विकिस्रोतः sawikisource https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिस्रोतः विकिस्रोतःसम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् लेखकः लेखकसम्भाषणम् पृष्ठम् पृष्ठसम्भाषणम् अनुक्रमणिका अनुक्रमणिकासम्भाषणम् श्रव्यम् श्रव्यसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 104 104801 417743 267831 2026-06-30T13:13:33Z Geeta g hegde 6704 417743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Siddharth Kamath A" />{{rh|left=अध्यायः ८]|center=मन्वथमुक्तावलासवालता ।|right=३१७}}</noinclude> {{gap}}एप इति ॥ एषोऽनन्तरोक्तो वाक्पारुष्यस्य यथावद्दण्डविधिरुक्तः, अनन्तरं ताडनादेर्दण्डपारुष्यस्य निर्णयं वक्ष्यामि ॥ २७८ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>येन केनचिदङ्गेन हिंस्याचेच्छ्रेष्ठमन्त्यजः । छेत्तव्यं तत्तदेवास्य तन्मनोरनुशासनम् ॥ २७९ ॥</poem>}}}} {{gap}}येनेति ॥ अन्त्यजः शूद्रो येन केनचित्करचरणादिनाङ्गेन साक्षाद्दण्डादिनाऽव्यव- हितेन द्विजाति प्रहरेत्तदेवाङ्गमस्य छेत्तव्यमित्ययं मनोरुपदेशः । मनुग्रहणमा- दरार्थम् ॥ २७९ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>पाणिमुद्यम्य दण्डं वा पाणिच्छेदनमहति । पादेन प्रहरन्कोपात्पादच्छेदनमर्हति ॥ २८० ॥</poem>}}}} {{gap}}अस्यैवोत्तरत्र प्रपञ्चः पाणिमिति ॥ प्रहर्तुं पाणिं दण्डं वोद्यम्य पाणिच्छेदं लभते । पादेन कोपात्प्रहरणे पादच्छेदं प्राप्नोति ॥ २८० ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सहासनमभिप्रेप्सुरुत्कृष्टस्यापकृष्टजः। कट्यां कृताङ्को निर्वास्यः स्फिचं वास्यावकर्तयेत् ।।२८१॥</poem>}}}} {{gap}}सहेति ॥ ब्राह्मणेन सहासनोपविष्टः शूद्रः कट्या तप्तलोहकृतचिह्नोऽपदेशो निर्वासनीयः । स्फिचं वास्य यथा न म्रियते तथा छेदयेत् ॥ २८१ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>अवनिष्ठीवतो दाद्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः । अवमूत्रयतो मेट्रमवशर्धयतो गुदम् ॥ २८२ ॥</poem>}}}} {{gap}}अवेति ॥ दर्पण श्लेष्मणा ब्राह्मणानपमानयतः शूद्रस्य राजा द्वावोष्टी छेदयेत् । मूत्रप्रक्षेपेणापमानयतो मेई । शर्धनं कुत्सितो गुदशब्दानेनावमानयतो दांचा प्रमादागुदं छेदयेत् ॥ २८२ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>केशेषु गृह्णतो हस्तौ छेदयेदविचारयन् । पादयोर्दाढिकायां च ग्रीवायां वृषणेषु च ॥ २८३ ॥</poem>}}}} {{gap}}केशेष्विति॥दोदित्यनुवर्तते । अहंकारेण केशेषु ब्राह्मणं गृह्णतः शूद्रस्य पीडास्य जाता न जाता वेत्यविचारयन्हस्तौ छेदयेत् । पादयोः श्मश्रुणि च ग्रीवायां वृषणे च हिंसाथ गृह्णतो हस्तद्वयच्छेदभेव कुर्यात् ॥ २८३ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>त्वरभेदकः शतं दण्ड्यो लोहितस्य च दर्शकः । मांसभेत्ता तु पण्णिष्कान्प्रवास्यस्त्वस्थिभेदकः ॥ २८४ ॥</poem>}}}} {{gap}}त्वम्भेदक इति ॥ चर्ममानभेदकृत्समानजातिन शूद्रो ब्राह्मणस्य दण्डलाघवं पणशतं दण्डनीयः । तथा रक्तोत्पादकोऽपि शतमेव दण्ड्यः । मांसभेदी पति- प्कान्दाप्यः । अस्थिभेदकस्तु देशान्निर्वास्थः ॥ २८४ ॥<noinclude></noinclude> pu9ige5wfzphwvejenayusi1rwvtyvl 0 165506 417744 2026-07-01T05:40:45Z Shubha 190 {{header | title = षट्चक्रनिर्णयः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> षट्चक्रनिर्णयः अथ षट्चक्रनिर्णयोयं लिख्यते || ओं षट्चक्रं षोडशाधारं त्रिलक्ष्यं व... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती 417744 wikitext text/x-wiki {{header | title = षट्चक्रनिर्णयः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> षट्चक्रनिर्णयः अथ षट्चक्रनिर्णयोयं लिख्यते || ओं षट्चक्रं षोडशाधारं त्रिलक्ष्यं व्योमपञ्चकम् | शरीरं येन जानन्ति न ते योग्याः कुलागमे || १ || आ *? ब्रह्मबिलं चक्रं सन्दन्ततेष्व?वस्थितम् | योगनालं समुत्पन्नं त्रैलोक्ये स चराचरे || ३ || ब्रह्मकंन्दाधारं ब्रह्मकं सुखं ददातीति ब्रह्मकान्दम् || अन्यशास्त्राभिप्रायः || नाडि त्रितयमुद्दिष्टं यत्र लीयेतसंज्ञितम् | तच्च कन्देति पर्यायं तच्च ब्रह्मबिलं स्मृतम् || ३ || वामदक्षिणके नाड्या विडापिङ्गलसंज्ञके | fओलिओ १९३ इस् मिस्सिन्ग् बुत् थिस् सेएम्स् तो बे अ नुम्बेरिन्ग् मिस्तके प्. १९४अ) तयोर्मध्ये स्थिता नाडी सुषुम्णा मध्यमा स्मृता || ४ || विश्रुता ब्रह्मनाडीति ब्रह्मदर्शयतिस्स्फुटम् | तस्य *? लबिलं कन्दं नाभ्यूर्ध्वाधोङ्गुलं स्मृतम् || ५ || तत्त्रिकोणमिति ज्ञेयं विस्तरादङ्गुलि त्रयम् | तस्य मध्ये स्थिता शक्तिः पञ्चकारणभक्षिणी || ६ || सङ्कोचन प्रयोगेन प्रबुद्धा भवतीति सा | भावानाभावगम्या साप्रयाता परमे पदे || ७ || एवं ज्ञात्वा महाभागे कन्दाधारे स्थितिं कुरु | तत्र स्थित्वात्मनो रूपं प्राकृतं तु परित्यजेत् || ८ || ग्राहयेद् भावना यातं *? हात्सर्वगतं शिवम् | यं प्राप्य तरते पारं घोरात् संसारसागरात् || ९ || द्वितीयं नाभिचक्रं तु नागकुण्डलसन्निभम् | कुण्डलीकृति विख्यातमुदयास्तगकारणम् || १० || अन्यशास्त्राभिप्रायः || नाभिमध्ये स्थिता शक्तिः प्रसुप्तभुजगाकृतिः | फणपञ्चकसंयुक्ता वामावर्ता त्रिवर्तुला || ११ || पञ्चाशंद्विजजननी प्रणवाख्या त्रिवाहगा | ऊर्ध्वाधः क्रमयोगेन या शिवान्तं शिवोल्वना || १२ || प्रबुद्धा चाणु वज्ज्ञेय * *? सुप्ता कुण्डलाकृतिः | त्रिपञ्चाङ्गुलविस्तारामितवर्णा कुलारणी || १३ || तस्य मध्ये यदा * *? संस्थितो ह्येकमानसः | नानाविधानि चिह्नानि पश्यति स्वप्नवत् प्रिये || १४ || तस्मात् सर्वप्रयत्नेन बोधयेत् कुण्डलाकृतिम् | प्. १९५अ) तृतीयं हृदये चक्रं षट्त्रिंशद्व्यापकं प्रभुम् | पद्मरागसमाकारमादित्यसमतेजसम् || १६ || तृत्रोदाहरणम् || नाभे ऊर्ध्वं वितश्रातु कण्ठदूर्ध्वं षडङ्गुलम् | हृदयं तद् विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत् || १७ || हृच्चक्रमध्ये कमलं षोडशाराङ्गुलैर्युतम् | अष्टाङ्गुलप्रमाणेन लम्बमानमधोमुखम् || १८ || कर्णिकाकेसरैर्युक्तं हंसस्य पदमेव हि | तत्राभ्यासगतो योगी पश्यत्यात्मानमात्मना || १९ || चतुर्थं कण्डचक्रं तु नाडीसङ्घट्टगोचरम् | सङ्घतं सर्वनाडीनां हृदयं तदुदाहृतम् || २० || प् १९५ब्) अन्यशास्त्राभिप्रायः || कण्ठ रूपात्क्षुत्पिपासा * * *? || ईशत्कृतापि रसना बिलसूलसंस्थापी श?द्द्विजाधरदले विवृते च कृत्वा | ईशत्सुधार सवरं शशिनश्च पीत्वा तत्क्षुत्तृषां मरणदाहरुजां निवृत्तिः || २१ || पञ्चमं बिन्दुचक्रं तु त्रिखण्डं व्योमगोचरम् | व्योमातीतं परंशान्तमात्मरूपं व्यवस्थितम् || २२ || भ्रुवोर्मध्ये स्थितं चक्रं बिन्द्वाख्यं मोक्षदायकम् | पञ्चवर्णधरं देवं पञ्चकालसमायुतम् || २३ || पञ्चवेलायुतं नित्यं पञ्च पञ्च विवर्जितम् | निष्प्रपञ्चं निराभासमङ्गुष्ठैकप्रमाणकम् || २४ || षष्ठं वै तालु चक्रं च देवानामपि दुर्लभम् | प्. १९६अ) चन्द्रकान्ति समप्रख्यं चिन्तयेत्कलया युतम् || २५ || तत्रोदाहरणम् | तालुमध्ये स्थितं चक्रममृताख्य कलायुतम् | तत्र वै दण्डपाणिस्तु संस्थितः परमेश्वरः || २६ || अङ्गुलत्रयमानेन त्रिकोणाकृति * * *?म् | आद्विजात्यन्व्यजात्यन्तमेकादृ *? व रूपिणी || २७ || तस्योर्ध्वे? नासनं चक्रं रेखाद्वारविवर्जितम् | प्रमाणरूपरहितं भावगम्यं सदोदितम् || २८ || यत्र सा च स्थिता शक्तिर्विमला रूपवर्जिता | शिवेन सह चैकत्र विश्रान्तिं कुरुते सदा || २९ || हकारादूर्ध्वगा कार्या कालाग्निनयगापुरः || सा ह्येव गुल्फजानुह सर्वाधारे लयं गताः || ३० || प्. १९६ब्) सर्वा *? रातु सङ्कोचे सङ्कोचात् तुर्यकोणके | तुर्यकोणा तु जन्माख्ये ततः स्कन्दस्य भामिनि || ३१ || स्कन्दात् कुण्डलिनीमध्ये कुण्डलाख्यात् घटोदरे | तद्वै सञ्जीवनस्थानं भूतानां जीवसंपुटे || ३२ || सञ्जीवन्याश्च कूर्मे तु कूर्माश्च स्पर्शसंज्ञके | स्पर्शाश्च ललनामूले लालाख्याल्लम्बके तथा || ३३ || * *? ख्यात् गुरुवक्त्रे च गुरुर्ह्यजमुखे तथा | इत्ये ते षोदसाधारास्संस्थिताः कुलमध्यतः || ३४ || यैर्भित्वा बाह्यतः शक्तिर्वजेत् सपादशंपदम् | या शक्तिरूहकाख्याधारमधो मार्गं गछ?तिसौ *? कार्या तस्याश्च धाराः षोडस?क *? न्ते || प्. १९७अ) * * *? नूत * *? र्गोः सर्वाधारे *? संज्ञिते | गुदस्य कालाग्निरुद्रेति पर्या?यः | अस्यैव कामसङ्कोचो वायुः | योनिमार्गद्वयं वायोः सङ्ग?मे सर्वदा स्थितम् | अशक्त्या समतां नीत्वा दि?व्योयोधः प्रवर्तते || त * *? तं क्रोश्य?गुदद्वारं सर्वाधारमङ्गुलि *? यस्योर्ध्वे तुर्यकोणं चतुष्कोणं मेढ्रे जन्माख्यं यस्मिन् स्थाने स्त्रीपुंसयोः संयोगकाले बीजं पतितं भूत्वा गर्भः स भवति जन्माख्य हाटकस्या भ्य?न्तरे तिर्यग्ग्?त्याङ्गुल षट्कम् | ऊर्ध्वगत्याङ्गुलि द्वयम् || अन्यशास्त्राभिप्रायः || जकारे जननं यत्र मकारे मरणं भवेत् | जन्ममृत्यु भय स्थानं जन्मस्थानं तु तद्विदुः || मेढ्रोध्वा?ङ्गुल द्वये जन्म कन्दं तस्योर्धे अङ्गुल द्वयम् | तच्च त्रिकोणं नाडि त्रितयस्या धारम् | तद्यथा नाड्यधो ह्यङ्गुला दृ?ष्टौ मेढ्रमूलं त्व?तद्विदुः | तत्र मध्ये महाचक्रं कन्दं नाम प्रकीर्तितम् | तालुसंज्ञा भवेत्तस्य शोधनं नामनामतः || अन्य शास्त्राभिप्रायः || नाभि मेढ्रान्तरं कन्दं तत्वाधारं प्रकीर्तितम् | दहन्तात्क * मध्यस्थं चैतन्यं चित्तवर्जितम् | षडरं प्रस्फुरन्तं च कन्दसंस्थानसंस्थितम् | कुलबिन्दुरिति ख्यातं ख्यातं ब्रह्मबिलं तथा || प्. १९८अ) एतत् प्रकृष्टकमुच्यते || कुण्डलिनी नाभि देशे घटोदरं नाभि हृत्पद्ममध्यस्थं तस्यैव सङ्जीवनीति पर्यायः | नाभि हृदयपद्मसंपुटं मध्यम् | कूर्मं हृदयं सर्वाणि पदार्थानि यत्र कूर्माङ्गानीवतिष्ठन्ति तत्कूर्माधारं सर्वम्बरः? स्थानम् | हृदयाच्चतुरङ्गुलं लोलाख्यं लोलाजिह्वा तस्यामूलं लोलामूलं कण्ठस्थानम् | लम्पिकाधः षडङ्गुलम् | लम्बाख्यं लम्बाघण्टिकागुरुवक्त्रं गुरुवक्त्रेति बिन्दुसंज्ञं भ्रूमध्यं भ्रूमध्येति बिन्दुसंज्ञकं तुर्यस्थाने सर्वेति कथ्यते | अजमुखमजमाकाशं अविद्यमानं जन्मायस्मात्तस्मिन्स्थाने ध्वज? इति || प्. १९८ब्) इति षोडशाधारम्? || अथ त्रिलक्षम् || अन्तर्लक्षं बहिर्लक्षं लक्षं चोभयवर्जितम् | बाह्यल *? प्रयोगेन प्रतिमादि *? चालनम् | सर्वावयवसंयुक्तं सर्वतन्त्रार्थसंयुतम् | शा * * *? समासाद्य चित्तचैतन्य योगतः | पराप्रवर्तते दृष्टिरन्तर्लक्षस्य दर्शनम् | बहिरन्तर्बहि कृत्वा स्वस्थानस्थस्य या स्थितिः | तल्लक्षं मध्यमं? प्रोक्तं न किञ्चिद्यत्र लक्षयेत् | लक्ष त्रय विनिर्मुक्तं वा *? यातीतमव्ययम् | सर्वा?वस्थं न सावस्थं परं तल्लक्षमुच्यते || व्योमपञ्चकमिति || प्रथमं तु ब्रह्मव्योमविष्णुव्योम द्वितीयकम् | प्. १९९अ) रुद्रव्योम तृतीयं तु चेश्वराख्यं चतुर्थकम् | सदाशिवं पञ्चमं तु ह्येतद्वै व्योमपञ्चकम् || नाद्यादि हृदयं यावद्ब्रह्मज्ञानं विदुः प्रिये | जाग्रद्वृत्युनुभावेन पार्थिवं तत्वमुत्तमम् || १ | हृदयात्कण्ठसंस्थानं विष्णुस्थानं प्रकीर्तितम् || २ || कण्ठा तु यावद्भ्रूमध्यं रुद्रस्थानं तु तद्विदुः || ३ || सुषुप्तावस्थया संस्थं तेजस्तत्त्वं तु संस्थितम् | बिन्दौ तु यावत्तल्वन्तमीश्वराख्यमनुक्रमम् || ४ || तुर्यावस्थाश्रितं ज्ञेयं वायुतत्वं समाश्रितम् | ताल्वन्ताद् द्वादशान्तं तु स्थानं सदाशिवं स्थितम् || ५ || तुर्यातीतपदावस्थं नभ पर्त् ओf थे तेxत् इस् मिस्सिन्ग् हेरे * * मि चित्पतिं होमं बिन्दुनादेन्दु संयुतम् | प्. १९९ब्) षष्ठम्बा समायुक्तं स्वच्छदं विगता मयम् || ३ || नमः स्वाहा स्वधा वौषट् स्ववषट्कङ्समन्वितम् | दीर्घस्वरसमायुक्तं हंसं हंसाङ्गभूषितम् || ४ || शक्तिमन्त्रसमायुक्तं परानन्दपदं स्थितम् | व्यापिनी सहितं देवं सृष्टिकृद्व्यापिनीश्वरम् || ५ || षट्त्रिंशत्तत्त्वमध्यस्थं परमं मन्त्रविग्रहम् | मन्त्रातीतं परं शान्तमुन्मन्यन्तं निरामयम् || ६ || ज्योतिषांधामधामाख्यं चिदानन्दप्रकाशकम् | मतिज्ञनैकगम्यं तमितरेषामगोचरम् || ७ || परमात्मापदातीतं स * * *? विवर्जितम् | शिवं सर्वगतं शून्यं स बाह्याभ्यन्तरे स्थितम् || ८ || fओलिओ २०० - २३९ इस् मिस्सिन्ग् सेएमिन्ग्ल्य दुए तो नुम्बेरिन्ग् मिस्तके प्. २४०अ) नित्योदितं महातेजं सूर्यहंसं शिवात्मकम् | राशिचक्रगतं देवमयनद्वयसंस्थितम् || ९ || उदरे दक्षिणे चन्द्रं दक्षिणो चोत्तरं रविम् | पक्षद्वयसमायुक्तं सर्वभूतेष्ववस्थितम् || १० || योगेश्वरं योगगम्यं योगातीतं निरामयम् | षट्पथं षट्पथातीतं शून्यं षट्कसमन्वितम् || ११ || हृत्कुशेशयमध्यस्थं ग्राह्यग्राहकगूहितम् | षट्पथं षडभावाख्यं चित्पतिं चेतनात्मकम् || १२ || खरूपं खचरं खस्थं खपरं खपतिं खगम् | कूला * * *? लाधारमकुलं कुलना * *? म् || १३ || प्. २४०ब्) स एव बन्धुर्माता च पिता च ससुहृत्?गुरुः | यं सर्वस्वमिति प्राहुस्तं वन्दे परमेश्वरम् || १४ || यस्य? सर्वज्ञता ज्ञा?प्ति दधि बोधस्वतन्त्रता | अ * * * * * क्तिश्च तस्मै पूर्णात्मने नमः || १५ || सर्वेन्द्रिय परित्यागाद् व्याप्तिर्यस्य विलक्षणा | षाड्गुण्यगुणसंयुक्ता तस्मै व्याप्तात्मने नमः || १६ || ज्ञानादि गुणसंयुक्तं वर्जितं प्राकृतं गुणैः | क्षयोत्पत्ति न यस्यस्थस्तस्मै नित्यात्मने नमः || १७ || यस्य मूलं न चाग्रं च न दिशो विदिशस्तथा | न शब्दो न तथाकाशस्तस्मै शून्यात्मने नमः || १८ || वा? पश्यत्यक्षिरहितः स्वादं बिन्दत्य जिह्वकः | प्. २४१अ) अकर्णः शृणुते यश्च तस्मै चित्त्रात्मने नमः || १९ || * * * * * * * * * * * * * * * * | विश्वं कारणनिर्हीनस्तस्मै स्रष्टात्मने नमः || २० || यथा कालो ह्यसूत्रोपि कुरुते कार्यसाधनम् | तथैव कर्ता यो नित्यं तस्मैकर्त्रात्मने नमः || २१ || यो नित्यं वसते देहे विश्वमध्ये व्यवस्थितः | स्थैर्य रूपं समासाद्य तस्मै स्थित्यात्मने नमः || २२ || यस्य विश्वमिदं हंसर्कालमेकं ब्रुवन्तितम् | संहरेत्केवलात्मा च तस्मै कालात्मने नमः || २३ || य एको बहुधा रूपैर्वसत्यस्मिञ्चराचरे | संहृत्येदं पुनश्चैकं तस्मै मायात्मने नमः || २४ || विश्वं ज्ञानकराग्रेण धृतं तत्त्वसमन्वितम् | प्. २४१ब्) लीलया भ्राम्यते येन तस्मै वीरात्मने नमः || २५ || ब्रह्माण्डस्य यथामध्ये दृश्यते सर्षपा कणः | ब्रह्माण्डं च तथा यस्य तस्मै स्थूलात्मने नमः || २६ || बालाग्र भागः शतशः कल्पितोथ सहस्रशः | यस्यमानमिदं प्रोक्तं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः || २७ || महास्थानं शरीरे यस्सर्वसत्वैरधिष्ठितः | सत्वपञ्जरनिर्माणं तस्मै क्षेत्त्रात्मने नमः || २८ || क्षेत्त्रज्ञो ज्योतिरात्मा च हृन्मध्ये तु व्यवस्थितः | यः शुचिर्निर्मलोहंसस्तस्मै क्षे?त्रात्मने नमः || २९ || मह *? स्तमसः पारे उन्मन्यात्मानमुज्ज्वलम् | प्. २४२अ) यं ज्ञात्वा न पुनर्जन्म तस्मै ज्ञानात्मने नमः || ३० || ज्ञानेन प्राप्यते यस्मात् कार्यं वै कारणोत्तरम् | यावत्सर्वगता तृप्तिस्तस्मै ज्ञानात्मने नमः || ३१ || देहमध्ये स्थितो यच्च नाभिचक्रे परिभ्रमन् | चित्प्रकाशो हृदिव्यापी तस्मैजीवात्मने नमः || ३२ || इडा गङ्गा महापुण्या सुषुम्णा यमुना तथा | तयोः संक्रीडते यश्च तस्मैहंसात्मने नमः || ३३ || यः शुद्धः शुक्लपक्षे तु शुक्लगङ्गाजले स्थितः | शुक्लकर्मरतो नित्यं तस्मै शुक्लात्मने नमः || ३४ || यः कृष्णः कृष्णपक्षे तु संस्थितो यमुना जले | क्रूरकर्मरतो नित्यं? तस्मै कृष्णात्मने नमः || ३५ || प्. २४२ब्) रे?चकेन वहेन्नित्यं षड्रसा स्वादलम्पटः | यस्तेजस्तपते नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः || ३६ || पूरके निवसेद्यश्च निशायाममृतात्मकः | आप्यायन करो नित्यं तस्मै सोमात्मने नमः || ३७ || यस्तृप्तस्तर्पयेद्देवान्देवयानेनसंस्थितान् | पितॄणां पितृस्थानेन तस्मै वह्न्यात्मने नमः || ३८ || सूर्यस्य ग्रहणे यश्च विषुवेन च संयुतम् | इडापिङ्गलयोर्मध्ये संलीनो हृदयान्तरे || ३९ || यत्पुण्यं हव्यकव्येन तस्मै तीर्थात्मने नमः || ४० || चन्द्रोदये चन्द्रगत्या इडांशे पिङ्गलार्पितम् | यः श्रेयः सर्वकार्याणां तस्मै लग्नात्मने नमः || ४१ || द्वादशान्ते शुभे क्षेत्त्रे शिवराहुसमन्वितम् | प्. २४३अ) चित्सूर्यग्रहणं यत्र तस्मै स्थानात्मने नमः || ४२ || यत्र चन्द्रो ह्यपानाख्यो यत्र चास्तङ्गतो रविः | प्राणापानक्षयो यत्र तस्मै मन्त्रात्मने नमः || ४३ || ब्रह्मार्पणविधानेन दिनरात्रि परिक्षयात् | पूज्यते योगिभि यश्च तस्मै पूज्यात्मने नमः || ४४ || स्वयमुच्चरते यश्च स्वदेहावस्थितः शिवः | देहान्ते मोक्षदो यश्च तस्मै जप्यात्मने नमः || ४५ || चित्कृषाणुर्मनो होता अमृताख्या पराहृतिः | यत्र मन्त्रो हकाराख्यस्तस्मै होतात्मने नमः || ४६ || सर्वदेवस्थितो देवः सप्तार्चिः परमेश्वरः | यश्चान्तः षड्रसाहारस्तस्मै भोक्तात्मने नमः || ४७ || प्. २४३ब्) यो नित्यं भासयेत् सम्यक् मयूखैर्महाद्युतिः | स बाह्याभ्यन्तरं सर्वं तस्मै भासात्मने नमः || ४८ || यो व्योमपरमं ब्रह्म चित्प्रकाशं निरामयम् | भूताकाशं परित्यज्य तस्मै व्योमात्मने नमः || ४९ || योविनिद्रा महाबोधा युञ्जानाः संयतेन्द्रियाः | पश्यन्ति ज्योतिषां ज्योतिस्तस्मै योगात्मने नमः || ५० || पूरके यो बहिर्ब्रह्मा कुम्भके विष्णुरेव च | रेचके यो वसेद्रुद्रस्तस्मै प्राणात्मने नमः || ५१ || ब्रह्मत्वे सृजते विश्वं विष्णुत्वे स्थिति कृश्चयः | रुद्रत्वे संहरत्येव तस्मै स्थित्यात्मने नमः || ५२ || मात्रा पञ्चकसंयुक्तं प्रसादे पञ्चदैवतम् | प्. २४४अ) मनुनात्रा यते येन तस्मै मन्त्रात्मने नमः || ५३ || स्वयम्बश्चरते यश्च स्वल्पवृत्ति हलाकृतिः | अनाहत परः शान्तस्तस्मै वर्णात्मने नमः || ५४ || स्रगिवग्रथितो येन प्राकृतो भुमिसञ्चयः | धर्माधर्म मयैः पशैस्तस्मै वन्धात्मने नमः || ५५ || सर्वाद्वनपथातीत मुन्मन्यते व्यवस्थितम् | सर्वाख्येयं परंशान्तं तस्मै मोक्षात्मने नमः || ५६ || यस्य पीठमिदं विश्वं मूर्तिव्योमात्मिका भवेत् | लीयन्ते सर्व तत्वानि तस्मै लिङ्गात्मने नमः || ५७ || उन्मन्यन्तं परं शुद्धं समनावस्तु निष्कलम् | व्यापिन्या सकलं यश्च तस्मै मुक्त्यात्मने नमः || ५८ || प्. २४४ब्) चलाचलेषु सर्वेषु विश्वमध्ये व्यवस्थितः | मायांबाद्धास्थितो यश्च तस्मै सर्वात्मने नमः || ५९ || स्तवराजसमं दिव्यं ज्ञानाञ्जनमनश्वरम् | अज्ञानतिमिरान्धस्य उन्मीलनकरं स्मृतम् || ६० || नराणां क्षीणपुण्यानां सद्योधर्मविवर्धनम् | परं शुद्धं पवित्रं च सर्वदुःखनिवारणम् || ६१ || अध्यात्मगुणसंपूर्णं ज्ञात्वा यः पठते नरः | सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेच्छा श्वतं पदम् || ६२ || </poem> == स्रोतः == *[https://muktalib7.com/DL_CATALOG_ROOT/digital_library.htm मुक्तबोधपुस्तकालयः] [[वर्गः:तन्त्रग्रन्थाः]] 4e18sh5avrth3k0az5jusl67ap4hq1a 417745 417744 2026-07-01T05:41:12Z Shubha 190 417745 wikitext text/x-wiki {{header | title = षट्चक्रनिर्णयः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> षट्चक्रनिर्णयः अथ षट्चक्रनिर्णयोयं लिख्यते ।। ओं षट्चक्रं षोडशाधारं त्रिलक्ष्यं व्योमपञ्चकम् । शरीरं येन जानन्ति न ते योग्याः कुलागमे ।। १ ।। आ *? ब्रह्मबिलं चक्रं सन्दन्ततेष्व?वस्थितम् । योगनालं समुत्पन्नं त्रैलोक्ये स चराचरे ।। ३ ।। ब्रह्मकंन्दाधारं ब्रह्मकं सुखं ददातीति ब्रह्मकान्दम् ।। अन्यशास्त्राभिप्रायः ।। नाडि त्रितयमुद्दिष्टं यत्र लीयेतसंज्ञितम् । तच्च कन्देति पर्यायं तच्च ब्रह्मबिलं स्मृतम् ।। ३ ।। वामदक्षिणके नाड्या विडापिङ्गलसंज्ञके । fओलिओ १९३ इस् मिस्सिन्ग् बुत् थिस् सेएम्स् तो बे अ नुम्बेरिन्ग् मिस्तके प्. १९४अ) तयोर्मध्ये स्थिता नाडी सुषुम्णा मध्यमा स्मृता ।। ४ ।। विश्रुता ब्रह्मनाडीति ब्रह्मदर्शयतिस्स्फुटम् । तस्य *? लबिलं कन्दं नाभ्यूर्ध्वाधोङ्गुलं स्मृतम् ।। ५ ।। तत्त्रिकोणमिति ज्ञेयं विस्तरादङ्गुलि त्रयम् । तस्य मध्ये स्थिता शक्तिः पञ्चकारणभक्षिणी ।। ६ ।। सङ्कोचन प्रयोगेन प्रबुद्धा भवतीति सा । भावानाभावगम्या साप्रयाता परमे पदे ।। ७ ।। एवं ज्ञात्वा महाभागे कन्दाधारे स्थितिं कुरु । तत्र स्थित्वात्मनो रूपं प्राकृतं तु परित्यजेत् ।। ८ ।। ग्राहयेद् भावना यातं *? हात्सर्वगतं शिवम् । यं प्राप्य तरते पारं घोरात् संसारसागरात् ।। ९ ।। द्वितीयं नाभिचक्रं तु नागकुण्डलसन्निभम् । कुण्डलीकृति विख्यातमुदयास्तगकारणम् ।। १० ।। अन्यशास्त्राभिप्रायः ।। नाभिमध्ये स्थिता शक्तिः प्रसुप्तभुजगाकृतिः । फणपञ्चकसंयुक्ता वामावर्ता त्रिवर्तुला ।। ११ ।। पञ्चाशंद्विजजननी प्रणवाख्या त्रिवाहगा । ऊर्ध्वाधः क्रमयोगेन या शिवान्तं शिवोल्वना ।। १२ ।। प्रबुद्धा चाणु वज्ज्ञेय * *? सुप्ता कुण्डलाकृतिः । त्रिपञ्चाङ्गुलविस्तारामितवर्णा कुलारणी ।। १३ ।। तस्य मध्ये यदा * *? संस्थितो ह्येकमानसः । नानाविधानि चिह्नानि पश्यति स्वप्नवत् प्रिये ।। १४ ।। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन बोधयेत् कुण्डलाकृतिम् । प्. १९५अ) तृतीयं हृदये चक्रं षट्त्रिंशद्व्यापकं प्रभुम् । पद्मरागसमाकारमादित्यसमतेजसम् ।। १६ ।। तृत्रोदाहरणम् ।। नाभे ऊर्ध्वं वितश्रातु कण्ठदूर्ध्वं षडङ्गुलम् । हृदयं तद् विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत् ।। १७ ।। हृच्चक्रमध्ये कमलं षोडशाराङ्गुलैर्युतम् । अष्टाङ्गुलप्रमाणेन लम्बमानमधोमुखम् ।। १८ ।। कर्णिकाकेसरैर्युक्तं हंसस्य पदमेव हि । तत्राभ्यासगतो योगी पश्यत्यात्मानमात्मना ।। १९ ।। चतुर्थं कण्डचक्रं तु नाडीसङ्घट्टगोचरम् । सङ्घतं सर्वनाडीनां हृदयं तदुदाहृतम् ।। २० ।। प् १९५ब्) अन्यशास्त्राभिप्रायः ।। कण्ठ रूपात्क्षुत्पिपासा * * *? ।। ईशत्कृतापि रसना बिलसूलसंस्थापी श?द्द्विजाधरदले विवृते च कृत्वा । ईशत्सुधार सवरं शशिनश्च पीत्वा तत्क्षुत्तृषां मरणदाहरुजां निवृत्तिः ।। २१ ।। पञ्चमं बिन्दुचक्रं तु त्रिखण्डं व्योमगोचरम् । व्योमातीतं परंशान्तमात्मरूपं व्यवस्थितम् ।। २२ ।। भ्रुवोर्मध्ये स्थितं चक्रं बिन्द्वाख्यं मोक्षदायकम् । पञ्चवर्णधरं देवं पञ्चकालसमायुतम् ।। २३ ।। पञ्चवेलायुतं नित्यं पञ्च पञ्च विवर्जितम् । निष्प्रपञ्चं निराभासमङ्गुष्ठैकप्रमाणकम् ।। २४ ।। षष्ठं वै तालु चक्रं च देवानामपि दुर्लभम् । प्. १९६अ) चन्द्रकान्ति समप्रख्यं चिन्तयेत्कलया युतम् ।। २५ ।। तत्रोदाहरणम् । तालुमध्ये स्थितं चक्रममृताख्य कलायुतम् । तत्र वै दण्डपाणिस्तु संस्थितः परमेश्वरः ।। २६ ।। अङ्गुलत्रयमानेन त्रिकोणाकृति * * *?म् । आद्विजात्यन्व्यजात्यन्तमेकादृ *? व रूपिणी ।। २७ ।। तस्योर्ध्वे? नासनं चक्रं रेखाद्वारविवर्जितम् । प्रमाणरूपरहितं भावगम्यं सदोदितम् ।। २८ ।। यत्र सा च स्थिता शक्तिर्विमला रूपवर्जिता । शिवेन सह चैकत्र विश्रान्तिं कुरुते सदा ।। २९ ।। हकारादूर्ध्वगा कार्या कालाग्निनयगापुरः ।। सा ह्येव गुल्फजानुह सर्वाधारे लयं गताः ।। ३० ।। प्. १९६ब्) सर्वा *? रातु सङ्कोचे सङ्कोचात् तुर्यकोणके । तुर्यकोणा तु जन्माख्ये ततः स्कन्दस्य भामिनि ।। ३१ ।। स्कन्दात् कुण्डलिनीमध्ये कुण्डलाख्यात् घटोदरे । तद्वै सञ्जीवनस्थानं भूतानां जीवसंपुटे ।। ३२ ।। सञ्जीवन्याश्च कूर्मे तु कूर्माश्च स्पर्शसंज्ञके । स्पर्शाश्च ललनामूले लालाख्याल्लम्बके तथा ।। ३३ ।। * *? ख्यात् गुरुवक्त्रे च गुरुर्ह्यजमुखे तथा । इत्ये ते षोदसाधारास्संस्थिताः कुलमध्यतः ।। ३४ ।। यैर्भित्वा बाह्यतः शक्तिर्वजेत् सपादशंपदम् । या शक्तिरूहकाख्याधारमधो मार्गं गछ?तिसौ *? कार्या तस्याश्च धाराः षोडस?क *? न्ते ।। प्. १९७अ) * * *? नूत * *? र्गोः सर्वाधारे *? संज्ञिते । गुदस्य कालाग्निरुद्रेति पर्या?यः । अस्यैव कामसङ्कोचो वायुः । योनिमार्गद्वयं वायोः सङ्ग?मे सर्वदा स्थितम् । अशक्त्या समतां नीत्वा दि?व्योयोधः प्रवर्तते ।। त * *? तं क्रोश्य?गुदद्वारं सर्वाधारमङ्गुलि *? यस्योर्ध्वे तुर्यकोणं चतुष्कोणं मेढ्रे जन्माख्यं यस्मिन् स्थाने स्त्रीपुंसयोः संयोगकाले बीजं पतितं भूत्वा गर्भः स भवति जन्माख्य हाटकस्या भ्य?न्तरे तिर्यग्ग्?त्याङ्गुल षट्कम् । ऊर्ध्वगत्याङ्गुलि द्वयम् ।। अन्यशास्त्राभिप्रायः ।। जकारे जननं यत्र मकारे मरणं भवेत् । जन्ममृत्यु भय स्थानं जन्मस्थानं तु तद्विदुः ।। मेढ्रोध्वा?ङ्गुल द्वये जन्म कन्दं तस्योर्धे अङ्गुल द्वयम् । तच्च त्रिकोणं नाडि त्रितयस्या धारम् । तद्यथा नाड्यधो ह्यङ्गुला दृ?ष्टौ मेढ्रमूलं त्व?तद्विदुः । तत्र मध्ये महाचक्रं कन्दं नाम प्रकीर्तितम् । तालुसंज्ञा भवेत्तस्य शोधनं नामनामतः ।। अन्य शास्त्राभिप्रायः ।। नाभि मेढ्रान्तरं कन्दं तत्वाधारं प्रकीर्तितम् । दहन्तात्क * मध्यस्थं चैतन्यं चित्तवर्जितम् । षडरं प्रस्फुरन्तं च कन्दसंस्थानसंस्थितम् । कुलबिन्दुरिति ख्यातं ख्यातं ब्रह्मबिलं तथा ।। प्. १९८अ) एतत् प्रकृष्टकमुच्यते ।। कुण्डलिनी नाभि देशे घटोदरं नाभि हृत्पद्ममध्यस्थं तस्यैव सङ्जीवनीति पर्यायः । नाभि हृदयपद्मसंपुटं मध्यम् । कूर्मं हृदयं सर्वाणि पदार्थानि यत्र कूर्माङ्गानीवतिष्ठन्ति तत्कूर्माधारं सर्वम्बरः? स्थानम् । हृदयाच्चतुरङ्गुलं लोलाख्यं लोलाजिह्वा तस्यामूलं लोलामूलं कण्ठस्थानम् । लम्पिकाधः षडङ्गुलम् । लम्बाख्यं लम्बाघण्टिकागुरुवक्त्रं गुरुवक्त्रेति बिन्दुसंज्ञं भ्रूमध्यं भ्रूमध्येति बिन्दुसंज्ञकं तुर्यस्थाने सर्वेति कथ्यते । अजमुखमजमाकाशं अविद्यमानं जन्मायस्मात्तस्मिन्स्थाने ध्वज? इति ।। प्. १९८ब्) इति षोडशाधारम्? ।। अथ त्रिलक्षम् ।। अन्तर्लक्षं बहिर्लक्षं लक्षं चोभयवर्जितम् । बाह्यल *? प्रयोगेन प्रतिमादि *? चालनम् । सर्वावयवसंयुक्तं सर्वतन्त्रार्थसंयुतम् । शा * * *? समासाद्य चित्तचैतन्य योगतः । पराप्रवर्तते दृष्टिरन्तर्लक्षस्य दर्शनम् । बहिरन्तर्बहि कृत्वा स्वस्थानस्थस्य या स्थितिः । तल्लक्षं मध्यमं? प्रोक्तं न किञ्चिद्यत्र लक्षयेत् । लक्ष त्रय विनिर्मुक्तं वा *? यातीतमव्ययम् । सर्वा?वस्थं न सावस्थं परं तल्लक्षमुच्यते ।। व्योमपञ्चकमिति ।। प्रथमं तु ब्रह्मव्योमविष्णुव्योम द्वितीयकम् । प्. १९९अ) रुद्रव्योम तृतीयं तु चेश्वराख्यं चतुर्थकम् । सदाशिवं पञ्चमं तु ह्येतद्वै व्योमपञ्चकम् ।। नाद्यादि हृदयं यावद्ब्रह्मज्ञानं विदुः प्रिये । जाग्रद्वृत्युनुभावेन पार्थिवं तत्वमुत्तमम् ।। १ । हृदयात्कण्ठसंस्थानं विष्णुस्थानं प्रकीर्तितम् ।। २ ।। कण्ठा तु यावद्भ्रूमध्यं रुद्रस्थानं तु तद्विदुः ।। ३ ।। सुषुप्तावस्थया संस्थं तेजस्तत्त्वं तु संस्थितम् । बिन्दौ तु यावत्तल्वन्तमीश्वराख्यमनुक्रमम् ।। ४ ।। तुर्यावस्थाश्रितं ज्ञेयं वायुतत्वं समाश्रितम् । ताल्वन्ताद् द्वादशान्तं तु स्थानं सदाशिवं स्थितम् ।। ५ ।। तुर्यातीतपदावस्थं नभ पर्त् ओf थे तेxत् इस् मिस्सिन्ग् हेरे * * मि चित्पतिं होमं बिन्दुनादेन्दु संयुतम् । प्. १९९ब्) षष्ठम्बा समायुक्तं स्वच्छदं विगता मयम् ।। ३ ।। नमः स्वाहा स्वधा वौषट् स्ववषट्कङ्समन्वितम् । दीर्घस्वरसमायुक्तं हंसं हंसाङ्गभूषितम् ।। ४ ।। शक्तिमन्त्रसमायुक्तं परानन्दपदं स्थितम् । व्यापिनी सहितं देवं सृष्टिकृद्व्यापिनीश्वरम् ।। ५ ।। षट्त्रिंशत्तत्त्वमध्यस्थं परमं मन्त्रविग्रहम् । मन्त्रातीतं परं शान्तमुन्मन्यन्तं निरामयम् ।। ६ ।। ज्योतिषांधामधामाख्यं चिदानन्दप्रकाशकम् । मतिज्ञनैकगम्यं तमितरेषामगोचरम् ।। ७ ।। परमात्मापदातीतं स * * *? विवर्जितम् । शिवं सर्वगतं शून्यं स बाह्याभ्यन्तरे स्थितम् ।। ८ ।। fओलिओ २०० - २३९ इस् मिस्सिन्ग् सेएमिन्ग्ल्य दुए तो नुम्बेरिन्ग् मिस्तके प्. २४०अ) नित्योदितं महातेजं सूर्यहंसं शिवात्मकम् । राशिचक्रगतं देवमयनद्वयसंस्थितम् ।। ९ ।। उदरे दक्षिणे चन्द्रं दक्षिणो चोत्तरं रविम् । पक्षद्वयसमायुक्तं सर्वभूतेष्ववस्थितम् ।। १० ।। योगेश्वरं योगगम्यं योगातीतं निरामयम् । षट्पथं षट्पथातीतं शून्यं षट्कसमन्वितम् ।। ११ ।। हृत्कुशेशयमध्यस्थं ग्राह्यग्राहकगूहितम् । षट्पथं षडभावाख्यं चित्पतिं चेतनात्मकम् ।। १२ ।। खरूपं खचरं खस्थं खपरं खपतिं खगम् । कूला * * *? लाधारमकुलं कुलना * *? म् ।। १३ ।। प्. २४०ब्) स एव बन्धुर्माता च पिता च ससुहृत्?गुरुः । यं सर्वस्वमिति प्राहुस्तं वन्दे परमेश्वरम् ।। १४ ।। यस्य? सर्वज्ञता ज्ञा?प्ति दधि बोधस्वतन्त्रता । अ * * * * * क्तिश्च तस्मै पूर्णात्मने नमः ।। १५ ।। सर्वेन्द्रिय परित्यागाद् व्याप्तिर्यस्य विलक्षणा । षाड्गुण्यगुणसंयुक्ता तस्मै व्याप्तात्मने नमः ।। १६ ।। ज्ञानादि गुणसंयुक्तं वर्जितं प्राकृतं गुणैः । क्षयोत्पत्ति न यस्यस्थस्तस्मै नित्यात्मने नमः ।। १७ ।। यस्य मूलं न चाग्रं च न दिशो विदिशस्तथा । न शब्दो न तथाकाशस्तस्मै शून्यात्मने नमः ।। १८ ।। वा? पश्यत्यक्षिरहितः स्वादं बिन्दत्य जिह्वकः । प्. २४१अ) अकर्णः शृणुते यश्च तस्मै चित्त्रात्मने नमः ।। १९ ।। * * * * * * * * * * * * * * * * । विश्वं कारणनिर्हीनस्तस्मै स्रष्टात्मने नमः ।। २० ।। यथा कालो ह्यसूत्रोपि कुरुते कार्यसाधनम् । तथैव कर्ता यो नित्यं तस्मैकर्त्रात्मने नमः ।। २१ ।। यो नित्यं वसते देहे विश्वमध्ये व्यवस्थितः । स्थैर्य रूपं समासाद्य तस्मै स्थित्यात्मने नमः ।। २२ ।। यस्य विश्वमिदं हंसर्कालमेकं ब्रुवन्तितम् । संहरेत्केवलात्मा च तस्मै कालात्मने नमः ।। २३ ।। य एको बहुधा रूपैर्वसत्यस्मिञ्चराचरे । संहृत्येदं पुनश्चैकं तस्मै मायात्मने नमः ।। २४ ।। विश्वं ज्ञानकराग्रेण धृतं तत्त्वसमन्वितम् । प्. २४१ब्) लीलया भ्राम्यते येन तस्मै वीरात्मने नमः ।। २५ ।। ब्रह्माण्डस्य यथामध्ये दृश्यते सर्षपा कणः । ब्रह्माण्डं च तथा यस्य तस्मै स्थूलात्मने नमः ।। २६ ।। बालाग्र भागः शतशः कल्पितोथ सहस्रशः । यस्यमानमिदं प्रोक्तं तस्मै सूक्ष्मात्मने नमः ।। २७ ।। महास्थानं शरीरे यस्सर्वसत्वैरधिष्ठितः । सत्वपञ्जरनिर्माणं तस्मै क्षेत्त्रात्मने नमः ।। २८ ।। क्षेत्त्रज्ञो ज्योतिरात्मा च हृन्मध्ये तु व्यवस्थितः । यः शुचिर्निर्मलोहंसस्तस्मै क्षे?त्रात्मने नमः ।। २९ ।। मह *? स्तमसः पारे उन्मन्यात्मानमुज्ज्वलम् । प्. २४२अ) यं ज्ञात्वा न पुनर्जन्म तस्मै ज्ञानात्मने नमः ।। ३० ।। ज्ञानेन प्राप्यते यस्मात् कार्यं वै कारणोत्तरम् । यावत्सर्वगता तृप्तिस्तस्मै ज्ञानात्मने नमः ।। ३१ ।। देहमध्ये स्थितो यच्च नाभिचक्रे परिभ्रमन् । चित्प्रकाशो हृदिव्यापी तस्मैजीवात्मने नमः ।। ३२ ।। इडा गङ्गा महापुण्या सुषुम्णा यमुना तथा । तयोः संक्रीडते यश्च तस्मैहंसात्मने नमः ।। ३३ ।। यः शुद्धः शुक्लपक्षे तु शुक्लगङ्गाजले स्थितः । शुक्लकर्मरतो नित्यं तस्मै शुक्लात्मने नमः ।। ३४ ।। यः कृष्णः कृष्णपक्षे तु संस्थितो यमुना जले । क्रूरकर्मरतो नित्यं? तस्मै कृष्णात्मने नमः ।। ३५ ।। प्. २४२ब्) रे?चकेन वहेन्नित्यं षड्रसा स्वादलम्पटः । यस्तेजस्तपते नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः ।। ३६ ।। पूरके निवसेद्यश्च निशायाममृतात्मकः । आप्यायन करो नित्यं तस्मै सोमात्मने नमः ।। ३७ ।। यस्तृप्तस्तर्पयेद्देवान्देवयानेनसंस्थितान् । पितॄणां पितृस्थानेन तस्मै वह्न्यात्मने नमः ।। ३८ ।। सूर्यस्य ग्रहणे यश्च विषुवेन च संयुतम् । इडापिङ्गलयोर्मध्ये संलीनो हृदयान्तरे ।। ३९ ।। यत्पुण्यं हव्यकव्येन तस्मै तीर्थात्मने नमः ।। ४० ।। चन्द्रोदये चन्द्रगत्या इडांशे पिङ्गलार्पितम् । यः श्रेयः सर्वकार्याणां तस्मै लग्नात्मने नमः ।। ४१ ।। द्वादशान्ते शुभे क्षेत्त्रे शिवराहुसमन्वितम् । प्. २४३अ) चित्सूर्यग्रहणं यत्र तस्मै स्थानात्मने नमः ।। ४२ ।। यत्र चन्द्रो ह्यपानाख्यो यत्र चास्तङ्गतो रविः । प्राणापानक्षयो यत्र तस्मै मन्त्रात्मने नमः ।। ४३ ।। ब्रह्मार्पणविधानेन दिनरात्रि परिक्षयात् । पूज्यते योगिभि यश्च तस्मै पूज्यात्मने नमः ।। ४४ ।। स्वयमुच्चरते यश्च स्वदेहावस्थितः शिवः । देहान्ते मोक्षदो यश्च तस्मै जप्यात्मने नमः ।। ४५ ।। चित्कृषाणुर्मनो होता अमृताख्या पराहृतिः । यत्र मन्त्रो हकाराख्यस्तस्मै होतात्मने नमः ।। ४६ ।। सर्वदेवस्थितो देवः सप्तार्चिः परमेश्वरः । यश्चान्तः षड्रसाहारस्तस्मै भोक्तात्मने नमः ।। ४७ ।। प्. २४३ब्) यो नित्यं भासयेत् सम्यक् मयूखैर्महाद्युतिः । स बाह्याभ्यन्तरं सर्वं तस्मै भासात्मने नमः ।। ४८ ।। यो व्योमपरमं ब्रह्म चित्प्रकाशं निरामयम् । भूताकाशं परित्यज्य तस्मै व्योमात्मने नमः ।। ४९ ।। योविनिद्रा महाबोधा युञ्जानाः संयतेन्द्रियाः । पश्यन्ति ज्योतिषां ज्योतिस्तस्मै योगात्मने नमः ।। ५० ।। पूरके यो बहिर्ब्रह्मा कुम्भके विष्णुरेव च । रेचके यो वसेद्रुद्रस्तस्मै प्राणात्मने नमः ।। ५१ ।। ब्रह्मत्वे सृजते विश्वं विष्णुत्वे स्थिति कृश्चयः । रुद्रत्वे संहरत्येव तस्मै स्थित्यात्मने नमः ।। ५२ ।। मात्रा पञ्चकसंयुक्तं प्रसादे पञ्चदैवतम् । प्. २४४अ) मनुनात्रा यते येन तस्मै मन्त्रात्मने नमः ।। ५३ ।। स्वयम्बश्चरते यश्च स्वल्पवृत्ति हलाकृतिः । अनाहत परः शान्तस्तस्मै वर्णात्मने नमः ।। ५४ ।। स्रगिवग्रथितो येन प्राकृतो भुमिसञ्चयः । धर्माधर्म मयैः पशैस्तस्मै वन्धात्मने नमः ।। ५५ ।। सर्वाद्वनपथातीत मुन्मन्यते व्यवस्थितम् । सर्वाख्येयं परंशान्तं तस्मै मोक्षात्मने नमः ।। ५६ ।। यस्य पीठमिदं विश्वं मूर्तिव्योमात्मिका भवेत् । लीयन्ते सर्व तत्वानि तस्मै लिङ्गात्मने नमः ।। ५७ ।। उन्मन्यन्तं परं शुद्धं समनावस्तु निष्कलम् । व्यापिन्या सकलं यश्च तस्मै मुक्त्यात्मने नमः ।। ५८ ।। प्. २४४ब्) चलाचलेषु सर्वेषु विश्वमध्ये व्यवस्थितः । मायांबाद्धास्थितो यश्च तस्मै सर्वात्मने नमः ।। ५९ ।। स्तवराजसमं दिव्यं ज्ञानाञ्जनमनश्वरम् । अज्ञानतिमिरान्धस्य उन्मीलनकरं स्मृतम् ।। ६० ।। नराणां क्षीणपुण्यानां सद्योधर्मविवर्धनम् । परं शुद्धं पवित्रं च सर्वदुःखनिवारणम् ।। ६१ ।। अध्यात्मगुणसंपूर्णं ज्ञात्वा यः पठते नरः । सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेच्छा श्वतं पदम् ।। ६२ ।। </poem> == स्रोतः == *[https://muktalib7.com/DL_CATALOG_ROOT/digital_library.htm मुक्तबोधपुस्तकालयः] [[वर्गः:तन्त्रग्रन्थाः]] al5c4fxejtlp1b1u4xzq9wfvobcz809