी]]|| [[मञ्झानपुरम्]]|| align=right | १,२९४,९३७|| align=right | १,८३७|| align=right | ७०५||http://kaushambhi.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513183352/http://kaushambhi.nic.in/ |date=2016-05-13 }} |- bgcolor=#F4F9FF | KU|| [[कुशीनगरमण्डलम्|कुशीनगरम्]]|| [[पडरौना]]|| align=right | २,८९१,९३३|| align=right | २,९०९|| align=right | ९९४||http://kushinagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LA|| [[ललितपुरमण्डलम्|ललितपुरम्]]|| [[ललितपुरम्]]|| align=right | ९७७,४४७|| align=right | ५,०३९|| align=right | 194||http://lalitpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LK|| [[लखीमपुरखीरीमण्डलम्|लखीमपुरखीरी]]|| [[खीरी]]|| align=right | ३,२००,१३७|| align=right | ७,६८०|| align=right | ४१७||http://kheri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | LU|| [[लखनौमण्डलम्|लखनौ]]|| [[लखनौ]]|| align=right | ३,६८१,४१६|| align=right | २,५२८|| align=right | १,४५६ ||http://lucknow.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MB|| [[मवुमण्डलम्|मवु]]|| [[मवु]]|| align=right | १,८४९,२९४|| align=right | १,७१३|| align=right | १,०८०||http://mau.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | ME|| [[मेरठमण्डलम्|मेरठ]]|| [[मेरठ]]|| align=right | ३,००१,६३६|| align=right | २,५२२|| align=right | १,१९०||http://meerut.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MG|| [[महाराजागञ्जमण्डलम्|महाराजागञ्ज]]|| [[महाराजागञ्ज, उत्तरप्रदेशः|महाराजागञ्ज]]|| align=right | २,१६७,०४१|| align=right | २,९४८|| align=right | ७३५||http://maharajganj.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MH|| [[महोबामण्डलम्|महोबा]]|| [[महोबा]]|| align=right | ७०८,८३१|| align=right | २,८४७|| align=right | २४९||http://mahoba.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MI|| [[मिर्जापुरमण्डलम्|मिर्जापुरम्]]|| [[मिर्जापुरम्]]|| align=right | २,११४,८५२|| align=right | ४,५२२|| align=right | ४६८||http://mirzapur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MO|| [[मोरादाबादमण्डलम्|मोरादाबाद्]]|| [[मोरादाबाद्]]|| align=right | ३,७४९,६३०|| align=right | ३,६४८|| align=right | १,०२८||http://moradabad.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MP|| [[मैनपुरीमण्डलम्|मैनपुरी]]|| [[मैनपुरी]]|| align=right | १,५९२,८७५|| align=right | २,७६०|| align=right | ५७७||http://mainpuri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MT|| [[मथुरामण्डलम्|मथुरा]]|| [[मथुरा]]|| align=right | २,०६९,५७८|| align=right | ३,३३३|| align=right | ६२१||http://mathura.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MU|| [[मुजफ्फरनगरमण्डलम्|मुजफ्फरनगरम्]]|| [[मुजफ्फरनगरम्]]|| align=right | ३,५४१,९५२|| align=right | ४,००८|| align=right | ८८४||http://muzaffarnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PN || [[पञ्चशीलनगरमण्डलम्]] (हापुर)|| [[हापुर]]|| align=right | १,४५१,९८३|| || || |- bgcolor=#F4F9FF | PI|| [[पीलीभीतमण्डलम्|पीलीभीत्]]|| [[पीलीभीत्]]|| align=right | १,६४३,७८८|| align=right | ३,४९९|| align=right | ४७०|| http://www.pilibhit.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180504053550/http://www.pilibhit.nic.in/ |date=2018-05-04 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PB || [[प्रबुद्धनगरमण्डलम्|प्रबुद्धनगरम्]] (शामली)|| [[शामली]]|| align=right | १,०७,२३३|| || || http://nppshamli.in/statis.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517001110/http://nppshamli.in/statis.aspx |date=2018-05-17 }} |- bgcolor=#F4F9FF | PR|| [[प्रतापगढमण्डलम्, उत्तरप्रदेशः|प्रतापगढ]]|| [[प्रतापगढ, उत्तरप्रदेशः|प्रतापगढ]]|| align=right | २,७२७,१५६|| align=right | ३,७१७|| align=right | ७३४||http://pratapgarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RA|| [[रामपुरमण्डलम्|रामपुरम्]]|| [[रामपुरम्, उत्तरप्रदेशः|रामपुरम्]]|| align=right | १,९२२,४५०|| align=right | २,३६७|| align=right | ८१२||http://rampur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RB|| [[रायबरेलीमण्डलम्|रायबरेली]]|| [[रायबरेली]]|| align=right | २,८७२,२०४|| align=right | ४,६०९|| align=right | ६२३||http://raebareli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SA|| [[सहारनपुरमण्डलम्|सहारनपुरम्]]|| [[सहारनपुरम्]]|| align=right | २,८४८,१५२|| align=right | ३,६८९|| align=right |७७२||http://saharanpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SI|| [[सीतापुरमण्डलम्|सीतापुरम्]]|| [[सीतापुरम्]]|| align=right | ३,६१६,५१०|| align=right | ५,७४३|| align=right | ६३०||http://sitapur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SJ|| [[शाहजहानपुरमण्डलम्|शाहजहानपुरम्]]|| [[शाहजहानपुरम्]]|| align=right | २,५४९,४५८|| align=right | ४,५७५|| align=right | ५५७||http://shahjahanpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SK|| [[सन्तकबीरनगरमण्डलम्|सन्तकबीरनगरम्]]|| [[खलिलाबाद्, भारतम्|खलिलाबाद्]]|| align=right | १,४२४,५००|| align=right | १,४४२|| align=right | ९८८||http://sknagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SN|| [[सिद्धार्थनगरमण्डलम्|सिद्धार्थनगरम्]]|| [[नवगढ]]|| align=right | २,०३८,५९८|| align=right | २,७५१|| align=right | ७४१||http://sidharthnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023182139/http://sidharthnagar.nic.in/ |date=2018-10-23 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SO|| [[सोनभद्रमण्डलम्|सोनभद्र]]|| [[राबर्ट्स्गञ्ज]]|| align=right | १,४६३,४६८|| align=right | ६,७८८|| align=right | २१६||http://sonbhadra.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | SR|| [[सन्तरविदासनगरमण्डलम्|सन्तरविदासनगरम्]]|| [[ग्यानपुरम्]]|| align=right | १,३५२,०५६|| align=right | ९६०|| align=right | १,४०८||http://srdnagar.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827201411/http://srdnagar.nic.in/ |date=2011-08-27 }} |- bgcolor=#F4F9FF | SU|| [[सुल्तानपुरमण्डलम्|सुल्तानपुरम्]]|| [[सुल्तानपुरम्, उत्तरप्रदेशः|सुल्तानपुरम्]]|| align=right | ३,१९०,९२६|| align=right | ४,४३६|| align=right | ७१९||http://sultanpur.nic.in |- bgcolor=#F4F9FF | SV|| [[श्रावस्तीमण्डलम्|श्रावस्ती]]|| [[श्रावस्ती]]|| align=right | १,१७५,४२८|| align=right | १,१२६|| align=right | १,०४४||http://shravasti.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UN|| [[उन्नावमण्डलम्|उन्नाव्]]|| [[उन्नाव्]]|| align=right | २,७००,४२६|| align=right | ४,५५८|| align=right | ५९२||http://unnao.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | VA|| [[वाराणसीमण्डलम्|वाराणसी]]|| [[वाराणसी]]|| align=right | ३,१४७,९२७|| align=right | १,५७८|| align=right | १,९९५||http://varanasi.nic.in/ |} ==[[उत्तराखण्डराज्यम्]] (UK)== {{see also|उत्तराखण्डस्य मण्डलानि}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | AL|| [[अल्मोरामण्डलम्|अल्मोरा]]||[[अल्मोरा]] |- bgcolor=#F4F9FF | BA|| [[बागेश्वरमण्डलम्|बागेश्वरम्]]|| [[बागेश्वरम्]]|| align=right | २४९,४५३|| align=right | २,३१०|| align=right | १०८||http://bageshwar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CL|| [[चमोलीमण्डलम्|चमोली]]|| [[चमोली गोपेश्वरम्|गोपेश्वरम्]]|| align=right | ३६९,१९८|| align=right | ७,६९२|| align=right | ४८||http://chamoli.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | CP|| [[चम्पावतमण्डलम्|चम्पावत]]|| [[चम्पावतनगरम्|चम्पावत]]|| align=right | २२४,४६१|| align=right | १,७८१|| align=right | १२६||http://champawat.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DD|| [[डेहराडूनमण्डलम्|डेहराडून्]]|| [[डेहराडून्]]|| align=right | १,२७९,०८३|| align=right | ३,०८८|| align=right | ४१४||http://dehradun.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HA|| [[हरिद्वारमण्डलम्|हरिद्वारम्]]|| [[हरिद्वारम्]]|| align=right | १,४४४,२१३|| align=right | २,३६०|| align=right | ६१२||http://haridwar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NA|| [[नैनितालमण्डलम्|नैनिताल्]]|| [[नैनिताल्]]|| align=right | ७६२,९१२|| align=right | ३,८५३|| align=right | १९८||http://nainital.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PG|| [[पौरीगढवालमण्डलम्|पौरीगढवाल]]|| [[पौरी]]|| align=right | ६९६,८५१|| align=right | ५,४३८|| align=right | १२८||http://pauri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PI|| [[पिथौरागढमण्डलम्|पिथौरागढ]]|| [[पिथौरागढ]]|| align=right | ४६२,१४९|| align=right | ७,११०|| align=right | ६५||http://pithoragarh.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | RP|| [[रुद्रप्रयागमण्डलम्|रुद्रप्रयागः]]|| [[रुद्रप्रयागः]]|| align=right | २२७,४६१|| align=right | १,८९६|| align=right | १२०||http://rudraprayag.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | TG|| [[टिहरीगढवालमण्डलम्|टिहरीगढवाल्]]|| [[टिहरी]]|| align=right | ६०४, ६०८|| align=right | ४,०८५|| align=right | १४८||http://tehri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | US|| [[उधमसिङ्गनगरमण्डलम्|उधमसिङ्गनगरम्]]|| [[रुद्रपुरम्]]|| align=right | १,२३४,५४८|| align=right | २,९१२|| align=right | ४२४||http://usnagar.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UT|| [[उत्तरकाशीमण्डलम्|उत्तरकाशी]]|| [[उत्तरकाशी]]|| align=right | २९४,१७९|| align=right | ७,९५१|| align=right | ७||http://uttarkashi.nic.in/ |} ==West Bengal (WB)== {{see also|Districts of West Bengal}} {| class="wikitable sortable" border=0 cellpadding=1 cellspacing=1 style="border:1px solid black" |- bgcolor=#99ccff | '''सङ्केतः''' | '''मण्डलम्''' | '''केन्द्रम्''' | '''जनसङ्ख्या (2001)''' | '''विस्तीर्णता (km²)''' | '''सान्द्रता (/km²)''' | '''अधिकृतजालपुटम्''' |- bgcolor=#F4F9FF | BI|| [[Birbhum district|Birbhum]]|| [[Suri, Birbhum|Suri]]|| align=right | 3,012,546|| align=right | 4,545|| align=right | 663 ||http://birbhum.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | BN|| [[Bankura district|Bankura]]|| [[Bankura]]|| align=right | 3,191,822|| align=right | 6,882|| align=right | 464 ||http://bankura.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428213307/http://www.bankura.nic.in/ |date=2009-04-28 }} |- bgcolor=#F4F9FF | BR|| [[Bardhaman district|Bardhaman]]|| [[Bardhaman]]|| align=right | 6,919,698|| align=right | 7,024|| align=right | 985 ||http://bardhaman.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DA|| [[Darjeeling district|Darjeeling]]|| [[Darjeeling]]|| align=right | 1,605,900|| align=right | 3,149|| align=right | 510 ||http://darjeeling.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | DD|| [[Dakshin Dinajpur district|Dakshin Dinajpur]]|| [[Balurghat]]|| align=right | 1,670,931|| align=right | 2,183|| align=right | 688 ||http://ddinajpur.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HG|| [[Hooghly district|Hooghly]]|| [[Hugli-Chuchura]]|| align=right | 5,040,047|| align=right | 3,149|| align=right | 1,601 ||http://hooghly.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | HR|| [[Howrah district|Howrah]]|| [[Howrah]]|| align=right | 4,274,010|| align=right | 1,467|| align=right | 2,913 ||http://howrah.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | JA|| [[Jalpaiguri district|Jalpaiguri]]|| [[Jalpaiguri]]|| align=right | 3,403,204|| align=right | 6,227|| align=right | 547 ||http://jalpaiguri.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KB|| [[Cooch Behar district|Cooch Behar]]|| [[Cooch Behar]]|| align=right | 2,478,280|| align=right | 3,387|| align=right | 732 ||http://coochbehar.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | KO|| [[Kolkata district|Kolkata]]|| [[Kolkata]]|| align=right | 4,580,544|| align=right | 185|| align=right | 24,760 ||http://kolkata.gov.in/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- bgcolor=#F4F9FF | MA|| [[Maldah district|Maldah]]|| [[English Bazar]]|| align=right | 3,290,160|| align=right | 3,733|| align=right | 881 ||http://malda.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PM || [[Paschim Medinipur district|Paschim Medinipur]]|| [[Midnapore]]|| align=right | 5,193,411 || align=right | 9,786 || align=right | 531 || http://paschimmedinipur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PR || [[Purba Medinipur district|Purba Medinipur]]|| [[Tamluk]]|| align=right | 4,417,377 || align=right | 4,785 || align=right | 923 || http://purbamedinipur.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | MU|| [[Murshidabad district|Murshidabad]]|| [[Baharampur]]|| align=right | 5,863,717|| align=right | 5,324|| align=right | 1,101 ||http://murshidabad.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | NA|| [[Nadia district|Nadia]]|| [[Krishnanagar, Nadia|Krishnanagar]]|| align=right | 4,603,756|| align=right | 3,927|| align=right | 1,172 ||http://nadia.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PN|| [[North 24 Parganas district|North 24 Parganas]]|| [[Barasat]]|| align=right | 8,930,295|| align=right | 4,095|| align=right | 2,181 ||http://north24parganas.nic.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PS|| [[South 24 Parganas district|South 24 Parganas]]|| [[Alipore]]|| align=right | 6,909,015|| align=right | 9,955|| align=right | 694 ||http://s24pgs.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | PU|| [[Purulia district|Purulia]]|| [[Purulia]]|| align=right | 2,535,233|| align=right | 6,259|| align=right | 405 ||http://purulia.gov.in/ |- bgcolor=#F4F9FF | UD|| [[Uttar Dinajpur district|Uttar Dinajpur]]|| [[Raiganj]]|| align=right | 2,441,824|| align=right | 3,180|| align=right | 768 ||http://uttardinajpur.nic.in/ |} ==नगरमण्डलानि== *[[बेङ्गळूरुनगरमण्डलम्]] *[[कोलकातानगरमण्डलम्]] *[[मध्यदेहलीमण्डलम्]] *[[चेन्नैमण्डलम्]] *[[हैदराबादनगरमण्डलम्]] *[[Kamrup Metropolitan district]] *[[एर्णाकुलम् मण्डलम्]] *[[मुम्बयीनगरमण्डलम्]] ==See also== *[[Administrative divisions of India]] *[[Municipalities of India]] == टिप्पणी == {{Reflist}} == बाह्यसम्पर्काः == *[http://www.demographie.net/atlas2001 2001 maps]; provides maps of social, economic and demographic data of India in 2001 {{Geography of India}} {{India topics}} {{Articles on second-level administrative divisions of Asian countries}} {{DEFAULTSORT:Districts of India}} [[वर्गः:भारतस्य मण्डलानि]] [[वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके]] 3hyd1t1qgfk47uviaeq4j8sm41jm71x नासा 0 28192 499693 485239 2026-07-07T00:59:44Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499693 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = नैशनल् एरोनॉटिक्स् एण्ड् स्पेस् एडमिनिस्ट्रेशन्<br /> (NASA) |abbreviation = NASA |logo = NASA logo.svg |logo_width = 220px |logo_caption = नासा संस्थायाः प्रतीकचिह्नम्<br />घोषः- ''For the Benefit of All''<ref name="motto">{{cite web |url=http://www.lightmillennium.org/2004_newyear/gokoglu_nasa_stands_forall.html |title=नासा "for the benefit of all."— Dr. Süleyman Gokoglu महोदयेन सह साक्षात्कारः|publisher=The Light Millennium |year=२००७ |author=Lale Tayla and Figen Bingul}}</ref> |seal = NASA seal.svg |seal_width = 160px |seal_caption = नासा संस्थायाः मुद्रा |picture = Flag of the National Aeronautics and Space Administration.svg |picture_width = 160px |picture_caption = नासा संस्थायाः ध्वजः |formed = {{Start date and years ago|df=yes|1958|7|29}} |preceding1 = नैशनल् एड्वैज़री कमिटी फ़र् एरोनॉटिक्स् <br /> (NACA) (१९१५–१९५८)<ref name="CentNACA">[http://www.centennialofflight.gov/essay/Evolution_of_Technology/NACA/Tech1.htm यु.एस्. सेन्टेन्नियल् अफ़् फ्लैट् कमिशन्, NACA]. Centennialofflight.gov. परिशोधितम् २०११-११-०३.</ref> |jurisdiction = [[अमेरिका]]सर्वकारः |headquarters = [[वाशिङ्ग्टन् डि सि|वाशिङ्गटन्, डि.सि.]] |latd=38 |latm=52 |lats=59 |latNS=N |longd=77 |longm= 0 |longs=59 |longEW=W |region_code=US-DC |employees = १८,१००+<ref>{{cite web|url=http://wicn.nssc.nasa.gov/cognos/cgi-bin/ppdscgi.exe?BZ=1AAABF64VOFoABEwU6VFChhEnYeaEGVJHTJm5v_68kbPGbN_Ysq3BgCPnjZk0bMqYEBKlRxkYMEjE7IMRsw0SJEj21eyu~7_514lZMgWzaCmQCMKG7bcibeCweZOn7FVg5Hji9gZE6tDJ_~ZM0w0PnTJuyJQh_4pJmTB2q7suhjaxaXLmuoTNL06mTBl6W~sDZ9fM25SJ2Sf2VUy6yqm9ZBINr49wiOllxmpiP2l3wD9= |title= नासा कार्यशक्तिः (प्रारूपम्) |publisher=नासा|date=जानवरी ११, २०११ |accessdate=डिसेम्बर् १७, २०१२}}</ref> |budget = US$१७.८&nbsp;बिलियन् (वित्तवर्षम् २०१२)<ref>{{cite web|url=http://news.discovery.com/space/nasa-2012-budget-ups-downs-111202.html|title=नासायाः बजेट् २०१२|last=टैटल्|first=एमि|date=डिसेम्बर् २, २०११|publisher=डिस्कवरी न्युज़्|accessdate=जनवरी ३०, २०१२|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114061543/http://news.discovery.com/space/nasa-2012-budget-ups-downs-111202.html|deadurl=yes}}</ref><br /> |chief1_name = चार्ल्स् फ़्रैन्क् बोल्डेन् |chief1_position = नासा संस्थायाः प्रशसकः |chief2_name = |chief2_position = उपप्रशासकः |website = [http://www.nasa.gov/ NASA.gov] }} '''नैशनल् एरोनॉटिक्स् एण्ड् स्पेस् एडमिनिस्ट्रेशन्''' ([[संस्कृतम्|संस्कृतानुवादः]]-''राष्ट्रियवैमानिक-अन्तरिक्षप्रशासनम्''; {{lang-en|National Aeronautics and Space Administration}}) अथवा '''नासा''' (सङ्क्षिप्तनाम) ({{lang-en|NASA}}) [[अमेरिका]]देशस्य एका अन्तरिक्षगवेषणा संस्था । १९५८ तमे वर्षे अस्याः संस्थायाः संरचना अभवत् । नासा इत्येव संक्षिप्तनाम्ना अस्याः ख्यातिः । नासायाः मुख्यकार्यालयः [[वाशिङ्ग्टन् डि सि|वाशिङ्गटन्, डि.सि.]] नगरे अस्ति । १९५८ तमवर्षस्य २९ तमे दिनाङ्के नैशनल् एड्वैज़री कमिटी फ़र् एरोनॉटिक्स् (NACA) इति अन्तरिक्षसंस्थायाः अवलुप्तिं कृत्वा [[अमेरिका]]सर्वकारः '''नैशनल् एरोनॉटिक्स् एण्ड् स्पेस् एक्ट्'''<ref name="act1">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/offices/ogc/about/space_act1.html|title=The National Aeronautics and Space Act|accessdate=29 August 2007|publisher=NASA|year=2005|author=NASA}}</ref><ref name="NacaNASA">{{cite book| author = Bilstein| last = Lucas| first = William R.| title = From naca to nasa| url = http://history.nasa.gov/SP-4206/ch2.htm#32| accessdate = 27 May 2009| date = 1989-07| publisher = NASA| isbn = 978-0-16-004259-1| pages = 32–33 }}</ref> माध्यमेन नासा इति संस्थायाः संरचनाम् अकरोत् । नासायाः बहुसफलकार्येषु अपोलो चन्द्रयात्रा अन्यतमा<ref name="do1">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/about/highlights/what_does_nasa_do.html|title=What Does NASA Do?|accessdate=29 August 2007|publisher=NASA|year=2005|archive-date=1 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401203301/http://www.nasa.gov/about/highlights/what_does_nasa_do.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="New Heavy-lift Rocket Will Take Humans Far Beyond Earth">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2011/sep/HQ_11-301_SLS_Decision.html|title=NASA Announces Design For New Deep Space Exploration System|publisher=NASA|first=NASA|last=Release:11-301|date=14 September 2011|accessdate=14 September 2011}}</ref><ref name="NASA Briefing on Deep Space Launch System">{{cite web|url=http://www.c-span.org/Events/Press-Conference-on-the-Future-of-NASA-Space-Program/10737424158/|title=Press Conference on the Future of NASA Space Program|publisher=c-span.org|first=C-Span|last=VideoLibrary|date=14 September 2011|accessdate=14 September 2011|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208145214/http://www.c-span.org/Events/Press-Conference-on-the-Future-of-NASA-Space-Program/10737424158/|deadurl=yes}}</ref><ref name="Space & Cosmos">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2011/09/15/science/space/15nasa.html?pagewanted=1&_r=1|title=NASA Unveils New Rocket Design|publisher=nytimes.com|first=The|last=NewYorkTimes|date=14 September 2011|accessdate=14 September 2011}}</ref>। ==इतिहासः== १९४६ तमे वर्षे 'एरोनॉटिक्स् ( NACA ) राष्ट्रियमन्त्रालयः 'सुपर्सनिक् बेल् एक्स्-१ रकेट्' विमानं प्रथमवारं परीक्षाम् अकरोत्<ref name="NACAसुपर्सनिक् बेल् एक्स्-१ रकेट्">{{cite web|url=http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20100025896_2010028361.pdf |title=एरोनॉटिक्स् ( NACA ) राष्ट्रियमन्त्रालयः एवं 'सुपर्सनिक् बेल् एक्स्-१' विमानम् |accessdate=सेप्टेम्बर् ३०, २०११|publisher=नासा}}</ref>। १९५७-५८ समयकालः 'अन्ताराष्ट्रिय-भौगलिकसंवत्सरः' इति उत्घोषितः आसीत् । तन्निमित्तं अमेरिकादेशेस्य 'व्यान्-गार्ड्' इति नाम्ना विशेषप्रकल्पः आसीत् । १९५७ तमवर्षस्य ४ दिनाङ्के विश्वस्य प्रथमकृत्रिम-उपग्रहः (स्पुट्निक् १) सोवियेत्-रशियादेशेन प्रेषणानन्तरम् अन्तरिक्षशोधविषये अमेरिकादेशः अत्युत्साही आसीत् । अमेरीकीयकंग्रेस्-पक्षः NACAविभागस्य नेतारम् आहूय अविलम्बेन तथा क्षिप्रवेगेन कर्मान् समापयितुम् उक्तवान् । स्पुट्निक् सङ्कटम् (''Sputnik crisis'') इति नाम्ना ख्यातः अयं कालः । अमेरिकादेशस्य राष्ट्रपतिः डोयैट् डि ऐजेन्हावर् एवं तस्य मन्त्रिमण्डलः अन्तरिक्षशोधकार्यविषये तेषां चिन्तनं प्रकटितवन्तः । प्रधानतः NACA संस्थायाः अधीने अन्तरिक्षशोधनिमित्तम् एकस्य नूतनस्वतन्त्रविभागस्य संरचना । समकालैव १९५८ तमे वर्षे 'उन्नतगवेषणा-प्रकल्पसंस्था'(Advanced Research Projects Agency (ARPA)) अमेरिकादेशस्य सामरिकसहाय्यार्थं निर्मितम्<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/Fiscal_year_1958_supplemental_military_c.html?id=N-IPAAAAIAAJ |title=Supplemental military construction authorization (Air Force).: Hearings, Eighty-fifth Congress, second session, on H.R. 9739. |date=21, 24 January 1958 |author1=Subcommittee on Military Construction |first1=United States. Congress. Senate. Committee on Armed Services}}</ref> । १९५८ तमवर्षस्य जुलैमासस्य २९ तमे दिनाङ्के राष्ट्रपतिना डोयैट् डि ऐजेन्हावर् महोदयेन 'नैशनल् एरोनॉटिक्स् एण्ड् स्पेस् एक्ट्' इति प्रस्तावपत्रे हस्ताक्षरम् कृत्वा नासायाः निर्माणम् अकरोत् । वस्तुतः १९५८ तमवर्षस्य अक्टोबर् मासस्य २९ तमे दिनाङ्के शुभारम्भदिवसः । ४६ वर्षपुरातनीं संस्थां विलोप्य नासायाः प्रारम्भः आसीत् । प्रारम्भे अस्याः संस्थायाः ८,००० कार्यकर्तारः आसन् । नासायाः वार्षिक-अर्थसङ्कल्पः आसीत् $१०० मिलियन्(यु एस् डलर्) । तदा नासा अन्तरिक्षकेन्द्रे त्रिणि प्रधानगवेषणागाराणि ('लेङ्गली'वैमानिकगवेषणागारं, विशेषवैमानिकगवेषणागारं तथा ल्युस् फ्लैट् परिचालना गवेषणागारम्) तथा द्वे लघुपरीक्षणकेन्द्रे आस्ताम्<ref name="Glennan">{{cite web|url=http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Biographies/glennan.html|title=T. KEITH GLENNAN|publisher=NASA|date=4 August 2006|accessdate=15 July 2009|archive-date=8 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708214210/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/Biographies/glennan.html|deadurl=yes}}</ref>। १९५९ तमे वर्षे राष्ट्रपतिः ऐजेन्हावर् महोदयः [[commons:Logos of NASA|'नासा'प्रतीकचिह्नं]] अनुमोदितवान्<ref name="order">[[s:Executive Order 10849|Executive Order 10849 (Wikisource)]]</ref>। ==टिप्पणी== {{reflist}} ==बाह्यसम्पर्काः== {{commons category|नासा}} {{wikisource|नैशनल् एरोनॉटिक्स् एण्ड् स्पेस् एक्ट्}} ;साधारणतथ्यानि * [http://www.nasa.gov/ नासा मुख्यपृष्ठम्] * [http://www.nasa.gov/offices/nesc/home/index.html नासा Engineering तथा प्रतिरक्षाकेन्द्रम्] * [http://nix.nasa.gov/ नासाछायाचित्राणि] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112212813/http://nix.nasa.gov/ |date=2010-11-12 }} तथा [http://www.nasaimages.org/ नासाचित्राणि] * [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/नासा दूरदर्शनम्]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} तथा [http://www.nasa.gov/multimedia/podcasting/ नासा पड्कैस्ट्स्] * {{Twitter|NASA|@NASA}} * [http://www.nasawatch.com/ नासा अवलोकनं (जालस्थानम्)]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.nasa.gov/missions/highlights/schedule.html नासायाः भविष्यत् मिशन् समूहः] * [http://eol.jsc.nasa.gov/sseop/clickmap/ महाकाशचारिणां प्रवेशद्वारम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209144739/http://eol.jsc.nasa.gov/sseop/clickmap/ |date=2014-12-09 }} * [http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/N.html नासा तथ्यसमूहः(अन्तरिक्षयोजनाः १९५३-६२), डोयैट् डि ऐजेन्हावर् ग्रन्थालयः] * [http://eisenhower.archives.gov/research/online_documents/nasa.html नासायाः प्रारम्भिकेतिहासः, डोयैट् डि ऐजेन्हावर् ग्रन्थालयः ] * [http://www.ourarchives.wikispaces.net/National+Aeronautics+and+Space+Administration+Records+Available+at+the+National+Archives+at+Atlanta नैशनल् अर्कैवस् (अट्लन्टा) इति संग्रहनालये नासाशोधकार्यविवरणी उपलभ्यते] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224041121/http://www.ourarchives.wikispaces.net/National+Aeronautics+and+Space+Administration+Records+Available+at+the+National+Archives+at+Atlanta |date=2012-12-24 }} * नासायाः तन्त्रविषये आलेखः (तथा च अन्य स्वतन्त्रसंस्थाः) संरक्षितमस्ति [http://www.technicalreports.org/ तन्त्रांशलेखाः एवं चित्रागारम् (Technical Report Archive and Image Library (TRAIL)] ;अधिकज्ञानार्थम् * [http://science.howstuffworks.com/nasa.htm How NASA works on howstuffworks.com] * [http://www.nasa.gov/audience/forkids/home/index.html NASA for Kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417120719/http://www.nasa.gov/audience/forkids/home/index.html |date=2021-04-17 }} * [http://history.nasa.gov/ NASA History Division] * [http://www.nasa.gov/mission_pages/exploration/main/this_month_main.html Monthly look at Exploration events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131121001742/http://www.nasa.gov/mission_pages/exploration/main/this_month_main.html |date=2013-11-21 }} * [http://nodis3.gsfc.nasa.gov/ NODIS: NASA Online Directives Information System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160626213509/http://nodis3.gsfc.nasa.gov/ |date=2016-06-26 }} * [http://ntrs.nasa.gov/ NTRS: NASA Technical Reports Server] * [http://history.nasa.gov/launiuspharticle.pdf NASA History and the Challenge of Keeping the Contemporary Past]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.spacebusiness.com/quest "Quest: The History of Spaceflight Quarterly"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019182746/http://www.spacebusiness.com/quest/ |date=2014-10-19 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=e7DEw70LVWs We Are The Explorers], NASA Promotional Video [[वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः]] [[वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] 38mrycjzv657hxip5hxm8pmk6i1adxb विकिपीडिया:विचारमण्डपम् (विविधविषयाः) 4 62035 499687 434839 2026-07-06T16:20:12Z Gauri Guptaa 46821 /* WikiConference India 2026 – सत्रप्रस्तावानाम् आमन्त्रणम् एवं स्ववित्तपोषित-पञ्जीकरणम् */ नवीनविभागः 499687 wikitext text/x-wiki #पुनर्निदेशन [[विकिपीडिया:प्रकीर्णसभा]] == WikiConference India 2026 – सत्रप्रस्तावानाम् आमन्त्रणम् एवं स्ववित्तपोषित-पञ्जीकरणम् == प्रिय-समुदायसदस्याः, भवतां कृते सहर्षेण सूचयामः यत् '''WikiConference India 2026'''-सम्मेलनस्य स्ववित्तपोषित-पञ्जीकरणं तथा सत्रप्रस्तावानाम् आमन्त्रणं सम्प्रति प्रारब्धम् अस्ति। WikiConference India 2026 नाम सम्मेलनं २०२६ तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बरमासस्य ४–६ दिनाङ्केषु केरळराज्यस्य कोच्चि-नगरे भविष्यति। अस्मिन् सम्मेलने भारतस्य दक्षिण-एशियादेशस्य च विभिन्नभागेभ्यः आगताः विकिमीडिया-समुदायस्य सदस्याः, तन्त्रज्ञाः (Developers), अनुसन्धानकर्तारः, मुक्तज्ञान-प्रवर्तकाः च समागम्य परस्परम् अधिगन्तुं, स्वानुभवान् विनिवेदितुं तथा सहकार्यं कर्तुं अवसरं प्राप्स्यन्ति। अस्य वर्षस्य सम्मेलनस्य मुख्यविषयः अस्ति— ''“समूहज्ञानवितरणस्य नूतना दृष्टिः – परिवर्तमाने विकिमीडियापरिसरे सामुदायिकनेतृत्वम्।”'' == स्ववित्तपोषित-पञ्जीकरणम् == स्ववित्तपोषित-पञ्जीकरणं सम्प्रति Pretix-माध्यमेन उपलब्धम् अस्ति। * पञ्जीकरणपत्रम्: https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ * अधिकविवरणम्: https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration == सत्रप्रस्ताव-आमन्त्रणम् (Call for Submissions) == सत्रप्रस्तावाः सम्प्रति Eventyay-माध्यमेन आमन्त्र्यन्ते। भवन्तः कार्यशालायाः, चर्चासत्रस्य, विशेषज्ञपटलस्य (Panel), सम्प्रेषणात्मकसत्रस्य (Interactive Session), लघुव्याख्यानस्य (Lightning Talk) अथवा पोस्टर-प्रस्तुतेः कृते स्वप्रस्तावं प्रेषयितुं शक्नुवन्ति। भवान्/भवती दीर्घकालात् विकिमीडिया-आन्दोलने संलग्नः भवेत् अथवा अर्वाचीनतया एव संलग्नः भवेत्, भवतः/भवत्याः विचाराः अनुभवानि च सम्मेलनं समृद्धतरं करिष्यन्ति। * अधिकविवरणं मार्गदर्शिकाश्च: https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions * प्रस्तावप्रेषणस्य अन्तिमतिथिः: '''१५ जुलै २०२६''' == अधिकसूचनाः == * विस्तृतसूचनाः: https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ वयं सर्वान् समुदायसदस्यान् सादरं निवेदयामः यत् भवन्तः पञ्जीकरणं कुर्वन्तु, स्वसत्रप्रस्तावान् प्रेषयन्तु, एतां सूचनां स्वस्वसमुदायेषु प्रसारयन्तु। सादरम्, '''WikiConference India 2026 आयोजनदलम्''' [[User:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[User talk:Gauri Guptaa|चर्चा]]) १६:२०, ६ जुलै २०२६ (UTC) gqajgin5nz45vwot50popb17lzuds2j सदस्यसम्भाषणम्:DreamRimmer 3 81773 499698 476906 2026-07-07T05:12:55Z A09 35701 A09 इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:DreamRimmer]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:MX]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476906 wikitext text/x-wiki {{सदस्यः:DreamRimmer/Editnotice}} {{Template:Welcome|realName=|name=SanemAyhan07}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> १७:१०, २६ मार्च् २०२३ (UTC) == आमन्त्रणपत्रम् == सादरं निमन्त्र्यसे त्वं संस्कृतविकिपीडियाजालस्य संवर्धनाय सम्मिल्य कार्यं कर्तुम्। कृपया संस्कृतविकिपीडियासम्पादकानां समूहे योक्तुं वाट्सैब्गणे संयुक्तात्। अत्र वयं सर्वे सम्मिल्य विधिवत् संस्कृतविकिपीडियाजालस्य विकासार्थं कार्यं कुर्मः। अतः आगत्य अन्यानपि आह्वय। You are cordially invited to join us in promoting Sanskrit Wikipedia. Please join the WhatsApp group to learn more about Sanskrit Wikipedia. Here we all work together to develop Sanskrit Wikipedia in a planned manner. So Please come and also invite others. http://chat.whatsapp.com/EFOxcadmnL3G4PfwFUDRyJ [[User:Mohit Dokania|Mohit Dokania]] ([[User talk:Mohit Dokania|चर्चा]]) ११:५५, १ मे २०२३ (UTC) :मैं जहाँ पर रहता हूँ वहाँ पर यह सेवा उपलब्ध नहीं है इसलिए मैं ऐसे ही योगदान जारी रखने की कोशिश करूँगा। पूछने के लिए धन्यवाद! [[User:DreamRimmer|DreamRimmer]] ([[User talk:DreamRimmer|चर्चा]]) १२:३९, १ मे २०२३ (UTC) cmb1qu3z2d7ax1nizfwt73carhwfjyp 499710 499698 2026-07-07T10:50:25Z Neriah 31778 पुनर्निर्देशनं प्रति पुनर्निर्देशनम् अत्यक्त्वा Neriah इत्यनेन [[सदस्यसम्भाषणम्:MX]] तः [[सदस्यसम्भाषणम्:DreamRimmer]] पृष्ठं स्थानान्तरितं: "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476906 wikitext text/x-wiki {{सदस्यः:DreamRimmer/Editnotice}} {{Template:Welcome|realName=|name=SanemAyhan07}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> १७:१०, २६ मार्च् २०२३ (UTC) == आमन्त्रणपत्रम् == सादरं निमन्त्र्यसे त्वं संस्कृतविकिपीडियाजालस्य संवर्धनाय सम्मिल्य कार्यं कर्तुम्। कृपया संस्कृतविकिपीडियासम्पादकानां समूहे योक्तुं वाट्सैब्गणे संयुक्तात्। अत्र वयं सर्वे सम्मिल्य विधिवत् संस्कृतविकिपीडियाजालस्य विकासार्थं कार्यं कुर्मः। अतः आगत्य अन्यानपि आह्वय। You are cordially invited to join us in promoting Sanskrit Wikipedia. Please join the WhatsApp group to learn more about Sanskrit Wikipedia. Here we all work together to develop Sanskrit Wikipedia in a planned manner. So Please come and also invite others. http://chat.whatsapp.com/EFOxcadmnL3G4PfwFUDRyJ [[User:Mohit Dokania|Mohit Dokania]] ([[User talk:Mohit Dokania|चर्चा]]) ११:५५, १ मे २०२३ (UTC) :मैं जहाँ पर रहता हूँ वहाँ पर यह सेवा उपलब्ध नहीं है इसलिए मैं ऐसे ही योगदान जारी रखने की कोशिश करूँगा। पूछने के लिए धन्यवाद! [[User:DreamRimmer|DreamRimmer]] ([[User talk:DreamRimmer|चर्चा]]) १२:३९, १ मे २०२३ (UTC) cmb1qu3z2d7ax1nizfwt73carhwfjyp सदस्यः:DreamRimmer 2 81968 499702 476632 2026-07-07T05:12:55Z A09 35701 A09 इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यः:DreamRimmer]] पृष्ठं [[सदस्यः:MX]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476632 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:The word संस्कृतम् (Sanskrit) in Sanskrit.svg|200px|निराबन्धः|केन्द्रम्]] [[सञ्चिका:Bharat Ratna Award.png|100px|केन्द्रम्]] {{Babel|sa-3|hi-5|en-5}} [[वर्गः:भाषानुगुणं योजकानाम् आवली]] 9dxw90dgeeervky1xdp4l1zlt4tax7y 499708 499702 2026-07-07T10:50:25Z Neriah 31778 पुनर्निर्देशनं प्रति पुनर्निर्देशनम् अत्यक्त्वा Neriah इत्यनेन [[सदस्यः:MX]] तः [[सदस्यः:DreamRimmer]] पृष्ठं स्थानान्तरितं: "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476632 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:The word संस्कृतम् (Sanskrit) in Sanskrit.svg|200px|निराबन्धः|केन्द्रम्]] [[सञ्चिका:Bharat Ratna Award.png|100px|केन्द्रम्]] {{Babel|sa-3|hi-5|en-5}} [[वर्गः:भाषानुगुणं योजकानाम् आवली]] 9dxw90dgeeervky1xdp4l1zlt4tax7y सदस्यः:DreamRimmer/प्रयोगपृष्ठम् 2 81970 499704 476175 2026-07-07T05:12:55Z A09 35701 A09 इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यः:DreamRimmer/प्रयोगपृष्ठम्]] पृष्ठं [[सदस्यः:MX/प्रयोगपृष्ठम्]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476175 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 499707 499704 2026-07-07T10:50:25Z Neriah 31778 पुनर्निर्देशनं प्रति पुनर्निर्देशनम् अत्यक्त्वा Neriah इत्यनेन [[सदस्यः:MX/प्रयोगपृष्ठम्]] तः [[सदस्यः:DreamRimmer/प्रयोगपृष्ठम्]] पृष्ठं स्थानान्तरितं: "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476175 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 सदस्यः:DreamRimmer/Editnotice 2 81992 499700 476204 2026-07-07T05:12:55Z A09 35701 A09 इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यः:DreamRimmer/Editnotice]] पृष्ठं [[सदस्यः:MX/Editnotice]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476204 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:The word संस्कृतम् (Sanskrit) in Sanskrit.svg|500px|निराबन्धः|केन्द्रम्]] [[सञ्चिका:Bharat Ratna Award.png|300px|केन्द्रम्]] gmgtnv6t7d6sbezjml6sncqau14wzeh 499706 499700 2026-07-07T10:50:24Z Neriah 31778 पुनर्निर्देशनं प्रति पुनर्निर्देशनम् अत्यक्त्वा Neriah इत्यनेन [[सदस्यः:MX/Editnotice]] तः [[सदस्यः:DreamRimmer/Editnotice]] पृष्ठं स्थानान्तरितं: "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476204 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:The word संस्कृतम् (Sanskrit) in Sanskrit.svg|500px|निराबन्धः|केन्द्रम्]] [[सञ्चिका:Bharat Ratna Award.png|300px|केन्द्रम्]] gmgtnv6t7d6sbezjml6sncqau14wzeh सदस्यः:DreamRimmer/common.js 2 82093 499696 476504 2026-07-07T05:12:55Z A09 35701 A09 इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यः:DreamRimmer/common.js]] पृष्ठं [[सदस्यः:MX/common.js]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476504 javascript text/javascript // [[File:Krinkle_RTRC.js]] mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Krinkle/RTRC.js&action=raw&ctype=text/javascript'); ndkhi77a00yiopz7c1qtn9uj8m0lmx8 499709 499696 2026-07-07T10:50:25Z Neriah 31778 पुनर्निर्देशनं प्रति पुनर्निर्देशनम् अत्यक्त्वा Neriah इत्यनेन [[सदस्यः:MX/common.js]] तः [[सदस्यः:DreamRimmer/common.js]] पृष्ठं स्थानान्तरितं: "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 476504 javascript text/javascript // [[File:Krinkle_RTRC.js]] mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Krinkle/RTRC.js&action=raw&ctype=text/javascript'); ndkhi77a00yiopz7c1qtn9uj8m0lmx8 सदस्यसम्भाषणम्:Gauri Guptaa 3 92327 499688 2026-07-06T16:20:13Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 499688 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gauri Guptaa}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> १६:२०, ६ जुलै २०२६ (UTC) qiz8ybw654jvv4airkmbhbw93mz2jha सदस्यः:2541107ananyashrivastava/प्रयोगपृष्ठम् 2 92328 499689 2026-07-06T16:39:44Z 2541107ananyashrivastava 46751 == तुलुभाषा : तटीय कर्नाटकस्य जीवितविरासतः == === आमुख === {{Infobox language|name=तुलु|nativename=Tulu Nadu|states=भारत, कर्नाटकम्|region=कर्नाटकस्य दक्षिणकनारा-उडुपीमण्डलानि, केरलस्य कासरगोडमण्डलस्य... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 499689 wikitext text/x-wiki == तुलुभाषा : तटीय कर्नाटकस्य जीवितविरासतः == === आमुख === {{Infobox language|name=तुलु|nativename=Tulu Nadu|states=भारत, कर्नाटकम्|region=कर्नाटकस्य दक्षिणकनारा-उडुपीमण्डलानि, केरलस्य कासरगोडमण्डलस्य च भागाः|speakers=१,८४६,४२७ देशी तुलुभाषिणः|script=तुलु-तिगलारी लिपि:}} भारते शतशः भाषाः सन्ति, प्रत्येकं भाषां वदतां जनानां इतिहासं, विश्वदृष्टिं, सृजनात्मकप्रतिभां च स्वस्य अन्तः वहति । एतेषु अनेकेषु भाषानिधिषु भारतस्य नैर्ऋत्यतटे प्रधानतया भाषमाणा द्रविडभाषा तुलुभाषा अस्ति । यद्यपि हिन्दी, तमिल, तेलुगु इव राष्ट्रियदृश्यतां न प्राप्नोति तथापि तुलुः समृद्धसाहित्यपरम्परा, विशिष्टा सांस्कृतिकपारिस्थितिकीतन्त्रं, स्वभाषिकपरिचये अपारं गर्वं कुर्वतां वक्तृणां समुदायस्य च गर्वम् अनुभवति अस्मिन् निबन्धे तुलुभाषायाः उत्पत्तिः, भूगोलः, भाषाविशेषताः, साहित्यः, संस्कृतिः, समकालीनस्थितिः च अन्वेषिता अस्ति । === भौगोलिक वितरण एवं वक्ता === तुलुभाषा मुख्यतया तुलुनाडु इति नाम्ना प्रसिद्धे प्रदेशे भाष्यते, यत् कर्णाटकस्य दक्षिणकन्नड-उडुपी-मण्डलयोः, केरलस्य कासरगोड्-मण्डलस्य च द्वयोः भारतीयराज्ययोः भागेषु विस्तृतं भवति पश्चिमदिशि अरबसागरस्य पूर्वदिशि पश्चिमघाटस्य च मध्ये स्थिता एषा तटीयपट्टिका ऐतिहासिकरूपेण बृहत्तरराज्यानां मध्ये प्रशासनिकरूपेण विभक्ता अपि किञ्चित् विशिष्टा सांस्कृतिकभाषिकक्षेत्ररूपेण कार्यं कृतवती अस्ति विभिन्नानुमानानाम् अनुसारं तुलुभाषा प्रायः १८ तः २५ लक्षं जनाः भाषन्ते, येन भारते अधिकतया भाष्यमाणासु अनिर्धारितभाषासु अन्यतमं भवति मङ्गलूरु (मङ्गलूरु), उडुपी इत्यादीनि नगराणि तुलुभाषिणां कृते प्रमुखसांस्कृतिक-आर्थिक-केन्द्ररूपेण कार्यं कुर्वन्ति, तथा च भाषा नित्यप्रयोगे-गृहेषु, विपण्येषु, धार्मिकसंस्कारेषु, स्थानीयमाध्यमेषु च जीवन्तं वर्तते-यद्यपि अस्मिन् क्षेत्रे औपचारिकशिक्षायां प्रशासने च आङ्ग्लभाषा, कन्नडभाषा च वर्तन्ते| तुलुनाडुनाडुतः एव परं मुम्बई, बेङ्गलूरु, फारसखाड़ीदेशेषु, ततः परं च संयुक्तराज्यसंस्था, यूनाइटेड् किङ्ग्डम्, आस्ट्रेलियादेशेषु च महत्त्वपूर्णाः तुलुभाषिणः प्रवासीसमुदायाः विद्यन्ते, येषां मुख्यकारणं शिक्षायाः, रोजगारस्य च कृते प्रवासस्य प्रतिमानं भवति === भाषाई वर्गीकरण एवं विशेषताएँ === तुलु द्रविडभाषापरिवारस्य विशेषतया दक्षिणद्राविडशाखायाः अन्तर्भवति, अतः कन्नड, मलयालम, तमिल, तुलु इत्यस्य कोरागा, बेलारी इत्यादीनां निकटसम्बन्धिनां च भाषावैज्ञानिकं मातुलपुत्रं भवति भाषाविदः तुलुभाषां प्राचीनतमा द्रविडभाषासु अन्यतमं मन्यन्ते, केचन विद्वांसः तर्कयन्ति यत् अस्य व्याकरणसंरचनायां पुरातनविशेषताः संरक्षिताः सन्ति ये कालान्तरे अन्येषु द्रविडभाषासु नष्टाः अभवन् तुलु-भाषायाः भाषाशास्त्रीयदृष्ट्या एकः आकर्षकः पक्षः अस्य व्याकरणजटिलता अस्ति । तुलुसंज्ञाः लिङ्गस्य, संख्यायाः, प्रकरणस्य च कृते विभक्ताः भवन्ति, भाषा च क्रियासंधिस्य जटिलव्यवस्थां प्रदर्शयति यत् कालम्, पक्षं, मनोभावं च पर्याप्तसटीकतया चिह्नयति तुलु-नगरे सम्माननीयानां सामाजिकपञ्जीकरणानां च विशिष्टा व्यवस्था अपि अस्ति, या ऐतिहासिकरूपेण अस्मिन् क्षेत्रे वर्तमानानाम् श्रेणीबद्धसामाजिकसंरचनानां प्रतिबिम्बं करोति । तुलुभाषासु क्षेत्रे किञ्चित् भिन्नता वर्तते, ब्राह्मणसमुदायस्य अन्यसामाजिकसमूहानां च वाक्यानां मध्ये लक्ष्यमाणः भेदः, उत्तरदक्षिणतुलूनाडुनाडुयोः प्रादेशिकविविधता च अस्ति एतेषां विविधतानां अभावेऽपि तुलुभाषिक्षेत्रे परस्परं बोधगम्यं उच्चं वर्तते । === तुलुलिपिः : हानिपुनरुत्थानस्य कथा === सम्भवतः तुलु-इतिहासस्य एकः मार्मिकः पक्षः अस्य लिप्याः कथा अस्ति । ऐतिहासिकं एपिग्राफिकसाक्ष्यं च सूचयति यत् तुलुभाषायाः एकदा स्वकीया लेखनव्यवस्था आसीत्, सा सामान्यतया तिगलारी अथवा तुलुलिपिः इति उच्यते, या मलयालम-ग्रन्थलिपिभिः सह निकटतया सम्बद्धा अस्ति, अन्ते च प्राचीनब्राह्मीलिप्याः वंशजः अस्ति एषा लिपिः तटीयकर्नाटकप्रदेशे न केवलं तुलुग्रन्थानां, विशेषतः वैदिकसाहित्यस्य च लेखनार्थं शताब्दशः प्रयुक्ता आसीत् । परन्तु विगतशताब्दद्वये तुलुलिपिः क्रमेण सामान्यप्रयोगात् बहिः पतिता । औपनिवेशिकप्रशासनिकप्रथाः, कन्नडलिपिं केन्द्रीकृत्य मुद्रणप्रौद्योगिक्याः प्रसारः, शिक्षानीत्याः परिवर्तनं च सर्वेषां योगदानं दत्तवान् यत् तुलुभाषिणः स्वभाषालेखनार्थं कन्नडलिपिं अधिकतया स्वीकुर्वन्ति स्म अद्यत्वे यदा तुलुभाषा सर्वथा लिख्यते-पत्रिकासु, पुस्तकेषु, चिह्नेषु वा-तदा प्रायः सार्वत्रिकरूपेण पारम्परिकतिगलारीरूपेण न तु कन्नडलिप्यां प्रतिपादितम् अस्ति एतत् सांस्कृतिककार्यकर्तृभिः विद्वांसैः च अप्रत्यक्षं न गतं । अन्तिमेषु दशकेषु तिगलारीलिप्याः पुनरुत्थानाय समर्पितं आन्दोलनं कृतम् अस्ति, यत्र संस्थाः व्यक्तिश्च तस्याः शिक्षणार्थं, तस्मिन् लिखितानां ऐतिहासिकपाण्डुलिपीनां अङ्कीकरणाय, यूनिकोड-मानकेषु तस्याः समावेशस्य कृते अपि धक्काय कार्यं कुर्वन्ति येन आधुनिक-अङ्कीय-सन्दर्भेषु तस्याः उपयोगः कर्तुं शक्यते एषः पुनरुत्थानप्रयासः सम्पूर्णे भारते दृश्यमानस्य व्यापकस्य प्रतिरूपस्य प्रतिनिधित्वं करोति, यत्र समुदायाः औपनिवेशिकशासनस्य अथवा प्रशासनिकमानकीकरणस्य कालखण्डे पार्श्वे स्थापितानां लिपिनां भाषाप्रथानां च पुनः प्राप्त्यर्थं कार्यं कुर्वन्ति === मौखिकसाहित्य एवं पदनपरम्परा === यद्यपि तुलु-देशस्य लिखितसाहित्यपरम्परा तस्य समीपस्थभाषाणां अपेक्षया तुलनात्मकरूपेण न्यूनतया दस्तावेजिता अस्ति तथापि तुलुभाषायाः असाधारणतया समृद्धा मौखिकसाहित्यपरम्परा अस्ति अस्य केन्द्रे पद्दना इति महाकाव्यस्य मौखिकगीतानां विधा अस्ति, या परम्परागतरूपेण महिलाभिः कृषिकार्यं कुर्वन्ती, विशेषतः धानरोपणकाले, धार्मिकसमारोहेषु संस्कारकर्तृभिः वा गायिता पद्दानाः तुलुनाडु-नगरस्य सांस्कृतिकस्मृतेः केन्द्रे स्थानीयदेवतानां, वीरपूर्वजानां, पौराणिकव्यक्तिनां च कथाः कथयन्ति । कोटी, चेन्नय्या इत्यादयः आकृतयः एतेषु गीतेषु अमररूपेण स्थापिताः सन्ति एतानि महाकाव्यानि केवलं मनोरञ्जनानि एव न सन्ति; ते क्षेत्रस्य सामाजिकमूल्यानि, ऐतिहासिकस्मृतिः, धार्मिकविश्वासाः, नैतिकरूपरेखाः च एन्कोड् कुर्वन्ति, ये मौखिकसंचरणद्वारा पीढयः यावत् प्रचलन्ति, यत् किमपि व्यवस्थितं लिखितं दस्तावेजीकरणं भवितुं बहुपूर्वं भवति विंशतिशतकात् आरभ्य विद्वांसः लोककथाकाराः च एतेषां पद्दानानां अभिलेखनं, प्रतिलेखनं, अध्ययनं च कर्तुं समन्वितप्रयत्नाः कृतवन्तः, तेषां अपारं मूल्यं तुलुसांस्कृतिकविरासतां भण्डाररूपेण स्वीकृत्य लोकप्रदर्शनकलाक्षेत्रीयसंसाधनकेन्द्रम्, विभिन्नविश्वविद्यालयविभागाः च इत्यादयः संस्थाः पारम्परिकगायकानां प्राचीनपीढीयाः निधनेन सह अस्य मौखिकसाहित्यस्य नष्टात् पूर्वं तस्य संरक्षणार्थं परियोजनानि कृतवन्तः === तुलु इत्यनेन सह सम्बद्धाः सांस्कृतिकाः प्रथाः === तुलुनाडु-नगरस्य सांस्कृतिकप्रथाभ्यः पृथक् पृथक् तुलुभाषा पूर्णतया अवगन्तुं न शक्यते, येषु बहवः भाषायाः एव गभीररूपेण सम्बद्धाः सन्ति । नृत्यं, संगीतं, विस्तृतवेषं, संवादं च संयोजयति इति पारम्परिकं नाट्यरूपं यक्षगणं तुलु-कन्नडतटीयमेखलायां बहुधा प्रदर्शितं भवति यक्षगणप्रदर्शनेषु प्रायः औपचारिकसंवादार्थं कन्नडभाषायाः समावेशः भवति, तुलुभाषायाः उपयोगः बहुधा तात्कालिकहास्यविरामस्य, बोलचालस्य आदानप्रदानस्य च कृते भवति, येन भाषा कलारूपस्य लोकप्रियस्य आकर्षणस्य अत्यावश्यकः घटकः भवति भूतकोला अथवा आत्मापूजा तुलुपरिचयस्य केन्द्रीयः अन्यः अभ्यासः अस्ति । अस्मिन् संस्कारे विस्तृतप्रदर्शनद्वारा स्थानीयदेवतानां, पैतृकात्मनाञ्च पूजा भवति यस्मिन् सम्मानितस्य आत्मायाः व्याप्तः इति विश्वासः कृतः कलाकारः वाचिकघोषणानि आशीर्वादं च ददाति एतेषु संस्कारेषु आह्वानं, जपः, संवादः च तुलुभाषायां भवति, येन भाषायाः पवित्रं, अनुष्ठानात्मकं च आयामं सुदृढं भवति । पङ्कयुक्तेषु धानक्षेत्रेषु आयोजिता पारम्परिकमहिषदौडः कम्बाला तुलुनाडु-नगरेण सह निकटतया सम्बद्धा अपरः सांस्कृतिकसंस्था अस्ति, यत्र विशेषतः शिशिरऋतौ बृहत्-जनसमूहः, व्यापकं मीडिया-कवरेजं च आकर्षयति यद्यपि भाषाई प्रकृत्या नास्ति तथापि कम्बाला क्षेत्रीयपरिचयस्य चिह्नरूपेण कार्यं करोति यत् तुलुसांस्कृतिकवैशिष्ट्यस्य व्यापकभावं सुदृढं करोति । === समकालीन स्थिति एवं चुनौती === दीर्घकालीन-इतिहासस्य, सांस्कृतिक-समृद्धेः च अभावेऽपि भारतस्य भाषा-परिदृश्ये तुलु-नगरस्य किञ्चित् अनिश्चितं स्थानं वर्तते । सम्प्रति भारतीयसंविधानस्य अष्टम-अनुसूचौ न समाविष्टम्, यत्र विद्यालय-पाठ्यक्रमेषु समावेशः, सर्वकारीयपरीक्षासु उपयोगः, आधिकारिककार्य्येषु प्रतिनिधित्वम् इत्यादीनां प्रयोजनानां कृते भारतसर्वकारेण आधिकारिकतया मान्यताप्राप्तानाम् भाषाणां सूची अस्ति अस्य बहिष्कारस्य अर्थः अस्ति यत् तुलुः संस्थागतसमर्थनं, वित्तपोषणं, प्रचारं वा तत् स्तरं न प्राप्नोति यत् अनुसूचितभाषासु आनन्दं लभन्ते । दशकैः विभिन्नाः तुलु-सांस्कृतिकसङ्गठनानि कार्यकर्तारश्च अस्याः भाषायाः अष्टम-अनुसूचौ समावेशार्थं प्रचारं कुर्वन्ति, तेषां तर्कः अस्ति यत् अस्याः दीर्घः इतिहासः, वक्तारः पर्याप्तसंख्या, समृद्धाः साहित्यिक-मौखिक-परम्पराः च अस्याः मान्यतायाः सशक्तः उम्मीदवारः भवति एतेषां वकालतप्रयासानां समये समये राजनैतिकं ध्यानं प्राप्तम् अस्ति किन्तु अद्यापि औपचारिकसंवैधानिकमान्यता न प्राप्ता । तथापि तुलु-प्रचारार्थं तृणमूल-प्रयत्नाः दृढतया निरन्तरं प्रचलन्ति । अस्मिन् प्रदेशे केषुचित् विद्यालयेषु महाविद्यालयेषु च तुलुभाषा वैकल्पिकविषयरूपेण पाठ्यते । स्थानीयदूरदर्शनचैनलेषु रेडियोस्थानकेषु च तुलुभाषायाः कार्यक्रमाः प्रसारिताः भवन्ति, यत्र वार्ता, नाटकं, संगीतं च भवति । तुलु-चलच्चित्र-उद्योगः यद्यपि बृहत्तर-क्षेत्रीय-चलच्चित्र-उद्योगानाम् तुलने मामूली, तथापि निरन्तरं वर्धितः, तुलु-भाषा, हास्यं, कथाकथनं च व्यापकदर्शकानां कृते प्रदर्शयन्तः फीचर-चलच्चित्राणि निर्माय, यदा कदा चलच्चित्रमहोत्सवेषु समीक्षकाणां प्रशंसाम् अवाप्तवान् मङ्गलौरविश्वविद्यालयादिविश्वविद्यालयैः तुलुभाषासाहित्ययोः समर्पिताः विभागाः स्थापिताः, येन शैक्षणिकसंशोधनं, शब्दकोशसंकलनं, नूतनानां पीढीनां विद्वांसः प्रशिक्षणं च समर्थयन्ति विभिन्नाः तुलुसाहित्य-अकादमीः सांस्कृतिक-संस्थाः च भाषायाः उत्सवं, स्थायित्वं च कुर्वन्तः सांस्कृतिक-कार्यक्रमानाम् दस्तावेजीकरणे, प्रकाशने, आयोजने च सक्रियरूपेण कार्यं कुर्वन्ति === निगमन === तुलुभाषा भारतस्य असाधारणभाषिकवैविध्यस्य प्रमाणरूपेण तिष्ठति, यत्र शताब्दशः इतिहासः, अधुना पुनरुत्थानं कुर्वती प्राचीनलिपिः, समृद्धा मौखिकमहाकाव्यपरम्परा, सांस्कृतिकप्रथाः च अद्यत्वे सजीवरूपेण जीविताः सन्ति यद्यपि विश्वव्यापीरूपेण अनेकेषां अल्पसंख्यकभाषाणां सामान्यचुनौत्यस्य सामनां करोति-यत्र प्रबलक्षेत्रीयराष्ट्रीयभाषाणां दबावाः, प्रवासः, परिवर्तनशीलशैक्षिकप्राथमिकतयः च सन्ति-तदा तुलुभाषिसमुदायस्य लचीलता, गौरवः च एतत् निरन्तरं स्थापयति। आधिकारिकमान्यतां प्राप्तुं, तिगलारीलिपिं पुनरुत्थानं कर्तुं, मौखिकसाहित्यस्य दस्तावेजीकरणं कर्तुं, मीडिया-शिक्षायां च तुलु-भाषायाः प्रचारार्थं च प्रचलिताः प्रयत्नाः सर्वे तेषां भाषा केवलं न जीवति अपितु समृद्धा भवतु इति सुनिश्चित्य सक्रियरूपेण संलग्नं समुदायं सूचयन्ति यस्मिन् युगे विश्वव्यापी भाषावैविध्यं अभूतपूर्वदबावानां सामनां करोति, तस्मिन् युगे तुलु-कथा किं नष्टं भवितुम् अर्हति इति सावधानतया स्मरणं च, यदा समुदायाः भविष्यत्पुस्तकानां कृते स्वभाषिकसांस्कृतिकविरासतां संरक्षणाय प्रतिबद्धतां कुर्वन्ति तदा किं प्राप्तुं शक्नुवन्ति इति प्रेरणादायकं उदाहरणं च प्रददाति| 0ohhti9w6gm7sbsef4t1zrqn26m0han