विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 90433 501530 501529 2026-10-27T08:52:28Z Ganesh Paudel 6561 /* */ 501530 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday|holiday_name=दशहरा|image=Durga as Slayer of the Buffalo Demon Mahishasura MET DT5236.jpg|caption=दशैं दुर्गेन महिषासुरस्य वधस्य स्मरणं करोति ।.<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|author=Christopher John Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Nepali and hilly Society in India|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108|year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-12048-X|pages=108–109|access-date=8 November 2018|archive-date=30 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230730024258/https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108|url-status=live}}</ref>|nickname=बिजयादशमी, [[नवरात्रोत्सवः|नवरात्रिः]]|observedby=नेपाली जनाः [[भारतीयजनाः]] हिन्दू, बौद्धश्च|date=आश्विन कार्तिक|observances=दुर्गानवरूपार्चनं, [[शक्तिपीठ]]-[[पण्डल]]-दर्शनं, नाटकस्य आयोजनं, बन्धुदर्शनं, भोजं, समुदायसमागमं, शास्त्रपाठं, दुर्गामूर्तिविसर्जनं वा [[रावण]] दाहनं च|celebrations=दुर्गा पूजा मान्यजनेनद्वारा आशिर्वाद|type=हिन्दू शिख जैन|longtype=धार्मिक सांस्कृतिक|significance=अशुभस्य उपरि शुभस्य विजय स्मरणार्थं उत्सवः|official_name=बडादसैँ|relatedto=[[विजयादशमी]]}} '''दशहरा, दशैं''' अथवा '''बडादशैं''', [[संस्कृतम्|संस्कृतभाषायां]] '''[[विजयादशमी]]''' इति अपि ज्ञायते, [[नेपालदेशः|नेपाल]], [[सिक्किमराज्यम्|सिक्किम]], [[पश्चिमवङ्गराज्यम्|पश्चिमबङ्ग]], [[असम]], [[दक्षिणभारतम्|दक्षिणभारत]], [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कादेशेषु]] हिन्दुधार्मिकः उत्सवः अस्ति | <ref>{{Cite web|title=Happy Dashain 2075|publisher=Lumbini Media|date=18 September 2017|url=http://www.lumbinimedia.com/2017/09/happy-dashain-2074-wallpaper.html|accessdate=18 September 2017|archivedate=29 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220929094813/https://www.lumbinimedia.com/2017/09/happy-dashain-2074-wallpaper.html}}</ref> नेपाले अन्यत्र च अन्यैः धर्मैः <ref name="NHP">{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/dashain.html|title=Festivals of Nepal: Dashain|publisher=Nepal Home Page: Travel Guide|accessdate=28 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511230731/http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/dashain.html|archivedate=11 May 2008}}</ref> [[भोटान्तदेशः|भूटानस्य]] ल्होत्शम्पा <ref>{{Cite web|url=http://www.bbs.bt/news/?p=53990|title=King of Bhutan Celebrated Dashain with Bhutanese people in Loggchina|date=23 October 2015|accessdate=12 October 2016|archivedate=20 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620180805/http://www.bbs.bt/news/?p=53990}}</ref> [[ब्रह्मदेशः|म्यान्मारदेशस्य]] बर्मागुर्खाः च सन्ति । अयं उत्सवः '''नौरथः''' इति अपि ज्ञायते, यत् उत्सवस्य [[संस्कृतम्|संस्कृतशब्दात्]] उत्पन्नः अस्ति : [[नवरात्रोत्सवः|नवरात्रिः]] (नवरात्रयः) । {{Sfn|James G. Lochtefeld|2002}} [[विक्रमसंवत्|बिक्रमसम्बतस्य]] वार्षिकपञ्चाङ्गस्य दीर्घतमः उत्सवः, एतत् नेपालीहिन्दुभिः तेषां प्रवासीभिः च आचर्यते । नेपाले १५ दिवसीयः उत्सवः देशस्य दीर्घतमः उत्सवः अस्ति । विश्वस्य सर्वेभ्यः क्षेत्रेभ्यः देशस्य विभिन्नेभ्यः क्षेत्रेभ्यः च जनाः एकत्र उत्सवं कर्तुं प्रत्यागच्छन्ति । <ref name="NHP"/> [[आश्विनमासः|अश्विनमासस्य]] [[पक्षौ|शुक्लपक्षे]] (उज्ज्वलचन्द्ररात्रौ) आरभ्य [[चन्द्रः|पूर्णिमायां]] [[पूर्णिमा|पूर्णिमायां]] समाप्तः अयं उत्सवः सेप्टेम्बरमासे अथवा अक्टोबर्मासे पतति । पञ्चदशदिनेषु प्रथमसप्तमः अष्टमः नवमः दशमः एकादशः पञ्चदशः च । == व्युत्पत्ति विज्ञान == {{Lang|ne|वडादशैँ}} इति [[सन्धिः|नेपालीसन्धिः]] . {{Lang|ne|बडा}} इत्यस्य अर्थः "महत्त्वपूर्णम्"; {{Lang|ne|दशैं}} इत्यस्य अर्थः "दशमदिवसः" इति, [[दुर्गापूजा|दुर्गापूजापर्वस्य]] महत्त्वपूर्णः अन्तिमदिवसः, नवरात्रयः अनन्तरं प्रदोषं आचरति इति अभिप्रायः ''दशैं'' शब्दः संस्कृतशब्दात् [[दशमी]], अस्मिन् सन्दर्भे कौलस्य १२ दिनाङ्कस्य वाचकात् निष्पन्नः । == महत्त्वम् == शक्तिवादस्य अनुयायिनां कृते दशैं [[दुर्गा|दुर्गायाः]] (यस्य बहु आभाः अस्ति) महिषासुरस्य (यः देवानाम् आतङ्कं कृत्वा तेषां निवासस्थानं स्वर्गं हृतवान् आसीत्) इत्यस्य उपरि विजयस्य प्रतिनिधित्वं करोति <ref name="mm">{{Cite web|title=Mahishasur Mardini|url=http://shaktisadhana.50megs.com/Newhomepage/shakti/mahishasuramardini.html|publisher=Shaktisadhana.50megs.com|accessdate=11 November 2015|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925125146/http://shaktisadhana.50megs.com/Newhomepage/shakti/mahishasuramardini.html}}</ref> <ref name="mahishasur">{{Cite web|title=The Slayer Of Mahishasura|url=http://www.balagokulam.org/kids/stories/durga.php|publisher=Balagokulam.org|accessdate=11 November 2015|archivedate=31 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031124044/http://www.balagokulam.org/kids/stories/durga.php}}</ref> <ref name="mn">{{Cite web|title=Major festivals of nepal|url=http://www.asukagroup.com/travel/festival.html|publisher=Asukagroup.com|accessdate=11 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150331023512/http://www.asukagroup.com/travel/festival.html|archivedate=31 March 2015}}</ref> उत्सवस्य प्रथमानि नवदिनानि दुर्गा-महिषासुरयोः भिन्न-भिन्न-प्रकटीकरणयोः युद्धस्य प्रतीकाः सन्ति; दशमे दिने दुर्गा विजयी भवति। == प्रथम दिवस: घटस्थान == [[सञ्चिका:Nepal's_biggest_festival_Dashain.jpg|चित्रपाठ्यम्=Yellow grass on a plate|लघुचित्रम्|घटस्थापने ''जमरा'' वीज वप्यते। तृणं नवदिनानि यावत् अन्धकारकक्षे वर्धते, दशमे दिने प्रसादरूपेण प्राप्यते।]] {{Lang|ne|घटस्थापना}} इति मधेशप्रान्ते सम्पूर्णमिथिले झिझिया लोकनृत्येन दशैंयस्य आरम्भः इति आचर्यते । <ref name="begins">{{Cite web|title=Dashain begins with Ghatasthapana Wednesday|date=28 September 2011|last=nmn|url=http://www.nepalmountainnews.com/cms/2011/09/28/dashain-begins-with-ghatasthapana-today/|publisher=Nepal Mountain News|accessdate=11 November 2015|archivedate=27 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927031915/http://www.nepalmountainnews.com/cms/2011/09/28/dashain-begins-with-ghatasthapana-today/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Dashain 2072: When is Dashain in 2015 (2072) : Dashain 2072|publisher=Sanjan Media|date=25 September 2015|url=http://www.sanjan.com.np/2015/09/dashain-2072-when-is-dashain-in-2015.html|accessdate=11 November 2015|archivedate=31 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031110029/http://www.sanjan.com.np/2015/09/dashain-2072-when-is-dashain-in-2015.html}}</ref> [[कलशः]] (घटः) दुर्गा प्रतीकः पवित्रजलेन पूरितं भवति, आयताकारवालुकाखण्डस्य केन्द्रे च स्थापितं भवति । शेषं वालुकायाः शयनं च धान्यैः बीजितम् यस्मिन् यवधान्यबीजानि रोप्यन्ते । एकः पुरोहितः दुर्गां तस्याः उपस्थित्या पात्रस्य आशीर्वादं दातुं याच्य ''पूजां'' आरभते। ज्योतिषनिर्धारितसमये <ref name="gn">{{Cite web|title=Ghatasthapana|url=http://www.riiti.com/341/ghatasthapana_-_kalashsthapana|publisher=Riiti.com|accessdate=11 November 2015|archivedate=12 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140112161748/http://www.riiti.com/341/ghatasthapana_-_kalashsthapana}}</ref>, नवरात्रे दुर्गा पात्रे निवसति इति मन्यते । <ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/27942/|title=Ghatasthapana for luck and prosperity: Dashain days are here again|accessdate=24 September 2017|archivedate=24 September 2017}}</ref> ''पूजाकक्षः'' ''दशैंगृहः'' इति नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति, यः परम्परागतरूपेण बहिः जनानां कृते पिहित भवति । कलशः प्रातः सायं च पूज्यते, प्रत्यक्षसूर्यप्रकाशात् दूरं भवति । <ref>{{Cite web|url=http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/dashain.html|title=Festivals of Nepal: Dashain|accessdate=17 November 2011|publisher=Nepalhomepage.com|last=Karki, Avigya|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511230731/http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/dashain.html|archivedate=11 May 2008}}</ref> दशमदिनपर्यन्तं बीजं पञ्चषड्-इञ्च-दीर्घं पीतं तृणं ''जमरा'' इति नाम्ना अङ्कुरितं भविष्यति । सप्तमीदिनपर्यन्तं संस्काराः भवन्ति । == सप्तमः दिवसः फुलपाती == {{Lang|ne|फूलपाती}} इति दशैं सप्तम्यां दिने आचर्यते । ''फुल्पातिः'' ''फुल्'' (पुष्पम्) ''पाती'' (पत्रम्) इति शब्दद्वयेन निर्मितम् । अस्मिन् दिने [[गोरखामण्डलम्|गोर्खातः]] मगरजनैः फुलपाती (कलशः, कदलीफलः, ''जमरा'', इक्षुः च रक्तवस्त्रेण बद्धः) आनयन्ति – त्रिदिवसीयपदयात्रा, काष्ठमण्डप उपत्यकायाः प्रायः {{Convert|169|km|miles}} दूरे । औपचारिकवेषधारिणः शतशः सर्वकारीयाधिकारिणः टुँडिखेल- भूमौ अस्य आयोजनस्य कृते एकत्रिताः भवन्ति । परा नेपालनरेश टुँडिखेले समारोहं अवलोकतिस्म। अधुना [[नेपालस्य राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] तस्य अवलोकनं कुर्वन्ति तदनन्तरं तत् फुलपातीपरेडः [[हनुमानढोका प्रासाद]] सङ्कुलं प्रति गच्छति । [[नेपालीसेना]] १० तः १५ निमेषपर्यन्तं फीउ डी जोय, २१ बन्दुकस्य अभिवादनं व्यह्वरन्ति, तदनन्तरं सैन्यपरेडः भवति । फुलपाती हनुमान् ढोकाप्रासादम् प्रति आनीयते | <ref name="fulpati">{{Cite web|title=Fulpati|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2011/10/03/top-story/fulpati-observed-as-dashain-proper-begins/226961.html|publisher=Kathmandu Post|accessdate=11 November 2015|archivedate=5 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205162200/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2011/10/03/top-story/fulpati-observed-as-dashain-proper-begins/226961.html}}</ref> २००८ तमे वर्षात्,यदा राजतन्त्र पतनात् गणतन्त्र अभवत्, तदा द्विशताब्दपुराणपरम्परा परिवर्तिता, फुलपतिः राष्ट्रपतिनिवासस्थानं गच्छति। राष्ट्रपतिः सेनायाः प्रधानसेनापतित्वस्य अतिरिक्तं राजतन्त्रस्य समाप्तेः अनन्तरं राज्ञः सामाजिकधार्मिकभूमिकाः अपि स्वीकृतवान् । टुँडिखेले फुलपातिपरेडः अद्यापि नेपालीपरम्परासंस्कृतेः प्रति सेनानिष्ठायाः अभिव्यक्तिरूपेण भवति । <ref name="pt">{{Cite web|title=President offers tika|url=http://www.nepalnews.com/home/index.php/news/2/13701-president-yadav-offers-dashain-tika-to-general-public.html|publisher=Nepalnews.com}}</ref> सम्पूर्ण नेपाले भारते च अन्येषु नगरेषु नगरेषु च फुलपाति शोभायात्रा भवन्ति । पुष्पफलं पवित्रं च प्रतीकं रक्तवस्त्रे बद्धं भवति, यत् रक्तशालेन आवृतं, अलङ्कृते काष्ठे वहति च । शोभायात्रा स्वगृहं गच्छन् <ref>{{Cite web|title=Darjeeling kicks off festival with flower march|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/darjeeling-kicks-off-festival-with-flower-march/cid/1671997|accessdate=2022-10-08|website=www.telegraphindia.com|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008061640/https://www.telegraphindia.com/west-bengal/darjeeling-kicks-off-festival-with-flower-march/cid/1671997}}</ref> <ref>{{Cite web|title=दार्जीलिङको पहाडी भेकमा जातीय सांस्कृतिक उत्सवको रुपमा फूलपाती मनाइयो|url=https://www.dainiknepal.com/2022/10/585863.html|accessdate=2022-10-08|website=Dainik Nepal|language=en-US|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008061613/https://www.dainiknepal.com/2022/10/585863.html}}</ref> पारम्परिकनौमतीवाद्यैः सह पुष्पाणि फलानि च अर्पयन्ति । <ref>{{Cite web|last=Samaya|first=Nepal|title=आज फूलपाती भित्र्याइँदै, देशभरका शक्तिपीठमा पूजाआजा गरिँदै|url=https://nepalsamaya.com/samaj/2022-10-02-054000|accessdate=2022-10-08|website=nepalsamaya.com|language=en-gb|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008061613/https://nepalsamaya.com/samaj/2022-10-02-054000}}</ref> == नवम दिवस : महा नवमी == [[सञ्चिका:Dashain_(1856).png|चित्रपाठ्यम्=A watercolour painting|लघुचित्रम्|१८५६ तमे वर्षे महानवमी-उत्सवः]] [[सञ्चिका:Taleju_Temple_(17231063613)_(cropped)_(cropped).jpg|चित्रपाठ्यम्=A large temple|लघुचित्रम्|तलेजुमन्दिरं केवलं महानवमीदिने एव सर्वेषां कृते उद्घाटितम् भवति]] दशैंस्य नवम दिवसः महानवमी इति । नवरात्र्यः अन्तिम दिने अनुष्ठानाः, संस्काराः च शिखरं प्राप्नुवन्ति । अस्मिन् दिने नेपालसशस्त्रसेनायाः आधिकारिकसंस्कारबलिदानं हनुमानढोकाराजप्रासादेषु एकस्मिन्, कोटप्राङ्गणस्य प्राङ्गणे, राष्ट्रपतिभवनस्य प्राङ्गणे च भवति महानवमीयां दुर्गा-उत्सवः भवति । शिल्पिनः, व्यापारिणः, चालकाः, यान्त्रिकाः च स्वसाधनानाम्, उपकरणानां, वाहनानांकृते बलि (पशुपक्षिरक्तं) अर्पयन्ति, पूजयन्ति च । वर्षस्य अस्मिन् एकैव दिने एव तलेजुमन्दिरस्य द्वारं सामान्यजनस्य कृते उद्घाटितं भवति, सहस्राणि भक्ताः च देवीं श्रद्धांजलिम् अर्पयन्ति । <ref name="Days of Dashain">{{Cite web|title=Days of Dashain|url=http://www.nepalvista.com/travel/dashain.html|publisher=Nepalvista.com|accessdate=11 November 2015|archivedate=27 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140927162013/http://www.nepalvista.com/travel/dashain.html}}</ref> == दशम दिवस : विजया दशमी == [[सञ्चिका:Tika_and_jamara.jpg|चित्रपाठ्यम्=Colourful foods on a plate|वामतः|लघुचित्रम्|दशैं-काले प्रयुक्तः टीका (रक्तवर्णे) ''जमरः'' च]] उत्सवस्य दशम दिने [[विजयादशमी]] भवति | अस्मिन् दिने [[तण्डुलाः|तण्डुलस्य]], [[दधि|दधिस्य]], सिन्दूरस्य च मिश्रणं निर्मीयते यत् "टीका" इति नाम्ना प्रसिद्धम् अस्ति । दशैं टीका काल <ref>{{Cite web|url=https://saranepal.org/dashain-tika-time-2074-2017-tika-sahit/|title=dashain tika time|accessdate=25 September 2017|archivedate=25 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170925132318/https://saranepal.org/dashain-tika-time-2074-2017-tika-sahit/}}</ref> संवत्सरेण भिद्यते । ज्येष्ठाः कनिष्ठबान्धवानां ललाटे एतत् ''टीकाजमरं'' च स्थापयन्ति येन भविष्ये तेषां प्रचुरतायां आशीर्वादः भवति ''।'' रक्तवर्णः तस्य रक्तस्य प्रतीकं भवति यत् परिवारं समुदायं च एकत्र बध्नाति । == एकादश दिवस: पापकुंश एकादशी == [[एकादशी]] हिन्दुपञ्चाङ्गे चन्द्रपक्षस्य एकादशदिनम् अस्ति, जनाः प्रायः उपवासं कुर्वन्ति, अन्ये तु पूर्वदिनात् बन्धुजनानाम् दर्शनं कृत्वा टीकाग्रहणं कुर्वन्ति बिजया दशमी पर दिन ''पापकुंश एकाशी'' ( {{Lang|ne|पापकुंश एकादशी}} ). अस्मिन् दिने पापकुंषा एकादशीकथाः श्रवणं धार्मिकस्थलानां दर्शनं च प्रचलति । <ref>{{Cite web|last=|date=2020-10-27|title=दशैँ टिकाको भोली पल्ट आज पापांकुशा एकादशी: सुन, तिल, जौ, अन्न, भूमी, छाता र जुत्ता दान गर्नाले मृत्युपछि स्वर्गलोक प्राप्त हुने विश्वास|url=https://purbelinews.com/431878|accessdate=2022-10-08|website=Purbeli News|language=ne|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008061615/https://purbelinews.com/431878}}</ref> अस्मिन् दिने सुवर्ण-तिल-यव-धान्य-मृत्तिका-छत्र-जूता-आदि-वस्तूनि दानं कृत्वा मृत्योः अनन्तरं स्वर्गं गच्छति इति विश्वासः अस्ति । <ref>{{Cite web|date=2019-10-09|title=आज पापांकुशा एकादशी|url=https://rastriyasamachar.com/2019/10/09/26030/|accessdate=2022-10-08|website=Rastriya Samachar|language=ne|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008061641/https://rastriyasamachar.com/2019/10/09/26030/}}</ref> == पञ्चदश दिवस: कोजाग्रत पूर्णिमा == [[सञ्चिका:Dashain_Ritual.jpg|चित्रपाठ्यम्=Food and a lit candle|लघुचित्रम्|एकः दशै संस्कारः]] दशहरा उत्सवस्य अन्तिमदिवसः पूर्णिमादिने कोजाग्रत् पूर्णिमा ( {{Lang|ne|कोजाग्रत पूर्णिमा}} ) अथवा शरद पूर्णिमा । कोजाग्रतस्य शाब्दिकः अर्थः "को जागरितः अस्ति" इति । [[लक्ष्मीः|लक्ष्मी]], धनदेवी पूज्यते यतो हि सा पृथिव्यां अवतरति, यस्मै सर्वाम् रात्रौ जागरितं तस्य श्रियं वर्षयति इति विश्वासः। तस्याः रात्रौ क्रियाकलापाः ताशक्रीडा अपि अन्तर्भवन्ति । <ref>{{Cite web|title=आज कोजाग्रत पूर्णिमा, दशैंको समापन गरिँदै|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/10/629849|accessdate=2022-10-08|website=Online Khabar|language=en-US|archivedate=8 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221008055947/https://www.onlinekhabar.com/2017/10/629849}}</ref> पशुबलिः सामान्यः अस्ति, यतः अयं उत्सवः दिव्य-आसुरी-शक्तयोः रक्तरंजित-युद्धानां स्मरणं करोति । समर्थकाः तस्य व्याख्यां पशुगुणानां प्रतीकात्मकं बलिदानं कुर्वन्ति, पशुबलिविरोधिनः मांसस्य भूखस्य तृप्त्यर्थं बहानानि इति वदन्ति । <ref>{{Cite web|url=http://www.explorehimalaya.com/blog/september-festivals/|title=September Festivals|date=27 September 2009|publisher=Explore Himalaya|accessdate=18 September 2009|archivedate=23 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923032014/http://www.explorehimalaya.com/blog/september-festivals/}}</ref> == सम्बन्धित परम्परा == === संगीत === मालश्री धूनः राग मालश्री मुख्यधारायां नेपालीसङ्गीतस्य मध्ये दशैंअस्य सङ्गीतरूपेण समावेशितः अस्ति, येन उत्सवस्य आरम्भः अभवत् इति घोषणा करोति । एतत् राग १७ शताब्द्यां उत्पन्नस्य [[नेपालभाषा|नेवा]] -भाषायाः भक्तिसङ्गीतस्य केचन प्राचीनतमाः जीविताः सन्ति । <ref>{{Cite web|url=http://ecs.com.np/features/melodious-instruments-of-lyrical-nepal|title=Melodious Instruments of Lyrical Nepal|accessdate=11 October 2018|archivedate=28 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220928152605/http://ecs.com.np/features/melodious-instruments-of-lyrical-nepal}}</ref> === मन्त्राः === कनिष्ठपरिवारस्य सदस्येषु टीकास्थापनं कुर्वन्तः ज्येष्ठजनाः प्रायः आशीर्वादरूपेण [[संस्कृतम्|संस्कृतमन्त्रान्]] पाठयन्ति [[मन्त्रः|।]] विजयदशमीयां टीकाप्रयोगे मुख्यमन्त्रद्वयं पठ्यते- एकः पुरुषाणां कृते, एकः महिलानां कृते च। '''आयुर्द्रोणसुते श्रियं दशरथे शत्रुक्षयं राघवे''' '''ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानञ्च दुर्योधने ।''' '''शौर्यं शान्तनवे बलं हलधरे सत्यं च कुन्तीसुते''' '''विज्ञानं विदुरे भवन्तु भवतां कीर्तिश्च नारायणे ॥''' इति । पुरुषमन्त्रे पौराणिकहिन्दुनायकानां ( [[युधिष्ठिरः]] बलरामः इत्यादयः ) प्रतिनायकानां ( [[अश्वत्थामा]] दुर्योधनश्च ) गुणाः प्रशंसिताः सन्ति । <ref>{{Cite web|title=दसैंको आर्शिवाद कति अर्थपूर्ण र उपयोगी छ|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/10/801865|accessdate=2022-10-09|website=Online Khabar|language=en-US|archivedate=9 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221009114916/https://www.onlinekhabar.com/2019/10/801865}}</ref> === क्रीडाः उत्सव === [[सञ्चिका:Linge_Ping,_traditional_festive_swing_in_Nepal.jpg|चित्रपाठ्यम्=A tree swing, with the setting sun in the background|लघुचित्रम्|२०१९ तमे वर्षे नेपालस्य पालपानगरे पारम्परिकदशैं प्लेङ्खे (लिंगे पीङ) बालकाः]] [[सञ्चिका:पिर्केे_पिङ.jpg|चित्रपाठ्यम्=A four-seat wooden Ferris wheel|लघुचित्रम्|काष्ठनिर्मितस्य फेरि चक्रम्]] यथा यथा दशैं समीपं आगच्छति तथा तथा पतङ्ग-उड्डयनं अधिकं प्रचलति । पतङ्गाः ईश्वरं वर्षाप्रेषणं त्यक्तुं स्मारयितुं एकः उपायः इति मन्यते । <ref name="Ecs Dasain">{{Cite web|title=ECS Dasain|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=314|publisher=ECS.com.np|accessdate=11 November 2015|archivedate=20 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111020074119/http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=314}}</ref> उत्सवे सर्वेषां वय जनाः स्वछतात् पतङ्गं उड्डीयन्ते । रङ्गिणः पतङ्गाः, " ''चंगा चेट''" इति उद्घोषयन्तः स्वराः (यदा अन्यस्य पतङ्गसूत्रं छिनत्ति) दिवसान् पूरयन्ति । ताशक्रीडा दशैं-उत्सवस्य अन्यः उपायः अस्ति । <ref name="Ecs Dasain"/> [[सञ्चिका:Thrill-of-flying-kites_640.jpg|चित्रपाठ्यम्=A man flying a kite, seen from behind|वामतः|लघुचित्रम्|दशैं-काले वाताटाः उड्डीयन्ते ।]] देशस्य अनेकेषु भागेषु वेणु- प्लेङ्खाः (दोलाः) निर्मिताः सन्ति, दशैं-डोलाः (प्लेङ्ख) नेपालीभाषायां ''पिङ'' इति नाम्ना प्रसिद्धाः सन्ति । <ref name="swing">{{Cite web|title=To Swing On A Ping|url=http://www.ecs.com.np/living_category.php?category=8&id=104|publisher=ECS.com.np|accessdate=11 November 2015|archivedate=25 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025021935/http://ecs.com.np/living_category.php?category=8&id=104}}</ref> पारम्परिकपद्धत्या निर्मिताः प्लेङ्खाः सामान्यतया घटकस्थानात् एकसप्ताहपूर्वं निर्मिताः भवन्ति  नवरात्रस्य प्रथमदिनम्  तथा तिहारपर्वस्य अनन्तरं (यत् दशैं अनुवर्तते) विघटितम्। केषाञ्चन प्लेङ्खानां ऊर्ध्वता विंशतिपादाधिकं भवति, ते च बालकानां विशेषतया लोकप्रियाः सन्ति । महोत्सवे मेलाः, उत्सवाः च आयोज्यन्ते । लघुग्राममेलासु बालकानां कृते फेरिस् चक्राणि, प्रौढानां कृते अन्ये मनोरञ्जनानि च भवन्ति । नगरे प्रायः वाणिज्यिकमेला, उत्सवाः च भवन्ति । === विपणि एवं क्रयणं === नूतनवस्त्रक्रयणं धारणं च दशैयस्य महत्त्वपूर्णः पक्ष अस्ति । ग्रामेषु बहवः जनाः दरिद्राः सन्ति, तेषां कृते नववस्त्राणि दशैयस्य पर्यायाः सन्ति । <ref name="Ecs Dasain"/> प्रायः सर्वेषु आपणेषु उत्सवस्य कृते वस्तुस्य मूल्य निश्चित प्रतिशत अवकाशः भवति, उत्सवस्य समये वस्त्रस्य सर्वाधिकं विक्रयः भवति । <ref name="Days of Dashain"/> === भोजाः === दशैं-काले प्रतिवर्षं महिषाः, बकाः, मेषाः च इत्यादयः सहस्राणि पशवः वध्यन्ते । यज्ञैः देवीः प्रसादिताः भवन्ति इति विश्वासः । प्रायः सर्वेषु मन्दिरेषु विशेषतः दुर्गा- [[काली]] -मन्दिरेषु सहस्राणि यज्ञाः प्राप्यन्ते । अष्टमी नवमी च यज्ञस्य शिखरं भवति । देवीनां प्रसादार्थं पशवः सहस्राणि यज्यन्ते, जनाः मांस भोजार्थं पशून् अपि हन्ति । यतः उत्सवस्य पञ्चदशदिनेषु बहवः भोजाः, समागमाः च आयोज्यन्ते, तस्मात् मांसस्य माङ्गल्यं बहु वर्धते । <ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/28118/|title=Enjoy Healthy Food This Dashain|accessdate=24 September 2017|archivedate=24 September 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/goats-for-dashain-2/|title=Goat for Dashain - The Himalayan Times|date=21 September 2017|accessdate=24 September 2017|archivedate=25 September 2017}}</ref> == अन्याषु देशेषु दशैै == === भूटान === १९८० तमे वर्षे दशैं [[भोटान्तदेशः|भूटानदेशे]] राष्ट्रिय अवकाशः इति घोषितः <ref>{{Cite journal|date=1996|title=Bhutan|url=https://doi.org/10.1163/9789004208162_005|pages=75–115}}</ref> देशस्य हिन्दुसमुदायेन, ल्होत्शाम्पायाः च प्रमुखः उत्सवः रूपेण अयं उत्सवः आचर्यते । भूटानस्य राजा प्रतिवर्षं थिम्फुनगरस्य देवीपञ्चायनमन्दिरस्य हिन्दुसमुदायस्य प्रतिनिधिभ्यः दशैटीकाम् प्रदायन्ति, देशे सर्वत्र अन्येभ्यः ''ज़ोङ्गखागेभ्यः'' टीका, राज आशीर्वादः च प्रेष्यते राजा हिन्दुमन्दिरे दुर्गां प्रार्थनां अपि करोति । <ref>{{Cite web|last=Newspaper|first=Bhutan's Daily|title=His Majesty The King grants Dashain Tika|website=Kuensel Online|accessdate=2023-07-17|url=https://kuenselonline.com/his-majesty-the-king-grants-dashain-tika/|archivedate=17 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230717091753/https://kuenselonline.com/his-majesty-the-king-grants-dashain-tika/}}</ref> तत्रत्य जनाः श्वेत टीका प्रयुज्यते । <ref>{{Cite news|title=चार दशकअघि नेपाल आएका शरणार्थीले अझै बिर्सिन सकेका छैनन् भुटानको दशैँ|url=https://www.bbc.com/nepali/news-54632136|archivedate=17 July 2023}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Newspaper|first=Bhutan's Daily|title=Her Majesty and HRH Gyalsey Ugyen Wangchuck attend Tika ceremony|website=Kuensel Online|accessdate=2023-10-27|url=https://kuenselonline.com/her-majesty-and-hrh-gyalsey-ugyen-wangchuck-attend-tika-ceremony/|archive-date=2023-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027050856/https://kuenselonline.com/her-majesty-and-hrh-gyalsey-ugyen-wangchuck-attend-tika-ceremony/|deadurl=yes}}</ref> === भारत === दशैं [[दार्जिलिङ्ग|दार्जिलिंग्]], [[सिक्किमराज्यम्|सिक्किम]], [[असम|असम -]] देशेषु [[नेपाली भाषा|नेपालीभाषिभिः]] समुदायैः प्रमुखरूपेण आचर्यते। रक्तवर्ण टीका प्रयुज्यते । <ref>{{Cite news|title=भारतका नेपाली भाषी: दशैँ भन्दा ठूलो कुनै चाड छैन|url=https://www.bbc.com/nepali/news-58841377|archivedate=17 July 2023}}</ref> भारते कार्यरताः नेपालीजनाः उत्सवे ''सामूहिकरूपेण'' प्रत्यागच्छन्ति, येन सीमाक्षेत्रेषु जनानां सङ्कुलिकृतं भवन्ति । <ref>{{Cite web|last=श्रेष्ठ|first=कुमार|title=कामकाे सिलसिलामा भारत पुगेका नेपाली दशैँ मान्न घर फर्किन थाले|website=देशसञ्चार|accessdate=2023-07-17|date=2019-09-11|url=https://deshsanchar.com/2019/09/11/248076/|archivedate=17 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230717114729/https://deshsanchar.com/2019/09/11/248076/}}</ref> === म्यानमार === [[ब्रह्मदेशः|म्यान्मारदेशे]] नेपालीभाषिणां जनसंख्या उल्लेख्याः सन्ति । दशैं-काले पशुबलिः न्यूनः भवति, परम्परागतरूपेण कोन्बाउङ्ग-वंशस्य वंशजानां कृते टीका अर्पितः भवति । पतङ्ग-उड्डयनं असामान्यम् अस्ति । <ref>{{Cite news|title=परदेशिएको दशकौँ पछि म्यानमारका नेपालीले दशैँ मान्ने चलन कसरी कायम राखेका छन्|url=https://www.bbc.com/nepali/news-54626799|archivedate=17 July 2023}}</ref> == आलोचना == दशैयस्य पशुबलिदानस्य अधिकं आलोचना भवति, <ref>{{Cite web|last=Criveller|first=Gianni|url=http://www.asianews.it/news-en/Buddhists-and-animal-rights-activists-against-animal-slaughter-for-Durga-32254.html|title=NEPAL Buddhists and animal rights activists against animal slaughter for Durga - Asia News|publisher=Asianews.it|accessdate=11 November 2015|archivedate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116020839/http://www.asianews.it/news-en/Buddhists-and-animal-rights-activists-against-animal-slaughter-for-Durga-32254.html}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Bibek Bhandari|url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1625292/animal-rights-activists-want-nepals-sacrifice-festival-stopped|title=Animal rights activists want Nepal's sacrifice festival stopped &#124; South China Morning Post|date=27 October 2014|publisher=Scmp.com|accessdate=11 November 2015|archivedate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116020838/http://www.scmp.com/news/asia/article/1625292/animal-rights-activists-want-nepals-sacrifice-festival-stopped}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/27990/|title=NFC starts selling goats for Dashain|accessdate=24 September 2017|archivedate=23 September 2017}}</ref> तथा च परिवर्तन संगठन (Change.org) इत्यत्र तस्य विरुद्धं सर्वकारीयकार्याणि कर्तुं आह्वयन् अनलाइन याचिकाः पञ्जीकृताः सन्ति । अनेकाः पशवः पक्षिणः च विधिपूर्वकं वध्यन्ते, विशेषतः उत्सवस्य अष्टम-नवमे दिने । <ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7052543.stm|title=Revulsion over Nepal animal slaughter|date=19 October 2007|accessdate=9 October 2016|archivedate=7 March 2016}}</ref> परम्परागतरूपेण बलिदानं क्रियमाणाः पक्षिणः पशवः च बकः, महिषः, मेषः, कुक्कुटः, बकः च सन्ति । <ref>{{Cite web|url=http://www.occupyforanimals.net/dashain-festival-nepal.html|title=Dashain festival, Nepal - Occupy for Animals!|publisher=Occupyforanimals.net|accessdate=11 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015154/http://www.occupyforanimals.net/dashain-festival-nepal.html}}</ref> मांसस्य बलिदानार्थं पशूनां सहस्रशः व्यापारः भवति । <ref>{{Cite web|date=2018-10-12|title=Dashain And Climate Change - It's Better to Stop Eating Meat|url=https://wapnepal.com.np/dashain-climate-change/|accessdate=2023-10-08|website=Wap Nepal|language=en-US}}</ref> पशुकल्याणकारिणः पक्षिणां पशूनां स्थाने कदलीफलस्य, नारिकेले च प्रयोगस्य आह्वानं कृतवन्तः । <ref name="globalvoices1">{{Cite web|url=https://globalvoices.org/2010/10/21/debating-animal-cruelty-during-nepals-dashain-festival/|title=Debating Animal Cruelty During Nepal's Dashain Festival · Global Voices|publisher=Globalvoices.org|date=21 October 2010|accessdate=11 November 2015|archivedate=16 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116020838/https://globalvoices.org/2010/10/21/debating-animal-cruelty-during-nepals-dashain-festival/}}</ref> राष्ट्रीयव्यक्तिभिः पशुअधिकारकारिभिः च दशैं-काले पशुक्रूरतायाः विषये चिन्ता प्रकटिता अस्ति । २०१६ तमस्य वर्षस्य अक्टोबर्-मासस्य ३ दिनाङ्के नेपाली-हास्यकलाकारः हरिबंश-आचार्यः ''सप्ताहिकस्य'' कृते " ''एउटा खसिको आत्मकथा'' " ("बकस्य आत्मकथः") इति शीर्षकेण महोत्सवे पशूनां शोषणस्य आलोके व्यङ्ग्यं लिखितवान् । <ref name="auto">{{Cite web|title=एउटा खसीको आत्मकथा|trans_title=Autobiography of a Goat|url=http://nepal.ekantipur.com/news/2016-10-03/20161003140201.html|website=Nepal Saptahik|language=ne|publisher=[[Kantipur Publications]]|accessdate=9 October 2016|date=3 October 2016|archivedate=6 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006090033/http://nepal.ekantipur.com/news/2016-10-03/20161003140201.html}}</ref> == सन्दर्भसूची == === Books === * {{Cite book | title = The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z | url = https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC }} == External links ==   [[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]] [[वर्गः:नेपालदेशीय उत्सवाः]] [[वर्गः:अपरीशीलितानुवादयुतानि पृष्ठानि]] d1iu7q8jx0aexe4ozeer23fp6akyg1d 0 92579 501535 501144 2026-10-27T10:57:19Z Ganesh Paudel 6561 /* नेपालस्य वर्तमान महानगरपालिकापालिकाः */ 501535 wikitext text/x-wiki '''महानगरपालिकानगरम्''' इति नगर कोटी विभागस्य स्वरुप भवति । नेपाले नगराणि त्रिणी भिन्नाः कोटिषु वर्गीकृतानि सन्ति। तानि महानगरपालिका नगरम्, [[उपमहानगरपालिका|उपमहानगरपालिकानगरम्]] तथा [[नगरपालिका|नगरपालिकानगरम्]] । ==नेपालम्== सम्प्रति नेपाले आहित्य षट् महानगराणि सन्ति । नेपालम् महानगरपालिकास्य कृते निम्नलिखितमापदण्डाः<ref>http://mofald.gov.np/sites/default/files/Resources/TOR%20Local%20Technical%20Committee%20-ammended%20-%20final.pdf</ref> आवश्यकं भवति इति मन्यते । # जनसंख्या ३ लक्षं भवेत्। # वार्षिकं आयं १ अर्ब रूप्यकाणि भवेत्। # उपमहानगराय नगरपालिकायाः च कृते आवश्यकाः सर्वे आधारभूतसंरचनां उपलब्धाः भवेयुः । # ५०० शय्या क्षमता विशेषज्ञयुक्तं चिकित्सालयं भवेत् । # तत्र क्रीडाङ्गणं रङ्गशाला भवेत् । # तकनीकी विद्यालयः भवेत् । # टर्मिनल् सहितं लोकयानस्थलं भवेत् । # शाकफलानि वितरणकेन्द्रं भवेत् । # न्यूनातिन्यूनम् एकः स्थुलापणं (शॉपिंग मॉलः) भवेत् । ===नेपालस्य वर्तमान महानगरपालिकाः=== * [[काष्ठमण्डप|काष्ठमण्डप महानगरपालिका]] * [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका]] * [[बीरगंज महानगरपालिका]] * [[विराटनगर महानगरपालिका]] * [[ललितपुर महानगरपालिका]] * [[भरतपुर महानगरपालिकापालिका]] ==अन्याषु देशासु== ===भारतम्=== ==सन्दर्भ सूची== [[वर्गः:मानव निवासस्थलानि]] kwb7w396ul27zl6cqxfjyzzvfd33k30 0 92662 501531 2026-10-27T10:45:33Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखं सृजितम् 501531 wikitext text/x-wiki '''उपमहानगरनगरम्''' इति एकप्रकारः नगरविभागः वर्तते । नेपाले ३ भिन्नाः नगरविभागाः सन्ति यत् [[महानगरपालिका]], उपमहानगरपालिका तथा [[नगरपालिका]] <ref>{{Cite web|title=स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, 2074|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 जनवरी 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | language=ne}}</ref>। ==उपमहानगराय न्यूनतम मापदण्ड== नेपालस्य कस्यापि नगरस्य उपमहानगरीयनगरत्वेन निम्नलिखित आवश्यकताः पूर्यन्ते * न्यूनतम जनसंख्या लक्षजनां (१,००,०००) * न्यूनतम वार्षिक आय १० कोटी रूप्यकाणि * विद्युत्, पेयजलं वा संचारं वा सहितं सर्वाणि पूर्वाधारं भवेयु * नगरस्य मुख्यमार्गाः पक्के भवेयुः * उच्चशिक्षा वा स्वास्थ्यसुविधाः उपलब्धाः भवेयुः * राष्ट्रीय-अन्तर्राष्ट्रीय-क्रीडायाः आयोजनार्थं भौतिक-अन्तर्गत-संरचना * उद्यानानां, उद्यानानां वा नगरभवनानां वा उपलब्धता rsxjycisbw5xmvqbkpydv7t28vixalp 501532 501531 2026-10-27T10:46:02Z Ganesh Paudel 6561 501532 wikitext text/x-wiki '''उपमहानगरनगरम्''' इति एकप्रकारः नगरविभागः वर्तते । नेपाले ३ भिन्नाः नगरविभागाः सन्ति यत् [[महानगरपालिका]], उपमहानगरपालिका तथा [[नगरपालिका]] <ref>{{Cite web|title=स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, 2074|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 जनवरी 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | language=ne}}</ref>। ==उपमहानगराय न्यूनतम मापदण्ड== नेपालस्य कस्यापि नगरस्य उपमहानगरीयनगरत्वेन निम्नलिखित आवश्यकताः पूर्यन्ते * न्यूनतम जनसंख्या लक्षजनां (१,००,०००) * न्यूनतम वार्षिक आय १० कोटी रूप्यकाणि * विद्युत्, पेयजलं वा संचारं वा सहितं सर्वाणि पूर्वाधारं भवेयु * नगरस्य मुख्यमार्गाः पक्के भवेयुः * उच्चशिक्षा वा स्वास्थ्यसुविधाः उपलब्धाः भवेयुः * राष्ट्रीय-अन्तर्राष्ट्रीय-क्रीडायाः आयोजनार्थं भौतिक-अन्तर्गत-संरचना * उद्यानानां, उद्यानानां वा नगरभवनानां वा उपलब्धता ==संदर्भ== 2j4j17uo93qywaaz8eu1okqdo8edf53 501533 501532 2026-10-27T10:48:29Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:मानव निवासस्थलानि]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 501533 wikitext text/x-wiki '''उपमहानगरनगरम्''' इति एकप्रकारः नगरविभागः वर्तते । नेपाले ३ भिन्नाः नगरविभागाः सन्ति यत् [[महानगरपालिका]], उपमहानगरपालिका तथा [[नगरपालिका]] <ref>{{Cite web|title=स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, 2074|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 जनवरी 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | language=ne}}</ref>। ==उपमहानगराय न्यूनतम मापदण्ड== नेपालस्य कस्यापि नगरस्य उपमहानगरीयनगरत्वेन निम्नलिखित आवश्यकताः पूर्यन्ते * न्यूनतम जनसंख्या लक्षजनां (१,००,०००) * न्यूनतम वार्षिक आय १० कोटी रूप्यकाणि * विद्युत्, पेयजलं वा संचारं वा सहितं सर्वाणि पूर्वाधारं भवेयु * नगरस्य मुख्यमार्गाः पक्के भवेयुः * उच्चशिक्षा वा स्वास्थ्यसुविधाः उपलब्धाः भवेयुः * राष्ट्रीय-अन्तर्राष्ट्रीय-क्रीडायाः आयोजनार्थं भौतिक-अन्तर्गत-संरचना * उद्यानानां, उद्यानानां वा नगरभवनानां वा उपलब्धता ==संदर्भ== [[वर्गः:मानव निवासस्थलानि]] fuu3s3ldcc9493x6tl4e49gvuwxcrqu 501534 501533 2026-10-27T10:54:30Z Ganesh Paudel 6561 न्युनाधिक विवरणं योजितम् 501534 wikitext text/x-wiki '''उपमहानगरनगरम्''' इति एकप्रकारः नगरविभागः वर्तते । नेपाले ३ भिन्नाः नगरविभागाः सन्ति यत् [[महानगरपालिका]], उपमहानगरपालिका तथा [[नगरपालिका]] <ref>{{Cite web|title=स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, 2074|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 जनवरी 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | language=ne}}</ref>। ==उपमहानगराय न्यूनतम मापदण्ड== नेपालस्य कस्यापि नगरस्य उपमहानगरीयनगरत्वेन निम्नलिखित आवश्यकताः पूर्यन्ते * न्यूनतम जनसंख्या लक्षजनां (१,००,०००) * न्यूनतम वार्षिक आय १० कोटी रूप्यकाणि * विद्युत्, पेयजलं वा संचारं वा सहितं सर्वाणि पूर्वाधारं भवेयु * नगरस्य मुख्यमार्गाः पक्के भवेयुः * उच्चशिक्षा वा स्वास्थ्यसुविधाः उपलब्धाः भवेयुः * राष्ट्रीय-अन्तर्राष्ट्रीय-क्रीडायाः आयोजनार्थं भौतिक-अन्तर्गत-संरचना * उद्यानानां, उद्यानानां वा नगरभवनानां वा उपलब्धता ===नेपाले विद्यमान उपमहानगरपालिकाः=== {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !मण्डलम् !प्रदेशः !जनसङ्ख्या ([[नेपालस्य द्वादशम राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] |[[दाङमण्डलम्|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |२,००,५३० |५२२.२१ |१९ |[http://ghorahimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184840/http://ghorahimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]''' |[[कैलालीमण्डलम्|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेशः|सुदूरपश्चिम]] |१,९८,७९२ |२६१.७५ |१९ |[http://dhangadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902185349/http://dhangadhimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेशः|कोशी]] |१,९७,२४१ |९३.७८ |२० |[http://itaharimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225605/http://itaharimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' |[[धनुषामण्डलम्|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,९४,५५६ |९१.९७ |२५ |[http://www.janakpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182547/http://www.janakpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[रुपन्देहीमण्डलम्|रुपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,९४,३३५ |१०१.६१ |१९ |[http://butwalmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180505/http://butwalmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' |[[मकवानपुरमण्डलम्|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेशः|बागमती]] |१,९३,५७६ |२६१.५९ |१९ |[http://hetaudamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181741/http://hetaudamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] |[[दाङमण्डलम्|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,७९,७५५ |३८४.६३ |१९ |[http://tulsipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182124/http://tulsipurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेशः|कोशी]] |१,६६,५३१ |१९२.३२ |२० |[https://web.archive.org/web/20170902181156/http://www.dharan.gov.np/en] |- |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] |[[बाँकेमण्डलम्|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,६४,४४४ |८५.९४ |२३ |[http://www.nepalgunjmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180650/http://www.nepalgunjmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[बारामण्डलम्|बारा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,३६,२२२ |१०८.९४ |२७ |[http://kalaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902223305/http://kalaiyamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]] |[[बारामण्डलम्|बारा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,२७,३०७ |३१२.१८ |२४ |[http://www.jeetpursimaramun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907110349/http://jeetpursimaramun.gov.np/en |date=2018-09-07 }} |} ==संदर्भ== [[वर्गः:मानव निवासस्थलानि]] l2qz3lzf7leh4k2cy4qhekwworqgc0x 501536 501534 2026-10-27T11:02:57Z Ganesh Paudel 6561 /* नेपाले विद्यमान उपमहानगरपालिकाः */ 501536 wikitext text/x-wiki '''उपमहानगरनगरम्''' इति एकप्रकारः नगरविभागः वर्तते । नेपाले ३ भिन्नाः नगरविभागाः सन्ति यत् [[महानगरपालिका]], उपमहानगरपालिका तथा [[नगरपालिका]] <ref>{{Cite web|title=स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, 2074|url=https://mofaga.gov.np/news-notice/1697 |access-date=13 जनवरी 2024 |website=सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय | language=ne}}</ref>। ==उपमहानगराय न्यूनतम मापदण्ड== नेपालस्य कस्यापि नगरस्य उपमहानगरीयनगरत्वेन निम्नलिखित आवश्यकताः पूर्यन्ते * न्यूनतम जनसंख्या लक्षजनां (१,००,०००) * न्यूनतम वार्षिक आय १० कोटी रूप्यकाणि * विद्युत्, पेयजलं वा संचारं वा सहितं सर्वाणि पूर्वाधारं भवेयु * नगरस्य मुख्यमार्गाः पक्के भवेयुः * उच्चशिक्षा वा स्वास्थ्यसुविधाः उपलब्धाः भवेयुः * राष्ट्रीय-अन्तर्राष्ट्रीय-क्रीडायाः आयोजनार्थं भौतिक-अन्तर्गत-संरचना * उद्यानानां, उद्यानानां वा नगरभवनानां वा उपलब्धता ===नेपाले विद्यमान उपमहानगरपालिकाः=== {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" !नाम !मण्डलम् !प्रदेशः !जनसङ्ख्या ([[नेपालस्य द्वादशम राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८]]) !क्षेत्रफल !# वडा सङ्ख्या !वेबसाइट |- |[[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] |[[दाङमण्डलम्|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |२,००,५३० |५२२.२१ |१९ |[http://ghorahimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902184840/http://ghorahimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]]''' |[[कैलालीमण्डलम्|कैलाली]] |[[सुदूरपश्चिम प्रदेशः|सुदूरपश्चिम]] |१,९८,७९२ |२६१.७५ |१९ |[http://dhangadhimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902185349/http://dhangadhimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] |[[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेशः|कोशी]] |१,९७,२४१ |९३.७८ |२० |[http://itaharimun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902225605/http://itaharimun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]''' |[[धनुषामण्डलम्|धनुषा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,९४,५५६ |९१.९७ |२५ |[http://www.janakpurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182547/http://www.janakpurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |[[रूपन्देहीमण्डलम्|रूपन्देही]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,९४,३३५ |१०१.६१ |१९ |[http://butwalmun.gov.np/?language=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180505/http://butwalmun.gov.np/?language=en |date=2017-09-02 }} |- |'''[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]''' |[[मकवानपुरमण्डलम्|मकवानपुर]] |[[बागमती प्रदेशः|बागमती]] |१,९३,५७६ |२६१.५९ |१९ |[http://hetaudamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902181741/http://hetaudamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] |[[दाङमण्डलम्|दाङ]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,७९,७५५ |३८४.६३ |१९ |[http://tulsipurmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902182124/http://tulsipurmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]] |[[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] |[[कोशी प्रदेशः|कोशी]] |१,६६,५३१ |१९२.३२ |२० |[https://web.archive.org/web/20170902181156/http://www.dharan.gov.np/en] |- |[[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] |[[बाँकेमण्डलम्|बाँके]] |[[लुम्बिनी प्रदेशः|लुम्बिनी]] |१,६४,४४४ |८५.९४ |२३ |[http://www.nepalgunjmun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902180650/http://www.nepalgunjmun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] |[[बारामण्डलम्|बारा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,३६,२२२ |१०८.९४ |२७ |[http://kalaiyamun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902223305/http://kalaiyamun.gov.np/en |date=2017-09-02 }} |- |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|जीतपुरसिमरा]] |[[बारामण्डलम्|बारा]] |[[मधेश प्रदेशः|मधेश]] |१,२७,३०७ |३१२.१८ |२४ |[http://www.jeetpursimaramun.gov.np/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907110349/http://jeetpursimaramun.gov.np/en |date=2018-09-07 }} |} ==संदर्भ== [[वर्गः:मानव निवासस्थलानि]] hnb219wd4su9sxn72fkxi3nx7telt8c