विकिस्रोतः sawikisource https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिस्रोतः विकिस्रोतःसम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् लेखकः लेखकसम्भाषणम् पृष्ठम् पृष्ठसम्भाषणम् अनुक्रमणिका अनुक्रमणिकासम्भाषणम् श्रव्यम् श्रव्यसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 104 68058 417750 154689 2026-07-02T08:59:20Z Swaminathan sitapathi 4227 /* शोधितम् */ 417750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=( ३९२ )|center=अभिज्ञानशाकुन्तलम् ।|right=[ षष्टः)}}</noinclude> {{c|( '''नेपथ्ये''' )}} भो वअस्म, अविहा अविहा [ भो वयस्य, अविहा अविहा]<br> ’''राजा'''--(<ref>अविध अविध इति क्व० पु० पाठः ।</ref> गतिभेदेन परिक्रामन् ) सखे, न भेतव्यं न भेतव्यम् । {{c|('''नेपथ्ये''' )}} :( पुनस्तदेव पठित्वा ) <ref>अलभवं ( अत्रभवन् ) इत्यधिकं क० पू०</ref> कहं ण भाइस्सं । एस मं को वि पंञ्च<ref>पञ्चायणद ( पञ्चदवनत ) इति क० पु० पाठः ।</ref>वणदसिरोहरं उच्छं विअ तिण्ण<ref>तिक्ख ( तीक्ष्ण ) इति क० यु० पाठः ।</ref>भद्रं करेदि [ कथं न भेष्यामि । एष मां कोऽपि प्रत्यवनतशिरोधरमिभुमिव त्रिभङ्गं करोति ] :'''राजा'''-( सदृष्टिक्षेपम् ) धनुस्तावत् । {{c|( '''प्रविश्य शाङ्गहस्ता''' )}} :'''यवनी'''-भट्टा, एदं हत्थावाबसहिदं सरासणं [ मर्तः, एतद्धस्तावापसहितं शरासनम् ] {{c|('''राजा सशरं धनुरादत्ते''' )}} {{rule}} प्रमादस्खलितमनवधानेन विपरीतकरणं ज्ञातुं तावदादौ न शक्यम् । एवकारव्यवच्छेद्यमाह-प्रजास्विति । प्रजासु मध्ये को जनः केन पथा प्रयतीत्यशेषतो वेदितुं ज्ञातुमात्मनः शक्तिर्नास्तीति संबंधः (१) ज्ञातुं वेदितुमिस्यर्थालंकारः। छेकवृत्यनुप्रासौ । त्रयोदश्युपजातिरिद्रवज्रोपेंद्रवज्रयोः ! भो वयस्य, अविहेति खेदे निपातः । ’अविहाविहनिर्वेदे’ ? इत्युक्तेः । गतिभेदेन । क्रोघोद्धतगत्येत्यर्थः । कथं न भेष्यामि । एष भां कोऽपि प्रत्यवनताशिरोधरामिक्षुमिव त्रिभङ्गं त्रिखण्डं करोति । एतद्ध+ {{rule}} शक्यम् । प्रजासु जनेषु । तेन पंथा असता सता व मार्गेण कः प्रयाति संचरत अशेषतः साकल्येन वैदितुं ज्ञातुं शक्त्तिः सामथ्र्युम् । अविधेत्याक्रोशे । गतिभेदेन गत्यन्तरेण {{rule}}<noinclude></noinclude> ailx7kdvkvjewx2wby3v1fgacvadrgj 417751 417750 2026-07-02T08:59:54Z Swaminathan sitapathi 4227 417751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=( ३९२ )|center=अभिज्ञानशाकुन्तलम् ।|right=[ षष्टः)}}</noinclude> {{c|( '''नेपथ्ये''' )}} भो वअस्म, अविहा अविहा [ भो वयस्य, अविहा अविहा]<br> '''राजा'''--(<ref>अविध अविध इति क्व० पु० पाठः ।</ref> गतिभेदेन परिक्रामन् ) सखे, न भेतव्यं न भेतव्यम् । {{c|('''नेपथ्ये''' )}} :( पुनस्तदेव पठित्वा ) <ref>अलभवं ( अत्रभवन् ) इत्यधिकं क० पू०</ref> कहं ण भाइस्सं । एस मं को वि पंञ्च<ref>पञ्चायणद ( पञ्चदवनत ) इति क० पु० पाठः ।</ref>वणदसिरोहरं उच्छं विअ तिण्ण<ref>तिक्ख ( तीक्ष्ण ) इति क० यु० पाठः ।</ref>भद्रं करेदि [ कथं न भेष्यामि । एष मां कोऽपि प्रत्यवनतशिरोधरमिभुमिव त्रिभङ्गं करोति ] :'''राजा'''-( सदृष्टिक्षेपम् ) धनुस्तावत् । {{c|( '''प्रविश्य शाङ्गहस्ता''' )}} :'''यवनी'''-भट्टा, एदं हत्थावाबसहिदं सरासणं [ मर्तः, एतद्धस्तावापसहितं शरासनम् ] {{c|('''राजा सशरं धनुरादत्ते''' )}} {{rule}} प्रमादस्खलितमनवधानेन विपरीतकरणं ज्ञातुं तावदादौ न शक्यम् । एवकारव्यवच्छेद्यमाह-प्रजास्विति । प्रजासु मध्ये को जनः केन पथा प्रयतीत्यशेषतो वेदितुं ज्ञातुमात्मनः शक्तिर्नास्तीति संबंधः (१) ज्ञातुं वेदितुमिस्यर्थालंकारः। छेकवृत्यनुप्रासौ । त्रयोदश्युपजातिरिद्रवज्रोपेंद्रवज्रयोः ! भो वयस्य, अविहेति खेदे निपातः । ’अविहाविहनिर्वेदे’ ? इत्युक्तेः । गतिभेदेन । क्रोघोद्धतगत्येत्यर्थः । कथं न भेष्यामि । एष भां कोऽपि प्रत्यवनताशिरोधरामिक्षुमिव त्रिभङ्गं त्रिखण्डं करोति । एतद्ध+ {{rule}} शक्यम् । प्रजासु जनेषु । तेन पंथा असता सता व मार्गेण कः प्रयाति संचरत अशेषतः साकल्येन वैदितुं ज्ञातुं शक्त्तिः सामथ्र्युम् । अविधेत्याक्रोशे । गतिभेदेन गत्यन्तरेण {{rule}}<noinclude></noinclude> 5b29yj189z5u5blpftf2h3uaia2mw9w 104 68063 417752 154573 2026-07-02T09:40:32Z Swaminathan sitapathi 4227 /* शोधितम् */ 417752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=अङ्कः ६]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ३९३ )}}</noinclude> {{c|('''नेपथ्ये''' )}} {{block center|<poem>'''एष त्वायभिनवकण्ठशोणितार्थी''' :'''शर्दूलः पशुमिव हन्मि चेष्टमानम् ।''' '''आर्ताना भयमपनेतुमात्तधन्वा''' :'''दुष्यन्तस्तव शरणं भवत्विदानीम् ॥ २७ ॥'''</poem>}} :'''राजा'''---( सरोषम् ) कथे ममैवोद्दिशति । निष्ट कुणपाशन,त्वमिदानीं न भविष्यसि । ( शार्ङ्गमारोप्य ) वेत्रवति, सोपानमार्गमादेशय । {{rule}} स्तावापसहितं ज्याघातवरणसहितं शरासनं धनुः । एष इति । अभिनवं नूतनं यत्कण्ठशोणितं तदर्थी शार्दूलो व्याघ्रः । ‘ शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्ने ’ इत्यमरः । चेष्टमानमितस्ततो बळमानं पशुमिवेषे त्वां हन्मि । अभिनयेत्यादिविशेषणमेतदोऽपि योज्यम् । चेष्टमानमपि युष्मदोऽपि (?) । अनेन वीभत्सरसो ध्वनितः । तल्लक्षणं तु --‘हृद्यानां तु पदार्थानां दर्शनश्रवणादयः। स्वभावाद्धातुदोषाद्वा वस्त्वत्यन्ताप्रियामकम् ? स्याद्विभावोऽथानुभावाछूत्कम्पो (?) गान्धूननम् । अथ संचारिणो भोहावेशापस्मारमृत्यवः ॥ व्याधिश्च यत्र बीभत्सः स स्थायिन्या जुगुष्सया । शुद्धोऽभूद्धोऽत्यन्तशुद्धो बीभत्सस्तु त्रिधा मतः ॥ आधौ रुधिराविष्ठादिशुद्धाशुद्धविभावजौ ॥ ’ इतेि । दृशरूपकेऽपि --‘रुधिरान्त्रीकसवसास्नाय्वादिभिः क्षोभणः ’ इति द्वितीये बीभत्सभेदः । आर्तानां पीडितानां भयमपनेतुं दूरीकर्तुमातधन्वा । गृहीतचाप इति स्वाभाविकं क्रोधावेगसूचनम् । उपमावृत्तिश्रुत्यनुप्रासाः । प्रहर्षिणीवृत्तम् । अनेनौजो नाम संध्यन्तराङ्गमुपाक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘ओजस्तु वागुपन्यासो निजशक्तिप्रकाशुकः’ इति । तदभिप्रायेण राजा सरोषमिति । कुणपाशन त्वरितगमनेनेत्यर्थः । हस्तावापो नाम ज्याघातवारणमुच्यते । एष इत्यादि । शार्दूलो व्याघ्रः वेष्टमानं लुठंतम् । आर्तानो दीनानाम् । शरणं भवतु रक्षको भवतु । दुष्यन्त इति नामग्रहणमक्षेपे । नेपथ्य इत्यादिनैतदन्तेन विद्रवो नाम गर्भसन्ध्यंगभुक्तम् । तदुक्तं " वधोघोगो विद्रवः स्याद्वधसंताडनादिभिः ” इति । अत्र वधबंधनाघुघोगा विंद्रवः । कथमित्यादि । मामित्यनेन स्वस्य शूरता व्यज्यते । इदानीं मया शरासने गृहीते सति । {{rule}} १ वेष्टमानं इति क्क० पु० पाठः। २ निर्दिशति । तिष्ठ तिष्ठ कोणपापसद इति क्क० पू० पाठः<noinclude></noinclude> 7yk9fhg3mab0d1iox4rd3dlnv7bndj7 417753 417752 2026-07-02T09:43:36Z Swaminathan sitapathi 4227 417753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=अङ्कः ६]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ३९३ )}}</noinclude> {{c|('''नेपथ्ये''' )}} {{block center|<poem>'''एष त्वायभिनवकण्ठशोणितार्थी''' :'''शर्दूलः पशुमिव हन्मि चेष्ट<ref>वेष्टमानं इति क्क० पु० पाठः।</ref> मानम् ।''' '''आर्ताना भयमपनेतुमात्तधन्वा''' :'''दुष्यन्तस्तव शरणं भवत्विदानीम् ॥ २७ ॥'''</poem>}} :'''राजा'''---( सरोषम् ) कथे मामे<ref>निर्दिशति । तिष्ठ तिष्ठ कोणपापसद इति क्क० पू० पाठः</ref>वोद्दिशति । निष्ट कुणपाशन,त्वमिदानीं न भविष्यसि । ( शार्ङ्गमारोप्य ) वेत्रवति, सोपानमार्गमादेशय । {{rule}} स्तावापसहितं ज्याघातवरणसहितं शरासनं धनुः । एष इति । अभिनवं नूतनं यत्कण्ठशोणितं तदर्थी शार्दूलो व्याघ्रः । ‘ शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्ने ’ इत्यमरः । चेष्टमानमितस्ततो बळमानं पशुमिवेषे त्वां हन्मि । अभिनयेत्यादिविशेषणमेतदोऽपि योज्यम् । चेष्टमानमपि युष्मदोऽपि (?) । अनेन वीभत्सरसो ध्वनितः । तल्लक्षणं तु --‘हृद्यानां तु पदार्थानां दर्शनश्रवणादयः। स्वभावाद्धातुदोषाद्वा वस्त्वत्यन्ताप्रियामकम् ? स्याद्विभावोऽथानुभावाछूत्कम्पो (?) गान्धूननम् । अथ संचारिणो भोहावेशापस्मारमृत्यवः ॥ व्याधिश्च यत्र बीभत्सः स स्थायिन्या जुगुष्सया । शुद्धोऽभूद्धोऽत्यन्तशुद्धो बीभत्सस्तु त्रिधा मतः ॥ आधौ रुधिराविष्ठादिशुद्धाशुद्धविभावजौ ॥ ’ इतेि । दृशरूपकेऽपि --‘रुधिरान्त्रीकसवसास्नाय्वादिभिः क्षोभणः ’ इति द्वितीये बीभत्सभेदः । आर्तानां पीडितानां भयमपनेतुं दूरीकर्तुमातधन्वा । गृहीतचाप इति स्वाभाविकं क्रोधावेगसूचनम् । उपमावृत्तिश्रुत्यनुप्रासाः । प्रहर्षिणीवृत्तम् । अनेनौजो नाम संध्यन्तराङ्गमुपाक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘ओजस्तु वागुपन्यासो निजशक्तिप्रकाशुकः’ इति । तदभिप्रायेण राजा सरोषमिति । कुणपाशन त्वरितगमनेनेत्यर्थः । हस्तावापो नाम ज्याघातवारणमुच्यते । एष इत्यादि । शार्दूलो व्याघ्रः वेष्टमानं लुठंतम् । आर्तानो दीनानाम् । शरणं भवतु रक्षको भवतु । दुष्यन्त इति नामग्रहणमक्षेपे । नेपथ्य इत्यादिनैतदन्तेन विद्रवो नाम गर्भसन्ध्यंगभुक्तम् । तदुक्तं " वधोघोगो विद्रवः स्याद्वधसंताडनादिभिः ” इति । अत्र वधबंधनाघुघोगा विंद्रवः । कथमित्यादि । मामित्यनेन स्वस्य शूरता व्यज्यते । इदानीं मया शरासने गृहीते सति । {{rule}}<noinclude></noinclude> 67tdi4ojv66tfi787mzgwu4fzqwcg1a 417754 417753 2026-07-02T09:46:08Z Swaminathan sitapathi 4227 417754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=अङ्कः ६]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ३९३ )}}</noinclude> {{c|('''नेपथ्ये''' )}} {{block center|<poem>'''एष त्वायभिनवकण्ठशोणितार्थी''' :'''शर्दूलः पशुमिव हन्मि चेष्ट<ref>वेष्टमानं इति क्क० पु० पाठः।</ref> मानम् ।''' '''आर्ताना भयमपनेतुमात्तधन्वा''' :'''दुष्यन्तस्तव शरणं भवत्विदानीम् ॥ २७ ॥'''</poem>}} :'''राजा'''---( सरोषम् ) कथे मामे<ref>निर्दिशति । तिष्ठ तिष्ठ कोणपापसद इति क्क० पू० पाठः</ref>वोद्दिशति । निष्ट कुणपाशन,त्वमिदानीं न भविष्यसि । ( शार्ङ्गमारोप्य ) वेत्रवति, सोपानमार्गमादेशय । {{rule}} स्तावापसहितं ज्याघातवरणसहितं शरासनं धनुः । एष इति । अभिनवं नूतनं यत्कण्ठशोणितं तदर्थी शार्दूलो व्याघ्रः । ‘ शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्ने ’ इत्यमरः । चेष्टमानमितस्ततो बळमानं पशुमिवेषे त्वां हन्मि । अभिनयेत्यादिविशेषणमेतदोऽपि योज्यम् । चेष्टमानमपि युष्मदोऽपि (?) । अनेन वीभत्सरसो ध्वनितः । तल्लक्षणं तु --‘हृद्यानां तु पदार्थानां दर्शनश्रवणादयः। स्वभावाद्धातुदोषाद्वा वस्त्वत्यन्ताप्रियामकम् ? स्याद्विभावोऽथानुभावाछूत्कम्पो (?) गान्धूननम् । अथ संचारिणो भोहावेशापस्मारमृत्यवः ॥ व्याधिश्च यत्र बीभत्सः स स्थायिन्या जुगुष्सया । शुद्धोऽभूद्धोऽत्यन्तशुद्धो बीभत्सस्तु त्रिधा मतः ॥ आधौ रुधिराविष्ठादिशुद्धाशुद्धविभावजौ ॥ ’ इतेि । दृशरूपकेऽपि --‘रुधिरान्त्रीकसवसास्नाय्वादिभिः क्षोभणः ’ इति द्वितीये बीभत्सभेदः । आर्तानां पीडितानां भयमपनेतुं दूरीकर्तुमातधन्वा । गृहीतचाप इति स्वाभाविकं क्रोधावेगसूचनम् । उपमावृत्तिश्रुत्यनुप्रासाः । प्रहर्षिणीवृत्तम् । अनेनौजो नाम संध्यन्तराङ्गमुपाक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘ओजस्तु वागुपन्यासो निजशक्तिप्रकाशुकः’ इति । तदभिप्रायेण राजा सरोषमिति । कुणपाशन {{rule}} त्वरितगमनेनेत्यर्थः । हस्तावापो नाम ज्याघातवारणमुच्यते । एष इत्यादि । शार्दूलो व्याघ्रः वेष्टमानं लुठंतम् । आर्तानो दीनानाम् । शरणं भवतु रक्षको भवतु । दुष्यन्त इति नामग्रहणमक्षेपे । नेपथ्य इत्यादिनैतदन्तेन विद्रवो नाम गर्भसन्ध्यंगभुक्तम् । तदुक्तं " वधोघोगो विद्रवः स्याद्वधसंताडनादिभिः ” इति । अत्र वधबंधनाघुघोगा विंद्रवः । कथमित्यादि । मामित्यनेन स्वस्य शूरता व्यज्यते । इदानीं मया शरासने गृहीते सति । {{rule}}<noinclude></noinclude> fbxv1104f5efpdppjrpv3fejpi5j1nv 104 68064 417748 258386 2026-07-02T08:37:23Z Swaminathan sitapathi 4227 417748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Chetanachetu" />{{rh|left=अङ्कः ७]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ४४७ )}}</noinclude> {{gap}}'''मारीचः'''-“तथास्तु । {{c|( इति निष्क्रांताः सर्वे )}} {{c|'''इति सप्तमोऽङ्कः ।'''}} {{rule}} पौरश्रेणिहितायपार्थिवः प्रवर्तताम् । श्रुतेन शास्त्रश्रवणेन महतां गरिष्ठानां महीयसामुत्कृष्टानामुत्कृष्टशक्तिमतां कवीनाम् | विशेषणेनैव विशेष्यप्रतिपत्तेर्न विशेष्योपादानाम् | सरस्वती प्रवर्ततामित्यनुXषज्यते । आदिकिXयादीपकम् | नीललोहितो महादेवो मम पुनर्भवं जन्मान्तर क्षपयतु नाशयतु । कीदृङ् नीललोहितः आत्मना भवतीत्यात्मभूः । परितो गता व्याप्ता शक्तिः सामर्थ्यमस्येत्यनेन तत्तच्छाक्तेत्वं व्यज्यते | Xक्रियासमुच्चयः | तमतामेति महमहीति छेकवृत्यनुप्रासौ । रुचिरा वृत्तम् । तल्लक्षणं तु--'चतुर्गृहौरिह रुचिरा जभौ सजौ ग: ' इति | अनेन प्रशस्तिनामकमङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणमादिभगते --‘ देवाद्विजनृपादीनां प्रशस्तिः स्यात्प्रशंसनम् । इति। {{c|'''इति श्रीमदभिज्ञानशाकुन्तलटीकायामर्थद्योतनिकयां'''}} {{c|'''सप्तमोऽङ्कः समाप्तः ।'''}} {{rule}} हिताय इष्टाय श्रुभिङ्गमहतां श्रेष्टानाम् । 'श्रुतं शाXXXतयोः ’ इत्यमरः । सरस्वती महीयताX पूज्यताम्। परिगतशक्तिः प्राप्तशक्तिः अर्धनारीश्वर इति यावत् । अत एव नीललोहितः वामभागे नीलो दक्षिणभागे लोहितः । तथा चोक्तम् ' अर्धमिन्द्रमXमेचकXXX प्रक्रियां वहति विद्रुमराशे:’ इति |आत्मभूः स्वयंभूः मनापि पुनर्भवं पुनर्जन्म क्षपयतु अपाकरोतु । अनेन प्रशस्तिर्नाम सन्ध्वXगमुक्तं भवति । ''प्रशस्तिस्तु शुभाशंसा ” इति। अत्र पुनर्जन्मक्षपणस्यात्यन्तनिषिद्धत्वोपलक्षितपरमानन्दस्वरूपत्वे शुभत्वम् । अतस्तदाशंसा भवति । एवं सर्वनाटकेषु भरतवाक्येषु शुभाशसां योजनीया। इति तिष्क्रान्ताः सर्वे ॥ इति श्रीरमणवेंकटाचलेश्वरपादारविन्दसमाराधकवैखानसकुलतिलककौशिकगोत्र- श्रीवेंकटभट्टइतिगोत्रXमागतभट्टविरुदतिरुमलाचार्यपुत्रेण Xध्वनिप्रस्थान परमाचार्येणाष्टभापाचक्रवर्तिश्रीनिवासाचार्येण विरचितायामभिज्ञानशाकुन्तलव्याख्यायां सप्तमोऽङ्कः ।<br> {{c|'''इति टीकाद्वयसहितमभिज्ञानशाकुन्तलं नाम नाटकं समाप्तम् ।'''}} {{rule}} {{c|पुस्तक मिलनेका ठिकाना ।}} गंगाविष्णु श्रीकृष्णदास | खेमराज श्रीकृष्णदास , 'लक्ष्मीवेङ्कटेश्वर’ प्रेस, कल्याण-मुम्बई.| 'श्रीवेङ्कटेश्वर’ स्टीम् प्रेस- मुम्बई.<noinclude></noinclude> 14cv4622c3kmucduxqtso6230wxol9a 417749 417748 2026-07-02T08:39:26Z Swaminathan sitapathi 4227 417749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Chetanachetu" />{{rh|left=अङ्कः ७]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ४४७ )}}</noinclude> {{gap}}'''मारीचः'''-“तथास्तु । {{c|( इति निष्क्रांताः सर्वे )}} {{c|'''इति सप्तमोऽङ्कः ।'''}} {{rule}} पौरश्रेणिहितायपार्थिवः प्रवर्तताम् । श्रुतेन शास्त्रश्रवणेन महतां गरिष्ठानां महीयसामुत्कृष्टानामुत्कृष्टशक्तिमतां कवीनाम् | विशेषणेनैव विशेष्यप्रतिपत्तेर्न विशेष्योपादानाम् | सरस्वती प्रवर्ततामित्यनुXषज्यते । आदिकिXयादीपकम् | नीललोहितो महादेवो मम पुनर्भवं जन्मान्तर क्षपयतु नाशयतु । कीदृङ् नीललोहितः आत्मना भवतीत्यात्मभूः । परितो गता व्याप्ता शक्तिः सामर्थ्यमस्येत्यनेन तत्तच्छाक्तेत्वं व्यज्यते | Xक्रियासमुच्चयः | तमतामेति महमहीति छेकवृत्यनुप्रासौ । रुचिरा वृत्तम् । तल्लक्षणं तु--'चतुर्गृहौरिह रुचिरा जभौ सजौ ग: ' इति | अनेन प्रशस्तिनामकमङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणमादिभगते --‘ देवाद्विजनृपादीनां प्रशस्तिः स्यात्प्रशंसनम् । इति। {{c|'''इति श्रीमदभिज्ञानशाकुन्तलटीकायामर्थद्योतनिकयां'''}} {{c|'''सप्तमोऽङ्कः समाप्तः ।'''}} {{rule}} हिताय इष्टाय श्रुभिङ्गमहतां श्रेष्टानाम् । 'श्रुतं शाXXXतयोः ’ इत्यमरः । सरस्वती महीयताX पूज्यताम्। परिगतशक्तिः प्राप्तशक्तिः अर्धनारीश्वर इति यावत् । अत एव नीललोहितः वामभागे नीलो दक्षिणभागे लोहितः । तथा चोक्तम् ' अर्धमिन्द्रमXमेचकXXX प्रक्रियां वहति विद्रुमराशे:’ इति |आत्मभूः स्वयंभूः मनापि पुनर्भवं पुनर्जन्म क्षपयतु अपाकरोतु । अनेन प्रशस्तिर्नाम सन्ध्वXगमुक्तं भवति । "प्रशस्तिस्तु शुभाशंसा ” इति। अत्र पुनर्जन्मक्षपणस्यात्यन्तनिषिद्धत्वोपलक्षितपरमानन्दस्वरूपत्वे शुभत्वम् । अतस्तदाशंसा भवति । एवं सर्वनाटकेषु भरतवाक्येषु शुभाशसां योजनीया। इति तिष्क्रान्ताः सर्वे ॥ इति श्रीरमणवेंकटाचलेश्वरपादारविन्दसमाराधकवैखानसकुलतिलककौशिकगोत्र- श्रीवेंकटभट्टइतिगोत्रXमागतभट्टविरुदतिरुमलाचार्यपुत्रेण Xध्वनिप्रस्थान परमाचार्येणाष्टभापाचक्रवर्तिश्रीनिवासाचार्येण विरचितायामभिज्ञानशाकुन्तलव्याख्यायां सप्तमोऽङ्कः ।<br> {{c|'''इति टीकाद्वयसहितमभिज्ञानशाकुन्तलं नाम नाटकं समाप्तम् ।'''}} {{rule}} {{c|पुस्तक मिलनेका ठिकाना ।}} गंगाविष्णु श्रीकृष्णदास | खेमराज श्रीकृष्णदास , 'लक्ष्मीवेङ्कटेश्वर’ प्रेस, कल्याण-मुम्बई.| 'श्रीवेङ्कटेश्वर’ स्टीम् प्रेस- मुम्बई.<noinclude></noinclude> a9qdi8tb0r4ko6qms8w62fzvih3duhy 104 68067 417756 154570 2026-07-02T10:43:42Z Swaminathan sitapathi 4227 /* शोधितम् */ 417756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=( ३९४ )|center=अभिज्ञानशाकुन्तलम् ।|right=[ षष्ट‌ः)}}</noinclude> :'''प्रतीहारी'''-इदं इदो देवो । [ इत इतो देवः ] ::::::::( सर्वे सत्वरमुपसर्पन्ति ) :'''राजा'''--( सभन्ताद्विलोक्य ) शून्यं खल्विदम् । {{c|( नेपथ्ये )}} :आविश । अविहा । अहं अत्तभवन्तं पेक्खामि । तुमं में ण पेक्खासि । विडायलग्गहीदो सूसओ विअ णिरासो हि जीविदे संवुत्तो । [ अ<ref>( अविध अबिध) इति के० पु० पाठः</ref>विह अविहा । अहमत्रभवन्तं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । विडालगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः] :'''राजा'''–भोस्तिरस्करिणीगर्वित, मदीयं श<ref>अरत्रं इति कo पु० पाठः</ref>स्त्रं त्वां द्रक्ष्यति एष<ref>अहं इत्यधिकं क्र० पु०</ref> तमिखं संदधे । ::'''यो हनिष्यति वध्यं त्वां रक्ष्यं रक्षति च द्विजम् ।''' ::'''हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयत्यपः ॥ २८ ॥''' {{c|(इत्यत्रं संधत्ते )}} {{rule}} राक्षस ! ’राजा--सरोषम् ’ इत्यादिनैतदन्तेन “ क्रोधो नाम " संध्यन्त राङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘क्रोधस्तु चेतसो दीप्तिरपराधादिदर्शनात्’ इति । इत इतो देवः । अविहा खेदे । अहमत्रभवन्तं पूज्यं राजानं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । बिडालगृहीतो मार्जारगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः । अनेनोपमानेन त्यागेऽपि जीविताभावः सूचितः । तिरस्करिणोविघा तया गर्वित, यद्यहं न पश्यामि तथापि मदीयं शस्त्रं त्वां द्रक्ष्यति । एप इत्यस्य क्ष्लोकेनान्वयः । य इति । यः शरो वध्यं त्वां हनिष्यति प्रहरिष्यति द्विजं विदूषकं रक्ष्यं रक्षति राक्षिष्यति । तमिषं संदध इति संबन्धः । एकस्योभयकारित्वे दृष्टान्तमाह--हंस इति । अत्रोपमेय उभयस्यादृष्टत्वेन रूपेणैक्यं विवक्षितम् । “ राजा--भोः ’ इत्यादिनैतदन्तेन व्यवसायो नामाङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं दशरूपकै-‘व्यवसायः स्वशक्त्युक्त्ति ’ इति । भोस्तिरस्कारिणीत्यादिना तन्मिश्रा वर्जयन्यप इत्यन्तेन दुष्यन्तेन स्वशकिकथनादूयचसाय इति सन्ध्यंगमुक्तम् । तदुकं "व्यवसायः खशक्युक्तिः" इति । य इति । {{rule}}<noinclude></noinclude> mndnxu7o8imxudiytbxm8a1pz3lp4hz 417757 417756 2026-07-02T10:44:25Z Swaminathan sitapathi 4227 417757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=( ३९४ )|center=अभिज्ञानशाकुन्तलम् ।|right=[ षष्ट‌ः)}}</noinclude> :'''प्रतीहारी'''-इदं इदो देवो । [ इत इतो देवः ] ::::::::( सर्वे सत्वरमुपसर्पन्ति ) :'''राजा'''--( सभन्ताद्विलोक्य ) शून्यं खल्विदम् । {{c|( नेपथ्ये )}} :आविश । अविहा । अहं अत्तभवन्तं पेक्खामि । तुमं में ण पेक्खासि । विडायलग्गहीदो सूसओ विअ णिरासो हि जीविदे संवुत्तो । [ अ<ref>( अविध अबिध) इति के० पु० पाठः</ref>विह अविहा । अहमत्रभवन्तं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । विडालगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः] :'''राजा'''–भोस्तिरस्करिणीगर्वित, मदीयं श<ref>अरत्रं इति कo पु० पाठः</ref>स्त्रं त्वां द्रक्ष्यति एष<ref>अहं इत्यधिकं क्र० पु०</ref> तमिखं संदधे । ::'''यो हनिष्यति वध्यं त्वां रक्ष्यं रक्षति च द्विजम् ।''' ::'''हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयत्यपः ॥ २८ ॥''' {{c|(इत्यत्रं संधत्ते )}} {{rule}} राक्षस ! ’राजा--सरोषम् ’ इत्यादिनैतदन्तेन “ क्रोधो नाम " संध्यन्त राङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘क्रोधस्तु चेतसो दीप्तिरपराधादिदर्शनात्’ इति । इत इतो देवः । अविहा खेदे । अहमत्रभवन्तं पूज्यं राजानं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । बिडालगृहीतो मार्जारगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः । अनेनोपमानेन त्यागेऽपि जीविताभावः सूचितः । तिरस्करिणोविघा तया गर्वित, यद्यहं न पश्यामि तथापि मदीयं शस्त्रं त्वां द्रक्ष्यति । एप इत्यस्य क्ष्लोकेनान्वयः । य इति । यः शरो वध्यं त्वां हनिष्यति प्रहरिष्यति द्विजं विदूषकं रक्ष्यं रक्षति राक्षिष्यति । तमिषं संदध इति संबन्धः । एकस्योभयकारित्वे दृष्टान्तमाह--हंस इति । अत्रोपमेय उभयस्यादृष्टत्वेन रूपेणैक्यं विवक्षितम् । “ राजा--भोः ’ इत्यादिनैतदन्तेन व्यवसायो नामाङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं दशरूपकै-‘व्यवसायः स्वशक्त्युक्त्ति ’ इति । भोस्तिरस्कारिणीत्यादिना तन्मिश्रा वर्जयन्यप इत्यन्तेन दुष्यन्तेन स्वशकिकथनादूयचसाय इति सन्ध्यंगमुक्तम् । तदुकं "व्यवसायः खशक्युक्तिः" इति । य इति । {{rule}}<noinclude></noinclude> bn62w9m1tavlriltlk7uxj79fhyez3x 417758 417757 2026-07-02T10:45:41Z Swaminathan sitapathi 4227 417758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=( ३९४ )|center=अभिज्ञानशाकुन्तलम् ।|right=[ षष्ट‌ः)}}</noinclude> :'''प्रतीहारी'''-इदं इदो देवो । [ इत इतो देवः ] ::::::::( सर्वे सत्वरमुपसर्पन्ति ) :'''राजा'''--( सभन्ताद्विलोक्य ) शून्यं खल्विदम् । {{c|( नेपथ्ये )}} :आविश । अविहा । अहं अत्तभवन्तं पेक्खामि । तुमं में ण पेक्खासि । विडायलग्गहीदो सूसओ विअ णिरासो हि जीविदे संवुत्तो । [ अ<ref>( अविध अबिध) इति के० पु० पाठः</ref>विह अविहा । अहमत्रभवन्तं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । विडालगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः] {{gap}}'''राजा'''–भोस्तिरस्करिणीगर्वित, मदीयं श<ref>अरत्रं इति कo पु० पाठः</ref>स्त्रं त्वां द्रक्ष्यति एष<ref>अहं इत्यधिकं क्र० पु०</ref> तमिखं संदधे । ::'''यो हनिष्यति वध्यं त्वां रक्ष्यं रक्षति च द्विजम् ।''' ::'''हंसो हि क्षीरमादत्ते तन्मिश्रा वर्जयत्यपः ॥ २८ ॥''' {{c|(इत्यत्रं संधत्ते )}} {{rule}} राक्षस ! ’राजा--सरोषम् ’ इत्यादिनैतदन्तेन “ क्रोधो नाम " संध्यन्त राङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं तु--‘क्रोधस्तु चेतसो दीप्तिरपराधादिदर्शनात्’ इति । इत इतो देवः । अविहा खेदे । अहमत्रभवन्तं पूज्यं राजानं पश्यामि । त्वं मां न पश्यसि । बिडालगृहीतो मार्जारगृहीतो मूषिक इव निराशोऽस्मि जीविते संवृत्तः । अनेनोपमानेन त्यागेऽपि जीविताभावः सूचितः । तिरस्करिणोविघा तया गर्वित, यद्यहं न पश्यामि तथापि मदीयं शस्त्रं त्वां द्रक्ष्यति । एप इत्यस्य क्ष्लोकेनान्वयः । य इति । यः शरो वध्यं त्वां हनिष्यति प्रहरिष्यति द्विजं विदूषकं रक्ष्यं रक्षति राक्षिष्यति । तमिषं संदध इति संबन्धः । एकस्योभयकारित्वे दृष्टान्तमाह--हंस इति । अत्रोपमेय उभयस्यादृष्टत्वेन रूपेणैक्यं विवक्षितम् । “ राजा--भोः ’ इत्यादिनैतदन्तेन व्यवसायो नामाङ्गमुपक्षिप्तम् । तल्लक्षणं दशरूपकै-‘व्यवसायः स्वशक्त्युक्त्ति ’ इति । भोस्तिरस्कारिणीत्यादिना तन्मिश्रा वर्जयन्यप इत्यन्तेन दुष्यन्तेन स्वशकिकथनादूयचसाय इति सन्ध्यंगमुक्तम् । तदुकं "व्यवसायः खशक्युक्तिः" इति । य इति । {{rule}}<noinclude></noinclude> 3e1v9w74fqnmi9zuatv9w6dj8tyb4jy 104 68140 417747 154057 2026-07-02T06:26:43Z Swaminathan sitapathi 4227 /* शोधितम् */ 417747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Swaminathan sitapathi" />{{rh|left=अङ्कः ७]|center=टीकाद्वयसहितम्।|right=( ४३९ )}}</noinclude> {{gap}}'''मारीचः'''-वत्स, चिरं जीव । पृथिवं पालय ।<br> {{gap}}'''आदितिः'''--चच्छ, अप्पडिरहो होहि [ वत्स, अप्रतिरथ भव ।]<br> {{gap}}'''शकुन्तला'''-दरअसहिद वो पादत्रन्दणे केरेमि [दारकसहिता वां पादवन्दनं करोमि ]<br> {{gap}}'''मारीचः'''-वत्से, <poem> ::'''आखण्डलसमो भर्ता जयन्प्रतिमः सुनः ।''' ::'''आशीरन्या न ते योग्या पौलोमीसदृशी भव ॥ २८ ॥''' </poem> {{gap}}'''अदितिः'''-जादे, भत्तुणो अभिमैदा हेहि । अवस्सै दीहऊ बच्छओ उहअकुलणन्दणो होदु । उवचिसह [ जाते, भर्तुरभिमत भव । अवश्यं दीर्घायुर्वत्स उभयकुलनन्दानो भवतु । उपविशत ] {{c|( सर्वे प्रजापतिमभित उपविशति । )}} {{gap}}'''मारीचः'''--( एकैकं निर्दिशन् ) <poem> ::'''देष्टया शकुन्तला साध्वी सदपत्यमिदं भवान् ।''' ::'''श्रद्धा वित्तं विधिश्चेति त्रितयं तत्समागतम् ।। २९ ॥''' </poem> {{rule}} दक्षस्तत्रत्यः ’ इत्यदोषः । तथा च विष्णुपुराणम् -- दशभ्यस्तृ प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः । जज्ञे दक्षे महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणोऽभवत् ’ इति । अप्रतरथो भव । द्रकसहित वालुकयुता वो युष्माकं पादवन्दनं करोमि । आखण्डलेति । ते तन भर्तोखण्डलस्य सम इन्द्रतुभ्यः । सुतो जयन्तप्रतिम इन्द्रपुन्नतुल्यः अतः कारणात्ते तबान्याशीयोग्या न । तृतीयचरणार्ये पूर्वार्ध हेतुत्वेन योज्यम् ! पलभ्याः शच्या सदृशं भवेतयमेव युक्ताक्षरित्यर्थः । काव्यलिङ्गोपमे । अनुप्रासश्च । जाते, भर्तुराभिमता भव । अवश्यं दीर्घायुर्वेदप्त उभयकुलनन्दनो भवतु | उपविशत । दिष्ट्येति । साध्वी शकुन्तला । इदं सपत्यम् भवानित्य- {{rule}} आखंडलेत्यादि । पौलोम्था इन्द्राण्या सदृशी भव । दिग्रेत्यादि । शकुन्तलय {{rule}}<noinclude>{{c|१ नहीं इति क्कo पुo पाठः । २ पौलोम्बा इति क्क० पु० पाठः। ३ बहुमदा (बहुभन}} {{c|इति इ० पु० पाठः । ४ दे (ते) इत्यधिकं क० पु० ५ यः इति ।}} {{c|वः क्क० पु० पाठः ।}}</noinclude> ke8wrrxlo8sdu320kyh4gjqfzj2cqon 0 165507 417746 2026-07-02T05:43:17Z Shubha 190 {{header | title = षट्सहस्रकालोत्तरागमः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> प्. २) हरिः ओम् कालोद्धरः पदत्वाज्यलक्षणम् कटादूर्ध्वे वेषकादे यागमुपकण्ठवर... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती 417746 wikitext text/x-wiki {{header | title = षट्सहस्रकालोत्तरागमः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> प्. २) हरिः ओम् कालोद्धरः पदत्वाज्यलक्षणम् कटादूर्ध्वे वेषकादे यागमुपकण्ठवर्तिनः | द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः || १ || आरक्तः कमलमूर्ध्वे बाह्यपद्मानि तद्बहिः | सितानुविथी * * * * * * * * * * * || २ || प्रत्येकं कवचेत्पुरा नाम्नः प्रयोगे प्रथनयिषु- विमध्यमं ततः | अस्माद्युम्मिस्रवस्थापटमातु- || ३ | मरतौ निरूपयेत् | पश्चात्वम प्रादिपादिकमत्रिकं स्फुटमटविशेत् | वर्तमानादि कार्येषु प्रयोगं- || ४ || चात्र निर्द्दिशेत् | आत्मनेपदनिर्द्देशः पर- स्मादुभयात्मकः | विभक्तयस्तथा सप्त- || ५ || प्रत्येकं च तिधामता | मृगद्विबहुसंख्येन- प्रयोक्तव्या क्रमेण तु | लिंगार्थमात्रे प्रथमा- || ६ || तथा चा मंत्रशोधिता | शेषाः कर्माणि करणे समप्रदाने प्रकल्पयेत् | अपादानेन समबंधे- || ७ || तथा निर्धारणे हिता | विषये सपतमी योज्या- ज्ञात्वा चार्त्विज्य संगतिः | अपेतः कारणा- || ८ || नाम प्रयोगो दृश्यते तदा | स्योद्धार देश- स्तु कर्तव्यो विभक्तीनां गुरुत्तमैः | षष्ट्यर्थे- || ९ || सप्तमी योज्या सप्तम्यर्थे तु सा पुनः | अनेन क्रमयोगेन व्यभिचारः समाचरेत् || १० || अर्थानुसारतो योज्या कारकाः सप्तकर्मभिः | एतेनानुमते नैव तथाप्याहारतः सदा || ११ || व्याख्या कार्या प्रयत्नेन पदे वाक्ये पुरा हिता- नामां समा कर्तव्यो युक्तात्व नरान्यथा || १२ || उपसर्गे हधीर्नास्ति सर्वं वाक्यमेव वा | तुल्याधिकरणे कार्या पदाभ्यां क्रतु धारणः || १३ || संख्या पूर्वोद्विगुज्ञेयः तथा तत्पुरुगौरवात् | ध्रुवं तावत्प्रकर्तव्यः पदेवालिख्य यत्नतः || १४ || यावच्छिष्ये नलिनिखिल्य सम्यगर्धोपधारितः | न त्वमेवं विचारोक्त्या यथोक्तं शासने मया || १५ || प्. ३) तथैव कार्षी संस्पर्शन् गच्छेद्वेलोपादेये नामनी | विरुद्धवाक्यं संदिग्धे मद्रुक्तं विषमं समः || १६ || शास्त्रयुक्त्या प्रकर्तव्यं न स्वाभिप्रयतो दिशेत् | शिष्याणां गुरुकविरोधोक्त्या विवृणोति यदा गुरुः || १७ || तथा प्रस्थान दोषोऽस्ति सूत्रे क्लिष्टे तु ते गुरो | स्वसिद्धांत समाम्नायाद्गुरोरर्थ निदर्शनात् || १८ || विरुद्धमन्यथा नीय संयोषण्मुख तत्वतः | प्राकृताद्वस्त्व नश्चान्यद्वस्तु यत्र विचार्यते || १९ || असम का तदूर्ध्वे वेदिका देया यागोपकण्ठवर्तितः | द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः || २० || आरक्तः कमलं मध्ये बाह्यपद्मानि तद्वहिः | सितानु वीथिका कार्या द्वारकाणि यथेच्छया || २१ || कर्णकार्पित पर्णा तु केसराणि तथा पुनः | गणेशस्य प्रियं नित्यमण्डलं विघ्नमर्द्दनः || २२ || मध्ये गणपतिः पूज्यो नाद्यंगवरांतिकः | अतः शकः समाकांतमौषधेन शिरोहतः || २३ || मन्त्रमेतं महादीप्तं द्रुवाद्युन्नतिना युतः | विघ्नेश्वराद्याः परतः पूजनीयाः समासतः || २४ || विघ्नेश्वरं गणेशं च गजाख्यं गजवाहनः | गजाक्षं गजशीर्षं तु गांगेयं गणनायकं || २५ || त्रिधातुं गगनं गौणं गोपतिं पूर्ववर्तिकाः | विघ्नत्रासं महाकायं लंबोष्टं लंबकर्णकं || २६ || लंबोधरं महाभीमं विकृतं पार्वति प्रियं | ओं गणपतये नमः | उग्रं भयावहं- || २७ || भद्रं भयघ्नं भयसूदनम् | द्वादशेते- पूजितव्या दक्षिणे पत्नि संस्थिताः | देव- || २८ || त्रासं महानादं भासुरश्चोत्कटस्वनम् | चण्डं सौण्डं महाभीमं डमथं मधुसूदनः || २९ || सुंदरं रालसंध्युष्टं पश्चिमस्थान् प्रपूजयेत् | ब्रह्मबेरो ब्रह्मनाभि निवृत्ति प्रलयोलयः || ३० || प्. ४) नृत्त प्रियस्तथा लौल्यो विकर्ता कर्मवत्सलः | कृतांतः कालदण्डश्च कीनाशश्चोत्तरादिशि || ३१ || इत्येते पूजितव्यास्तु पुष्पगंधार्ध्य विष्टरैः | पूर्ववत्स्थापयेत्कुंभं संपूज्य विधिविस्तरैः || ३२ || अयुतं तु जपेन्मंत्रं होमयेच्च दशांशतः | शेषानां तु दशांशेन जपं होमं तु कारयेत् || ३३ || पूर्णां दत्वाभिषेकं तु कर्तव्यः सिद्धिमिच्छता | सर्वत्रा प्रतिचा शक्तिः दुर्धर्षं त्रिदशैरपि || ३४ || अभिषेकस्तदा कार्यो गुरुस्संपूज्य भक्तितः | गजाश्व वाहनाद्यैश्च भूमिर्हेममयै स्मृता || ३५ || एवं कृते नराणां तु सिद्धयः संभवंति हि | सर्वत्र वारिकाधीस्स्यान्नासौ पीड्येत दुर्ग्रहैः || ३६ || कर्मारंभेषु सर्वेषु महासिद्धिषु षण्मुखः | इति षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे- ३७ गणपतिपूजापटलः - ईश्वरः - मण्डलं संप्रवक्ष्यामि वाग्सिद्धिर्येन जायते || ३८ || ईश्वरं कालदाहं च मनुश्चंद्र समायुतः | निशायां ईश्वरं कार्यं मनुना चंद्रसूर्यवत् || ३९ || त्र्यक्षरः परमं मंत्रं न देयं यस्य कस्यचित् | षडुज्जापनमंत्रेण प्रणवेन समादिशेत् || ४० || ध्यात्वा कुंदेन्दुसंकाशं त्रिणेत्रं चारुहासनीः | स्वरूपाः सौम्यवदनाः पद्मस्थां मकुटोज्वलां || ४१ || पञ्चाशद्वर्णमालाढ्यां मुक्तासृक्दाम भूषितां | एवं विधां भगवतीं वागीशीं वाग्प्रसिद्धि मां || ४२ || शुचिनालक्षजापस्तु कर्तव्योमानसस्तदा | मस्तकात्कन्दपर्यन्तं प्रविशन्तीं विचिन्तयेत् || ४३ || अकारादि क्षकारांतं वर्णमालां विभावयेत् | मुकुटमणि चयप्रख्यां प्राणवल्लीं सदास्मरेत् || ४४ || करन्यासं पुराकर्यं स तु मन्त्रेण मन्त्रिणा | मूर्ध्नि गुह्य हृद्देषु क्रमाद्वर्णत्रयं न्यसेत् || ४५ || प्. ५) सकृदुच्चरणै नैव मूर्तिन्यासं समाचरेत् | मन्त्रग्रहण काले तु मण्डलं तत्र कारयेत् || ४६ || तुर्याश्रमिन्दु भागं तु भक्ताभ्यां कमलं हितं | वीथिका पट्टिका कार्यापत्रवल्ली विभूषिता || ४७ || चतुष्पदानि पद्मानि ततोऽष्टौ तत्र वर्तयेत् | वीथिका पथिकाबाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु || ४८ || पद्ममानानि तान्येव कपोल सहितानि तु | उपद्वाराणि तद्वच्च कोणबंधद्विपट्टिकः || ४९ || सितानि नवपद्मानि कर्णिका कनक प्रदा | केसराणि विचित्राणि * * * * * * * * || ५० || पगे ६ मिस्सिन्ग् * * * * * * * * * * लेन विभूषितः || ५१ || कोणबंधं विचित्रं तु द्विपदं तत्र वर्तयेत् | शुक्लवर्णं तु कमलं कर्णिका कांचनप्रदा || ५२ || केसराणि चतुष्पष्टिः पीतरक्तसितानि च | मूलमध्याग्र देशेषु स्थिरत्वं च प्रवर्तयेत् || ५३ || अरुणा वाथिका शस्ता पत्रवल्लि विचित्रिता | लोकपालानुरूपेण द्वाराणि परिपूरयेत् || ५४ || व्योमरेखांतराले कार्यं वै सूर्यसन्निभम् | अरिणं कोणबंधं तु पीतं वाथ सितं हितम् || ५५ || इति भद्रं समाख्यातं शिवस्याधारमुत्तमः | नित्ये नैमित्तिके काम्ये भद्रं भद्रप्रसिद्धये || ५६ || अथ पद्मविधानं तु लेशतः कथ्यते मया | असंसक्तं तु संसक्तं कमलं द्विप्रकारकम् || ५७ || भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां असंसक्तं सदा हितम् | मुमुक्षूणां वितन्नित्यं संसक्तं पावती सुत || ५८ || तच्चेकैकं द्विधाज्ञेयं गुरुणा कर्मवेदिना | बालं युवाऽथ वृद्धश्च नामतः फलसिद्धये || ५९ || प्. ६) इति मत्वा ततः पद्मः वर्तयेदनुपूर्वशः | पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिशि दिक्षु विनिक्षिपेत् || ६० || तथा षोडशधूम्राणि द्वात्रिंशत्तानि संख्यया | वृत्तानि पञ्चकल्प्यानि पद्मक्षेत्रे समानि तु || ६१ || प्रथमे कर्णिकां तत्र पुष्करे नवभिर्युतः | केसराणि द्वितीये तु चतुविंशति संख्यया || ६२ || दलासंधिस्तृतीये तु गजकुंभाकृतिस्सदा | चतुर्थे तु दलाग्राणि व्योमकूटं च पञ्चमे || ६३ || व्योमरेखा तदंते तु न स्थूला न कृशाहिता | संसक्तं कमलं प्रोक्तं संसक्तमथोच्यते || ६४ || असंसक्तो दलाकांत दिग्भागै विस्तराद्भजेत् | भागद्वयं परित्यागाद्वस्वंशे वर्धयेद्धलम् || ६५ || सन्धिं विस्तरसूत्रेण तमालांश्चार्चयेद्दलं | सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धपद्मं भवेत्तदा || ६६ || अथवा सन्धिमध्ये तु भ्रामयेदर्धचंद्रवत् | संधिद्वयाग्रं सूत्रं बालपद्मं तदा भवेत् || ६७ || सन्धिसूत्रास्तु मानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् | तीक्ष्णाग्रं तु युवा तेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम् || ६८ || मुक्तये वृद्धपद्मं तु बालं स्यादष्ट सिद्धिषु | युवा दलं प्रयुक्तेन सर्वकर्मसु शिष्यते || ६९ || चतुर्भ्रमं वा कर्तव्यं संसक्तं व्योमवर्जितं | व्योमरेखं तु किन्त्वत्र दुलाग्रान्ते विवर्जयेत् || ७० || इति लेशेन कमलं अष्टपत्रं प्रदर्शितम् | सर्वसाधारणं ज्ञेयं विनाविघ्नेशमण्डलं || ७१ || मण्डलं नवनाभाख्यं कथ्यमानं शृणुष्व मत् | अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं दशहस्तमथापि वा || ७२ || वेद सिद्धार्थिकैर्भागैः समंताद्वर्तयेत् पुनः | समन्तादष्टभागं तु मध्ये तु कमलं भवेत् || ७३ || प्. ७) पथिका वीथिका कार्या द्वारं पद्मार्घमानतः | कण्ठोपकण्ठयुक्तं तत् कण्ठवर्ज्यादि पट्टिकं || ७४ || इत्येकं मध्यकमलं वीथिद्वारसमन्वितम् | कथितं ते समासेन तद्बाह्ये वीथिका मता || ७५ || पञ्चभागमिता सा तु समन्ताद्दश भागिका | दश दिक्षु ततः कार्यं पूर्ववत्कृत्तिका सुतः || ७६ || पद्माष्टकविधानेन वीथिद्वार समन्वितं | तद्बाह्ये पञ्चपदिका वीथिका पत्रभूषिता || ७७ || पद्मवद्वारकर्णन्तु पदिकं दन्तु कर्णकम् | कपोलं पदिकः कार्यं दिक्षुद्वारत्रयं स्फुटम् || ७८ || कोणबंधत्रिपदिकं द्विपदं वज्रवद्भवेत् | तद्धेतु कमलं शुक्लं आपीतं पूर्वपङ्कजं || ७९ || आग्नेययां रक्तवर्णं तु नीलाब्जं दक्षिणे स्थितः | नैर्-ऋत्यां पीतवर्णं तु शुक्लं वरुणदिक् स्थितं || ८० || आधूम्रं वायुकोणे तु रक्तपीतं तथोत्तरे | ईशाने मौक्तिक प्रख्यं शुक्लं वा नवपङ्कजं || ८१ || पद्मगौरमथो वापि रक्तगौरमथापि वा | व्योमव्यापि शिवस्येव नवध्वारविधौ हितं || ८२ || नवनामं समाख्यातं प्रासादाख्यं शिवस्य तु | मध्ये पद्मे शिवं पूज्यो लोकेशश्चापरेषु च || ८३ || अस्त्राणि बाह्यवीथौ तु भक्त्या संपूज्य यत्नतः | अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च || ८४ || एतन्मण्डलपूजायां कला नार्हन्ति षोडश | नासौ लिप्यति पापेन पद्मपत्रमिवांभसा || ८५ || नैमित्तिके तु काम्ये च कर्तव्यं भुक्तिमुक्तये | महामण्डल संज्ञं तु वक्ष्येऽहं सर्वसिद्धिदं || ८६ || अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं भागैर्विंशतिभिर्भवेत् | द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिका हिता || ८७ || प्. ८) दिशि दिक्षु तथेऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् | मध्यपद्मप्रमाणेन विंशत्यत्र गतानि तु || ८८ || दलसंधिविहीनानि नीलेष्ट पतिकानि च | तत्पृष्टे पथिका वीथी स्वस्तिका च तदूर्ध्वतः || ८९ || द्विपदश्च तथाचाष्टौ तु तद्भागं तु कृतास्तदा | वर्तयेत्स्वस्तिकांस्तत्र गुरोराज्ञा विधानतः || ९० || वीथिका पूर्ववद्बाह्ये द्वाराणि कमलं यथा | उपवर्णयुतानेव कोणबंध सपट्टिकम् || ९१ || मध्येब्जं हिमकुन्दाभं कर्णिकापीतकेसरम् | असंसक्तदलं शस्तं व्योमवद्व्योमकल्पनम् || ९२ || कोणाश्च शोणवर्णास्तु वीथिका काञ्चन प्रभा | श्यामरूपाण्युत्पलानि कर्णिकाकारकर्णिकाः || ९३ || नानावर्णास्वस्तिकास्स्युः वीथिका पत्रवर्त्तिका | नानाविधानि वर्णानि रजसापरिपूर्य च || ९४ || महामण्डल संज्ञं तु शिवस्य हृदय प्रियम् | पवित्रारोहणे शस्तं दीक्षायां च विशेषतः || ९५ || सर्वान् कामानवाप्नोति महामण्डलपूजनात् | पञ्चाब्जं संप्रवक्ष्यामि व्रतानां च समर्पणे || ९६ || लिंगोद्धारे च कर्तव्यमणिमादिषु सिद्धये | पञ्चहस्ते समक्षेत्रे समन्तादिन्द्रभाजिते || ९७ || द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिकां ततः | दिक्षु पद्मचतुष्कं च मध्यवत्परिकल्पयेत् || ९८ || तद्बहिः पथिका वीथिद्वाराणि द्विपदानि तु | कर्णोपकर्णयुक्तानि विचित्रं कोण संगमे || ९९ || मध्याब्जं संसितं नित्यं पतत्कर्णिककेसरं | आपीतं पूर्णपद्मं तु वैडूर्याभं तु दक्षिणम् || १०० || उत्तरं दरदाभञ्च कुंदाभं वारुणांभुजम् | रक्ताभा काञ्चनप्रख्या वीथिका प्रथमा परा || १०१ || प्. ९) लोकेश प्रतिरूपाणि द्वाराणि शिखिवाहनः | पञ्चाब्दमण्डलं सर्वं सर्वकाम प्रसिद्धिदं || १०२ || सर्वकामप्रदं वक्ष्ये मण्डलं सर्वकामदम् | विकार भद्रे तुर्याग्रे समन्ताद्दशभिः कजं || १०३ || पथिका पथिका बाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु | मुखानि पद्ममानेन सकर्णानि विवर्तयेत् || १०४ || असंसक्तं कोणबंधं तु आरक्तं पूरयेत् ततः | वीथिका काञ्चन प्रख्या पत्रवल्लि विभूषिता || १०५ || सितवर्णं तु कमलं नानाशोभा समन्वितं | सर्वकामप्रदं शस्तं प्रासादस्य महामनः || १०६ || सर्वान् कामानवाप्नोति प्रासादस्य तु पूजनात् | सर्वकामप्रदं पुंसां सर्वकर्मसुपूजितं || १०७ || मण्डलं त्विदमेवात्र विघ्नद्वंसेन शस्यते | किन्तु वीथौ स्वस्तिकासु अरिष्टध्वावनात्मने || १०८ || अरिष्टध्वंसये यस्मादरिष्टध्वंसने तदा | कथितं देवदेवेन शिवेन परमात्मना || १०९ || चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्तं चैव करद्वयं | वीथिका हस्तमात्रं च द्वारबंधं करात्मकं || ११० || प्राक् वृत्तस्य तु वृत्तं तु मध्येस्स्यात् षोडशांगुलं | भवेयुर्द्दिक्षुवृत्तानि कमलैस्सहितानि च || १११ || पद्मानि पञ्चशुक्लानि श्यामं वृत्तांतरं हितं | कोणानि पावकाभानि वीथिका काञ्चनप्रभा || १२ || द्वाराणि लोकपालानि * * * * * * * * | मिस्सिन्ग् - ११, १२, १३ अन्द् १४ पगेस् * * * * * * * * वेदिका कनकप्रभा || ११३ || पद्मकुन्देन्दु वर्णाभं दण्डं कृष्णाजिनप्रभं | मूलं पावकसंकाशं रुद्रास्र्त्रं कथितं मया || ११४ || ब्रह्मास्त्रं कमलं ज्ञेयं लक्षण मिस्सिन्ग् पगेस् : १६, १७, १८, १९, २०, २१, २२, २३ अन्द् २४ || ११५ || प्. १०) नमः | सकृत्कराययां विन्यस्य करन्यासस्तदाभवेत् | आपादमूर्ध्नि पर्यन्तं सकृन्यस्त्वा शुचिर्भवेत् || ११६ || मस्तकान् पादपर्यन्तं स तु देहे तु विन्यसेत् | देह न्यासे तु ते पश्चात् अन्तर्यागं समारभेत् || ११७ || पूजा जपाग्नि भवनं कर्तव्यं बाह्यमेव च | * * च्च पञ्चमूर्धानं देशबाहिन्दु मण्डलं || ११८ || बाधकाशयरूपेण तस्य ध्यानं नवान्यथा | शांतिके पौष्टिके शुक्लं रक्तं वश्ये प्रशस्यते || ११९ || स्तंभके पीतवर्णन्तु कर्षणे कपिलं हितम् | मोहने तद्वदेव स्यात् ज्ञात्वा कर्म विचिन्तयेत् || १२० || बुध्या प्रणवमुद्धास्य सकृत्पुष्पेण चासनं | आशक्तेश्शक्तिपर्यन्तं व्याप्त्या तत्र प्रकल्पयेत् || १२१ || तदूर्ध्वे परमा मूर्तिः द्वात्रिंशार्णेन कल्पयेत् | ईश्वराच्छक्तिपर्यन्तं कलाकलितविग्रहं || १२२ || विस्तितारं मंत्रराजेन परमावहयेत्ततः | आवाह्य पूर्वविधिना यथा वै वक्ष्यमाणवत् || १२३ || ब्रह्मांगैस्सकलीकृत्य तथा संपूज्य भक्तितः | पूमंत्रस्य पूर्वसेवा तु कर्तव्या सेकं पूतिका || १२४ || अघोराक्ष स तुल्यं तु जप्तव्यं साधकेन तु | दक्षिणामूर्तिमाश्रित्य होमं कुर्याद्दशांशतः || १२५ || गुग्गुलेन घृते नैव कापिलेन षडानन | मन्त्रसिद्धिस्तदा सिद्धाकरोति पदमीप्सितः || १२६ || उत्तमाधमयध्यास्तु साधयेन्नादृतं वचः | सिद्धिचाघोररूपेण साधयेतमनीप्सिताः || १२७ || धान्यान् कामयते कामान् तान् स्तान् कामानवाप्नुवात् | उत्तमा लक्षजापेन सिद्धये साधयेद्ध्रुवम् || १२८ || तस्माद्गुग्गुलुहोमेन तदर्द्धान्मध्यमात्सुत | लक्षवादात्कन्यसास्तु सिद्धये जपहोमतः || १२९ || प्. ११) साधयेन्नात्र संदेहः त्रिविधः सिद्धयस्सदा | त्रिविधोत्पातशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् || १३० || सर्वोत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् | सद्योत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् || १३१ || सर्वोत्पात प्रशमने नान्यस्त्रातास्ति भूतले | सिद्धान्तेषु तथान्येषु नान्यस्त्रातास्ति शांकरे || १३२ || अघोरान्नापरोमंत्रो कलिमासाद्य सिद्धिद | अघोरं सिद्धिदं मंत्रं नवात्राशेक कल्पना || १३३ || तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अघोरं सर्वदाभ्यसेत् | तिष्टन् जाग्रन् स्वपन् गच्छन् भुंजानो मैथुनेरतः || १३४ || अघोरार्पित चेतस्सो मुक्तिभाग्सवनान्यथा | अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यस्नातकः स्नातको भवेत् || १३५ || स तु स्मरण मात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत् | आवृत्य पञ्चवारं तु सर्वतीर्थफलं भवेत् || १३६ || सर्वयज्ञफलं याति सप्तवारानुवर्तनात् | त्रिस्सप्तवारं चावर्त्य पूजांतं नियमेन तु || १३७ || पूजाफलं समाप्नोति प्राप्नुयाच्छास्त्र भाषितः | सर्ववादान् परित्यज्यमंत्रवादं समभ्यसेत् || १३८ || मंत्रमूलानि वादानि तस्मान्मंत्रः परो भवेत् | तत्राप्यघोरजापस्तु कर्तव्यो मंत्रचिन्तकैः || १३९ || दिव्यान्तरिक्ष भौमानां विघ्नानां विनिवारणं | अघोरास्त्रेषु कर्तव्यं सद्योत्पातेषु वारणम् || १४० || द्वाविमौ मंत्रराजानौ सूर्यस्योपरिसंस्थितौ | द्वात्रिंशाक्षरकं घोरं अघोरास्त्रं विशेषतः || १४१ || तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मंत्रविद्वयमभ्यसेत् | पूर्वसेवा प्रकर्तव्या यत्रान्मंत्रद्वयस्य तु || १४२ || तदा दहेत् तु विघ्नांश्च यथा कालं स्वयंशिवः | उपांशुर्मानसोभाष्यो जपयज्ञस्त्रिधा स्थितिः || १४३ || प्. १२) मानसं चोत्तमं ज्ञेयं सात्विकं तु जपं परं | उपांशुर्मध्यमं विद्धि राजतं पार्वती सुत || १४४ || अधमं तु मतं भाव्यं तामसं तेन कीर्तितः | उत्तमाधम मध्यानां विधीनां एव साधने || १४५ || कर्तव्यं तु प्रयत्नेन अघोरास्त्रपुरस्सरम् | भवितः यौ प्रयत्नेन यत्नान्मन्त्रपरोपुरा || १४६ || पूर्वसेवां तु निर्वत्य सिद्धयस्साधयेत्तदा | सिध्यन्ति तस्य कर्माणि नान्यथा क्रौञ्चसूदन || १४७ || विद्यानत्वे तु यो भोग उत्तमासिद्धिरिष्यते | मध्यमा खेचरत्वं तु अधमां जनपादके || १४८ || अधमाधमसिद्धींश्च पश्याकर्षणमोहनम् | साधयेन्नात्रसंदेहो मंत्रराज प्रभावतः || १४९ || मन्त्रराजमविज्ञाय सिद्धये यस्तु साधयेत् | हनने मुक्तिना क क्षुधार्तिमखण्डये तुष्टान् || १५० || तस्मात् सर्वप्रयत्नेन अघोरं साधयेत्सदा | ये केचिन्मन्त्रसिद्धास्तु देवगंधर्वदानवाः || १५१ || सर्वे ते वशगा स्युः तु घोरसिद्धस्य संस्थिताः | मंत्रसिद्धाः कदाचिच्च कालतो निधनं गताः || १५२ || अघोरमंत्र सिद्धाये अक्षयामित तेजसः | अतिरस्कृत वप्यास्ते सर्वे चामोघशक्तयः || १५३ || मन्त्रास्व तस्य सिध्यन्ति यस्तु पूजारतस्सदा | सिद्धयः तेषु सिध्यन्ति नित्यं ये मंत्रजापिनः || १५४ || मन्त्रा फलप्रदा तेषां भवने कृतबुद्धयः | पूजाहोमो जपश्चैव तस्मात्रितयमभ्यसेत् || १५५ || ज्ञात्वा तु परमं रूपं अघोरस्य महारतः | ज्ञानं प्रपद्यते योगं ज्ञेयांश परिवर्जितः || १५६ || सदात्मचिन्मयं ब्रह्म निर्विकल्पमरूपकं | सर्वप्रमाणरहितं स्वसंवेद्यमवाचकं || १५७ || श्रद्धया तपसा भक्त्या जपहोमार्चनादिभिः | महापुरुष संपर्कात् ज्ञानतीर्थानुवेदनात् || १५८ || प्. १३) उपदेशात्तथाभ्यासा नियमैस्सद्वृतैस्तथा | पूज्यंते परमं रूपं सदस्पति व * * तः || १५४ || नान्यथैतन्न तथाद्वेत न द्रव्यं न गुणस्तथा | न तद्ब्रह्मादयो देवाः पर्युपासंति नित्यशः || १६० || तदर्धं ज्ञापयज्ञैस्तु तर्पयन्ति अहर्निशं | सीदन्ति च महामोहाज्जयंति च म्रियन्ति च || १६१ || तस्मात् सर्वप्रयत्नेन निष्कलं पर्युपासयेत् | येन संस्मृतमात्रेण न त्रयो जन्मचाप्नुयात् || १६२ || अघोरं पूजयेद्देवं अघोरं मुक्तिभाग्भवेत् | सर्वदा हृदयेऽघोरं सर्वावस्थासु यः स्मरेत् || १६३ || प्राप्नोति परमं स्थानं पुनर्नावृत्तिलक्षणः | इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे || १६४ || अघोरकल्पं समाप्तम् - ईश्वर उवाच- रुद्रशांतिं महाशांतिं यज्ञेन क्रियथेऽथवा || १६५ || अस्त्रयागो महासेन समासात्कथ्यते मया | अरिष्टध्वंसनं कार्यं मण्डलं यत्पुरोदितं || १६६ || पञ्चहस्तं चतुर्हस्तं वसुहस्तमथापि वा | रुद्रपूजा विलोमेन कर्तव्या कृत्तिका सुत || १६७ || वस्वग्नि संख्या रुद्रास्ते रुद्रशांतिं प्रकल्पयेत् | रुद्रञ्च वृषभं चैव त्वविमुक्तमसंभवम् || १६८ || पुरुषं चेति पञ्चैता ईशान्याः प्रकृतौ न्यसेत् | उत्तरे तु दले पञ्च रुद्रांस्तान् क्रमशोर्चयेत् || १६९ || विश्वाख्यं तु महाविश्वं करालं विकृतं तथा | त्वं ते च विकृताख्यं तु पञ्चैते पुरुषे स्थिताः || १७० || चत्वारः पिंगलाख्यास्तु नियता वायुपत्रगाः | एकश्वेतस्तथा कृष्णचतुर्थो मधुसंज्ञकः || १७१ || अनंतश्च तथा पञ्च शुष्कश्चैव पयोगणः | कालतत्वे तु वारिण्यां स्थिता रुद्रा महाबलाः || १७२ || प्. १४) कराल विकराले च मायायां नैर्-ऋते दले | चतुस्सहस्र विद्यायां याम्यपात्रे व्यवस्थितं || १७३ || शीर्षाख्यं वस्त्रसंज्ञं च कराख्यं च रणासितं | लंकामेतं चतुर्थन्तु न्यस्तव्यं तत्ववेदना || १७४ || एकद्वित्रि जगान्ताश्य रुद्रापतिश्यते स्थिताः | स्वाहा स्वधावषट्कारास्तत्र रुद्रत्रयः पुनः || १७५ || षट्कालांताश्च पूर्वस्यां रुद्रास्युः सकलेध्वरि | भूतं तत्र महाभूतं पशुतंत्रमुपायतिः || १७६ || सर्वभूतं तथाकालं संपूज्याः शिखिवाहन | उमा महेश्वरे मध्ये पूज्यस्तत्वे शिवात्मके || १७७ || सितपुष्पैस्सुगंधैश्च चंदनाद्यैर्विलेपनैः | संपूज्य विधिवन्मुद्रान् पायसेन घृतेन च || १७८ || तत्वेश्वरान् शिख * * * लोमेनार्चयेत् ततः | अनन्तान् तान् शिष्यध्ये नवतत्वमतः शृणु || १७९ || प्रणवा ध्रुवपर्यन्तं शिवपीठ दहनाभुवमध्ये- शाश्वतास्तत्पुरुषांतं पीठं सदाशिवं च- || १८० || प्राक् संस्पर्शं ईश्वरपीठमघोरा ज्योति- रूपावशरन् दिक् संस्पर्शं || ३ || पमशार्चारू- || १८१ || पं विद्यापीठं स्थिताश्च तद्वाह्ये या या मन- ग्नि स्वल्प पदांत निशाचरावस्थं || ५ || अनि- || १८२ || धना समभवांतं पीठं पुरुषस्थितं तथा पाक्षं- शब्दात्प्रणवपादान्तं पीठप्रकृति स्थितं दि- || १८३ || शीशान्याः || १ || इति पदमहाध्वरोऽयं संपू- ज्यो न्यासमात्रेण एवं पदविभागादमृत- || १८४ || पुरांत स्थिताश्शिवास्सर्वेश्शकार परिधि मण्डले परिगणिताः | प्रणव सदीप्ताः || १८५ || सर्वे वसाननतयः सरूढाः पूर्वपीठे देव- पूर्वस्थित विनिविष्टाः पूज्याश्चार्चित- || १८६ || प्. १५) पदेन ब्रह्मणा स्तोतव्या सर्वे रुद्राः कर्मो- दिताः पूर्वं आज्यक्षीरं दधिमधु फलादयो- || १८७ || व्रीहयो यवाश्यामाः खण्डकृतो भक्षणः- पायसं पूर्वोऽन्नवर्गश्च | वस्स पुरोडाशः- || १८८ || पीठ पीठे यथोदितो योज्यः | होम्यो नवपदा- वस्तुनग खुर तुंगपरिशोभः | दूर्वाकृष्ण- || १८९ || तिलाज्यामृताख्या चूतपत्राणि-होतव्या- सिद्धा ज्वालाजावज्री सुगन्ध पुष्पाणि- || १९० || क्षीरतरोः पत्रावसमिधो तण्डुल यवादीनि- एकैकस्य रुद्रस्याहुतीनां सहस्रकं | आज्येन- || १९१ || यत्नतो देयं तदभावाद्यवोदितैः | एकैकस्य पदस्यैव सहस्रं परिवर्तनं | सिद्धांतस्संप्र- || १९२ || पन्नैस्तु वामाचारैर्विवर्जयेत् | वामाचारं प्रप- न्ना ये शास्त्रे सिद्धे विगर्हिताः | गुप्ताचारा- || १९३ || स्तु ये केचित् वर्जनीयास्तु ते सदा | सिद्धांतं- संप्रपन्नाये शुद्धाचारा दृढव्रताः | निग्रहा- || १९४ || नुग्रहे शक्ता देवानां देवि दुर्धराः | गुरुशु- द्धः पुरा ज्ञात्वा पश्चाच्छीतिं समारभेत् || १९५ || अहन्यहनि कर्तव्या उत्पन्नो वा * * क् भूते | प्रोक्ता वै त्रिंशदष्टौ च देवास्तैरियमिष्यते || १९६ || विलोमेनानुलोमेन रुद्रे व्योमशिवेन च | राकानिति पदेनैव पीठं नवपदात्मकं || १९७ || अनुलोमेन तत्पूज्यं रुद्रा चैव विलोमतः | सप्तपंचति संख्या वा एकैकामाहुतीन्ददेत् || १९८ || इति नित्यो विधि प्रोक्तो विशेषे पूर्ववज्जुहे | दिव्यानां तु निमित्तानां एकैकस्य सहस्रकं || १९९ || अन्तरिक्षनिमित्तानां तत्तदध्याहुतिर्भवेत् | भौमानां शांतिहोमो रुद्राणां पदेषु च || २०० || उत्पातेषु च सर्वेषु महोत्पाते शताहुतः | सर्वरोगविहीनां ग्रहैर्वा विमृतात्मनाम् || २०१ || प्. १६) उपसर्गग्रहीतानां विघ्नेशैर्दलितात्मनां | अभिचाराभितसानां शांति होमं प्रयोजयेत् || २०२ || अभिषेकश्च कर्तव्यं संपाताहुति मंत्रितैः | नवभिः कलशैर्नित्यं शतं विंशोत्तराधिकं || २०३ || एक न्यूनं तु मंत्राणां न्यस्तव्यं चाभिषेचनं | अहन्यहनि कर्तव्यं * * * वा जपेद्धुनेत् || २०४ || अभिषेकाय दातव्यः स चरू परिकल्पितः | तेन प्राशन ताम्रेण सर्वैर्विघ्नै न बाध्यते || २०५ || खण्मे दृशांतिश्च कथिता परमेषुना | रुद्राणां च पदानां च प्रविभागः प्रदर्शितः || २०६ || संख्या स्वाणुविभागश्च द्रव्यमाहुतिलक्षणः | तवाद्यखण्डे कथितः द्वितीये स्तुतिरुच्यते || २०७ || सूयते सा भगवती मन्त्रखण्डं तृतीयकम् | खण्डत्रयं तु पाद्येन * त्रं गद्येन कथ्यते || २०८ || विभागखण्डादपरं स्तुति खण्डन्निगद्यते | रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि शिवं सर्वार्थसाधिनीं || २०९ || मनुष्याणां हितार्थाय स्वयं रुद्रेण भाषिताः | सर्वे विघ्नाः प्रणश्यंति श्रुत्वैमाः पापनीशिनीः || २१० || दुस्वप्नाः व्याधयश्चैव ग्रहाश्चैव दिशो दश | बहुरूपाय सर्वाय विश्वरूपपराय च || २११ || प्रणम्य देव देवाय सर्वपापहराय च | पार्वत्या सहितायैव स हि नन्दीश्वराय च || २१२ || रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि वेतालानां विनाशिनीः | नराणामुपसृष्टानां देवायतनवेश्मसु || २१३ || येषां न गर्भसंभूतिः कुलहानिश्च जायते | यत्र जाता विनश्यन्ति भवन्ति च न संकटाः || २१४ || काम चोत्पद्यते यत्र स ततश्च गृहे गृहाः | गर्भः पतत्यकाले च कुण्डं वा यत्र जायते || २१५ || प्. १७) दुर्भिक्षेण च पीड्यन्ते राष्ट्रोत्पाते च दारुणैः | गणा यत्र विरुध्यंते भ्रातरश्चाप्यनेकशः || २१५ || पिता मातास्नुषा चैव कदलोपगते गृहे | पश्यंति च कविं स्वप्ने बीजं क्षेत्रे न रोहति || २१६ || गावेरथ पशवश्चैव दासाः कर्मकरास्तथा | गृहे स्थिता विरुध्यंते तत्र शांतिः प्रयोजयेत् || २१७ || रूपोपगर्जिते पृष्टवंशश्च भिद्यते | गरवो नाहताश्चैव स्रवंति रुधिरं बहु || २१८ || देवाश्चैव वृक्षाश्च नृत्यंति च हसंति च | अकाले पुष्पिता वृक्षाफलिताश्याप्यनेकशः || २१९ || उल्का पाताश्च जायन्ते भूमिकंपाश्च दारुणाः | निमित्तैरशुभैरेभिः अन्यैश्चापि विदारुणैः || २२० || एकाग्रप्रयतो भूत्वा तत्र शांतिं प्रयोजयेत् | रुद्रशांतिसमुत्पत्तौ कथं वक्ष्यामि तत्वतः || २२१ || यक्षराषस कूश्माण्डैः वृतं भूतैरनेकशः | ततो देवगणास्सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः || २२२ || विज्ञापयन्ति देवेशं ब्रह्मणा सहितं हरम् | विदितं तु देवेश माना विदुःखिता प्रजाः || २२३ || ग्रहैर्दुर्धरवीर्यैश्च न संख्यैर्न गुणैः प्रभो | तस्य शांन्तिं प्रयच्छध्वं सर्वग्रहमोचनीम् || २२४ || देवानां वचनं शृत्वा हरस्त्रिभुवनेश्वरः | समादिशद्गुणान् सर्वान् क्षिप्रमानयुतान् ग्रहान् || २२५ || अनिर्वार्यश्च भगवान् लोकपाला विशेषतः | सर्वे वै जनपालाश्च राष्ट्रपालाश्च दुर्जयाः || २२६ || देव भूतगणा यक्षा गन्धर्वाश्च स राक्षसाः | कूश्माण्डा दारुणाघीरा यक्षपाला यनुग्रहाः || २२७ || देवायतनपालाश्च भूतग्रामनिशाचराः | कालकर्णी महाकाली ये चान्ये हिंसका गृहाः || २२८ || प्. १८) अपस्मारस्तथोन्मादा नेत्ररोगग्रहास्तथा | हृद्रोगा मुखरोगाश्च कुक्षिरोगा जराक्षयः || २२९ || शिरो रोगा गात्र रोगा नायकाश्च सुदारुणाः | एते चान्ये च बहवो व्याधयः परिकीर्तिताः || २३० || ते ग्रहास्तु गणैस्सार्धं उपनीत्ताक शांतिकं | विज्ञापयन्ति देवेशं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः || २३१ || तेजः सोढुमशक्तासु किं पुनस्त्वां समीक्षितुं || आज्ञापय महादेव किं कर्तव्यं तवाज्ञया || २३२ || तानुवाच महादेवः क्रोधसंरक्तलोचनः | मानुषा दुःखिताः केन कस्य दोषेन वा पुनः || २३३ || तेषामेकतमः प्राह वाक्यं लोकेश्वराग्रतः | एषा वृत्तिरिहास्माकं ब्रह्मदत्तोह्ययं वरः || २३४ || ये ग्रस्तास्तमसा लोके मानुषाः पापकर्मिणः | अत्यक्षं रीतिकामाश्च हन्तुकामाश्चये ग्रहाः || २३५ || हर्षितां दुःखितांश्चैव नष्ट दुष्टांश्च मानवान् | नानाचित्यादि कृत्यांस्तु रुद्रमीक्ष्य विशंति ते || २३६ || एतत्ते कथितं देव प्रसीद भगवन्मतम् | आज्ञापय सुरश्रेष्ट कर्तव्यं किमतः परं || २३७ || एवमुक्तस्तु भगवान् त्र्यंबकः परमेश्वरः | रुद्रशांतिमिमां प्राह वरदो भूतवाहनः || २३८ || यस्तु विद्यामुमां शृत्वा गुह्यके * * * * * | ३२ तो ३९ मिस्सिन्ग् || २३९ || ब्रह्मचर्यरवश्शुद्धो न ब्रवीत् साधको मतः || २४० || तेनाप्येवं विधो वस्तु वर्जनीयः पुरोदितः | सोऽप्युक्तो देशिकस्तन्त्रो यदिनो सिद्धसाधकः || २४१ || नैष्ठिकस्य व्रतं कष्टं निषिद्धं तु भौतिके | गुरुस्त्रीगमनं चौर्यं पुण्यकाले रति क्रिया || २४२ || क्षुरक्रिया घृताभ्याचं गृहिणो वर्जनं मतम् | पुष्पाकारसुगंधाढ्यं शुभावासस्तथा बला || २४३ || भोगां गत्वान्नदुष्यंति भोजनं शक्तिकारणं | हस्तमात्रं तु वेदाग्रं चतुरेखा तु मण्डलम् || २४४ || आचार्यस्य तु कर्तव्यं भोजनार्थे तु नित्यशः | एकैक रेखया हीनं साधकादिषु कीर्तितं || २४५ || प्. १९) केशानां धारणं शस्तं मुण्डनं वा यथेच्छया | जटाधरास्तु यतयो यस्मांकित शरीरिणः || २४६ || जटानां वेष्टनं कुर्याच्छिरोमुण्डन्न वेष्टयेत् | ताश्चकार्या हि भोगाभा वृत्ता वा वेणिकाथवा || २४७ || कनकाद्यास्तु वृत्तास्तु जटाकार्या विजानता | विषमा नागभोगाभा न विषाकैकषोडश || २४८ || इतरास्तु यथेच्छतो यथा शास्त्र स्थितिस्तथा | तत्ववर्ण कलाज्ञान पदस्थान विकल्पनाः || २४९ || क्षेत्रं सुवर्तितं कृत्वा कॢप्तिस्तत्पूर्वजेन तु | भस्माश्रयं प्रकर्तव्यो दृढश्चो काणकोऽपि वा || २५० || वितस्त्यायामकः शक्तिः तत्रचाष्टांगुलोच्छ्रिताः | उत्तरीयोच्छ्रयः कार्यं द्वादशांगुल संमितं || २५१ || चतुरंगुलविस्तीर्णं तस्य मध्ये तु संगतम् | अथवा लाबुकं कार्यं षोडशांगुलसंमितम् || २५२ || भस्माधारं प्रयत्नेन वर्जयेत्काष्टसन्निभं | दण्डमात्म समं कार्यं मूलमंगुष्टवत्समम् || २५३ || अथवा हस्तमात्रं वा वंशखादिर शैरावीम् | द्वा * * * * * * * * * * न निवर्तते || २५४ || सप्तवारान् स्फुटे मूर्धा रुद्रदण्डेन हन्यते | सप्तजन्म सहस्राणि रौरवे पच्यते ग्रहः || २५५ || पुनश्च स महाघोरे यो मां विद्वान् व्यति क्रमेत् | एवमुक्त्वा तु भगवान् ग्रहाणामग्रतः स्थितः || २५६ || समेधे स्थापयित्वा तु प्राहविद्यामिमां प्रभुः | इदं कृत्वा महादेवी भवानी ब्रह्मणो पुरः || २५७ || अमेधाया प्रधृष्याय नमः स्वस्ति परायणी | ओं कारोऽथ वषट्कारो ब्रह्मा स्वाहा स्वथा तथा || २५८ || सावित्री भूत सावित्री रुद्रसावित्रिरेव च | रुद्राणि ब्रह्मसावित्री देवी चैव सरस्वती || २५९ || उमा कृष्णा शिवाश्चैवधानित्या हुदि संस्थिता | सुरासुरमनुष्येषु स्थावरेषु चरेषु च || २६० || स्तुत्वैवं पुरतो देव जग्मुस्वभुवनानि च | कला स्तोत्रे तु कथितामण्डखण्डन्निगद्यते || २६१ || प्. २०) पूजने तु नमस्कारं स्वाहांतं हवने हितम् | आप्यायने वषट्कार- ष्टौ वौषण्णियोजयेत् || २६२ || कोर द्वितय * स्थाने जाति योगं तु कारयेत् | इति कर्म प्रोक्तं स्थानमाम्नायतो हितः || २६३ || ओं रुद्राय नमः | ०० ओं अविमुक्ताय नमः | ००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः | ००१ ओं पुरु- || २६४ || षाय नमः | ००१ इतीशान पात्रे | कृतो रुद्र * * | ओं विश्वरूपाय नमः | ओं महाविश्वरूपाय- || २६५ || नमः | ००१ ओं करालरूपाय नमः | ००१ ओं विकृत- रूपाय नमः | ००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः || २६६ || ००१ उत्तरे पात्रे | पौरुषे तत्वे | पञ्चरूपांता- रुद्राः | ओं एकपिंगलाय नमः | ओं श्वेत- || २६७ || पिंगलाय नमः | ००१ ओं कृष्णपिंगलाय नमः | ००१ ओं मधुपिंगलाय नमः | ००१ ओं नियतो- || २६८ || वावयवपात्रे रुद्राश्चत्वारः | ओं अनंताय- नमः | ००१ ओं रुद्राय नमः | ००१ ओं शुष्काय- || २६९ || नमः | ००१ ओं पयोगणाय नमः | ००१ ओं काल- तत्वे वारुणं चत्वारः | ओं करालाय नमः ००१ || २७० || ओं विकरालाय नमः | इति द्वे मायातत्वे- नैर्-ऋतवक्त्रे | ओं सहस्रशीर्षाय नमः | ११० || २७१ || ओं सहस्रवक्त्राय नमः | ००१ ओं सहस्रकिर- णाय नमः | ००१ ओं सहस्रलिंगाय नमः || २७२ || इति चतुस्सहस्रसंविद्या तत्वे दषिणपत्रे | ओं एकटाय नमः | ओं बीजाय नमः | ००१ ओं || २७३ || स्वाहाकाराय नमः | ००१ ओं स्वधाकाराय नमः | ००१ ओं वषट्काराय नमः | इति वह्निपत्रे || २७४ || ईश्वरपत्रे स्थिताष्पट् रुद्राः | ओं रुद्रपतये- नमः | ००१ ओं कालाधिपतये नमः | ००१ इति || २७५ || सदाशिव तत्वे षट् पूर्वदले | ओमुमेकरूप- धारिणे नमः | ००१ ओं चतुर्-ऋ?तुण्डिणि रुद्रोऽसि- || २७६ || देवानां देवदेव विशाख हन हन मथ मथ- कुरु कुरु पुरि पुरि सुरि सुरि रुद्रशांति- || २७७ || प्. २१) मनुस्मरन् कृष्णपिंगल अकालपिशाचाधि- पतये विघ्नेश्वराय नमः | ००१ इत्युमाम- || २७८ || हेश्वरौ कर्णिकायां शिवतत्वे- ओं व्योम- व्यापिने | व्योमरूपाय सर्वव्यापिने शिवाय- || २७९ || अनंताय अनाथाय अनाश्रिताय- धूपाय- इति मध्ये शिवतत्वेन पदाय कर्णिकायां- || २८० || अतिशाश्वताय योगपीठसंस्थात् नित्य- योगिने धुनाहाराय ओं नमश्शिवाय सर्व- || २८१ || प्रभवे शिवाय ईशानमूर्धाय तत्पुरुष- वक्त्राय- इति पूर्वदले सादाख्येत्यघोर- || २८२ || हृदयाय वामदेव गुह्याय सद्योजातमूर्तये- ओं नमो नमः | गुह्याति गुह्याय | गोघ्ने? अनि- || २८३ || धनाय | सर्वसिद्धाधिपाय | ज्योतिरूपाय- ईश्वर तत्वेऽग्निदुले | परमेश्वरपराय | अचे- || २८४ || तनाचेतन व्योमिन् | व्योमिन् | व्यापिन्-व्यापिन्- अरूपिन् अरूपिन् प्रथम प्रथम तेजस्तेजः || २८५ || ज्योति ज्योतिः | अरूप इति | विद्यातत्वे याम्य- दले | अनन्त अभस्म अभस्म | अनादि नाना- || २८६ || धू धू धू ओं भूः ओं भुवः ओं सुवः | ओं महः | माया तत्वे नैर्-ऋतदले | अनिधन निधन- निधनो- || २८७ || द्भव शिव सर्वपरत्मन् | महेश्वरः | महादेव | सद्भावेश्वर इति- कालतत्वे वारुणे पात्रे || २८८ || महातेजः योगाधिपतये मुञ्च मुञ्च | प्रथम प्रथम- शर्व शर्व | भव भव भवोद्भव सर्वभूत सुखप्रद- || २८९ || सर्वसान्निध्यकर | इति वायव्यदले नियतितत्वे- ब्रह्मविष्णुरुद्रपरि अनर्चितानर्चित | असंस्तु- || २९० || तासंस्तुत पूर्वस्थित पूर्वस्थित साक्षिन् साक्षिन् | कुरु कुरु पतंग पतंग पिंग पिंग ज्ञान ज्ञान इति- || २९१ || प्. २२) पुरुषतत्वे | उत्तरदले || १ || शब्द शब्द सूक्ष्मसूक्ष्म शिव शिव सर्वद सर्वद ओं नमो नमः | ओं शिवाय- || २९२ || नमो नमः | ओमिति प्राकृत तत्वे | ईशानदले- | रुद्रशांतिं जपेन्नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते || २९३ || उपद्रवेषु सर्वेषु सर्वोत्पातेषु षण्मुख | * मुतेनात्र संदेहः सत्यं सत्य शिखिध्वज || २९४ || स्थापनार्चन दीक्षादि क्रमोपक्रमयोर्नरः | पश्चान्न कुरुते शांतिं इष्टापूर्तैवियुज्यते || २९५ || रोगात्ययनिमित्ताप्तौ देशशांत्यादि कर्मसु | श्मशानेषु च नित्येषु मानवा यत्र वर्तते || २९६ || शता अष्टौ तथाकर्षे वश्योच्चाटनमारणे | नापेक्षणीया कालस्य भौतिकस्यापि नित्यशः || २९७ || इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे- रुद्रशांति पटलः - शिवाचारम् - ईश्वर उवाच- दीक्षितानां क्रमेणैव शिवाचारो निगद्यते || २९९ || किं वर्ज्यं किं च कर्तव्यं शिवमार्गस्थितेष्वथ | अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोस्तथा || ३०० || व्यतीपातेषु सर्वेषु दिनवृद्धौ दिनक्षये | संक्रान्त्यामयने द्वंन्तु षडशीति मुखेषु च || ३०१ || द्विगुणं पूजनं होमो जपो नक्तेन वर्तनं | भूतेषु रक्षणं कार्यं वात्सल्यं च तपस्विषु || ३०२ || कारुण्यं सर्वभूतेषु क्षमासत्यमचापलम् | अनृतं गुरुदेवार्थं न दोषाय प्रकल्प्यते || ३०३ || अदण्डश्चासहायश्च गमनं शयनं नहि | रुद्राक्ष कटकन्नित्यं विषमं वासमंद्रजं || ३०४ || एकत्रिपञ्चवदनं यथा लाभं तु धारयेत् | द्विचतुष्षण्मुखं शस्तं अव्रणं कन्दतीक्षकं || ३०५ || प्. २३) सव्रणः क्रमिजुष्टं तु कन्दकैरहितं तथा | वकधारानिकृष्टं च रुद्राक्षं नैव धारयेत् || ३०६ || दक्षबाहुशिखायां वा धार्यं चतुराननम् | अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यो वास्तातः स्नातको भवेत् || ३०७ || रुद्राक्षधारणे नैव रुद्रलोके महीयते | वाङ्मनः कायिकं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनं || ३०८ || तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुद्राक्षं धारयेत्सदा | अधारणे महान् दोषः सिद्धयः तस्य दूरतः || ३०९ || रुद्राक्षधारणीयस्तु दीक्षितैश्चाप्य दीक्षितैः | नित्यं हैममयीं धार्यं मुद्रिका दक्षिणे करे || ३१० || पद्मरागान्विता कार्या नीलेन रचिताथवा | धार्यो हि चित्र रुग्माद्यैः कुण्डलेन चितान्विते || ३११ || नवशब्ददशाद्यं स्यात् त्रिसरं देशिकाद्दितः | त्रिसूत्रेण वृतत्वे तद्धृत्तं घृष्टं सुवर्तितम् || ३१२ || द्विगुणं कटिबंधेन नयेदामस्तनांतिकं | तस्मात्तद्विगुणं कुर्याद्ग्रन्थिस्तस्या त्रिवेष्टनात् || ३१३ || उपवीतन्नृपादीनां तद्वित्रेकसरं क्रमात् | पूजामात्रं च सन्धार्यं नोर्ध्वं तेषां हि धारणं || ३१४ || शिवसंज्ञाद्विजस्यैव देवाख्या चंद्रपस्य तु | वैश्यानां देवसंज्ञा च शूद्राणां तु गणान्विता || ३१५ || पुष्पपादानुसारेण संज्ञा तन्नायतो हिता | अनाथं दुर्बलं भीतं दुर्गन्धं न परित्यजेत् || ३१६ || गवामुत्थापनं कार्यं मग्नानां कर्दमादिषु | चतुर्णामपि वर्णानां आचार्यत्वमिहोदितः || ३१७ || सर्वेषां चैव वर्णानां द्विजोनुग्राहकर्मतः | त्रयाणां क्षत्रिये द्वाभ्यां वैश्यश्शूद्रः स्वयोनिजे || ३१८ || संस्पर्शात्कारुकादीनां हौत्रीं तु परिवर्जयेत् | एवं चानुग्रहः कार्यः चतुर्भिरपि देशिकैः || ३१९ || प्. २४) द्विजस्याश्रम धर्मित्वं चतुर्था परिकीर्तितः | ब्रह्मचारी ग्रहस्थश्च वानप्रस्थो यतिः क्रमात् || ३२० || ग्रहस्थाश्रम धर्मित्वं त्रयाणां च न चापरं | तावदस्य पुनस्तेषां ब्रह्मचर्यं विधीयते || ३२१ || आश्रमाणां तु भेदोऽस्ति निष्टा भेदो न विद्यते | एकं द्वयं फलं भुङ्क्ते मोक्षस्साधारणस्तयोः || ३२२ || ब्रह्मचारी द्विधा प्रोक्तो भौतिको नैष्टिकोऽपरः | भौतिकस्त्रिविधो ज्ञेयः संक्षेपेणोच्यते मया || ३२३ || विप्रास्नातक एवाद्यो व्रतस्नातक एव च | विद्याव्रतस्नातकश्च भौतिकस्त्रिविधोऽपि हि || ३२४ || विद्याव्रत समाप्तौ तु गृहीत्वं तस्य कीर्तितं | द्वितीयो नैष्टिकः प्रोक्तो देहांतं तस्य वर्तनं || ३२५ || स मेखली जटी दण्डी मुण्डी वा भिक्षुकश्शुचिः | नित्यं गुरुकुले वासः संयमी सत्यभाषितं || ३२६ || स्त्रिकाल स्नायीताक्रोधः क्षांतिर्या ब्रह्मचारिणी | निवर्तनं नैष्टिकस्य अघोरायुतवर्तनात् || ३२७ || कृत्वा वृतेश्वरं याते वृतमोक्षस्तदा भवेत् | स्नानं दैवार्चनं होमं दानं च पितृतर्पणम् || ३२८ || स्वदारमरणं कार्यं प्रीतिर्वा शाश्वती तथा | चतुर्विधो गृहस्थस्तु बोद्धव्यः पार्वतीसुत || ३२९ || वने वासोऽग्निवसनं कन्दमूलफलाशनम् | भूशययाजिनधारित्वं प्रतिग्रहविवर्जितं || ३३० || त्रिकालं प्लवनं होमं पूजाध्यानमहर्निशं | सर्वेन्द्रियनिरोधश्च वृत्तिरेषा वनस्थिते || ३३१ || सर्वक्रिया परित्यागो विवासावाथवल्कली | सर्वत्र समदर्शित्वं सुखदुःखाविकारिता || ३३२ || सबाह्यांभ्यन्तरं शौचं अरण्येध्याननिष्टता | प्रियाप्रिय परित्योगो यतो वृत्तिरुदाहृता || ३३३ || प्. २५) चतुष्कमेतत्कथितं एकैकं च चतुर्विधं | इति श्रीमत् षट्सहस्त्रिकालोत्तर महा- || ३३४ || तन्त्रे आश्रमपटलः ईश्वर उवाच- पुनरेव प्रवक्ष्यामि चतुर्धाशिवगोचरम् || ३३५ || शिवश्शिखा तथा ज्योतिः सावित्री चेति गोचराः | गोचरन्तु कुलं ज्ञेयं तेन ज्ञेयास्तु वीक्षिताः || ३३६ || चिह्नेन वसिताश्शैवाः शेषाः पाषण्डिनो मताः | चतुर्धा शिवदेहन्तु गोचरे तु प्रकल्पयेत् || ३३७ || मन्त्र वाच्यं शिवकुले नादवाच्यं शिखाकुलं | बिन्ध्वर्ध चंद्रज्योत्स्नाख्या सादाक्ष्यमीरितं || ३३८ || आशिवादीश्वरांतं तु ज्ञेयं गोचरता स्थितिः | शिवादि पूर्व विज्ञानं न चिन्मात्रं यदा तदा || ३३९ || नाडीचक्रात्म विज्ञानं बीजयुक्त शिवागमे | नित्यानंदात्मकं ज्ञेयं तत्कुलं शिवसंज्ञकं || ३४० || नादशक्ति स्तुतोजाता परमं ब्रह्मणः पदम् | आतो हि द्वादशांतं तु नादसूच्या विभेदितः || ३४१ || मन्त्रमुक्त्वा कलायां तु शिखया प्रोक्तमांतरं | शिखाकुलं तथा ज्ञेयं नादतत्वावलंबनात् || ३४२ || संस्थानं बिन्दुतत्वे तु पदे चैव सदाशिवे | पशुपाशबलाद्वस्तु विचारो ज्योतिसंज्ञके || ३४३ || व्यामिश्रितं तु सर्वैर्यत् कुलं सावित्र संज्ञके | शिवश्शक्तिश्च सकलं तदधश्चेश्वरात्मकं || ३४४ || तत्र तत्र हि भोक्तृत्वात्तस्य तस्य हि तत्कुलं | शिवश्शिखा तथा ज्योतिः ज्ञेयं सावित्रकं कुलं || ३४५ || एकैकस्य चतुर्धान्यो वृत्तिभेदो निगद्यते | प्राजापत्यो महीपालाकपोतो ग्रन्थिकस्तथा || ३४६ || एते भेदास्समाख्याता गोचरे शिवसंज्ञके | कुटिकाश्चैव वेतालाः पद्माहंसाश्शिखाकुले || ३४७ || धृतराष्ट्रा बकाः कंकाः गोपालाः ज्योति संज्ञके | तुटिका माठराश्चैव गुलिका दण्डिनो परे || ३४८ || प्. २६) सावित्र गोचरे प्रोक्ता वृत्तिमेषामतः शृणु | अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायश्शौच संयमः || ३४९ || सत्यमस्थेयमेवद्धि प्राजापत्यं व्रतं हि हत् | क्षयपुत्रार्थ विद्वेष कर्मभिश्शांतिकादिभिः || ३५० || पालयन्तीमहिं यस्मा महीपालास्तु सायकां | पदि नान्येकणान् भूमौ संहरंति कपोतवत् || ३५१ || तद्वृत्या जीवितं येषां कपोतास्ते तु सायकाः | बृहत्कृत्वा तु सद्ग्रन्थिं सहसैवत्यजंति ये || ३५२ || हुतभुक् देवतार्थन्तु ग्रन्थिकास्साधका मताः | सरित्सागर कूलांते कुटीं त्यक्त्वा स्थितास्तु ये || ३५३ || कुटिकास्साधका ज्ञेयाः शिवाराधन तत्पराः | तीर्था सक्तुस्सपत्नीका यथा लब्धोपजीवनं || ३५४ || महोत्साहस संयुक्ता वेतालास्ते तु साधकाः | संयताश्च मलासक्ताः राज्यकामार्थसाधकाः || ३५५ || पद्मास्ते साधकाख्याताः भिक्षाचर्यरतास्सदा | ज्ञानयोग समायुक्ता वेदाचारे स्थिताश्चये || ३५६ || यो हंसास्साधकाख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः | ब्रह्मचर्येण सत्येन यथा लब्धतयापि च || ३५७ || जितं जगत्समस्तं ये धृतराष्ट्रा मतास्तुते | गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतधर्ममथापि वा || ३५८ || स्वात्मैकगतिनिष्टास्तु बकास्ते साधकामताः | जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिताश्चोत्कृष्टसिद्धये || ३५९ || बीजशृंगाटकाहारा ते कैंकास्तु साधकाः | गोभिस्सार्धं व्रजन्त्यत्र गोष्टे च निवसंतिये || ३६० || पञ्चगव्याशना ये तु गोपालास्ते तु साधकाः | कृच्छ्र चांद्रायणाद्यैस्तु क्षपयंति स्वकं वपुः || ३६१ || तुटिमात्राशिनस्ते तु तृटिकास्साधकामताः | जग्ध्वा तु शमरीं पत्नीं मेदिनीं गृहमेधिनीं || ३६२ || प्. २७) भिक्षावृत्तिरता शुद्धा मातरास्ते तु साधकाः | ग्रासमात्रं समानाभिः त्रुटिकाभिरथाष्टभिः || ३६३ || कन्दमूलफलोत्थाभिः गुटिकास्ते तु साधकाः | स्वदेह दण्डने युक्ताः रात्रौ वीरासने स्थिताः || ३६४ || दण्डिनः साधकाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितं | सामान्यतो विशेषस्था भूतितो गृहिणोऽपि वा || ३६५ || इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे गोचर पटलः चतुर्दशः || ३६६ || ईश्वर उवाच - भिक्षाभोजनम्- ब्रह्मचारी गृहस्थश्च देशिकस्तु द्विधायतः || ३६१ || तयोर्वर्ज्यमवर्ज्यम् च कथयामि तवाखिलं | मासं मदृग्वरं शस्त्रं हरिद्रायान वर्जनम् || ३६८ | तथा स्त्रीराग संस्कार गीतवादित्र नर्तनं | शिव संबन्धिनं मुक्त्वा वर्ज्यमत्यत्र यत्नतः || ३६९ || द्विकालं भोजनं दानं प्रीतिनासर्जनं हितं | मालालंकार गंधांश्च वर्जयेद्यागवर्जनं || ३७० || मध्वापत्सु न दृश्येत यानशस्त्रादि वल्गुषं | मिस्सिन्ग् पगे नो. ३९ || ३७१ || दशांगुलं समुत्सेधं उच्छ्रयादंगुलाष्टकं | भिक्षापात्रं प्रकर्तव्यं ताम्रं वा पत्रकल्पितं || ३७२ || पलाशं मधुपत्रैश्च कदंबाम्रैश्च चंपकैः | वर्जयेत् तु वराश्वत्थं विशावाताक्षि केसरम् || ३७३ || चातुर्वर्णं चरेद्भैक्षं अभिशस्तं विसर्जयेत् | तथा पतितसंभूतं भिक्षाचर्या यथा विधिः || ३७४ || दण्डेऽस्त्रं हृदयं पात्रे न्यस्त्वायायाच्छिवं स्मरन् | पात्रे तु पतितं भैक्षं गृह्णीयात् भूगतं त्यजेत् || ३७५ || स्थातव्यं न चिरं कालं निवृत्तेन निवर्तनं | मौनं प्रयत्नतः कार्यं पात्रपूरणतोऽथवा || ३७६ || प्. २८) कणभिक्षाथवा कार्या बहुदैव सिकान वा | भिक्षा मानीयतामेव स्थाप्य स्थाने शुभे समे || ३७७ || हस्तपादादिकं काख्य पूर्ववद्वाचमेद्बुधः | हृदा संप्रोक्षितं दद्यात् शिवाय गुरवे पुनः || ३७८ || भोजनं परतः कार्यं त्र्यक्षरेणाभि मंत्रितः | तथा भूतं भवत्याशु तद्भुत्वा मृत्युजिद्भवेत् || ३७९ || मौनमास्थाय भोक्तव्यं न चात्यंतं विरोधकृत् | एवं भिक्षाटनं प्रोक्तं सर्वसामान्य लक्षणम् || ३८० || नास्ति भिक्षा समं पुण्यं नास्ति भिक्षा समं तपः | सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलं || ३८१ || सर्वदानेषु यत्पुण्यं यथा चांद्रायणादिषु | तत्फलं कोटिगुणितं भिक्षाशी प्राप्नुयान्नरः || ३८२ || पाके निर्वर्तिते यत्र अथिथि यीति पराङ्मुखः | देवाश्च पितरस्सर्वे यांति तस्मात्पराङ्मुखाः || ३८३ || प्राप्ते काले तु दातव्यं अविचारेण यत्नतः | कुलानुद्धरते सोहि दशपूर्वान् दशपरात् || ३८४ || सर्वेषां चैव पात्राणां पात्रं चैवातिथिं परं | हीनांगमथ पूर्णांगणवृत्तं जातिरेव वा || ३८५ || अविचारेण पूज्यस्तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् | संप्राप्तकाले यो भैक्षं दूरतः परिवर्जयेत् || ३८६ || तस्य पुण्यफलं सर्वं गृहीत्वा याति सोऽतिथिः | अनिष्पन्ने यथा काले योजयेदविचारतः || ३८७ || ब्रह्महा कथ्यते सोऽहि बहुरूपाच्छताच्छुचिः | एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन कार्यं भिक्षाटनं सदा || ३८८ || सिद्धयः तस्य सिध्यंति भिक्षाशी योजितेंद्रियः | सर्वे प्रतिग्रहाः प्रोक्ताः विना भिक्षां शिखिध्वज || ३८९ || इति श्रीकालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे- आश्रमप्रयुक्ताचार्य समयाचारपटलः || ३९० || कार्तिकेय उवाच- गुरुद्वयं च यः प्रोक्ते भौतिकं नैष्टिकं क्रमात् || ३९१ || प्. २९) अनुग्राह्य विभागं तु न ज्ञातं तत्वतो मया || ३९२ || ईश्वर उवाच- शृणु षण्मुख तत्वेन मोक्षं भोगं यथा स्थितं | ब्रह्मचारी गृहस्थश्च द्विविधी देशिकोत्तमः || ३९३ || दीक्षा प्रतिष्टयोरेता प्रभावव्यधिकारणौ | किन्तु मोक्षैक युक्तानां विभूतिर्विमुखात्मनां || ३९४ || ब्रह्मचारी गुरुर्ज्ञेयो गृहस्थस्स्याद्वयाथिनां | पूर्ववर्णाश्रमाणां हि स्वे स्वे कर्मणि तिष्टतां || ३९५ || उत्पन्न तत्वज्ञानानां मोक्षसाधारणं स्मृतं | यतीनां तु यतित्वं तु गृहस्थै रथमातृके || ३९६ || गृहस्थ एव तैरेव यज्ञार्थिभिरुपास्यते | गृहस्थादितरेषां तु नास्ति भोगाधिकारिता || ३९७ || तस्माद्गृही गुरुकार्यो भोगमोक्षोभयार्थिभिः | लिंगिनां तु नमस्कारात् गोसहस्र फलं लभेत् || ३९८ || गो सहस्र फलं याति स्वगुरोः पादवंदनात् | तेनास्तौ प्राप्नुयात्सर्वं यद्दत्तं शिवलिंगिने || ३९९ || तेन तृप्तेन तृप्यं तु जगत्सर्वं चराचरम् | तेन तुष्टेन तुष्टस्तु देव देवस्सदाशिवः || ४०० || तस्मात्सर्व प्रयत्नेन पूजयेच्छिवलिंगिनं | बौद्धवैष्णव पञ्चार्थ सौरकालाकल्लादिषु || ४०१ || शैवस्सर्वाधिकारीः स्यात् न शैवोऽमी कथंचन | वासना तत्वभेदेन बोद्धव्याः पशवस्त्विह || ४०२ || दीक्षितानां प्रवक्ष्यामि विभागं रीढसंभवं | गृहस्थो ब्रह्मचारी च दीक्षिता द्विविधौ मतः || ४०३ || पुत्राः पितुरभावात्तु दायादास्स्यु शिखिध्वज | औ रसाः समभागेन तद्वन्या विशेषतः || ४०४ || कथं श्रेष्टहनीष्टेस्तथान्य समवर्तिनः | पिता हरेदपुत्रस्य माता च तदभावतः || ४०५ || पितृव्यास्तदभावे तु तथान्ये पिण्डदायिनः | पितृपक्षोद्भवाः केचित् स्वगोत्र प्रभवा यदा || ४०६ || प्. ३०) अभावात् पितृपक्षस्य त्वितरो मातृपक्षजाः | तदभावाद्धरेद्राजा वित्तं पक्षद्वयं विना || ४०७ || एवं मातामहादीनि पित्राद्यारित्थिनो स्मृताः | विवाहिता प्रजानारी भर्तृपक्ष कुलखिना || ४०८ || पितृपक्षोद्भवं रिक्थं प्रार्थितव्यं प्रयत्नतः | प्रभुणा दाससंभूतं वित्तं ग्राह्यं समासतः || ४०९ || एवं ग्राम्य जनानां तु तथा सत्तानुरात्मनां | सत्स्वपत्येषु तेषां वै ग्राह्यं षड्भागमात्रतः || ४१० || निर्याण समये द्रव्ये राजा भागी न चेतरः | महार्घं दन्तिनो पाजीन् नृपतेस्तु समर्पयेत् || ४११ || ग्राह्यं द्रविण विप्राच्चतुर्णबहिष्कृतम् | कैवर्तकादिकं ग्राह्यं उपस्पर्शसमुद्भवः || ४१२ || तन्तुप्लाव्युद्भवार्थं च वेणुप्लावीं विना हरेत् | इत्यष्टादशधारित्वं शास्त्रबुध्या विभाजपेत् || ४१३ || प्रकल्प्यमंतरं गंधं बहिरंगत्वमेव च | पिण्डदात्रनुसारेण दायादास्यान्न चान्यदा || ४१४ || गृहस्थरित्थं कथितं प्रोच्यते ब्रह्मचारिजम् | ब्रह्मचार्युद्भवे रिक्थ रिक्थिनस्तु स्वसंतते | ४१५ || स्वसंततेरभावाच्च दायादाचान्य संतते | एवं तु रिक्थिनः प्रोक्ता वर्जयेत् तदलिंगिनः || ४१६ || स्वसन्तते भवाद्द्रव्य न भोगेनापि नीयते | यच्च भोगविहीनं तु त्रिंशद्वर्षं विना हितं || ४१७ || श्रावितं लेख्यविधिना नृपा * वित्तधृत्पुनः | निरीक्ष्य साक्षिणोयस्मादुभयानुमते सति || ४१८ || वाङ्दण्डस्ते ययुध्येषु न परीक्ष्यास्तु साक्षिणः | व्यवहार प्रतिज्ञास्तु सारभूता विचारयेत् || ४१९ || पुनरेव प्रवक्ष्यामि विचारं तव षण्मुख | उपकुर्वाणकानां तु शिवाज्ञा तु विधायिनां || ४२० || ब्रह्मचारी भवेद्धित्वा कृत्वा चैव प्रतिग्रहं | वित्त भूम्यादिकं * * * गाश्रममथाभ्यगात् || ४२१ || प्. ३१) तेषां रिक्थ विभागं तु कल्पनीयं गृहस्थवत् | मातृपुत्रादि भ्रातृणां प्रतिभागं प्रकल्पयेत् || ४२२ || त्रिविधेन प्रमाणेन साक्षिपूर्वं समन्ततः | अष्टादश पदंचात्र व्यवहारं परीक्षयेत् || ४२३ || सत्येव प्रविचारास्तु संक्षेपात्तु प्रदर्शिताः | श्रुतेन वयसा जात्या समायुक्तोऽथ कन्यसः || ४२४ || तेनाभिवाद्यो यत्नेन गुरुवत्पूर्व दीक्षितः | प्रदक्षिणीयो ज्येष्टेन गुरुवद्वाभिनंदयेत् || ४२५ || स पूज्यः परयाभक्त्या स्वगुरोस्तु दिने दिने | तद भावास्तु भार्या वा पूजनीया प्रयत्नतः || ४२६ || न गुरुस्त्रीत्वचित् कार्यानस्याग्राहयेदणून् | न देयास्त्रिषु समया न कार्या लिंगिनी क्वचित् || ४२७ || न तान्नमेत्कदाचिच्च न नग्नामवलोकयेत् | ज्येष्ठो भ्राता सदा पूज्यः शास्त्रमन्वेष्टयेत् ततः || ४२८ || अथवान्यतमाच्छास्त्रं श्रोतव्यं कर्मसिद्धये | गुरुवत्पूजयेन्नित्यं नानात्वं परिवर्जयेत् || ४२९ || चोदको बोधकश्चैव मोक्षदस्तु तृतीयकः | शिववत्पूजयेत्सर्वान् यतस्ते मोक्षदा नृणां || ४३० || या प्रेरयति जन्तूनां शिवे परमकारणे | प्रेरणाच्चोदकं प्राहुः गुरु धौरेय उत्तमः || ४३१ || दीक्षा गुरोर्मोक्षदस्तु बोधकश्शास्त्र दर्शकः | बोधकस्तु प्रयत्नेन पूजितव्यः सदैव हि || ४३२ || इत्येतत्कथितं लेशान्नियोगात् गुरुसंस्थितं | इति कालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे गुरु- || ४३३ || विचारो षोडशः पटलः- त्रिचत्वारिंशदश्लोकः ईश्वर उवाच || ४३४ || अंशकं संप्रवक्ष्यमि साधकानां फलप्रदम् | विचारश्चात्र कर्तव्यो मंत्राणां अंशको ननु || ४३५ || अंशकानि विना बीजाः फलवर्जिताः | यथा बीजमकाले तु फलदं नैव दृश्यते || ४३६ || प्. ३२) ऊषरे व्यप्य निक्षिप्य बीजं फलविवजितम् | तद्वंदशकहीनं तु मंत्रं नादापयेत् क्वचित् || ४३७ || अतोंशकं त्रिधावक्ष्ये ज्ञात्वा सिद्धगतो भवेत् | भूमौ तु मातृकां लिख्य कूट * * विवर्जिताः || ४३८ || मन्त्राक्षराणि विश्लेक्ष्य अनुस्वारान्नयेत् पृथक् | साधकस्य तु या संज्ञा तस्य विश्लेषणं तथा || ४३९ || मन्त्रस्यादौ तथा चांते साधकानां नियोजयेत् | सिद्धः साध्यः सुसिद्धारिः संज्ञां गणयेत्क्रमात् || ४४० || मन्त्रस्यादौ तथांते च सिद्धिदस्य शुभांशकः | सिद्धादिश्चांत सिद्धिश्च तत्क्षणादेव सिध्यति || ४४१ || सुसिद्धादि सुसिद्धांतं सिद्धवत्परिकल्पयेत् | अरिमादौ तथांते च दूरतः परिवर्जयेत् || ४४२ || सिद्धस्सुसिद्धः चैकार्थे अरिस्साध्यस्तथैव च | आदौ सिद्धिस्थितो मंत्रे तदंते तद्वदेव हि || ४४३ || सिद्धस्सिध्यंत संदेह उदासीनो द्वितीयकः | स्वसिद्धः फलदः क्षिप्रं अरिन्नाशकरोध्रुवम् || ४४४ || अत्यंतारि सम्राक्रांत मृत्युदंतेन वर्जयेत् | अर्ध्यन्तश्च सुसिद्धादि सिद्धांतारि पुनशुभः || ४४५ || इत्येकदंशकं ज्ञात्वा मंत्रं शिष्यायचार्पयेत् | प्रासादप्रणवाद्यं तु माया वर्णस्य षण्मुख || ४४६ || नवात्म देवरोभ्यांनांशकं परिकल्पयेत् | विद्यानुग्राहकाह्येते मंत्रराजेश्वरा मताः || ४४७ || समर्थास्सर्वकार्येषु नांशकं तेषु कल्पयेत् | अथवान्य प्रकारेण अंशकं कल्पयेत्सुधीः || ४४८ || ब्रह्मा विष्णुश्च शक्रश्च यक्षगंधर्वराक्षसाः | दैत्यविद्याधरा रुद्राः ज्ञेयाश्शुद्धास्तदंशकाः || ४४९ || प्रातस्नायी द्विजासक्त शौचकृत्संयतो घृणी | ब्रह्मविद्यात्म संसक्तो ज्ञेयो ब्रह्मांशकस्स च || ४५० || प्. ३३) मायी सत्वयुतो धीरः स्त्रीप्रियो मत्सरी दृढी | कार्योपायशताभिज्ञो ज्ञेयो वै वैष्णवांशकः || ४५१ || रुद्र भक्तोद्यमी वीरः पिशाचनिलयात्रयः | महाव्रत प्रियो प्राज्ञो ज्ञेयो रुद्रांशकः नरः || ४५२ || गीतनृत्ताद्यभिज्ञश्च दन्तिद * न तत्परः | तदैश्वर्यः कथासक्तो ज्ञेयः पौनंदशांतकः || ४५३ || क्षीराशी चानिलोत्या न गलखण्डोदन प्रियः | स्तब्दाक्षो नागकन्यार्थी ज्ञेयो नागांशकोनरः || ४५४ || काकांगदहारैश्च भूषा भूषण भूषितः | सत्वयुक्तोंगसंपन्नो ज्ञेयो यक्षेश्वरांशकः || ४५५ || गीतनृत्त प्रियोमाल्य वस्त्रसृक्गंध सुंदरः | तदैश्वर्याभिलाषी च गंधर्वांशो नरोत्तमः || ४५६ || क्रव्यात्सृक्गंध शर्वरी भ्रमणप्रियः | भ्रुकुटी भंगभीमाक्षो ज्ञेयोऽसौ राक्षसांशतः || ४५७ || गंभीराक्षि पदक्षोभः पररंध्रनिबंधधीः | महाभव कथालापी ज्ञेयो दैन्यांशको नरः || ४५८ || रोधनांजननि स्त्रिंशद्विप्रासिद्धिसमीहकः | तदूढचेताश्चोत् * क्षु ज्ञेयो विद्याधरांशतः || ४५९ || धीरो भीमोऽमलाकांतः पूतिगंधामिषप्रियः | सत्क्षुद्रो तीवरोषार्तः पिशाचांशः स उच्यते || ४६० || शुद्धांशका समाख्याता मिश्रांशः कथ्यते पुनः | सुरननखरः श्लक्ष्णः प्रभामण्डलमण्डितः || ४६१ || गूढ गुलांगुली उर्व कूर्मपृष्टपदं पुनः | सुवृत्तजंघा जान्वग्ररंभास्तंभ समोरुकः || ४६२ || नितंब तटविस्तीर्ण स्त्रिवलीभंगभंगुरः | आक्षौम मध्यदेशांत विस्तीर्ण कमलालयः || ४६३ || कंबुकण्ठश्च बिंबोष्टः ललंबभुजपङ्कजः | प्रोत्तुंग समनासाग्र विलोल चपलेक्षणः || ४६४ || स्वन्तरश्मि शुद्धास्य कार्मुक भ्रूयुगांकितः | ललाट तटविस्तार शिरच्छत्र सुशोभितः || ४६५ || प्. ३४) महामायूरपिञ्चाग्र नीलवक्रशिरोरुहः | सत्वबुद्धिबलाकाश्च क्षांति प्रीति समन्वितं || ४६६ || उत्साहहर्षसंपन्नो रुद्र भक्तो निवर्तकः | मिश्रांशक युतोधान्य सचाहस्सर्वसिद्धिषु || ४६७ || प्रतिपत्पूर्णिमां तत्व सकलाद्वाद्विवास्थिताः | कर्णोष्ट्यं तु स तु मध्ये पक्षयोर्मातृभिस्सह || ४६८ || एवं ज्ञात्वांशकं दद्यात् मंत्रं तस्य यथा हितं | एकाक्षरं समारभ्य षडन्तं मंत्ररुच्यते || ४६९ || सप्ताक्षराद्भवेद्विद्या यावत्पंचशतावधि | सप्ताक्षराद्भवेद्बाला यावद्विंक्षरावधि | ४७० || तदूर्ध्वं तु कुमारी स्याद्वर्णाद्वात्रिंशदंतकाः | तदूर्ध्वं युवतीज्ञेया यावद्वर्णशतत्रयम् || ४७२ || शतत्रयात्स्थ विरास्यात् पंचकावधि | ततस्सहस्र वर्णान्तं दृढविद्या प्रकीर्तिताः || ४७२ || सहस्रात्परतो विद्या दण्डकेति प्रकीर्तिता | द्विसहस्रं स्तवंविद्धि सकृज्जप्ते च सिध्यति || ४७३ || पूर्वसंध्या तु बालानां जपहोमार्चने हिता | सूर्योदये कुमारीणां प्रहरे यौवन स्थिता || ४७४ || मध्याह्ने स्थविराणां तु वृद्धानामपराह्नकं | दण्डकानां तु संध्यानां नक्तशेषेषु पूजनम् || ४७५ || मन्त्राणां चैव पूजांते जपहोमादिकं हितं | अन्यथा कुरुते यस्तु विघ्नेशैश्चापि भूयते || ४७६ || न सिध्यति मनाक्तस्य यत्साधयितु मीहते | नैवेद्यं चैव सर्वेषां पायसं सघृतं दधि || ४७७ || मोदकानि विचित्राणि खण्डकाद्यान्यनेकशः | कालं ज्ञात्वा प्रयत्नेन सिद्धिदाना नृतं वचः || ४७८ || ककारादि हकारांतं क्रमात्पक्षौ सितासितौ | आदि पक्षस्तु * त्रणैर्हीनोवत्सन्निगद्यते || ४७९ || * * * * * * न्दशस्वरान् * * * * * * न् | अनुस्वारविसर्गेण विना मात्राक्रिया न्यसेत् || ४८० || प्. ३५) ह्रस्वा शुक्लास्समा दीर्घाः कृष्णा वै * * * * * | * * * त् प्रमुखास्तत्र तिथयः परिकल्पयेत् || ४८१ || बाला कुमारी युवती वृद्धा चिन्ताकरी * | तिथयः पञ्चविज्ञेयाः प्रतिपक्षं त्रिधा स्थिताः || ४८२ || जन्मलाभविनाशं च क्रमादेकैकपञ्चकं | उदितो * * * संध्याग्रामितो स्तिमितस्तथा || ४८३ || उदिते शांतिकादीनि कर्माणि भसिते तथा | विश्वाकर्षण स्तंभ * * * काले प्रकल्पयेत् || ४८४ || विद्वेषोच्चाटने शस्तं ग्रामितं पार्वतीसुत | अस्तमस्तमनं शस्तं ज्ञात्वा कालं च सिध्यति || ४८५ || एकैकस्य तु कालस्य ज्ञेयः षड्घटिकोदयः | तत्राव्यवहन्तरः कालो विज्ञेयश्च त्रिधास्थितः || ४८६ || शान्तिदादीनि कर्माणि इडाचारेण सिद्धिदा | विश्वाकर्षणमोहादीन् पिंगलेन प्रसिध्यति || ४८७ || मारणोच्चाटनादीनि विषुवत्स्थेन भावयेत् | एकैकं पञ्चधा ज्ञेया नाडीचारं प्रयत्नतः || ४८८ || पृथिव्या * * * तेजोवायुराकाश एव च | अधस्पृक् प्रवहेद्यस्मात् पृथिवी नामनामतः || ४८९ || ऊर्ध्व तेजः प्रवहन्ति ताभ्यां मध्या * * मतः | रंध्रे पार्श्वे भवेद्वायुः सर्वं व्याप्य तथामवरं || ४९० || स्तंभिकथ्?पार्थिवोमार्गे शांतिकं वारुणेहितं | वश्याकर्षण * हादीन् तैजसेन न संशयः || ४९१ || भ्रमणं वायुमार्गेण समरं शून्यभेन तु | इत्येतल्लेशतः ख्यातं कालस्य तु * * * या || ४९२ || अनेन तु विना वत्स न किंचिदपि सिध्यति | तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कालज्ञानं समभ्यसेत् || ४९३ || इति कालोत्तरे महातंत्रे * * अंशकता- लक्षणः सप्तदशमः पटलः || ४९४ || षष्ठश्लोकः - प्. ३६) अथातः संप्रवक्ष्यामि * * सद्भावमुत्तमं | * * * * * * * * * व स्नेहात् षडानन || ४९५ || सर्वे सौभाग्यमतुलं श्रीमेयाकांति पुत्रदम् | भूतिकामैस्सदा सेव्यमायुः पुष्टिविवर्धनं || ४९६ || मन्त्रध्यानं मण्डलं च मुद्रासंधानमेव च | पञ्चप्रकारं संक्षेपात् कल्पन्ते कथयाम्यहं || ४९७ || चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्ति समन्वितं | आद्यंतं परतोद्ध्र्ट्य तदेव सविकारिणं || ४९८ || द्वितयः तारकं कांतं गौरी तत्रिपदान्वितं | चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौर्यासंपूर्णावाचकं || ४९९ || तत्राद्यं त्रितये नैव षोडाविन्यन्तमुच्चरेत् | ईश्वराच्छक्ति पर्यन्तं मूर्त स्वहृदयेन तु || ५०० || गौरीमंत्रं समाख्यातं शिवमंत्रमथोच्यते | ऊहकं च तथा कालं शिवबीजं समुद्धरेत् || ५०१ || प्राणदीर्घस्वराक्रांतं षडंगं जातिसंयुतं | आसनं प्रणवेनात्र षडुत्थं तु स तु न्यसेत् || ५०२ || मूर्तिन्यासं हृदा चात्र धूपदीपादिकं तथा | यामलं कथितं वत्स एकवीरमतः शृणु || ५०३ || व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमाया तु शोगगः | शिवशक्तिमयं बीजं हृदयादि विवर्जितः || ५०४ || यस्सर्वकामप्रदं वत्सबीजबीजवरं विदुः | ध्यानमंत्रं प्रवक्ष्यामि यथा वदनुपूर्वशः || ५०५ || द्व्यंगुला तु समारभ्य यावद्रज्रांगुलावधि | गृहे तु तत्वतः कार्यं बहिः प्रासादमानतः || ५०६ || हेमद्रव्यमयीशस्ता पित्तलामधताम्रजा | श्वेतचंदनजावायी देवदारुमयी शुभा || ५०७ || अव्यक्ता यत्नतः कार्यो पञ्चपिण्डाशिवान्विताः | कोणेषु च वृत्तानि तदूर्ध्वे पञ्चमं भवेत् || ५०८ || प्. ३७) लालिता सुभगा गौरी क्षोभणी शक्तिरेव च | अग्नीश रक्षो वा धूर्ध्वे दिक्षु वृत्तेऽन्यथा भवेत् || ५०९ || वाक्भवेच्छा क्रियाज्ञानी दिक्षु पूर्वादितो न्यसेत् | सपीठरचनायुक्तो वामभाग शिवस्थिता || ५१० || अव्यक्तं तु शिवं कुर्युः लक्ष्मरेखा विवर्जितं | एतदव्यक्त रूपं तु शिवयोः परिकीर्तितं || ५११ || भुक्तिमुक्तिप्रदं ज्ञेयं स्त्रीणां चैव विशेषतः | व्यक्तरूपामतो वक्ष्ये सर्वसाधारणा तथा || ५१२ || द्विनेत्रा वा त्रिनेत्रा वा शुद्धा वा शंकान्विता | समांघ्रि विषमांघ्रिर्वा संस्थिता द्विचतुर्भुजा || ५१३ || पीठपद्मद्वयस्था वा सि * कर्मस्थितापि वा | गौरी यथा तथा स्थाप्य तत्राद्या द्विभुजा सती || ५१४ || सृगक्षिसूत्र कलिका शलाकोल्पल घण्टिका | शरं परं वा सव्येन पाणिनान्यभयं भवेत् || ५१५ || वामेन पुस्त तांबूलं दण्डाभयकमण्डलुम् | गणेश कल्पणे वासान् दद्यादेकैकशः क्रमात् || ५१६ || अष्टानां सर्व हस्तानां एकैकस्येतरस्थितैः | मूर्तीनामष्टभिर्भेद स्याच्चतुष्षष्टिवद्विभोः || ५१७ || यथोक्त * रिष्टकयोः प्रतिपार्श्वं द्वयं द्वयं | बिभ्रतीति चतुर्हस्ता वेदाष्टगिरिभेदतः || ५१८ || प्रत्यष्टकं हि युग्मानि स्युरष्टयांबुधि संख्यया | तेषामन्योन्य संमूर्धा मुक्तासंख्या प्रवर्तते || ५१९ || मुख्य दृश्यामदृश्यां वा व्यक्तां वाथ प्रकल्पयेत् | लिंगवत्सा तु बोद्धव्या व्यक्ताव्यक्तोभयात्मिका || ५२० || अव्यक्तरूपा गौरी या अव्यक्तं कारयेच्छिवं | अव्यक्तं वा शिवं कुर्यात् व्यक्ता वा परमेश्वरी || ५२१ || व्यक्तरूप द्वयं वाथ कर्तव्यं लक्षणान्वितम् | अष्टतालोच्छ्रिता गौरी नवतालशिवो भवेत् || ५२२ || न ह्रस्वा न तु शाकार्या विकृता वा शिवप्रदा | अर्धनारीश्वरं वाथ कर्तव्यं पुर्ध प्रमाणतः || ५२३ || प्. ३८) इति ध्यानं समाख्यातं मुद्रां वै कथयामिते | आसने पद्म मुद्रां तु प्रागुक्तां परिकल्पयेत् || ५२४ || लिंगमुद्रा शिवस्योक्ता मुद्राचावाहती द्वयोः | गौर्या शक्तिमुद्रा तु योनिमुद्रा तु वा स्मृता || ५२५ || अन्योन्यंगुलि संवेष्टयावंगुष्टौ मध्यगौ न्यसेत् | तर्जनी चोच्छ्रिते चोभे शक्तिमुद्रा शिवप्रदा || ५२६ || क्षोभणी सर्वसंधानां मंत्रपूर्वा षडानन | मण्डलं संप्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः || ५२७ || चतुरश्रं चतुर्हस्तं समन्ताद्दिशि भाजितं | मध्ये कोष्टे * * * तु त्रिकोणा परिकल्पयेत् || ५२८ || तिस्रोर्ध्वे चार्धचंद्रं तु द्विगुणं द्विगुणभ्रमात् | द्विपदद्वारखण्डं तु द्विगुणं पदखण्डतः || ५२९ || एवं * * चतुष्कं तु वर्तितव्यं प्रयत्नतः | द्वाराभ्यां कोणदेशं तु द्विपदं वज्रवन्मतः || ५३० || प्रायश्चित्त द्वारद्वयस्यात्र कर्णं स्वविना | त्रिकोणमध्ये कमलं साष्टपत्रं सकर्णिकम् || ५३१ || शुक्लकुंदेन्दु वर्णाभं त्रिकोणं रक्तवर्चसम् | अर्धचंद्र * * ध्वन पीतं काञ्चन सप्रभम् || ५३२ || द्वाराणि पीतकृष्णानि कोणवज्रांजनप्रभम् | एवं निर्वत्य विधिव मण्डलं * * वर्धनं || ५३३ || अथवा सर्वतो भद्रं मण्डलं परिकल्पयेत् | मण्डलं पूर्ववत्कुर्यां प्रतिष्टायां षडानन || ५३४ || प्रतिष्ठापञ्चमं कार्यं ध्वजांतं शिवधामवत् | जीर्णोद्धारे कृतेवत्स लभते मौलिकं फलम् || ५३५ || प्रतिष्ठाप्य ततो देवीं भक्तियुक्तैस्सुभाषितं | पूजयेत्तत्र विधिवत् स्थण्डिले वाथ शोभने || ५३६ || आश्वानं कारयेत् तत्र शक्ति तत्वा परापरं | इत्येषा भावनाकार्या प्रतिमादिषु साधकैः || ५३७ || ध्यातव्या साधकेन्द्रेण क्रियायां भाग्यसिद्धये | पञ्चामृतादिनास्नाप्य विलिप्य कुंकुमादिभिः || ५३८ || प्. ३९) रक्तवस्त्राणि देयानि कुसुमानि विशेषतः | सुगंधानि च शुक्लानि गन्धयुक्ता पराणि च || ५३९ || धूपः कृष्णागरुर्देय सिंहकं वा शशीयुतं | खण्डकाद्यानि देयानि पवित्राणि बहूनि च || ५४० || कृ * * खण्डसंमिश्रं क्षीरपानं प्रदापयेत् | कन्दमूल फलादीनि यद्यन्मनसिरोचते || ५४१ || तांबूलं * द्र सहितं नानाभोगं समर्पयेत् | उत्तराभिमुखो भूत्वा पूजयेत्परमेश्वरीम् || ५४२ || संपूज्य पर * * * जपः कार्यं प्रयत्नतः | अष्टोत्कृष्टं सहस्रं वा शतं वा प्रत्यहं सुत || ५४३ || होमस्तद्वत् प्रकर्तव्यो ह्यंग * *दशांशतः | स्वशक्त्या तु शिवे जापः तथा होमश्च शांकरे || ५४४ || पद्माभे वनं शस्तं कुर्याग्रे तदभावतः | हस्तमात्रे शुभे कुण्डे मेखला त्रितयान्विते || ५४५ || अर्घ्यपात्रोदके नैव सकृत्कुण्डं तु प्रोक्षयेत् | स्रुक् स्रुवौ होमद्रव्याणि सिद्धिदानि न चान्यथा || ५४६ || ज्ञानाग्निं कल्पयेत्तत्र हृदयांबुजमास्थितं | सुषुम्न वर्त्मनान्यस्य संपूज्य च विधानतः || ५४७ || तथा च गुअरी रूपेण ध्यात्वा पूर्णां प्रदापयेत् | शक्त्यग्निर्भवति ह्येव नित्य नैमित्तिकादिषु || ५४८ || सर्वान् कामानवाप्नोति ज्ञानाग्नेर्हवनान् सुत | अहन्यहनि होमं तु जाति पुष्पै कल्पयेत् || ५४९ || चंपकैर्वा पलाशैर्वा करवीरैर्घृतप्लुतैः | कमलैनीलपत्रैर्वा श्रीफलैर्मन्दनैरथ || ५५० || पूगैर्जातिफलैर्होमं कुंकुमैः केसरेण वा | कर्पूरेण प्रकर्तव्यं चंदनेन विशेषतः || ५५१ || कपिलाघृतहोमस्तु तथा गुग्गुलुसंयुतः | दूर्वाहोमे तथा शस्तो लाजाहोमो विशेषतः || ५५२ || प्. ४०) कन्दपुष्पैर्हितो होमो जातिपुष्पैर्विशेषतः | सुमनापुष्पहोमस्तु उन्मत्तैर्वर्जयेत्सदा || ५५३ || दूर्वामृताज्य होमस्तु समधुश्शस्यते पुनः | तथा सिद्धार्थके होमो ब्रह्मवृक्षस्यकुड्मलैः || ५५४ || तद्भवैः कोमलैः पत्रैः शाखाभिः कोमलैस्ततः | * * लवण होमं तु राजिका तैल संस्थितैः || ५५५ || आकर्षणे तथा ह्येते होमज्ञो होममाचरेत् | नागकेसरवृन्तेन स्तंभने होमे इष्यते || ५५६ || आप्यायते शुक्ल वा रक्तापश्ये प्रशस्यते | मष्टनोर्पितवर्णा तु कृष्णा वै कृष्णकर्मणि || ५५७ || पूर्णापश्चात्प्रदातव्या त्रिपुण्ड्रं कारयेत्ततः | होमं समर्पयेद्देव्या नमस्कृत्य पुनः पुनः || ५५८ || अस्तामूलं यावद्विलोमाघं प्रकल्पयेत् | प्रतिमायां प्रकर्तव्या नैव तत्र विसर्जनम् || ५५९ || स्थण्डिले मण्डलेऽग्नौ तु कलशे तत्प्रकल्पयेत् | पश्चाद्भूतबलिर्देयः क्षेत्रोद्वास्यते बहिः || ५६० || समाचम्य तु तन्यासं संस्मरेच्छक्तिमव्ययं | सप्तवारं प्रयत्नेन आचार्यादींश्च तर्पयेत् || ५६१ || कुमारीं पूजयेद्यत्नात् पञ्चसप्ताष्टकं सदा | स्त्रियः प्रयत्नतः पूज्या भर्तृयुक्ताः शिखिध्वज || ५६२ || देव्यै दत्तं तु यत्किंचित् कुमारीभ्यः प्रदापयेत् | शिवभक्तेषु वद्दद्यान्नाश्नीयात्तत्स्वयं क्वचित् || ५६३ || इत्येतत् सरहस्यं तु सुभगा काममीरितं | जयार्थी जयमाप्नोति पुत्रार्थी लभते सुतान् || ५६४ || कन्यार्थी लभते कन्यां धनार्थीलभते धनं | दुर्भगा सुभगत्वं च प्राप्नुयाच्चाप्यखण्डितं || ५६५ || अखण्डित प्रतापं च जयमाप्नोति भूपतिः | विलसेदवनीं सर्वान् नवखण्डां ससागरां || ५६६ || प्. ४१) सप्तलक्षं तु जापे वाञ्छा सिद्धि प्रजायते | वशं नयतांशकादीन् दानवादिषु का कथा || ५६७ || इत्येषा पूर्वसेवा तु कर्तव्या साधकेन तु | स्त्रीणां वा पुरुषाणां वा दीक्षां कृत्वा प्रदापयेत् || ५६८ || अस्मिन् मंत्रचरे वत्स नाशंका परिकल्पयेत् | कलाभिः कारयेत् दीक्षांशताहुत्या यथाक्रमं || ५६९ || एवं पञ्चकला होम्या शक्तौ पूर्णा नियोजयेत् | समधी पुत्रकाभ्यां च साधकाचार्यकां स्तथा || ५७० || सर्वेषां योजना कार्या शक्तितत्त्वे तु पूर्वकम् | ईश्वरे साधको भोगमाचार्य सकले स्थितिः || ५७१ || एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन लय भोगौ प्रकल्पयेत् | अज्ञात्वालय भोगौ तु ये दीक्षा कुरुते गुरुः || ५७२ || आचार्यः सह शिष्यैस्तु नरके रौरवे पचेत् | देशिकस्तु प्रयत्नात्तु ज्ञात्वा दीक्षां समाचरेत् || ५७३ || दीक्षांते समयाश्राव्या साधकाचार्ययोषितां | कन्यास्त्र वेदविप्राणां गुरुणां च विशेषतः || ५७४ || शास्त्रादि साधकादीनां निन्दां यत्नेन वर्जयेत् | परिहासेन कर्तव्यो नावमानं कदाचन || ५७५ || द्रव्यापहरणं चैव मनसा परिवर्जयेत् | चापल्यं च तथा लौल्यं गुर्वाज्ञा लंघनं तथा || ५७६ || * स्त्रीतो गृहये दीक्षा व्रतं ह्रीषु विवर्जितं | सिद्धमंत्रं प्रयत्नेन सर्वतो ग्राहयेत्सदा || ५७७ || न चात्रकाल नियमो नाशंका तत्र कल्पयेत् | रक्तवस्त्राणि धार्याणि कज्जलं यावकं तथा || ५७८ || कज्जलाक्तौ सदा नेत्रौ पादौ लक्तकरंजितौ | सुगंधपुष्पं शिरसि धारितव्यं प्रयत्नतः || ५७९ || मुखतांबूलसंयुक्तं ग्रीवा ग्रैवैयकान्विता | हस्ताभ्यां कङ्कणौ धार्यौ कुण्डलौ चांगुलीयकं || ५८० || प्. ४२) सुगंधरक्तवस्त्राणि धारितव्यानि सर्वदा | रमणं तु दिवा वन्द्यं तथा पर्वसु पर्वसु || ५८१ || रजस्वलायाः कर्तव्यं अन्तर्यागः प्रयत्नतः | परोच्छिष्टं न भुंजीयात् भर्तृदन्तेन दोषभाक् || ५८२ || शर्यासनादिकं दानं पाद्मके परिवर्जयेत् | गुरुं दृष्ट्वा प्रयत्नेन पादौ दूरात्तु वंदयेत् || ५८३ || त्रिकालं पूजनं कार्यं एककालमथापि वा | यावन्न पूजिता गौरी न तावद्भक्षणं हितं || ५८४ || तांबूलवस्त्र गंधादि पूजयित्वा तु धारयेत् | प्रभातसमये भक्त्या भवानीं पूजयेत्सदा || ५८५ || नाना * नैव कर्तव्यं मूर्तौ मंत्री कदाचन | खण्डनीं पेषणीं चुल्लीं मार्जनीं देहलीं तथा || ५८६ || कन्या स्त्री बाल * श्च शस्त्रमग्नि द्विजं गुरुः | स्थविरं कर्तरिं रक्तं वस्त्र पादैर्न संस्पृशेत् || ५८७ || वामहस्तेन पूजा तु वर्जनीया शिखिध्वज | तैलमांसादिकं वत्स वर्ज्य पर्वणि पर्वणि || ५८९ || अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां विशेषतः | संक्रांते ग्रहणे चैव षडशीति मुखेषु च || ५८९ || विशेष पूजा कर्तव्या आचार्यं पूजयेत्सदा | तृतीया जागरं कार्यं चतुर्थं पूजनं तथा || ५९० || देव्या दत्तं तु नैवेद्यं कुमारीषु प्रदापयेत् | अदीक्षितानां पुरतः पूजनं परिवर्जयेत् || ५९१ || परिचार्य कुमार्यस्तु तदभावात्तु योषितः | सुगंधा सुभगा कार्याचतुर्थं पूजनं तथा || ५९२ || देव्या दत्तं तु * * * * * * * * * * * | ५३ तो ८७ मिस्सिन्ग् || ५९३ || प्. ४३) * * * * * * * * * * शेषतः | अष्टभागेद्वेग भागो द्विवृध्याद्विगुणमारुतः || ५९४ || ए * * * भूमित्तिश्च पूर्ववत्परिकल्पयेत् | एवं विंशति भागांतं विडतांतं परिकल्पयेत् || ५९५ || अन्तद्विगुणमात्रांतं मायां परिकल्पयेत् | द्वितलं त्रितलालिन्द्रान् भित्तिश्च बहिसंख्यया || ५९६ || पादेन वार्धभागेन त्रिपादेन स पादतः | धात्रेन सत्रिपादेन द्विपादेनाधिकल्पयेत् || ५९७ || दत्वालिन्द्रं बहिर्भागा घनं वा सर्वरिष्यते | अधिष्टानाधि षड्वर्गं पूर्ववत्परिकल्पयेत् || ५९८ || शालाकार भाकार प्रासादाकार एव वा | मस्तकस्त्र विसंज्ञेयं कनिष्टं मध्यमोत्तमं || ५९९ || अष्टमा विभक्तेक्त उत्तमादित्रयमत्रयम् | द्विरोत्सेधमसंमानमुत्तमं शृणु मुच्यते || ६०० || रंध्रभागेकहीनं तु मध्यमं समुदाहृतं | भक्षांशं भीमथ मरं अविसत्त तु मुत्तमं || ६०१ || त्रिरत्निमध्यमं ज्ञेयं द्विरत्निश्चोत्तमं भवेत् | लब्वि त्रिंशच्चलं शानि? दीशादीशादि शादिता || ६०२ || * * * * * * * * तदनुदनुभाजयेत् | भागमेक समं रोप्य यावत्तस्य शुभोदयं || ६०३ || यौगिकं लौकिकं चेति द्विविधं तालमुच्यते | त्रितालं तु चतुस्थालं पञ्चतालमथापि वा || ६०४ || उत्सेधं तु समं प्रोक्तं पीठमानमुदीरितम् | पीठोपरिष्टात्पद्मं तु पञ्चाशं तु विभाजिते || ६०५ || त्र्यंशं पद्मतुंगं तु तत्तुंगन्तु त्रिधा भवेत् | एकांशं तु दलोत्सेधं ऊर्ध्वंशंतु कर्णिका || ६०६ || एवं कृत्वा वितानेन पीठानमुदीरितम् | देव्यामानत्रिधा प्रोक्तं शिवलिंगानुरूपतः || ६०७ || पूजांश सदृशांशं वाथ द्विगुणं त्रिगुणं तु वा | चतुष्पंच गुणं वापि पूजांशोच्च त्रिपादकम् || ६०८ || प्. ४४) अर्थांत दधरेषांशे नवमारंभा भवेत् | पूजा चोच्च चतुर्वंश शतं वाथ विभज्य च || ६०९ || द्रभुद्रव्याणस्य कर्णान्तं बाहुकक्षस्तरांतकं | अंगहीने क्षयं कुष्टं शंख चक्रादिलांचनं || ६१० || ब्राह्मणान् श्रुतिसूत्रान् पतिनां न संशयः | अंगेषु नांगयेद्विप्र देवतायुधलांचनम् || ६११ || अंगेषु यदि वान् * * पतितो नात्र संशयः | * * * * * * * * * * || ६१२ || शूलमक्षरचक्रं च ब्राह्मणो दासवत्कुरु | जपहोमाय दानं च सर्वकर्माणि वर्जयेत् || ६१३ || शूलस्पर्शनमेवं देशिकं वर्जयेत्ततः | चक्रं तु दासवत्प्रोक्तं आचार्यं तु सुसंस्पृशेत् || ६१४ || जपहोमार्चनं दानं निष्फलं तु विधीयते | लिंगमानवशाद्देवी माननिष्कल संज्ञिते || ६१५ || प्रतिमानां च सर्वेषां * * * * * * * * | प्. ४५) हरिः ओम् शुक्लांबर धरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं | प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये || ६०९ || अगजानन पद्मार्कं गजाननमहार्निशं | अनेकदंतं भक्तानां एकदन्तमुपास्महे || ६१० || शुभमस्तु गणेशलक्षणम् | गणेशं पुरुषाकारं गजकर्णं गजाननम् || ६११ || महोदरं बृहत्कायं एकदंष्ट्रं त्रिलोचनम् | रौद्रनेत्रं तु लंबोष्टं नागयज्ञोपवीतिनं || ६१२ || करण्डमकुटोपेतं सर्वाभरणभूषितम् | चतुर्दोर्द्दण्डसंयुक्तं दक्षिणेंकुशदन्तधृक् || ६१३ || पादन्तु लड्डुकं चैव वामभागे तु धारिणीम् | करस्तं लड्डुकेनैव गजहस्ताग्रसंयुतं || ६१४ || एतद्गणेशरूपं तु ध्यात्वा मंत्रं तु विन्यसेत् | कुंकुमवर्णं चतुर्भुजयुक्तं नागमुखं मकुटम्- || ६१५ || सकरण्डम् | अंकुशलड्डुक दन्तसुपाशं- | वह्निर्दृशं गणनाथ स्वरूपम् || ६१६ || गजाननं त्रिणेत्रं तु कुंकुमाभश्चतुर्भुजम् पाशदंतौ तु सर्वौ तु वामेत्वं कुशलड्डुकम् || ६१७ || नागयज्ञोपवीतं तु लंबोष्टं तु गणाधिपं | गणानां तु रूपमधुना विस्तारेण वदाम्यहं || ६१८ || द्विनेत्राद्विभुजाश्चैव ह्रस्वग्रीवा महोदरा | ह्रस्वपादाक्षवृत्ताक्षि कुञ्चित भ्रू सविभ्रमा || ६१९ || केचिद्वृत्तनिभास्तत्र केचिच्छ्यामनिभास्तथा | केचित्कृष्णनिभास्तत्र केचित् श्वेत निभास्तथा || ६२० || केचित् श्वेतनिभा केचित् धूम्रवर्णसमाकुला | मिश्रवर्णास्तु संयुक्ता विद्रुमानृत्तसंयुता || ६२१ || रत्नकुंदं तु संयुक्ता व्याघ्रचर्मांबरान्वितम् | केचिद्विकटदेहं तु केचिदासीन तत्परा || ६२१ || खड्गखेटक हस्ताश्च केचिद्दण्डधरास्तथा | केचिन्नागधराश्चेके केचिच्छापधरास्तथा || ६२२ || प्. ४६) केचिच्चित्रधराश्चैव पिण्डिपाशधरास्तथा | भूतानां रूपमाख्यातं पञ्चतालस्सुमध्यमं || ६२३ || द्विभुजा च द्विनेत्रा च ह्रस्वग्रीवा सुयौवना | शिखिनो बद्धकेशाश्च शुद्धदंतायुधाशुभा || ६२४ || शुक्ल यज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्र समन्वितं | पवित्रपाणिनास्तत्र सव्ये चित्र समायुतं || ६२५ || तुंगघ्राण समायुक्तं मलं कर्ण समन्वितं | मुञ्जिमेखल संयुक्तं कृष्णाजिनधरापरा || ६२६ || वामनाकृतयः प्रोक्ता पञ्चताल समं भवेत् | पञ्चतालत्रयं प्रोक्तं गणरूपमिदं परम् || ६२७ || श्लोगजे - चतुर्भुजं त्रिनयनो भूतरूपं गजाननम् | शोणदं नीलवक्त्रं च नागयज्ञोपवीतिनं || ६२८ || कटिसूत्र * कुटकं हारकेयूर भूषितम् | ललाटपट्टसंयुक्तं उदरं बंधसंयुतम् || ६२९ || करण्डमकुटोपेतं अंध्रिजालांगुलीयकं | अन्ये नैव वन्ध्यकर्युक्ष्म शोभनैः प्रियदर्शनैः || ६३० || स्वस्यैव नैव शृंगार्धं दक्षिणे तु करोद्धृतं | दक्षिणे स्यापरकरे परं परशुकं न्यसेत् || ६३१ || फलपक्वं वामकरे अपरे पाशधृक्तदा | अर्धर्जुमुख संयुक्तं त्रिभुजादि समायुतं || ६३२ || प्रजापतिरुवाच- एकरूपे द्विरूपं तु गणेशे दृष्ट मंत्र * || ६३३ || वराह वक्त्रसंयुक्तं सुस्तनं च सुयौवनं | * श्रोणी पीनगंडा च पीनोरू पीनगस्तना || ६३४ || अभयहस्ताहलकरा दक्षिणे तु करद्वयोः | वरदं वामपूर्वे तु दण्डं स्याद्वामके करे || ६३५ || वाराह्याकृतिराख्यातं इन्द्राण्याकृतिरुच्यते | द्विनेत्रश्चतुर्भुजा शांता पीनोन्नतपयोधरा || ६३६ || सरत्नमकुटोपेता उभयं कटकान्विता | वज्रशक्ति समायुक्ता दक्षिणे दक्षिणेऽपि च || ६३७ || प्. ४७) हेमवर्णसमायुक्ता सुस्तना चारुहासिनी | सर्वालंकारसंपन्ना पादजालसमन्विता || ६३८ || इन्द्राण्याकृतिराख्याता चामुण्डयाकृतिं शृणु | चतुर्भुजा महारौद्रा कालमेघसमप्रभा || ६३९ || एकवक्त्रं त्रिणेत्रा च सुदंष्ट्राभयकरान्विता | कटका शुलहस्ता च कपाल हस्तधरा शुभा || ६४० || व्याघ्र चर्मांबरोपेता किंकिणीमालयान्विता | सर्वेषां चैव शक्तीनां पूर्वयोर्वामहस्तके || ६४१ || विशेषं किंचिदंसिह्म प्रासार्यकटकं तु वा | कट्टूर्ध्वे स्पर्शकं कर्म प्रलंबकटकं तु वा || ६४२ || यथेप्सितं चतुर्वक्त्र कारयेत् तु विशेषतः | शक्तीनामेवमाख्यातं धरण्याकृतिरुच्यते || ६४३ || दक्षिणामूर्तिमंत्रस्य उद्धारं पुत्रगद्यते | वाग्सिद्धिस्तोत्रमंत्रेण भूयो वाग्देव शस्यते || ६४४ || फलान्यन्यानि सर्वाणि तत्प्रसादात्प्रसिध्यति ओं नमो भगवन् शब्दं संबुध्याणि नियोजयेत् || ६४५ || दक्षिणामूर्तिशब्दञ्च तत्रैव विनियोजयेत् | मेधप्रदश्च स्वाहेति मूलमंत्रमुदाहृतम् || ६४६ || स्वदेषु हृदयादीनि शुद्धार परिकीर्तिताः | नमस्वाहा वषट्वौषट् हुंफट्काराः क्रमेण तु || ६४७ || शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नवदनान्वितं | गंगाचंद्रसमोपेतं कुन्दली घृतमूर्ध्वजं || ६४८ || व्याघ्रचर्म परीधानं चतुर्बाहुसमन्वितं | शुद्धस्फटिकमालां च ज्ञानमुद्रां च दक्षिणे || ६४९ || वामे वह्निश्चंपकं वा वरदं वाभयं तु वा | पुस्तकेन युतावाथ अयनान्नयनत्रयं || ६५० || महावृषभसंयुक्तं ऋषिसंघैस्समायुतं | ध्यात्वैवं देव देवेशं सर्वकार्येषु पूजितः || ६५१ || (ध्यानं) भस्म व्यापाण्डुरांग शकलशशिधरो ज्ञान- | मुद्राक्षमाला सव्येपोस्तैर्विराजन् करकमल || ६५२ || प्. ४८) योगपट्टाभिराम | व्याख्यापीठे निषण्णो मुनि- वरनिखरैस्सेवितस्सुप्रसन्नः | सव्यालं- || ६५३ || कृत्तिवासा सततमवतुवो दक्षिणामूर्तिरीशः | कौशिकः काश्यपः श्यामः स्थितकौपीनवर्णकौ || ६५४ || रक्त * र्णौ भारद्वाजो धूम्रभागस्त्रिगो मतौ | एषामेकद्वयं वा पश्वयोर्न्यसेत् षांतांतं- || ६५५ || वह्न्यसंयुक्तं द्वितीयं स्वरसंयुतं | बिन्दुनाद- समायुक्तं प्रथमं प्रणवमुच्यते | भानुध्यानं || ६५६ || मान्तद्वयसमायुक्तं * * * * य संयुतम् | वह्निबीजसमायुक्तं पञ्चमं बीजमुच्यते || ६५७ || भान्तांतं षष्टमं बीजं षडक्षरमिहोच्यते | आदौ प्रणवसंयुक्तं नमस्कारांतसंयुतम् || ६५८ || ब्रह्महत्यादिपापानि जप्यमात्रेण नश्यति | नादाद्येन समायुक्तं ब्रह्मांगानि प्रकल्प्यते || ६५९ || मूलमंत्रमिदं प्रोक्तं उषाबीजमथ शृणु | अवगात्पञ्चमं ग्राह्यं बिन्दुनाद समन्वितं || ६६० || धवलांबो रूढारूढं दाडिमी कुसुमप्रभं | स्फुरद्रत्नमहातेजोवृत्तमण्डलमध्यगम् || ६६१ || अंसाव्याप्त स्फुरश्वेत सनालाब्जकरद्वयं | एकास्यं चिन्तयेद्भानुं द्विभुजं रक्तवाससम् || ६६२ || विनायकव्रतम्- अथ वक्ष्ये विशेषेण विनायकव्रतं शृणु | वृश्चिके रवि सति प्राप्ते अग्निनक्षत्रमारभेत् || ६६३ || रक्षाबन्धं तथा बध्वा पुंसानां दक्षहस्तके | वामहस्ते तु जायायाः बध्वासूत्रं विशेषतः || ६६४ || सप्तमं पञ्चमं सूत्रं च त्रयमेवं तु बंधयेत् | सप्तमं सप्तवर्णैश्च पञ्चमं पञ्चवर्णकम् || ६६५ || त्रिस्त्रियावर्णसंयुक्तं लाभे एकवर्णधृक् | दुकूलपट्टसूत्रैर्वा कार्पाससूत्रकैर्युतम् || ६६६ || प्. ४९) दन्त धावन पूर्वञ्च जिह्वाशुद्धं ततः परं | स्नानं चैव तथा प्रोक्तं तथा स्थानं चरेद्बुधः || ६६७ || शुक्लवस्त्रेण संवेष्ट्य शुद्धवस्त्रोत्तरीयकः | चित्रवस्त्रेण आच्छाद्य सोष्णीषं शुक्लमेव च || ६६८ || आचार्यं पूजयेच्चैव पश्चाद्गणेशमर्चयेत् | नैवेद्यादि अपूपं च नानाफलैर्निवेदयेत् || ६६९ || नालिकेरं निवेद्याथ तांबूलं तु निवेदयेत् | मन्त्रपुष्पं देदेत्पश्चात् रक्षासूत्रं तु बंधयेत् || ६७० || एकविंशति सूत्राणां बंधयेत् तु विशेषतः | गणेशः प्रार्थनं कृत्वा क्रियाविच्छिन्ननो भवेत् || ६७१ || एवं प्रतिदिनं कुर्यात् एकविंशदिनं तथा | द्वाविंशद्दिनमेवं तु गणेशं जन्म ऋक्षके || ६७२ || कृत्तिकामासमेवं वा मार्गशीर्षमेव वा | शतर्क्षदिन संयुक्त षष्ट्यायामुत्तमं भवेत् || ६७३ || उदये चैव मध्याह्ने प्रदोषे तु भवेद्युतम् | उद्यमं मध्यमं चैव अधमं न्यधुनाविधिः || ६७४ || अन्यैर्योग समप्रोक्ते निष्फलं तदवाप्नुयात् | तयोर्योगमलाभे तु दिनमेत्प्रचोदितं || ६७५ || उदये तु प्रयाणं तु शतर्क्षदिनमुच्यते | गणेशजन्म-ऋक्षे तु उदये तु विशेषतः || ६७६ || षण्णाडी च चतसृंच तिसॄंचैवोदये द्युतं | अयौ समक्षयेन्नाडी जन्मर्क्षे मुख्यमुच्यते || ६७७ || गणेश्वरं तु जन्मर्क्षे शतर्क्षमसंयुतम् | विसंध्यै षष्टिसंयुक्तं अपरे पक्षवर्जयेत् || ६७८ || उदये ऋक्षसंयुक्ते तद्दिने तु व्रतं चरेत् | ईश्वरोत्सव संप्राप्ते तद्दिनाद्यं चरेद्वजम् || ६७९ || देवानां तु मनुष्याणां व्रतं चैव समाचरेत् | उपवास समायुक्तं गणेशं पूजयेत्ततः || ६८० || गणेशमूलमंत्रं च सहस्राष्टं जपोदये | मध्याह्ने तु प्रदक्षिण्यान्नमस्कारं शताष्टकं || ६८१ || प्. ५०) यकारताडनैर्युक्तं अष्टोत्तरशतानि च | सायंकाले विशेषेण पूजयेत्तु विशेषतः || ६८२ || तैलाभिषेकं कर्तव्यं पिष्टामलकमेव च | रजनीं सर्वगंधाद्यैः अभिषेकं चरेद्बुधः || ६८३ || पञ्चगव्यैश्च पयसै पञ्चामृताभिषेचयेत् | गंधोदक फलोदैश्च पुष्पोदकैर्विशेषतः || ६८४ || स्नपनं नव संयुक्तं अभिषेकं शनैः शनैः | चंदनागरु कर्पूरं कुंकुमैः कृष्णगंधकैः || ६८५ || एवमालिख्य सर्वांगैः नानापुष्पैश्च शोभितं | नानादामैरलंकृत्य नानावस्त्रैश्च वेदितैः || ६८६ || शुद्धान्नं पायसान्नं च अपूपादि विशेषतः | कुडवार्धं तु यत्कृत्वा एकविंशति संख्यया || ६८७ || ब्रुही च प्रहरं कृत्वा अक्षतैर्पिष्टमेव च | एकविंशति संख्यैश्च उपमुद्गं निवेदयेत् || ६८८ || गुलखण्डसमायुक्तं आज्ययुक्तं दधिप्लुतं | मधुशर्कर संयुक्तं नाना * * निवेदयेत् || ६८९ || नानामूलैर्निवेद्याथ इक्षुखण्डैर्निवेदयेत् | तैलमिश्रेण क्रमुकद्विधा भिन्नरसैर्युतम् || ६९० || गौरपत्र * श्वेतं वा प्रकृतिं वा समाचरेत् | कर्पूरैश्च समायुक्तं रश्मिचूर्णसमाकुलम् || ६९१ || एतद्गणेश्वरं देवं निवेद्यांते विशेषतः | मंत्र पुष्पं ददेत्पश्चात् अष्टपुष्पं सदार्चयेत् || ६९२ || इष्टकाम्यफलार्थं च प्रार्थनार्थं विशेषतः | राज्यार्थी राज्यमाप्नोति क्षेत्रार्थी क्षेत्र माप्नुयात् || ६९३ || धनार्थी धनमाप्नोति * * * * * * * * | पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति भोगार्थं भोग संभवेत् || ६९४ || सर्वरोगनिवारार्थीनां सर्वरोगविनाशनं | सर्वशत्रुक्षयार्थी च सर्वशत्रुक्षयं भवेत् || ६९५ || महापातकनाशार्थी महापातकनाशनम् | पञ्चपातकनाशार्थं पंचपातकनाशनम् || ६९६ || प्. ५१) गरुरीव्रतं चरेत् कृत्वा कुमारं तु समुद्भवम् | विष्णुव्रतं चरेत्कृत्वा गौरीशापविमोचनं || ६९७ || ब्रह्मव्रतं चरेत् कृत्वा पुलस्त्यगत्समुद्भवं | इन्द्राय व्रतमाप्नोति इन्द्रजित्तु समुद्भवम् || ६९८ || एवमादिषु सर्वेषां फलमाप्नोतियत्तथा | मानवानां व्रतं चेत्तु इष्टं काम्यं तथाप्नुयात् || ६९० || इति भीमकारणे प्रतिष्ठा तंत्रे विनायक- व्रत विधिपटलः - || ६९१ || नग्नकौपीन वसनं कटिसूत्र निबंधनं | आर्द्रवासं च पुच्छं च पञ्चनाना प्रकीर्तिताः || ६९२ || शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं मासमेकं निरंतरम् | इहजन्मनि शूद्रत्वं पुनः श्वानो भविष्यति || ६९३ || आषाढस्योत्तराषाढे सायंकाले प्रशस्यते | रक्तांगो पूर्वमागच्छेत् उत्तमं पुष्टिरुच्यते || ६९४ || श्वेतांगो पूर्वमागच्छेन्मध्यमं पुष्टिरुच्यते | कृष्णांगं पूर्वमागच्छेदधमं पुष्टिरुच्यते || ६९५ || श्यामवर्णं तथा शक्तिं धारयंति दिगंबरं | उत्सङ्गे नैव तारक्तां सर्वाभरणभूषितां || ६९६ || दिगंबरादि वदनं भुजद्वयसमन्वितां | विघ्नेश्वरादि विख्यातां सर्वावयव सुंदरीम् || ६९७ || पद्महस्तं तथा गुह्यं दक्षिणेन करेण तु | * * * देवमप्येव चिन्तयेन्मंत्रनायकं || ६९८ || ऋषभम् - रूपम् एकवक्त्रो चतुष्पादो युदरेण खुराग्रनं || ६९९ || ऋषभं श्वेतवर्णं तु तीक्ष्णशृंगो महाबलं | चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकं || ७०० || आदित्याश्चैव गोमूत्रं मुखं रुद्रस्तथैव च | हुताशनरूपम् || ७०१ || वृद्धरूपं त्र्यक्षं चतुर्भुजं अक्षपिंगल गोवृष- वाहनं | सिग्धरूपशिवोक्त तुरीयामंबरं शिवा- || ७०२ || प्. ५२) त्तरीयांबरं शक्तिपाणि शिवाग्नि स्वरूपकम् | बालाच वृद्धास्तत यौवनं च * * ग्निरूपं || ७०३ || कथितं प्रशस्तं बालाग्निरूपं कथितं प्रतथाष्ट- नित्याग्नि वृद्धा तरुणोत्सवेषु || गारुगा- || ७०४ || हवनीयकदक्षिणान् बालयौवन वृद्ध स्वरूपकान् | स्थापनोत्सव नित्यविधौ सदापूजयेत् तु शिवाग्निस्वरूपकम् || ७०५ || अथ पूर्वोक्तसंख्यानां पावकानां विशेषतः | नानारूपं च वै तेषां प्रयोगस्थानमेव च || ७०६ || क्रमाद्वक्ष्ये समासेन शृणु निस्संशयं पुनः | पावकेषु च तेष्वत्र शिवाग्नि प्रथमं तथा || ७०७ || द्वितीयं गार्हपत्यं हि दक्षिणाग्निस्तृतीयकं | पश्चादाहवनीयानि दिक्पतिस्तु तदंतकः || ७०८ || नामपञ्चकवक्त्रोक्तं तेषु वै दिक्पतेः पुनः | त्रिभेदेषु द्वयो नाम केवलं च महाननं || ७०९ || नाममेवं समाख्यातं शृणुरूपमवाप्नुयात् | वृद्धांगं च त्रिणेत्रं च चतुर्दोर्भिः समन्वितं || ७१० || पिंगलाभाषि संयुक्तं ज्वलन्मकुटसंयुतं | विद्वद्वक्त्रसमायुक्तस्वमयं वरदान्वितम् || ७११ || परशुं च मृगं वाथ शक्तिवाचाक्षमालिकाम् | सव्यासव्ये वहन् तत्र वरदो हस्तद्वयो च यो || ७१२ || साक्षाच्छिवमयं विप्र शिवाग्नी रूपमिति स्मृतं | शिवाग्निरूपमाख्यातं गार्हपत्यं तथोच्यते || ७१३ || शिवाग्निश्च सहस्रांशान् उद्धृतं वापि पावकं | रक्तवर्णो द्विवक्त्रं च षड्वक्त्रैरुचिरं तनु || ७१४ || शुक्लवस्त्रसमायुक्तं सर्वाभरणभूषितम् | त्रिपादयुक्तं चैष्वेकं कुञ्चितोर्ध्वे व्यवस्थितं || ७१५ || दक्षाभयकरं वामे वरदेन समन्वितम् | स्रुक्स्रुवौ धरितौ हस्तौ वामे वामे प्रजापते || ७१६ || मेषारूढोग्ररूपं स्यात् स शक्ति सहितस्तथा | एवं गार्हपत्याग्निः दक्षिणाग्निरथोच्यते || ७१७ || प्. ५३) पूर्वोक्तस्य सहस्रांशा दक्षिणाग्नि समुद्भवा | द्विवक्त्रं षड्भुजं तत्र सिताहसितवस्त्रकम् || ७१८ || जटामकुटसंयुक्तं षण्णेत्रं पिंगलप्रभं | रौद्रदंष्ट्रा महत्काय किंचित्प्रहसिताननं || ७१९ || सव्ये भयं स्रुवं खड्गं धारितं च भयंकरम् | वरदं कूर्चकपालं वा मोशे धा पुनः पुनः || ७२० || उषारूढस्त्रिपात्रं तु स्वाहा सहित रूपकं | दक्षिणाग्नेस्तु रूपं तु विस्पष्टं गद्यते मया || ७२१ || वक्ष्ये चाहवनीयाग्नि रूपमुद्भवपूर्वकं | दक्षिणाग्ने सहस्रांशे उद्भूतं स्याच्चतुर्मुखं || ७२२ || मुखद्वयं त्रिपादं च नासिकाद्वय संयुतम् | त्रिमेखला समायुक्तं षण्णेत्रं पिंगलं पुनः || ७२३ || चतुः शृंगं वृषारूढं बालादित्य समप्रभं | सप्तजिह्वा समायुक्तं तेषु स्रीणि च वामके || ७२४ || सव्ये वक्त्रे च जिह्वा च तेषां स्थानं ब्रवीमिते | हिरण्या कनका रक्ता कृष्णा चैव तु सुप्रभा || ७२५ || अतिरक्ता बहुरूपा सप्तजिह्वा प्रकीर्तिताः | नामान्येतानि कथ्यन्ते स्थानं वक्ष्येऽधुना शृणु || ७२६ || पाशे मध्ये च सौम्ये च याम्ये रूक्ष्मा च का भवेत् | पूर्वाह्ने रुद्रदिग्भागे पुरस्यादीन्नियोजयेत् || ७२४ || पूर्ववद्रूपसंयुक्तं स्वाहा देवी च भावयेत् | एवमाहवनीयं स्यात् पूर्ववद्दिग्पतिर्भवेत् || ७२८ || दिग्पतेश्च सहस्रांशे केवलाग्निसमुद्भवं | द्विनेत्राद्विभुजाश्चण्डो वरदाभयसंयुतम् || ७२९ || शुक्लवस्त्रपरीधान श्वेतवस्त्रसुरद्विति | केवलाग्निरिति ख्यातो महासेनमथोच्यते || ७३० || केवलाग्नेर्दशांशेनमुद्भवस्य महासने | एकवक्त्रो द्विबाहुश्च मेषारूढो वृषं तु वा || ७३१ || रक्तांबर समायुक्तो त्रिशिखा च समन्वितं | चतुःशृंगं त्रिणेत्रं च स्रुवस्यां दक्षिणे करे || ७३२ || प्. ५४) * * * र्यकरोपेत सितांगो वृषरूपधृक् | महासनमिति ख्यातो वह्निरूपं पितामहम् || ७३३ || इन्द्राकृतिः पुरा प्रोक्तो वह्न्यादीनथ शृणु | दक्षिणाग्नि स्वरूपम् * * * * * * * * * || ७३४ || तेषु वह्न्याकृतिं विप्र * * * प्रोच्यतेऽधुना | द्विभुजाश्च द्विनेत्रा च रत्नकुंचितमूर्धजा || ७३५ || रक्तवर्णास्त परीधान रक्तमाल्यानुलेपनम् | शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम् || ७३६ || स्रुवन् वस्ये वहन् वामे स्रुवन् संध्याय वै तथा | * * हरणसंयुक्तो शांतरूपे स्थिताननौ || ७३७ || आहवनीयाग्निरूपं - एवं वह्यारीति ख्याता यमरूपमथोच्यते || ७३८ || पूर्वतां वसतो वह्निः पूर्वतस्तु द्विजस्थितः | अग्निमंत्रशतं जप्त्वाभिक प्रत्य भवेत् || ७३९ || अग्ने कर्णे हुतं कुर्याद्व्याधिभिः परिभूयते | नासिकायां हुतं दुःखं नेत्रे होतुर्विनाशनं || ७४० || शिखास्थाने हुतं कुर्याराजा राष्ट्रं विनश्यति | तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सायं होमं समाचरेत् || ७४१ || यत्र काष्टं ततो श्रोत्रं यत्र धूम्रं तु नासिका | मत्र प्रज्वलनं नेत्रं यत्र भस्म तु तच्छिरः || ७४२ || यत्रेव ज्वलितो जिह्वा तत्रैवं होममाचरेत् | रक्तनिभ षण्णयन युग्ममुख जिह्वा- || ७४३ || * * * * * * पातकर सप्तकर युग्ममम् | दक्ष- कर शक्तिश्रुवभ्रू अनयनमाला | तोमरव्र- || ७४४ || जनमाज्य स्रुवमन्ये || पञ्चवक्त्रयुतं रक्तं सप्तजिह्वा विराजितं || ७४५ || दशहस्तं त्रिणेत्रं च सर्वाभरणभूषितं | रक्तवस्त्रपरीधानं पङ्कजोपरि संस्थितं || ७४६ || बद्धपद्मासनासीनं दशायुधसमन्वितं | कनका बहुरूपा च अतिरक्ता ततः परम् || ७४७ || प्. ५५) सुप्रभाचैव कृष्णा च रत्नावान्या हिरण्मयं | ऊर्ध्ववक्त्रे स्थितास्तिस्रो शेषा प्रदिशं तथा || ७४८ || शैवागमस्थानमुद्दिष्टं त्रिधा शांति प्रकीर्तितम् | अजवाहनरूढायां सृष्टि संहारकारणम् || ७४९ || प्रतिष्ठा उत्सवे काले सतिस्रस्तथैव च | वृद्धरूपं प्रतिष्ठाग्नि उत्सवाग्नि सुयौवनं || ७५० || दक्षिणाग्निं बलिरूपाणां अग्निरूपं प्रकीर्तितं | -यागमण्डपम्- अनलशत सहस्रं रूपभूतं च वक्त्रं स्रुव- || ७५१ || मभयपरशुखड्गं वज्रहस्ताव सेहे- | अनलवरदांकुशं सर्वखेटाङ्ग हस्ते दयति || ७५२ || जनितरूपं सव्यबाहुः शिवाग्निः- | सर्वत्राहवनीयाग्नि आवाह्याभ्यर्च्य भूयते || ७५३ || यदि भेदेन किं कुर्यां ब्रूहि तत्र नवाग्निन | ईश्वर उवाच - || ७५४ || आवाह्य सस्य एवं स्यात् दिग्भेदं स्यात् पृथक् फलं | तानि वक्ष्ये क्रमेणैव शृणु सव्यं न * * * || ७५५ || * पूर्वं स्यात्सृष्टि बहुलं कन्या लाभं तु पावके | शत्रुक्षयं स्यान्याम्ये तु नैर्-ऋत्यां रोगनाशनं || ७५६ || पश्चिमे सस्य वृद्धिः स्यात् दार्यावायुपदं भवेत् | उत्तरे धनवृद्धिः स्यात् ईशाने भुक्तिमुक्तिदम् || ७५७ || इन्द्रमीशानयोर्मध्ये सर्वसिद्धिप्रदं भवेत् | द्वार वसुधा तु रसभूत करगेहे - पादरवि- || ७५८ || षोडशनवो नव पदं स्यात् | मूल (मध्य) नववेदि- सह त्रीणि पदमध्ये कुण्डनव पञ्च शिवमण्डप- || ७५९ || विधानम् || कृत्वैकाशादि भागान् निशित विपुल- धी मण्डपाभ्यंतरांतान् | मध्ये वेदी सह- || ७६० || त्रीणि नवांशाद्भवति हि परितः त्रीणि भागानि- मध्ये | अग्रं * गुणभुजमपरं वै सुवृत्तं- || ७६१ || षडग्रं पद्मं वस्वग्रकुण्डं सुरपति भवनादि- क्रमेणैव कुर्यात् | हस्र विसृत निघातवश्य- || ७६२ || प्. ५६) तुर कोटिकं दिशि दिशि सूत्रकं | सत्रिमेखलमथ द्विकं तु वा धातुभूतगुण- || ७६३ || मातृ * व्यास मध्येप्यनल पक्ष मातृकैर्योनि- रूर्ध्वतपोष्टवत्कुरु || तारदैर्यसमुद्भवं च- || ७६४ || तुषन् मनांगुलिभिरग्नि संमुखम् | नवनवके नवके सुवेदी नवमध्यपदेक- || ७६५ || पदेकम् | नवनव * कयाम्या नवनवदैव- तु होमविधिस्स्यात् || ७६६ || अजिते | वह्नौ तु दक्षिणे पूर्वेचोत्तराभिमुख स्तथा | अन्येषु प्राङ्मुखो भूत्वा होमं कुर्याद्वि || ७६७ || चक्षणः | प्राक् सूत्रं प्रथमं विधाय- विधिवन्मध्ये गीतं बिन्दुना गत्वा मत्स्ययुगं तु- || ७६८ || शाममलिधी कृशाभित्तीशयोः | तस्मिन् सूत्र- मभिप्रसार्य चतुरः कोणास्तु तेलाञ्चि यत्- || ७६९ || क्षेत्रं स्यात् | क्रूरमातृजननी अन्याग्नि कुण्डानि वै | अग्नि उद्भूतं | आदंबमेकमिदं यतीनां इष्टं || ७७० || हि विष्टरविकासनवह्निकार्यं | पित्रामराज- यजनं गुरुपूजनं च दान्विकेतोय शशिनामक- || ७७१ || सूत्रयुक्तं पैशाच भूत विविधग्रह रक्षकास्ते पूज्याहि पूजकवने च चतुरंशयुक्त्या || ७७२ || क्षेत्र पंचमांश पुरोनिर्गमनात् कोणवेदांश- भ्रमणार्च्चयो त्रियस्यैत्रियश्रम् || वृत्तं || ७७३ || कुण्डाधष्टिकां शत्यागाद्वृत्तम् || षषडश्रम् | पार्श्वयोर्षडंश वृत्या षण्डस्य षडंशम् || ७७४ || पक्षकुण्डम् | वृत्तकुण्डस्य मेखलामाने चतुष्कते सार्धांशकर्णिकायां - एका - || ७७५ || न्या पतनं चैव यस्त्वाकुण्ड सदाशिवम् | सदाशिवस्य हृदयं शक्तिशक्ती हृदीं शिवं || ७७६ || उभयोरंतरन्नास्ति वायुरंबरमेवगात् | * * * मध्यमांसं च माता शक्तिपितामह || ७७७ || प्. ५७) तस्मात्सर्व प्रयत्नेन अग्निहृद्भवमुच्यते | अन्यालये स्थितं बिंबं अन्यानामालये नयेत् || ७७८ || तत्रोत्सवादिकं कुर्यान्नृपवान् पथ इत्यथे | सूक्ष्मतंत्रे - मेखलामानं || ७७९ || कर्तुर्दक्षिण विस्रो * * * * गुलि मध्यमे | पर्वस्याग्र विशालेन मुष्टि भानुद्वयांगुलं || ७८० || पर्वमध्ये विशालेन रत्निगायत्रियांगुलम् | पूर्वमूले विशालेन हस्तं भानु द्वयांगुलम् || ७८१ || तत्पूर्वस्यायतेनैव तत्संख्या वैकहस्तकं | ते सूचितेन मानेन * * * * * खातकम् || ७८२ || सममेवमिति ख्यातं वासार्धं वातखातकं | कुण्डांतं वा निखातं तु निखात रहितं तु वा || ७८३ || काश्यपे | अथवान्यत्प्रकारेण मेखलामानमुच्यते | चतुर्विंशति भावे तु विभजेत्कुण्डमानकं || ७८४ || तदेकभागमात्रं स्यात्तनु द्वित्रि चतुर्गुणे | विस्तारोत्सेधमानं स्याद्भवन्ति भवमेखला || ७८५ || षडंगुलविशालोच्य मेखले का भवेद्यदि | कामिके विस्तरं यामोद्याम मेखला || ७८६ || सहितं खातमानेन समं सर्वत्र कुण्डकं | विष्टरं चैवमाख्यातं निम्नो निर्ममथ शृणु || ७८७ || व्यासमानं खनेत्तत्र मेघच्छन्न समं युतं | योन्या योनिं न कर्तव्यं पद्मेनाभार्णकारयेत् || ७८८ || न्यूनाधिकं न कर्तव्यं न तच्चेत्कर्तृनाशनं | विद्येषे - कुण्डलक्षणे || ७८९ || याम्ये मयानि पूर्वे च उत्तराभिमुखो यजेत् | प्राङ्मुखोदङ्मुखोवापि वारुण्या दिशि होमयेत् || ७९० || अन्येषु प्राङ्मुखी कृत्य हुत्वा होमं समाचरेत् | विद्येषम् - मेखला प्रमाणम् || ७९१ || अग्निकार्ये | प्रधान वायु सोमीशकुण्डेकाम्यके अग्निकार्ये - वषडत्वेवमाख्यातं वक्ष्येऽहं मेखलादिकान् || ७९२ || मेखलाकार्येऽत्र कुण्डाकारानुरूपतः | ऊर्ध्वादि मेखलांगुल्यं विस्तारं स्याद्युगत्रयं || ७९३ || मुष्टिरत्नैश्च हस्तस्य कारयेद्देवमेवतः | यथा क्रमेण कुण्डानां मेखलानां पृथक् पृथक् || ७९४ || एकैकमात्र संयुक्तं यावद्यष्टकरान्तकम् | मेखलालक्षणं ख्याता योनिलक्षणमेव च || ७९५ || दीर्घं पञ्चांगुलं चैव विस्तारं तु त्रिरंगुलम् | एकांगुलं तदुत्सेधं योनिरन्वर्थ पत्रवत् || ७९६ || कारयेद् एकहस्तं तत् अन्येषां योनिरुच्यते | नाभिलक्षणम् - || ७९७ || दीर्घं तु द्व्यंगुलाधिक्यं व्योमांगुलं तु तारके | तस्यार्धं उच्छ्रयेत्कुर्याद्योनिरेवं प्रकीर्तितं || ७९८ || एवं स्योद्यष्टहस्तांतं नाभिलक्षणमुच्यते | पञ्चांगुलं तु विस्तारं तस्यार्धमुच्छ्रयं भवेत् || ७९९ || विस्तारं पञ्चधा भज्यं मध्यांशं कर्णिका भवेत् | कर्णिका पार्श्वयोस्तत्र पक्षांशं तु दलं भवेत् || ८०० || एवं स्यादेकहस्तां तं अन्येषां तु यथाक्रमं | विस्तारेद्यंगुलं दद्यात् उत्सेधेकांगुलं भवेत् || ८०१ || यावद्यष्टकरांतं तु एवमेवं प्रयोजयेत् | नाभिलक्षणमेवं स्यात् जुष्टकं वक्ष्यतेऽधुना || ८०२ || मेखलाभ्यंतरे कुण्डे बाह्ये तु परिधिस्तथा | विष्टरंत्वेकहस्तां तं एकांगुलेन कारयेत् || ८०३ || कारयेद्यष्टहस्तं तत् हस्तांगुलं विविद्धि तत् | विष्टरत्वेवमाख्यातं तन्निम्ने निम्नमथ शृणु || ८०४ || स्थापयित्वा विशेषेण आचार्य प्रीतिमानसं | पञ्चांगभूषणं दद्यात् देशिकस्य शिवाज्ञया || ८०५ || प्. ५९) नववस्त्रोत्तरीयौ च उष्णीषं च प्रदापयेत् | होत्रं च पूजयेत्तत्र वस्त्र हेमांगुलीयकैः || ८०६ || होतॄणामप्यलाभे तु हुनेत्सर्वेषु देशिकः | अग्न्यन्याधानादिकं सर्वं अग्निकार्योक्तमाचरेत् || ८०७ || दध्यभावे पयोग्राह्यं मध्वभावे तु सर्पिषं | आज्याभावे मधुग्राह्यं दुग्धा भावे गृहेद्वधि || ८०८ || गन्धेष्वभावे सर्वेषु चंदनं ग्राहयेत् पुनः | यज्ञवृक्षः - पुष्पाणामप्यलाभे तु शर्कराकरवीरकं || ८०९ || पत्राणामप्यलाभे तु बिल्व पत्राणि संगृहेत् | फलानामप्यलाभे तु गृहेत्तु कदली फलम् || ८१० || सहस्र स्नपने - याज्ञिके वृक्षमादायास्य सारं गृहेत्पुनः | प्रजापतिरुवाच - || ८७१ || भगवान् लोकनाथेश यज्ञवृक्षस्तु के वद | ईश्वर उवाच- अश्वत्थोदुंबरप्लक्ष वटं चैव शमी तथा || ८१२ || खदिरं च पलाशं च वै कंकतस्तथैव च | बिल्वो मधूरकं चैव यज्ञवृक्षा दश स्मृताः || ८१३ || त्वं पार्श्वं भिन्नपार्श्वं च छेदयेत्तु मनोरमं | स्रुक् स्रुवलक्षणम् || ८१४ || अथातः संप्रवक्ष्यामि शृणुस्रुक्स्रुवलक्षणं | वैकंकतं च खदिरं अश्वत्थं बिल्वमेव वा || ८१५ || उदुंबरं वा न्यग्रोधं पालाशं वा शमी तथा | तिन्दुकं मधुकं वापि पाटली वकुलं तथा || ८१६ || यथा लाभं तं गृह्य भेदयेत्तु च लक्षणं | वेदाष्टमात्रियायां वा त्र्यंशंगुल सुविस्तृतं || ८१७ || तद्घनं चतुरं गुल्यं मध्यं सूत्रं प्रसारयेत् | मुखमध्यंगुलं विद्धि आयामं त्विति पठ्यते || ८१८ || तस्यैव तु गुणांशैकमभ्रमित्यभिधीयते | द्वयवद्वय प्रमाणेन पट्टिकापार्श्वयोस्तथा || ८१९ || प्. ६०) मुखमेवं प्रकर्तव्यं शृवं पक्षांगुलं भवेत् | तत्समं विस्तृतं विद्यात् वेदिस्स्यात्सप्तमातृकं || ८२० || चतुरश्रं समं कृत्वा तन्मध्ये द्व्यंगुलं तथा | बिल्वं सुवृत्तमाख्यातं तद्वत्ख्यात्वात्प्रयत्नतः || ८२१ || बलादग्रांतकं यावत् खात्वा चार्धांगुलेन तु | बिल्वस्य परितः कृत्वा पट्टिकाद्वयमानतः || ८२२ || तद्वन्निम्नं समाख्यातं साष्टपत्रं लिखेद्बुधः | परितो वेदिकायां तु यवत्रा येन पट्टिका || ८२३ || बिलादूर्ध्वमुखात्खात्वा ताम्रनालं तु योजयेत् | अथवा खातमात्रं वा युक्त्या कुर्यान्मनोरमं || ८२४ || अश्विन्यंगुलमानेन गण्डिका कारयेत्पुनः | कलशाकृतिवत्कृत्वा रव्यंगुलं तु नाहकं || ८२५ || मूलेऽपि गण्डिकां कुर्यात्कलशाकृतिवत्पुनः | पट्टिकाद्वयं दशाहीनं नाहं कुर्यात्प्रयत्नतः || ८२६ || अधोभागे तु पद्मस्स्यात् गजोष्टसदृशाकृतिः | एवं स्रुलक्षणं प्रोक्तं स्रुवं लक्षणमुच्यते || ८२७ || द्वाविंशदंगुलं दीर्घं मूलानाहं रसांगुलं | मूलग्रीवांतकं यावत् क्रमेण कृतता कुरु || ८२८ || घण्डनाहं गुणांगुल्यं ग्रीवमित्यभिधीयते | अग्रं पक्षांगुलं दीर्घं नाहस्यां तु रसांगुलं || ८२९ || नासिका कृतिवत् कुर्यात्दग्रथोद्वयवोन्तकं | गण्डिकाकारयेद्वृत्तं स्रुवलक्षणमुच्यते || ८३० || स्रुक् स्रुवौ तौ पुराणौ चेत् क्षालयेच्छुद्धवारिणा | प्रोक्षयेदस्त्र मंत्रेण क्रियार्थं संग्रहेद्बुधः || ८३१ || वेदभागयुगं नागं तुंगकं मन्यमे ऋषिः | पुरातने गण्डगण्ड उपवेदिका तथोवेदिकाः || ८३२ || गलगतमुख क्रमात् | तस्य गण्डपरिणाह- | षं पुनर्गर्त गण्डिपरिमितं स्रुवं || ८३३ || प्. ६१) त्रिहस्तं तु समारभ्य यावदुद्धृतकांतकम् | तद्विस्तारं द्विधाभज्य एक भागप्रमाणतः || ८३४ || मध्यं शूलं प्रकर्तव्यं पादाग्रेऽपि तथैव च | तद्विस्तारद्वयांगुल्यं घनमेकोंगुलं भवेत् || ८३५ || रसांगुलं समारभ्य यावन्मन्वंगुलांतकं | तोरणांघ्रिपरिणाहं नवया कारयेद्बुधः || ८३६ || याज्ञिकैः संभवैः वृक्षैः कारयेत्तोरणं बुधः | तोरणं चैव माख्यातं मष्टं मंगलमुच्यते || ८३७ || उत्सेधं षोडशांगुल्यं विस्तारं स्यात्तदर्धकं | तद्विकांशं घनं प्रोक्तं ग्राहयेत्फलकाष्टकं || ८३८ || एतदन्यत्प्रकारेण विस्तारोत्सेधमुच्यते | यस्योच्चस्य चतुर्थांशे एकं तत्तारमुच्यते || ८३९ || उत्तमोत्तममाख्यातं कन्यसस्यार्धमंतकम् | उत्सेधन्त्वेवमाख्यातं विस्तारे तद्वयं क्षयेत् || ८४० || नवधामानमित्युक्तं फलकालानां प्रजापते | अथवान्यप्रकारेण विस्तारमधुनोच्यते || ८४१ || पञ्चभागेकभागं वा युक्तिना कल्पयेद्पुनः | उसेधं युगधा भज्य पकृ कुर्यात्तदेकतः || ८४२ || द्वंशेन कल्पयेन्दृप्ति छत्रमेकांशकं भवेत् | श्रीवत्सं मत्स्य युग्मं च स्वस्तिकं दक्षिणं तथा || ८४३ || मातंगं पूर्णकुंभं च कुंककूश्मादुपदण्डकं | अष्टमंगुलरूपाणि यथायुक्त्या क्रमात्क्रिया || ८४४ || छत्रहीनं कृतं चेत्तु न दोषाय प्रकल्पयेत् | ध्वजं च वृषभं चैवं दीपं पुल्लिंगमुच्यते || ८४५ || श्रीवत्सं स्वस्तिकौ द्वौ तु स्त्रीलिंगावधि कथ्यते | मत्स्यं च दर्पणं कुंभं नपुंसकमिति स्मृतम् || ८४६ || अष्टमंगलमाख्यातं कूर्चलक्षणमुच्यते | द्वादशांगुलमायामं विस्तारं कौशिकांगुलम् || ८४७ || अग्न्यंगुलं घनं प्रोक्तं एवं कुर्यादष्टमंगलं | नवसप्त पञ्चका शांतिः स्त्रिभिरेकेन ते कुरु || ८४८ || प्. ६२) दक्षिणावर्तरूपेण ग्रंथिरेकांगुलं भवेत् | अग्रं शुभांगुलं ज्ञेयं नालं भान्वांगुलं भवेत् || ८४९ || कूर्चलक्षणमेवं स्यादेकश्चेद् ग्रन्थिकं न्यसेत् | पवित्रं प्रोच्यते ब्रह्मा लक्षणेन समन्वितम् || ८५० || युग्मकाशं तु संग्राह्य चाग्रत्वेकस्य मूलकम् | संयोज्य दक्षिणावर्तं तर्जन्या परिमुच्यते || ८५१ || देवकार्ये द्विकांशं स्यात् पितृकार्ये त्वयुग्मकं | ऋषि कार्ये त्रिकाशाभिः पुंलिंगेनैव कारयेत् || ८५२ || पवित्राणां लक्षणं प्रोक्तं दर्भमालाविधिं शृणु | सप्तपञ्चाग्नि दर्भाभिः विंशत्यंगुली वनम् || ८५३ || रज्जुद्वयंगुलं नाहं सव्येणाग्रेण कारयेत् | एकद्वित्र्यंगुलं त्यज्य न्यस्त्वा समं कुरु || ८५४ || दर्भमाला इमं प्रोक्तं दर्भाणां लक्षणं कुरु | दर्भांस्तु त्रिविधा ज्ञेया तद्भेदमधुना शृणु || ८५५ || स्त्रीपुं नपुंसकाचैव त्रिविधा च मुदाहृतं | तालकं पत्रमध्ये तु पत्रवत्पार्श्वसंयुतम् || ८५६ || छिन्नभिन्नाग्रकं चैव नपुंसकमिति स्मृतं | पुंस्क्रियां तु पुंदर्भै स्त्रीक्रियायां स्त्रियं गृहेत् || ८५७ || नपुंसकं वर्जयेत्तत्राभिचाराय कल्पयेत् | दर्भाणां लक्षणं प्रोक्तं समिधां लक्षणं शृणु || ८५८ || द्वाविंशदंगुलायामं कनिष्ठांगुलनाहकम् | उत्तर प्रक्षे संग्राह्या चर्महीनं त्यजेद्बुधः || ८५९ || वकञ्च स्थानशुष्कं तु वर्जयेत्तु प्रयत्नतः | समिल्लक्षणमाख्यातं आहुती मानमुच्यते || ८६० || श्लोकं दधि क्षीर सर्पिषं पुष्पसारं शुक्तिं शुक्तिं | शक्तिं सक्तुकं लाजकं च | मुष्टिं मुष्टिं गृह्य- || ८६१ || कंदं गुञ्च पक्वं चेत्रिते निष्कं निष्कं च भूयात् | तिलं माषं सर्षपञ्चैव मुद्गं वेणुं शालीं चार्थ- || ८६२ || किं वै कलन्ता | वांशिंन्यां च प्रियं गुप्तलांतं | शंत्रयामो नर्धमं ततो वा | समिदारुण- || ८६३ || प्. ६३) संगृह्यवेदांगुलदीर्घकं | मध्यमादिकनिष्टांतं- परिणाहयुतांश्च वै | अवकानि वृणास्तत्र- || ८६४ || मेखला मृधु मे न्यसेत् कुशदर्भं तु गृन्धिं सावेन चांगुलम् | कृत्वाग्रं चतुरंगुल्यं- || ८६५ || * * * तु कदीर्घकं | तद्वं दुर्धादि जान्वंतं- कारयेल्लंब कूर्चकं | कुलिशं प्रथमं विद्यात्- || ८६६ || द्वितीयं शक्तिरुच्यते | तृतीयं * * तु चतुर्थं- खड्गमेव च | पञ्चमं पाशसज्जं तु षष्टमं- || ८६७ || कुशमेव च | गदा तु सप्तया विद्यात्- त्रिशूलं चाष्टमं स्मृतम् | चक्रं तु नवमं- || ८६८ || प्रोक्तं दशमं पद्ममुच्यते | दशायुध- मिति ख्यातं सर्वशत्रुनिवारणम् || ८६९ || हेमेनेवाथ ताम्रेण वाथ कारयेत् | अथ- | मा यज्ञ वृक्षाणां मध्यसारेण कारयेत् || ८७० || प्रथमं कुलांगुलं कुर्यात् धर्मांगुलं द्वितीयकं | पञ्चांगुलं तृतीयं तु चतुर्थं तु त्रियंगुलम् || ८७१ || मात्रांगुलेन कर्तव्यं मन्यमाने कीर्तयेत् | पाशं चैवांबुजं चैव शक्तिमंकुशमेव च || ८७२ || चतसृणांता स्त्रीलिंगशेषां च कविवर्जिता | पुल्लिंगन्विति विख्याता चुबुकं तु नपुंसकं || ८७३ || दशायुध समायुक्तं पञ्चायुधमथ शृणु | टंकं नागं च वह्निं च घंटां चक्षुरिमा क्रमात् || ८७४ || पञ्चायुधसमाख्याता तेषां लक्षणमुच्यते | उच्छ्रयं पूर्वत्वद्ग्राह्यं भजित्वा पूर्ववत्पुनः || ८७५ || तारं तु पूर्ववत्कुर्यात् घनं पूर्ववदाचरेत् | प्रासादस्य वृषाणीनां गोशृंगं मण्डपालयेत् || ८७६ || प्राकारनंदिने चैव शुभानि वृषभालयं | वृत्तमेव सुखासीने चतुरश्रं स्तितलिंगकं || ८७७ || प्. ६४) शेषलक्षणमेवोक्तं शयनलिंगं प्रकीर्तितं | पूर्वे तु शत्रु विन्यस्य रेवती वह्निगोचरे || ८७८ || भूतानां दक्षिणे भागे नैर्-ऋत्यां मम पूतना | पश्चिमे वक्रमुण्डी तु वायव्यां निचरं तथा || ८७९ || उत्तरे मेषदेवं तु शांकरे शंकरं तथा | स्कन्दरूपवान् सर्वे विशेषं किंचिदस्ति हि || ८८० || कारणे भीमसहिता | लिंगस्य तुंगं त्रिविधेन भज्या मूलेन- || ८८१ || वस्त्राभरणस्य मध्ये | ऊर्ध्वे तदंशा विविधैश्च पुष्पं देवस्य पूजाय विचक्षणानि || ८८२ || पार्थिवं गन्धपुष्पाढ्यं स्कंदमूलफलादिभिः | आप्यं वारि रसं क्षीरं दधिगोमूत्र गादिभिः || ८८३ || आग्नेयं हेमरक्तादि दिवामाभरणादिकं | वायव्यामरं छत्रं यजनं वातकारणम् || ८८४ || नाहसंगेय वाद्यं तु घण्टावेदं तु नादिकं | एते पञ्चोपचारैस्तु कथिता शास्त्रवेदिता- || ८८५ || आवाहनं पुराप्रोक्तं स्थापनाचारं कीर्तितं | पञ्चोपचारम् | दशोपचारं || ८८६ || प्रथमं आवाहनं चैव स्थानं तु द्वितीयकं | तृतीयं पाद्यतो दद्यात् चतुर्थं आचमनीयकं || ८८७ || पञ्चममर्घ्य विन्यासं षष्टं चाभिषेचनं | सप्तमं वस्त्रगंधं च अष्टमं पुष्प पूजयेत् || ८८८ || नवमं धूपदीपं च दशमं तु निवेदयेत् | एकादशे बलिं कुर्याद्वादशे होमकर्मणि || ८८९ || त्रयोदशे श्रीबलिं कुर्यात् गेयवायं चतुर्दशं | नृत्तं पञ्चादशं चैव उद्वाहनं तु षोडशं || ८९० || इत्येते कर्मसंयुक्तं उद्वाहनं तु षोडश | आ * * दक्षिणं हस्तं कुञ्चितं चतुरंगुलं || ८९१ || पुष्पवारी गृहीत्वा तु चुलुकीदं ततः शृणु | पञ्चशुद्धिः || ८९२ || प्. ६५) आत्मशुद्धिस्तु पूर्वं स्यात् स्थानशुद्धिर्द्वितीयकं | तृतीयं द्रव्यशुद्धिस्स्यात् चतुर्थं लिंगशोधनम् || ८९३ || पञ्चमं मंत्रशुद्धिस्स्यात् उच्यते पञ्चशुद्धयः | कृत्वा तु विधिना स्नानं देहशुद्धिस्ततः परं || ८९४ || पादप्रक्षालनं कृत्वा हस्तमात्रप्रदेशकम् | आवाहयेत्ततो भूमिं स्नानशुद्धिस्ततः परं || ८९५ || अस्त्रेण क्षालयेद्धीमान् निरीक्ष्य हृदयेन तु | कवचे नैव कुण्ठ्याथ तेनैवोन्मीलनं कुरु || ८९६ || गर्भगेहं ततः प्राप्य लिंगशुद्धिं समाचरेत् | पूर्ववद्वयर्चितं पुष्पं ईशे नैव विवर्जयेत् || ८९७ || ओंकारादि नमोन्तश्च मंत्रास्सर्वे विशेषतः | यजनेषु प्रयोक्तव्यं मंत्रशुद्धिरुदाहृदम् || ८९८ || यो वेत्ति पञ्चशुद्धिं च स पूजांकर्तुमर्हसि | दन्ततालोष्ट संचारे मंत्रस्याशौ च निर्हणात् || ८९९ || नारदान्तोच्चारणे नैव मंत्रशुद्धिस्समीरणं | कर्णिकायां तथैशानं पूजयेत्तु विशेषतः || ९०० || पूर्वे तत्पुरुषं चैव अघोरं दक्षिणे यजेत् | पश्चिमे तु यजेत्सद्यः वामदेवं तु सौम्यके || ९०१ || हृदयं पावके पूज्यं निर्-ऋतिं तु शिखा यजेत् | कवचं वायु देशे तु शिरोवैशान गोचरे || ९०२ || अस्त्रं तु दक्षिणे पूज्य ईशानेन धनं यजेत् | प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शृणु || ९०३ || अनंतादि शिखण्डांतं प्राक्दलादिषु पूजयेत् | द्वितीयावरणं प्रोक्तं तृतीयावरणं शृणु || ९०४ || उत्तरेषु यजेद्गौरीं पूर्वेषु वृषभं यजेत् | गणेशं याम्ये तु संपूज्य गुहं वै वरुणे यजेत् || ९०५ || नंदीशं च महाकालं भृंगीशं चाथमूर्तिनः | आग्नेयादिषु कोणेषु पूजयित्वा यथा विधि || ९०६ || तृतीयावरणं प्रोक्तं चतुर्थावरणं शृणु | इन्द्रादिलोकपालांश्च ऐन्द्रादिषु प्रकल्पयेत् || ९०७ || प्. ६६) ब्रह्माणं निर्-ऋतौ पूज्य अनंतमीशानगोचरे | चतुर्थावरणं ह्येवं पञ्चमावरणं शृणु || ९०८ || वज्रादिपकपर्यन्तं पूर्वादिषु दलाग्रतः | सप्तमात्र न्यसेन्मध्ये आशाधिप गणेशयोः || ९०९ || ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा | वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डी सप्तमातरः || ९१० || दक्षिणे दक्षिणे चैव वीरभद्रविनायकौ | गन्धपुष्पादिना चैव स्वनामा देशिकोत्तमः || ९११ || पञ्चावरणमाख्यातं पूजयेत्सर्वदेवतान् | इति कारणे- पूज्यापूजक पूज्यपूजन फलान् आधारमूर्त्या- || ९१२ || मनो व्याप्त्यै व्यापक भावकोर्ध्वनिमनॄन्- प्रत्यक् समात्रालया * मुदर्च्चांगमुखहस्त- || ९१३ || भूषण वपुं वर्णाश्च शक्ति सततोपायोपे- न समुन्नयञ्चन सुधी संस्कृत्य शंभुं यजेत् || ९१४ || कुंकुमं चंदनं दूर्वा उशीरं सिद्धार्थकं तथा | जलेनैव समायुक्तं पाद्यमुत्तममुच्यते || ९१५ || उशीरं चंदनं चैव दूर्वासिद्धार्थकेन तु | उदकेन समायुक्तं मध्यमं पाद्यमुच्यते || ९१६ || चंदनोशीर युक्तांभः कन्यसं पाद्यमुच्यते | प्रत्येकं धनरणं श्रेष्ठं तस्यार्धं मध्यमं भवेत् || ९१७ || तस्यार्धं कन्यसं ज्ञेयं पाद्यं द्रव्यं त्रयोदिदं | उशीरजाति कर्पूर तुदीती पूलवंगकम् || ९१८ || मुरणैवोदकोपेतम् श्रेष्ठमाचमनीयकं | एलालवंक कर्पूरं मुरजातिसमन्वितं || ९१९ || जलेनैव समायुक्तं मध्यमाचमनीयकं | एलालंवक कर्पूरं जलैस्सार्धं तु कन्यसं || ९२० || एतेषां तु प्रमाणं च पूर्ववत्समुदाहृतम् | **************** || ९२१ ||? अष्टद्रोणैरथाभिस्तु स्नानं कन्यसमुच्यते | द्विगुणं मध्यमं ज्ञेयं उत्तमं त्रिगुणं भवेत् || ९२२ || आपक्षीर कुशाग्राणि अक्षतैर्यवतण्डुलैः | तिलैः सिद्धार्थकैश्चैव अर्घ्यमुत्तममुच्यते || ९२३ || प्. ६७) यवसर्षप शाल्याभिः तण्डुलैर्मध्यमार्ध्यकम् | उदकं तण्डुलं शालिं भवेदर्ध्यं तु कन्यसम् || ९२४ || एतेषां तु प्रमाणं तु पूर्ववत् परिकीर्तितं | कर्पूरं कुंकुमं पत्रं खड्गं चैव फलत्रयम् || ९२५ | चंदनोशीरलोहैश्च गंधमुत्तममुच्यते | उशीरं चंदनं चैव कर्पूरं च फलत्रयम् || ९२६ || खनं खड्गसमायुक्तं मध्यमं गंधमुच्यते | हिमंघनं च कर्पूरं कन्यसं गंधमुच्यते || ९२७ || अर्घ्यद्रव्यं - जात्यारश्वत कर्णिकार तुलसीकेरणसं- भकोरर्थको धत्तुरोदयमारूपकं ब्रह्म- || ९२८ || शम्यकैः | * * * * लोत्पलम् | शस्तं मल्लिकाया- च बिल्वबृहती पिण्डीतकी मातकी | नन्दा- || ९२९ || वर्तपलाशपाटलयुतं पुन्नागमभ्यर्च्यते | वर्णम् || श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चेति चतुर्विधं || ९३० || श्वेतं श्वेतपुष्पं च पुन्नागं शंखपत्रं च मल्लिका | नंद्यावर्तं श्रियावर्तं मंदारं बहुकर्णिका || ९३१ || द्विकर्णीकरणं जाति लक्ष्मी च वकुलं तथा | श्वेतार्कं मालती द्रोणमसती श्वेतलोध्रकं || ९३२ || पिष्टकासी सकुसुमं भद्रं चैव महां तथा | एतानि श्वेतपुष्पाणि सात्विकानि विनिर्द्दिशेत् || ९३३ || रक्तपद्मं पलाशं च रक्तोत्पलं च पाटली | मौसलीं चैव धुत्तूरं बृहतीकरवीरकम् || ९३४ || व्याघ्री च रक्तमंदारं पट्टिका वेदिका तथा | रक्तान्येतानि पुष्पाणि राजसानि विनिर्द्दिशेत् || ९३५ || शौनक्यं कर्णिकारं च चंपकं हेम धत्तुरम् | आरग्वधं च कोरण्डं सैरिकं गिरिकर्णिकां || ९३६ || एतानि मिश्रपुष्पाणि कृष्णानि तामसानि वै | * * * * * * * * * * * * * * * * || ९३७ ||? मोक्षदं सात्विकं प्रोक्तं वृद्धस्स्याद्राजसं तथा | मिश्रकद्वय सिध्यर्थं पत्रं पुष्पसमृद्धिदं || ९३८ || प्. ६८) ब्रह्मपत्रं तपस्वी च सहादेवी य धातकी | अपामार्गं कुशादूर्वा पञ्चबिल्वं शमी तथा || ९३९ || तुलसी च नृपं चैव जंबुको नागनंदिका | एकपत्रारविंदं च विष्णुक्रांतिं तथैव च || ९४० || ततो नीलोत्पलादन्यत्तामसानि विनिर्द्दिशेत् | नीलोत्पलसमं पुष्पं न भूतो न भविष्यति || ९४१ || नंद्यावर्तं श्रियावर्तं श्वेतार्कं श्वेतपद्मकम् | पुन्नागं पट्टिकाषाढं मालतीमुदये ददेत् || ९४२ || पङ्कजं बृहती व्याघ्री व्याघातं करवीरकम् | उत्पली पाटलीद्रोणं मध्याहे तु प्रजापते || ९४३ || चंपकं वैजिका पत्री धुत्तूरं बहुकर्णिका | मालती मल्लिका चैव दापयेत्तु प्रदोषके || ९४४ || अर्धयाम जातिनीलोत्पलं चैव बिल्वपत्रं कदंबकं || ९४५ || द्विकर्णी चैव भद्रं च अर्धयामे प्रदापयेत् | अन्यपुष्पाणि सर्वाणि अन्यसंध्यासु दापयेत् || ९४६ || * * * * * * * * * * * * * * * * |? अतिपक्वमपक्वं च मुकुलं च विवर्जयेत् || ९४७ || केशकीटोपविद्धं च लूतसूत्रावृतानि च | स्वयं पतित पुष्पाणि सञ्चितान्यविसस्रके || ९४८ || एकाहोषित पुष्पाणि वर्जयेत्तु विशेषतः | पुष्पलक्षणमाख्यातं शृणु धूपस्य लक्षणं || ९४९ || कारणे- चंदनं चैव निर्यासं कुन्दूनुल्कं च कुंकुमं | मेधं च कृष्णलोहं च कर्पूरं च क्रमेण तु || ९५० || स पूषट् भूतवेदाश्च अग्निशून्यंबरांशकं | आहृत्य चूर्णयित्वा तु मधुना च परिप्लुतं || ९५१ || व्योम पक्षणि ऋग्बाणां ईषं कर्पूरमिश्रितं | उत्तमं धूपमाख्यातं मधुना च परिप्लुतम् || ९५२ || चंदनोशीरसंयुक्तं लघुयुक्तमधुप्लुतम् | भागं तु पूर्ववत्प्रोक्तं मध्यमं धूपमुच्यते || ९५३ || प्. ६९) गुद्गुलुं घृतसंयुक्तं अधमं धूपमुच्यते | धूपपात्रं समादाय दापयेद्विधिवद्बुधः || ९५४ || दीप्तांगारकसंयुक्तं घण्टायां वामकरेण तु | कारणे - दीपलक्षणम् || ९५५ || कपिलाघृतेन दीपं स्यात्सितरक्तासितेषु च | अधाघृतेऽलाभे तु शुद्धतैलेन वा पुनः ||| ९५६ || कपिलाया घृतं श्रेष्ठं अन्येषां मध्यमं स्मृतं | अधमं स्यात् अजासर्पि शुद्धतैलं तथैव च || ९५७ || सात्विकं राजसं चैव तामसं च क्रमेण तु | कर्पूरं वर्तितं दीपं दापयेत्सर्वसिद्धिदम् || ९५८ || श्रेष्ठं युगांगुलं ज्वाला मध्यमं तु गणांगुलं | अधमं द्व्यंगुलं ज्वाला एवं दीपं प्रकीर्तितं || ९५९ || वृक्ष बीजोद्भवेद्देहं शिवदीपं न कारयेत् | हीने वित्ते तदच्छेद्य निर्गन्धं वा सुगंधयुक् || ९६० || देवस्य नयनोच्चिष्टं निवृत्यर्थं प्रदोषके | कर्तव्यं सायरक्षां तु धूपदीपावधारकौ || ९६१ || मणिनाम वासुदैवक्यं सूचि सोममयं भवेत् | जिह्वा सरस्वती चैव नाल इन्द्रं च देवता || ९६२ || त्रिशूलं त्रिमूर्ति दैवत्यं असुराणां विनाशनं | गच्छन्ति घण्टघोषायां देवसान्निध्यमुच्यते || ९६३ || धूपपात्रस्य तन्मध्ये * * * * * * * * | दण्डं ईश्वरं प्रोक्तं पादौ प्रजापतिस्तथा || ९६४ || नवशक्तिर्नव दीपं स्यात् सप्तदीपस्य मातरः | पञ्चदीपे निवृत्यादि एकदीपे सरस्वती || ९६५ || शंखं चंद्रादि दैवत्यं कुक्षिर्वरुण देवता | पृष्टे च पार्वती चैव अश्विन्यौ पार्श्वयोस्तथा || ९६६ || शंखाग्रे सर्वतीर्थानि इत्येतेऽधिदैवताः | दिवारात्रं परित्यज्य कथं पूजे न देशिकः || ९६७ || सर्वभूतमनश्चक्षू वृतिस्थौ शशि भास्करौ | मनसानंद्य मनसा दृष्टिभ्यां भिज्यते मनः || ९६८ || प्. ७०) अक्षिभ्यां वीक्षणे नैव मन्यत्रैव प्रजापते | यावत्पूजा समारभ्य तावच्चक्षुर्मनोगतिः || ९६९ || नान्यक्षणान्यतो भूत्वा ये नाक्षा परं तथा | तेनार्चनेन देवेशं अर्चनं त्यमनं तथा || ९७० || मनच्चक्षुद्वयो वृत्ति यस्मिन् काले द्विजोत्तमः | एकचित्ते मनुप्राप्ते तस्मिन् काले समर्चयेत् || ९७१ || चंद्रार्कनाशनाकाले तत्काले मिति मुच्यते | संक्रांते विषुवे पूजा न कर्तव्यं कदाचन || ९७२ || पुटात् पुटान्तरं वा * तेन संक्रांतिरुच्यते | पटद्वये द्विपार्श्वे तु विषुवत्संप्रकीर्तितं || ९७३ || ऊर्ध्ववायुरपि प्रोक्तं अपानं चंद्र उच्यते | तयोर्निरोधनं कृत्वा नष्टचंद्रार्कनाशननं || ९७४ || मन्त्रपुष्प समोपेतं अभिषेकं सदा क्रियां | पुष्पाणि चैव सर्वाणि मंत्रेण प्रति दीयते || ९७५ || मंत्रपुष्पं विशेषेण जायते त्रिपुरांतकम् | प्रोक्षात्कृष्टशुद्धिस्स्यात् णकारं नयनं भवेत् || ९७६ || प्रोत्कृष्ट शुद्धिनयात् प्रोक्षणंत्विति शब्द्यते | नाटारंभाय रुद्राय जगते जायते नमः || ९७७ || सोमसूर्याग्नि नेत्राय सर्वव्यापि यते नमः | म मंत्रं रुद्रबीजं स्यात् हुं पूजायां पूजिते हरिः || ९७८ || आदानदाय मूर्तिश्च ईश्वरश्च हरी हरः | शिवाय पूज्यते मौनं स्नानं तु जप उच्यते || ९७९ || ध्यानस्य पूजिते लिंगं मूकपापहरं परम् | वारणवासी मणिकर्णी भागीरथी जटाधराः || ९८० || ब्रह्मकपालभिक्षायां वीरभद्रायते नमः | यस्त्वेकयेक धरणी हृदयं तद्विष्णोः परमं || ९८१ || पदं | एकमूर्तित्रयो भाग ब्रह्मविष्णु महेश्वरः | ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः || ९८२ || यान्तं भांतं वान्तं च तृतीयस्वरसंयुतम् | लान्तः पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं || ९८३ || प्. ७१) भुक्तिमुक्तिदमाग्नेयं विशुद्धे नैव भस्मना | ज्वरापस्मारपैशाच ब्रह्मराक्षस विस्थिता || ९८४ || भस्मा लेपनमात्रेण स्वस्थमत्या भवामि च | भस्मस्नानं जलस्नानं पुण्यकोटिगुणं भवेत् || ९८५ || भस्मं देवाकृतिर्वक्ष्ये विशेषेण महेश्वरः | त्रिणेत्रं शिखरं रौद्रं त्रिहस्तं गुणवर्धकम् || ९८६ || त्रिपादं वह्निनयनं भस्मकुण्डितविग्रहम् | ताण्डवाडंबरं भीमं रक्तपुष्पोपशोभितम् || ९८७ || रक्तामंत्रेणश्वरं देवं ध्यात्वा शांतिं लभेन्नरः | श्रीकरं च पवित्रं च हारमाभरणं तथा || ९८८ || लोकेवश्यकरं प्रोक्तं भस्मस्नानं दिने दिने | * * * * * * * * * * * * * * * * || ९८९ ||? षडंगुल प्रमाणेन ब्राह्मणानां त्रिपुण्ड्रकं | नृपाणां चतुरंगुल्यं वैश्यानां तु त्रयंगुलम् || ९९० || शूद्राणां द्व्यंगुलं चैव स्त्रीणामेकांगुलं तथा | यथा गंगाजलं शुद्धं तथा भस्मविलेपनम् || ९९१ || भासयत्येव वक्त्रे तु भस्मं नित्यं भासयते चयत् | दक्षाणां सर्वपापानां भस्मेति परिकीर्तितं || ९९२ || आग्नेयं भस्मनाकाय भुक्तिदं मुक्तिदं नृणाम् | गृहिणो वा ऋणं स्नानं आग्नेयं ब्रह्मचारिणां || ९९३ || मध्यमानामिकांगुष्ट ललाटे भस्मनाकृतिः | तत्रिपुण्ड्रं भवेत्तत्तु सर्वपापविनाशनम् || ९९४ || भस्मस्नानं विशुद्धं तु शुचिकरं मतं | व्याधिनाशं सुमोक्षं गंगातीर्थेन तुल्यं- || ९९५ || सकलविषहरं क्रोधनाशं सुशांतः रक्षः | पैशाचरक्षः तद्गृह ऋणं तुष्टिः पुष्टिस्सुवश्यं- || ९९६ || पूज्यं लोके नराणां सकलजनसुखं पार्वती- चैव रक्षः || एतानि तानि शिवमेत्र पवित्रितानि- || ९९७ || भस्मानि कामदहनानि विभूषणानि | त्रैयंत- वेश्ममहिमानि ललाटपट्टे लुंपन्ति देवलिखि- || ९९८ || प्. ७२) तानि दुरुक्षणानि | कृपाददं गुणं वाप्यं | वाप्याद्दशगुणान्नदी | तस्माद्दशगुणं- || ९९९ || सिद्धि द्विनद्यैश्चैव समुद्रके || पञ्चमुख- | * * * * * * * * * * * * * * * * || १००० ||? वृत्तं च ऊर्ध्ववक्त्रं च पूर्वे चैव त्रिपुण्ड्रकं | त्रिशूलं दक्षिणे देशे पश्चिमे चतुरश्रकं || १००१ || उत्तरे वदने प्रोक्तं दीपाकारं षडाननम् | केकी स्थितं दशहस्तयुक्त षड्वक्त्रयुक्तं प्रति- || १००२ || पक्षनेत्रं षट्कण्डके द्वादशकण्डयुक्तं षड्भिः | तु मालाभिरलं क्रमेण | शक्तिं च वारामुस- || १००३ || लं च खड्गं वज्रं च शूला अभयान्वहञ्च | अदक्षिणे वज्रवनं च खेटं मायूरकं चाध्व- || १००४ || ज मे वरञ्च | सुब्रह्मण्यन् | अभयवरदकटकं पूर्वहस्ते कुमारम् || १००५ || अपरकरतलं स्याद्वज्र शस्त्री धरे च | किरीटमकुटयुक्तं पद्मपत्रोद्विकर्ण प्रथम- || १००६ || वरुणवायु स्थापितं तत्कुमारं | चंदनं च- पकं बिल्वं माधूकं पनसं तथा | वैणवं देव- || १००७ || दारूश्च यज्ञवृक्षश्चतुरंगणम् || जाती च क्रमुकं चैव मुनिवृक्षमथापि वा || १००८ || दण्डं चैव पक्षं च दण्डान्यस्यैव संगृहेत् | त्रितालं नागमूलं स्यात्क्रमशोग्रान्थिकं कृशं || १००९ || पीठं तु पार्वती देवी दण्डस्य रुद्रदेवता | यष्टिं स्कन्द समायुक्तं उपदण्डं विनायकं || १०१० || माला ब्रह्मसमायुक्तं पीठं वै वायु दैवतम् | वासुकी रज्जुदेवानां ऋषभं तु जनार्दनं || १०११ || चामरे चंद्रसूर्येण छत्रं सरस्वती भवेत् | दीपं तु लक्ष्मी चैव घण्टानां तु षडाननं || १०१२ || वेणुजाति पलाशचंदनतरुं बिल्वं तथा खादिरं | न्यग्रोधं नृपनालिकेर क्रमुकं तालं शमी चेणाकं || १०१३ || प्. ७३) माधूकं वकुलं च यत्सुततमं एतेषु यत्संभवं | देवेशस्य वृषध्वजस्य वरणे दण्डायुतं कल्पितं || १०१४ || अश्वत्थ चूत प्रभवं तु तस्य स्कंधत्रयं चापि मधूकजंबू | दण्डोपदण्डं प्रतिबंधनाया न्यग्रोधजं वा पनसोद्भवं वा || १०१५ || रंध्राष्टाब्धि कराणि दीर्घमखिल भूतांशकेकाशकं | तस्यार्धं शिखरस्य विस्तरसमं पुच्छद्वयं तत्परम् || १०१६ || पञ्चाशस्य परस्य मध्यविधिना वृषभं विधेयं- लक्षणं यत्र चामरमब्जपीठलिखितं दीपद्वयं पार्श्वयोः || १०१७ || परस्य विस्तारं अथाष्टाकृति भागैगहीनम् | वृषभस्यमानं | तद्देव भागत्रयमेव तारम् || १०१८ || गलादि पुच्छांतमिदं प्रशस्तम् || तस्य || भूतलक्षणम् | अष्टबंधनम् | त्रिबंधनम्- || १०१९ || द्वार तारगुणधातुभाजिते एकभाग गुण- भागभाजिते | वाममेकद्वय भाग दक्षिणे || १०२० || स्थापयेत्तु शिवसूत्रमध्यमे | यामायां पितृ पत्नीभ्यां दीक्षायामधिकारणात् | दीक्षाकर्ता- || १०२१ || शिवे यस्मात् तस्मादेषां न पुत्रकान् | अन्यं तु सरुचे देहे राजचोर भयादिषु || १०२२ || गुरुदेवाग्निकार्यं च नित्यकर्मविरोधकृत् | नैमित्तिकन्तु नित्यांते कर्तव्यमविरोधतः || १०२३ || नित्येन सहितं वापि यदि काले न विद्यते | अर्चनत्वाग्निकार्यं च नित्योत्सव नवोत्सवं || १०२४ || स्नपने बलिदानं च नैष्ठिके ब्रह्मचारिणं | तैलं तु प्रथमं विद्यात् द्वितीयं गुलमुच्यते || १०२५ || तृतीयं भैरिकं विद्यात् चतुर्थं गुग्गुलुं स्मृतम् | पञ्चमंसीसकं सिद्धि षष्टमं सीनमुच्यते || १०२६ || सप्तमं सर्जसारं हि लाक्षारं चाष्टमं स्मृतं | त्रिबंधं केन संयुक्तौ | * * * * * * * * || १०२७ || द्विबंधनमिति ख्यातं प्रयोगमधुना शृणु | वामहस्तकपद्दीप कण्डोदरमहोदरं || १०२८ || कर्मजं वेदशास्त्रवेदाश्च विष्टघ्नो ब्रह्मवित्तथा | अष्टभूदासमाख्यात द्विनेत्राद्विभुजान्विता || १०२९ || प्. ७४) शुद्धस्फटिकसंकाशा कर्तकेशाश्च दंष्ट्रिणा | पीतांबरसमायुक्ता शूलहस्ताभयंकरा || १०३० || भूतादिवास्तु मे प्रोक्ता महाबलपराक्रमा | द्विभुजं च त्रिणेत्रं च श्यामवर्णसुयौवनम् || १०३१ || सर्वहस्ते वहं वज्र वामहस्तेऽभयं तथा | शक्तांबरसमायुक्ता सरक्तमकुटान्वितम् || १०३२ || सर्वाभरणसंयुक्तं किंचित्प्रहसिताननम् | पीनोकृपीन जघनं सर्वावयव शोभितम् || १०३३ || शुक्ल यज्ञोपवीतं च मुक्ताभरणभूषितम् | प्रसुग्रीवसुपाशैश्च अतिसुंदररूपवान् || १०३४ || इन्द्ररूपमिति ख्याता अग्निरूपमिदं परं | यक्षे शोधनदेजं भोले मालिरूपकम् || १०३५ || पूर्णभद्रं च वेतालं कण्डुकुण्डलिरेव च | नरेन्द्रश्चेति विख्यातं यक्षाश्चेकदशास्मृताः || १०३६ || द्विभुजाश्च द्विनेत्राश्च सरत्नमकुटान्विताः | नानावर्णसमायुक्ता रक्तमाला समायुता || १०३७ || व्याल यज्ञोपवीताश्च कुञ्चितब्रू विविद्रुता | दुकूलवाससंयुक्तं शोभनावयवैर्युतम् || १०३८ || शुक्लवस्त्रोत्तरीयाश्च किंचित्प्रहसिताननं | यक्षाणामपि सर्वेषामाकृतिः कथ्यते मया || १०३९ || नवतालं मध्यमं ख्यातं नवतालं ततः शृणु | चित्रसेन महासेन समित्र सुमुखं तथा || १०४० || सुखं च सर्वनागं च सुरजं पञ्चगीतकं | गंधर्वास्त्विति विख्याता द्विभुजाश्च द्विनेत्रकं || १०४१ || पीतशुक्लं च कृष्णं च धूम्रकुंकुम संनिभं | श्यामरक्तं च कल्माषं क्रमाद्गन्धर्ववर्णकाः || १०४२ || सरलमकुटोपेता रत्नकुण्डलमण्डिताः | सर्वाभरणसंयुक्ता रक्तवस्त्रोत्तरीयकाः || १०४३ || पीतवस्त्र समायुक्तं सुनेत्रं तुंगनासिका | तालं वीणां च वंशं च वाद्यकर्म तथैव च || १०४४ || प्. ७५) द्वौ द्वे स कुंकुमं कुर्यात्सर्वे तालयुताच्छिवा | कृताञ्जलि पुटोवापि इति वादन तत्परा || १०४५ || गंधर्वन्त्विति विख्याता यातु यान ततः शृणु | भयग्रीवोक्त यत्सर्वं कालनेत्र महाबल || १०४६ || सुग्रीवोक्तमुदकं चैव विशिखो देवमर्दक | यातुधानास्तुति ख्याता रक्तं कृष्णं च वर्णकं || १०४७ || श्वेताभं कुंकुमाप्रख्यं श्यामं पिंगलवर्णकम् | पिंगसिन्धूरकञ्चैव धूम्रवर्णं तथैव च || १०४८ || क्रमाद्वर्णसमायुक्तं द्विभुजाश्च द्विनेत्रका | रक्तकुंदुलकाश्चैव किंचिद्दंष्ट्रा समायुता || १०४९ || दण्डमूलसमायुक्तं सर्वाभरण भूषितम् | रक्तपीतांबरधरं दर्शने तु भयंकरा || १०५० || कृष्णकंचुकसंयुक्तं स्फुरद्दर्शनसंयुतम् | यातुधानास्त्विति प्रोक्ता चारणाकृति रुच्यते || १०५१ || खड्गचारस्वचारञ्च ब्रह्मवित्तं च शाश्वतं | अतिशाली सुपुष्पं च तुष्टः कष्टविहीनकम् || १०५२ || चारणाष्टाकृतिः ख्याता द्विभुजा च द्विलोचना | नीलं रक्तं तथापीतं गौरं धूसरवर्णकम् || १०५३ || कल्मषं पिंगलं चैव कृष्णवर्णं तथैव च | वर्णास्तु चारणानां तु पीनोदरसमन्वितम् || १०५४ || शुक्लकंचुकसंयुक्तं श्यामोष्णीषधराशुभा | वेत्रहस्त समायुक्ता सदागमन तत्परा || १०५५ || चारणांतेवमाख्यातं राक्षसाकृतिरुच्यते | क्रव्यादा श्रोणताक्षश्च कञ्चुको यज्ञशत्रुका || १०५६ || ब्रह्मवित्वालहस्ताश्च विलालाश्च वीरहा | भिन्नाञ्जननिभाश्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचना || १०५७ || अति रौद्रा तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदरा | अतिरक्ता स्फुरसंयुक्ता आसनासनसंयुता || १०५८ || अतिरक्तकेशसंयुक्ता कुञ्चित भ्रूसुविभ्रमः | दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आयासत्प्रियास्तदा || १०५९ | प्. ७६) बृहद्भुजा महाकायः महाबल पराक्रमः | राक्षसा रूपमाख्याता पवित्रामाकृतिं शृणु || १०६० || वृद्धरूपं त्रिपादं च वलीपलित संयुता | द्विहस्तं च द्विनेत्रं च दीपमात्रसमायुतं || १०६१ || शुक्लयज्ञोत्तरीयं च शुक्लवस्त्र परिस्ततथा | बंधकेशयुगच्छत्र दण्डं सव्येतरोद्धृतं || १०६२ || सपवित्रकरं शांतं तत्तद्ध्यानपरायणम् | पितॄणां रूपमाख्यातं सर्वलक्षणसंयुतं || १०६३ || श्वेतवक्त्रोपरिस्थितं श्वेतवक्त्रमेकवक्त्र- मंसासक्त नालकुमुदपाणि युगलजोस्मा- || १०६४ || मणदलमन्य स्थितं बितमाल्यांबल भूषण- द्विनेत्रं सर्वलक्षणमिति || १०६५ || द्विभुजं च द्विनेत्रं च सुकेशमकुटं तु वा | सरत्नमकुटोवापि किरीटमकुटं तु वा || १०६६ || प्रभामण्डलसंयुक्तो विलसत्कुमुदो वहन् | कुंदपुष्पप्रभं चैव पीतदृक् शांतलोचना || १०६७ || आसीनो वास्तिको वापि शक्तीनां सहवामके | चंद्ररूपमिति ख्यातं ऋषीणां लक्षणं शृणु || १०६८ || अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च विश्वामित्रपराशराः | वाल्मीको जमदग्निश्च सनत्कुमारं तथैव च || १०६९ || ऋषयस्त्वेते समाख्याता तेषां रूपमथ शृणु | द्विजस्सुकेशमकुटोपेत द्विभुजा च द्विनेत्रका || १०७० || रक्तवर्ण समायुक्तं शुक्ल यज्ञोपवीतिनं | लंबवस्त्र धरास्सर्वे ऊर्ध्वे वत्सल संयुतं || १०७१ || केचिद्वल्कलसंविना कुक्षोवस्त्रसुबंधकाः | केचिज्जटान्वितास्तत्र केशसर्वानशापरे || १०७२ || त्रिपुण्ड्रसहितास्सर्वे भस्मोद्धूलित विग्रहं | दीर्घश्मश्रुयुतास्सर्वे सितदीर्घानखास्तु वा || १०७३ || केचित्पुस्तकसंयुक्ता शांतरूपस्मितानना | भिक्षूणामाकृतिं ख्याता अश्विन्याराकृतिः शृणु || १०७४ || प्. ७७) फुल्लरक्तोत्पलाक्षौ च चूडामकुडधारिणौ | सितं च कौपीनवस्त्रौ रक्तवर्णधरौशुभौ || १०७५ || अतियौवन संपन्नौ सव्यासव्योपसव्यकौ | नासत्यदास्यानामाग्नौ प्रोक्तौ देवतादि दिक्पतौ || १०७६ || अश्विन्योरा कृतिः ख्याता ध्याने रोगं विनश्यति | कालांजननिभाकारा विद्युत्सदृशदंष्ट्रकं || १०७७ || द्विभुजो रक्तकेशञ्च कुञ्चितभ्रूसुविभ्रमं | कुञ्जासदृश नेत्रं च रक्तवस्त्र परिच्छदा || १०७८ || रक्तयज्ञोपवीतं च किंकिणीमालयान्वितं | विद्वत्सदृशशूलं च सव्यहस्ते वहन् पुनः || १०७९ || नागपाशं वहन् वामे जिह्वोर्ध्वे वक्रसंयुतं | अभिषस्ता शिरोर्ध्वस्त सर्वेषां च भयंकरं || १०८० || यमरूपमिति ख्यातं रक्षोरूपमथ शृणु | द्विभुजं च द्विनेत्रं च कृष्णवस्त्रविमिश्रकं || १०८१ || हेमवस्त्र परीधानं खड्गखेटकसंयुतं | शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम् || १०८२ || किंचिद्दष्ट्रसमायुक्तं प्रेतकासनसंयुतम् | निर्-ऋते रूपमाख्यातं वरुणस्याकृतिं शृणु || १०८३ || शंखकुंदेन्दुधवलो द्विभुजं च द्विनेत्रकम् | सर्वाभरणसंपन्न कुण्डलाभ्यां विराजितं || १०८४ || सव्येपाशं वहन् वामे दण्डस्य तदर्धके वहन् | आसीनो वास्तितो वापि मेघवाहन कोसल || १०८५ || वरुनस्य रूपमेवं स्यात् वायुरूपं अथ शृणु | कृष्णवर्णो द्विनेत्रं च कुञ्चित भ्रूसविभ्रमं || १०८६ || शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लमाल्यानुलेपनम् | सव्येकुशं वहन् वामे प्रलंब कटकं वहन् || १०८७ || मिश्रवर्णांबसंयुक्तो मृगारूढं सुयौवनं | दिव्याभरणसंयुक्तो गमनोन्मुखवक्त्रकं || १०८८ || वायुरूपं समाख्यातं कुबेरस्याकृतिं शृणु | सप्तकाञ्चनवर्णाभो द्विभुं च द्विनेत्रकम् || १०८९ || प्. ७८) शुक्लवस्त्र परीधानं सरत्नमकुटान्वितं | शंखं सव्येवहन् वामे विलसन्नलिनं वहन् || १०९० || सिह्मासन समासीनो नरवाहन कोऽपि वा | शुक्लयज्ञोपवीतं च वृषारूढं सुशांतकम् || १०९१ || कपर्दी भस्मदण्डांगं तरुणेन्दुविभूषणं | शूलं चाभय हस्तं च मृगटंकं तथैव च || १०९२ || दक्षिणे दक्षिणे धार्यं व्याघ्रचर्मांबरान्वितं | ईशानरूपमाख्यातं द्विभुजं वापि कारयेत् || १०९३ || दिक्पालाकृतिरूपं स्यात् सर्वलक्षणमेव च | वक्ष्येऽहं तु समासेन समाहितमनाः शृणु || १०९४ || नानावर्णमुदुद्वर्ण नीलवर्णं तथैव च | जीमूतञ्चैव नीलं च अग्निवर्णं तथैव च || १०९५ || पद्मनाभनिभं चैव पीतवर्णं च नीरकम् | अञ्जनाभं च रक्तं च वर्णं तेषां प्रकीर्तितम् || १०९६ || द्विनेत्रा द्विभुजाशांता रक्तवर्णसमायुतं | शुक्लयज्ञोपवीतं च सर्वाभरण भूषितम् || १०९७ || करण्डमकुटोपेतां मुक्तकेशान्विता शुभा | कृतांजलि पुटास्सर्वे शिरस्वायुधधारिणीं || १०९८ || आयुराधारवेदानां रूपमेव प्रकीर्तितं | भयवादनो प्रियश्चैव भयनाशकराः स्मृताः || १०९९ || खड्गायुधोज्वलश्चैव कपिला महलोचन | भीमरूपो प्रज्वलितो देहजोपिहिताशन || ११०० || पितामहानुजा संज्ञाश्च पृथिवीधरसंयुतं | इन्द्रसंमानमंत्राश्च चित्तदयापरसंज्ञकं || ११०१ || चेतोपशालसंज्ञश्च सारसंतुष्टमेव च | क्रव्यादां श्रोणितांश्चैव कर्णको यज्ञशत्रुभिः || ११०२ || वस्त्रविपुलांसकश्चैव प्रेतापितृगणाः स्मृताः | विशालाक्षं च वीरं च सद्भष्टरणप्रिया || ११०३ || एताष्टादशकञ्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचनः | अतिरौद्रीस्तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदराः || ११०४ || प्. ७९) अतिरक्ताकेशसंयुक्ता कुंचित भ्रूसविभ्रमं | दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आसामासु प्रिया स्मृताः || ११०५ || बृहद्भुजा महाकाया महाबल पराक्रमः | अष्टादशगणानां च रूपमेव प्रकीर्तितं || ११०६ || सकलं निष्कलं चैव सादाख्यमिति चोच्यते | महेशं सकलं विद्यात्रिविधं तेषां भवंति वै || ११०७ || शिवमेवं विजानीयात् साधाख्यं पंचधा भवेत् | प्रथमं शिवसादाख्यं अमूर्तींश्च द्वितीयकं || १९०८ || द्वितीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृमेव च | पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमेव च || ११०९ || महेशं तु महासेन पञ्चविंशति भेदतः | एतैस्तु तत्वसंयुक्तं एकत्रिंशति निसृतं || १११० || शिवस्य लक्षणं वक्ष्ये समासाच्छ्रुणु षण्मुख | पञ्चसाख्यं महेशं शिवलक्षणम् || ११११ || शिवं परात्परं सूक्ष्मं नित्यस्सर्वगताव्ययं | अनिन्दितमनौपम्यं अप्रमेयमनामयम् || १११२ || शुद्धत्वाच्छिवमुद्दिष्टं परादूर्ध्वं परात्परं | व्योमग्निनां तु सूक्ष्माभि नित्यं कारकशून्यकं || १११३ || व्याप्ते सर्वगतं प्रोक्तं अक्षुणां अव्यय भवेत् | अमलानिन्दितं ज्ञेयं अन्यद्रव्यमनौपमं || १११४ || प्रमाणविधिरित्युक्ता अप्रमेयमिति स्मृतम् | इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं शिवरूपमिहोच्यते || १११५ || सृष्ट्यर्थं सर्वतत्वानां लोकस्स्योत्पत्तिकारणं | योगीनामुपकाराय स्वेच्छयाचिंत्यते शिवं || १११६ || तच्छिवे तु पराशक्ति सहस्रांशेन जायते | तच्छक्तेस्तु सहस्रांशेऽदि शक्तिसमुद्भवं || १११७ || तच्छक्तेस्तु सहस्रांशे ज्ञानशक्तिसमुद्भवं | अस्याः शक्तेस्सहस्रांशे क्रियाशक्ति समुद्भवाः || १११८ || एते वै शक्तयः पञ्च निष्कलं चेति कीर्तितं | शिवसृष्टिरिदं प्रोक्तं शक्तीनां सृष्टिरुच्यते || १११९ || योगीनां च यदूनां च मंत्रिणां मंत्रणं तथा | ध्यानपूजा निमित्ताय सकलं निष्कलं भवेत् || ११२० || प्. ८०) तद्रूपं हि समासेन सादाख्यमिति कीर्तितम् | साधाख्यं पञ्चधाप्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते || ११२१ || पराशक्त्या शक्त्यासु सादाख्यस्तु समुद्भवं | सदाशिवस्तथैवश्च रुद्रोविष्णुश्च दैवता || ११२२ || ब्रह्माणं चैव पञ्चैते तत्वभेदाः प्रकीर्तिताः | शिवस्सदा शिवश्चैव मूर्तीनां शिवमुच्यते || ११२३ || मूर्तिं च ब्रह्ममित्युक्तं कर्त्रितश्चेश्वरं स्मृतं | कर्ममीशानमित्युक्तं इत्येकं हि द्विधा स्मृताः || ११२४ || परात्परः परं चैव सूक्ष्मं द्विसूक्ष्ममेव च | स्थूलं चैव क्रमेणैव शिवादि परिलक्ष्यते || ११२५ || एतेषु पञ्चतत्वेषु विशेषमधुनोच्यते | तत्वमूर्तिप्रभावं च त्रिभेदं विद्यते क्रमात् || ११२६ || शिवस्य स्थूलसूक्ष्मम् || शिवादि तत्वमित्युक्तं मूर्तिं सदाशिवादयः | तयोर्योगेन यद्रूपं तद्रूपमंगमुच्यते || ११२७ || भावं सदाख्यमित्युक्तं इत्येव परिलक्ष्यते | सन्ततं शिवभावत्वात्सादाख्यमिति कीर्तितं || ११२८ || * * * * * * * * * * * * * * * * |? निष्कलं तत्वमित्युक्तं सकलं मूर्तिरुच्यते || ११२९ || सकलं निष्कलोपेतं प्रतापमिति कीर्तितम् | -देहि देहम्- निष्कलं देहिरित्युक्तं सकलं देहमुच्यते || ११३० || देहि देहस्य संबन्धं भावरूपमिति स्मृतं | सर्वेषां ध्यानपूजार्थं सकलं निष्कलं भवेत् || ११३१ || एवं ज्ञात्वा विशेषं हि सर्वकर्म समाचरेत् | पञ्चसादाख्य तत्वानां उद्भवं हि पृथक् पृथक् || ११३२ || शिव सादाख्यमुद्भवि - शान्त्यतीत पराशक्ति तस्य परियाय वाचका || ११३३ || पराशक्तिर्दशांशेन शिवसादाख्यमुद्भवम् | परागम्योद्भवा च शुध्यत्वाच्छिवमुच्यते || ११३४ || प्. ८१) यद्रूपं सूक्ष्मरूपं च ज्योतिरूपमिति स्मृतम् | बिन्दुरूपमिवाकाशं प्रत्यक्षं सर्वतोमुखं || ११३५ || शिवतत्वमिदं प्रोक्तं तत्वानामखिलालयं | आदिशक्तिश्च शांतिश्च तस्य पर्याय वाचकाः || ११३६ || आदिशक्तिर्दशांशेन आदिमूर्तिसमुद्भवा | आदिशक्तिश्च मूर्तित्वात् दमूलं चेति कीर्तितं || ११३७ || अमूर्तित्वात्कलाहीनं तद्रूपंलिंगवद्भवेत् | सूर्यकोटि प्रतीकाशं ज्योतिसंपाकृतिः स्मृतिः || ११३८ || तस्यामंतर्गतो मूर्तिः अमूर्तादीनिचोच्यते | एते वै दिव्यलिंगं तु मूलस्तंभमिहोच्यते || ११३९ || लिंगे सर्वे समुत्पन्नं लयं तत्रैव चोच्यते | इच्छाशक्तिश्च विद्या च तस्य पर्यायवाचकाः || ११४० || शक्तिरस्तु दशांशेन ज्योतिमूर्तिरिहोच्यते | इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिमुदाहृदं || ११४१ || मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपञ्चेति प्रकीर्तितं | ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं * * * * * * * * || ११४२ || इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिरुदाहृतं | मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपं चेति प्रकीर्तितं || ११४३ || ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं दिव्यलिंगाकृतिर्भवेत् | तस्योर्ध्वांशैक भावे तु एकवक्त्रेण संयुतम् || ११४४ || इच्छामूर्ति- त्रिणेत्रं चारुवदनं सर्वावयवसुंदरम् | साचामिकाननोपेतं लिंगमूर्तिरुदाहतं || ११४५ || मूर्तिसादाख्यमेवोक्तं कर्तृसादाख्यमुच्यते | ज्ञानं हि शुद्धरूपत्वात् स्फटिकाभं तदुच्यते || ११४६ || दिव्यलिंगमहादैर्घं महास्त्रलतयान्वितं | तस्य मध्ये स्थितो मूर्तिं ईश्वरः सर्वकारणं || ११४७ || चतुर्मुखाश्चतुर्वक्त्र नेत्रद्वादशभिर्युतम् | चतुरास्य चतुर्नासि वसुश्रोत्रसमन्वितं || ११४८ || अष्टहस्तद्विपादञ्च सर्वलक्षणसंयुतम् | शूलं परशुखड्गं च अभयं दक्षिणे करे || ११४९ || प्. ८२) पाशं नागं च घण्डां च वरदं वामहस्तके | सर्वालंकार संयुक्तं सर्वाभरणभूषितं || ११५० || एवं तमीश्वरं वेतं लिंगकर्तारमुच्यते | कर्तृसादाख्यमेवोक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते || ११५१ || निवृत्तिश्च क्रियाशक्ति तस्य पर्याय वाचकाः | क्रियाशक्तिर्दशांसेन कर्म सादाख्यद्भवम् || ११५२ || क्रिया कर्ममिति ज्ञेयं तस्मात्कर्मेति नामतः | लिंगपीठे प्रकारेण कर्मसादाख्यमुद्भवं || ११५३ || नादंलिंगमिति ज्ञेयं बिन्दुपीठमिति स्मृतं | नादं बिन्दुयुतं रूपं कर्मसादाख्यमुच्यते || ११५४ || चत्वारि कर्तृरूपादि केवलं नादमुच्यते | लिंगशंबुरिति ज्ञेयं पीठशक्तिरुदाहृतं || ११५५ || योनिलिंग प्रकारेण जगत्सृष्ट्यन्तकारणं | तदा संयोग भावत्वात् कर्मभावमुदाहृतम् || ११५६ || बिन्दुमध्ये गतोनादं नादमध्ये तु मूर्तिनः | मूर्तिमध्ये गतं तत्वं तत्वमध्ये गतं शिवम् || ११५७ || एतच्छिवमयं लिंगं सर्वतत्वालयं स्मृतं | लिंगेन जायते तत्र जगत्स्थावरजंगमम् || ११५८ || तस्माल्लिंगविशेषेण कर्मरूपमुदाहृतं | कर्मोदयेन सृष्टिस्स्यात्कर्मान्ते संहृतिर्भवेत् || ११५९ || एतत्कर्मेश रूपं तु सृष्टिस्थितिलयावहम् | पञ्चसादाख्य योनेन कर्मसादाख्यमुच्यते || ११६० || शिवसादाख्य विशेषेण शिवरूपसमाश्रितं | अमूर्तं हि महासेन शिवसादाख्यमाश्रितः || ११६१ || मूर्तरूपाविशेषेण न मूर्तादीन् समाश्रितं | तस्मात्कर्मेशरूपं तु पञ्चमूर्त्याश्रयं विदुः || ११६२ || सर्वतत्वात्मकं ज्ञेयं सर्वाधारमिति स्मृतं | एतद्वै मूर्तिपिण्डित्वा पिण्डिकार्यमिति स्मृतं || ११६३ || पिण्डिस्थं पिण्डमध्यस्थं पिण्डेन तु पुटीकृतं | पिण्डेन पिण्डितं पिण्डं पिण्डरूपमुदाहृतम् || ११६४ || एतन् शिवमयं पिण्डं सर्वतत्वमयं विदुः | पञ्चमूर्तिमयं देवं पञ्चतत्वात्मकं भवेत् || ११६५ || प्. ८३) मूर्तानां देहभेदैस्तु गुणैः पञ्चाननैर्युतम् | तद्भेद कृत्तु महेशादि सर्वतत्वादिसंभवा || ११६६ || तस्य वस्त्रैस्तु संभूता सिद्धादीनि तंत्रकैः | देवस्योत्त कलोपेतो तं धातुपिण्डमिति स्मृतं || ११६७ || षट्कलानि च पात्रं च षडंगैस्तु प्रकल्पयेत् | सर्वांगानि च संपूर्णं सर्वावयवसुन्दरम् || ११६८ || एवं तु स्मृति मात्रेण मूर्तिंसकलरूपधृत् | निष्कलं तदपाये तु तस्मात्सकलानिष्कलं || ११६९ || सौवीर्यं नास्थितं देहं मांसाद्रुधिरमुच्यते | चंद्रचापमिवाकाशे दर्पणं प्रति बिंबवत् || ११७० || इत्येवं मनसा कल्प्य निष्कलं सकलोद्भवं | ध्यानलक्षणमेवोक्तं अंगभावमथोच्यते || ११७१ || मूर्तानां गुणरूपं तु सांगं चेति प्रकीर्तितम् | अश्मानोनमवोहस्य कूलमेकं द्विधाकृतिः || ११७२ || चलं च शक्तिमेवोक्तं ततः संबन्धमेव च | निष्कलश्शैलजा कर्तृ सकलं भाव्यरूपकं || ११७३ || भाव्यरूपं तु संबंधं निष्कलं शैलजं न्यसेत् | कलातत्वानि वर्णानि मंत्राणि भुवनानि हि || ११७४ || पदानि षडध्वानि क्रमेणैव विशेषतः | निवृत्तिं च प्रतिष्ठा च विद्या शांतिस्तथैव च || ११७५ || शांत्यादि पराशक्ति पञ्चैते पञ्चपक्षके | . सडध्वा - मन्त्राध्वा च पदाध्वा च वर्णार्ध्वा रूपनामकं || ११७६ || तत्वाध्वा च कलाध्वा च विंशत्येवं पदं शिवं | तस्य क्रमेण निवृत्तिश्च प्रतिष्टाजलमेव च || ११७७ || अग्निरूपे च विद्या च शान्त्यायाचमनुद्गते | आकाशे शान्त्यातीताश्च भूतव्याप्ते सुपञ्च च || ११७८ || भुवनानाद्विशंचापि चतुविंशतिमेव वा | तत्वाद्वा संख्य षड्त्रिंशत्कलाध्वा षोडशा कला || ११७९ || मंत्राध्वा च सहस्रांशो पदाध्वा एकशीतिका | वर्णाध्वा एकपञ्चाश षडध्वासंख्यमेव वा || ११८० || प्. ८४) आचार्य संकरं | आचार्यलक्षणम् - आचार्यदोषं | आचार्यलक्षणं वक्ष्ये शृणुष्वेकाग्रमानसः || ११८१ || शिवद्विजकुलोद्भूतं दृढचित्त विलक्षणः | शिवसिद्धांत शास्त्रज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः || ११८२ || अरोगी च प्रमादी च कुलं प्रायदर्शनः | नृणां पत्नि संयुक्ति शिवभक्ति समन्वितम् || ११८३ || समयाचारवर्तेन तत्वज्ञेन जितेन्द्रियः | सर्वलक्षणसंपन्न शैवाचार्यस्स उच्यते || ११८४ || अत्र किंचिद्विशोषोऽस्ति तद्विशेषं शृणुष्वजः | पत्निहीनेन प्राप्तेण अर्चिरादि यथा तलम् || ११८५ || कृतञ्चेत्तेन कर्माणि राजा राष्ट्र. विनश्यति | तद्ग्रामवासिनां मर्त्या क्षुत्पिपासादि पीडिताः || ११८६ || तेन कृत्वा * * * * * यश्चित्तं तु कारयेत् | तत्कर्मन्तु पुनः कृत्वा प्रायश्चित्तपुरस्सरं || ११८७ || विघ्नावामन दहरो च बन्ध चिरं खञ्चोबला- | * * * च * * मुकजलोद्व बुद्धिखनखो- || ११८८ || खाणां खलौ वर्ज्यकः | जातोद्भू अभिदूष्यतः | कुसुमदृक् मिथ्यावराकी बकबेकाप्येषु शिवा- || ११८९ || र्चनं न कुर्यात् | दोषं तु संजायते | यावत्तेनोक्त- | तन्त्रेण दीक्षां कृत्वा तु वः शिवः - || ११९० || तत्तत्तंत्रोक्तमार्गेण कर्षणादि क्रियां चरेत् | कामिकाद्येक भागं तु न दोषाय तु संकरः || ११९१ || आद्यंतमाचरेद्विद्वान् एकतंत्रेण सर्वथा | अनुक्तं चेत्तथान्येन संग्रहं सर्वमाचरेत् || ११९२ || उत्तमर्कञ्चेदन्यतंत्रेण संकरं तत्र संकरं | तेन दोषेण यद्वस्तु राष्ट्रनाशं भविष्यति || ११९३ || लक्षणं चेत्तस्य तंत्रेण कारयेत्सर्वकर्मसु | यदिमो न कुवन्दिस्थ नानाबंधनक्षयम् || ११९४ || कर्षणादि प्रतिष्ठां तं एक तंत्रेण कारयेत् | यस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्य तंत्रेण कारयेत् || ११९५ || कारयेदन्य तंत्रेण नोक्तं तस्मिन्विशेषतः | कर्मणादि प्रतिष्टां तं एकतंत्रेण कारयेत् || ११९६ || प्. ८५) मुक्तिदं मुक्तिदं चैव सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् | पूर्वमेकेन कृत्वा तु पश्चादन्येन वै कृतः || ११९७ || एतत्तु संकरं तेन राजा राष्ट्रं विनश्यति | तच्छिष्येणा वशिष्टं तत् कर्तव्यं हि षडानन || ११९८ || अन्यथा यदि ना कुर्यादस्मादाचार्य संकरम् | संकरेति सति राष्ट्रं नाशनं च न संशयः || ११९९ || उत्तमं कर्मशास्त्रं स्यान्मध्यमं कर्मवित्तमः | अधमं शास्त्रं विज्ञेयं त्रिविधं शिल्पलक्षणं || १२०० || यथा यज्ञो न हस्तेन गर्भन्यासं तथैव च | तथापि देवता गर्भं आचार्य हस्तमेव च || १२०१ || निरीक्षण ध्यानसंस्पर्शान्मर्त्यस्य कर्म विहंगमा | पोषयन्ति स्वगात्पुत्रात्तत्तत्पिण्डित वृत्ततः || १२०२ || दृष्ट्वा मृगपतिच्छायां यथा भीतो वने गजः | अमंत्रमर्चनं दृष्ट्वा तद्देहं भयमाप्नुयात् || १२०३ || अमंत्रेण व्रता पूजा पैशाच सुरवर्धनम् | तद्ग्रामं यजमानं च राजा राष्ट्रं विनश्यति || १२०४ || प्रथमं कृतवान् विधिं यथावत्कृतवने तु करोति | निषित्तान्तं अथवा विधिरन्यथा भवेत् चेच्छुभं || १२०५ || स्वामिनमन्यथा करोति || तन्त्रसादाख्यदेवन् - || १२०६ || कामिकं पादयुग्मं स्यात् योगजं गुल्फमेव च | चिन्त्यं पादांगुलं प्रोक्तं कारणं जंघका भवेत् || १२०७ || अजितं जानुदेशं स्यात् दीप्तं ऊरुप्रदेशके | सूक्ष्मं तु गुह्यदेशं स्यात् सहस्रं * * * * * || १२०८ || वीरं कर्णदेशे तु रौरवं मुखमेव च | मकुटं माकुटं तत्र अंगप्रत्यंगमेव च || १२०९ || बाहु तु विमलं प्रोक्तं चंद्र जानमुरस्तलं | बिंबं च * * * * प्रांगीतं जिह्वा व्यञ्जनकं || १२१० || ललितं स्यात् कपोलं हि सिद्धं चैव ललाटके | सन्तान न कुलं विद्यात् शिवोक्तं उपवीतकम् || १२११ || पारमेश्वरं तु हारं स्यात् किरणं रत्नभूषणं | वातुलं वस्त्रमित्याहुः शिवमर्मानुलेपनम् || १२१२ || प्. ८६) बलिपुष्पेव माल्यं च सिद्धांते न निवेदनम् | तन्त्रार्कशरीरेण मन्त्रमूर्तिमयेन च || १२१३ || विपुलार्थन्तु नोदित्वा तत्वमंत्रार्थदर्शनात् | तन्त्रांतेन समाख्यातं तन्त्र संज्ञाश्च संहिता || १२१४ || चतुर्थे दशरात्रं तु षण्णाशा पुंसि पञ्चमे | षष्टे चतुर्हात् शुद्धि सप्तमे तु दिनत्रयम् || १२१५ || नवाज्ञानंतवैश्वर्यं नववित्तं च यौवनं | तत्रैव सूपरं शैवं सौम्यन्यादि रौद्रकं || १२१६ || सौभ्यं चत्वारि भेदेन प्रोक्तं दक्षिणवामकं | पण्डितानपि बाधन्ते किं पुनस्तानपण्डितान् || १२१७ || बुभञ्च न वापानान् शास्ता वैवस्वतो यमः | दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् || १२१८ || देवताद्गम्यते सर्वं दैवं हि परमागतिः | यथा सर्पमुखाद्ग्रस्तं मण्डूकमिति स्वयं || १२१९ || तथा संसारसंदष्टं नरमांक्षिति सद्गुरुः | कीशा शरीरमित्युक्तं मन्त्रजीव इति स्मृतं || १२२० || आत्ममंत्र प्रसिद्धांतं योगं शिवसान्निध्यकारणं | गर्भिणीं प्रसवेदन्तु परिभागमिदं स्मृतं || १२२१ || परिभागमिदं षष्ट्योमासपक्षादिभिर्विना | सर्वमासेषु इत्येव कर्तव्यं आचार्यश्च यते दिने || १२२२ || मनसा कर्मणावाचा गुरुक्रोधन्नकारयेत् | तस्य क्रोधेन गम्यन्ते आयुश्री ज्ञान सत्क्रिया || १२२३ || चतुः श्रोत्रियार्थगतिं कुर्वन् अज्ञानं साफलं वयेत् | गुर्वाज्ञा पालको यस्मात् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते || १२२४ || वामदक्षिण सिद्धांतं भेदेन द्विविधं मतं | वामं परशवाहस्स्यात् दक्षिणं भैरवार्हकं || १२२५ || सिद्धांतं यामलं सर्वं आदि शैवोक्तमार्गकं | शैवं पाशुपदं सोमं लाकुलं तु चतुर्विधम् || १२२६ || मंत्र सिद्धांतकं श्रेष्टं मष्ठाविंशति संहिता | यस्मिन् तंत्रे समारंभं कर्षणाद्यर्चनान्तकं || १२२७ || प्. ८७) तस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्यतंत्रेण कारयेत् | सौम्यमार्हतं चैव शैवं पाशुपतं तथा || १२२८ || कापालं पाञ्चरात्रं च षडेते समाया स्मृताः | * * * * * * * * * * * * * * * * || १२२९ ||? सौम्यार्हतमिदा * * भाकर वेदान्त नैया- यिक वैशेषशैवास्सर्वे प्रकुर्वीतीति गृहस्था- || १२३० || द्विजोत्तमी | यामला मातृतंत्रे च कापाले पञ्च- | रात्रिके | बौद्धे चार्हते चैव * * * * पि च || १२३१ || अन्येष्वविषु मार्गेण तत्तच्छास्त्रैः स्वशास्त्रकः | शैवा कुर्वन्ति दीक्षाश्च तल्लिंग स्थापनादिकं || १२३२ || मुख्यत्वादह शैवस्य मुखमास्य मनोऽपि च | अधिकारोस्ति सर्वस्य नान्येषां शिवदर्शने || १२३३ || तस्मात्परार्थमात्रार्थं स्थापनं यजनं तथा | शिवविप्रेण कर्तव्यं अन्येषां स्वार्थमेव हि || १२३४ || परार्थमपि कुर्याद्वे लोपं तन्त्रपतेस्तथा | तद्राष्ट्रस्य विनाशस्तु अचिरेण न संशयः || १२३५ || वस्तुपराङ्मुख वस्तुनिकृत्यं वस्तुमुखं भव- रीशनिरीक्षणात् | यत्कृतमण्डप गोपुर- || १२३६ || पीठं वस्तुमुखानि मुखानि न भवन्ति | अथ तत्वानि षड्त्रिंशन् पृथिव्यप्- || १२३७ || तेजो मरुद्वियत् | गंधोरूपरसस्पर्श शब्दो- पस्थौ च पायु च | पादौ पाणि च वाङ्नासा जिह्वा- || १२३८ || चक्षुस्त्वचः शृती | मनोऽहंकारबुद्धिश्च प्रकृति- वज्ञयस्त्वया | रागोनियति विद्यां च कलाकालं- || १२३९ || च मोहिनी | विद्याश्चेश्वर सादाख्यं शक्तिश्शिव- इति स्मृतं | तत्व तत्वेश्वरं न्यासं मूर्तिमूर्तीश्वरा- || १२४० || न्वितं | तत्वत्रयाधिपः | आत्मविद्या शिवा- ख्यं तु तत्वत्रयमिति स्मृतं | क्ष्मावह्नियजमानार्क- || १२४१ || जलवायु निशाकर | शर्वः पशुपतिश्चोग्रो रुद्राख्यो भव एव च | ईशानं च महादेवो- || १२४२ || प्. ८८) भीमलश्च वृषमूर्तयः | पञ्चमूर्ति आत्मा | पञ्चमूर्त्यात्मको न्यासो कष्टा वारि दहनानिलाः || १२४३ || खञ्चेति मूर्तये लिंगे ब्रह्माद्याः पञ्चमूर्तयः | इन्द्राश्याग्नि यमश्चैव निर्-ऋतिर्वरुणस्तथा || १२४४ || वायु सोमस्तथेशान ब्रह्म विष्णुश्च लोकयाः | दशायुध- अनंतेशस्तथा सूक्ष्म शिवोक्तं चेकनेत्रकम् || १२४५ || एकरुद्रस्त्रिनेत्रश्च शिखं च शिखण्डिनं | अष्टविद्येश्वराश्चेते त्रिणेत्राश्च चतुर्भुजाः || १२४६ || दर्पणं पूर्णकुंभं च षष्टभं युग्मचामरम् | श्रीवत्सं स्वस्तिकं शंखं दीपो देवाष्टमंगलं || १२४७ || कुंभकर्णो निकुंभश्च सिह्मस्यो गजवक्रकं | ज्वालाघं जालजंघं च लोहजं तृविधा भवेत् || १२४८ || मृगास्युष्टमिदं प्रोक्तं पीठे उपरि पूजयेत् | धरो धृ सोमनीलं च प्रमुखं च प्रभावकम् || १२४९ || कलौ भीमं तथा नष्टौ वसूनां परिकीर्तितं | पैशाचं राक्षसं यक्षं गन्धर्वं ऐन्द्रमेव च || १२५० || सौम्यं प्रजेश्वरं ब्रह्मं अष्टमं परिकीर्तितं | वामा ज्येष्ठा रौद्री च काली कलविकरणीं तथा || १२५१ || बलविकरणी बलप्रमथिनी सर्वभूतमनोन्मनी | चण्डरुद्रो महामोडी विबुधो विहलोत्तमः || १२५२ || विश्वरूपो विशालाक्षी भूधरो मेघवाहनः | एतान् विमानपालाश्च पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत् || १२५३ || अच्युतानंद मूर्तिस्तु चक्रपाणिर्जनार्दनः | पुरुषं प्रक्षुतं चैव गोविन्दो मत्तनायकं || १२५४ || प्रजापतिश्च धातारं विधातारं च पितामहं | अजं वै सृष्टि मूर्तिश्च हिरण्यगर्भश्चतुर्मुखं || १२५५ || अष्ट स्कन्द स्कन्दस्यैव कुमारश्चेत् सुब्रह्मण्यं तथैव च | कार्तिकेयश्च सेनं च षण्मुखो शिखिवाहनः || १२५६ || प्. ८९) सेनापतिं च इत्येते पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत् | माणिक्कं पुष्परागं तु स्फटिकाभं तु * * * || १२५७ || प्रवालकं चै वैडूर्यं इन्द्रनीलं तु सप्तधा | रत्नं चैव माख्यातं लब्धमानेन कारयेत् || १२५८ || अष्टमृतु | कुलिका वटको शृंगगजदंतमृगं तथा | नन्दद्यब्धि हृदयवल्लिके प्रणजामपि मृतुका || १२५९ || उर्वशी मेनका चैव लक्ष्मी चैव तिलोत्तमः | सुमुखी सुमना चैव कुमुखी कामवर्धनी || १२६० || एताश्चाप्सरसा प्रोक्ता अष्टमंगलधारिका | परस्सिद्धं पद्मक्तिकं चैव मंत्रज्ञो मंत्रवित्तमः || १२६१ || प्राङ्ज्ञश्वरंबरां चैव * * वत्सिद्धपूजिता | सिद्धास्वेताः समाख्याता तेषां वर्णानि का शृणु || १२६२ || अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकः कार्कोटकं तथा | शंखपालश्च गुलिकः पद्मको वासुकी तथा || १२६३ || नागास्वष्ट इति ख्याता द्विभुजाश्च द्विलोचना | उत्तमं पूर्वदिग्भागे चतुर्वक्त्रं चाग्निगोचरे || १२६४ || कुण्डोदरं दक्षिणे चैव नैर्-ऋत्यासु प्रबोधकैः | वारुण्या सिह्ममुखी चैव वायव्यां तु अधोमुखं || १२६५ || सोमे च एकपादः स्यादैशान्यामष्टपादकम् | इत्येते चाष्टभूतानां परिवाराग्रे बलिं क्षिपेत् || १२६६ || अर्कपङ्कज बिल्वं च नंद्यावर्तं च पाटली | करवीरं चंपकश्चैव नीलोत्पलमथाष्टकम् || १२६७ || अष्टपूजा- द्वारोर्ध्वे दक्षिणे पार्श्वे विघ्नेशं संप्रपूजयेत् | द्वारोर्ध्वे वामपार्श्वे सरस्वतीं संप्रपूजयेत् || १२६८ || द्वारोर्ध्वे मध्यमे चैव श्रीदेवीं संप्रपूजयेत् | द्वारस्य दक्षिणे पार्श्वे गंगा नंदीश्वरं यजेत् || १२६९ || द्वारस्य वामपार्श्वे तु महाकालीं यमुनां बुधः | भुवंगं च पतङ्गं च ऊर्ध्वान्तं संप्रपूजयेत् || १२७० || प्. ९०) विमलं च सुबाहुं च गुहो नित्योपदाननम् | गंगां चैव महानंदी महाकालं यमुनां तथा || १२७१ || स्तानकं इति विख्यातं विघ्नेशं चैव पद्मजा | वागीशं च विशेषेण आसनं त्विति पठ्यते || १२७२ || भुवंगं च पतंगं च शयनं विधि पद्मजः | द्वारेषु देवतास्सर्वे परस्परनिरीक्षणम् || १२७३ || देव देवं नमस्कृत्वा द्वारदेवान् प्रपूजयेत् | पतंगस्योर्ध्वे गणेशं तु तस्य वामे सरस्वती || १२७४ || दक्षिणे च भुवंगस्य गंगा नंदी च मेव च | यमुनां च महाकालं तस्य वामे तु पूजयेत् || १२७५ || विमलं च सुबाहुं च पूजयेद्वै कवाटयोः | ऋषभं पूजयेदग्रे गंधपुष्पादिभिर्बुधः || १२७६ || द्वारमंतर्मुखं वापि द्वारपालबहिर्मुखम् | कारणे | द्वारार्चनायां स्नानकाले तदंते धूपदीप- || १२७७ || नैवेद्यप्रदाने | तदंते श्रीबल्यादौ तत् | समाप्तौ नटाद्ये तदन्ते तत्ताडयेद्वारघंटां- || १२७८ || यस्मिन् काले धूपदीपान् तदादीन् | तस्मिन् काले घोषयेद्धूपघण्टाम् | घोषणाद्रा- || १२७९ || क्षसाद्यागश्चा गच्छन्ति तद्द्रव्य तद्देवता | इन्दुनिभपञ्चमुख हस्तदशयुक्तं शूलकर- || १२८० || टंकमसि वज्रमभयं स्यात् | पाशवरदांकुश- मणिदहनवामे रक्तकमलासन सदाशिव- || १२८१ || स्वरूपं | देविशिरदक्षिणमथोत्तरसुपादं गोमुखांत घृतवारि भुजयुक्तम् | योनिगत- || १२८२ || मध्य संस्थित सुलिंगस्थापित सदाशिवमनो- न्मनि स्वरूपम् | एकमुख वेदकर विद्रुम- || १२८३ || स्वरूपं | कृष्णमृग टंकवरदाभय चतुष्कम् | लोचन तृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत- || १२८४ || प्. ९१) मौलि गतगौरि सहस्रसूनुं | कुंदनिभ- वेदकरवह्नि नयनं स्यात् पंकजपताग- || १२८५ || वरदोत्पल चतुष्कम् | लोचन तृतीयसित- वज्रपरिधानं चंद्रयुत मौलिगत गौरि- || १२८६ || सहस्रसूनुम् | अंगभिम भूषण विचित्र- नयनं स्यात् तुंगमकुटोज्वल मनोन्मानि- || १२८७ || स्वरूपं | सदाशिव ध्यानम् | आदौ पञ्चमुखं प्रकल्प्यविधिना तद्वारव- || १२८८ || क्त्रादिकं | सद्यं वाममघोर तत् पुरादिषु- | शान्यसेदि क्रमात् | मूर्धानं वदनं तदैव हृदयं- || १२८९ || गुह्यं च पादद्वयं | ईशानं पुरुषं च घोरमथवा- | वामञ्च सद्यं न्यसेत् | तस्य वर्णम् | गोक्षुरधवलाकारं सद्यो जातस्य वर्णकम् || १२९० || जपाकुसुमसंकाशं वामदेवस्य वै गुह | अघोरं मंजनप्रख्यं पुरुषं कुंकुमप्रभं || १२९१ || शुद्धस्फटिकमीशानं पञ्चवक्त्रं षडाननं | पञ्चवक्त्र * * * * * * * * * * * * || १२९२ || पायसं पूर्वदिग्भागे कृसरान्नं दक्षिणे तथा | मुद्गान्वं पश्चिमे भागे गुलान्नं उत्तरे न्यसेत् || १२९३ || शुद्धान्नं ऊर्ध्ववक्त्रं च पञ्चवक्त्रे प्रदापयेत् | * * * * * * * * * * * * * * * * || १२९४ ||? कपित्थस्य फलं सारं यावत्कुंजरभाक्षितं | तथा सर्वनिवेद्यानि भुंजीयात्परमेश्वरम् || १२९५ || पेयं शोष्यं च लेह्यं च चोष्यं च भक्ष्यं करतले न्यसेत् | अन्नाद्यपूपतोयादि दर्शनाद्गृह्यते मया || १२९६ || रसादि भक्त जिह्वाया अनामि कमलोद्भवा | स्वमूर्धान्तु उभयौ तु पार्श्वे त्रयस्त्रिंशन्मूर्तिः || १२९७ || प्रतिमा हृदिस्हित शक्त्याकृति शैलजलोह- मेव स्तन्नावसन्ति सततं स जीवः | शूलस्य- || १२९८ || मध्ये वृषणशृंगमध्ये पद्मस्य मध्ये शिख- रस्य कुक्षौ | सृष्टिलिंगस्य लिंगार्थं व्याख्या- || १२९९ || संख्येयमूर्तिनः | प्. ९२) शश्वद्धिशेखरं श्याम निग्रहं कालनिग्रहम् | गौरीश्वरं च वै वाह्यं उमायानुग्रहं परम् || १३०० || उमया सहितं गौरी संवादं च सुखावहम् | गुहोमा सहितं सार्धं नन्द्यारूढं पुरांतकम् || १३०१ || किरातार्जुनकं कालं उमार्ध हरिरर्धकम् | नृत्तमूर्त्तित्रयं पश्चाद्दहनं जाह्नवीधरम् || १३०२ || चण्डेशानुग्रहं पश्चात् मुखलिंगमतः परम् | विघ्नं कन्दस्य चण्डेशं क्षेत्रेशं कमलोद्भवं || १३०३ || चक्रपाणिश्च मार्ताण्डं नागेशं वीरभद्रकं | गौरी दुर्गं तथा श्रेष्ठं महामोदि सरस्वति || १३०४ || जाह्नवी भद्रकाली च लक्ष्मी पृथिवी मातरं | एतच्छास्त्रोक्तमार्गेण पूजयेदादि शैवकं || १३०५ || सोमास्कंदेश्वरं चैव इन्दुशेखरमेव च | ऋषभं वाहनं चैव नटेश्वरं तथैव च || १३०६ || तथा वै केशवासं च भिक्षाटनमतः परं | चण्डेशानुग्रहं पश्चात् दक्षिणे कालनाशनं || १३०७ || लिंगोद्भवानां च मूर्तीनां भेदाष्षोडशधा भवेत् | शांतं पद्मासनस्थं शशिधरमकुटं पञ्चवक्त्रं- || १३०८ || त्रिणेत्रं | शूलं वक्त्रं च खड्गं परशुम- भयदं सव्य भागे वहन्तं | नागं पाशं च घंटा- || १३०९ || प्यनलकरयुतं सांकुशं वामभागे नानालंकार- युक्तं स्फटिकमणिनिभं नौमि सादाख्य तत्वम् || १३१० || श्यामां त्रिनेत्रा द्विभुजा त्रिभंगी सव्यापसव्य- स्थित कुञ्चितांघ्री | सव्योत्पला कटकास्तनो- || १३११ || च्चाहस्तान्यलंबा परमेश्वरी सा | कुंदेन्दुस्फटि- काभा सा जटामकुटमण्डिता | पञ्चाचनसमा- || १३१२ || युक्तं पञ्चवक्त्रसमन्वितं | वक्त्रं प्रतिविशेषेण- त्रिलोचन समन्वितं | दशभुजं- तु रेकन्तु द्विपादं- || १३१३ || पद्मसंस्थितं | शूलं परशुखड्गं च वज्राभयं च दक्षिणे | नागं पाशांकुशं चैव घंटां वह्निं च वामके || १३१४ || प्. ९३) सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् | दिव्यांबरधरदेवं दीर्घबाहुं नखोज्वलं || १३१५ || दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाविभूषितं | शांतरूपमिदं प्रोक्तं किञ्चित्प्रहसिताननं || १३१६ || एतद्रूपं स्मरेन्नित्यं धर्मकामार्थमोक्षदं | ध्यानरूपमिदं प्रोक्तं विशेषमधुनोच्यते || १३१७ || वै कर्तनो विवस्वांश्च मार्ताण्डो भास्करो रविः | लोकप्रकाशकश्चैव लोकसाक्षित्रिविक्रमः || १३१८ || आदित्यः सूर्यदेवांश्च अंशुमानो दिवाकरः | एते वै द्वादशा दिव्याः सर्वलक्षणसंयुताः || १३१९ || कर्मेशं पूर्ववक्त्रं स्यात्कर्तृसव्याननं भवेत् | अपरं ऊर्ध्ववक्त्रं स्यादमूर्ताश्चोत्तराननं || १३२० || ऊर्ध्वं तु शिवसादाख्यं एवं पञ्चाननं विदुः | ईशानमूर्ध्ववक्त्रंचादि तथा कर्माणि वद्भवेत् || १३२१ || प्राग्वक्त्रं उद्दिष्टं दक्षिणाष्टमुखं यथा | पूर्वोर्ध्वं- | दक्षिणं स्यैव इतरं पश्चिमोत्तरम् | किंचि- || १३२२ || दस्ति विशेषोऽस्ति ऊर्ध्वानस्यधोमुखम् | मूलं सञ्चित्य तद्वक्त्रं पराङ्मखमिति स्मृतं || १३२३ || पूजाकाले तु तां ध्यात्वा अर्चितं कर्मवक्त्रवत् | एवं सङ्कल्प्य विधिवत्पूजांते पूर्ववद्भवेत् || १३२४ || एतत्पञ्चात्मकत्वाच्च सर्वकारणकारणं | सदाशिव इति प्रोक्तं इति शास्त्रस्य निश्चयं || १३२५ || एतद्वै कर्मरूपत्वात् कर्मं कर्मन्तु कारयेत् | योगिनां मंत्रिणां चैव स्मृतिमात्रे भवेद्गुरु || १३२६ || इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते | शिवादि कर्मपर्यन्तं क्रमेण परिकीर्तितम् || १३२७ || सादाख्यलक्षणं प्रोक्तं महेशं शृण षण्मुख | कर्मेशस्य सहस्रांशे महेशस्य समुद्भवम् || १३२८ || प्. ९४) महेशं सकलं विद्यात् सृष्टिस्थितिलयात्मकं | पञ्चविंशतिभेदेन अमूर्तं पञ्चविंशतिः || १३२९ || नानारूपधरो देवो नानाभेद समन्वितं | नानाछिन्न समोपेतो नानालीलापरो हरः || १३३० || स्थानं यानं समासीनं नृत्तं कोपं च सौम्यकं | अनेकाकारसंयुक्तो देव देवो महेश्वरः || १३३१ || जटामकुटसंयुक्ते मेकवक्त्रं त्रिणेत्रकं | सर्वाभरणसंयुक्तं एकपद्मासनस्थितं || १३३२ || एवं महेशमेवोक्तं रूपभेदमथा शृणु | प्रथमं सोमधारी च द्वितीयमुमया सह || १३३३ || तृतीयं तु वृषारूढं चतुर्थं नृत्तकोद्भवं | वै वाह्यं पञ्चमं विद्याषष्ठमं भिक्षाटनं भवेत् || १३३४ || कलारीं सप्तमं विद्यात्कालाभा चाष्टमं भवेत् | नवमं त्रिपुरारी स्यात्जलं धरापरो दश || १३३५ || एकादशे गजाहारीं स्याद्वादशं वीरभद्रकं | त्रयोदशं हरेरर्धं तदर्धनारिमतः परं || १३३६ || पञ्चादशं किरातं स्यात् कंकालं षोडशं भवेत् | चण्डभानुग्रहं चैव ततः सप्तदशो भवेत् || १३३७ || विषापहरणं चैव अष्टादशमिति स्मृतं | चक्रदार स्वरूपं च एकोनविंशति स्मृतं || १३३८ || विघ्नप्रासादविंशं च उमास्कंदं ततः परम् | द्वाविंशदेकपादं स्यात् त्रयोविंशत्सुखावहं || १३३९ || दक्षिणामूर्तिरूपं तु चतुर्विंशति प्रकीर्तितं | इन्दुधारादि षट्कन्तु धर्मात्माख्य समुद्भवा || १३४० || विषापहरणादीनि कुक्षे पञ्चानं विदुः | सुवासनादि लिंगांतं शिवाख्ये तु त्रयोद्भवा || १३४१ || एते महेश रूपांश्च कर्मादिषु समुद्भवा | पञ्चविंशत्प्रकारेण रूपं चेति पृथक् पृथक् || १३४२ || प्. ९५) एते महेश कोट्यंशा विष्णुब्रह्मासमुद्भवा | नेत्रेषु सव्यवामोर्ध्वो सूर्यसोमा शिवोद्भवं || १३४३ || आस्ये ज्ञान समुत्पन्नं गलेशे तु समुद्भवम् | षण्मुखं हृदयेज्जातं नाभेर्देवा समुद्भवाः || १३४४ || पञ्चाशत्कोटि देवाश्च महांशे तु समुद्भवः | ऋषयश्च तथा कोट्यः रोमाच्चैव समुद्भवाः || १३४५ || तत्वानामुद्भवं प्रोक्तं यतीनामुद्भवं शृणु | एकैकेन दशांसेन जायते क्रमशस्तथा || १३४६ || एते वै पञ्चशक्त्याश्च शिवादीनां तु शक्तयः | मनोन्मन्या सहस्रांशो गौरीष्वथ समुद्भवः || १३४७ || श्रीदेव्या सरस्वती दुर्गादुमा चैव प्रभा तथा | वामा ज्येष्ठा च लक्ष्मी च तथा वैश्यानु शक्तयः || १३४८ || एते वै कोटि शक्तिश्च गौरी देवसमुद्भवः | शक्तिभेदं विशेषेण समासात्परिकीर्तितम् || १३४९ || सूत्राग्रंमुखमित्युक्तं सूत्राधः पादमुच्यते | सूतसंधिस्तु पृष्टं स्यात्सूत्र पार्श्वौ तु बाहुकौ || १३५० || व प्रक्रमेवा सुखासीने चतुरश्रं तिष्ट लिंगकं | शेषलक्षणमेवोक्तं शयनं लिंगं प्रकीर्तितं || १३५१ || लिंगवचनम्- पृथिव्या यानि तीर्थानि पुण्यान्यतनानि च | लीयंते तानि लिंगे तु तस्माल्लिंगं प्रकीर्तितम् || १३५२ || भद्रदल | प्राच्यामग्रतः शंभु नोत्तरे योषिताश्रये || १३५३ || न प्रतीच्यां तु यत्पृष्टं तद्दक्षे संस्थितोर्चयेत् | योगजे - अर्चना प्रकरणे || १३५४ || प्रतीच्यां तु यथा द्वारं तत्रेशं पुरुषं स्मरेत् | सद्यो जातं भवेत्प्राच्यां घोरं वामं च पूर्ववत् || १३५५ || प्. ९६) भोगांगानि यथा पूर्वं साधकं चोत्तरानना | प्रथमं शिवसादाख्यं मूर्ति द्वितीयकम् || १३५६ || तृतीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृनामतः | पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमुच्यते || १३५७ || ब्रह्माणं यागमूर्तिं च विष्णुमूर्तिं बलिस्तथा | ईश्वरं कुंभ मूर्तिं च अग्निमूर्तिं च रुद्रका || १३५८ || सदाशिवं मूलबेरं पञ्चमूर्तिरिति स्मृतं | लिंगात्तद्रूपकं ज्ञात्वा कल्पयेत्सादनं ततः || १३५९ || स्वयंभुर्दैविकं बाणे कल्पयेदेकमानसं | आर्षेगाणवे वत्स कल्पयेदासनत्रयम् || १३६० || मानुषं चैव वै वत्स पञ्चासनं प्रकल्पयेत् | कुन्देन्दुवर्णां वरदां त्रिणेत्रां कोटीर- || १३६१ || भारां अभयां भयस्नां | पाशां कुशां पङ्कज- मध्य संस्थां आधारशक्तिमिति चिन्त्यमूले || १३६२ || एकाशीति पदं सुवृत्तमखिलं पाताल- भाग स्थित नागैरष्टभिरष्टदिक्षुनिहितै- || १३६३ || शंखाद्यपुष्पप्रभम् | संयुक्तं असुकृष्णरक्त- सदृशं राधू-मत्र धूमत्रान्वितम् | शंखाभस्फ- || १३६४ || टिक * * * * * * * * * * ष्टत्वर्णै रनंतासनम् | योगस्योत्परि संह्य * * * * || १३६५ || * * * दकं दण्डमादिभिः कल्पितं | प्राणाद्यै- र्दश वायुभिश्च सहितं युक्तं दशात्माक्षरैः || १३६६ || भूमिस्थं स्थिति संभवं च नियतश्चोर्ध्वं च- दातं च वं ओंकारेण तु चित्र कदलनिभं- || १३६७ || नाढ्यं च तद्देवता | पूर्णचंद्र सदृशं सुवर्तुलं- कर्णिकोपरि निधाय तत्समम् | अंबिकादि- || १३६८ || सहितं शिवास्पदं वादि शक्तिसहिताय जामिदं | आधारबीजांकुर नालकं च सुखा सुखसनेषु- || १३६९ || त्रिषु मण्डलेषु | गुणयेष्वत्र त्रिषु क्रमेण प्रक- ल्पना संप्रहिरार्द्रपुष्पैः | न्यवेदनं ताडन- || १३७० || प्. ९७) योगसिंहं पद्मासनं तद्विमलं क्रमेण | पीठस्य पञ्चांग षडंग नाम्ना त्रिमण्डलानि- || १३७१ || त्रिगुणात्मकं च | आवाहनासनं पद्मं अनंता- सनानि कर्मणि | विमलासनं अर्चनैर्युक्तं- || १३७२ || भोग्यं योगासनं भवेत् | नृत्तयोगादि संयुक्तं- सिह्मासनमतः परं | हैमनि भवेदकर श्याम- || १३७३ || करयुक्तं | कुण्डिक पताक वरदा यननमाला | विचित्र वसनांबरं जटामकुटयुक्तमक्षयुत- || १३७४ || लोचनं | पितामह किरीट मकुटान्वितसु- केशवस्वरूपं | शिवरूपम् || १३७५ || रक्तनिभवेदकर व्योममुखयुक्तं शूलवर- दांकुश पताकयुत हस्तं | कृष्णवरदांबर- || १३७६ || शशांक सुतमौग्री वेदगुण नेत्रयुत रौद्र- | शिवरूपम् | एकमुखवेदकर विद्रुमनिभं- || १३७७ || स्यात् | कर्णमुख टंक अभयं वर चतुष्कम् | अंबरतृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत- || १३७८ || मौलि हरमीश्वरस्वरूपं | परमेश्वरिरूपम् | विद्युद्प्रभास्सकल चन्द्रमुखाद्युजिह्वा नेत्र- || १३७९ || द्वया सकलयोनिषु मध्य संस्था बाहुद्वया- प्रसृतकोत्पलहस्तयुक्ता प्राणादिचार्णनव- || १३८० || केषु संस्मितास्ते वह्निमण्डलमेवोक्तं रवि- मण्डलमेवोच्यते | वीत प्रभासारसिजानन- || १३८१ || युग्मनेत्रा || बाहुद्वया प्रसृत पङ्कज चर्यमाणा | पीनस्तना कनककुण्डल कर्णयुक्ता- सूर्यप्रभा- || १३८२ || रविकलोपरि संस्थितास्था | रविमण्डल- मेवोक्तं चन्द्रमण्डलमुच्यते | श्वेतप्रभा- || १३८३ || कनककुलमण्डितान्ये बाहुद्वयाकुमुदधृक्कर- तलंबहस्ता | नेत्रद्वया रुचिर कुण्डलवक्त्र- || १३८४ || युक्ता | पूर्वादिषु षोडशकले परिसंस्थितास्था- एवमावाहनं प्रोक्तं प्रतिसंध्यासु कारयेत् || १३८५ || प्. ९८) प्रजापतिरुवाचः प्रतिष्ठाकालमारभ्य स्थिते लिंगस्थितश्शिवः | कस्मादावाहितं कस्मिन् को ब्रूहि मम शंकर || १३८६ || ईश्वर उवाच- त्वया प्रोक्तं तु तत्सत्यं किंचित्प्रहसितानन | स्थितस्स्यादावाहना नास्ति देशाद्देवांतरेव च || १३८७ || मंत्रेण स्वाभिमुख्यं च क्रियांते तस्थिवं शिवम् | उद्वासनं चैव मुख्यं च न च देशांतरे गतिः || १३८८ || यथा काष्टस्स वह्निस्तु मथनात्तत्प्रकाशते | यथा ज्वलित वह्निस्तु भस्मनाच्छाद्यते सति || १३८९ || भस्मं व्यपोह्य वातेन ज्वलनं क्रियते यथा | तद्वह्निवत्स्थिरेशं तु तन्मंत्रेणैव दीप्यते || १३९० || आवाहनोद्वासनं नास्ति शिष्टलिंगे विशेषतः | प्रजापति समाप्ते तु द्विमुखं तद्विसर्जनम् || १३९१ || यथा कुण्डगतस्याग्नेः वायुनाज्वलनं भवेत् | तथा च लिंगमात्रेण जायते भगवान् शिवः || १३९२ || देवैश्च मुनिभिश्चैव यल्लिंगं तु प्रतिष्ठितं | तच्छिष्टं लिंगमित्युक्तं शिवसान्निध्यकारणं || १३९३ || तस्मादावाहनं नास्ति न चैवोद्वासन क्रिया | कुत आवाहनं देवं कुत्रोद्वासनं तथा || १३९४ || स्मरणादेव आवाहनं विस्मरंति विसर्जनं | लिंगमावाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं || १३९५ || आचार्य सन्निधौ कृत्वा दर्पणं वा यजेत्क्रमात् | दीपान् दीप सहस्राणि मूलदीपं न लिप्यते || १३९६ || यस्य देवार्चनं लिंगं मूललिंगं न लेपकं | गोलत्वे नेकवर्णानि क्षीरमेकं समुद्भवं || १३९७ || मंत्रमेकं समुत्पन्नं तन्त्रं च बहुरूपकं | कुलाल चक्रमृद्भिस्तु नानारूपेण दृश्यते || १३९८ || आचार्य मनसाध्यात्वा दुश्चया परमेश्वरा | अनेकदीपावलि भास्समूह सन्तिष्टमस्यानन- || १३९९ || बाधमान एवं गुणारूपिषु विद्यते चेत् | अरूपिणा तत्र किमस्ति वाच्यम् || १४०० || प्. ९९) शिलामृद्दारुचित्रेषु देवता यत्र कल्पिता | अकल्पित स्वयं ज्योति आत्मनो देवतानिकं || १४०१ || काष्टादग्नि घटे चंद्रे स्वीशमावाहयेत्ततः | यद्देवमर्चयित्वा तु तद्देवं आत्म भावयेत् || १४०२ || लिंगं च पीठं परिमृज्य दर्भैः प्रक्षाल्य पञ्चांग- षडंगमंत्रैः | प्रासादमंत्रेण हृदा तु लिंगं- || १४०३ || स्पृशश्च हस्तद्वय संपुटाभ्यां || लिंगमा- वाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं | यथानल- || १४०४ || तरस्याद्वा कृत्वा योग्यं व्यपोह्य च | कृत्वा- हृद्गामंजलिं च कुसुमं प्रासादमंत्रं पठन्- || १४०५ || भक्त्यानिष्कल गोचरं सह रसीभावं गतः साधकः | ध्यायेद्विक्रमता स्वशक्तिभवने- || १४०६ || नादे तथा बिन्दुके | निष्क्रांतं क्रमशस्स्व- शक्ति भवने स्यादेवमावाहनम् | भूतानां- || १४०७ || चैव भूतान्तांभाग तांत मेव च | शिवविष्णु- समारूढ शिवमंत्रमिहोच्यते | प्रस्तारम् || १४०८ || आकाशात्संभवा रेखा द्वितीयं अर्धचंद्रकम् | तृतीयं कुटिलाकारं चतुर्थं वह्निसंयुतम् || १४०९ || पञ्चमं च ध्वजाकारं अष्टमं चाधो मुखम् | सप्तमं बिन्दुसंयुक्तं अष्टमं नादमुच्यते || १४१० || अष्टरेखा समायुक्तं प्रासादमिति कथ्यते | तस्य प्रस्तरम् || पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्रासादयात्मकः || १४११ || यो विजानाति सततं स एव गुरुरीश्वरः | पञ्चविंशच्चतुर्थस्य पञ्चमं पंचविंशकं || १४१२ || अष्टकान् पञ्चमं युग्मं अग्निबीज समन्वितं | मेधो द्वितीयबीजस्थं धातुपूर्वं यथाक्रमं || १४१३ || मंत्रं समुदितो वापि लांचकं स्याच्छिवस्य तु | नादं नादादिकं कूटं कालार्णं पार्थिवान्वितं || १४१४ || वारुणं वह्निसंयुक्तं मरुतु षष्टं स्वरान्वितं | स्वरांते बिन्दुनादाढ्यं नवार्णात्मा शिवं विदुः || १४१५ || प्. १००) मन्त्रं प्रोक्तं शिवस्याह जगत्सृष्टिलयात्मकः | नादार्णं तु समुद्धृत्य दिच्चतुर्दशसंयुतम् || १४१६ || बिन्दुनादसमायुक्तं नादाद्यं प्रथमान्वितं | अष्टवर्गादिमं चैव तृतीयस्वरसंयुतं || १४१७ || तद्वर्गादि समुद्धृत्य प्रथमस्वरसंयुतं | पञ्चाक्षरमयाह्येतत् मंत्रं सदाशिवस्य तु || १४१८ || कौषष्टीविषु बिन्दु चंद्रशकल त्र्यक्षाश्चाक्ष भास्वध्वनिम् | सीते बिन्दु युतेनुजासन- || १४१९ || यनां सर्गजा कुब्जोदरम् | एकीकृत्य यथा- कर्म (क्रम) मनन्वितो भित्वा कलासंचयम् || १४२० || नित्ये निर्मल विक्रयाख्य सहजामिश्रत्व- (ज्य) वर्तामहे || तस्य | अन्तर्नाडीनियमित- || १४२१ || मरुल्लंबितं ब्रह्मरंध्रं स्वांतेशांति प्रणयन- समुन्मीलमादंत सान्द्रम् | प्रत्यक् ज्योति- || १४२२ || र्जयति निमिय स्पष्टलालाट नेत्रैः | व्याजी- व्याप्ति कृतमपि जगत् व्यापि चंद्राख्यमौले || १४२३ || प्रस्तारे परमाक्षरस्य निपुणो निस्तारलब्धो- दये | विस्तारे नियतप्रपञ्चतनये निस्तंत्रयोग- || १४२४ || श्रमः | तैर्नित्ये कृतविश्रम सहजयादृष्ट्वा शिवं संपदं | अत्रास्ते सुखमस्तु मोहम- || १४२५ || हिमा प्रासादसिन्धौ गुरुः || मूलारबिंध्वा द्वादशपर्यन्तं मानसा पुंसादमुच्चार्य- || १४२६ || शिवसमरसोरश्चंदं स्वराघीष बिष- बिन्दुं अर्धचंद्रत्रिकोणबिंदु नियमध्य- || १४२७ || गत स्वनिहतवनाहलमित्रंगित त्रिशूल- कुब्जकयुगल गर्भसर्गचूलिकाकर- || १४२८ || प्रस्तारपूर्वकम् | निस्तायक च निस्तीर्य- निष्कलमिदमहंभावनानि निस्संगनिरु- || १४२९ || पतिकमल लालेपमुपाशांत शकलशक्ति- कल्लोल कोलाहल सुखकरसन्निभृत निक- || १४३० || संभसंतारं भचितमहानदीं चातनिशाश- शांक शतसहस्रसंकाश परंशिवम्- || १४३१ || प्. १०१) अनुप्रविश्य पुनरावृत्ति भावानि अस्तमय- निर्विष्ट्य अनुसंधतीदं || मूलाधारे स्मरे र- || १४३२ || ग्निचन्द्रसूर्यसमन्वितं | कुण्डल्यां तु विधातारं नाभौ विष्णुमुदाहृतं | हृदरे (ये) केवलं रुद्रं- || १४३३ || कर्णमूले महेश्वरम् | जिह्वामूले तु नादाख्यं- नासाग्रे बिंदुरेव च | नादाख्यं भ्रुवमध्ये तु- || १४३४ || ललाटे शक्तिसंज्ञिकम् | ब्रह्मरंध्रे शिवं विद्यादूर्ध्वनृत्तं विचिन्तयेत् || १४३५ || शुक्लशोणितयोर्मध्ये बिन्दुरूपं परात्परं | शिवमध्यगतो शांतं शान्त्यातीतं परात्परं || १४३६ || परात्परतरं देवं इत्येते शिव भावयेत् | आदि चंद्रं मृत्यु भूषण चंद्रखण्ड गुणाग्र- || १४३७ || उद्भानु गंधमनि सीर भास्करस्येन्दुवक्त्र- हलाकृति सां शुग्मं त्रिशिख द्विबिंबो- || १४३८ || क्त द्विकुब्जकलंमत पातु वः | सकलो पर- स्सकलो शिवः | प्रासादमारुह्य कलाध्वनीयं- || १४३९ || पश्यन्नधस्तात् सकलं प्रपञ्चम्- परामृते तत्र सुकेशि सध्य आनंदसांद्रं रसयं प्रकाशे || १४४० || वेदोऽहनि स्मरहरेश सदाशिवाख्यं सोपानप- र्भक्षमति लंघपरैरलंघ्यम् | प्रासादशृंग- || १४४१ || मसुदुस्सुखगावशेष अध्यास्महै शिव- मनंगमुपांगयंति | प्रासादमात्रस्य भजंति- || १४४२ || केचित् तत्वेन सोपाय वशेन धन्या | ज्योत्स्नां- शिवेत्तोरण पायनीत्वां संविंवययिंजिंमन- || १४४३ || मोहतंत्री | अभावे भावं कुर्यान्निराश्रया | अमनस्को नमस्कृत्वा न किंचिदपि चिंतयेत् || १४४४ || पूर्वं हंसितस्सोऽहं पश्चाद्दोमिति यद्यपि | अहमेवेद्यलं वेद्मि त्वमाल शिवमेव च || १४४५ || आकूतं चेदमूर्ताख्यं समूर्तं चेत्समूर्तकं | वह्नेर्वृषद्वयं शक्ति रविनाय विभाविभौ || १४४६ || प्. १०२) प्राकाश जलयोर्मध्ये प्रासादमनुसंदधे | यदष्षडध्व लहरीं कालुष्यमुपशाम्यति || १४४७ || विमस्तमस्तमश्चेति प्रासादस्य परस्य च | तयोरास्वादनार्थस्य शिवशक्तिमयो हि सः || १४४८ || सोऽहं पूर्णानि मामरिशो देहं श्रीविद्यया वहन् | प्रासादहृदयेच्छा सनिश्वास परमश्शिवः || १४४९ || प्रासादगिरिसंरूढं प्रासादाख्यं महौषधं | संसारसर्पदष्टानां एतदस्ति महौषधम् || १४५० || अलमल नियती नियतिः परमार्थरूपिणे भावं | लब्धे दक्षिण भववे किं यस्तालवृन्ते नः || १४५१ || पूज्यापूज्य पूजनफलान् आधारमूर्त्यामनो- व्याप्यैर्व्यापक भावको ध्वनिमनान् प्रत्यर्थ- || १४५२ || मात्रालयान् | मुद्राष्वांगमुखास्त भूषण- वपुर्वर्णांग शक्तिस्तमोपायोपेय समुन्न- || १४५३ || यनं च न सुधी संस्मृत्य शंभुं यजेत् | अलिपिशित पुरंधरभोग पूज्यावरोहं बहु- || १४५४ || विधगुलयोगारंभ संभावितोऽयं | पशुजन- विख्यातं भैरवी संश्रितोहं भैरवोयः शिवोऽहम् || १४५५ || अनकृतामीशकृतामीशगताभ्यान्नाडीं सुषुम्नामिव पश्य विधिं | आनन्द पुष्पोऽमितः- || १४५६ || वारिसिक्तां श्रांतदिव्योत्सव तूर्यघोषैः | न मे प्रियं चतुर्वेदीमुद्भक्तश्च प्रचोदितां || १४५७ || तस्मै देहहतो ग्राह्यं स च पूज्यो यथाह्ययं | नाभेदं तु चरंगुल्यं अधस्तादग्निमण्डलं || १४५८ || कदंब पुष्पवद्वर्णं अष्टपत्रं त्रिकोणकम् | कुलाधारमयं प्रोक्तं द्वितीयं नाभिमूलके || १४५९ || भुजंगवलयाकारं अष्टवर्तुलमेव च | कुण्डलाख्या महानाडी भानुमण्डलमुच्यते || १४६० || शिखाग्रे द्वादशांगुल्यं वीणादण्डस्य पार्श्वयोः | सुषुम्ना मध्यगप्राणमध्ये तु सुषिरं तथा || १४६१ || प्. १०३) जीवप्राणसमायुक्तं तेषु मध्येषु संचरेत् | सञ्चार ति हि तत्काले आधारेषु च संस्थितः || १४६२ || आधेयं यत्प्रयुक्तं च समाधित्येवमाश्रितं | इडा च पिंगला चैव वीणादण्डस्य पार्श्वयोः || १४६३ || उपानं पादुकं चैव जगतीं जंघनं तथा | कुक्षरं तत् कुमुदं चैव बाहुलांकमेव च || १४६४ || कण्डम् कर्णमिति ज्ञेयं अधरेऽधरं भवेत् | महापट्टिललाटं स्यात् केशांतघृतवारिणी || १४६५ || सर्वांगं शोधयेत् वस्स पीठं पाशुपते न च | पीठशुद्धिरिति ख्यातं स्थलं चैवास्त्रमंत्रतः || १४६६ || पत्रं ब्रह्मा फलं विष्णु पुष्पमीश्वरमेव च | त्रीणि देव शिरच्छेद्यमर्च्चनादि प्रयोजनम् || १४६७ || मत्स्योच्छिष्ट जलं प्रोक्तं जिह्वोच्चिष्टं तु मंत्रकं | वत्स्योच्छिष्टं तु क्षराभं भृंगोच्छिष्टं तु पूर्वकम् || १४६८ || द्रव्यमुच्छिष्टमन्नानामर्चनार्थं प्रयोजनम् | उच्चिष्टं शिवनिर्माल्यं इदम् प्रेतजीवकम् || १४६९ || काकपिष्टसमुत्पन्नं पञ्चैतानि पवित्रकं | अंगुष्टा ब्रह्मदैवत्या तर्जनी केशवस्तथा || १४७० || मध्यमं ब्रह्मदेवत्यं अनामिकामीश्वरं तथा | कनिष्टां सदाशिवं चैव अंगुली अधिदैवताः || १४७१ || स्त्रीपुमान्नपुंसकम् | अंगुष्टं तर्जनी नारी मध्यमं तु नपुंसकम् || १४७२ || अनामिकायां कनिष्टं च पुरुषाणां तथैव च | भूमिदेवी | द्विभुजा च द्विनेत्रा च करण्डमकुटान्वितं || १४७३ || पद्ममष्टदलंश्वेतं कर्णिकाकेसरे स्थितं | पद्ममध्ये स्थितां देवीं हेमवर्णैरलंकृतां || १४७४ || सद्यमंत्रं समावाह्य तस्माद्देवीं प्रपूजयेत् | अंगवैकल्य दोषाद्यैराचार्यः सङ्गहीनकं || १४७५ || स्वयंभुलिंगविच्छिन्नेनांगहीनेन दोषभाक् | एकचक्रसमायुक्ता सारथी तु महारथम् || १४७६ || प्. १०४) सप्ताश्वसहितं कृत्वा सूर्यं पुरुषरूपिणम् | ईषदंकितकेशं वा केशकेनष्टकं तु वा || १४७७ || संरक्तमकुटं वापि प्रभामण्डलसंयुतं | रक्तवस्त्रोत्तरीयं च रक्तवर्णसुयौवनम् || १४७८ || सर्वाभरणसंयुक्तं शुक्लयज्ञोपवीतकं | अंबुजासन मध्यस्थं प्रभामण्डलमध्यमे || १४७९ || द्विभुजं च द्विनेत्रं च हस्तयोः पद्मके दधन् | रथे समवस्थितो ह्येवं सूर्यस्याकृतिरुच्यते || १४८० || रूपं वै कर्तनादीनां सूर्याकृति पदोच्यते | शास्ता देहं समासेन समाहितमना शृणु || १४८१ || द्विभुजं च द्वेनेत्रं च श्यामवर्णं समाहितं | कञ्चुकं चिह्नरूपं च शुक्लयज्ञोपवीतकं || १४८२ || शृत्योर्वलयसंयुक्तो हारकेयूरसंयुतं | किरीटमकुटं वापि सुकेशमकुटं तु वा || १४८३ || सरत्नमकुटं वापि अंगुलीयकसंयुतं | कुमुदं सव्यहस्ते तु अभयं वामहस्तके || १४८४ || अथवा विपरीतं वा वक्रदण्डं तु सव्यके | करकं वामहस्तं वा सव्यहस्त प्रसारितं || १४८५ || अंकुशं वामहस्ते तु अक्षमालायुतं तु वा | शांतौ वीरापिनोवेदा वेदाध्यायी पवित्रकः || १४८६ || शयनं वामपादं तु दक्षपादं तु कुञ्चितं | तज्जानुपरितंत्रैव विलासहस्तसंयुतं || १४८७ || चतुर्भुजयुतं चेत्तु परेसव्ये तु वज्रकं | वामे दण्डयुतो विद्या मोहिनी तनयश्शुचिः || १४८८ || शास्ता देहस्समाख्यातं स्कन्दरूपमथ शृणु | गुरुपुस्तक नागानां भक्तानांगि गणस्य च || १४८९ || पार्वती यक्षमात्राणां न निर्माल्यं शिवे य च | गोभू हिरण्य वस्मादि मणि हेमादि भूषणं || १४९० || विहाय शेषनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत् | तैलचूर्णं च भस्मं च तांबूलस्थानमेव च || १४९१ || प्. १०५) एवं वर्णविधिं प्रोक्तं निर्माल्यं तु विसर्जयेत् | स्थूललिंगं विमानं च सूक्ष्मलिंगं सदाशिवं || १४९२ || बलिपीठं भद्रलिंगं लिंगत्रयमुदाहृतम् | लिंगच्छायां तु लिंगं तु प्रासादं यस्तु छायया || १४९३ || बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिति स्मृतं | लिंगं सूक्ष्मतंत्रे अथ पञ्चगव्यम् || १४९४ || नव पदघृतमध्ये दुग्धमैन्द्रे दधिस्स्यात् | यमदिशि घृतमिन्द्रो वारुणे गोमयो द्वौ || १४९५ || अनल निर्-ऋतिवायुवीशकोणेषु पिष्टामलक- रजनितीयं स्थापयेत्पञ्चगव्यम् || १४९६ || गोमूत्रं गोमयं दुग्धं दधि सर्प्यं च पञ्चधा | प्रत्येकं स्थापयेत् पूर्वे प्रत्येकं केवलं स्मृतं || १४९७ || एतेषामेकपात्रं तु गृह्यस्नात्वा तु मिश्रकं | विशेषं || गोमूत्रं स्थापयेत्पूर्वे गोमयं दक्षिणे तथा || १४९८ || क्षीरं तु पाशभृद्देशे सौम्यायां दधि विन्यसेत् | मध्यमे स्थापयेत्सर्वं तत्तन्मन्त्रेण देशिकः || १४९९ || क्षीर कुंभं तु मध्ये तु दधिपूर्वन्तु विन्यसेत् | दक्षिणे घृतं विन्यस्य गोमूत्रं उत्तरे न्यसेत् || १५०० || पश्चिमे गोमये चैव आग्नेययां पिष्टसंयुतं | नैर्-ऋत्यां रजनी स्थाप्य वायव्यामलकं न्यसेत् || १५०१ || ऐशान्यां पुष्पसंयुक्तं कुर्यात्तत्पञ्चगव्यगैः | गोमूत्रं वृषभं दैवं गोमयं विष्णुदैवतम् || १५०२ || क्षीरं शुक्रं च दैवत्यं दधिर्गणपतिं तथा | धृतं च रुद्रदैवत्यं पञ्चगव्याधि देवताः || १५०३ || सद्योजातादिभिर्मन्त्रैः पञ्चगव्याभिमंत्रयेत् | ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः || १५०४ || सद्यादीशानपर्यन्तं गोमयादिषु विन्यसेत् | प्रस्थपादघृतं चैव द्विपादं दधिरुच्यते || १५०५ || द्विपादं क्षीरमित्युक्तं चतुर्थं गोमयोदकं | षड्गुणं चैव गोमूत्रं पञ्चगव्याढकं भवेत् || १५०६ || प्. १०६) उत्तमं प्रस्थसंयुक्तं मध्यमं कुडवद्वयम् | अधमं कुडुवमित्युक्तं इत्येते द्रव्यमुच्यते || १५०७ || स्वर्णो वा रजतो वापि ताम्रमृण्व सुपात्रयोः | अन्ये तु कंसपात्रं स्यात् अयोपात्रस्य मृण्मयं || १५०८ || वर्णम्- कपिलायां तु गोमूत्रं रक्तायां गोमयं भवेत् | कृष्णायां क्षीरमित्युक्तं सितायां दधिरुच्यते || १५०९ || धूम्रायां तु दधि ग्राह्यं पञ्चगव्यमुपासने | सर्वं वा कपिलायां तु नानावर्णे पुनः पुनः || १५१० || फलम् कल्पकोटिसहस्रेषु शिवलोकं महीयते | तथावद्देवदेवेशं पञ्चगव्याभिषेचनम् || १५११ || दशापरार्धतोयेन क्षीरेण शतं क्षिपेत् | गव्यं च पापनाशं स्यात् सर्वारिष्ट विनाशनं || १५१२ || प्रायश्चित्ते अशुभे शुद्धं पञ्चगव्यं विशिष्यते | घृतं वै प्रस्थमेवं तु दधिद्वि प्रस्थमेव च || १५१३ || त्रिप्रस्थं चैव गोक्षीरं चतुः प्रस्थं गोमयं तथा | षट्प्रस्थं चैव गोमूत्रं उत्तमं तु प्रजापते || १५१४ || प्रस्थार्द्धन्तु घृतं चैव प्रस्थं दधिरुच्यते | प्रस्थार्धं क्षीरमित्युक्तं द्विप्रस्थं गोमयं तथा || १५१५ || त्रिप्रस्थं चैव गोमूत्रं मध्यमं तु प्रजापते | अतः परं प्रवक्ष्यामि पञ्चगव्य विधिक्रमं || १५१६ || सर्वपापविनाशार्थं सर्वसिध्यर्थमुच्यते | उत्तमं द्रोणमेवन्तु मध्यमं तु कूर्चकम् || १५१७ || तदर्धमधमं ज्ञेयं त्रिविधं परिकीर्तितम् | कपिलाघृतेन गोमादा सितगोदधिरुच्यते || १५१८ || पीतवर्णं तु क्षीरं स्यात् रक्तवर्णं तु गोमयं | कृष्णवर्णं तु गोमूत्रं संग्रहेत्तु विचक्षणः || १५१९ || घृतं वै रुद्रदैवत्यं अर्धं वै सोमदेवतं | क्षीरं तु शुक्र दैवत्यं गोमयं चार्कदेवता || १५२० || गोमूत्रानलदैवत्या पञ्चगव्याधिदैवता | काश्यपं घृतमेवं तु कौशिकं दधिरुच्यते || १५२१ || प्. १०७) क्षीरस्य भारद्वाजं च गौतमं गोघृतं तथा | आत्रेयं च गोमूत्रं ऋषयश्च प्रकीर्तिताः || १५२२ || सावित्र्यं गृह्यगोमूत्रं गन्धद्वारेति गोमयं | आप्याय स्वेति च क्षीरं दधिक्राविण्णैति वै दधि || १५२३ || शुक्रमसिज्योतिरसि वाज्यं देवस्यत्वेति- कुशोदकम् || गोमूत्रं तत्सवितुः दयात् || १५२४ || गोमय गंधंद्वारां दुराधर्षां श्रियम् | * *? आप्यायस्व समे संगथे || १५२५ || दधिक्राविण्णो तारिषत् || आज्यं शुक्रमसि- कुशोदकम् | देवस्यत्वा सवितुः | गोमूत्रम् | मध्यमे- || १५२६ || स्थाप्य गोमयं पूर्व विन्यसेत् | क्षीरं तु दक्षिणे- स्थाप्य पश्चिमे दधिरुच्यते | उत्तरेषु घृतं- || १५२७ || स्थाप्य स्थापयेत्तु क्रमेण तु | शिवाग्रे मण्डपं- कृत्वा स्थण्डिलं पञ्चकोष्टकं | कोष्टं वास्त्राणि || १५२८ || मंत्राणि पूर्ववत्पूजयेद्विबुधः | मध्ये क्षीरं तथा- स्थाप्य पूर्वे दधिरुच्यते | दक्षिणे घृतमेवं तु || १५२९ || पश्चिमे मधुविन्यसेत् | उत्तरे शर्करान्यासं पञ्चामृतमिहोच्यते | त्रिदभैर्देवं कार्यं च- || १५३० || पित्र्यं चेक ततो भवेत् | द्विदभैश्च गृहस्थानां- पवित्रं सम्यगाचरेत् || महावस्य वर्षस्य- || १५३१ || चोरस्य कलहस्य च | नित्योत्सवेन काले- तु कुर्याल्लिंग प्रदक्षिणं | गुरुस्वामिकलं || १५३२ || आचार्यं च गुरुस्वामि त्रिविधं तु यथा क्रमं | आचार्यं बालशिक्षा च यज्ञसूत्रधरं गुरुः || १५३३ || उपदेशक्रमं ह्येवं तत्स्वामिन्तु विधीयते | गोत्र गोचरवृक्षाणां मठांगम समन्वितं || १५३४ || गुरुस्थानं च वृक्षं च तद्भेदं वा शिवद्विजः | पापं क्षीरपरिभ्रष्टौ नास्तिकं शृतिदूषकैः || १५३५ || कुष्टैव्याधी च संयुक्तं शिवद्रव्यापहारिणे | गुरुद्रव्यापहारी च गुरुद्रोही च पातकैः || १५३६ || प्. १०८) बहुबीजेन तत्क्लेशी निर्बीजो चक्षुहीनकः | अदृष्टार्थं प्रकर्तव्यं दृष्टा पूजा च निष्फलं || १५३७ || तद्ग्राम वा विने मत्या सस्य धनक्षयम् | मननं सर्वदिक् तत्व त्राणसंसार्यनुग्रहम् || १५३८ || मननत्राण धर्मित्वान्मंत्रशब्दमिहोच्यते | मन्त्रो द्विरूपो विज्ञेयो वाच्यवाचकभेदकः || १५३९ || वाग्रूपो वाचकः प्रोक्तो वाच्यस्त्वर्थात्मको मतं | वाच्यवाचकयोश्चैव नादार्थं क्वचिदिष्यते || १५४० || नादो मंत्र इति प्रोक्तो स नादो जायते परा | नादात् बिन्दुसमुद्भूतो सिन्धोरस्य स्वरो भवेत् || १५४१ || तस्मात्स्वरद्वया वह्ने तेषां भेदो त्रयोदश | स्वरात्षोडश जीवाख्या कादयो देहपद्मजा || १५४२ || संख्यया ते चतुस्त्रिंशत् तयोर्वै व्यंजनानि तु | पाणो पायि विभेदेन व्याप्तं तेनैव सर्वतः || १५४३ || तैरेव विरचितं शास्त्रं परावर विभेदितं | नवखण्डं तु नादाख्यं पञ्चाशद्वर्णभेदतः || १५४४ || विकार भूत भूताख्यं देवदेवेन्द्रसंख्यया | खण्डाया वर्णयो वर्णैः एवमेष नवात्मकाः || १५४५ || स नादः कथ्यते विप्र परिपायैश मनादिभिः | स्थूलसूक्ष्म परं चैव त्रिविधं परिपठ्यते || १५४६ || शब्दबोधानुवृत्यात्मा सर्वप्राणि हृदिस्थिता | पञ्चाशद्रुद्रदेवेन पञ्चाशच्छक्ति भेदितं || १५४७ || सस्मिन्स्तामातृका ज्ञेया संधकैस्तत्वदर्शिभिः | तद्वासो चक्ष्यते विप्र पश्चाद्वर्णाध्व वर्णनेः || १५४८ || भगवन् प्राणिनो लोके क्षीण चत्वाशतायुषः | लो?ह मोहमागमानां रागद्वेषादिभिर्युताः || १५४९ || तेषां योग्यमशक्तानां शक्तानां च यथाक्रर्म | बहुधामंत्रसद्भावो वक्तव्यं करुणानिधे || १५५० || येन येन प्रकारेण सुखावायो भवेन्नृणाम् | तेन तेन प्रकारेण कथयामि समासतः || १५५१ || जीवाद्यं पञ्चमे वायु पूर्वकारणकर्ययुक् | चिन्तामणिरिति ख्यातो मन्त्रोऽयं शिववाचका || १५५२ || प्. १०९) भूशिरशूलिका वर्म हेतयो मुनिपुंगवाः | सद्योजातो दयावापि तत्स्थानप्युभयं तु वा || १५५३ || तदा तद्वर्णभेदेन कुर्युर्मन्त्रागकल्पनाम् | अथवान्य प्रकारेण मन्त्रलक्षणमुच्यते || १५५४ || सान्तार्कं बीजसंयोगात् पदहृद्गुह्यमस्तके | हृच्छिखास्य तनुत्राणमूर्ध्वमूलदृगस्त्रकान् || १५५५ || उद्धरेत्क्रमशो मंत्री सज्वालास्तिष्टिरस्त्रकं | यद्वा नलासनारूढ वर्णाव्योमेन्दु भास्वरे || १५५६ || यष्ट्र भूजलवह्न्यादि व्योमबीजामसंगमात् | मन्त्रोऽयं मूलभेदं तु प्रायश्वदस्यांग कल्पनाम् || १५५७ || तत्वपादार्थयोर्वापि समायोगस्य कारणम् | खबीजं मूलबीजस्थं कारणे तं सिताणकम् || १५५८ || स सृष्टि रुच्यते द्घ्र?स्व तद्वा शिवपदान्वितं | तारमाद्यं तु तन्वंगं बीजं खव्यापिनेऽपि च || १५५९ || शुद्धरेद्धपकम् प्राय मूल मंत्रोऽयमीरितम् | तत्र ब्रह्मांगसंकॢप्तिरनुलोमविलोमतः || १५६० || अथ कालात्मनश्चेह वक्ष्येऽहं मंत्रलक्षणं | इति कामिके | शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिन्दुरुत्पद्यते तथा || १५६१ || बिन्दोन्नादसमुत्पन्नं नादाच्छक्तिरजायत | शक्तेस्तु वाग्भवं जातं वाग्भवात्षोडशाकला || १५६२ || कलाद्यैर्व्यञ्जनं जातं व्यञ्जनात्सर्वशास्त्रकं | शिवशक्तिप्रकारेण बिन्दुनादसमुद्भवम् || १५६३ || अंगुरान्नादमित्युक्तं बिन्दुबीजमिति स्मृतं | तद्बीजं कन्दमित्युक्तं सर्वशक्तिमयं परं || १५६४ || तद्बीजांकुरकाले तु अकारमाल्यसंभवम् | अकारादि क्षकारांतं आस्य बीजेनवोद्भवं || १५६५ || अवर्गं च कवर्गं च चवर्गञ्च टवर्गकम् | तवर्गं च पवर्गं च यवर्गं च षवर्गकम् || १५६६ || अष्टवर्गमिदं प्रोक्तं वर्गभेदमिहोच्यते | अवर्गं शिववर्गन्तु कवर्गं ब्रह्मवर्गकम् || १५६७ || प्. ११०) चवर्गं विष्णुवर्गन्तु टवर्गं रुद्रवर्गकम् | यवर्गं व्योमवर्गन्तु शवर्गं शक्तिवर्गकम् || १५६८ || वर्गनाममिदं प्रोक्तं पुनर्भेदं तथाशृणु | अवर्गमिन्द्रवर्गन्तु अग्निवर्गं कवर्गकं || १५६९ || चवर्गं यमवर्गं तु टवर्गं नृतिवर्गकम् | तवर्गं वरुणवर्गं तु पवर्गं वायुवर्गकं || १५७० || यवर्गं सोमवर्गं तु शवर्गं ईशवर्गकं | वर्गभेदमिदं प्रोक्तं कीलभेदमिहोच्यते || १५७१ || आद्यं मध्यं मारवै ज्यमय वै मध्ये गतं योजयेत्- सोऽयं कीलमिति स्मृतौ च परतौ यद्यत्स्वरूपं- || १५७२ || लभेत् | मंत्रस्योच्चरणेखिलस्य च लिपे संयो- गतो युक्तित कील मंत्रसुसिद्धयो जपतु- || १५७३ || तत्संयोज्य सर्वोप्य च | एतत्कीलप्रयो- गेन ज्ञात्वा सर्वं समाचरेत् || किरणे- || १५७४ || प्रणवहीनम् | यं मंत्रं प्रणवं हीनं तन्मंत्रं प्राणहारकं | सर्वेषां चैव मन्त्राणां प्राणं प्रणवमुच्यते || १५७५ || प्रणवस्याग्नि दैवत्यं परब्रह्मस्वरूपिणं | छंदस्यं देवि गायत्री ऋषिर्ब्रह्मेति कीर्तितं || १५७६ || प्रणवं संप्रवक्ष्यामि संक्षेपान् न तु विस्तरान् | अकारं च उकारं च मकारो बिन्दुनादकम् || १५७७ || अकारं ब्रह्मदैवत्यं उकारं विष्णुरुच्यते | मकारं रुद्रदैवत्यम् बिन्दोरीश्वरमेव च || १५७८ || नादं सदाशिवं प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं | अकारस्य हृदि स्थितं उकारस्य कर्णकम् || १५७९ || तालुमध्ये मकारस्य बिन्दोश्चैव ललाटकं | तस्मादुपरि नादस्य स्थानं ह्येवं प्रकीर्तितं || १५८० || प्रणवं सर्ववर्णाख्यं सर्वदेवमयं विदुः | ऋषि सनत्कुमारस्तु ओंकारं सुक्लवर्णकं || १५८१ || गायत्री छंद इत्युक्तं तस्य वै शिवतत्वतः | ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म वदन्ते सर्वयोगिनः || १५८२ || बिन्दुनाद प्रकारेण प्रनवाकृति रूपकम् | प्रणवाकृति रूपं तु प्रणवोत्पत्तिरुच्यते || १५८३ || श्लोक नुम्ब्रे मिस्सिन्ग् fरोम् हेरे प्. १११) प्रथमं नादमुत्पन्नं द्वितीयं गलिकोद्भवम् | तृतीयं वलयोत्पन्नं चतुर्थं चुलिकोद्भवं || १५७८ || नादं नादमिति प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं | उकारं वलयं ज्ञेयं चुलिकं बिन्दुरूपकं || १५७९ || अनुस्वारं मकारं च पञ्चवर्णाः प्रकीर्तिताः | सृष्टि स्थिति निमित्ताय अधोमुखोच्चारणे सुधीः || १५८० || प्राणीनां वक्त्रसंज्ञातं प्रणवो नाम कीर्तितं | आद्यमुच्चार्यतो मंत्री मंत्रशुध्यर्थकारणात् || १५८१ || संसारोच्छेदमंत्रं सकलशिवमयं सारसिद्धांत- मंत्रं मंत्राणां मंत्रराजं मनसि* * * * * * || १५८२ || तीतमंत्रं | अणिमाद्याद्यैश्वर्यमंत्रं अमृत- शिवमयं मृत्युनाशार्थमंत्रं ओमित्येकार्थ- || १५८३ || मंत्रं उपनिषधरं नमश्शिवाय मंत्रम् | पञ्चाक्षरं परं ब्रह्म पवित्रं पापनाशनम् || १५८४ || चिन्तयेन्मनसा नित्यं शिवलोके महीयते | नमस्कारं पीतवर्णो स्यस्थानं पूर्वमुखं स्मृतं || १५८५ || इन्द्रादि दैवतच्छंदो गायत्रीं गौतमः स्मृतं | मकारं कृष्णवर्णास्य स्थानं वै दक्षिणामुखं || १५८६ || छंदोऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवत उच्यते | शिकारं धूम्रवर्णोऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखं || १५८७ || विश्वामित्र ऋषिश्चंदो * * विष्णुश्च दैवतं | वकारो हेमवर्णोस्य स्थानं मेवोत्तरं मुखं || १५८८ || ब्रह्मादि दैवतच्छंदो बृहती चांगिरा ऋषिः | यकारं रक्तवर्णोस्य स्थानमूर्ध्वमुखं विराट् || १५८९ || छंद स वृषिर्भारद्वाजो स्कन्दो देवतोच्यते | इति उदातानुदात्त स्वरित || १५९० || उदात्त प्रथमस्तद्वच्चतुर्थस्य द्वितीयकं | पञ्चमं स्वरितं चैव मध्यमो निषध स्मृतं || १५९१ || नाकारं स्त्री समाख्यातं पुंलिंगं चाक्षरत्रयं | नपुंसको यकारस्तु पञ्चाक्षरमिहोच्यते || १५९२ || अजादि हृदयं वामं शिखाघोरं शिखास्तथा | पुरुषं कवमीशानं शिवं नेत्रास्त्रकं क्रमात् || १५९३ || प्. ११२) तस्य | हृदयं च शिरश्चैव शिखाकवचमेव च | नेत्रमस्त्रषडंगानि कीर्तितानि क्रमेण तु || १५९४ || हृदादि नेत्रपर्यन्ता बिन्दुयुक्ताः प्रकीर्तिताः | अस्त्रं विसर्गसंयुक्तं ज्ञातिषट्कसमन्वितं || १५९५ || ओंकारं प्रथमं बीजं मकारं तु द्वितीयकं | तृतीयं बीजमीकारं सर्वकारणकारणम् || १५९६ || चतुर्थं बीजमूकारं व्योकारं पञ्चमं भवेत् | मकारं षष्टमं स स्यात् व्याकारं सप्तमं तथा || १५९७ || विकारं अष्टमं बीजं नेकारं नवमस्त्रकं | ओंकारं दशमं बीजं शिवमंत्रमिहोच्यते || १५९८ || सांतमौकार संयुक्तं षष्टस्वर समन्वितं | बिन्दुनादसमायुक्तं आदौ प्रणवसंयुतं || १५९९ || लिंगस्थापनकाले तु मंत्रमेवं न्यसेत्क्रमात् | अर्चनं जपकाले तु शिवाय सहयोजयेत् || १६०० || पंचाक्षर स्त्रीपुं नपुंसकम् नादं गगनमित्युक्तं बिन्दुरस्य शिवो भवेत् || १६०१ || हकारं हृदयं प्रोक्तं मौकारं बाहुकद्वयम् | ओंकारं पादमित्युक्तं प्रासादस्यासनाय नमः || १६०२ || भीमसंहितायां- अकारं मूर्ध्नि विन्यस्याकारं तु ललाटके | लकारं दक्षिणे नेत्रे ईकारं वामलोचने || १६०३ || उकारं दक्षिणे नासे ऊकारं व्योमनासिके | ऋकारं दक्षिणे श्रोत्रे ॠकारं वाम श्रोत्रके || १६०४ || ऌकारं दक्षिणे गण्डे ॡकारं वामगण्डके | एकारं ऐकारं न्यस्य ओ औ च तालुमध्यके || १६०५ || अं तालुमूले विन्यस्य अः तालुमूले विन्यसेत् | कवर्गं दक्षिणे हस्ते च वर्गं वामहस्तके || १६०६ || टवर्गं दक्षिणे पार्श्वे तवर्गं वामपार्श्वके | प फ दक्षिपार्श्वे तु ब भ वामपार्श्वके || १६०७ || मकारं नाभिदेशे तु वकारादि हकारकं | अष्टाक्षरं समुद्धृत्य हृदस्थं वै विजृंभितं || १६०८ || लकारं गुददेशे तु क्षकारं गुह्यविन्यसेत् | पञ्च पञ्च चतुर्थं च पञ्चमं पञ्चपञ्चकम् || १६०९ || प्. ११३) षष्टमं पञ्चपञ्चानां मायाबीजमतः परम् | सप्तमं च चतुर्थं च द्वितीयस्वरसंयुतम् || १६१० || मरुद्बीज समायुक्तं शिवमंत्रमिहोच्यते | यान्तं मान्तं वान्तांतं तृतीयस्वरसंयुतम् || १६११ || लांतं पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं | पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्राणा ऋचात्मकं || १६१२ || यो विजानाति सततं स एव गुरुदीश्वरं | अकारं पृथिवी ज्ञेय खकारमाप उच्यते || १६१३ || गकारं तेज इत्युक्तं घकारं वायुरुच्यते | ङकारं गगनं प्रोक्तं चकारं वायुरुच्यते || १६१४ || छकारं प्रणिरित्युक्तं जकारं पादमुच्यते | झकारं वायुरित्युक्तं ञकारमुपस्थमेव च || १६१५ || दकारं श्रोत्रमित्युक्तं ठकारं च ककुरुच्यते | डकारं चक्षुरित्युक्तं ढकारं जिह्वसंज्ञितं || १६१६ || एज?णकारं घ्राणमित्युक्तं तकारं शब्दमेव च | थकारं स्पर्शनं प्रोक्तं दकारं रूपमुच्यते || १६१७ || धकारं रसमित्युक्तं नकारं गंधमुच्यते | पकारं वचनमित्युक्तं फकारं गगनमुच्यते || १६१८ || सकारं दानमित्युक्तं भकारं विसर्गमुच्यते | मकारानंदमित्युक्तं तत्वानां अक्षरं न्यसेत् || १६१९ || यकारमनुदित्युक्तं रकारं वह्निरुच्यते | लकारं पार्थिवं ज्ञेयं वकारं वरुणं भवेत् || १६२० || शकारं कन्दमित्युक्तं षकारं सममिच्युते | सकारं शक्तिरित्युक्तं हकारं पुरुषकं स्मृतं || १६२१ || लकारं कुर्मि बीजस्य क्षकारं कर्ममुच्यते | अकारादीनि वर्णानां समासात्परिकीर्तिताः || १६२२ || मन्त्राणामुद्भवार्थाय वर्णानां च समुद्भवं | अकारादि क्षकारांताः एकपञ्चाशदुक्षराः || १६२३ || एते वर्णा प्रशस्यंते कामिकार्थ प्रदायिका | स्त्रीरूपं चैव पुंरूपं तथा चोद्भवरूपका || १६२४ || सर्वे च देवतारूपधृक् || वर्णबीजं च वर्णं च लिंगबीजाकर्षमंत्रकं || १६२५ || एते वैषां सुनामानि वर्णपर्याय वाचकाः | तेषां हि चोद्भवानां च रूपभेदं तथांशकम् || १६२६ || प्. ११४) तत्वमंत्रादि भेदैश्च अधिदेवं फलं तथा | स्थूलसूक्ष्माकृतिश्चैव जीवोद्भादि विशेषतः || १६२७ || एतद्भेदं समासेन संक्षेपाः शृणु षण्मुख | शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिंदुरूपं सुजायते || १६२८ || बिन्दोन्नादसमुत्पन्न नादशक्तिरजायत | शक्तेस्तु जायते शब्दं शब्दो जातस्तु चोद्भवं || १६२९ || वाग्भवे तु कलाजातं कलाभ्यो विकलास्तथा | तस्य वाचक मंत्राश्च मंत्रास्ते नैव भिद्यते || १६३० || एते सृष्टिक्रमं प्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते | सृष्टिकर्मम्- बिन्दुरूपं पराशक्ति नादं स्यादतिरिच्यते | शक्तिरिच्छाहुतिर्ज्ञेया शब्दज्ञानमिहोच्यते || १६३२ || वाक् भवं स्यात्क्रियाशक्ति कला चैव षोडशस्वराः | तेषां रूपं तथा प्रोक्ता प्रकृतिं विकृतिं तथा || १६३३ || प्रकृतिं सप्तवर्णानि विकृतिन्तु नवार्णकं | अकारं च हकारं च उकारं च षकारकम् || १६३४ || उकारं चैव ऊकारं षकारं स्यात् ष्ट्रकारकं | ऌकारं चैव ॡकारं एकारं ऐकार संभवं || १६३५ || ओकारौ कारौ तथा ज्ञेयौ क्रमेणैव समुद्भवा | एते वै प्रकृती प्रोक्ता अकारादीनि वर्णकं || १६३६ || अकारादीनि वर्णान्ता एते वै षोडशस्वरा | कलामात्रा स्वरा जीवा प्रकृतिं विकृतिस्तथा || १६३७ || प्राणात्मानं च देहं च तथा पर्यायवाचका | कला भेदमिदं प्रोक्तं विकला भेदमथ शृणु || १६३८ || अकारादि क्षकारांता वर्णान्ताश्च विकला स्मृताः | अकारादीनि पञ्चार्णामकारे तु समुद्भवा || १६३९ || चवर्गेण तु पञ्चार्णामिकारे तु समुद्भवा | उकारे तु समुत्पन्नं दकारादीनि पञ्चकं || १६४० || तकारादीनि पञ्चार्णं मकारे तु समुद्भवं | पकारादीनि पञ्चार्णा ककारे तु समुद्भवा || १६४१ || ओंकारे तु समुत्पन्नं यकारादीनि शास्त्रतः | एते वै पञ्चपंचाशत्पञ्च पंचाक्षराः स्मृताः || १६४२ || प्. ११५) पुंलिंगम्- देहोपाधि शरीरं च क्षेत्राधारे तनुस्तथा | व्यञ्जनं विकलाशक्ति बिन्दुपर्याय वाचका || १६४३ || कला च विकलानां तु त्रयोपक्षाणि वक्ष्यते | शिवाग्नि भूतरुद्रं च त्रयोदश तिथिस्तथा || १६४४ || एते वै रसवर्णानि पुंलिंगं चैव कीर्तिताः | एक्षवेद रसो भानु मनुबीजादि कारकम् || १६४५ || एते वै षट्सु बीजानि स्त्रीलिंगं चैव चोच्यते | ऋ ॠ ऌ ॡ चत्वारि नपुंसकमिति स्मृतम् || १६४६ || ककारं च गकारं च चकारं च जकारकम् | टकारं च डकारं च णकारं च दकारकम् || १६४७ || पकारं च मकारं च यकारं च षकारकम् | एते द्वादशवर्णानां पुल्लिंगं चेति कीर्तितं || १६४८ || खकारं च घकारं च छकारं च झकारकं | टकारं च डकारं च णकारं च दकारकं || १६४९ || पकारं च मकारं च * * * * * * * * | ठकारं च ढकारं च थकारं च घकारकम् || १६५० || एते वै भानुबीजांश्च स्त्रीलिंगानि विनिर्द्दिशेत् | शेषं नपुंसकं विद्यात् त्रयोभेदमिति स्मृतम् || १६५१ || अकारादि स्त्रयो व्योम ईकारादि त्रयोऽनिलं | दकारादीनि वर्णानि तेजोबीजानि निर्द्दिशेत् || १६५२ || एकारादि त्रयोप्यायां औकारादि त्रयो महि | प्रकृति स्तुतिबीजं स्यात् विकृतिर्मूर्तिरुच्यते || १६५३ || प्रभावं विकलाः प्रोक्ताः इत्येते त्रिविधा भवेत् | प्रकृतिर्भास्वमित्युक्तं विकृतिर्मूर्तिरुच्यते || १६५४ || अकारमेकं मात्रं तु ऐकारं तु द्विमात्रकं | ओकारमेकमात्रं तु औकारं तु द्विमात्रकं || १६५५ || अनुस्वार विसर्गं च एकमात्र समन्वितं | अकारादि नकारांतं लकारं च लकारकं || १६५६ || पृथिव्यां शानिति ज्ञेया चकारादीनि पंचकं | वकारं च सकारं च जलांशकमिति स्मृतं || १६५७ || णकारादि नकारांतं तकारादि प्रयार्णकं | अकारं सर्वदेवत्यं रक्तं सर्ववशीकरं || १६५८ || प्. ११६) आकारस्यापरा शक्तिः श्वेतमाकर्षणं भवेत् | लकारं विष्णुदेवत्यं श्यामं रक्षकरं भवेत् || १६५९ || मया शक्तीनि रीकारं पीतं स्त्रीणां वशीकरं | उकारं वसुदेवत्यं कृष्णं राजवशीकरम् || १६६० || उकारं भूमि देवी च श्यामं लोकवशीकरं | ऋकारं ब्रह्मणोज्ञेयं पीतमुग्री विनाशनं || १६६१ || श्रीकण्ठरूपं * कारं मञ्चरज्वरनाशनम् | अश्विनीभ्यां तु ऌ ॡ च सितरक्त ज्वरापहं || १६६२ || एकारं वीरभद्रं स्यात् पीतं सर्वार्थसिद्धिदं | ऐकारं आदि शक्तिस्यात् स्फटिकं जाह्नवीधरं || १६६३ || ओंकारं ईश्वरं विद्यात् ज्योतिस्सर्व फलप्रदम् | औकारं आदिशक्तिस्स्यात् शुक्लाहं सर्वसिद्धिदं || १६६४ || अंकारं तु महेशं स्याद्रक्तस्सर्वसुखप्रदम् | अःकारं कालरुद्रश्च मुक्तः कालनिकृन्तनं || १६६५ || प्राजापत्यं ककारस्स्यात् पीतं दृष्टिकरं भवेत् | खकारं जाह्नवी ज्ञेयं क्षुराभं पापनाशनम् || १६६६ || गकारं गणरूपं स्यात् रक्ताभं विघ्ननाशनं | धकारं भैरवी ज्ञेया रक्तदं जयावहम् || १६६७ || दकारं कालविज्ञेया कालं सर्वजयावहं | चकारं चण्डरूपं स्यादज्ञानं रिपुनाशनं || १६६८ || छकारं भद्रकं काली स्याद्राजायार्त जयप्रदं | जकारे जंभला ज्ञेया रक्ताभं तु जयावहम् || १६६९ || झकारं अर्धनारीस्स्यात् पीतरक्तं जयावहं | ज्ञकारं कोटरी ज्ञेया पीतं रोगविनाशनं || १६७० || भृंगीशं स्यादृकारं तु रक्तं सर्वसुखावहं | ठकारं चंद्ररूपं स्यात्सितं मृत्युविनाशनं || १६७१ || डकारं चेकनेत्रं स्यात् पीतं कालाजयापहं | ढकारं यमबीजं स्यान्नीलं मृत्युजयावहम् || १६७२ || णकारे नन्दबीजं स्याद्रक्ताभं चार्थसिद्धिदं | तकारं वसुदेवत्यं श्वेतं सर्वजया भवेत् || १६७३ || थकाराथर्वणो ज्ञेयो कुन्दाभं स्याज्जयप्रदं | दुर्गाबीजं दकार स्यात् श्यामम् सर्वार्थसिद्धिदं || १६७४ || धकारं धनदं विद्यात् पीताभं चार्थ सिद्धिदं | * * * * * * * * * * * * * * * * || १६७५ || ११७) स्वयंभु दैविकं चैव देव्या आकर्षमानुषं | राक्षसा बाणलिंग सप्तधा लिंगमुच्यते || १६७६ || पताका झर्झराकारा रुद्रक्षा कृतिरेव च | आज्यं वा मधुगंधं वा पाताला पर्वता कृतिः || १६७७ || एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं स्वयंभुरुच्यते | दीर्घाकारं शिरोभिन्नं निम्नोन्नतसमप्रभं || १६७८ || रेखाकोटरसंयुक्तं मुखे धारा यवोन्नतं | कराभ्यां संपुटाकारं ब्रह्मसूत्रविवर्जितं || १६७९ || एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं दैविकमुच्यते | कूश्माण्डस्य फलाकारं मातुलुंगफलाकृतिः || १६८० || उर्वारुक फलाकारं कपित्थस्य फलाकृतिः | तालं फलवताकारं गाणवं लिंगमुच्यते || १६८१ || स्थूलं मूललिंगं यवमध्यम वै पिपीलिकां | मध्यमं लिंगं तु शिरस्थूलमार्षमुदित चतुर्भेदं || १६८२ || द्वारं वा गर्भमानं वा लिंगमानमथापि वा | शिल्प शास्त्रोक्तमानं वा हस्तमानमथापि वा || १६८३ || शिल्पिशास्त्रोक्तमानं वा छत्राकारं शिरोदयं | निजविपुलेष्टांशघ्नमूले तदा तदग्रे च || १६८४ || विष्णुद्भागेन सम्यग् चतुरश्रा वार्षगे लिंगके | माणिकं पद्मरागं च वैडूर्यं पुष्यरागकं || १६८५ || नीलं वज्रं प्रवालं च स्फटिकं मरकतं तथा | नवरत्ना इति ख्याता एहि संकल्प लिंगकैः || १६८६ || माणिकं कीर्तिदं विद्यात् श्रीप्रदं पद्मरागकं | आयुः पदञ्च वैडूर्यं जयदं पुष्यरागकम् || १६८७ || पुष्टार्थमिन्द्रनीलं स्यात् वश्यं स्यात्तु प्रवालकं | स्फटिकं पुत्रवृद्धिंस्या सर्वं मरकतप्रदम् || १६८८ || इह लोके पिलास्वेहे देहान्मुक्तिमवाप्नुयात् | पक्वजं सूफलाकारं लिंगं पीठं सुवर्णकम् || १६८९ || लिंगाधिक्ये भवेन्मृत्युः योन्याधिक्ये धनक्षयं | लिंगयोनिसमं कुर्यात्सर्वसंपत्सुखावहम् || १६९० || प्. ११८) वर्ज्यमर्कशरूक्षणित कृशस्थूलादि दीर्घा- कृतिश्वेतं चेत्कपिलंक्षतं च विविधं चंद्रा- || १६९१ || न्वितं च स्फुटम् | रेखाबिन्दु कलंगयुक्त- मधिकं शक्त्या च लिंगेन वा शूलाग्रस्फटितं- || १६९२ || नरेण गृहिणा सर्वम् ममक्षो शुभम् | दिनमुद्दिश्य यागायोग्यानि चान्यानि- || १६९३ || बहिर्घनानि सर्वाणि दण्डानि च तत्क्रियांतं | अन्तस्साराणि दारि रूपं पुमान् विदुः || १६९४ || बहिस्साराणि सर्वाणि नारिरूपमिहोच्यते | यागांते वर्जयेन्नारी तल्लयांतं पुमान् विदुः || १६९५ || एवं दण्डक्रमं कुर्याद्विशेषं किंचिदस्तिभिः | उत्शब्दं उगतं विद्यात्स्वयं मघमिति स्मृतं || १६९६ || उद्गतं तु स्वयं यस्स्यात् तस्मादुत्सवमुच्यते | पूज्यते सर्वगात्राय जायते ज्ञानमात्मनि || १६९७ || पुराणाज्जायते यस्मात् तस्मात् पूजेति कथ्यते | शंखं चंद्राधिदैवत्यं कुक्षिं गंगाधि दैवता || १६९८ || पृष्टे प्रजापतिश्चैव अग्रे ब्रह्माधिदैवता | दिनस्य गणसुप्रियं | सर्वदेवान् सगच्छद्विः || १६९९ || ध्वजमारोपयेद्बुधः | अन्तस्थ सारा.इ * माणि शंभोर्ध्वजस्य दण्डानि च तल्लयानि || १७०० || तृतीयोक्तं वाममस्त्रमिति स्मृतम् काषादि विद्यांतकं घोरं बिंबं तत्पुरुषं तथा || १७०१ || भूम्यादि नादपर्यन्तमीशानादि कथ्यते | काष्टादि वरधूशक्ति तत्वतत्वांतर स्थितं || १७०२ || अत्रिर्वसिष्ट भृंगिं च गौतमं काश्यपं तथा | ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईशस्सादाख्यमेव च || १७०३ || ईशानादिक्रमेणैव प्रोक्तं पङ्कजलोचने | ऋषिच्छंदस्य देवस्य क्रमाद्विद्युक्तवर्त्मना || १७०४ || देवानां स्वपदस्थाने दत्वाचम्य विचक्षणः | द्रव्यं निरीक्षमात्रेण तन्मंत्रेण स्मरेत्क्रमात् || १७०५ || प्. ११९) तद्रव्यं रक्षयेत्कृत्वा पात्राणामधि दैवताः | दीप्ततंत्रे- आसनम्मूर्तिमावाह्य एतत्रितयमूर्धनि || १७०६ || व्याप्ति व्यापक भावेन ज्ञात्वा यजनमारभेत् | आसीनं शुद्धं विद्यान्तं मूर्तिशक्त्यंत गोचरे || १७०७ || आवाह्य शिवो मूर्तिः * * मानु परियन्ततः | सुप्रभेदे- द्विनेत्रं द्विभुजं चण्डकरण्डमकुटं तु वा || १७०८ || किरीटमकुटो वापि केशबन्धयुतोऽपि वा | सर्वाभरणसंयुक्ता पादज्वल समन्विता || १७०९ || दुकूलपददेवांगैः चित्रवस्त्रैश्च वेष्टिता | सर्वावयव संपूर्णा सर्वलक्षण संयुता || १७१० || दक्षिणे कटकं वापि वामहस्तं प्रलंबितं | वामं तु कटकं वापि दक्षहस्तं प्रलंबितम् || १७११ || नी भंगस्य वशात्तत्र लं भयेत्सूत्रमादरात् | गौर्याकृति रूपं तु भवान्याकृतिरुच्यते || १७१२ || द्विनेत्रा द्विभुजा श्यामा पीनोन्नत पयोधरा | श्यामा च पीनगण्डा च पीनोर.क्ष दलेक्षणा || १७१३ || करविन्यासमस्याश्च कारयेत्पूर्ववत्पुनः | भवान्याकृतिराख्यातं गौरीरूपं तु पूर्ववत् || १७१४ || मन्त्रादौ सूतकं प्रोक्तं मन्त्रांते प्रेतकं भवेत् | प्रेतकं पितृ तृप्तस्स्यात् सूतकं राक्षसं भवेत् || १७१५ || मध्यमं मृत्युनाशं स्यात्रिकालं शैव वर्जयेत् | दांतं पयः पक्वफलं पवित्रं तिलं च पुष्पान्न- || १७१६ || सदुपजालम् || करवीरं अहोरात्रं पङ्कजं तु षण्मासयोः || १७१७ || द्विषाण्मासं च तुलसी बिल्वपत्रं प्रपूजयेत् | पुष्पजातिषु सर्वेषु करवीरं विशेषतः || १७१८ || पत्रेण क्षालनं प्रोक्तं पुष्पेण प्रोक्षणं तथा | इक्षुदण्डफलं मूलं क्षालनं छेदनं तथा || १७१९ || शैवोद्भवं तुलिंगानां कुण्डगोलमिति स्मृतं | आदि शैवो शिवो रुद्र शुद्धशैव शिवात्मकं || १७२० || तस्माच्छैवं प्रकर्तव्यं प्रतिष्टा चोत्सवांतकं | आदि शैवेन कर्तव्यं आत्मार्थं च परात्मकं || १७२१ || प्. १२०) आदिशैव इति प्रोक्तं स शिवः ब्राह्मणो गुरुः | जन्माशौचं मृताशौचं पूजाकाले मृतं यथा || १७२२ || आशौचं नाचरेत्तत्र पूजाशेषं समाचरेत् | ब्रह्मचारी गृहस्थानां यतीनां देशिकस्तथा || १७२३ || आशौचं तु न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा | सूतके मृतके चैव क्रियालोपं न कारयेत् || १७२४ || जलबुद्बुधवज्जीवः तस्माल्लिंगं समर्चयेत् | लिंगार्चनरता नारी प्रसूतेन रजस्वला || १७२५ || रविरग्निरथा वायु कोटि कोटि गुणश्शुचिं | शिवद्विजदशाहन्तु द्विजानां तु तथैव च || १७२६ || द्वादशाहं नृपस्यैव वैश्यः पञ्चदशा भवेत् | मासमेकं भवेच्छूद्रो चातुर्वर्णस्समासतः || १७२७ || दीक्षोत्सव प्रतिष्टा च कुर्वन्यस्तु शिवद्विजः | अन्तराले शृतं चेत्सदाशौचे मृतं जन्मजौ च || १७२८ || स पुत्रशिष्यमाहूय तत्क्रियां तत् समारभेत् | लिंगं वा कौतुकं वापि नित्य पूजा शिवद्विजः || १७२९ || सूतकं प्रेतकाद्यं तु एकाहेन तु शुध्यति | दशाहे शुद्धिर्विप्राणां द्वादशाहे नृपस्य तु || १७३० || वैश्य पक्षे तथा शुद्धि शूद्रश्च मासमाचरेत् | यागादि सर्वकार्येषु यागार्थं च व्रतं चरेत् || १७३१ || द्वयाशौचं न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा | द्विजानां दीक्षितानां च यतीनां ब्रह्मचारिणां || १७३२ || आशौचं भवेत्किं च स्नान मात्रेण शुध्यति | विद्यापुराणे- मातामहिपितामह्यो मातुलाग्रकयोर्मृतौ || १७३३ || स्वगुरोराचार्ययोरेषां मातानां च पितृष्वसुः | मातृष्वसु भगिन्याश्च गर्भवानपि स्नापयेत् || १७३४ || स्मृतिवचने- याम्नौ द्वादशदण्डांतौ भृत्या * * मृतं यदि | परित्यज्य शिवं कुर्यात् नित्यनैमित्तिकाचरेत् || १७३५ || महामुखे- जीवश्शिवश्शिवो जीवः जीवः शिवेन उच्यते | पशुपाश शब्दतो जीवं पाशमुक्तः परश्शिवः || १७३६ || चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकम् | आदित्यश्च प गोपालखगं रुद्रं तथैव च || १७३७ || प्. १२१) ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च वृषरूपं वृषमुच्यते | प्राप्ते कलियुगे घोरे नष्टे दग्धे च वा पुनः || १७३८ || वृषरूपेण शम्मित्वा शृतिश्चानन वाहनम् | आघ्रारविंदन्तु वेदश्वानश्शनैश्शनैः || १७३९ || यत्पादानि महन्तव्यं तं वन्दे परमेश्वरं | शुभं च अशुभं चाव अशुभं शुभवाहनम् || १७४० || ऋग्यजुस्साम वेदाश्च अंगप्रत्यंगमेव च | चंद्रार्कवच्छिन्नौ चैव सर्वदेवाश्च मेव च || १७४१ || तस्मात्तद्वाहनं चैव श्वान वाहन मुच्यते | कामिके- त्रयोदशीममावास्यायां माघमासे चतुर्दशी || १७४२ || चतुर्दश्याधिकारात्री शिवरात्रिस्तु पूजयेत् | चतुर्दशी शिवां प्रोक्ता अमावास्या स्वयं शिवः || १७४३ || एतयोस्संगमं कुर्याच्छिव रात्रिप्रदं बुधः | जपेन देवता नित्यं पूर्यमानं प्रसीदति || १७४४ || प्रसन्नाभि विधानाभौ इत्यामुक्तं च शाश्वतं | यक्षराक्षस पैशाच ग्रहस्सर्पादि भीषणा || १७४५ || जापितेऽन्तौष सर्वस्मिन् भयभीत समन्वितं | वक्ष्यामि शिवरात्रिं स्यात्पूजयेन्मुनि सत्तम || १७४६ || कृतत्रेधा युगे चैव द्वापरौ च कलौ युगे | युगे युगे तु संपूज्य त्रेतायां तु गुहं यजेत् || १७४७ || त्रेतायामपि विघ्नेशं च परेत्यच्युतं यजेत् | ब्रह्मेन्द्रे ऋषिभिश्चैव कलियुगे तु समर्चयेत् || १७४८ || माघे कृष्ण चतुर्द्दश्यां पूर्वाषाढे तु पंचमी | तुरगे सप्तमी चैव कृष्णाष्टम्यां तु कृत्तिका || १७४९ || आर्द्रमासे तु द्वादश्यां पुष्यमासे तथाष्टमी | एवं संवत्सरे पूज्य शिवरात्रिमुपासने || १७५० || माघमासे चतुर्द्दश्यां सत्फलं शिवरात्रिकं | एकमासे द्विपक्षे तु रात्रावधिकपक्षकम् || १७५१ || तद्रात्रौ शिवपूजांतं तत्फलं हन मे निशि | पक्षकं सममेकं स्यात् पूर्वरात्रौ शिवं यजेत् || १७५२ || पुमां * * व पक्षे तु राजा राष्ट्रं विनश्यति | पूर्वरात्रे च कर्तव्यं अन्यरात्रौ न कारयेत् || १७५३ || प्. १२२) तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूर्वरात्रौ विशेषतः | रात्राधिके तु पक्षे तु शिवपूजाविधाय च || १७५४ || तद्रात्रिः शिवपूजास्स्यात् देव सान्निध्यमेव च | शर्वरी पक्षहीने तु सर्वदोषकरं तथा || १७५५ || तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वमास क्रमेण तु | नित्य संध्यावसाने तु शिवरात्रिं समाचरेत् || १७५६ || यामं प्रति विशेषेण शिवपूजां विशेषतः | नवाहेऽथ सप्ताहे पञ्चाहे वांकुरार्पणं || १७५७ || अंकुराण्यर्पयेत् पश्चात् पूर्वोक्त विधिना सह | तद्दिनस्य तु पूर्वे तु मण्डपं शोधयेत्ततः || १७५८ || पञ्चगव्येन संपूज्य कौतुकं बंधयेत्ततः | बिल्वपत्रं तु संपूज्य सर्वगंधं समाश्रितं || १७५९ || वस्त्रेण वेष्टयेद्धीमान् बिल्वं चैवाधिवासनं | प्रभाते विमले धीमान् देशिकः स्नानमाचरेत् || १७६० || पूर्वाह्ने तर्पणं चैव मध्याह्ने तु प्रदक्षिणं | सायाह्ने पूजनं दृष्ट्वा जनानां तु व्रतं यजेत् || १७६१ || ब्रह्म क्षत्रियशूद्रास्तु उपवासं प्रकल्पयेत् | द्विजानां शिव भक्तानां सर्वप्राणी तथैव च || १७६२ || सर्वप्राणी तु नारीणां उपवासं तथैव च | निद्राहीनः समाख्यातं सर्वकार्याणि साधयेत् || १७६३ || आयुष्करं च सिद्धिं च सर्वमोक्षस्तथैव च | अमंगल्योपवासानां पुंसां जन्म तु मंगलं || १७६४ || अपत्नीकश्च यत्नेन उपवासमनिद्रकम् | ऋग्यजुस्सामवेदानां चतुस्संधि प्रपूजयेत् || १७६५ || ब्रह्मेन्द्र ऋषिहीनां तु देशिको भावयेत्ततः | विघ्नेशं पूजयेत्पूर्वं सौरपूजां अतः परम् || १७६६ || शालिभिस्तण्डुलं कृत्वा पुण्याहं वाचयेत्ततः | पूर्वं तु पञ्चगव्यं स्यात् द्वये पञ्चामृतं भवेत् || १७६७ || तृतीये मधुनास्नानं इक्षुसारं चतुर्थकम् | यामं प्रति विशेषेण पूजयेद्देशिकोत्तमः || १७६८ || पूर्वे तु स्नपनं प्रोक्तं अष्टोत्तरशतं भवेत् | द्वितीये स्नपनं चैव पञ्चविंशति संख्यया न्यूनमेकं || १७६९ || तृतीये स्नपनं चैव नवकुंभान् प्रपूरयेत् | यामं प्रतिविशेषेण स्नपनं कारयेद्वधः || १७७० || प्. १२३) पूर्वयामं तु संपूज्य बिल्वपत्रं समर्चयेत् | द्वितीये पद्मपुष्पं च तृतीये जातिपुष्पकं || १७७१ || नन्द्यावर्तन्तु संपूज्य चतुर्यामे तु पूजयेत् | चतुस्संध्यार्चनं कुर्याद्बिल्वपत्रं महत्फलं || १७७२ || मुद्गान्नं प्रथमं चैव द्वितीयं पायसान्नकं | तृतीयं कृसरान्नं स्यात् शुद्धान्नं तु चतुर्थकं || १७७३ || यामं प्रतिविशेषेण क्षेत्रपालं समर्चयेत् | यामं प्रतिविशेषेण महापूजां समाचरेत् || १७७४ || देशिकः पूजयेत्तत्र वस्त्रहेमांगुलीयकैः | ब्राह्मणान् पूजयेत्तत्र माहेश्वरान् सूपूजयेत् || १७७५ || पूजयेत्परिचाराणां वस्त्र हेमांगुलीयकैः | श्रीकरं विजयं पुण्यं आयुरारोग्यवर्धनम् || १७७६ || एवं विधिवत्संपूज्य शिवलोके महीयते | तच्चिष्टे शिवरात्रिः स्यात् माघमासे चतुर्द्दशी || १७७७ || माघात्फल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी | पक्षकं सममेवं स्यात् पञ्चदुश्यां विधिं यजेत् || १७७८ || भास्करास्तमनात्पूर्वं चतुर्द्दीश युते यजेत् | चन्द्रक्षयेण कर्तव्यं चतुर्दश्यांतमेव च || १७७९ || माघमासांत संयुक्तं शिवरात्रिं सुपूजयेत् | सा तिथिः सकला ज्ञेया यस्यामस्तमितो रविः || १७८० || तन्नक्षत्रमहोरात्रं यस्यामभ्युदितो रविः | इति विजयाख्य महातंत्रे शिवरात्रि विधिः || १७८१ || अमा चतुर्दशीमित्या रुद्रमिथ्या च सप्तमी | दशम्येकादशी मिश्रां हन्ति पुण्यं पुराकृतं || १७८२ || चतुर्दश्यामधिकारात्रि सा शिवारात्रिरिष्यते | पूर्वात्रियोदशी रात्रौ याममेकं चतुर्दशी || १७८३ || इष्टा त्रयोदशी मिश्रा नेष्टामावास्यया युता | पोषणं तु चतुर्दश्यां पारणं तु चतुर्दशी || १७८४ || यस्यां त्रयोदशी पूर्णा याममेकं चतुर्दशी | सा रात्रिः भुक्तिमुक्ति प्रसाद दर्शयुक्तमथा भवेत् || १७८५ || त्रयोदशी भगाकारा लिंगाकारा चतुर्दशी | विधातव्यं गृहस्थेन दर्शयुक्तं तपस्विनी || १७८६ || प्. १२४) शिवाशं चतुर्विंशदंशकृत लिंगतुंगमथो- ब्रह्म भागे भवेत्तातुरंशं | पुनर्मध्यमे विष्णु- || १७८७ || भागं वसुश्च नवांशं शिवांशं भजेद्वर्धमानम् || धारालिंगे सर्वलिंगेऽन्तर्मूलेऽष्टाग्रंका || १७८८ || युगाग्रं || तस्मादूर्ध्वे जिद्विगुण्यं सुधारं- धारालिंगे सद्राद्रौ सर्ववर्णेषु शस्तम् || १७८९ || अस्त्रेण हुं फडन्तेन पूर्णायामेकं त्रयोदशी | वद्घटिकैका चतुर्दशी करन्यासं समाचरेत् || १७९० || करन्यासं समस्तं कृत्वा सुषिरं देहं मध्यमे | ध्यात्वा जलन्तं हुंकारं प्राणं संयम्य निश्चयं || १७९१ || हुंकारं तेन ते नैव रेचकेण समन्वितं | ग्रन्थि || १७९२ || पञ्चग्रंथिं ततः कृत्वा तस्मात्प्रकृति निश्चयं | मुक्तिमंत्रेण संग्राह्य जीवं हुंकारमूर्धनि || १७९३ || कुंभकेन समोपेतं वायुमूर्ध्वं गतं नयेत् | ते नैव द्वारदांतस्थे शिवेन सहयोजयेत् || १७९४ || आत्मयोजन मेतत्स्यात् ततो भूतानि शोधयेत् | पृथ्वि वातोपयो वह्नि द्वौ द्वौ शोध्यौ परस्परौ || १७९५ || आकाश्च विरोधेन यथा शोध्यं तथोच्यते | सूक्ष्मतंत्रे- निवृत्यादीनि भूतानि नान्यद्वानं समस्तकं || १७९६ || व्याप्यवस्थितानि मत्वातानि विशोधयेत् | दहनं वाथ भूतानां परस्पर विशोधनम् || १७९७ || मण्डलादि समाध्यक्षं भूतशुद्धिरिहोदिता | शोध्यापरागरहितं कलामात्र व्यवस्थितं || १७९८ || विचिन्त्य दिव्यदेहार्थं अमृत प्लवनं नयेत् | ध्यात्वा कुण्डिलिनीं शक्तिं अमृतैक स्वरूपिणीं || १७९९ || तदुद्भूतामृतस्रावे सिक्तां देवकलां स्मरेत् | कृत्वा हृद्यासनं तस्मिन् मूर्त्यात्मानं समानयेत् || १८०० || पुनराप्यायनं कृत्वा करन्यासं समाचरेत् | मूलां दशांशतोंगानां जपकार्योत्रयी मतः || १८०१ || अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा | शिरसाधारणं कोटि कर्णं च दशकोटितं || १८०२ || प्. १२५) शतकोटिगले बद्धं सहस्रमासबंधनम् | पार्वती वयसो हुत्वा ज्ञानलब्धेन गानवान् || १८०३ || ज्ञानसंबन्धमानं स्यादुत्तमं अष्टतालकं | मुहुर्मुहुः कुञ्चित पादयुक्तं चोर्द्दण्डितं वाम- || १८०४ || करञ्च वामम् | विवर्तितं यत्करणं विधिज्ञैः नियोजयेत्तन्नवनीतवृत्ते | (सूक्ष्मे) || १८०५ || नानाविधं तथाख्यातं अन्तर्बाह्य विशेषतः | लिंगप्रासादयोर्मध्ये श्रेष्ठं श्रेष्ठं प्रकीर्तितम् || १८०६ || गर्भे प्रदक्षिणं कृत्वा न तु शक्यं बहुदोषकं | गर्भे गेहे भवेल्लिंगच्छाया निर्माल्य संकरम् || १८०७ || सोमसूत्रं च मूलञ्च देवसामीप्यमेव च | परिहृत्य तु तत्सर्वं यदि सर्व फलावहम् || १८०८ || अन्तर्मण्डलदेशेऽपि सोमसूत्रं च विद्यते | प्रासादस्य प्रमाणं वा प्रासाद सममेव वा || १८०९ || निर्माल्य संकरेपि स्याद्धामच्छाया च विद्यते | परिहृत्य तत्तत्सर्वं प्रदक्षिणमथाचरेत् || १८१० || सव्यापसव्यमार्गेण मुदगत्या समाचरेत् | सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणम् || १८११ || सव्य चण्डेश प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकं | सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणं || १८१२ || सव्यचण्ड प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकम् | सव्यापसव्यमार्गेण मृदुगत्या समाचरेत् || १८१३ || सव्यापसव्यमेवं स्यात् अन्तर्नित्योत्सवाय च | अंगप्रदक्षिणं चान्यदुदयास्तमनंतकम् || १८१४ || अनयोः पुण्यमाभात्यन्न शक्यं बहुदोषतः | क्षेत्रमाहात्म्य तद्वेद देवानां तत् फलं भवेत् || १८१५ || धाम?स्वविस्तार समानसूत्रं सोमस्य सोमे- दिशि संस्थितस्स्यात् | सूत्राद्बहिर्लंघन- || १८१६ || यांतं न दोषं स दोष मत्यन्तरलंघनीयम् | शिवस्य मंदिरच्छाया पादो ग्रामो नयेन्नरः || १८१७ || सदारस्य स पुत्रस्य नरकीस्स्यान्न संशयः | लिंगच्छायां तु लिंगं च प्रासादं यस्तु छायया || १८१८ || प्. १२६) बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिहोच्यते | स्त्रीणां चैव नराणां च शिव भक्तास्वमानतः || १८१९ || तत्तत्स्वनाम मंत्रेण प्रणवादि नमोऽन्तकं | शिवमंत्रं न दादौ तु स्वनामं मध्यमे न्यसेत् || १८२० || शिवशब्दं तृतीयं तु भक्ताना मंत्रमुच्चरन् | शान्तिकं प्रातः काले तु सायं काले तु पौष्टिकं || १८२१ || काम्यमांध्यन्दिने कुर्याधामच्छायां न लंघयेत् | प्रदक्षिणं स्वमार्गेण कुर्यात्काम्य प्रदक्षिणे || १८२२ || षण्मासात्सिद्धिदं विप्र शांतिकेन महत्फलम् | पौष्टिकं चाष्टमासे तु फलदं परिकीर्तितम् || १८२३ || संवत्सरमुपासित्वा काम्यं सर्वार्थसिद्धिदं | * * * * * * * * * * * * * * * * || १८२४ ||? शेषं तु गणाधिमध्ये मेषादिकन्यान्तवधा- | क्रमेण | विंशत्यष्टाधिकं मंत्रं मालामंत्र इति स्मृताः || १८२५ || सिद्धंवार्धक्ये सिद्धिदा मन्त्रमाला मन्त्रास्तु यौवने | पञ्चाक्षराधिका बाल्ये सिद्धिदा सर्वदापरे || १८२६ || स्त्री * * * * * न्त्रा वह्निजान्ता नमोऽन्ता च- | नपुंसका | शेषाः पुमांस इत्युक्ताः स्त्रीविधा- || १८२७ || मंत्र जातयः | साध्यं | जपादिषु प्रसिध्यर्थास्त्रध्य- र्च्चा जाततर्पणे | सुसिद्धा पाठमंत्रेण साधकारि- || १८२८ || ष्टते रिपुः | प्रत्युरश्शत्रिवर्णैस्तु मन्त्रानाशकरा- स्मृतिः | सुसिद्धम् | जपार्चादि क्रियास्सिद्धं मंत्रो- || १८२९ || यं साधकोत्तमः | तस्यार्धसाधनास्सर्वे मंत्राः सर्वत्र सिद्धिदः | एकार्णसिद्धितो मंत्रो जपलक्षं- || १८३० || जपादिकं | वर्णाधिक्यं जपं त्राक्षं कर्तव्यो- युक्तितः क्रमात् | एवं बीजं जपं कुर्यातद्वद्विगुण- || १८३१ || संख्यया | स्वाहा नमो विशेषांता स्त्री क्लीव पुरुषाः स्मृतः | वश्योच्चाटन विद्वेषा पुमांसा क्षुद्रकर्मणि || १८३२ || रोगापहारेवतीता क्लीबाश्चान्यत्र कर्णिका | गृहे जपं समं विद्यात् कोष्टे शतगुण भवेत् || १८३३ || पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रं गुणमुच्यते | अयुतं पर्वते पुण्यं नद्यालक्षमुदाहृतम् || १८३४ || प्. १२७) कोटिदेवालये प्रोक्तं अनंतं मम सन्निधौ | सूर्यस्याग्रे गुरोमिन्द्रो दीपस्य च जलस्य च || १८३५ || विप्राणां च गवाञ्चैव सन्निधौ तस्य तेजसा | तत् पूर्वाभिमुखं वन्द्यं दक्षिणं चाष्टचारकं || १८३६ || पश्चिमं धनयं विद्यादुत्तरं शांतिकं भवेत् | उष्णीषणी कंचुलिकी मुक्तकेशगलावृता || १८३७ || अपवित्र करो शुद्धो विलेपन्न जपेत्क्वचित् | क्षाभं मर्दं क्षुधंती च निष्ट वनप्रजम भीषणं || १८३८ || दर्शनं च शरीराणां वर्जयेज्जपकर्मणि | अचमे संभवेत्तेषां स्मरेद्विममान्वित || १८३९ || अंगुष्टेन तु मोक्षार्थी तर्जनीमभिचारके | पुष्टये मध्यमे न्यस्य शांतिकर्मण्यनामिके || १८४० || कनिष्टाकर्षणं प्रोक्तं अनामिका वापि सर्वतः | क्रूरकर्माणि सर्वाणि वृष्टिकाले प्रयोजयेत् || १८४१ || ग्रीष्मे विद्वेषणं कुर्यात् प्रावृड्युच्चारणं भवेत् | शैशिरो मारणं कुर्यात् तथा कन्याभिवसंतके || १८४२ || जपांशुमुच्चार्य तेज पैशाचिकं होमकर्मणि | मैसा मन्त्रजप्ते तु सर्वमंत्रमुदाहृतम् || १८४३ || जपं चतुर्विधं प्रोक्तं सर्वेषां जपकांक्षिणां | मानसं चैव कर्णोष्टमुपांशुर्व्यक्तमेव च || १८४४ || व्यक्ता दशगुणोपांशु तस्मात्कष्टोष्टकं शतं | सहस्रं मानसं तस्मात् अंगुल्यादि जपं शृणु || १८४५ || संप्रभेदे | अंगुल्या जपसंख्या कुशाग्रन्थि पुटया एकतुल्या फलातदा || जपेन देवता नित्यं- || १८४६ || अकुर्यात्मानं प्रसीदति | अंगुष्ठात् षट्गुणं प्रोक्तं- दभैर्दशगुणाधिकं | शतसंख्या कुशाग्रन्धि- || १८४७ || प्रवालेश्च सहस्रकम् | मणिर्दश साहस्त्रैः मौक्तिकं लक्षमुच्यते | पद्माक्षैः कोटिगुणितं- || १८४८ || रुद्राक्षैस्तु न विद्यते | रुद्राक्षस्य ततोत्पत्तिः शृणुध्वं वक्ष्यतेऽधुना | दिव्यं वर्षसहस्त्रेषु- || १८४९ || चक्षुरुन्मीलितं मया | मुञ्चमुञ्चति नेत्रेषु- तेन रुद्राक्षमुच्यते | एकवज्रं शिवं साक्षात्- || १८५० || प्. १२८) अनंतं धारणात् फलं | स ध्यायत्रियते यत्र- स याति परमां गतिं | द्विवक्त्रं शक्तिरित्युक्तं- || १८५१ || त्रिवक्त्रं नाद एव च | चतुर्वक्त्रं तु बिन्दुस्स्यात्- | पञ्चवक्त्रं सदाशिवं | षड्वक्त्रमीश्वरं प्रोक्तं रुद्रस्सप्तमुखं स्मृतं || १८५२ || अष्टपद्मं तथा विष्णु नवपद्मं चतुर्मुखं | नववक्त्रैक वक्त्रांतं फलं शतगुणोत्तरं || १८५३ || हस्तकण्ठ शिरौ कण्ठ संधार्यालय भस्मना | पूर्वपापात्प्रमुच्यंते शिवसायुज्यमाप्नुयात् || १८५४ || दर्शनं पापनाशं तु स्पर्शनं सर्वसिद्धिदम् | प्रागुप्तं धारणात्पुण्यं रुद्राक्षं धारयेत्सदा || १८५५ || प्रयाण काले रुद्राक्ष भक्षयित्वा त्रिसंधिके | ते रुद्रपदमाप्नोति पुनर्जन्म न विद्यते || १८५६ || इति विजयतंत्रे | पञ्चविंशति मोक्षार्थं अष्टाविंशति पौष्टिकं || १८५७ || त्रिंशच्च धनसंपत्ति पञ्चाशत्स्याभिचारकं | जपमाला प्रकर्तव्या संस्कर्ता सर्वशंबरैः || १८५८ || मध्यमानामिकांगुष्टा कर्षणात्सिद्धिरुत्तमाः | अंगुष्टं तर्जनी योगा मध्यमा सिद्धिरिष्यते || १८५९ || कनिष्टांगुष्ट संयोगात् सिद्धिरुक्ता कनीयसी | मूलाद्दशांशतोंगानां जपः कार्यो त्रयी मतः || १८६० || अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा | शिरसाधारणं कोटि कर्णयोर्दशकोटिकं || १८६१ || शतकोटि गलेबद्धं सहस्त्रं बंधबंधनं | -तत्र फलम् - || १८६२ || रेखामष्टगुणं विद्यात् पुत्रदीपैः फलैर्दश | शतं वै शंखमणिभिः प्रवालैश्च सहस्रकैः || १८६३ || मौक्तिकैर्लक्ष साहस्त्रं पद्माक्षं कोटिरुच्यते | रुद्राक्षं जपमेवं तु अनन्तफलदं भवेत् || १८६४ || जपेन देवता नित्यं शतमानं प्रसीदति | प्रसन्नादि विधानादौ उद्यामुक्तं च शाश्वतं || १८६५ || यक्षराक्षस पैशाच गृहसर्पादि भीषणं | या पितं तिष सर्वस्मिन् भयाद्वीत समन्वितं || १८६६ || प्. १२९) जपेन पापक्षतये विशेषं यत्तत्कृतं जन्म- | परंपरासु | जपेन रोगान् जयतेय मुक्तिं- || १८६७ || जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम् | प्रोक्तं च क मनुग्रहात्मकमिदंगेहे सरागो- || १८६८ || त्सलम् | गोष्टे गोगणमर्पणे सदनथाग्राह्येऽपि- शिष्टाग्रहं भाण्डोत्पत्ति करञ्च शौण्डिकगृहे- || १८६९ || मैत्रः परस्त्रीगृहे | क्षेत्रेशस्य सुखा यदि प्रकु- रुते ध्वस्तं सदा निश्चलं | मध्ये समेक कटिका- || १८७० || हयने लिखित्वा संपूजयेत्परमनुग्रह चक्रमेतत् | सर्वोत्तरो भवति तत्र कुसुंभ यत्नी सर्वात्मना- || १८७१ || वशमुपैति मनुष्य लोके | कामेन्द्रोर्धतले- त्रिमूर्तिमहितत् पार्श्वयोर्विन्यसेत् || १८७२ || बाणान्यानि तदंतरे बहिरति श्रीतारती बीजकम् | आकोन्तत्परितस्ततोष्टदल- || १८७३ || कृत्पद्मन्दलेषूत्क्रमात् श्रीं ह्रीं तद्दलकोटि- रग्रनिहितं ओं यूं बहि श्री त्रिधाम् || १८७४ || ह्रींकारं चंद्रमध्ये उपरिसवलये षोडशा- वर्णपूर्णे बाह्ये पद्माकृतिस्स्यात् दिनकर- || १८७५ || सहितं सांत यांतादि युक्तं || तद्बाह्ये भानु- वेष्टया हरिहर सहितं मूलमंत्रेण युक्तं- || १८७६ || साक्षात्त्रैलोक्यवश्यं सकलविषहरं यंत्रराजं नमामि || शतांश विंशत्यनवाष्टपत्रं- || १८७७ || मध्येन्द्रबीजं तदनंतरञ्च | स्वरान्वि- तानां च जडं सहस्रं ह्रीं मध्ये न्यसेदिन्दु- || १८७८ || मतीन्दु चक्रम् | अच्छस्वच्छारविन्द- स्थितिरुभयकराकस्थितं | पूर्णकुंभाभ्यां- || १८७९ || वेदाक्षमाले निजकरकमलाभ्यां घटो- निलपूर्णौ | धृत्यान्तौ च शृवन्तौ शिरसि- || १८८० || शशिकला बन्धुतेऽप्यायन्तां देहन्देवौ- दधानां प्रविशति विशता कल्पजातं श्रियंवः || १८८१ || स्वतलविभूत्यवाप्ति हेतु स्थितिर्यबिन्दुमु- खोद्गताभिलक्ष्मी | अनुदिनमिह पद्यते- || १८८२ || प्. १३०) नृभिर्यजंडुदिनेषु कदाचिदप्यलक्षम् विज्ञापि चित्रीतमुदारत्रिकोण शक्यद्रम- || १८८३ || ष्ठदशयुग्म चतुर्दशारं | अष्टाष्टयुग्मद- लपद्म महित्रयांगं मध्ये त्रिकोणमतिलै || १८८४ || प्रणमामि चक्रं | श्रीदेवी तत्परं श्लोकं- लिखेदेकं यथा पुरा | बाह्याद्दिक्षु दिक्षु- || १८८५ || लिखेत् पृथक् | वषडन्तं ततो मोदो मात्रां च | घटमध्यगं | पुनः पद्मपुटान्तस्थं योज- || १८८६ || येत्सर्वशांतिके | अनुग्रहात्मकं चक्रं- एतच्चक्रोत्तमोत्तमं | श्वेतांशुके वा भूर्जे- || १८८७ || वा पटेवाथ मनोरमे | शुभवारर्क्ष संयोगे- लाजेन कुंकुमेन वा | लिखेच्चक्रं शिवो- || १८८८ || भूत्वा दृढी देवेन्द्रदिङ्मुखं | रुद्रडं च- गुली कृत्वा लाक्षांगुल परिस्तुतम्- || १८८९ || येनेदं ध्यायते नित्यं मृत्युर्नोपैति तन्नरं | विषमज्वर हां ह्रीं कृत्वा पुष्टिमदं सदा || १८९० || पूर्वाद्येशानपर्यन्तं विन्यसेत्तु विशेषतः | प्रणवादि नमोऽन्तं तु पूजयेत् तु विधीयते || १८९१ || कपालशूलसहिता अभयवरदान्विता | नीलमेघनिभाकारा त्र्यक्षाश्चंद्रशेखराः || १८९२ || सर्वविघ्नहरा देवी कथितान्यष्ट भैरवाः | ग्रामेषु नगरेष्वेषु पत्तनेषु गृहेषु च || १८९३ || चंत्वरेषु श्मशानेषु शालासु गजवाहनं | त्र्यक्षमष्टभुजारौद्रमूर्ध्वकेशं सुदष्ट्रकं || १८९४ || रौद्रं तुष्टिं तु कृष्णाभं बालेन्दु कृतशेखरम् | नरशिरञ्च धत्तूरं नागयज्ञोपवीतकम् || १८९५ || संयुक्तं * * योः पत्रं वित्ततोमरकुण्डलं | शूलं डमरुकं खड्गं पिनागं दक्षिणे करे || १८९६ || कपालं च धनुश्चैव घण्टा पाशमतः करे | सर्वाभरणसंयुक्तं धीरं वै केतु मालया || १८९६ || नागनागांबरैर्युक्तं पक्वपीठोपरि स्थितं | एवं वै क्षेत्रपालं तु स्वरूपाणां प्रवक्ष्यते || १८९७ || पद्मं शूलं च मुकुलं निष्ष्टूरं योनिशंखकं | मन्त्रांत मुद्रया कार्यं विनियोगं प्रपूजयेत् || १८९८ || प्. १३१) मातंगि ध्यानम् | तान्त्री ताण्डवितांगुली किसलया तापिञ्चि- प्रभा मातरनाथ वलावतंसकलितां तारुण्य- || १८९९ || सर्वश्रियं | हंसालिंबिक्रदंब गर्भकबरी- भारां भवध्वंसनी | मातस्वाशमतंग तनये- || १९०० || पश्यन्ति पश्ये श्रिया | वाराही मंत्रम् | नेत्रत्रयं स्फटिककुण्डिकयाक्षसूत्राम् || १९०१ || व्याख्यान पुस्तकरविलासित दोश्चतुष्कां | श्वेतासितांशुकधरां सितगंधपुष्पाम्- || १९०२ || श्वेतांबुजासन रतां प्रणमामि वाणीम् | शातामिति शृतमंभंकुरमायत श्री- || १९०३ || संभावना सदसि मूर्ति नरार्तिवेशम् | वाच्य प्रसन्न मधुराभवती प्रसन्ना- || १९०४ || छिन्नोवि प्रकटकं तु गिरीन्द्रकन्ये- | अष्टमस्य तृतीयं यत् चतुर्दशसमन्वितं || १९०५ || दण्डकुण्डलमेतद्धि सारस्वत मुदाहृतं | देव्या ध्यानं प्रवक्ष्यामि सर्वकार्यार्थ साधनं || १९०६ || हृत्पद्म कर्णिकामध्ये सुखासीनां शुचिस्मितां | रक्तवर्णां सुप्रसन्नां सर्वाभरणभूषितां || १९०७ || त्रिणेत्रां चारुमकुटां चंद्ररेखावतंसकाम् | हारनूपुरकेयुर तुंगबंध विराजितां || १९०८ || मुक्तामाणिक्कवैडूर्य द्विपेन कलकान्वितां | रत्नबंध सृजं चैव रत्नकुण्डलमण्डिताम् || १९०९ || विचित्ररत्नवलयां विचित्रवलयां शुभाम् | पाशकुंशधरां चैव वरदाभय तत्पराम् || १९१० || दधतीमक्षमालां च सा भयेन च प्राणिनां- | चामराभ्यां वीज्यमानां च चण्डिका छत्रशोभितां || १९११ || शंख पद्मनिधिभ्यां च सेविता पादमूलतः | महाघोषं समादाय वह्निवर्णमतः परं || १९१२ || वाग्प्रवृत्तिप्रदञ्चैव सर्वकामार्थसाधनं | मन्त्रोत्तममिदुं प्रोक्तं कथितं शंभुना पुरा || १९१३ || ऋषिर्ब्रह्मास्य मंत्रस्य छंदो गायत्रमुच्यते | अंबिका देवता प्रोक्ता महादेवोधि दैवता || १९१४ || ब्रह्माण माहुः प्रथमं विष्णुश्च तदनंतरं | ततः परं महादेवं वदन्ति किल दैवतां || १९१५ || प्. १३२) दुर्गाञ्च देवतां केचित्यथान्ये मातृदेवताः | वाग्देवीमाहुरपरे लक्ष्मीमन्ये तथा विदुः || १९१६ || आदित्यमाहुरपरे ज्येष्टां शंसन्त्यपरे | किमत्र बहुनोक्तेन सर्वदेवमयश्शिवः || १९१७ || एकहस्तां चतुर्हस्तां सर्वाभरण भूषितां | नितंबतटविस्तीर्णां मध्यक्षामस्तनोन्नतां || १९१८ || वामादिशक्ति रुपेतां मनोन्मनीं सुलक्षणां | ध्यात्वा संपूजयेद्धीमान् जगत्प्रीति करार्थवै || १९१९ || श्यामनिभपक्ष स्वम्न? नयनं स्यात् पङ्कज- | प्रसार्यकरतुंग- * * * * * * * * * || १९२० || * * * * * * * * * * * * * * * * | शान्तिकन्विति विख्यातं शैविकं शृणुसत्तम || १९२१ || देवस्य वामहस्तं तु देव्याः कट्याः समायुतं | गौर्याश्च स्वव्यहस्तं तु पङ्कजं धारयेत्पुनः || १९२२ || वामहस्तं तु लंबं तु विशेषमिति निश्चयं | उमामहेश्वरं ख्यातं गौरी संवादमुच्यते || १९२३ || पूर्ववत्कारयेत्सर्वं विशेषमधुनोच्यते | देवस्य दक्षहस्तेन देव्याःस्तनं प्रविश्यति || १९२४ || अन्तस्संगमसंयुक्तं तयोर्मध्यान्तरं यमं | उमासंवादमेवोक्तं शृणुमानुग्रहं द्विजः || १९२५ || उमामहेशवत्सर्वं विशेषं किंचिदस्ति हि | देवस्य दक्षहस्तं तत् भवान्यां इन्दुके स्थितं || १९२६ || उमानुग्रहमेवास्मिन् सर्वस्पष्टसमीरितं | एवं चन्द्रधरस्यैवं चतुर्भेदं प्रकीर्तितं || १९२७ || चंद्रशेखरमित्युक्तं दक्षिणामूर्तिरुच्यते | अथातः संप्रवक्ष्यामि दक्षिणेश द्विधाशृणु || १९२८ || त्रिणेत्रं चतुर्भुजं शांतं सौम्यरूपं स्मिताननं | कृष्णाजिनांबरधरां व्याघ्रचर्मोत्तरीयकं || १९२९ | सिंह्मवक्त्रं च संबध्य चंद्रार्ककुसुमद्वयं | संयुक्तं वा विकीर्णं च वेणुबंधयुतं तु वा || १९३० || स्निग्धकुंतलयुक्तं वा जटासंयुतमेव वा | रवेदीर्घांगुलं वामे करे पुस्तक संयुतम् || १९३१ || सदसन्दक्षहस्ते तु अनलं वामहस्तके | अक्षमाला जपाकारं संयुक्तं दक्षहस्तके || १९३२ || प्. १३३) देहसूक्ष्मे स्थितिप्राणा ध्यानं युक्तं शुभावहम् | किंचिदस्मिन् समायुक्तं बलं सर्वाङ्घ्रि संयुतं || १९३३ || दक्षांघ्रिजानुकामूर्ध्वेशयी वामपदान्वितम् | एवं रूपं समाख्यातं लंबसूत्रमथ शृणु || १९३४ || द्वादशांगुल पर्यन्तं उपर्युपरिकल्पयेत् | अगस्त्यं च पुलस्त्यं च विश्वामित्रं च गौतमं || १९३५ || योगाभ्यास प्रकाशं तु कारयेद्विधिपूर्वकं | एवं स्याद्दक्षिणामूर्तिः गैयमूर्तिमथा शृणु || १९३६ || कटकं सव्यहस्तं तु नागययज्ञं तदुच्यते | वामहस्तं तथाह्येव ऊर्ध्वाननं तदोच्यते || १९३७ || ऊर्वग्रे दक्षिणं पादं तत्र द्वैधं निवेशयेत् | सर्वहस्तन्तु कटके वामहस्तं ततोपरि || १९३८ || ऊरू वामे कला प्रोक्ता भागन्तत्कटकोर्ध्वके | दण्डायाममिति ख्यातं विस्तारं कोलकं भवेत् || १९३९ || लांबुवक्त्र षडंगुल्यं उत्सेधं वंशकं भवेत् | कटके मणिबंधं च हिक्का मध्याप्यनंतरम् || १९४० || पञ्चषण्मात्रमित्युक्तं * * * दक्षिणे बुधः | नाभ्यादामणी बंधात् अन्तरं चाननं भवेत् || १९४१ || आसीनं वा स्थितं वापि यानं वा भावयेत्पुनः | एवं विशेषमंत्रोक्तं शेषं व्याख्यान मूर्तिवत् || १९४२ || दक्षिणामूर्तिमेवोक्तं वृषरूपमथ शृणु | अथातः संप्रवक्ष्यामि वृषवाहनलक्षणं || १९४३ || वृषारूढद्विधा विप्राभुक्तिदं मुक्तिदं तथा | भवानी सहितं देवं पीठोर्ध्वे विन्यसेद्बुधः || १९४४ || वृषभं पृष्टतो न्यस्त्वा पूर्ववल्लक्षणोऽन्वितम् | चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च जटामकुटसंयुतम् | १९४५ || द्रव्याभरणमत्रैव सर्वाभरणसंयुतम् | शुक्लयज्ञोपवीतं च शांतरूपं स्मिताननं || १९४६ || दक्षिणे परशुं ग्राह्य मृगं वा मांसकं न्यसेत् | कटकं सव्यहस्तं वा वामहस्तप्रकोष्टतः || १९४७ || तद्धस्ते तु स पक्षं वा पताकाधोमुखं तथा | तन्मध्यमांगुलाग्रं तु नाभिसूत्रसमं भवेत् || १९४८ || एवं कुर्यात् तु भुक्त्यर्थं मुक्त्यर्थमधुनोच्यते | त्रिणेत्रं चतुर्भुजं शांतं सर्वाभरणसंयुतम् || १९४९ || प्. १३४) वेणी बंधेन मकुटं * * * * * * * * | धामाग्रे दक्षिणे वाथ मण्डपं कारयेत्पुनः || १९५० || धिष्ण्यविस्तारमानं वा अर्धार्धं द्विगुणं तु वा | परितः पदमध्ये तु कुण्डं कुर्याद्विधानकं || १९५१ || पूर्वायांश्चतुश्रं तु चापाकारं तु दक्षिणे | पश्चिमे वृत्तकुण्डं तु उत्तरेब्जं तु कारयेत् || १९५२ || ईशानं तु त्रयोर्मध्ये वृत्तं प्रधानकं कुरु | प्राक्कुण्डवेदिका मध्ये पावके वा विधानतः || १९५३ || वास्तु होमं प्रकर्तव्यं पर्यग्निकरणं कुरु | बलिं क्षिप्त्वा तदंते तु शुद्धान्नं दधि संयुतं || १९५४ || प्रोक्षयेत्पुरुषेणैव पुनः पुण्याहमाचरेत् | मध्यमे शिवकुंभन्तु तस्य वामे तु शक्तिका || १९५५ || कार्तिके पूर्वकुंभे तु दक्षकुंभे महेश्वरम् | मुरारी पश्चिमे कुंभे अर्धनारीशमेव वा || १९५६ || मध्यनारीश विन्यासे कुंभे भेदमिहोच्यते | वर्धन्य घटके तत्र न्यासं कुर्यात्सलक्षणं || १९५७ || ब्रह्माणमुत्तरे कुंभे शक्तीनां सहवासिनां | पूर्वादीशानपर्यन्तं लोकपाल भटान्न्यसेत् || १९५८ || सकूर्चान् सापि धानांश्च सवस्त्रान् वारिपूरितान् | तिस्रं च दण्डांतरमुक्तपृष्टे पञ्चाख्य- || १९५९ || दण्डान्तरमूलबाह्ये | दशस्य षड्दण्ड- तदन्तरे वा ध्वजस्य संस्थापनमेनवोक्तं || १९६० || मूलस्थूलं भवेन्नारी अग्रस्थूलं नपुंसकं | मूलादग्रसमं चैव पुमान् दर्भैश्च लक्षणं || १९६१ || कुशां काशां तथा दूर्वा व्रीहिं मोच्छियं तथा | विश्वामित्र उशीरं च सप्तदर्भाः प्रकीर्तिताः || १९६२ || तत्वातिथिग्रह संग्रदर्भैः अष्टादशांगुलमाय समानं | अत्र युगांगुलग्रन्थि तदर्धं उत्तममध्यम कन्यस- || १९६३ || कूर्चम् | कूशमूले स्थितो ब्रह्मा कुशमध्ये तु | केशवः | कुशाग्रे शंकरं विद्यात्कुशानाम- || १९६४ || धि दैवताः | पञ्चविंशति दर्भैस्तु कुर्यात्कूर्च्च- मिति स्मृतम् | दशपञ्चकृतं मध्ये नवदर्भै- || १९६५ || स्तु कन्यसं न्यसेत् | ऊर्ध्वकूर्चमतः कूर्चम्- अन्तः कूर्चं तु कर्तव्यं इति चार्थाममेव च || १९६६ || प्. १३५) कूर्चन्तु त्रिविधा ज्ञेया उत्तमा मध्यमा तथा | ब्रह्मचारी द्विदर्भैस्तु त्रिदर्भैस्तु ग्रहस्तयोः || १९६७ || वानः प्रस्थकुशाः पञ्च कुशास्सप्तै तु भिक्षुका | दक्षिणावर्तकथितं अपवित्रकरलंकृतम् || १९६८ || वलयं द्व्यंगुलं प्रोक्तं ग्रन्थिमेकांगुलं भवेत् | अग्रे तु चतुरंगुल्यं सप्तां * * * * * * || १९६९ || * * * क्तं तु पूर्वोक्तं गरीलक्षणमेव हि | सरस्वत्यादि शक्तीनां अदैव प्रोच्यते बुधैः || १९७० || वामनासापुटे चैव स्नानपीठस्य वामके | नाभि वामे तथा ऊरु दक्षिणे गुल्फमध्यमे || १९७१ || लंभयेत्सम भंगस्यात् सूत्राद्भागं तु वामनि | तत्सूत्रान् स्तनमध्यस्स्यात् त्र्यंगुलं चेति कीर्तितं || १९७२ || सूत्रान् तयोति मध्यं च दक्षिणे चतुरंगुलं | सूत्रात्तद्दक्षिणे जानु मध्यवेदांगुलं भवेत् || १९७३ || तस्य सूत्राद्दक्षिणांगुष्ठादस्यांगुलमिति स्मृतं | सूत्राला वामचांगुष्टान् सार्ध सप्तांगुलं भवेत् || १९७४ || पाणिद्वयव मध्यं च वेदमात्रमिहोच्यते | स्तनमध्ये घटम्रत्वं शिरोन्तात्तत्प्रयोजयेत् || १९७५ || सूत्रांतमणिबंधं च त्रिःपञ्चांगुल नीवृकम् | वामहस्तांगुलं नीव्रं बाह्ये तु चतुरंगुलम् || १९७६ || श्रोण पश्चात् प्रकोष्टान्तं द्व्यंतरं सांगुलं भवेत् | पीनोरु पीन * * * * * * * वरोदरि || १९७७ || आसनं वा स्थितं वापि अनुक्तमनुपूर्ववत् | केशांत कर्णजान्वन्तांघ्रितलेभ्यो त्रिवर्धयेत् || १९७८ || मदरेन्द्र दयानाभे योनौ द्विद्यंगुलं भवेत् | ऊरौ चतुर्यवान्तानि वर्ज्यघाधारि वर्धयेत् || १९७९ || त्रियामनां तु नित्यास्य सर्वेष्वगेषु कल्पयेत् | लिंगस्य तुंगद्विगुणं च द्रव्याद्द्विरष्टताग- || १९८० || श्री गुणं च हीनात् | क्षुद्राल्पयुक्तं दधिकप्र- शस्ताद्देव्याश्च कुर्यात् सकलं च सम्यक् || १९८१ || अजिते- पीठोच्च तारा सदृशं मथं वा पादाधिकं चेत्कृ- तिरंतराले | भज्याघनत्रय समोच्च यागौनि- || १९८२ || प्. १३६) मानं स्याच्चंकरस्य शयनावासयोग्यं | आर्यादेवी मूलबेरोर्चमानं पश्चात्तासा तुंग- || १९८३ || मानं क्रमेण | कर्णान्तं नासिकाभ्यंतमानं- भवन्तं वा बाहुम्रब्राहुश्च | देव्या संस्थापनं वक्ष्ये तल्लक्ष्यस्य पुरस्सरं || १९८४ || शिलामृद्रव्यमासाद्य सितकुर्यात्प्रतिमां ततः | ग्रामादौ शिवहमेध्ये तु कराष्टर्कत्वंतरालके || १९८५ || गौरी स्थानं प्रकर्तव्यं इष्टदेशे मनोरमे | त्रिहस्ताद्यकपञ्चाशत् हस्तविस्तार संयुतं || १९८६ || तस्य धाम विधातव्यं उत्सेधाद्यं तु पूर्ववत् | बहुभ्याकारमिष्टं स्यादनुरूपयुतं तु वा || १९८७ || वलद्यकार रूपंश्चे चतुर्थं विभजेत् ततः | दैर्ध्यत्वेकांश वृद्धिस्स्यात् षड्भिगर्भोद्भवैः पदैः || १९८८ || एकाभित्तिरुद्दिष्टं क्रियावादं विभजेत्ततः | द्वाभ्यां गतोभवेत्तिष्ट भक्ति समन्तादेकमार्गतः || १९८९ || चतुर्थार्जितते तारे अष्टदैर्घ्यमथापि वा | गर्भस्यष्टपदै व्याख्यथा च न गद्यते || १९९० || सप्तभिः स्वष्टभिर्वाथ नवभिर्दशभिस्तु वा | समन्तादेकभित्ति गर्भन्तु न भागेनमीरितं || १९९१ || विधानाद्देवि चोत्सेधं सुधामादि तच्च पूर्वपदे सद्यादमानांगुलेन वा | मात्रांगुलेन गृहच्छायां या वेषामपि कल्पयेत् || १९९२ || ततश्चैषां प्रकर्तव्यं देवी प्रोक्तं प्रमाणतः | चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च सुप्रसन्नैकपत्रजा || १९९३ || दुकूलवसना देवी करण्डमकुटान्विता | अभयकरयुमसंयुक्ता पाशांकुशधरान्विता || १९९४ || द्विभुजावा द्विनेत्रा वा प्रलंबितकरान्विता | उत्फलग्रहण कर्मारंभ कालस्य कथित- || १९९५ || नयनरूमील्ये पूर्वे युरोक्तम | धरणिखननि मश्वधृतं शैवकर्मयजनहुत न दोषां स्थाप- || १९९६ || येत्संप्रदार्कम् | मद्भक्त्या शंकरद्वेषी मद्वेषी शंकरप्रियः | तावुभौ नरकं यान्ति यावच्चंद्रदिनाकरौ || १९९७ || प्. १३७) शूलचक्रधरान् विप्रान् दूरे दृष्ट्वावमादतः | प्रमादात् दर्शनं कृत्वा आदित्यं तु शतं जपेत् || १९९८ || लवंगकर्पूर फलत्रयं च समाभिचूर्णं मधु- शर्करान्वितम् | शिवप्रियं पापहरं पवित्रं- || १९९९ || निश्वद्यमानं उवासमुत्तमम् || लिंगमुद्रा नमस्कारा नालाख्यां शंखमुद्रिका | सुरभी मुकुली चैवावाहिनी च निष्ठुरा || २००० || स्वयं प्रोक्तं तदद्राक्तौ * * * कौतुकं क्रमात् | सुवर्ण मांगल्य सूत्राणि शांतिहोमं समाचरेत् || २००१ || होमांते कौतुकं प्रोक्तं सर्वकर्म समाचरेत् | सूक्ष्मतंत्रे - अंकुरार्पण पूर्वं च बलिदानात्क्रमेण तु || २००२ || कौतुकांतं समारभ्य यागांतं मधि समाचरेत् | षड्वंशमेक हृदयं चतुर्वक्रं चतुर्धरम् || २००३ || मेदिन्यां वास्तुपुरुषं निकुब्जप्राग्शिरोविदुः | तस्योत्तमांगविज्ञेया आर्योक्ता नाम देवता || २००४ || सवित्रो दक्षिण कुजं सवित्रः कक्ष उच्यते | आपत्स तापवत्सश्च स कक्षो वामतो भुज || २००५ || विश्वस्वी दक्षिणं पार्श्वं वामपार्श्वे महीधरं | मध्ये ब्रह्ममयं कार्यं मित्र पूर्वं विधीयते || २००६ || इन्द्रश्चैवेन्द्रराजश्च दक्षिणापाद ईरितौ | रुद्रोरुजयी वामपाद शैवस्तथैव मुखं च || २००७ || वास्तु स्त्रिभौग मध्ये तु वशो षट्प्रागुदङ्मुखं | वास्तुमध्ये तु वर्माणि ब्रह्मा हृदयमुच्यते || २००८ || निष्कुटांशस्वरा ज्ञेया इत्येषां पूरुषस्तथा | गृहे गृहे मनुष्याणां शुभाशुभकरप्रभुः || २००९ || तस्यांगानि गृहांगानि विद्या नैवोपपीडयेत् | प्राथम्यस्तु यथा संख्यं भर्तारंगेति संभृताः || २०१० || तस्मात्परिग्रहे विद्वान् पुरुषाशं तु सर्वथा | चत्वारिंशश्च पञ्चैव देवतानां समुच्चयं || २०११ || सदारं सरमुखीभावं आवाहनमिहोच्यते | भक्तानिवेशनं तत्र स्थापनं कथितं बुधैः || २०१२ || प्. १३८) संध्यादि विहीनं- एवं ध्यानसमायुक्त सदेहं यं परित्यजेत् | कुलस्वजनमित्यादि समुद्धृत्य शिवं यजेत् || २०१३ || श्रद्धया सह शोभितां गतमाप्नोति तत्समं तु मघामघैः | भूतानामपि सर्वेषां चैतन्यं शब्दमुच्यते || २०१४ || भूतनस्य चेतने यस्तु घोषरूपं यथा तथा | तस्य पाकरणार्थाय शिवात्मावयवर्तिनः || २०१५ || भेरी ताडनघोषेण तदाकरणमाचरेत् | तप्तकांचन दीप्त्यर्थं यथा तु षजलं ददेत् || २०१६ || तथैव शिवमूढासु अर्घ्यं दद्याद्विचक्षणः | सन्ध्या दीपविहीनं || २०१७ || संध्या दीपविहीने च द्विगुणं रोपयेत्ततः | व्यतिक्रमेण मन्त्रं सर्वं निष्फलं भवेत् || २०१८ || शांतिहोमं ततः कृत्वा मूलमंत्रशतं जपेत् | कारणे | निवेद्यादि विहीने च दुर्भिक्षं बाधते ध्रुवं || २०१९ || सन्ध्याका तु विहीने च तद्द्रव्यं द्विगुणं ददेत् | सन्धिद्वयविहीने च कुर्याद्भव्याभिषेचनम् || २०२० || एकाहे शोकहीने च द्रोणक्षीराभिषेचनम् | पञ्चाहे शक्तिहोमं च दशाहे स्नपनं कुरु || २०२१ || मासादूर्ध्व विहीने च कारयेच्छांति होमकं | स्नपनं कारयित्वा तु अर्चनोक्तं समाचरेत् || २०२२ || निर्वाण दीपहीने तु लोकोरुक्तं समाचरेत् | एकाहेतु विहीना स्यात् द्विगुणं रोपयेत्ततः || २०२३ || पञ्चाहे शांतिहोमं च दशाहे स्नपनं कुरु | द्वारपूजा विहीने च सस्यानां नाशनं भवेत् || २०२४ || द्वारस्थं देवतानां च तन्मंत्रं च शतं जपेत् | गंधपुष्पादिभिश्चैव पूर्ववत् * * * * येत् || २०२५ || नित्य प्रपूत्योत्सवविहीने तु धान्यं विनिक्षिपेत् | सन्ध्यैके तु विहीने तु स्नापयेत्पञ्चगव्यकम् || २०२६ || मूलमंत्रशतं जप्त्वा उत्सवं पूर्ववत् कुरु | सन्धिद्वय विहीने च शांतिद्वयं च कारयेत् || २०२७ || पञ्चाहे चोत्सवे हीने मूर्तिहोमं तु कारयेत् | स्नपनं कारयेच्छंभोः पूजयेत्तु विशेषतः || २०२८ || प्. १३९) मासो नित्योत्सवे हीने वाद्यांगैः ब्रह्मपंचकैः | षडंगैर्बीजमुख्यैश्च * * * व दशाक्षरैः || २०२९ || प्रत्येकं तु शतं जप्त्वा तद्रव्यं द्विगुणं भवेत् | मार्जनं प्रोक्षणा हीने शंखघोष विहीनके || २०३० || गवानां नाशमेवात्र व्योमव्यापि शतं जपेत् | बलिदान विहीनं स्यात् * * क्षु ग्राम वासिनां || २०३१ || शांति होमं ततः कृत्वा बलिदानं समाचरेत् | नवनैवेद्य हीने च दुर्भिक्षं जायते भुवि || २०३२ || मूर्तिहोमं ततः कृत्वा भूसुरान् भोजयेत्ततः | अर्चनोक्तं समभ्यर्च्य प्रभूत हविषं ददेत् || २०३३ || पवित्रारोहणे हीने महामारी प्रवर्तते | दाशाहोमं ततः कृत्वा स्नपनं कारयेत्प्रभोः || २०३४ || पवित्रारोहणे हीने लब्धमाने तु बुद्धिमान् | कृत्तिका दीपहीनम् | कृत्तिका दीपहीने तु अनावृष्टिर्भविष्यति || २०३५ || शांति होमं ततः कृत्वा स्नपनं कारये प्रभोः | अर्च्चनोक्तं समभ्यर्च्य प्रभूतहविषं ददेत् || २०३६ || लब्धमासेऽग्निनक्षत्रे कृत्तिका दीपमाचरेत् | कृष्णं शैलाधिता हेमा * * प्रशस्त शोभना || २०३७ || कृष्ण शैले रक्त बिन्दु कृष्णे कृष्णं सर्वदोषा | करं तत् || कृष्णशैले रक्तपीतं श्वेतं पीतं तथैव च || २०३७ || श्वेते शैलं श्वेतपीतं श्वेते श्वेते सुखं भवेत् | वृद्धमयमतं- हरिका कृष्णशैले तु - स्तिवर्णं विशेषतः || २०३८ || खर्झूरपत्र सदृशं पूर्णस्तं भाकृतिं शुभम् | लिंगनाहसंपीठ विस्तृतं विस्तृतस्यशरवेग || २०३९ || तुङ्गकम् | विस्तृतार्थ- मथ गोमुखायतं गोमुखान्तमथकर्णना- || २०४० || हकं | लिंगस्य नाहवाष्टविधं भजित्वा- एकं विना राल स तन्तुलिंगात् | भोगं- || २०४१ || वरं तत्स्वयमेव सिद्धं समं तु लिंगात्सममेव- मोक्षं | हुत्पत्ति कर्णिकामध्ये अस्मारोपरिस्थितम् || २०४२ || प्. १४०) चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च सहस्रादित्य सन्निभम् | व्याघ्र चर्मांबरधरं भस्माभ्यक्तं तथैव च || २०४३ || पुञ्जपिञ्ज जटायुक्तं सक * क्षोभशोभितं | धुद्धूरं चार्कपुष्पं च लक्ष्मपुष्पं तथैव च || २०४४ || शश्वद्धत्र पथं चैव दक्षगंगाधरं हरम् | करो * तु शिरो मध्ये ललाटे वहबंधनम् || २०४५ || हारकेयूरकटकं कर्णिका कुण्डलैरपि | पादयोर्नूपुरैः हृष्यैः नानापुष्पोपशोभितं || २०४६ || यज्ञसूत्रोत्तरीयं च भस्मधारसमन्वितं | डमरुकं दक्षिणे हस्ते वामहस्तेऽनलं तथा || २०४७ || अभयं दक्षिणे हस्ते दोर्दण्डं वामहस्तके | सितं वै दक्षिणं पादं वामपादं तथोद्धृतम् || २०४८ || समाधिगुणसंपन्नैः योगिभिस्तत्वपारगैः | ध्यातव्यं सर्वदा देवं परमानंदविग्रहम् || २०४९ || शतसहस्रके- पराभवं परानंतं परताण्डवविग्रहम् | अद्भुतं चामृतं सत्यं अतिगुह्यं शिवं शुभम् || २०५० || पराभवं परानंतं परताण्डवविग्रहम् | अद्भुतं चामृतं सत्यं अतिगुह्यं शिवं शुभं || २०५१ || सर्वं नमः संध्यायां वासमुत्त - ति हृतिः | इत्येवं पूजयेद्देवं राजाराष्ट्रं सुशोभनम् || २०५२ || इति गुह्यमथ स्नानं सर्वदेवेषु निश्चितं | प्रसन्न चेतसे देवं धार्मिकाय हुताग्नये || २०५३ || ईश्वराधारचक्रं च लिंगं सादाख्य | शक्तीनामुपत्नीनाद उच्यते | आनंदकर- || २०५४ || * * * * क्तं शक्तैर्वोदपि दो विदुः | भुजंग- ताण्डवं नाम शिवात्संजात इत्यपि || २०५५ || श्रीमद्विश्वासकारिकायां- आरोहणे यदा काले आशाधिमभिमुखं फलं || २०५६ || * * शांतिकरं प्रोक्तं उत्तरे मोक्षसाधकं | आरोहणे निरुद्धं चेत् पदे देशिक दोषभाक् || २०५७ || प्. १४१) पत्रं ब्रह्माफलं विष्णुः चूर्णेदेयो महेश्वर | तुष्यते तत्र ते देव तांबूलं दानमुत्तमम् || २०५८ || ब्रह्मचारी तपस्वी च वानप्रस्थो अमंगली | तांबूल दक्षिणां चैव तुल्यं गोमांसभक्षणं || २०५९ || ईशकर्ण समाश्रित्य वासुकी पवनाशनम् | देवस्य विमुखं पूर्वं ऐशान्यां क्षेत्रपालकम् || २०६० || दक्षिणाभिमुखं देवं क्षेत्रे वा वायुदेशके | देवस्य पश्चिमे द्वारं आग्नेययां क्षेत्रपालकं || २०६१ || उत्तराभिमुखो देवा क्षेत्रेशानं तु नैर्-ऋते | एतत्स्थानं प्रकर्तव्यं अन्येषां स्थान नाशनं || २०६२ || प्रमादादिक्षु संस्थाप्य यजमानं राजराष्ट्रनाशनं | इति कामिके- || २०६३ || लिंगरूपे च चैतन्ये देवांश्चावाहितो यदि | तस्यांत तस्य देवस्य किं प्रवेशः प्रवेशने || २०६४ || विदग्धवो हव्यवीणं च अरणीमथनोग्निवत् | देशिकस्य मनोभावात् देवता तत्र तिष्टति || २०६५ || पटेन दारुदण्डेना रज्जुनादर्भमालया | पीठस्योर्ध्वे पठेकद्वारोपयेत् किं प्रयोजनं || २०६६ || विंशैविंशति भाजितं युगधिक षष्ट्रंशकैः | पङ्कजं | बाह्ये वीथि चतुष्टयं दिशि दिशि- || २०६७ || द्वारांशवस्वंशके | तत्पार्श्वे वसुलिंगकं- गिरिपदं गिरिपदं वेदैर्युता || कोणकैषो- || २०६८ || परिलोप्य लतिका कुर्यात्सुशोभनम् | यथा श्रीमच्छ्वेतपुरे विप्र द्विशतं विप्रसत्तमम् || २०६९ || एते वै दशसंख्यातां शिवाय यजमात्मनः | गोघ्रासभिक्षार्पण सालरक्षा शकुन्तशाखा- || २०७० || मृगपोषणं च | नक्ता न बालान्न समीहि- तान्न दृचान्ननिक्षेप धनावनञ्च | प्रसूति- || २०७१ || रक्षाकुल पोषवैद्य शल्यत्कि चैम्य निवारणं च | प्रसक्तबाधा परिहारहेम ही कप्पट तैलदानं || २०७२ || अनाथदीनांध विपन्नरक्षा कुमारशिक्षा- | समयप्रतिष्ठा | पुराणधर्मार्थविचारशास्त्र || २०७३ || व्याख्यान वेदाध्ययनं च धर्मम् | एते- द्वात्रिंश धर्मं सर्वलोकमयं विदुः - || २०७४ || प्. १४२) श्रीमद्व्याघ्र पुराणयोः शिरपुरे श्रीमत्कुमारापुरे | श्रीमद्ब्रह्मपुर स्थितेऽर्जुनवने श्वेतावनौ कुंतके || २०७५ || श्रीमत्सख्यै पुण्डरीकपुरात्पूर्वमाहृत द्विसत्तमः | पञ्चविंशति संख्यातान् परसंख्यान्वयात्ततः || २०७६ || त्रींशत् संख्यातान् ब्राह्मणान् ब्रह्मसंहितान् | पञ्चाशत्संख्यया युक्ता कुंभनाथ समाह्वया || २०७७ || कुमार सुभगाख्याता चत्वारिंशद्विजोत्तमः | सर्वशास्त्रार्थ तत्वज्ञ श्वेताकारं षडाधिकं || २०७८ || यस्मिन् देशे हरस्साक्षात् शिवस्य परमात्मनः | अष्टाविंशति संख्यातान् विप्राणान् सस्समसतः || २०७९ || विमानं रुचिरं देवं स्वलोकादि परालयम् | तस्मादशीत संख्यातान् प्रतीतिर्गुणैः || २०८० || विप्रान् ब्रह्मपुरी जातान् स्वषट्विप्रान् ससत्तमः | सदाशिवाख्यस्य शिववक्त्रे दीक्षिताः कौशिक- || २०८१ || कान्यपाद्यः | तेषां मुनीनां विधिवत्क्रमेण जाताः | शिवब्राह्मण नामधेयाः | वृद्धाद्रये कमलालये- || २०८२ || सितवनेछायावने मंदरे | सैव मधुनापुरो- र्जनवने पट्टीश्वरे हीश्वरे || - || २०८३ || ललाग्रे तु शिवं विद्यात् ऊर्ध्वनृत्तं विचिन्तयेत् | आधारे लिंगनाभौ हृदय शिरसिजे तालु- || २०८४ || मूले ललाटे द्वे पत्रे षोडशारे द्विदशदले द्वाद- शार्द्धे चतुष्के | वासांते बालमध्ये सफकढ- || २०८५ || सहितेहं वलर्क्षे मध्ये हंसस्सुदीप्तं सकलकल- युतं वर्णरूपं नमामि || आधार धाममणि- || २०८६ || सन्निभमात्मलिंग मायापुरे हृदय पंकज- सन्निविष्टं | श्रद्धा नदी विमलचित्त जलाभिषेके- || २०८७ || नित्यं समाधिकुसुमैः अपुनर्भवाय- | ओंकारं बिन्दु संयुक्तं नित्यं ध्यायंति योगिनः || २०८८ || कामदं मोक्षदं चैव ओंकाराय नमो नमः | नमन्ति ऋषयो देवं नमन्ति सुरसांगणाः || २०८९ || नरा नमंति देवेशं न कराय नमो नमः | महादेवं महात्मानं महानुग्रहकारकं || २०९० || प्. १४३) महापापहरं देवं मकाराय नमो नमः | शिवं शांतं जगन्नाथं लोकानुग्रहकारणं || २०९१ || शिवमेकपरं देवं शिकाराय नमो नमः | वाहनं ऋषभं चैव वासवारि सुरर्पितं || २०९२ || वामशक्तिधरं देवं वकाराय नमो नमः | यत्र तत्र स्थितं देवं सर्वव्यापिनमीश्वरं || २०९३ || इयमेकपरं देवं यकाराय नमो नमः | लोहजं दारुजं चैव मृण्मयं तु शिलामयं || २०९४ || अंगुली कर्णनासाग्रं पुनसंधानमाचरेत् | संधानयोग्यं संदेहं अयोग्यं न प्रयोजयेत् || २०९५ || अंगोपांगविच्छिन्नं स्यात्संधानं विधीयते | क्रुद्धान्यः पञ्चवक्त्रान्यथ हृदयगलं भ्रंस- || २०९६ || नाभी च कुक्षिः | पृष्टोरः पायुशिश्नौर्युग- वं * * * * तथा जानुयुग्मं च युग्मे | द्विस्फिक्- || २०९७ || कट्या च पार्श्वौपदयुगल करघ्राणमौली- श्च बाहुस्थानं निस्युः कलानां शिवतनु- || २०९८ || करणे त्रिंशविद्याष्टकानाम् | * * * * * पत्- पश्चाद्यथा शक्तिर्विशेषतः || २०९९ | हर्म्यस्य पूर्वदिग्भागे जपेदायुष्यवर्धनं | वह्नौ कलहं विद्यात् दक्षिणे जानुसिद्धिदं || २१०० || राक्षसे * * * * * * * * मोक्षकारणम् | आकर्षणं तु वायव्ये उत्तरे श्रीप्रदायकं || २१०१ || उच्चाटनं करोमीशे मध्यमेऽर्थ सिद्धिदं | शिवाग्रे सर्वसिध्यर्थं इत्येते जप * * * || २१०२ || लिंगद्वयं समाख्यातं चरं वा चरमेव च | चरः प्रतीति विख्यातं अचरं पार्थिवान्वितं || २१०३ || चरे सदा वसत्येव प्रीतियुक्तो महेश्वरः | आचरेन्मन्त्रसंकारान् वर्धत्येव * * * * त् || २१०४ || अंगभेदमिति प्रोक्तं तच्चतुर्विधमुच्यते | अंगप्रत्यंग सांगं च * * * चतुरो भवेत् || २१०५ || शिरो वक्त्रं च हृदयं अंगं चेति प्रकीर्तितं | अष्टौ कर्णौ स्तनौ बाहौ नाभिगुह्योदरस्तथा || २१०६ || नेत्रं नास्य कर्णौ च पाणिपादौ तलांगुलिः | ऊरु च जानु जंघौ च प्रत्यंगं चेति कीर्तितं || २१०७ || प्. १४४) वस्त्रोपवीतमाला च आयुधा भरणं तथा | आवरावरणं चैव सांगं चेति प्रकीर्तितं || २१०८ || अभयवरदपात्रं दर्वीचापशरान् पाणि पंकजे- दधते | अनवरतमन्नपूर्णेदेवीं हरसार- || २१०९ || पाण्डरां वंदे || अथातस्संप्रवक्ष्यामि चंद्रचक्रमसदुर्लभं | वसुवृत्तं लिखेच्चक्रं अन्तः खण्डद्वयान्वितं || २११० || कलारुकर्णिका मध्ये पिण्डरूपं महाननं | टांतं च वरुणं बीजं बिन्दुयुक्तं ततः परं || २१११ || षांतं च तृतीयं च वान्तं वह्निसमन्वितं | चतुर्दशस्वरोपेतं बिन्दुनादयुतं पिबत् || २११२ || चतुर्यार्णव मध्ये तु भुवनेशं तु विन्यसेत् | एतं पिण्डं महामंत्रं कर्णिका मध्यमे लिखेत् || २११३ || कलास्तु विन्यसेत् पूर्वं षोडशादरलेष्वपि | द्वितीयं दल पङ्क्तौ तु च तृतीय दलं प्रति || २११४ || चतुरीयं तृतीयं तु चतुर्थं दलपक्षके | दान्तं च पञ्चमे वृत्ते वारुणं बीजमालिखेत् || २११५ || षष्टे तु षांतं विन्यस्य सप्तमेऽपि यदण्डकं | कलास्थं बिंदुकान्यस्य तद्बहिषृक्षराण्यपि || २११६ || षोडशस्वरसंयुक्तं बिन्दुयुक्तानि विन्यसेत् | दलेष्वष्टमष्टकं भुवनाधिपतिं लिखेत् || २११७ || करेग्रेषु शशिज्वाला स्वधाबीज समन्विता | उक्तमं चंद्रवक्त्रेषु दिव्यमेतमुदीरितम् || २११८ || एतत् काल विशेषेण सर्वाभीष्ट फलप्रदम् | ह्रींकारं चन्द्रमध्ये तु उपरिलये षोडशावर्ण- || २११९ || पूर्णे बाह्ये पद्माकृतिस्स्यात् दिनकरसहितं सान्तयांतापि युक्तम् | तद्बाह्ये भानुवेष्टं- || २१२० || हरिहर सहितं मूलमन्त्रेण युक्तं | साक्षात्- | त्रैलोक्य वश्यं सकल विषहरं यन्त्रराजाधि- || २१२१ || राजम् | शतांश विंशत्य नवाष्टपात्रं मध्येषु बीजं तदनंतरं च | स्वरां च ज झं वसहं ह्री मध्ये न्यसेदिन्दुमतीं च चक्रम बाहुस्त वलितां कीलजीवर्गा बन्धूकपा- | कतिकुसुमारुण देहकान्ति | पीनस्तनीमद- || २१२२ || प्. १४५) विघूर्णित नेत्रपद्मा लक्ष्मीशपाश निखिल- देवदेयम् | काकुनासनि शितांकुश कुल तेन- || २१२४ || तांम्रेण जीवनकरेण समीक्ष्यमानम् | दिव्यां- कुशस्थिति नयनत्रयाढ्यां शक्ती हरेरिति मुने- || २१२५ || मनसापि चिन्ते || पाद्यं पादतले न्यस्य- आचमनं तु हस्तयोः | अर्घ्यं शिरसि विन्यस्य- || २१२६ || गन्धकार्यानुलेपनम् | पुष्पमूर्ध्नि धूपं नासा- पुटं द्वयोः | दीपं नेत्रेषु विन्यस्य अन्नादीन्- || २१२७ || करतले न्यसेत् | पाद्यं पाप विनाशं स्यात् आच- मनं तु श्रियावहम् | अर्घ्यं देवप्रियार्थं स्यात् || २१२८ || गंधं ब्रह्मप्रियावहम् | पुष्पं ऋषिप्रियं चैव * * * * बश्वानन प्रियं | दीपं कर्कप्रियं- || २१२९ || ज्ञेयं आरार्तिकं जये प्रियम् | दर्पणं ज्ञानदं ज्ञेयं छत्रमाज्ञाप? कल्पनं | चामरं च?त्रुनाशं || २१३० || स्यात् गेय * * * * * * * * * * || समृद्धि- स्यात् पानीयं प्राणलक्षणम् || २१३१ || वन्दे नादपदुद्वंद्वं वामनातीत गोचरम् | श्वेतरक्तप्रभाभिन्नं शिवशक्त्यात्मकं परं || २१३२ || इत्येव मुक्तं भगवान् कृष्ण * * * * श्वर | भक्तस्या व्यानदा च मालोक्य मुनयः करुणानिधिः || २१३३ || तृष्णीकामुपदेष्टारं तृष्णी भावसमाहितः | तृष्णी ध्यान समाधिश्चेत् अत्र सोऽर्थ प्रसीदति || २१३४ || तारं खं षां तु कूटं भरल भररयूंतार पूर्व- सबिन्दुनादं हुं फड् तडंगौ वर्षड्पि सहित- || २१३५ || तद्घातयेनापि वौषट् | वाक् शुर्कन्दु ध्वनि- शिवर्ष क्लींदुनाद द्वयं तु प्रोक्तं शक्त्यौ च बिंदु- || २१३६ || ध्वनिरपि मनु वै शालिकाया विसर्गम् | वान्तं खं वार्चबिन्दु ध्वनीरमनुवै शुकन्ति- || २१३७ || स्सकामं हृंबिन्दुन्नाद बिन्दुध्वनिषं रमौ बिन्दुनादं हि मेवं || २१३८ || श्यामवर्णसमायुक्तं कंबुग्रीवं महोदरी | रक्तवस्त्रधराशांता आयुर्ध्वज संयुता || २१३९ || प्. १४६) सर्वाभरणसंयुक्ता कन्या पुत्रसमायुता | तस्य बाहु समं कुर्यात् कन्यका पुत्रकौ क्रमात् || २१४० || सोमधारी शिंचतीय मुमया सह तृतीयं- तु वृषारूदं चतुर्थं नृत्तरूपकम् | वै वाह्य- || २१४१ || कं पञ्चमं विद्वान् षष्टं भिक्षाटनं भवेत् | कारि सप्तमं विद्यात् कालकालाष्टमं भवेत् || २१४२ || नवमं त्रिपुरारिं स्यात् जलंधरमिति दशा | एकादशं गजारि स्यात् द्वादशं वीरभद्रकं || २१४३ || त्रयोदशं हरिरर्धं स्यादर्धनारीं ततः परम् | पञ्चादशं किरातं स्यात् कंकालं षोडशं भवेत् || २१४४ || चण्डेशानुग्रहं चैव ततस्सप्तदशो भवेत् | विषापहरणं चैव अष्टादशमिति स्मृतम् || २१४५ || चक्रतान स्वरूपं तु एकोन विंशति स्मृतं | विघ्नप्रसादं विंशच्च उमास्कन्दमतः परं || २१४६ || द्वाविंशदेकपादं स्यात् त्रयोविंशत्सुखासनं | दक्षिणामूर्ति रूपं च चतुर्विंशत्प्रकीर्तितं || २१४७ || इन्द्र धारादिवस्त्रं तु वर्माख्या तु समुद्भवा | पञ्चविंशत्प्रकारेण कूपश्चेति पृथक् पृथक् || २१४८ || सृष्टिलिंगं तु गंगार्थं व्याख्या संगेय मूर्तिनं | शश्वत्थशेखरं कांतिग्रहं कालाग्रहम् || २१४९ || गौरीश्वरं तु वाराह्यं उमयानि ग्रहं परं | उमया सहितं गौरी संवादं च सुखावहं || २१५० || गुह्येमा सहितं चार्थ-रूपं पुरान्तकम् | किरातार्जुनकं कालं उमार्ध हरिरर्धकं || २१५१ || नृत्तमूर्तित्रयं पश्चात् दहं चा विधरं भवेत् | चण्डेशानुग्रहं पश्चात् मुखलिंगमतः परं || २१५२ || विघ्नस्कंदं च चण्डेशं क्षेत्रेशं कमलोद्भवं | चक्रपाणिश्च मातण्डि नागेशं वीरभद्रकं || २१५३ || गौरी दुर्गां तथा श्रेष्ठं महाकोटि सरस्वति | जाह्नवी भद्रकाली च लक्ष्मी पृथ्वीमातरः || २१५४ || तच्छास्त्रोक्तमार्गेण चत्वारिंशत्तु विग्रहं | वैवं शक्त्य सदाशिवेत् शुचितमीन् कालस्य- || २१५५ || प्. १४७) यथा कला विद्या राग प्रधान गुणद्वितीयं स्मरेत् | गर्भान् मनछ शृतिं त्वक् तालु सनाडि वाक् कर- || २१५६ || पदमपायच्च लिंगं रवं स्पर्श रूपरसौ च- गन्ध कमूस्तेजोंबु प्रासिंस्मरेत् | इडया- || २१५७ || बिंबो षोडशभिर्पवनं च तु रथाष्षष्टि- यधिकोदधिकं | त्यजपिंगलशयं न केशन- || २१५८ || कैर्दशदेशभिर्द्विदधिकं | ओंकार ध्वनिनादेन- वायवर्थं हृदिनांतकम् | निलारंभं समुद्धृत्य- || २१५९ || तत्र नादोलयं कृतम् | वर्णोद्भवम् | शिवतत्वे- परे सूक्ष्मे बिन्दुरुत्पद्यते तदाम् | बिन्दोर्नादं- || २१६० || समुत्पन्नं नादाच्छक्तिरजायत | अंगुरं नाद- मित्युक्तं बिन्दुबीजमिति स्मृतम् || २१६१ || तद्बीजं कष्टमित्युक्तं सर्वशक्तिमयं शुभम् | शक्तेस्तु वाग्भवे जातं वाग्भवात्षोडशाः कलाः || २१६२ || कलाद्यैर्व्यञ्जनं जातं व्यञ्जनात्सर्वशास्त्रकं | तद्बीजांकुर काले तु अकारं आस्य संभवम् || २१६३ || अकारादि क्षकारांतं आस्य बीजानि चोद्भवम् | * * ण | कालात्म कलानाद भवाभवन्त्यजाः || २१६४ || कपादि वर्णान् उभयानुदादिकान् | पयादि कामाक्षरजाश्च बिन्दुजाः | क्रमाद- || २१६५ || नन्नावधिकास्तुषाधिकान् | तिलानचम् | विवस्वादीन् विनिक्षिप्य दधिपूजाश्चमित्रके || २१६६ || महीधरे भवेद्धुग्धं अवमन्त बलि स्मृतम् | पर्जन्यास्याज्य मैन्द्रैस्तु नवनीतण्डु पुष्पकं || २१६७ || इन्द्रे कोष्टञ्च पुष्पं च मधुगंधाश्च भास्करे | सद्यं मधुकं दद्यात् भूशाय नवनीतकम् || २१६८ || दग्धाज्यान्तकरं वह्ने शंबानां पूर्णिपायसं | क्वतपन्नं विधते शीतु राक्षसे बलिरिष्यते || २१६९ || शिवान्नं तु सुरान्नं वा गन्धर्वेऽखिलगंधकं | भृंगराजविमुख्यं स्यात् झषे मत्स्योदनं विदुः || २१७० || नृत्तौ च तिल पुण्याहं बीज दौवारिके बलि | सुग्रीवो मोदकं पुष्टं गन्धपुष्पं ततोयकम् || २१७१ || वरुणे पायसं न्यस्य शोणितानां सुरैरपि | सतिलं तण्डुलैश्शोष्य रागास्यान्तु क मत्स्यकं || २१७२ || प्. १४८) सुविन्नं वारेनात्मेद्य * * * ञ्च तुलाज्वकं | शांतिपूजा हि मूलस्य दधिमस्तु च संस्मृतं || २१७३ || गुलोदनं च भल्लाभे सोमो * * दनं ददेत् | शुक्लमासे मृगे दद्यात् देवमातरि मोदकैः || २१७४ || उदितो तिल भक्ष्येण क्षुरांतं सर्वशीरिते | लाज धान्य सविन्द्रस्य साविन्द्रे गंधतोयकं || २१७५ || * * * * न्तथा मुद्गचूर्णमिन्द्रेन्द्रराजयोः | रुद्रे रुद्रजये मासे मासस्विन्नं अपापवत्सयोः || २१७६ || कुमुदं मत्स्य मांसं च शंखं च खं च पद्मकम् | माद्य * * * * ग्रे तु ईन्द्रे या दक्षिणे बलिः || २१७७ || पूतनायाः स्मिलं बिष्ट मान्यामुत्सारिरीयकं | साधारणबलिं शुद्धभोजनं सघृतं दधि || २१७८ || सर्वेषामपि देवानां गन्धादीनि ददेत् * * | कन्यार्कमुत वेश्या च बलि धारणयोग्यकाः || २१७९ || अंगन्यास करन्यास चूतश्चेता यथा क्रमं | ओंकारादि नमोऽन्तेन देवानामभयामि च || २१८० || दत्वा तु पूजनं पश्चात् साधार बलिं ददेत् | तत्तत्योग्यं बलिं पश्चात् तदिदं तोयदेद्बुधः || २१८१ || ग्रामादीनां च मण्डूके पदे परम शाधिके | सन्तप्य देवा बाह्येवं पूर्वोक्त विधिना क्रमात् || २१८२ || विसर्जयेत्ततो देवा स विन्यास्थन्तु तत्रवत् | ब्राह्मणान् बाह्यदेवांश्च तत्तदुक्त पदे न्यसेत् || २१८३ || देवालय विधानार्थं द्वारार्थं न प्रकीर्तिताः | एवं ग्रामादिति प्रोक्तं रहस्यन्यमितीरितं || २१८४ || कूपोपवासस्थं गतिः | प्रसन्नो विशुद्धदेहोपि कलागृहीत्वा || २१८५ || विशेष सामान्य बलिं नराणां यथोक्त नित्यं- विधीत सम्यक् || मयमते || २१८६ || सदाशिवस्य हृदयं शक्तिं शिवहृदं शिवम् | उभयोरन्तरं नास्ति वायुरंबरयोरपि || २१८७ || शिवशक्ति समायोगात् माताशक्ति पितामहं | तस्मात्सर्व प्रयत्नेन अग्निरुद्भवमुच्यते || २१८८ || अथ वक्ष्ये विशेषेण शिवरात्रिं स पूजयेत् | नक्षत्राणि तिथीनां च उदये तीर्थसंग्रहे || २१८९ || माघे कृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिं प्रपूजयेत् | त्रयोदशि तिथि प्रोक्तं ततन्त्रा तु चतुर्दशी || २१९० || प्. १४९) दीपकाले चतुर्दश्यां रात्रौ हुं फट् प्रशस्यते | उभे घोरौ प्रयोक्तस्यं पूजयेत्साधदांजनं || २१९१ || चतुर्णां तु दशाता यत् पूरणं तु चतुर्दशी | तत्तच्चतुर्दशीयुक्तं तत्तद्रात्री वृतं पतिः || २१९२ || लैंगपुराणे- त्रयोदश्याममावास्यां युक्ता चेत् चतुर्दशी | चतुर्दश्याधिकारात्री शिवरात्रिरिति स्मृतं || २१९३ || वायुपुराणे- कालदर्शे- त्रयोदश्यास्तमये सूर्ये चतुस्त्रीष्वेव नासिषु | भूति विधातु या तत्र शिवरात्रि वृतं चरेत् || २१९४ || सर्वेष्वेव सर्वेषु दीपावारणमिष्यति | अन्यथा पुण्य हानिस्स्यात् ऋते पारण पारणा || २१९५ || भवेदद्य त्रयोदश्यां भूतव्याप्ता महानिशा | शिवरात्री व्रतं तत्र कुर्याज्जागरणं तथा || २१९६ || सूर्यास्ते नव नाडीषु भूतवित्ता त्रयोदशी | शिवरात्री व्रतं कुर्यात् तदा जागरणं तथा || २१९७ || पूर्वे कृतगव्यं स्यात् द्विसंधिपञ्चामृतं तथा | त्रिसंध्यं मधुनापूज्य इक्षुसारं चतुर्थकं || २१९८ || आचार्यं पिण्डितं पूज्या जनार्दनं विशेषतः | पट्टवस्त्रं तद्दिने वापि दर्शनामेति तत्र ताः || २१९९ || राजाभिषेके शत्रुघ्ने दीक्षामध्येष्टिमेव च | अन्नं प्राशनं चैव प्रोक्षणं चाष्टबंधनं || २२०० || दक्षिणी प्रसवे जातिकापालेपंनं कारयेत् | अथातः संप्रवक्ष्यामि वृषभवाहनलक्षणं || २२०१ || वृषारूढं द्विधा प्रोक्तं बुक्तिदं वृद्धिदं तथा | भवानी सहितं देवं वृषभोर्ध्वे विन्यसेद्बुधः || २२०२ || वृषभं पृष्टतो न्यस्य पूर्ववद्दक्षिणान्वितं | चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च जटामकुटसमन्वितं || २२०३ || दिव्याभरण मंत्रैवं सर्वाभरण संयुतम् | शुक्लयज्ञोपवीतं च शांतरूपं स्मिताननम् || २२०४ || परशुन्दक्षिणे हस्ते वरदं वामहस्तके | मेचकदरी चैव हरिणीतरमेव च || २२०५ || पूर्वहस्तं च योश्वाभिः अभयं दक्षिणे करं | वामां प्रीणि शायये पीठ सव्यपाद प्रलंभयेत् || २२०६ || * * * * सुखासीनं शंखं तु सदृशप्रभं | वृषभवाहनमाख्यातं नृत्तं शांतिमथोऽपि वा || २२०७ || भृंगारिरायसं भाव व्याघ्रचर्मांबरान्वितां | अण्डजं मुण्डजं चैव रो * * च मथन्तथा || २२०८ || प्. १५०) आचामंगहीनेन च दोषं मंत्ररूपकं | साधकाचार्यसंयुक्ता सतिषेकांत तिक्षकैः || २२०९ || नित्ये नैमित्तिके चैव सर्वकर्मसमाचरेत् | अयितिद्वारतिष्ठंति ये भुञ्जति द्विजोत्तमः || २२१० || आपोशनं सुरापानं अन्नं गोमांस भक्षणं | सदण्डकदलीपत्रं वामपार्श्वाग्रकेऽपि वा || २२११ || * * * * * * * * अष्टाग्राष्ट भुजान्वितं | शैतल्यमासनं चैव भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत् || २२१२ || प्राङ्मुखं धोमुखं भूत्वा यजस्य दक्षिणामुखं | श्रियं मुक्तिमुखे भुंक्ते न चा भुक्तमुदङ्मुखं || २२१३ || वेदविद्याव्रतस्नाने श्रोत्रियो ग्रहमागते | क्रीडत्येषयियत्सर्वं यस्या मा परमा गतिः || २२१४ || तोयं शुद्धमशुद्धं वा अल्पं वाल्पमेव वा | शिवलिंगे तु विख्यातं यज्जलं शिवसंनिधौ || २२१५ || सूर्यादि सुर्यांन्त्य दिनं नराणां तैलभियुक्तं | कमसत्फलानि | हृत्वापि कीर्तिं मरणं सुखं- || २२१६ || च पुत्रस्य नाशं निधनत्वमायुः || मृत्यु- श्रियं व्याधिमतीव दुःखं धनक्षयं संपद- || २२१७ || मुद्वहानिं | सूर्यादि वारः क्रमशः फलानि दद्यात्कषाय हुतिं ब्रूयात् || आशौ च मादाय- || २२१८ || विवर्जितानि कंसेषु भेजेषु सभानि मध्ये- व्रतोपवासेषु न वेदपारकः || २२१९ || नीलवर्णं द्विनेत्रं च द्विभुजं च द्विपादकं | अभयं वरदञ्चैव किरीटमकुटान्वितं || २२२० || वायसावाहनं चैव नीलांबरधरान्वितं | अया आभरणं चैव शांतमूर्तिशनैश्वरं || २२२१ || विशेष यजनार्थाय देवदेवस्य निर्मितं | तण्डुले उपदंशार्थे अष्टांशं देशिकोत्तमः || २२२२ || सिंहे व्याघ्र वराहश्च गर्दभो गज एव च | महिषः कुक्कुटश्चैव एते संक्रांति वाहनः || २२२३ || पक्षक्षोबं प्रवालं च वर्ककार्पास एव च | कंबलं कंबलं चैव एते संक्रांति वस्त्रकं || २२२४ || वीणाखड्गं च शूर्पं च उपदण्ड धनुर्धरः | सर्पदण्डायुधं चैव एते संक्रांति आयुधं || २२२५ || प्. १५१) मुद्गान्नं पायसान्नं च गुलान्नं साङ्गमेव च | दभैर्मुष्टि निराहारं एते संक्रांति भोजनम् || २२२६ || सिह्मेति राज्यहानिस्स्यात् व्याघ्रे ब्रह्मद्विजोत्तमः | वराहे सस्य नाशं स्याद्गर्दभं वैश्य नाशनम् || २२२७ || गजेति राजहानिं स्यात् महिषे शूद्रनाशनम् | कुक्कुटस्सर्वनाशं एते संक्रांति लक्षणम् || २२२८ || यौ दौ शंखकपाल भूषितकरौ मालास्थि- मालाधरौ देवौ द्वारवती श्मशान निलयौ- || २२२९ || नागारि गोवाहनौ | द्वित्र्य यक्षो बलिं दक्ष- यज्ञमथनौ श्री शैलजावल्लभौ | पापं ते हरतां- || २२३० || सदा हरिहरौ श्रीवत्सगंगाधरौ | ये पद्मादि पयस्समुद्रनिलया || कल्याणमस्तु कमला- || २२३१ || भिमुखी सदास्तु दीर्घायुरस्तु धनदान्य समुद्धिरस्तु || आरोग्यमस्तु विजयोऽस्तु- || २२३२ || विभूतिरस्तु || ब्रह्मायुश्चिरमातनोतु तनुतां नारायणो रक्षणम् | शत्रून् संहरतां हरश्च- || २२३३ || विजयं कुर्याद्बलारिस्तव | आरो * * * तात् सहस्रकिरणौ दद्यात् बलं मारुतौ | वक्रे नृत्य तु- || २२३४ || भारती च भवने लक्ष्म्या चिरं जीव तु | भारत्या विधिरीश्वरो गिरिजया * * * * || २२३५ || पद्मजा देवैर्देवपतिं पुलोमसुतया सार्धं गणेशो गणैः | भूदेवी मरुदग्रवह्नि सलिलै- || २२३६ || व्योमादिभिर्वोचरैः | सूर्यं सन्ततमेन * * | क्षन्नु निक्षेपवत् | आरोग्यं भगवान् ददातु- || २२३७ || सविता कान्ति प्रसादौ शशि || भूमिर्भूमि सुतो- | बुधो निपुणतां वाचस्तु वाचांपतिः | शुक्रो- || २२३८ || भूमिति धत्सम लतुष्काबदान कृनांचनि | सर्वैरिष्ट गृहस्थितामपि दपित्येकादशो- || २२३९ || त्तमफलं | कावेरी हृदयाभिरामपुलिने- | पुण्यैर्जगन्मंगले | चंद्रां भोगवती तटे- || २२४० || परिसरे धात्रासमाराधिते | श्रीरंगे भु- | जगेंद्र भोगशयने लक्ष्मीमही सेविते || २२४१ || सीते यः पुरुषोत्तमस्य भगवान् नारायणः- | पातु माम् | एक ध्याने मीलनामुकुलित चक्षुः || २२४२ || प्. १५२) द्वितीयः पुनः | पार्वत्या नयनांबुजं स्तनतटे- शृंगार भारारवं | अन्यत्क्रूर विकृष्टचापमद- || २२४३ || न क्रोधेन लोष्टार्पितं शंभोः गिरिरवं समाधि- समये नेत्रत्रयं पातुवः | आकल्पं विजयीभ- || २२४४ || वत्वमनघत्वं सिद्धो भवेत् | पाणिग्रहं पर्वत- राजपुत्र्याः पादांबोज पाणिसरोरुहं | सारभौमौ- || २२४५ || भवत्वं क्षितिपालचरणत्वं चारविन्दो भव | किं चत्वं प्रतिपक्षसैन्य नलिनी गंधद्विपेन्द्रो- || २२४६ || भवत्वं रक्ष्मिरमणो भव | त्वमचित्ररान्यसंकल्प- सिद्धो भवतु | पाणिग्रहे पर्वतराजपुत्र्याः पादां- || २२४७ || बुजं पाणिसरोरुहाभ्यां अश्मानमारोप्यति- स्मरारे अम्तस्मितं मंगलमातनो तु | जयीश्च जय- || २२४८ || भुजमंगम शोधयांशुके न पल्हशोण शैल- शिवशेखरांभसि | इति शंसिते गिरिजया- || २२४९ || तथेति तद्वंशं भूक्षुरर्प्यतां हरः || कर्पूरस्य- फणीकृतस्य भसितं हारस्य काकोदरं || २२५० || काकारस्य करारविंद दहनश्चूडामणेः कर्परं | कोशे यस्य करीन्द्र चर्म फणिकर्तुं प्रवृत्तौ || २२५१ || हरे शृते वीक्ष्यवत्नि खीडु मुखान्यवतु व्योम- स्मिता पार्वती | कस्त्वं लोहित लोचनास्य चरणे || २२५२ || हंसः कुतो मारुत स्यात् किं तन्त्रादि सुपर्ण- पंकज वनैः अंभः सदा सन्निभं || तत्क्रीते- || २२५३ || नवरक्तखण्ड्यवतितैर्मन्दार वृक्षैर्धृते | चंबु- काकिमु संदिने कवकैराकर्य ही ही कृते || २२५४ || अन्नं ब्रह्मा रसो विष्णुः भोक्ता जिह्वो महेश्वरः | एवं ध्यात्वा तु यो भुंक्ते सोऽन्नदोषं न लिप्यते || २२५५ || पाकपंकज मृत्तिके च कनक शुक्ति न समौक्तिकं | क्रीडकोमल पट्टसूत्र विलसन्कस्तूरिकाक्षामृगं || २२५६ || काष्टादग्नि मलाश्च संभवमधू होम्यं च गोरोचना | मुत्पत्यं च महानुभाव गुणिनं प्राप्तं च किं जन्मना || २२५७ || पूर्वे शैव मुखोत्पन्नं दक्षे कालामुखं स्मृतं | पश्चिमं पाशुपतं चैव उत्तरं तु महाव्रतम् || २२५८ || ऊर्ध्वं तु भैरवं चैव पातालं वाममुच्यते | आचारः कुलमाख्याति विद्यामाख्याति भाषणं || २२५९ || प्. १५३) ब्राह्मणानां धनं वेदं क्षत्रियाणं धनं बलम् | वैश्यानां धनमैश्वर्यं शूद्राणामाचारमेव च || २२६० || यथा सकृत् कनकं परीक्ष्यते निर्द्दोष * * | न तापन ताडने | तथा चतुर्भः पुरुषं परीक्ष्यते- || २२६१ || शृतेऽनलेन कुलेन कर्मणा || चूर्णा शुष्कं स्त्रियो वृद्धा बालार्कन्नरुणं दधि | प्रत्यु * * * * || २२६२ || रनं शाखं सद्यो बलहराऽनिशं || राजाराक्षस- | रूपेण व्याघ्ररूपेण मंत्रिणा | परिवारान् || २२६३ || घातृरूपेण यथा राजा तथा प्रजाः | स्वर्ग- | च्युतानां इह जीवलोके चत्वारि नित्यं हृदये- || २२६४ || वसन्ति | दान प्रशंसा मधुरा च वाणी देवा- | र्चनं ब्राह्मणतर्पणं च | अनुकूलरसा भार्या- || २२६५ || मित्र * * चनं रसं | पानीयस्य रसं शैत्यं | भोजनस्यादरो रसम् | अज्ञानं * * * शुचि- || २२६६ || मापणगतं कारोः करं स्त्रीमुखं | पक्षीणां- | गतं त्रिखण्डफलं भैक्षं गुली माक्षिकम् || २२६७ || धात्रायां कलहे पुरस्य दहने तीर्थे च देवो- | द्भवे | सङ्ग्रामेव विपन्नवस्त्रमखिलं भाण्डं- || २२६८ || च लोहं स्पृशेत् | तक्रं तैलाभियुक्तं भुजग- | मिमुखं मुक्तकेशीश्च नारी दुष्पूरितं च- || २२६९ || कुंभं कलहमभिमुखं वानरं काष्टभारम् | कार्पासं छिन्ननासं कटधिरं रक्तवस्त्रादि- || २२७० || वासं प्रस्थाने प्रस्थितानां प्रविलदशनौ- | मृत्युरग्रेण सिद्धिं | ध्यानम् | अरुण- || २२७१ || अरुणवासो माद्यतामंगरागं- स्वकरकलित || चापं शांकुशास्त्रेक्षुचापं | मणिमयमकुटाद्यैः || २२७२ || दीप्तमाकल्प जातं अरुण नलिन संस्थं चिन्त- येदंगयोने || नीलजीमूतवर्णं सकलशिव- || २२७३ || मयं भैरवं शूलपाणिं | कापालं खड्गहस्तं डम- रुक सहितं वामहस्ते कपालं | चन्द्रार्कं केतु- || २२७४ || माला विकृत तनुशिरा नागयज्ञोपवीतं | काला कालांधकारं महरनुभयं क्षेत्रपालं- || २२७५ || नमामि- प्. १५४) करधरित कपालम् || रक्तपंकजसंनिभकायं सत्रनेत्र भुजद्वययुक्तं | पद्मपाणि समुण्डकयुक्तं आपदुद्धरण रूपमिदं स्यात् || २२७६ || सत्यं ज्ञानं तपो मौनं स्मृति धर्म इति शृतिः | अज्ञान मोह निद्रा च आलस्यं अंबु हीनता || २२७७ || पापिष्टं परया धत्ते तामसं गुणलक्षणं | उत्साहं च यदुक्तं सात्विकं गुणलक्षणं || २२७८ || सर्वक्रोधमहंकार मैथुनं च तु लापनं | उद्योगं डंभमानं च राजसं गुणलक्षणं || २२७९ || सर्वसत्वं प्रभुत्वं च जगदुपद्रवमेव च | निर्मलत्वं * * * * * * * * * * * * || २२८० || * * * * * * * * * * * * * * * * | * * * * * * * * * * * * * * * * || २२८१ || अस्य श्री मद्रका सरस्वती महामंत्रस्य ब्रह्मा ऋषिः | गायत्री छंदः | सरस्वती देवता || २२८२ || हलोंबीजं स्वरशक्तयः | कीलकं | मातृकासे- | अ + न्द | आं + अंगु | इं चं श्रीं तर्जनी | ओं टं- णं- || २२८३ || मध्यमा- ऐं तं नं | अनामि | ओं फं मं कनिष्टकाभ्यां- | अं यं क्षं करतल करपृष्टाभ्यां नमः || २२८४ || पञ्चाशद्वर्णभेदैर्विहित वदनदोः पादयुक् | अक्षिपक्षो देहा भास्यकपद्या शिशुकंलाम् || २२८५ || इन्दुकुन्दावदाताम् | अक्षासृक् कुंभचिह्नां लिखितवरकरां त्र्यक्षणां पद्मसंस्थां- अच्छ- || २२८६ || कल्पां उच्चस्तनजघनंमरां भारती तां नमामि | अं नमः | आधारे लिंगनाभौ हृदय सरसिजे || २२८७ || तालु मूले ललाटे द्वेपत्रे षोडशारे द्विदशदश- दले द्वादशोर्ध्वे चतुष्के | वासांते बालमध्ये || २२८८ || डककठ सहिते कर्णमध्ये स्वराणाम् | हं क्षं तत्वार्थयुक्तं सकलदलयुतं वर्णकूपं नमामि || २२८९ || अस्य श्री अष्टत्रिंशत्कलान्यासमंत्रस्य + ईशान सद्योजात ऋषयः - गायत्र्य - सि - भूरि - ता- || २२९० || प्. १५५) ओं हां बीजं | ओं ह्रीं शक्तिः | ओं सं शिवाय कीलकं | विनियोगः | ओं हां सर्व + हृदयाय नमः | ओं ह्रीं- || २२९१ || अमृ - शिरसे स्वाहा | ओं हं हुं ज्वलित शिखेषु + ओं हैं वज्रिणे | स्वतंत्रायै | ओं ह्रां अलुप्त - ओं पशुं || २२९२ || फट् || ध्यानं || भि भ्रं + नाम् || * * * * * * * * * * * | * * * * * मोपेतं चण्डिकायै निवेदयेत् || २२९३ || पूगीफलं नागवल्ली वासनाद्रव्य संयुतं | त्रिपुरायै निवेद्याथ नीराजनमथाचरेत् || २२९४ || अष्टपुष्पैस्समभ्यर्च्य प्रार्थयेत्परदेवतां | कामेश्वरीमनुज्ञाप्य नवावरणमर्चयेत् || २२९५ || नालिकेरं घृतापूपं गुलविष्कसमन्वितम् | पानकं इक्षुखण्डं च कदलीमधुलाजकम् || २२९६ || धारोष्णि क्षीरसंयुक्तं शिलावासनसंयुतं | नवावरणपूजायां मध्ये मध्ये निवेदयेत् || २२९७ || पुष्पांजलि त्रयं कृत्वा प्रार्थयेच्चण्डिकां हृदि | * * * * * * * * * * * * कलान्यसेत् || २२९८ || श्रीकण्ठमातृकां न्यस्त्वा जलांतं पूजयेत्क्रमात् | पुष्पैरञ्जलिमापूर्य आवाह्यपरदेवताम् || २२९९ || आसनाद्युपचाराणि तत्तन्मन्त्रेण अर्चयेत् | धूपदीपं ततः कृत्वा नैवेद्यं संप्रदापयेत् || २३०० || क्षीरान्नं पायसान्नं च मुद्गमाषान्नमेव च | मरीच्यन्नं च नैवेद्यं वटकापूप संयुतं || २३०१ || शष्कुली तिलमोदं च क्षीरलेह्यं निवेदयेत् | पानीयं पानकयुतं दधिक्षीरघृतं तथा || २३०२ || व्यंजनेन समायुक्तं चण्डिकायै निवेदयेत् | * * * * * * * * * * * * * * * * || २३०३ || प्. १५६) पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्मुखं निरभिद्यत | मुखतस्तालु * * * जिह्वा तामुपजायते || २३०४ || ततो नानारसो जज्ञे जिह्वाया योधिगम्यते | अथेति अन्तश्शरीरे आकाश तस्मिन् क्रिया- || २३०५ || तत्र विविधं चेष्टमानस्य सतः ओजा इन्द्रिय- | शक्तिः ततः शक्त्यात्मकत्वात् सूक्ष्मरूपत्वात् || २३०६ || प्रणस्सुत्राख्यः महामुख्यः असुः प्राणास्सर्वेषां- महत्वं दर्शयति प्राणाः इन्द्रियाणि यंप्राणांतं- || २३०७ || चेषां कुर्वन्तः | अनुपश्चात् प्राणन्ति चेष्टां कुर्वन्ति- अपानं तं चेष्टां व्यजन्तः अपानन्ति चेष्टां त्यजंति- || २३०८ || राजानमनुगता भृत्या इव क्षिपता चाल- यता निम्नोक्ते नक्षत्रे सादिकं च विराट् जीवा- || २३०९ || भेदेनोपासनार्थं उक्तं जायते यस्सः जक्षतं भक्षितुं इच्छथ इत्यर्थः | प्राक् प्रथमं निर- || २३१० || भिद्यत विभक्तमभूत्ताल्वधिष्ठानं || जिह्वा- इन्द्रियं नानारसो विषय वरुणो देवता ज्ञात- || २३११ || व्यानेव सर्वत्राधिष्टानं इयं देवता विषय- इत्येतच्चतुष्टयं अनुक्तमप्यूहम् | विवक्षोमुखतो- || २३१२ || भूम्नो वह्निवायवाहृतं तयोः | जज्ञे च तस्य सुषिरं निरोधस्समजायत | नासिके निरभि- || २३१३ || द्येतां दोस्सूयति न भस्यति | तत्र वायुर्गन्ध वह्नो घ्राणो न नसिजिघ्रक्षति | यदात्मनि नि- || २३१४ || रालोकं आत्मानं च मिदृक्षता | निर्भिण्णे तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रहम् | बोध्यमानस्य ऋषिभिः || २३१५ || आत्मनस्तज्जिघृक्षत | कर्णौ च निरभिद्येतां दिशश्रोत्रं गुणग्रहं | विवक्षोः वक्तुमिच्छातः || २३१५ || मुखत एव वह्निर्देवता | वागिन्द्रियं व्याहृतं | भाषणं तयोरिति इन्द्रिय देवताधीनत्वकं || २३१६ || मणिदर्शयति | नभस्यति प्राणवायौ दोधूय- मानेऽत्यंतं प्रलपति तत्र नसि नासिकायां- || २३१७ || वायुर्देवता गंधं बिभ्रतीति तथा अनेन- न गंधो विषयी दर्शितः घ्राण इन्द्रियं जिघृ- || २३१८ || क्षतः | गन्धगृहीतु मिच्छतः निरालोकं प्रकाश- शून्यमासीदिति शेषः निर्मक्षिकमितिवत्- || २३१९ || प्. १५७) एकवद्भावः | तदा आत्मानं देहं चकारान्यच्च- | वसतु दिदृक्षता अक्षिणी स्थानं ज्योतिरादित्यो- || २३२० || देवता चक्षुरिन्द्रियं ततो गुणस्य रूपस्य गृहः | ग्रहणं अनेन रूपं विषयो दर्शितः | ऋषिभिः- || २३२१ || र्वेदैः बोध्यमानस्य तत् आत्मनः प्रबोधनं- गृहीतुमिच्छतः ततो गुणगृहं शब्दग्रहणम् || २३२२ || वस्तुनो मृदुकाठिन्ये लघुगुर्वोष्ण शीततां | जिघृक्षत स्त्वङ्निर्भिर्णा तस्यां रोममहीरुहा || २३२३ || तत्र चान्तर्हितो वातस्त्वचिलब्ध गुणावृतः | हस्तौ रुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया || २३२४ || तयोस्तु बलवानिन्द्र आदानमुभयाश्रयं | गतिंचिकीर्षः पादौ रुरुहाते हि कामिकां || २३२५ || पद्भयां यज्ञः स्वयं हव्यं कर्मभिः क्रियते नृभिः | वस्तुनाधर्मान् मृदुञ्च काठिन्यं च गुरुत्वं च- || २३२६ || ओष्णमीषत् वृष्णत्वं च शीतत्वं चेत्यर्थः | यद्यपि अनुष्णत्वमपि इन्द्रिय विषय एव- || २३२७ || तथापि तस्य जिघृक्षा भावादोष्णमित्युक्तम् | वृष्णेति पाठेयणादिशश्यांदसः | पूर्वोक्तान् वस्तून् || २३२८ || एतान् धर्मान् जिघृक्षतः | त्वङ्निर्भिण्णा | त्वगिन्द्रियाधिष्टानं चर्मजातं इत्यर्थः || २३२९ || तस्यां लोमाणि इन्द्रियमहीरुहांश्च देवता- वस्तूनि हस्तेन आंदोलिते लघुगुरुत्वयोः || २३३० || ज्ञानात्तयोरपि त्वगिन्द्रिय विषयत्वमिति- पौराणिकाः | तत्र तस्य क्वचिदन्तर्बहिश्च || २३३१ || वातो वृतः आवृत्यं * * * * * * * * * | प्. १५८) घृतकं च रौद्र घृत कंबलं च सुगंधमेषादिनि- मास पूजा | चंदनादिषु गंधेषु पुष्पमासादि- || २३३२ || पूजयेत् | दान्तारि चैत्रमासस्य वैशाखे- अन्न पूजयेत् | ज्येष्ट फाल्गुन्यां पुष्पं पूजयेत् || २३३३ || दान्तारि चैत्रमासस्य वैशाखे अन्नपूजयेत् | ज्येष्टमासादिषु फलं पक्वफलानि वै | आषाढादि- || २३३४ || पवित्रस्य श्रावणे तिलपूजयेत् | पूर्वाषाढे तुला- जाया अश्वमासे कृतानि वै | कृत्तिका दीप- || २३३५ || मासे तु मार्गशीर्षं च कुंकुमे | पुष्यमासादि- सर्वाणि पूजयेत्तु विशेषतः | मधुलुब्ध- || २३३६ || तथा शृंगं पुष्पा पुष्पवनांतरे | ज्ञानलुब्धः तथा शिष्यं गुरोर्गुरुतरं व्रजेत् || २३३७ || कुण्ड गोलकमित्युक्तं लिंगपीठमुदाहृतं | पीठं कुण्डमिति प्रोक्तं कोलकं लिंगमुच्यते || २३३८ || गोलकाकुण्डमुत्पन्नं गोलकाशैवमुद्भवं | अदीक्षित चतुर्वेदी यस्य लिंगार्चन क्रिया || २३३९ || कल्पकोटि सहस्राणि जायते ब्रह्मराक्षसा | देवालये सभामध्ये श्मशाने राजसं ययौ || २३४० || मंत्रमुच्चारणं कृत्वा * * दोषं न विद्यते | कुन्डिकां किंशुकापत्रं निर्गुण्डी च कपित्थकं || २३४१ || एतेषु शूलपात्राणि पञ्चैते बिल्वमेव च || २३४२ || पुष्पालाभे तु पत्रेषु पत्रालाभे तथैव च | सर्वबीजांकुरैः पत्रैः अर्चनोक्तं महोदरम् || २३४३ || </poem> == स्रोतः == *[https://muktalib7.com/DL_CATALOG_ROOT/digital_library.htm मुक्तबोधपुस्तकालयः] [[वर्गः:तन्त्रग्रन्थाः]] l2dcutxkl5rr4442cidoxi1gkqwfqat 417755 417746 2026-07-02T09:49:37Z Shubha 190 417755 wikitext text/x-wiki {{header | title = षट्सहस्रकालोत्तरागमः | author = | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <poem> प्. २) हरिः ओम् कालोद्धरः पदत्वाज्यलक्षणम् कटादूर्ध्वे वेषकादे यागमुपकण्ठवर्तिनः । द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः ।। १ ।। आरक्तः कमलमूर्ध्वे बाह्यपद्मानि तद्बहिः । सितानुविथी * * * * * * * * * * * ।। २ ।। प्रत्येकं कवचेत्पुरा नाम्नः प्रयोगे प्रथनयिषु- विमध्यमं ततः । अस्माद्युम्मिस्रवस्थापटमातु- ।। ३ । मरतौ निरूपयेत् । पश्चात्वम प्रादिपादिकमत्रिकं स्फुटमटविशेत् । वर्तमानादि कार्येषु प्रयोगं- ।। ४ ।। चात्र निर्द्दिशेत् । आत्मनेपदनिर्द्देशः पर- स्मादुभयात्मकः । विभक्तयस्तथा सप्त- ।। ५ ।। प्रत्येकं च तिधामता । मृगद्विबहुसंख्येन- प्रयोक्तव्या क्रमेण तु । लिंगार्थमात्रे प्रथमा- ।। ६ ।। तथा चा मंत्रशोधिता । शेषाः कर्माणि करणे समप्रदाने प्रकल्पयेत् । अपादानेन समबंधे- ।। ७ ।। तथा निर्धारणे हिता । विषये सपतमी योज्या- ज्ञात्वा चार्त्विज्य संगतिः । अपेतः कारणा- ।। ८ ।। नाम प्रयोगो दृश्यते तदा । स्योद्धार देश- स्तु कर्तव्यो विभक्तीनां गुरुत्तमैः । षष्ट्यर्थे- ।। ९ ।। सप्तमी योज्या सप्तम्यर्थे तु सा पुनः । अनेन क्रमयोगेन व्यभिचारः समाचरेत् ।। १० ।। अर्थानुसारतो योज्या कारकाः सप्तकर्मभिः । एतेनानुमते नैव तथाप्याहारतः सदा ।। ११ ।। व्याख्या कार्या प्रयत्नेन पदे वाक्ये पुरा हिता- नामां समा कर्तव्यो युक्तात्व नरान्यथा ।। १२ ।। उपसर्गे हधीर्नास्ति सर्वं वाक्यमेव वा । तुल्याधिकरणे कार्या पदाभ्यां क्रतु धारणः ।। १३ ।। संख्या पूर्वोद्विगुज्ञेयः तथा तत्पुरुगौरवात् । ध्रुवं तावत्प्रकर्तव्यः पदेवालिख्य यत्नतः ।। १४ ।। यावच्छिष्ये नलिनिखिल्य सम्यगर्धोपधारितः । न त्वमेवं विचारोक्त्या यथोक्तं शासने मया ।। १५ ।। प्. ३) तथैव कार्षी संस्पर्शन् गच्छेद्वेलोपादेये नामनी । विरुद्धवाक्यं संदिग्धे मद्रुक्तं विषमं समः ।। १६ ।। शास्त्रयुक्त्या प्रकर्तव्यं न स्वाभिप्रयतो दिशेत् । शिष्याणां गुरुकविरोधोक्त्या विवृणोति यदा गुरुः ।। १७ ।। तथा प्रस्थान दोषोऽस्ति सूत्रे क्लिष्टे तु ते गुरो । स्वसिद्धांत समाम्नायाद्गुरोरर्थ निदर्शनात् ।। १८ ।। विरुद्धमन्यथा नीय संयोषण्मुख तत्वतः । प्राकृताद्वस्त्व नश्चान्यद्वस्तु यत्र विचार्यते ।। १९ ।। असम का तदूर्ध्वे वेदिका देया यागोपकण्ठवर्तितः । द्वारोपद्वाररचितः मण्डलं विघ्नसूदनः ।। २० ।। आरक्तः कमलं मध्ये बाह्यपद्मानि तद्वहिः । सितानु वीथिका कार्या द्वारकाणि यथेच्छया ।। २१ ।। कर्णकार्पित पर्णा तु केसराणि तथा पुनः । गणेशस्य प्रियं नित्यमण्डलं विघ्नमर्द्दनः ।। २२ ।। मध्ये गणपतिः पूज्यो नाद्यंगवरांतिकः । अतः शकः समाकांतमौषधेन शिरोहतः ।। २३ ।। मन्त्रमेतं महादीप्तं द्रुवाद्युन्नतिना युतः । विघ्नेश्वराद्याः परतः पूजनीयाः समासतः ।। २४ ।। विघ्नेश्वरं गणेशं च गजाख्यं गजवाहनः । गजाक्षं गजशीर्षं तु गांगेयं गणनायकं ।। २५ ।। त्रिधातुं गगनं गौणं गोपतिं पूर्ववर्तिकाः । विघ्नत्रासं महाकायं लंबोष्टं लंबकर्णकं ।। २६ ।। लंबोधरं महाभीमं विकृतं पार्वति प्रियं । ओं गणपतये नमः । उग्रं भयावहं- ।। २७ ।। भद्रं भयघ्नं भयसूदनम् । द्वादशेते- पूजितव्या दक्षिणे पत्नि संस्थिताः । देव- ।। २८ ।। त्रासं महानादं भासुरश्चोत्कटस्वनम् । चण्डं सौण्डं महाभीमं डमथं मधुसूदनः ।। २९ ।। सुंदरं रालसंध्युष्टं पश्चिमस्थान् प्रपूजयेत् । ब्रह्मबेरो ब्रह्मनाभि निवृत्ति प्रलयोलयः ।। ३० ।। प्. ४) नृत्त प्रियस्तथा लौल्यो विकर्ता कर्मवत्सलः । कृतांतः कालदण्डश्च कीनाशश्चोत्तरादिशि ।। ३१ ।। इत्येते पूजितव्यास्तु पुष्पगंधार्ध्य विष्टरैः । पूर्ववत्स्थापयेत्कुंभं संपूज्य विधिविस्तरैः ।। ३२ ।। अयुतं तु जपेन्मंत्रं होमयेच्च दशांशतः । शेषानां तु दशांशेन जपं होमं तु कारयेत् ।। ३३ ।। पूर्णां दत्वाभिषेकं तु कर्तव्यः सिद्धिमिच्छता । सर्वत्रा प्रतिचा शक्तिः दुर्धर्षं त्रिदशैरपि ।। ३४ ।। अभिषेकस्तदा कार्यो गुरुस्संपूज्य भक्तितः । गजाश्व वाहनाद्यैश्च भूमिर्हेममयै स्मृता ।। ३५ ।। एवं कृते नराणां तु सिद्धयः संभवंति हि । सर्वत्र वारिकाधीस्स्यान्नासौ पीड्येत दुर्ग्रहैः ।। ३६ ।। कर्मारंभेषु सर्वेषु महासिद्धिषु षण्मुखः । इति षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे- ३७ गणपतिपूजापटलः - ईश्वरः - मण्डलं संप्रवक्ष्यामि वाग्सिद्धिर्येन जायते ।। ३८ ।। ईश्वरं कालदाहं च मनुश्चंद्र समायुतः । निशायां ईश्वरं कार्यं मनुना चंद्रसूर्यवत् ।। ३९ ।। त्र्यक्षरः परमं मंत्रं न देयं यस्य कस्यचित् । षडुज्जापनमंत्रेण प्रणवेन समादिशेत् ।। ४० ।। ध्यात्वा कुंदेन्दुसंकाशं त्रिणेत्रं चारुहासनीः । स्वरूपाः सौम्यवदनाः पद्मस्थां मकुटोज्वलां ।। ४१ ।। पञ्चाशद्वर्णमालाढ्यां मुक्तासृक्दाम भूषितां । एवं विधां भगवतीं वागीशीं वाग्प्रसिद्धि मां ।। ४२ ।। शुचिनालक्षजापस्तु कर्तव्योमानसस्तदा । मस्तकात्कन्दपर्यन्तं प्रविशन्तीं विचिन्तयेत् ।। ४३ ।। अकारादि क्षकारांतं वर्णमालां विभावयेत् । मुकुटमणि चयप्रख्यां प्राणवल्लीं सदास्मरेत् ।। ४४ ।। करन्यासं पुराकर्यं स तु मन्त्रेण मन्त्रिणा । मूर्ध्नि गुह्य हृद्देषु क्रमाद्वर्णत्रयं न्यसेत् ।। ४५ ।। प्. ५) सकृदुच्चरणै नैव मूर्तिन्यासं समाचरेत् । मन्त्रग्रहण काले तु मण्डलं तत्र कारयेत् ।। ४६ ।। तुर्याश्रमिन्दु भागं तु भक्ताभ्यां कमलं हितं । वीथिका पट्टिका कार्यापत्रवल्ली विभूषिता ।। ४७ ।। चतुष्पदानि पद्मानि ततोऽष्टौ तत्र वर्तयेत् । वीथिका पथिकाबाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु ।। ४८ ।। पद्ममानानि तान्येव कपोल सहितानि तु । उपद्वाराणि तद्वच्च कोणबंधद्विपट्टिकः ।। ४९ ।। सितानि नवपद्मानि कर्णिका कनक प्रदा । केसराणि विचित्राणि * * * * * * * * ।। ५० ।। पगे ६ मिस्सिन्ग् * * * * * * * * * * लेन विभूषितः ।। ५१ ।। कोणबंधं विचित्रं तु द्विपदं तत्र वर्तयेत् । शुक्लवर्णं तु कमलं कर्णिका कांचनप्रदा ।। ५२ ।। केसराणि चतुष्पष्टिः पीतरक्तसितानि च । मूलमध्याग्र देशेषु स्थिरत्वं च प्रवर्तयेत् ।। ५३ ।। अरुणा वाथिका शस्ता पत्रवल्लि विचित्रिता । लोकपालानुरूपेण द्वाराणि परिपूरयेत् ।। ५४ ।। व्योमरेखांतराले कार्यं वै सूर्यसन्निभम् । अरिणं कोणबंधं तु पीतं वाथ सितं हितम् ।। ५५ ।। इति भद्रं समाख्यातं शिवस्याधारमुत्तमः । नित्ये नैमित्तिके काम्ये भद्रं भद्रप्रसिद्धये ।। ५६ ।। अथ पद्मविधानं तु लेशतः कथ्यते मया । असंसक्तं तु संसक्तं कमलं द्विप्रकारकम् ।। ५७ ।। भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां असंसक्तं सदा हितम् । मुमुक्षूणां वितन्नित्यं संसक्तं पावती सुत ।। ५८ ।। तच्चेकैकं द्विधाज्ञेयं गुरुणा कर्मवेदिना । बालं युवाऽथ वृद्धश्च नामतः फलसिद्धये ।। ५९ ।। प्. ६) इति मत्वा ततः पद्मः वर्तयेदनुपूर्वशः । पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिशि दिक्षु विनिक्षिपेत् ।। ६० ।। तथा षोडशधूम्राणि द्वात्रिंशत्तानि संख्यया । वृत्तानि पञ्चकल्प्यानि पद्मक्षेत्रे समानि तु ।। ६१ ।। प्रथमे कर्णिकां तत्र पुष्करे नवभिर्युतः । केसराणि द्वितीये तु चतुविंशति संख्यया ।। ६२ ।। दलासंधिस्तृतीये तु गजकुंभाकृतिस्सदा । चतुर्थे तु दलाग्राणि व्योमकूटं च पञ्चमे ।। ६३ ।। व्योमरेखा तदंते तु न स्थूला न कृशाहिता । संसक्तं कमलं प्रोक्तं संसक्तमथोच्यते ।। ६४ ।। असंसक्तो दलाकांत दिग्भागै विस्तराद्भजेत् । भागद्वयं परित्यागाद्वस्वंशे वर्धयेद्धलम् ।। ६५ ।। सन्धिं विस्तरसूत्रेण तमालांश्चार्चयेद्दलं । सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धपद्मं भवेत्तदा ।। ६६ ।। अथवा सन्धिमध्ये तु भ्रामयेदर्धचंद्रवत् । संधिद्वयाग्रं सूत्रं बालपद्मं तदा भवेत् ।। ६७ ।। सन्धिसूत्रास्तु मानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् । तीक्ष्णाग्रं तु युवा तेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम् ।। ६८ ।। मुक्तये वृद्धपद्मं तु बालं स्यादष्ट सिद्धिषु । युवा दलं प्रयुक्तेन सर्वकर्मसु शिष्यते ।। ६९ ।। चतुर्भ्रमं वा कर्तव्यं संसक्तं व्योमवर्जितं । व्योमरेखं तु किन्त्वत्र दुलाग्रान्ते विवर्जयेत् ।। ७० ।। इति लेशेन कमलं अष्टपत्रं प्रदर्शितम् । सर्वसाधारणं ज्ञेयं विनाविघ्नेशमण्डलं ।। ७१ ।। मण्डलं नवनाभाख्यं कथ्यमानं शृणुष्व मत् । अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं दशहस्तमथापि वा ।। ७२ ।। वेद सिद्धार्थिकैर्भागैः समंताद्वर्तयेत् पुनः । समन्तादष्टभागं तु मध्ये तु कमलं भवेत् ।। ७३ ।। प्. ७) पथिका वीथिका कार्या द्वारं पद्मार्घमानतः । कण्ठोपकण्ठयुक्तं तत् कण्ठवर्ज्यादि पट्टिकं ।। ७४ ।। इत्येकं मध्यकमलं वीथिद्वारसमन्वितम् । कथितं ते समासेन तद्बाह्ये वीथिका मता ।। ७५ ।। पञ्चभागमिता सा तु समन्ताद्दश भागिका । दश दिक्षु ततः कार्यं पूर्ववत्कृत्तिका सुतः ।। ७६ ।। पद्माष्टकविधानेन वीथिद्वार समन्वितं । तद्बाह्ये पञ्चपदिका वीथिका पत्रभूषिता ।। ७७ ।। पद्मवद्वारकर्णन्तु पदिकं दन्तु कर्णकम् । कपोलं पदिकः कार्यं दिक्षुद्वारत्रयं स्फुटम् ।। ७८ ।। कोणबंधत्रिपदिकं द्विपदं वज्रवद्भवेत् । तद्धेतु कमलं शुक्लं आपीतं पूर्वपङ्कजं ।। ७९ ।। आग्नेययां रक्तवर्णं तु नीलाब्जं दक्षिणे स्थितः । नैर्-ऋत्यां पीतवर्णं तु शुक्लं वरुणदिक् स्थितं ।। ८० ।। आधूम्रं वायुकोणे तु रक्तपीतं तथोत्तरे । ईशाने मौक्तिक प्रख्यं शुक्लं वा नवपङ्कजं ।। ८१ ।। पद्मगौरमथो वापि रक्तगौरमथापि वा । व्योमव्यापि शिवस्येव नवध्वारविधौ हितं ।। ८२ ।। नवनामं समाख्यातं प्रासादाख्यं शिवस्य तु । मध्ये पद्मे शिवं पूज्यो लोकेशश्चापरेषु च ।। ८३ ।। अस्त्राणि बाह्यवीथौ तु भक्त्या संपूज्य यत्नतः । अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।। ८४ ।। एतन्मण्डलपूजायां कला नार्हन्ति षोडश । नासौ लिप्यति पापेन पद्मपत्रमिवांभसा ।। ८५ ।। नैमित्तिके तु काम्ये च कर्तव्यं भुक्तिमुक्तये । महामण्डल संज्ञं तु वक्ष्येऽहं सर्वसिद्धिदं ।। ८६ ।। अष्टहस्तं पुराक्षेत्रं भागैर्विंशतिभिर्भवेत् । द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिका हिता ।। ८७ ।। प्. ८) दिशि दिक्षु तथेऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् । मध्यपद्मप्रमाणेन विंशत्यत्र गतानि तु ।। ८८ ।। दलसंधिविहीनानि नीलेष्ट पतिकानि च । तत्पृष्टे पथिका वीथी स्वस्तिका च तदूर्ध्वतः ।। ८९ ।। द्विपदश्च तथाचाष्टौ तु तद्भागं तु कृतास्तदा । वर्तयेत्स्वस्तिकांस्तत्र गुरोराज्ञा विधानतः ।। ९० ।। वीथिका पूर्ववद्बाह्ये द्वाराणि कमलं यथा । उपवर्णयुतानेव कोणबंध सपट्टिकम् ।। ९१ ।। मध्येब्जं हिमकुन्दाभं कर्णिकापीतकेसरम् । असंसक्तदलं शस्तं व्योमवद्व्योमकल्पनम् ।। ९२ ।। कोणाश्च शोणवर्णास्तु वीथिका काञ्चन प्रभा । श्यामरूपाण्युत्पलानि कर्णिकाकारकर्णिकाः ।। ९३ ।। नानावर्णास्वस्तिकास्स्युः वीथिका पत्रवर्त्तिका । नानाविधानि वर्णानि रजसापरिपूर्य च ।। ९४ ।। महामण्डल संज्ञं तु शिवस्य हृदय प्रियम् । पवित्रारोहणे शस्तं दीक्षायां च विशेषतः ।। ९५ ।। सर्वान् कामानवाप्नोति महामण्डलपूजनात् । पञ्चाब्जं संप्रवक्ष्यामि व्रतानां च समर्पणे ।। ९६ ।। लिंगोद्धारे च कर्तव्यमणिमादिषु सिद्धये । पञ्चहस्ते समक्षेत्रे समन्तादिन्द्रभाजिते ।। ९७ ।। द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पथिकां ततः । दिक्षु पद्मचतुष्कं च मध्यवत्परिकल्पयेत् ।। ९८ ।। तद्बहिः पथिका वीथिद्वाराणि द्विपदानि तु । कर्णोपकर्णयुक्तानि विचित्रं कोण संगमे ।। ९९ ।। मध्याब्जं संसितं नित्यं पतत्कर्णिककेसरं । आपीतं पूर्णपद्मं तु वैडूर्याभं तु दक्षिणम् ।। १०० ।। उत्तरं दरदाभञ्च कुंदाभं वारुणांभुजम् । रक्ताभा काञ्चनप्रख्या वीथिका प्रथमा परा ।। १०१ ।। प्. ९) लोकेश प्रतिरूपाणि द्वाराणि शिखिवाहनः । पञ्चाब्दमण्डलं सर्वं सर्वकाम प्रसिद्धिदं ।। १०२ ।। सर्वकामप्रदं वक्ष्ये मण्डलं सर्वकामदम् । विकार भद्रे तुर्याग्रे समन्ताद्दशभिः कजं ।। १०३ ।। पथिका पथिका बाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु । मुखानि पद्ममानेन सकर्णानि विवर्तयेत् ।। १०४ ।। असंसक्तं कोणबंधं तु आरक्तं पूरयेत् ततः । वीथिका काञ्चन प्रख्या पत्रवल्लि विभूषिता ।। १०५ ।। सितवर्णं तु कमलं नानाशोभा समन्वितं । सर्वकामप्रदं शस्तं प्रासादस्य महामनः ।। १०६ ।। सर्वान् कामानवाप्नोति प्रासादस्य तु पूजनात् । सर्वकामप्रदं पुंसां सर्वकर्मसुपूजितं ।। १०७ ।। मण्डलं त्विदमेवात्र विघ्नद्वंसेन शस्यते । किन्तु वीथौ स्वस्तिकासु अरिष्टध्वावनात्मने ।। १०८ ।। अरिष्टध्वंसये यस्मादरिष्टध्वंसने तदा । कथितं देवदेवेन शिवेन परमात्मना ।। १०९ ।। चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्तं चैव करद्वयं । वीथिका हस्तमात्रं च द्वारबंधं करात्मकं ।। ११० ।। प्राक् वृत्तस्य तु वृत्तं तु मध्येस्स्यात् षोडशांगुलं । भवेयुर्द्दिक्षुवृत्तानि कमलैस्सहितानि च ।। १११ ।। पद्मानि पञ्चशुक्लानि श्यामं वृत्तांतरं हितं । कोणानि पावकाभानि वीथिका काञ्चनप्रभा ।। १२ ।। द्वाराणि लोकपालानि * * * * * * * * । मिस्सिन्ग् - ११, १२, १३ अन्द् १४ पगेस् * * * * * * * * वेदिका कनकप्रभा ।। ११३ ।। पद्मकुन्देन्दु वर्णाभं दण्डं कृष्णाजिनप्रभं । मूलं पावकसंकाशं रुद्रास्र्त्रं कथितं मया ।। ११४ ।। ब्रह्मास्त्रं कमलं ज्ञेयं लक्षण मिस्सिन्ग् पगेस् : १६, १७, १८, १९, २०, २१, २२, २३ अन्द् २४ ।। ११५ ।। प्. १०) नमः । सकृत्कराययां विन्यस्य करन्यासस्तदाभवेत् । आपादमूर्ध्नि पर्यन्तं सकृन्यस्त्वा शुचिर्भवेत् ।। ११६ ।। मस्तकान् पादपर्यन्तं स तु देहे तु विन्यसेत् । देह न्यासे तु ते पश्चात् अन्तर्यागं समारभेत् ।। ११७ ।। पूजा जपाग्नि भवनं कर्तव्यं बाह्यमेव च । * * च्च पञ्चमूर्धानं देशबाहिन्दु मण्डलं ।। ११८ ।। बाधकाशयरूपेण तस्य ध्यानं नवान्यथा । शांतिके पौष्टिके शुक्लं रक्तं वश्ये प्रशस्यते ।। ११९ ।। स्तंभके पीतवर्णन्तु कर्षणे कपिलं हितम् । मोहने तद्वदेव स्यात् ज्ञात्वा कर्म विचिन्तयेत् ।। १२० ।। बुध्या प्रणवमुद्धास्य सकृत्पुष्पेण चासनं । आशक्तेश्शक्तिपर्यन्तं व्याप्त्या तत्र प्रकल्पयेत् ।। १२१ ।। तदूर्ध्वे परमा मूर्तिः द्वात्रिंशार्णेन कल्पयेत् । ईश्वराच्छक्तिपर्यन्तं कलाकलितविग्रहं ।। १२२ ।। विस्तितारं मंत्रराजेन परमावहयेत्ततः । आवाह्य पूर्वविधिना यथा वै वक्ष्यमाणवत् ।। १२३ ।। ब्रह्मांगैस्सकलीकृत्य तथा संपूज्य भक्तितः । पूमंत्रस्य पूर्वसेवा तु कर्तव्या सेकं पूतिका ।। १२४ ।। अघोराक्ष स तुल्यं तु जप्तव्यं साधकेन तु । दक्षिणामूर्तिमाश्रित्य होमं कुर्याद्दशांशतः ।। १२५ ।। गुग्गुलेन घृते नैव कापिलेन षडानन । मन्त्रसिद्धिस्तदा सिद्धाकरोति पदमीप्सितः ।। १२६ ।। उत्तमाधमयध्यास्तु साधयेन्नादृतं वचः । सिद्धिचाघोररूपेण साधयेतमनीप्सिताः ।। १२७ ।। धान्यान् कामयते कामान् तान् स्तान् कामानवाप्नुवात् । उत्तमा लक्षजापेन सिद्धये साधयेद्ध्रुवम् ।। १२८ ।। तस्माद्गुग्गुलुहोमेन तदर्द्धान्मध्यमात्सुत । लक्षवादात्कन्यसास्तु सिद्धये जपहोमतः ।। १२९ ।। प्. ११) साधयेन्नात्र संदेहः त्रिविधः सिद्धयस्सदा । त्रिविधोत्पातशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् ।। १३० ।। सर्वोत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् । सद्योत्पात प्रशमनमेवमेव प्रकल्पयेत् ।। १३१ ।। सर्वोत्पात प्रशमने नान्यस्त्रातास्ति भूतले । सिद्धान्तेषु तथान्येषु नान्यस्त्रातास्ति शांकरे ।। १३२ ।। अघोरान्नापरोमंत्रो कलिमासाद्य सिद्धिद । अघोरं सिद्धिदं मंत्रं नवात्राशेक कल्पना ।। १३३ ।। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन अघोरं सर्वदाभ्यसेत् । तिष्टन् जाग्रन् स्वपन् गच्छन् भुंजानो मैथुनेरतः ।। १३४ ।। अघोरार्पित चेतस्सो मुक्तिभाग्सवनान्यथा । अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यस्नातकः स्नातको भवेत् ।। १३५ ।। स तु स्मरण मात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत् । आवृत्य पञ्चवारं तु सर्वतीर्थफलं भवेत् ।। १३६ ।। सर्वयज्ञफलं याति सप्तवारानुवर्तनात् । त्रिस्सप्तवारं चावर्त्य पूजांतं नियमेन तु ।। १३७ ।। पूजाफलं समाप्नोति प्राप्नुयाच्छास्त्र भाषितः । सर्ववादान् परित्यज्यमंत्रवादं समभ्यसेत् ।। १३८ ।। मंत्रमूलानि वादानि तस्मान्मंत्रः परो भवेत् । तत्राप्यघोरजापस्तु कर्तव्यो मंत्रचिन्तकैः ।। १३९ ।। दिव्यान्तरिक्ष भौमानां विघ्नानां विनिवारणं । अघोरास्त्रेषु कर्तव्यं सद्योत्पातेषु वारणम् ।। १४० ।। द्वाविमौ मंत्रराजानौ सूर्यस्योपरिसंस्थितौ । द्वात्रिंशाक्षरकं घोरं अघोरास्त्रं विशेषतः ।। १४१ ।। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मंत्रविद्वयमभ्यसेत् । पूर्वसेवा प्रकर्तव्या यत्रान्मंत्रद्वयस्य तु ।। १४२ ।। तदा दहेत् तु विघ्नांश्च यथा कालं स्वयंशिवः । उपांशुर्मानसोभाष्यो जपयज्ञस्त्रिधा स्थितिः ।। १४३ ।। प्. १२) मानसं चोत्तमं ज्ञेयं सात्विकं तु जपं परं । उपांशुर्मध्यमं विद्धि राजतं पार्वती सुत ।। १४४ ।। अधमं तु मतं भाव्यं तामसं तेन कीर्तितः । उत्तमाधम मध्यानां विधीनां एव साधने ।। १४५ ।। कर्तव्यं तु प्रयत्नेन अघोरास्त्रपुरस्सरम् । भवितः यौ प्रयत्नेन यत्नान्मन्त्रपरोपुरा ।। १४६ ।। पूर्वसेवां तु निर्वत्य सिद्धयस्साधयेत्तदा । सिध्यन्ति तस्य कर्माणि नान्यथा क्रौञ्चसूदन ।। १४७ ।। विद्यानत्वे तु यो भोग उत्तमासिद्धिरिष्यते । मध्यमा खेचरत्वं तु अधमां जनपादके ।। १४८ ।। अधमाधमसिद्धींश्च पश्याकर्षणमोहनम् । साधयेन्नात्रसंदेहो मंत्रराज प्रभावतः ।। १४९ ।। मन्त्रराजमविज्ञाय सिद्धये यस्तु साधयेत् । हनने मुक्तिना क क्षुधार्तिमखण्डये तुष्टान् ।। १५० ।। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन अघोरं साधयेत्सदा । ये केचिन्मन्त्रसिद्धास्तु देवगंधर्वदानवाः ।। १५१ ।। सर्वे ते वशगा स्युः तु घोरसिद्धस्य संस्थिताः । मंत्रसिद्धाः कदाचिच्च कालतो निधनं गताः ।। १५२ ।। अघोरमंत्र सिद्धाये अक्षयामित तेजसः । अतिरस्कृत वप्यास्ते सर्वे चामोघशक्तयः ।। १५३ ।। मन्त्रास्व तस्य सिध्यन्ति यस्तु पूजारतस्सदा । सिद्धयः तेषु सिध्यन्ति नित्यं ये मंत्रजापिनः ।। १५४ ।। मन्त्रा फलप्रदा तेषां भवने कृतबुद्धयः । पूजाहोमो जपश्चैव तस्मात्रितयमभ्यसेत् ।। १५५ ।। ज्ञात्वा तु परमं रूपं अघोरस्य महारतः । ज्ञानं प्रपद्यते योगं ज्ञेयांश परिवर्जितः ।। १५६ ।। सदात्मचिन्मयं ब्रह्म निर्विकल्पमरूपकं । सर्वप्रमाणरहितं स्वसंवेद्यमवाचकं ।। १५७ ।। श्रद्धया तपसा भक्त्या जपहोमार्चनादिभिः । महापुरुष संपर्कात् ज्ञानतीर्थानुवेदनात् ।। १५८ ।। प्. १३) उपदेशात्तथाभ्यासा नियमैस्सद्वृतैस्तथा । पूज्यंते परमं रूपं सदस्पति व * * तः ।। १५४ ।। नान्यथैतन्न तथाद्वेत न द्रव्यं न गुणस्तथा । न तद्ब्रह्मादयो देवाः पर्युपासंति नित्यशः ।। १६० ।। तदर्धं ज्ञापयज्ञैस्तु तर्पयन्ति अहर्निशं । सीदन्ति च महामोहाज्जयंति च म्रियन्ति च ।। १६१ ।। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन निष्कलं पर्युपासयेत् । येन संस्मृतमात्रेण न त्रयो जन्मचाप्नुयात् ।। १६२ ।। अघोरं पूजयेद्देवं अघोरं मुक्तिभाग्भवेत् । सर्वदा हृदयेऽघोरं सर्वावस्थासु यः स्मरेत् ।। १६३ ।। प्राप्नोति परमं स्थानं पुनर्नावृत्तिलक्षणः । इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे ।। १६४ ।। अघोरकल्पं समाप्तम् - ईश्वर उवाच- रुद्रशांतिं महाशांतिं यज्ञेन क्रियथेऽथवा ।। १६५ ।। अस्त्रयागो महासेन समासात्कथ्यते मया । अरिष्टध्वंसनं कार्यं मण्डलं यत्पुरोदितं ।। १६६ ।। पञ्चहस्तं चतुर्हस्तं वसुहस्तमथापि वा । रुद्रपूजा विलोमेन कर्तव्या कृत्तिका सुत ।। १६७ ।। वस्वग्नि संख्या रुद्रास्ते रुद्रशांतिं प्रकल्पयेत् । रुद्रञ्च वृषभं चैव त्वविमुक्तमसंभवम् ।। १६८ ।। पुरुषं चेति पञ्चैता ईशान्याः प्रकृतौ न्यसेत् । उत्तरे तु दले पञ्च रुद्रांस्तान् क्रमशोर्चयेत् ।। १६९ ।। विश्वाख्यं तु महाविश्वं करालं विकृतं तथा । त्वं ते च विकृताख्यं तु पञ्चैते पुरुषे स्थिताः ।। १७० ।। चत्वारः पिंगलाख्यास्तु नियता वायुपत्रगाः । एकश्वेतस्तथा कृष्णचतुर्थो मधुसंज्ञकः ।। १७१ ।। अनंतश्च तथा पञ्च शुष्कश्चैव पयोगणः । कालतत्वे तु वारिण्यां स्थिता रुद्रा महाबलाः ।। १७२ ।। प्. १४) कराल विकराले च मायायां नैर्-ऋते दले । चतुस्सहस्र विद्यायां याम्यपात्रे व्यवस्थितं ।। १७३ ।। शीर्षाख्यं वस्त्रसंज्ञं च कराख्यं च रणासितं । लंकामेतं चतुर्थन्तु न्यस्तव्यं तत्ववेदना ।। १७४ ।। एकद्वित्रि जगान्ताश्य रुद्रापतिश्यते स्थिताः । स्वाहा स्वधावषट्कारास्तत्र रुद्रत्रयः पुनः ।। १७५ ।। षट्कालांताश्च पूर्वस्यां रुद्रास्युः सकलेध्वरि । भूतं तत्र महाभूतं पशुतंत्रमुपायतिः ।। १७६ ।। सर्वभूतं तथाकालं संपूज्याः शिखिवाहन । उमा महेश्वरे मध्ये पूज्यस्तत्वे शिवात्मके ।। १७७ ।। सितपुष्पैस्सुगंधैश्च चंदनाद्यैर्विलेपनैः । संपूज्य विधिवन्मुद्रान् पायसेन घृतेन च ।। १७८ ।। तत्वेश्वरान् शिख * * * लोमेनार्चयेत् ततः । अनन्तान् तान् शिष्यध्ये नवतत्वमतः शृणु ।। १७९ ।। प्रणवा ध्रुवपर्यन्तं शिवपीठ दहनाभुवमध्ये- शाश्वतास्तत्पुरुषांतं पीठं सदाशिवं च- ।। १८० ।। प्राक् संस्पर्शं ईश्वरपीठमघोरा ज्योति- रूपावशरन् दिक् संस्पर्शं ।। ३ ।। पमशार्चारू- ।। १८१ ।। पं विद्यापीठं स्थिताश्च तद्वाह्ये या या मन- ग्नि स्वल्प पदांत निशाचरावस्थं ।। ५ ।। अनि- ।। १८२ ।। धना समभवांतं पीठं पुरुषस्थितं तथा पाक्षं- शब्दात्प्रणवपादान्तं पीठप्रकृति स्थितं दि- ।। १८३ ।। शीशान्याः ।। १ ।। इति पदमहाध्वरोऽयं संपू- ज्यो न्यासमात्रेण एवं पदविभागादमृत- ।। १८४ ।। पुरांत स्थिताश्शिवास्सर्वेश्शकार परिधि मण्डले परिगणिताः । प्रणव सदीप्ताः ।। १८५ ।। सर्वे वसाननतयः सरूढाः पूर्वपीठे देव- पूर्वस्थित विनिविष्टाः पूज्याश्चार्चित- ।। १८६ ।। प्. १५) पदेन ब्रह्मणा स्तोतव्या सर्वे रुद्राः कर्मो- दिताः पूर्वं आज्यक्षीरं दधिमधु फलादयो- ।। १८७ ।। व्रीहयो यवाश्यामाः खण्डकृतो भक्षणः- पायसं पूर्वोऽन्नवर्गश्च । वस्स पुरोडाशः- ।। १८८ ।। पीठ पीठे यथोदितो योज्यः । होम्यो नवपदा- वस्तुनग खुर तुंगपरिशोभः । दूर्वाकृष्ण- ।। १८९ ।। तिलाज्यामृताख्या चूतपत्राणि-होतव्या- सिद्धा ज्वालाजावज्री सुगन्ध पुष्पाणि- ।। १९० ।। क्षीरतरोः पत्रावसमिधो तण्डुल यवादीनि- एकैकस्य रुद्रस्याहुतीनां सहस्रकं । आज्येन- ।। १९१ ।। यत्नतो देयं तदभावाद्यवोदितैः । एकैकस्य पदस्यैव सहस्रं परिवर्तनं । सिद्धांतस्संप्र- ।। १९२ ।। पन्नैस्तु वामाचारैर्विवर्जयेत् । वामाचारं प्रप- न्ना ये शास्त्रे सिद्धे विगर्हिताः । गुप्ताचारा- ।। १९३ ।। स्तु ये केचित् वर्जनीयास्तु ते सदा । सिद्धांतं- संप्रपन्नाये शुद्धाचारा दृढव्रताः । निग्रहा- ।। १९४ ।। नुग्रहे शक्ता देवानां देवि दुर्धराः । गुरुशु- द्धः पुरा ज्ञात्वा पश्चाच्छीतिं समारभेत् ।। १९५ ।। अहन्यहनि कर्तव्या उत्पन्नो वा * * क् भूते । प्रोक्ता वै त्रिंशदष्टौ च देवास्तैरियमिष्यते ।। १९६ ।। विलोमेनानुलोमेन रुद्रे व्योमशिवेन च । राकानिति पदेनैव पीठं नवपदात्मकं ।। १९७ ।। अनुलोमेन तत्पूज्यं रुद्रा चैव विलोमतः । सप्तपंचति संख्या वा एकैकामाहुतीन्ददेत् ।। १९८ ।। इति नित्यो विधि प्रोक्तो विशेषे पूर्ववज्जुहे । दिव्यानां तु निमित्तानां एकैकस्य सहस्रकं ।। १९९ ।। अन्तरिक्षनिमित्तानां तत्तदध्याहुतिर्भवेत् । भौमानां शांतिहोमो रुद्राणां पदेषु च ।। २०० ।। उत्पातेषु च सर्वेषु महोत्पाते शताहुतः । सर्वरोगविहीनां ग्रहैर्वा विमृतात्मनाम् ।। २०१ ।। प्. १६) उपसर्गग्रहीतानां विघ्नेशैर्दलितात्मनां । अभिचाराभितसानां शांति होमं प्रयोजयेत् ।। २०२ ।। अभिषेकश्च कर्तव्यं संपाताहुति मंत्रितैः । नवभिः कलशैर्नित्यं शतं विंशोत्तराधिकं ।। २०३ ।। एक न्यूनं तु मंत्राणां न्यस्तव्यं चाभिषेचनं । अहन्यहनि कर्तव्यं * * * वा जपेद्धुनेत् ।। २०४ ।। अभिषेकाय दातव्यः स चरू परिकल्पितः । तेन प्राशन ताम्रेण सर्वैर्विघ्नै न बाध्यते ।। २०५ ।। खण्मे दृशांतिश्च कथिता परमेषुना । रुद्राणां च पदानां च प्रविभागः प्रदर्शितः ।। २०६ ।। संख्या स्वाणुविभागश्च द्रव्यमाहुतिलक्षणः । तवाद्यखण्डे कथितः द्वितीये स्तुतिरुच्यते ।। २०७ ।। सूयते सा भगवती मन्त्रखण्डं तृतीयकम् । खण्डत्रयं तु पाद्येन * त्रं गद्येन कथ्यते ।। २०८ ।। विभागखण्डादपरं स्तुति खण्डन्निगद्यते । रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि शिवं सर्वार्थसाधिनीं ।। २०९ ।। मनुष्याणां हितार्थाय स्वयं रुद्रेण भाषिताः । सर्वे विघ्नाः प्रणश्यंति श्रुत्वैमाः पापनीशिनीः ।। २१० ।। दुस्वप्नाः व्याधयश्चैव ग्रहाश्चैव दिशो दश । बहुरूपाय सर्वाय विश्वरूपपराय च ।। २११ ।। प्रणम्य देव देवाय सर्वपापहराय च । पार्वत्या सहितायैव स हि नन्दीश्वराय च ।। २१२ ।। रुद्रशांतिं प्रवक्ष्यामि वेतालानां विनाशिनीः । नराणामुपसृष्टानां देवायतनवेश्मसु ।। २१३ ।। येषां न गर्भसंभूतिः कुलहानिश्च जायते । यत्र जाता विनश्यन्ति भवन्ति च न संकटाः ।। २१४ ।। काम चोत्पद्यते यत्र स ततश्च गृहे गृहाः । गर्भः पतत्यकाले च कुण्डं वा यत्र जायते ।। २१५ ।। प्. १७) दुर्भिक्षेण च पीड्यन्ते राष्ट्रोत्पाते च दारुणैः । गणा यत्र विरुध्यंते भ्रातरश्चाप्यनेकशः ।। २१५ ।। पिता मातास्नुषा चैव कदलोपगते गृहे । पश्यंति च कविं स्वप्ने बीजं क्षेत्रे न रोहति ।। २१६ ।। गावेरथ पशवश्चैव दासाः कर्मकरास्तथा । गृहे स्थिता विरुध्यंते तत्र शांतिः प्रयोजयेत् ।। २१७ ।। रूपोपगर्जिते पृष्टवंशश्च भिद्यते । गरवो नाहताश्चैव स्रवंति रुधिरं बहु ।। २१८ ।। देवाश्चैव वृक्षाश्च नृत्यंति च हसंति च । अकाले पुष्पिता वृक्षाफलिताश्याप्यनेकशः ।। २१९ ।। उल्का पाताश्च जायन्ते भूमिकंपाश्च दारुणाः । निमित्तैरशुभैरेभिः अन्यैश्चापि विदारुणैः ।। २२० ।। एकाग्रप्रयतो भूत्वा तत्र शांतिं प्रयोजयेत् । रुद्रशांतिसमुत्पत्तौ कथं वक्ष्यामि तत्वतः ।। २२१ ।। यक्षराषस कूश्माण्डैः वृतं भूतैरनेकशः । ततो देवगणास्सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः ।। २२२ ।। विज्ञापयन्ति देवेशं ब्रह्मणा सहितं हरम् । विदितं तु देवेश माना विदुःखिता प्रजाः ।। २२३ ।। ग्रहैर्दुर्धरवीर्यैश्च न संख्यैर्न गुणैः प्रभो । तस्य शांन्तिं प्रयच्छध्वं सर्वग्रहमोचनीम् ।। २२४ ।। देवानां वचनं शृत्वा हरस्त्रिभुवनेश्वरः । समादिशद्गुणान् सर्वान् क्षिप्रमानयुतान् ग्रहान् ।। २२५ ।। अनिर्वार्यश्च भगवान् लोकपाला विशेषतः । सर्वे वै जनपालाश्च राष्ट्रपालाश्च दुर्जयाः ।। २२६ ।। देव भूतगणा यक्षा गन्धर्वाश्च स राक्षसाः । कूश्माण्डा दारुणाघीरा यक्षपाला यनुग्रहाः ।। २२७ ।। देवायतनपालाश्च भूतग्रामनिशाचराः । कालकर्णी महाकाली ये चान्ये हिंसका गृहाः ।। २२८ ।। प्. १८) अपस्मारस्तथोन्मादा नेत्ररोगग्रहास्तथा । हृद्रोगा मुखरोगाश्च कुक्षिरोगा जराक्षयः ।। २२९ ।। शिरो रोगा गात्र रोगा नायकाश्च सुदारुणाः । एते चान्ये च बहवो व्याधयः परिकीर्तिताः ।। २३० ।। ते ग्रहास्तु गणैस्सार्धं उपनीत्ताक शांतिकं । विज्ञापयन्ति देवेशं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः ।। २३१ ।। तेजः सोढुमशक्तासु किं पुनस्त्वां समीक्षितुं ।। आज्ञापय महादेव किं कर्तव्यं तवाज्ञया ।। २३२ ।। तानुवाच महादेवः क्रोधसंरक्तलोचनः । मानुषा दुःखिताः केन कस्य दोषेन वा पुनः ।। २३३ ।। तेषामेकतमः प्राह वाक्यं लोकेश्वराग्रतः । एषा वृत्तिरिहास्माकं ब्रह्मदत्तोह्ययं वरः ।। २३४ ।। ये ग्रस्तास्तमसा लोके मानुषाः पापकर्मिणः । अत्यक्षं रीतिकामाश्च हन्तुकामाश्चये ग्रहाः ।। २३५ ।। हर्षितां दुःखितांश्चैव नष्ट दुष्टांश्च मानवान् । नानाचित्यादि कृत्यांस्तु रुद्रमीक्ष्य विशंति ते ।। २३६ ।। एतत्ते कथितं देव प्रसीद भगवन्मतम् । आज्ञापय सुरश्रेष्ट कर्तव्यं किमतः परं ।। २३७ ।। एवमुक्तस्तु भगवान् त्र्यंबकः परमेश्वरः । रुद्रशांतिमिमां प्राह वरदो भूतवाहनः ।। २३८ ।। यस्तु विद्यामुमां शृत्वा गुह्यके * * * * * । ३२ तो ३९ मिस्सिन्ग् ।। २३९ ।। ब्रह्मचर्यरवश्शुद्धो न ब्रवीत् साधको मतः ।। २४० ।। तेनाप्येवं विधो वस्तु वर्जनीयः पुरोदितः । सोऽप्युक्तो देशिकस्तन्त्रो यदिनो सिद्धसाधकः ।। २४१ ।। नैष्ठिकस्य व्रतं कष्टं निषिद्धं तु भौतिके । गुरुस्त्रीगमनं चौर्यं पुण्यकाले रति क्रिया ।। २४२ ।। क्षुरक्रिया घृताभ्याचं गृहिणो वर्जनं मतम् । पुष्पाकारसुगंधाढ्यं शुभावासस्तथा बला ।। २४३ ।। भोगां गत्वान्नदुष्यंति भोजनं शक्तिकारणं । हस्तमात्रं तु वेदाग्रं चतुरेखा तु मण्डलम् ।। २४४ ।। आचार्यस्य तु कर्तव्यं भोजनार्थे तु नित्यशः । एकैक रेखया हीनं साधकादिषु कीर्तितं ।। २४५ ।। प्. १९) केशानां धारणं शस्तं मुण्डनं वा यथेच्छया । जटाधरास्तु यतयो यस्मांकित शरीरिणः ।। २४६ ।। जटानां वेष्टनं कुर्याच्छिरोमुण्डन्न वेष्टयेत् । ताश्चकार्या हि भोगाभा वृत्ता वा वेणिकाथवा ।। २४७ ।। कनकाद्यास्तु वृत्तास्तु जटाकार्या विजानता । विषमा नागभोगाभा न विषाकैकषोडश ।। २४८ ।। इतरास्तु यथेच्छतो यथा शास्त्र स्थितिस्तथा । तत्ववर्ण कलाज्ञान पदस्थान विकल्पनाः ।। २४९ ।। क्षेत्रं सुवर्तितं कृत्वा कॢप्तिस्तत्पूर्वजेन तु । भस्माश्रयं प्रकर्तव्यो दृढश्चो काणकोऽपि वा ।। २५० ।। वितस्त्यायामकः शक्तिः तत्रचाष्टांगुलोच्छ्रिताः । उत्तरीयोच्छ्रयः कार्यं द्वादशांगुल संमितं ।। २५१ ।। चतुरंगुलविस्तीर्णं तस्य मध्ये तु संगतम् । अथवा लाबुकं कार्यं षोडशांगुलसंमितम् ।। २५२ ।। भस्माधारं प्रयत्नेन वर्जयेत्काष्टसन्निभं । दण्डमात्म समं कार्यं मूलमंगुष्टवत्समम् ।। २५३ ।। अथवा हस्तमात्रं वा वंशखादिर शैरावीम् । द्वा * * * * * * * * * * न निवर्तते ।। २५४ ।। सप्तवारान् स्फुटे मूर्धा रुद्रदण्डेन हन्यते । सप्तजन्म सहस्राणि रौरवे पच्यते ग्रहः ।। २५५ ।। पुनश्च स महाघोरे यो मां विद्वान् व्यति क्रमेत् । एवमुक्त्वा तु भगवान् ग्रहाणामग्रतः स्थितः ।। २५६ ।। समेधे स्थापयित्वा तु प्राहविद्यामिमां प्रभुः । इदं कृत्वा महादेवी भवानी ब्रह्मणो पुरः ।। २५७ ।। अमेधाया प्रधृष्याय नमः स्वस्ति परायणी । ओं कारोऽथ वषट्कारो ब्रह्मा स्वाहा स्वथा तथा ।। २५८ ।। सावित्री भूत सावित्री रुद्रसावित्रिरेव च । रुद्राणि ब्रह्मसावित्री देवी चैव सरस्वती ।। २५९ ।। उमा कृष्णा शिवाश्चैवधानित्या हुदि संस्थिता । सुरासुरमनुष्येषु स्थावरेषु चरेषु च ।। २६० ।। स्तुत्वैवं पुरतो देव जग्मुस्वभुवनानि च । कला स्तोत्रे तु कथितामण्डखण्डन्निगद्यते ।। २६१ ।। प्. २०) पूजने तु नमस्कारं स्वाहांतं हवने हितम् । आप्यायने वषट्कार- ष्टौ वौषण्णियोजयेत् ।। २६२ ।। कोर द्वितय * स्थाने जाति योगं तु कारयेत् । इति कर्म प्रोक्तं स्थानमाम्नायतो हितः ।। २६३ ।। ओं रुद्राय नमः । ०० ओं अविमुक्ताय नमः । ००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः । ००१ ओं पुरु- ।। २६४ ।। षाय नमः । ००१ इतीशान पात्रे । कृतो रुद्र * * । ओं विश्वरूपाय नमः । ओं महाविश्वरूपाय- ।। २६५ ।। नमः । ००१ ओं करालरूपाय नमः । ००१ ओं विकृत- रूपाय नमः । ००१ ओं महाविकृतरूपाय नमः ।। २६६ ।। ००१ उत्तरे पात्रे । पौरुषे तत्वे । पञ्चरूपांता- रुद्राः । ओं एकपिंगलाय नमः । ओं श्वेत- ।। २६७ ।। पिंगलाय नमः । ००१ ओं कृष्णपिंगलाय नमः । ००१ ओं मधुपिंगलाय नमः । ००१ ओं नियतो- ।। २६८ ।। वावयवपात्रे रुद्राश्चत्वारः । ओं अनंताय- नमः । ००१ ओं रुद्राय नमः । ००१ ओं शुष्काय- ।। २६९ ।। नमः । ००१ ओं पयोगणाय नमः । ००१ ओं काल- तत्वे वारुणं चत्वारः । ओं करालाय नमः ००१ ।। २७० ।। ओं विकरालाय नमः । इति द्वे मायातत्वे- नैर्-ऋतवक्त्रे । ओं सहस्रशीर्षाय नमः । ११० ।। २७१ ।। ओं सहस्रवक्त्राय नमः । ००१ ओं सहस्रकिर- णाय नमः । ००१ ओं सहस्रलिंगाय नमः ।। २७२ ।। इति चतुस्सहस्रसंविद्या तत्वे दषिणपत्रे । ओं एकटाय नमः । ओं बीजाय नमः । ००१ ओं ।। २७३ ।। स्वाहाकाराय नमः । ००१ ओं स्वधाकाराय नमः । ००१ ओं वषट्काराय नमः । इति वह्निपत्रे ।। २७४ ।। ईश्वरपत्रे स्थिताष्पट् रुद्राः । ओं रुद्रपतये- नमः । ००१ ओं कालाधिपतये नमः । ००१ इति ।। २७५ ।। सदाशिव तत्वे षट् पूर्वदले । ओमुमेकरूप- धारिणे नमः । ००१ ओं चतुर्-ऋ?तुण्डिणि रुद्रोऽसि- ।। २७६ ।। देवानां देवदेव विशाख हन हन मथ मथ- कुरु कुरु पुरि पुरि सुरि सुरि रुद्रशांति- ।। २७७ ।। प्. २१) मनुस्मरन् कृष्णपिंगल अकालपिशाचाधि- पतये विघ्नेश्वराय नमः । ००१ इत्युमाम- ।। २७८ ।। हेश्वरौ कर्णिकायां शिवतत्वे- ओं व्योम- व्यापिने । व्योमरूपाय सर्वव्यापिने शिवाय- ।। २७९ ।। अनंताय अनाथाय अनाश्रिताय- धूपाय- इति मध्ये शिवतत्वेन पदाय कर्णिकायां- ।। २८० ।। अतिशाश्वताय योगपीठसंस्थात् नित्य- योगिने धुनाहाराय ओं नमश्शिवाय सर्व- ।। २८१ ।। प्रभवे शिवाय ईशानमूर्धाय तत्पुरुष- वक्त्राय- इति पूर्वदले सादाख्येत्यघोर- ।। २८२ ।। हृदयाय वामदेव गुह्याय सद्योजातमूर्तये- ओं नमो नमः । गुह्याति गुह्याय । गोघ्ने? अनि- ।। २८३ ।। धनाय । सर्वसिद्धाधिपाय । ज्योतिरूपाय- ईश्वर तत्वेऽग्निदुले । परमेश्वरपराय । अचे- ।। २८४ ।। तनाचेतन व्योमिन् । व्योमिन् । व्यापिन्-व्यापिन्- अरूपिन् अरूपिन् प्रथम प्रथम तेजस्तेजः ।। २८५ ।। ज्योति ज्योतिः । अरूप इति । विद्यातत्वे याम्य- दले । अनन्त अभस्म अभस्म । अनादि नाना- ।। २८६ ।। धू धू धू ओं भूः ओं भुवः ओं सुवः । ओं महः । माया तत्वे नैर्-ऋतदले । अनिधन निधन- निधनो- ।। २८७ ।। द्भव शिव सर्वपरत्मन् । महेश्वरः । महादेव । सद्भावेश्वर इति- कालतत्वे वारुणे पात्रे ।। २८८ ।। महातेजः योगाधिपतये मुञ्च मुञ्च । प्रथम प्रथम- शर्व शर्व । भव भव भवोद्भव सर्वभूत सुखप्रद- ।। २८९ ।। सर्वसान्निध्यकर । इति वायव्यदले नियतितत्वे- ब्रह्मविष्णुरुद्रपरि अनर्चितानर्चित । असंस्तु- ।। २९० ।। तासंस्तुत पूर्वस्थित पूर्वस्थित साक्षिन् साक्षिन् । कुरु कुरु पतंग पतंग पिंग पिंग ज्ञान ज्ञान इति- ।। २९१ ।। प्. २२) पुरुषतत्वे । उत्तरदले ।। १ ।। शब्द शब्द सूक्ष्मसूक्ष्म शिव शिव सर्वद सर्वद ओं नमो नमः । ओं शिवाय- ।। २९२ ।। नमो नमः । ओमिति प्राकृत तत्वे । ईशानदले- । रुद्रशांतिं जपेन्नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते ।। २९३ ।। उपद्रवेषु सर्वेषु सर्वोत्पातेषु षण्मुख । * मुतेनात्र संदेहः सत्यं सत्य शिखिध्वज ।। २९४ ।। स्थापनार्चन दीक्षादि क्रमोपक्रमयोर्नरः । पश्चान्न कुरुते शांतिं इष्टापूर्तैवियुज्यते ।। २९५ ।। रोगात्ययनिमित्ताप्तौ देशशांत्यादि कर्मसु । श्मशानेषु च नित्येषु मानवा यत्र वर्तते ।। २९६ ।। शता अष्टौ तथाकर्षे वश्योच्चाटनमारणे । नापेक्षणीया कालस्य भौतिकस्यापि नित्यशः ।। २९७ ।। इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे- रुद्रशांति पटलः - शिवाचारम् - ईश्वर उवाच- दीक्षितानां क्रमेणैव शिवाचारो निगद्यते ।। २९९ ।। किं वर्ज्यं किं च कर्तव्यं शिवमार्गस्थितेष्वथ । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोस्तथा ।। ३०० ।। व्यतीपातेषु सर्वेषु दिनवृद्धौ दिनक्षये । संक्रान्त्यामयने द्वंन्तु षडशीति मुखेषु च ।। ३०१ ।। द्विगुणं पूजनं होमो जपो नक्तेन वर्तनं । भूतेषु रक्षणं कार्यं वात्सल्यं च तपस्विषु ।। ३०२ ।। कारुण्यं सर्वभूतेषु क्षमासत्यमचापलम् । अनृतं गुरुदेवार्थं न दोषाय प्रकल्प्यते ।। ३०३ ।। अदण्डश्चासहायश्च गमनं शयनं नहि । रुद्राक्ष कटकन्नित्यं विषमं वासमंद्रजं ।। ३०४ ।। एकत्रिपञ्चवदनं यथा लाभं तु धारयेत् । द्विचतुष्षण्मुखं शस्तं अव्रणं कन्दतीक्षकं ।। ३०५ ।। प्. २३) सव्रणः क्रमिजुष्टं तु कन्दकैरहितं तथा । वकधारानिकृष्टं च रुद्राक्षं नैव धारयेत् ।। ३०६ ।। दक्षबाहुशिखायां वा धार्यं चतुराननम् । अब्रह्मचारी ब्रह्मचार्यो वास्तातः स्नातको भवेत् ।। ३०७ ।। रुद्राक्षधारणे नैव रुद्रलोके महीयते । वाङ्मनः कायिकं पापं दहत्यग्निरिवेन्धनं ।। ३०८ ।। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रुद्राक्षं धारयेत्सदा । अधारणे महान् दोषः सिद्धयः तस्य दूरतः ।। ३०९ ।। रुद्राक्षधारणीयस्तु दीक्षितैश्चाप्य दीक्षितैः । नित्यं हैममयीं धार्यं मुद्रिका दक्षिणे करे ।। ३१० ।। पद्मरागान्विता कार्या नीलेन रचिताथवा । धार्यो हि चित्र रुग्माद्यैः कुण्डलेन चितान्विते ।। ३११ ।। नवशब्ददशाद्यं स्यात् त्रिसरं देशिकाद्दितः । त्रिसूत्रेण वृतत्वे तद्धृत्तं घृष्टं सुवर्तितम् ।। ३१२ ।। द्विगुणं कटिबंधेन नयेदामस्तनांतिकं । तस्मात्तद्विगुणं कुर्याद्ग्रन्थिस्तस्या त्रिवेष्टनात् ।। ३१३ ।। उपवीतन्नृपादीनां तद्वित्रेकसरं क्रमात् । पूजामात्रं च सन्धार्यं नोर्ध्वं तेषां हि धारणं ।। ३१४ ।। शिवसंज्ञाद्विजस्यैव देवाख्या चंद्रपस्य तु । वैश्यानां देवसंज्ञा च शूद्राणां तु गणान्विता ।। ३१५ ।। पुष्पपादानुसारेण संज्ञा तन्नायतो हिता । अनाथं दुर्बलं भीतं दुर्गन्धं न परित्यजेत् ।। ३१६ ।। गवामुत्थापनं कार्यं मग्नानां कर्दमादिषु । चतुर्णामपि वर्णानां आचार्यत्वमिहोदितः ।। ३१७ ।। सर्वेषां चैव वर्णानां द्विजोनुग्राहकर्मतः । त्रयाणां क्षत्रिये द्वाभ्यां वैश्यश्शूद्रः स्वयोनिजे ।। ३१८ ।। संस्पर्शात्कारुकादीनां हौत्रीं तु परिवर्जयेत् । एवं चानुग्रहः कार्यः चतुर्भिरपि देशिकैः ।। ३१९ ।। प्. २४) द्विजस्याश्रम धर्मित्वं चतुर्था परिकीर्तितः । ब्रह्मचारी ग्रहस्थश्च वानप्रस्थो यतिः क्रमात् ।। ३२० ।। ग्रहस्थाश्रम धर्मित्वं त्रयाणां च न चापरं । तावदस्य पुनस्तेषां ब्रह्मचर्यं विधीयते ।। ३२१ ।। आश्रमाणां तु भेदोऽस्ति निष्टा भेदो न विद्यते । एकं द्वयं फलं भुङ्क्ते मोक्षस्साधारणस्तयोः ।। ३२२ ।। ब्रह्मचारी द्विधा प्रोक्तो भौतिको नैष्टिकोऽपरः । भौतिकस्त्रिविधो ज्ञेयः संक्षेपेणोच्यते मया ।। ३२३ ।। विप्रास्नातक एवाद्यो व्रतस्नातक एव च । विद्याव्रतस्नातकश्च भौतिकस्त्रिविधोऽपि हि ।। ३२४ ।। विद्याव्रत समाप्तौ तु गृहीत्वं तस्य कीर्तितं । द्वितीयो नैष्टिकः प्रोक्तो देहांतं तस्य वर्तनं ।। ३२५ ।। स मेखली जटी दण्डी मुण्डी वा भिक्षुकश्शुचिः । नित्यं गुरुकुले वासः संयमी सत्यभाषितं ।। ३२६ ।। स्त्रिकाल स्नायीताक्रोधः क्षांतिर्या ब्रह्मचारिणी । निवर्तनं नैष्टिकस्य अघोरायुतवर्तनात् ।। ३२७ ।। कृत्वा वृतेश्वरं याते वृतमोक्षस्तदा भवेत् । स्नानं दैवार्चनं होमं दानं च पितृतर्पणम् ।। ३२८ ।। स्वदारमरणं कार्यं प्रीतिर्वा शाश्वती तथा । चतुर्विधो गृहस्थस्तु बोद्धव्यः पार्वतीसुत ।। ३२९ ।। वने वासोऽग्निवसनं कन्दमूलफलाशनम् । भूशययाजिनधारित्वं प्रतिग्रहविवर्जितं ।। ३३० ।। त्रिकालं प्लवनं होमं पूजाध्यानमहर्निशं । सर्वेन्द्रियनिरोधश्च वृत्तिरेषा वनस्थिते ।। ३३१ ।। सर्वक्रिया परित्यागो विवासावाथवल्कली । सर्वत्र समदर्शित्वं सुखदुःखाविकारिता ।। ३३२ ।। सबाह्यांभ्यन्तरं शौचं अरण्येध्याननिष्टता । प्रियाप्रिय परित्योगो यतो वृत्तिरुदाहृता ।। ३३३ ।। प्. २५) चतुष्कमेतत्कथितं एकैकं च चतुर्विधं । इति श्रीमत् षट्सहस्त्रिकालोत्तर महा- ।। ३३४ ।। तन्त्रे आश्रमपटलः ईश्वर उवाच- पुनरेव प्रवक्ष्यामि चतुर्धाशिवगोचरम् ।। ३३५ ।। शिवश्शिखा तथा ज्योतिः सावित्री चेति गोचराः । गोचरन्तु कुलं ज्ञेयं तेन ज्ञेयास्तु वीक्षिताः ।। ३३६ ।। चिह्नेन वसिताश्शैवाः शेषाः पाषण्डिनो मताः । चतुर्धा शिवदेहन्तु गोचरे तु प्रकल्पयेत् ।। ३३७ ।। मन्त्र वाच्यं शिवकुले नादवाच्यं शिखाकुलं । बिन्ध्वर्ध चंद्रज्योत्स्नाख्या सादाक्ष्यमीरितं ।। ३३८ ।। आशिवादीश्वरांतं तु ज्ञेयं गोचरता स्थितिः । शिवादि पूर्व विज्ञानं न चिन्मात्रं यदा तदा ।। ३३९ ।। नाडीचक्रात्म विज्ञानं बीजयुक्त शिवागमे । नित्यानंदात्मकं ज्ञेयं तत्कुलं शिवसंज्ञकं ।। ३४० ।। नादशक्ति स्तुतोजाता परमं ब्रह्मणः पदम् । आतो हि द्वादशांतं तु नादसूच्या विभेदितः ।। ३४१ ।। मन्त्रमुक्त्वा कलायां तु शिखया प्रोक्तमांतरं । शिखाकुलं तथा ज्ञेयं नादतत्वावलंबनात् ।। ३४२ ।। संस्थानं बिन्दुतत्वे तु पदे चैव सदाशिवे । पशुपाशबलाद्वस्तु विचारो ज्योतिसंज्ञके ।। ३४३ ।। व्यामिश्रितं तु सर्वैर्यत् कुलं सावित्र संज्ञके । शिवश्शक्तिश्च सकलं तदधश्चेश्वरात्मकं ।। ३४४ ।। तत्र तत्र हि भोक्तृत्वात्तस्य तस्य हि तत्कुलं । शिवश्शिखा तथा ज्योतिः ज्ञेयं सावित्रकं कुलं ।। ३४५ ।। एकैकस्य चतुर्धान्यो वृत्तिभेदो निगद्यते । प्राजापत्यो महीपालाकपोतो ग्रन्थिकस्तथा ।। ३४६ ।। एते भेदास्समाख्याता गोचरे शिवसंज्ञके । कुटिकाश्चैव वेतालाः पद्माहंसाश्शिखाकुले ।। ३४७ ।। धृतराष्ट्रा बकाः कंकाः गोपालाः ज्योति संज्ञके । तुटिका माठराश्चैव गुलिका दण्डिनो परे ।। ३४८ ।। प्. २६) सावित्र गोचरे प्रोक्ता वृत्तिमेषामतः शृणु । अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायश्शौच संयमः ।। ३४९ ।। सत्यमस्थेयमेवद्धि प्राजापत्यं व्रतं हि हत् । क्षयपुत्रार्थ विद्वेष कर्मभिश्शांतिकादिभिः ।। ३५० ।। पालयन्तीमहिं यस्मा महीपालास्तु सायकां । पदि नान्येकणान् भूमौ संहरंति कपोतवत् ।। ३५१ ।। तद्वृत्या जीवितं येषां कपोतास्ते तु सायकाः । बृहत्कृत्वा तु सद्ग्रन्थिं सहसैवत्यजंति ये ।। ३५२ ।। हुतभुक् देवतार्थन्तु ग्रन्थिकास्साधका मताः । सरित्सागर कूलांते कुटीं त्यक्त्वा स्थितास्तु ये ।। ३५३ ।। कुटिकास्साधका ज्ञेयाः शिवाराधन तत्पराः । तीर्था सक्तुस्सपत्नीका यथा लब्धोपजीवनं ।। ३५४ ।। महोत्साहस संयुक्ता वेतालास्ते तु साधकाः । संयताश्च मलासक्ताः राज्यकामार्थसाधकाः ।। ३५५ ।। पद्मास्ते साधकाख्याताः भिक्षाचर्यरतास्सदा । ज्ञानयोग समायुक्ता वेदाचारे स्थिताश्चये ।। ३५६ ।। यो हंसास्साधकाख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः । ब्रह्मचर्येण सत्येन यथा लब्धतयापि च ।। ३५७ ।। जितं जगत्समस्तं ये धृतराष्ट्रा मतास्तुते । गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतधर्ममथापि वा ।। ३५८ ।। स्वात्मैकगतिनिष्टास्तु बकास्ते साधकामताः । जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिताश्चोत्कृष्टसिद्धये ।। ३५९ ।। बीजशृंगाटकाहारा ते कैंकास्तु साधकाः । गोभिस्सार्धं व्रजन्त्यत्र गोष्टे च निवसंतिये ।। ३६० ।। पञ्चगव्याशना ये तु गोपालास्ते तु साधकाः । कृच्छ्र चांद्रायणाद्यैस्तु क्षपयंति स्वकं वपुः ।। ३६१ ।। तुटिमात्राशिनस्ते तु तृटिकास्साधकामताः । जग्ध्वा तु शमरीं पत्नीं मेदिनीं गृहमेधिनीं ।। ३६२ ।। प्. २७) भिक्षावृत्तिरता शुद्धा मातरास्ते तु साधकाः । ग्रासमात्रं समानाभिः त्रुटिकाभिरथाष्टभिः ।। ३६३ ।। कन्दमूलफलोत्थाभिः गुटिकास्ते तु साधकाः । स्वदेह दण्डने युक्ताः रात्रौ वीरासने स्थिताः ।। ३६४ ।। दण्डिनः साधकाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितं । सामान्यतो विशेषस्था भूतितो गृहिणोऽपि वा ।। ३६५ ।। इति श्रीमत्षट्सहस्रिकालोत्तरे महातंत्रे गोचर पटलः चतुर्दशः ।। ३६६ ।। ईश्वर उवाच - भिक्षाभोजनम्- ब्रह्मचारी गृहस्थश्च देशिकस्तु द्विधायतः ।। ३६१ ।। तयोर्वर्ज्यमवर्ज्यम् च कथयामि तवाखिलं । मासं मदृग्वरं शस्त्रं हरिद्रायान वर्जनम् ।। ३६८ । तथा स्त्रीराग संस्कार गीतवादित्र नर्तनं । शिव संबन्धिनं मुक्त्वा वर्ज्यमत्यत्र यत्नतः ।। ३६९ ।। द्विकालं भोजनं दानं प्रीतिनासर्जनं हितं । मालालंकार गंधांश्च वर्जयेद्यागवर्जनं ।। ३७० ।। मध्वापत्सु न दृश्येत यानशस्त्रादि वल्गुषं । मिस्सिन्ग् पगे नो. ३९ ।। ३७१ ।। दशांगुलं समुत्सेधं उच्छ्रयादंगुलाष्टकं । भिक्षापात्रं प्रकर्तव्यं ताम्रं वा पत्रकल्पितं ।। ३७२ ।। पलाशं मधुपत्रैश्च कदंबाम्रैश्च चंपकैः । वर्जयेत् तु वराश्वत्थं विशावाताक्षि केसरम् ।। ३७३ ।। चातुर्वर्णं चरेद्भैक्षं अभिशस्तं विसर्जयेत् । तथा पतितसंभूतं भिक्षाचर्या यथा विधिः ।। ३७४ ।। दण्डेऽस्त्रं हृदयं पात्रे न्यस्त्वायायाच्छिवं स्मरन् । पात्रे तु पतितं भैक्षं गृह्णीयात् भूगतं त्यजेत् ।। ३७५ ।। स्थातव्यं न चिरं कालं निवृत्तेन निवर्तनं । मौनं प्रयत्नतः कार्यं पात्रपूरणतोऽथवा ।। ३७६ ।। प्. २८) कणभिक्षाथवा कार्या बहुदैव सिकान वा । भिक्षा मानीयतामेव स्थाप्य स्थाने शुभे समे ।। ३७७ ।। हस्तपादादिकं काख्य पूर्ववद्वाचमेद्बुधः । हृदा संप्रोक्षितं दद्यात् शिवाय गुरवे पुनः ।। ३७८ ।। भोजनं परतः कार्यं त्र्यक्षरेणाभि मंत्रितः । तथा भूतं भवत्याशु तद्भुत्वा मृत्युजिद्भवेत् ।। ३७९ ।। मौनमास्थाय भोक्तव्यं न चात्यंतं विरोधकृत् । एवं भिक्षाटनं प्रोक्तं सर्वसामान्य लक्षणम् ।। ३८० ।। नास्ति भिक्षा समं पुण्यं नास्ति भिक्षा समं तपः । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलं ।। ३८१ ।। सर्वदानेषु यत्पुण्यं यथा चांद्रायणादिषु । तत्फलं कोटिगुणितं भिक्षाशी प्राप्नुयान्नरः ।। ३८२ ।। पाके निर्वर्तिते यत्र अथिथि यीति पराङ्मुखः । देवाश्च पितरस्सर्वे यांति तस्मात्पराङ्मुखाः ।। ३८३ ।। प्राप्ते काले तु दातव्यं अविचारेण यत्नतः । कुलानुद्धरते सोहि दशपूर्वान् दशपरात् ।। ३८४ ।। सर्वेषां चैव पात्राणां पात्रं चैवातिथिं परं । हीनांगमथ पूर्णांगणवृत्तं जातिरेव वा ।। ३८५ ।। अविचारेण पूज्यस्तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् । संप्राप्तकाले यो भैक्षं दूरतः परिवर्जयेत् ।। ३८६ ।। तस्य पुण्यफलं सर्वं गृहीत्वा याति सोऽतिथिः । अनिष्पन्ने यथा काले योजयेदविचारतः ।। ३८७ ।। ब्रह्महा कथ्यते सोऽहि बहुरूपाच्छताच्छुचिः । एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन कार्यं भिक्षाटनं सदा ।। ३८८ ।। सिद्धयः तस्य सिध्यंति भिक्षाशी योजितेंद्रियः । सर्वे प्रतिग्रहाः प्रोक्ताः विना भिक्षां शिखिध्वज ।। ३८९ ।। इति श्रीकालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे- आश्रमप्रयुक्ताचार्य समयाचारपटलः ।। ३९० ।। कार्तिकेय उवाच- गुरुद्वयं च यः प्रोक्ते भौतिकं नैष्टिकं क्रमात् ।। ३९१ ।। प्. २९) अनुग्राह्य विभागं तु न ज्ञातं तत्वतो मया ।। ३९२ ।। ईश्वर उवाच- शृणु षण्मुख तत्वेन मोक्षं भोगं यथा स्थितं । ब्रह्मचारी गृहस्थश्च द्विविधी देशिकोत्तमः ।। ३९३ ।। दीक्षा प्रतिष्टयोरेता प्रभावव्यधिकारणौ । किन्तु मोक्षैक युक्तानां विभूतिर्विमुखात्मनां ।। ३९४ ।। ब्रह्मचारी गुरुर्ज्ञेयो गृहस्थस्स्याद्वयाथिनां । पूर्ववर्णाश्रमाणां हि स्वे स्वे कर्मणि तिष्टतां ।। ३९५ ।। उत्पन्न तत्वज्ञानानां मोक्षसाधारणं स्मृतं । यतीनां तु यतित्वं तु गृहस्थै रथमातृके ।। ३९६ ।। गृहस्थ एव तैरेव यज्ञार्थिभिरुपास्यते । गृहस्थादितरेषां तु नास्ति भोगाधिकारिता ।। ३९७ ।। तस्माद्गृही गुरुकार्यो भोगमोक्षोभयार्थिभिः । लिंगिनां तु नमस्कारात् गोसहस्र फलं लभेत् ।। ३९८ ।। गो सहस्र फलं याति स्वगुरोः पादवंदनात् । तेनास्तौ प्राप्नुयात्सर्वं यद्दत्तं शिवलिंगिने ।। ३९९ ।। तेन तृप्तेन तृप्यं तु जगत्सर्वं चराचरम् । तेन तुष्टेन तुष्टस्तु देव देवस्सदाशिवः ।। ४०० ।। तस्मात्सर्व प्रयत्नेन पूजयेच्छिवलिंगिनं । बौद्धवैष्णव पञ्चार्थ सौरकालाकल्लादिषु ।। ४०१ ।। शैवस्सर्वाधिकारीः स्यात् न शैवोऽमी कथंचन । वासना तत्वभेदेन बोद्धव्याः पशवस्त्विह ।। ४०२ ।। दीक्षितानां प्रवक्ष्यामि विभागं रीढसंभवं । गृहस्थो ब्रह्मचारी च दीक्षिता द्विविधौ मतः ।। ४०३ ।। पुत्राः पितुरभावात्तु दायादास्स्यु शिखिध्वज । औ रसाः समभागेन तद्वन्या विशेषतः ।। ४०४ ।। कथं श्रेष्टहनीष्टेस्तथान्य समवर्तिनः । पिता हरेदपुत्रस्य माता च तदभावतः ।। ४०५ ।। पितृव्यास्तदभावे तु तथान्ये पिण्डदायिनः । पितृपक्षोद्भवाः केचित् स्वगोत्र प्रभवा यदा ।। ४०६ ।। प्. ३०) अभावात् पितृपक्षस्य त्वितरो मातृपक्षजाः । तदभावाद्धरेद्राजा वित्तं पक्षद्वयं विना ।। ४०७ ।। एवं मातामहादीनि पित्राद्यारित्थिनो स्मृताः । विवाहिता प्रजानारी भर्तृपक्ष कुलखिना ।। ४०८ ।। पितृपक्षोद्भवं रिक्थं प्रार्थितव्यं प्रयत्नतः । प्रभुणा दाससंभूतं वित्तं ग्राह्यं समासतः ।। ४०९ ।। एवं ग्राम्य जनानां तु तथा सत्तानुरात्मनां । सत्स्वपत्येषु तेषां वै ग्राह्यं षड्भागमात्रतः ।। ४१० ।। निर्याण समये द्रव्ये राजा भागी न चेतरः । महार्घं दन्तिनो पाजीन् नृपतेस्तु समर्पयेत् ।। ४११ ।। ग्राह्यं द्रविण विप्राच्चतुर्णबहिष्कृतम् । कैवर्तकादिकं ग्राह्यं उपस्पर्शसमुद्भवः ।। ४१२ ।। तन्तुप्लाव्युद्भवार्थं च वेणुप्लावीं विना हरेत् । इत्यष्टादशधारित्वं शास्त्रबुध्या विभाजपेत् ।। ४१३ ।। प्रकल्प्यमंतरं गंधं बहिरंगत्वमेव च । पिण्डदात्रनुसारेण दायादास्यान्न चान्यदा ।। ४१४ ।। गृहस्थरित्थं कथितं प्रोच्यते ब्रह्मचारिजम् । ब्रह्मचार्युद्भवे रिक्थ रिक्थिनस्तु स्वसंतते । ४१५ ।। स्वसंततेरभावाच्च दायादाचान्य संतते । एवं तु रिक्थिनः प्रोक्ता वर्जयेत् तदलिंगिनः ।। ४१६ ।। स्वसन्तते भवाद्द्रव्य न भोगेनापि नीयते । यच्च भोगविहीनं तु त्रिंशद्वर्षं विना हितं ।। ४१७ ।। श्रावितं लेख्यविधिना नृपा * वित्तधृत्पुनः । निरीक्ष्य साक्षिणोयस्मादुभयानुमते सति ।। ४१८ ।। वाङ्दण्डस्ते ययुध्येषु न परीक्ष्यास्तु साक्षिणः । व्यवहार प्रतिज्ञास्तु सारभूता विचारयेत् ।। ४१९ ।। पुनरेव प्रवक्ष्यामि विचारं तव षण्मुख । उपकुर्वाणकानां तु शिवाज्ञा तु विधायिनां ।। ४२० ।। ब्रह्मचारी भवेद्धित्वा कृत्वा चैव प्रतिग्रहं । वित्त भूम्यादिकं * * * गाश्रममथाभ्यगात् ।। ४२१ ।। प्. ३१) तेषां रिक्थ विभागं तु कल्पनीयं गृहस्थवत् । मातृपुत्रादि भ्रातृणां प्रतिभागं प्रकल्पयेत् ।। ४२२ ।। त्रिविधेन प्रमाणेन साक्षिपूर्वं समन्ततः । अष्टादश पदंचात्र व्यवहारं परीक्षयेत् ।। ४२३ ।। सत्येव प्रविचारास्तु संक्षेपात्तु प्रदर्शिताः । श्रुतेन वयसा जात्या समायुक्तोऽथ कन्यसः ।। ४२४ ।। तेनाभिवाद्यो यत्नेन गुरुवत्पूर्व दीक्षितः । प्रदक्षिणीयो ज्येष्टेन गुरुवद्वाभिनंदयेत् ।। ४२५ ।। स पूज्यः परयाभक्त्या स्वगुरोस्तु दिने दिने । तद भावास्तु भार्या वा पूजनीया प्रयत्नतः ।। ४२६ ।। न गुरुस्त्रीत्वचित् कार्यानस्याग्राहयेदणून् । न देयास्त्रिषु समया न कार्या लिंगिनी क्वचित् ।। ४२७ ।। न तान्नमेत्कदाचिच्च न नग्नामवलोकयेत् । ज्येष्ठो भ्राता सदा पूज्यः शास्त्रमन्वेष्टयेत् ततः ।। ४२८ ।। अथवान्यतमाच्छास्त्रं श्रोतव्यं कर्मसिद्धये । गुरुवत्पूजयेन्नित्यं नानात्वं परिवर्जयेत् ।। ४२९ ।। चोदको बोधकश्चैव मोक्षदस्तु तृतीयकः । शिववत्पूजयेत्सर्वान् यतस्ते मोक्षदा नृणां ।। ४३० ।। या प्रेरयति जन्तूनां शिवे परमकारणे । प्रेरणाच्चोदकं प्राहुः गुरु धौरेय उत्तमः ।। ४३१ ।। दीक्षा गुरोर्मोक्षदस्तु बोधकश्शास्त्र दर्शकः । बोधकस्तु प्रयत्नेन पूजितव्यः सदैव हि ।। ४३२ ।। इत्येतत्कथितं लेशान्नियोगात् गुरुसंस्थितं । इति कालोत्तरे महातंत्रे षट्सहस्रे गुरु- ।। ४३३ ।। विचारो षोडशः पटलः- त्रिचत्वारिंशदश्लोकः ईश्वर उवाच ।। ४३४ ।। अंशकं संप्रवक्ष्यमि साधकानां फलप्रदम् । विचारश्चात्र कर्तव्यो मंत्राणां अंशको ननु ।। ४३५ ।। अंशकानि विना बीजाः फलवर्जिताः । यथा बीजमकाले तु फलदं नैव दृश्यते ।। ४३६ ।। प्. ३२) ऊषरे व्यप्य निक्षिप्य बीजं फलविवजितम् । तद्वंदशकहीनं तु मंत्रं नादापयेत् क्वचित् ।। ४३७ ।। अतोंशकं त्रिधावक्ष्ये ज्ञात्वा सिद्धगतो भवेत् । भूमौ तु मातृकां लिख्य कूट * * विवर्जिताः ।। ४३८ ।। मन्त्राक्षराणि विश्लेक्ष्य अनुस्वारान्नयेत् पृथक् । साधकस्य तु या संज्ञा तस्य विश्लेषणं तथा ।। ४३९ ।। मन्त्रस्यादौ तथा चांते साधकानां नियोजयेत् । सिद्धः साध्यः सुसिद्धारिः संज्ञां गणयेत्क्रमात् ।। ४४० ।। मन्त्रस्यादौ तथांते च सिद्धिदस्य शुभांशकः । सिद्धादिश्चांत सिद्धिश्च तत्क्षणादेव सिध्यति ।। ४४१ ।। सुसिद्धादि सुसिद्धांतं सिद्धवत्परिकल्पयेत् । अरिमादौ तथांते च दूरतः परिवर्जयेत् ।। ४४२ ।। सिद्धस्सुसिद्धः चैकार्थे अरिस्साध्यस्तथैव च । आदौ सिद्धिस्थितो मंत्रे तदंते तद्वदेव हि ।। ४४३ ।। सिद्धस्सिध्यंत संदेह उदासीनो द्वितीयकः । स्वसिद्धः फलदः क्षिप्रं अरिन्नाशकरोध्रुवम् ।। ४४४ ।। अत्यंतारि सम्राक्रांत मृत्युदंतेन वर्जयेत् । अर्ध्यन्तश्च सुसिद्धादि सिद्धांतारि पुनशुभः ।। ४४५ ।। इत्येकदंशकं ज्ञात्वा मंत्रं शिष्यायचार्पयेत् । प्रासादप्रणवाद्यं तु माया वर्णस्य षण्मुख ।। ४४६ ।। नवात्म देवरोभ्यांनांशकं परिकल्पयेत् । विद्यानुग्राहकाह्येते मंत्रराजेश्वरा मताः ।। ४४७ ।। समर्थास्सर्वकार्येषु नांशकं तेषु कल्पयेत् । अथवान्य प्रकारेण अंशकं कल्पयेत्सुधीः ।। ४४८ ।। ब्रह्मा विष्णुश्च शक्रश्च यक्षगंधर्वराक्षसाः । दैत्यविद्याधरा रुद्राः ज्ञेयाश्शुद्धास्तदंशकाः ।। ४४९ ।। प्रातस्नायी द्विजासक्त शौचकृत्संयतो घृणी । ब्रह्मविद्यात्म संसक्तो ज्ञेयो ब्रह्मांशकस्स च ।। ४५० ।। प्. ३३) मायी सत्वयुतो धीरः स्त्रीप्रियो मत्सरी दृढी । कार्योपायशताभिज्ञो ज्ञेयो वै वैष्णवांशकः ।। ४५१ ।। रुद्र भक्तोद्यमी वीरः पिशाचनिलयात्रयः । महाव्रत प्रियो प्राज्ञो ज्ञेयो रुद्रांशकः नरः ।। ४५२ ।। गीतनृत्ताद्यभिज्ञश्च दन्तिद * न तत्परः । तदैश्वर्यः कथासक्तो ज्ञेयः पौनंदशांतकः ।। ४५३ ।। क्षीराशी चानिलोत्या न गलखण्डोदन प्रियः । स्तब्दाक्षो नागकन्यार्थी ज्ञेयो नागांशकोनरः ।। ४५४ ।। काकांगदहारैश्च भूषा भूषण भूषितः । सत्वयुक्तोंगसंपन्नो ज्ञेयो यक्षेश्वरांशकः ।। ४५५ ।। गीतनृत्त प्रियोमाल्य वस्त्रसृक्गंध सुंदरः । तदैश्वर्याभिलाषी च गंधर्वांशो नरोत्तमः ।। ४५६ ।। क्रव्यात्सृक्गंध शर्वरी भ्रमणप्रियः । भ्रुकुटी भंगभीमाक्षो ज्ञेयोऽसौ राक्षसांशतः ।। ४५७ ।। गंभीराक्षि पदक्षोभः पररंध्रनिबंधधीः । महाभव कथालापी ज्ञेयो दैन्यांशको नरः ।। ४५८ ।। रोधनांजननि स्त्रिंशद्विप्रासिद्धिसमीहकः । तदूढचेताश्चोत् * क्षु ज्ञेयो विद्याधरांशतः ।। ४५९ ।। धीरो भीमोऽमलाकांतः पूतिगंधामिषप्रियः । सत्क्षुद्रो तीवरोषार्तः पिशाचांशः स उच्यते ।। ४६० ।। शुद्धांशका समाख्याता मिश्रांशः कथ्यते पुनः । सुरननखरः श्लक्ष्णः प्रभामण्डलमण्डितः ।। ४६१ ।। गूढ गुलांगुली उर्व कूर्मपृष्टपदं पुनः । सुवृत्तजंघा जान्वग्ररंभास्तंभ समोरुकः ।। ४६२ ।। नितंब तटविस्तीर्ण स्त्रिवलीभंगभंगुरः । आक्षौम मध्यदेशांत विस्तीर्ण कमलालयः ।। ४६३ ।। कंबुकण्ठश्च बिंबोष्टः ललंबभुजपङ्कजः । प्रोत्तुंग समनासाग्र विलोल चपलेक्षणः ।। ४६४ ।। स्वन्तरश्मि शुद्धास्य कार्मुक भ्रूयुगांकितः । ललाट तटविस्तार शिरच्छत्र सुशोभितः ।। ४६५ ।। प्. ३४) महामायूरपिञ्चाग्र नीलवक्रशिरोरुहः । सत्वबुद्धिबलाकाश्च क्षांति प्रीति समन्वितं ।। ४६६ ।। उत्साहहर्षसंपन्नो रुद्र भक्तो निवर्तकः । मिश्रांशक युतोधान्य सचाहस्सर्वसिद्धिषु ।। ४६७ ।। प्रतिपत्पूर्णिमां तत्व सकलाद्वाद्विवास्थिताः । कर्णोष्ट्यं तु स तु मध्ये पक्षयोर्मातृभिस्सह ।। ४६८ ।। एवं ज्ञात्वांशकं दद्यात् मंत्रं तस्य यथा हितं । एकाक्षरं समारभ्य षडन्तं मंत्ररुच्यते ।। ४६९ ।। सप्ताक्षराद्भवेद्विद्या यावत्पंचशतावधि । सप्ताक्षराद्भवेद्बाला यावद्विंक्षरावधि । ४७० ।। तदूर्ध्वं तु कुमारी स्याद्वर्णाद्वात्रिंशदंतकाः । तदूर्ध्वं युवतीज्ञेया यावद्वर्णशतत्रयम् ।। ४७२ ।। शतत्रयात्स्थ विरास्यात् पंचकावधि । ततस्सहस्र वर्णान्तं दृढविद्या प्रकीर्तिताः ।। ४७२ ।। सहस्रात्परतो विद्या दण्डकेति प्रकीर्तिता । द्विसहस्रं स्तवंविद्धि सकृज्जप्ते च सिध्यति ।। ४७३ ।। पूर्वसंध्या तु बालानां जपहोमार्चने हिता । सूर्योदये कुमारीणां प्रहरे यौवन स्थिता ।। ४७४ ।। मध्याह्ने स्थविराणां तु वृद्धानामपराह्नकं । दण्डकानां तु संध्यानां नक्तशेषेषु पूजनम् ।। ४७५ ।। मन्त्राणां चैव पूजांते जपहोमादिकं हितं । अन्यथा कुरुते यस्तु विघ्नेशैश्चापि भूयते ।। ४७६ ।। न सिध्यति मनाक्तस्य यत्साधयितु मीहते । नैवेद्यं चैव सर्वेषां पायसं सघृतं दधि ।। ४७७ ।। मोदकानि विचित्राणि खण्डकाद्यान्यनेकशः । कालं ज्ञात्वा प्रयत्नेन सिद्धिदाना नृतं वचः ।। ४७८ ।। ककारादि हकारांतं क्रमात्पक्षौ सितासितौ । आदि पक्षस्तु * त्रणैर्हीनोवत्सन्निगद्यते ।। ४७९ ।। * * * * * * न्दशस्वरान् * * * * * * न् । अनुस्वारविसर्गेण विना मात्राक्रिया न्यसेत् ।। ४८० ।। प्. ३५) ह्रस्वा शुक्लास्समा दीर्घाः कृष्णा वै * * * * * । * * * त् प्रमुखास्तत्र तिथयः परिकल्पयेत् ।। ४८१ ।। बाला कुमारी युवती वृद्धा चिन्ताकरी * । तिथयः पञ्चविज्ञेयाः प्रतिपक्षं त्रिधा स्थिताः ।। ४८२ ।। जन्मलाभविनाशं च क्रमादेकैकपञ्चकं । उदितो * * * संध्याग्रामितो स्तिमितस्तथा ।। ४८३ ।। उदिते शांतिकादीनि कर्माणि भसिते तथा । विश्वाकर्षण स्तंभ * * * काले प्रकल्पयेत् ।। ४८४ ।। विद्वेषोच्चाटने शस्तं ग्रामितं पार्वतीसुत । अस्तमस्तमनं शस्तं ज्ञात्वा कालं च सिध्यति ।। ४८५ ।। एकैकस्य तु कालस्य ज्ञेयः षड्घटिकोदयः । तत्राव्यवहन्तरः कालो विज्ञेयश्च त्रिधास्थितः ।। ४८६ ।। शान्तिदादीनि कर्माणि इडाचारेण सिद्धिदा । विश्वाकर्षणमोहादीन् पिंगलेन प्रसिध्यति ।। ४८७ ।। मारणोच्चाटनादीनि विषुवत्स्थेन भावयेत् । एकैकं पञ्चधा ज्ञेया नाडीचारं प्रयत्नतः ।। ४८८ ।। पृथिव्या * * * तेजोवायुराकाश एव च । अधस्पृक् प्रवहेद्यस्मात् पृथिवी नामनामतः ।। ४८९ ।। ऊर्ध्व तेजः प्रवहन्ति ताभ्यां मध्या * * मतः । रंध्रे पार्श्वे भवेद्वायुः सर्वं व्याप्य तथामवरं ।। ४९० ।। स्तंभिकथ्?पार्थिवोमार्गे शांतिकं वारुणेहितं । वश्याकर्षण * हादीन् तैजसेन न संशयः ।। ४९१ ।। भ्रमणं वायुमार्गेण समरं शून्यभेन तु । इत्येतल्लेशतः ख्यातं कालस्य तु * * * या ।। ४९२ ।। अनेन तु विना वत्स न किंचिदपि सिध्यति । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कालज्ञानं समभ्यसेत् ।। ४९३ ।। इति कालोत्तरे महातंत्रे * * अंशकता- लक्षणः सप्तदशमः पटलः ।। ४९४ ।। षष्ठश्लोकः - प्. ३६) अथातः संप्रवक्ष्यामि * * सद्भावमुत्तमं । * * * * * * * * * व स्नेहात् षडानन ।। ४९५ ।। सर्वे सौभाग्यमतुलं श्रीमेयाकांति पुत्रदम् । भूतिकामैस्सदा सेव्यमायुः पुष्टिविवर्धनं ।। ४९६ ।। मन्त्रध्यानं मण्डलं च मुद्रासंधानमेव च । पञ्चप्रकारं संक्षेपात् कल्पन्ते कथयाम्यहं ।। ४९७ ।। चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्ति समन्वितं । आद्यंतं परतोद्ध्र्ट्य तदेव सविकारिणं ।। ४९८ ।। द्वितयः तारकं कांतं गौरी तत्रिपदान्वितं । चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौर्यासंपूर्णावाचकं ।। ४९९ ।। तत्राद्यं त्रितये नैव षोडाविन्यन्तमुच्चरेत् । ईश्वराच्छक्ति पर्यन्तं मूर्त स्वहृदयेन तु ।। ५०० ।। गौरीमंत्रं समाख्यातं शिवमंत्रमथोच्यते । ऊहकं च तथा कालं शिवबीजं समुद्धरेत् ।। ५०१ ।। प्राणदीर्घस्वराक्रांतं षडंगं जातिसंयुतं । आसनं प्रणवेनात्र षडुत्थं तु स तु न्यसेत् ।। ५०२ ।। मूर्तिन्यासं हृदा चात्र धूपदीपादिकं तथा । यामलं कथितं वत्स एकवीरमतः शृणु ।। ५०३ ।। व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमाया तु शोगगः । शिवशक्तिमयं बीजं हृदयादि विवर्जितः ।। ५०४ ।। यस्सर्वकामप्रदं वत्सबीजबीजवरं विदुः । ध्यानमंत्रं प्रवक्ष्यामि यथा वदनुपूर्वशः ।। ५०५ ।। द्व्यंगुला तु समारभ्य यावद्रज्रांगुलावधि । गृहे तु तत्वतः कार्यं बहिः प्रासादमानतः ।। ५०६ ।। हेमद्रव्यमयीशस्ता पित्तलामधताम्रजा । श्वेतचंदनजावायी देवदारुमयी शुभा ।। ५०७ ।। अव्यक्ता यत्नतः कार्यो पञ्चपिण्डाशिवान्विताः । कोणेषु च वृत्तानि तदूर्ध्वे पञ्चमं भवेत् ।। ५०८ ।। प्. ३७) लालिता सुभगा गौरी क्षोभणी शक्तिरेव च । अग्नीश रक्षो वा धूर्ध्वे दिक्षु वृत्तेऽन्यथा भवेत् ।। ५०९ ।। वाक्भवेच्छा क्रियाज्ञानी दिक्षु पूर्वादितो न्यसेत् । सपीठरचनायुक्तो वामभाग शिवस्थिता ।। ५१० ।। अव्यक्तं तु शिवं कुर्युः लक्ष्मरेखा विवर्जितं । एतदव्यक्त रूपं तु शिवयोः परिकीर्तितं ।। ५११ ।। भुक्तिमुक्तिप्रदं ज्ञेयं स्त्रीणां चैव विशेषतः । व्यक्तरूपामतो वक्ष्ये सर्वसाधारणा तथा ।। ५१२ ।। द्विनेत्रा वा त्रिनेत्रा वा शुद्धा वा शंकान्विता । समांघ्रि विषमांघ्रिर्वा संस्थिता द्विचतुर्भुजा ।। ५१३ ।। पीठपद्मद्वयस्था वा सि * कर्मस्थितापि वा । गौरी यथा तथा स्थाप्य तत्राद्या द्विभुजा सती ।। ५१४ ।। सृगक्षिसूत्र कलिका शलाकोल्पल घण्टिका । शरं परं वा सव्येन पाणिनान्यभयं भवेत् ।। ५१५ ।। वामेन पुस्त तांबूलं दण्डाभयकमण्डलुम् । गणेश कल्पणे वासान् दद्यादेकैकशः क्रमात् ।। ५१६ ।। अष्टानां सर्व हस्तानां एकैकस्येतरस्थितैः । मूर्तीनामष्टभिर्भेद स्याच्चतुष्षष्टिवद्विभोः ।। ५१७ ।। यथोक्त * रिष्टकयोः प्रतिपार्श्वं द्वयं द्वयं । बिभ्रतीति चतुर्हस्ता वेदाष्टगिरिभेदतः ।। ५१८ ।। प्रत्यष्टकं हि युग्मानि स्युरष्टयांबुधि संख्यया । तेषामन्योन्य संमूर्धा मुक्तासंख्या प्रवर्तते ।। ५१९ ।। मुख्य दृश्यामदृश्यां वा व्यक्तां वाथ प्रकल्पयेत् । लिंगवत्सा तु बोद्धव्या व्यक्ताव्यक्तोभयात्मिका ।। ५२० ।। अव्यक्तरूपा गौरी या अव्यक्तं कारयेच्छिवं । अव्यक्तं वा शिवं कुर्यात् व्यक्ता वा परमेश्वरी ।। ५२१ ।। व्यक्तरूप द्वयं वाथ कर्तव्यं लक्षणान्वितम् । अष्टतालोच्छ्रिता गौरी नवतालशिवो भवेत् ।। ५२२ ।। न ह्रस्वा न तु शाकार्या विकृता वा शिवप्रदा । अर्धनारीश्वरं वाथ कर्तव्यं पुर्ध प्रमाणतः ।। ५२३ ।। प्. ३८) इति ध्यानं समाख्यातं मुद्रां वै कथयामिते । आसने पद्म मुद्रां तु प्रागुक्तां परिकल्पयेत् ।। ५२४ ।। लिंगमुद्रा शिवस्योक्ता मुद्राचावाहती द्वयोः । गौर्या शक्तिमुद्रा तु योनिमुद्रा तु वा स्मृता ।। ५२५ ।। अन्योन्यंगुलि संवेष्टयावंगुष्टौ मध्यगौ न्यसेत् । तर्जनी चोच्छ्रिते चोभे शक्तिमुद्रा शिवप्रदा ।। ५२६ ।। क्षोभणी सर्वसंधानां मंत्रपूर्वा षडानन । मण्डलं संप्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।। ५२७ ।। चतुरश्रं चतुर्हस्तं समन्ताद्दिशि भाजितं । मध्ये कोष्टे * * * तु त्रिकोणा परिकल्पयेत् ।। ५२८ ।। तिस्रोर्ध्वे चार्धचंद्रं तु द्विगुणं द्विगुणभ्रमात् । द्विपदद्वारखण्डं तु द्विगुणं पदखण्डतः ।। ५२९ ।। एवं * * चतुष्कं तु वर्तितव्यं प्रयत्नतः । द्वाराभ्यां कोणदेशं तु द्विपदं वज्रवन्मतः ।। ५३० ।। प्रायश्चित्त द्वारद्वयस्यात्र कर्णं स्वविना । त्रिकोणमध्ये कमलं साष्टपत्रं सकर्णिकम् ।। ५३१ ।। शुक्लकुंदेन्दु वर्णाभं त्रिकोणं रक्तवर्चसम् । अर्धचंद्र * * ध्वन पीतं काञ्चन सप्रभम् ।। ५३२ ।। द्वाराणि पीतकृष्णानि कोणवज्रांजनप्रभम् । एवं निर्वत्य विधिव मण्डलं * * वर्धनं ।। ५३३ ।। अथवा सर्वतो भद्रं मण्डलं परिकल्पयेत् । मण्डलं पूर्ववत्कुर्यां प्रतिष्टायां षडानन ।। ५३४ ।। प्रतिष्ठापञ्चमं कार्यं ध्वजांतं शिवधामवत् । जीर्णोद्धारे कृतेवत्स लभते मौलिकं फलम् ।। ५३५ ।। प्रतिष्ठाप्य ततो देवीं भक्तियुक्तैस्सुभाषितं । पूजयेत्तत्र विधिवत् स्थण्डिले वाथ शोभने ।। ५३६ ।। आश्वानं कारयेत् तत्र शक्ति तत्वा परापरं । इत्येषा भावनाकार्या प्रतिमादिषु साधकैः ।। ५३७ ।। ध्यातव्या साधकेन्द्रेण क्रियायां भाग्यसिद्धये । पञ्चामृतादिनास्नाप्य विलिप्य कुंकुमादिभिः ।। ५३८ ।। प्. ३९) रक्तवस्त्राणि देयानि कुसुमानि विशेषतः । सुगंधानि च शुक्लानि गन्धयुक्ता पराणि च ।। ५३९ ।। धूपः कृष्णागरुर्देय सिंहकं वा शशीयुतं । खण्डकाद्यानि देयानि पवित्राणि बहूनि च ।। ५४० ।। कृ * * खण्डसंमिश्रं क्षीरपानं प्रदापयेत् । कन्दमूल फलादीनि यद्यन्मनसिरोचते ।। ५४१ ।। तांबूलं * द्र सहितं नानाभोगं समर्पयेत् । उत्तराभिमुखो भूत्वा पूजयेत्परमेश्वरीम् ।। ५४२ ।। संपूज्य पर * * * जपः कार्यं प्रयत्नतः । अष्टोत्कृष्टं सहस्रं वा शतं वा प्रत्यहं सुत ।। ५४३ ।। होमस्तद्वत् प्रकर्तव्यो ह्यंग * *दशांशतः । स्वशक्त्या तु शिवे जापः तथा होमश्च शांकरे ।। ५४४ ।। पद्माभे वनं शस्तं कुर्याग्रे तदभावतः । हस्तमात्रे शुभे कुण्डे मेखला त्रितयान्विते ।। ५४५ ।। अर्घ्यपात्रोदके नैव सकृत्कुण्डं तु प्रोक्षयेत् । स्रुक् स्रुवौ होमद्रव्याणि सिद्धिदानि न चान्यथा ।। ५४६ ।। ज्ञानाग्निं कल्पयेत्तत्र हृदयांबुजमास्थितं । सुषुम्न वर्त्मनान्यस्य संपूज्य च विधानतः ।। ५४७ ।। तथा च गुअरी रूपेण ध्यात्वा पूर्णां प्रदापयेत् । शक्त्यग्निर्भवति ह्येव नित्य नैमित्तिकादिषु ।। ५४८ ।। सर्वान् कामानवाप्नोति ज्ञानाग्नेर्हवनान् सुत । अहन्यहनि होमं तु जाति पुष्पै कल्पयेत् ।। ५४९ ।। चंपकैर्वा पलाशैर्वा करवीरैर्घृतप्लुतैः । कमलैनीलपत्रैर्वा श्रीफलैर्मन्दनैरथ ।। ५५० ।। पूगैर्जातिफलैर्होमं कुंकुमैः केसरेण वा । कर्पूरेण प्रकर्तव्यं चंदनेन विशेषतः ।। ५५१ ।। कपिलाघृतहोमस्तु तथा गुग्गुलुसंयुतः । दूर्वाहोमे तथा शस्तो लाजाहोमो विशेषतः ।। ५५२ ।। प्. ४०) कन्दपुष्पैर्हितो होमो जातिपुष्पैर्विशेषतः । सुमनापुष्पहोमस्तु उन्मत्तैर्वर्जयेत्सदा ।। ५५३ ।। दूर्वामृताज्य होमस्तु समधुश्शस्यते पुनः । तथा सिद्धार्थके होमो ब्रह्मवृक्षस्यकुड्मलैः ।। ५५४ ।। तद्भवैः कोमलैः पत्रैः शाखाभिः कोमलैस्ततः । * * लवण होमं तु राजिका तैल संस्थितैः ।। ५५५ ।। आकर्षणे तथा ह्येते होमज्ञो होममाचरेत् । नागकेसरवृन्तेन स्तंभने होमे इष्यते ।। ५५६ ।। आप्यायते शुक्ल वा रक्तापश्ये प्रशस्यते । मष्टनोर्पितवर्णा तु कृष्णा वै कृष्णकर्मणि ।। ५५७ ।। पूर्णापश्चात्प्रदातव्या त्रिपुण्ड्रं कारयेत्ततः । होमं समर्पयेद्देव्या नमस्कृत्य पुनः पुनः ।। ५५८ ।। अस्तामूलं यावद्विलोमाघं प्रकल्पयेत् । प्रतिमायां प्रकर्तव्या नैव तत्र विसर्जनम् ।। ५५९ ।। स्थण्डिले मण्डलेऽग्नौ तु कलशे तत्प्रकल्पयेत् । पश्चाद्भूतबलिर्देयः क्षेत्रोद्वास्यते बहिः ।। ५६० ।। समाचम्य तु तन्यासं संस्मरेच्छक्तिमव्ययं । सप्तवारं प्रयत्नेन आचार्यादींश्च तर्पयेत् ।। ५६१ ।। कुमारीं पूजयेद्यत्नात् पञ्चसप्ताष्टकं सदा । स्त्रियः प्रयत्नतः पूज्या भर्तृयुक्ताः शिखिध्वज ।। ५६२ ।। देव्यै दत्तं तु यत्किंचित् कुमारीभ्यः प्रदापयेत् । शिवभक्तेषु वद्दद्यान्नाश्नीयात्तत्स्वयं क्वचित् ।। ५६३ ।। इत्येतत् सरहस्यं तु सुभगा काममीरितं । जयार्थी जयमाप्नोति पुत्रार्थी लभते सुतान् ।। ५६४ ।। कन्यार्थी लभते कन्यां धनार्थीलभते धनं । दुर्भगा सुभगत्वं च प्राप्नुयाच्चाप्यखण्डितं ।। ५६५ ।। अखण्डित प्रतापं च जयमाप्नोति भूपतिः । विलसेदवनीं सर्वान् नवखण्डां ससागरां ।। ५६६ ।। प्. ४१) सप्तलक्षं तु जापे वाञ्छा सिद्धि प्रजायते । वशं नयतांशकादीन् दानवादिषु का कथा ।। ५६७ ।। इत्येषा पूर्वसेवा तु कर्तव्या साधकेन तु । स्त्रीणां वा पुरुषाणां वा दीक्षां कृत्वा प्रदापयेत् ।। ५६८ ।। अस्मिन् मंत्रचरे वत्स नाशंका परिकल्पयेत् । कलाभिः कारयेत् दीक्षांशताहुत्या यथाक्रमं ।। ५६९ ।। एवं पञ्चकला होम्या शक्तौ पूर्णा नियोजयेत् । समधी पुत्रकाभ्यां च साधकाचार्यकां स्तथा ।। ५७० ।। सर्वेषां योजना कार्या शक्तितत्त्वे तु पूर्वकम् । ईश्वरे साधको भोगमाचार्य सकले स्थितिः ।। ५७१ ।। एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन लय भोगौ प्रकल्पयेत् । अज्ञात्वालय भोगौ तु ये दीक्षा कुरुते गुरुः ।। ५७२ ।। आचार्यः सह शिष्यैस्तु नरके रौरवे पचेत् । देशिकस्तु प्रयत्नात्तु ज्ञात्वा दीक्षां समाचरेत् ।। ५७३ ।। दीक्षांते समयाश्राव्या साधकाचार्ययोषितां । कन्यास्त्र वेदविप्राणां गुरुणां च विशेषतः ।। ५७४ ।। शास्त्रादि साधकादीनां निन्दां यत्नेन वर्जयेत् । परिहासेन कर्तव्यो नावमानं कदाचन ।। ५७५ ।। द्रव्यापहरणं चैव मनसा परिवर्जयेत् । चापल्यं च तथा लौल्यं गुर्वाज्ञा लंघनं तथा ।। ५७६ ।। * स्त्रीतो गृहये दीक्षा व्रतं ह्रीषु विवर्जितं । सिद्धमंत्रं प्रयत्नेन सर्वतो ग्राहयेत्सदा ।। ५७७ ।। न चात्रकाल नियमो नाशंका तत्र कल्पयेत् । रक्तवस्त्राणि धार्याणि कज्जलं यावकं तथा ।। ५७८ ।। कज्जलाक्तौ सदा नेत्रौ पादौ लक्तकरंजितौ । सुगंधपुष्पं शिरसि धारितव्यं प्रयत्नतः ।। ५७९ ।। मुखतांबूलसंयुक्तं ग्रीवा ग्रैवैयकान्विता । हस्ताभ्यां कङ्कणौ धार्यौ कुण्डलौ चांगुलीयकं ।। ५८० ।। प्. ४२) सुगंधरक्तवस्त्राणि धारितव्यानि सर्वदा । रमणं तु दिवा वन्द्यं तथा पर्वसु पर्वसु ।। ५८१ ।। रजस्वलायाः कर्तव्यं अन्तर्यागः प्रयत्नतः । परोच्छिष्टं न भुंजीयात् भर्तृदन्तेन दोषभाक् ।। ५८२ ।। शर्यासनादिकं दानं पाद्मके परिवर्जयेत् । गुरुं दृष्ट्वा प्रयत्नेन पादौ दूरात्तु वंदयेत् ।। ५८३ ।। त्रिकालं पूजनं कार्यं एककालमथापि वा । यावन्न पूजिता गौरी न तावद्भक्षणं हितं ।। ५८४ ।। तांबूलवस्त्र गंधादि पूजयित्वा तु धारयेत् । प्रभातसमये भक्त्या भवानीं पूजयेत्सदा ।। ५८५ ।। नाना * नैव कर्तव्यं मूर्तौ मंत्री कदाचन । खण्डनीं पेषणीं चुल्लीं मार्जनीं देहलीं तथा ।। ५८६ ।। कन्या स्त्री बाल * श्च शस्त्रमग्नि द्विजं गुरुः । स्थविरं कर्तरिं रक्तं वस्त्र पादैर्न संस्पृशेत् ।। ५८७ ।। वामहस्तेन पूजा तु वर्जनीया शिखिध्वज । तैलमांसादिकं वत्स वर्ज्य पर्वणि पर्वणि ।। ५८९ ।। अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां विशेषतः । संक्रांते ग्रहणे चैव षडशीति मुखेषु च ।। ५८९ ।। विशेष पूजा कर्तव्या आचार्यं पूजयेत्सदा । तृतीया जागरं कार्यं चतुर्थं पूजनं तथा ।। ५९० ।। देव्या दत्तं तु नैवेद्यं कुमारीषु प्रदापयेत् । अदीक्षितानां पुरतः पूजनं परिवर्जयेत् ।। ५९१ ।। परिचार्य कुमार्यस्तु तदभावात्तु योषितः । सुगंधा सुभगा कार्याचतुर्थं पूजनं तथा ।। ५९२ ।। देव्या दत्तं तु * * * * * * * * * * * । ५३ तो ८७ मिस्सिन्ग् ।। ५९३ ।। प्. ४३) * * * * * * * * * * शेषतः । अष्टभागेद्वेग भागो द्विवृध्याद्विगुणमारुतः ।। ५९४ ।। ए * * * भूमित्तिश्च पूर्ववत्परिकल्पयेत् । एवं विंशति भागांतं विडतांतं परिकल्पयेत् ।। ५९५ ।। अन्तद्विगुणमात्रांतं मायां परिकल्पयेत् । द्वितलं त्रितलालिन्द्रान् भित्तिश्च बहिसंख्यया ।। ५९६ ।। पादेन वार्धभागेन त्रिपादेन स पादतः । धात्रेन सत्रिपादेन द्विपादेनाधिकल्पयेत् ।। ५९७ ।। दत्वालिन्द्रं बहिर्भागा घनं वा सर्वरिष्यते । अधिष्टानाधि षड्वर्गं पूर्ववत्परिकल्पयेत् ।। ५९८ ।। शालाकार भाकार प्रासादाकार एव वा । मस्तकस्त्र विसंज्ञेयं कनिष्टं मध्यमोत्तमं ।। ५९९ ।। अष्टमा विभक्तेक्त उत्तमादित्रयमत्रयम् । द्विरोत्सेधमसंमानमुत्तमं शृणु मुच्यते ।। ६०० ।। रंध्रभागेकहीनं तु मध्यमं समुदाहृतं । भक्षांशं भीमथ मरं अविसत्त तु मुत्तमं ।। ६०१ ।। त्रिरत्निमध्यमं ज्ञेयं द्विरत्निश्चोत्तमं भवेत् । लब्वि त्रिंशच्चलं शानि? दीशादीशादि शादिता ।। ६०२ ।। * * * * * * * * तदनुदनुभाजयेत् । भागमेक समं रोप्य यावत्तस्य शुभोदयं ।। ६०३ ।। यौगिकं लौकिकं चेति द्विविधं तालमुच्यते । त्रितालं तु चतुस्थालं पञ्चतालमथापि वा ।। ६०४ ।। उत्सेधं तु समं प्रोक्तं पीठमानमुदीरितम् । पीठोपरिष्टात्पद्मं तु पञ्चाशं तु विभाजिते ।। ६०५ ।। त्र्यंशं पद्मतुंगं तु तत्तुंगन्तु त्रिधा भवेत् । एकांशं तु दलोत्सेधं ऊर्ध्वंशंतु कर्णिका ।। ६०६ ।। एवं कृत्वा वितानेन पीठानमुदीरितम् । देव्यामानत्रिधा प्रोक्तं शिवलिंगानुरूपतः ।। ६०७ ।। पूजांश सदृशांशं वाथ द्विगुणं त्रिगुणं तु वा । चतुष्पंच गुणं वापि पूजांशोच्च त्रिपादकम् ।। ६०८ ।। प्. ४४) अर्थांत दधरेषांशे नवमारंभा भवेत् । पूजा चोच्च चतुर्वंश शतं वाथ विभज्य च ।। ६०९ ।। द्रभुद्रव्याणस्य कर्णान्तं बाहुकक्षस्तरांतकं । अंगहीने क्षयं कुष्टं शंख चक्रादिलांचनं ।। ६१० ।। ब्राह्मणान् श्रुतिसूत्रान् पतिनां न संशयः । अंगेषु नांगयेद्विप्र देवतायुधलांचनम् ।। ६११ ।। अंगेषु यदि वान् * * पतितो नात्र संशयः । * * * * * * * * * * ।। ६१२ ।। शूलमक्षरचक्रं च ब्राह्मणो दासवत्कुरु । जपहोमाय दानं च सर्वकर्माणि वर्जयेत् ।। ६१३ ।। शूलस्पर्शनमेवं देशिकं वर्जयेत्ततः । चक्रं तु दासवत्प्रोक्तं आचार्यं तु सुसंस्पृशेत् ।। ६१४ ।। जपहोमार्चनं दानं निष्फलं तु विधीयते । लिंगमानवशाद्देवी माननिष्कल संज्ञिते ।। ६१५ ।। प्रतिमानां च सर्वेषां * * * * * * * * । प्. ४५) हरिः ओम् शुक्लांबर धरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये ।। ६०९ ।। अगजानन पद्मार्कं गजाननमहार्निशं । अनेकदंतं भक्तानां एकदन्तमुपास्महे ।। ६१० ।। शुभमस्तु गणेशलक्षणम् । गणेशं पुरुषाकारं गजकर्णं गजाननम् ।। ६११ ।। महोदरं बृहत्कायं एकदंष्ट्रं त्रिलोचनम् । रौद्रनेत्रं तु लंबोष्टं नागयज्ञोपवीतिनं ।। ६१२ ।। करण्डमकुटोपेतं सर्वाभरणभूषितम् । चतुर्दोर्द्दण्डसंयुक्तं दक्षिणेंकुशदन्तधृक् ।। ६१३ ।। पादन्तु लड्डुकं चैव वामभागे तु धारिणीम् । करस्तं लड्डुकेनैव गजहस्ताग्रसंयुतं ।। ६१४ ।। एतद्गणेशरूपं तु ध्यात्वा मंत्रं तु विन्यसेत् । कुंकुमवर्णं चतुर्भुजयुक्तं नागमुखं मकुटम्- ।। ६१५ ।। सकरण्डम् । अंकुशलड्डुक दन्तसुपाशं- । वह्निर्दृशं गणनाथ स्वरूपम् ।। ६१६ ।। गजाननं त्रिणेत्रं तु कुंकुमाभश्चतुर्भुजम् पाशदंतौ तु सर्वौ तु वामेत्वं कुशलड्डुकम् ।। ६१७ ।। नागयज्ञोपवीतं तु लंबोष्टं तु गणाधिपं । गणानां तु रूपमधुना विस्तारेण वदाम्यहं ।। ६१८ ।। द्विनेत्राद्विभुजाश्चैव ह्रस्वग्रीवा महोदरा । ह्रस्वपादाक्षवृत्ताक्षि कुञ्चित भ्रू सविभ्रमा ।। ६१९ ।। केचिद्वृत्तनिभास्तत्र केचिच्छ्यामनिभास्तथा । केचित्कृष्णनिभास्तत्र केचित् श्वेत निभास्तथा ।। ६२० ।। केचित् श्वेतनिभा केचित् धूम्रवर्णसमाकुला । मिश्रवर्णास्तु संयुक्ता विद्रुमानृत्तसंयुता ।। ६२१ ।। रत्नकुंदं तु संयुक्ता व्याघ्रचर्मांबरान्वितम् । केचिद्विकटदेहं तु केचिदासीन तत्परा ।। ६२१ ।। खड्गखेटक हस्ताश्च केचिद्दण्डधरास्तथा । केचिन्नागधराश्चेके केचिच्छापधरास्तथा ।। ६२२ ।। प्. ४६) केचिच्चित्रधराश्चैव पिण्डिपाशधरास्तथा । भूतानां रूपमाख्यातं पञ्चतालस्सुमध्यमं ।। ६२३ ।। द्विभुजा च द्विनेत्रा च ह्रस्वग्रीवा सुयौवना । शिखिनो बद्धकेशाश्च शुद्धदंतायुधाशुभा ।। ६२४ ।। शुक्ल यज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्र समन्वितं । पवित्रपाणिनास्तत्र सव्ये चित्र समायुतं ।। ६२५ ।। तुंगघ्राण समायुक्तं मलं कर्ण समन्वितं । मुञ्जिमेखल संयुक्तं कृष्णाजिनधरापरा ।। ६२६ ।। वामनाकृतयः प्रोक्ता पञ्चताल समं भवेत् । पञ्चतालत्रयं प्रोक्तं गणरूपमिदं परम् ।। ६२७ ।। श्लोगजे - चतुर्भुजं त्रिनयनो भूतरूपं गजाननम् । शोणदं नीलवक्त्रं च नागयज्ञोपवीतिनं ।। ६२८ ।। कटिसूत्र * कुटकं हारकेयूर भूषितम् । ललाटपट्टसंयुक्तं उदरं बंधसंयुतम् ।। ६२९ ।। करण्डमकुटोपेतं अंध्रिजालांगुलीयकं । अन्ये नैव वन्ध्यकर्युक्ष्म शोभनैः प्रियदर्शनैः ।। ६३० ।। स्वस्यैव नैव शृंगार्धं दक्षिणे तु करोद्धृतं । दक्षिणे स्यापरकरे परं परशुकं न्यसेत् ।। ६३१ ।। फलपक्वं वामकरे अपरे पाशधृक्तदा । अर्धर्जुमुख संयुक्तं त्रिभुजादि समायुतं ।। ६३२ ।। प्रजापतिरुवाच- एकरूपे द्विरूपं तु गणेशे दृष्ट मंत्र * ।। ६३३ ।। वराह वक्त्रसंयुक्तं सुस्तनं च सुयौवनं । * श्रोणी पीनगंडा च पीनोरू पीनगस्तना ।। ६३४ ।। अभयहस्ताहलकरा दक्षिणे तु करद्वयोः । वरदं वामपूर्वे तु दण्डं स्याद्वामके करे ।। ६३५ ।। वाराह्याकृतिराख्यातं इन्द्राण्याकृतिरुच्यते । द्विनेत्रश्चतुर्भुजा शांता पीनोन्नतपयोधरा ।। ६३६ ।। सरत्नमकुटोपेता उभयं कटकान्विता । वज्रशक्ति समायुक्ता दक्षिणे दक्षिणेऽपि च ।। ६३७ ।। प्. ४७) हेमवर्णसमायुक्ता सुस्तना चारुहासिनी । सर्वालंकारसंपन्ना पादजालसमन्विता ।। ६३८ ।। इन्द्राण्याकृतिराख्याता चामुण्डयाकृतिं शृणु । चतुर्भुजा महारौद्रा कालमेघसमप्रभा ।। ६३९ ।। एकवक्त्रं त्रिणेत्रा च सुदंष्ट्राभयकरान्विता । कटका शुलहस्ता च कपाल हस्तधरा शुभा ।। ६४० ।। व्याघ्र चर्मांबरोपेता किंकिणीमालयान्विता । सर्वेषां चैव शक्तीनां पूर्वयोर्वामहस्तके ।। ६४१ ।। विशेषं किंचिदंसिह्म प्रासार्यकटकं तु वा । कट्टूर्ध्वे स्पर्शकं कर्म प्रलंबकटकं तु वा ।। ६४२ ।। यथेप्सितं चतुर्वक्त्र कारयेत् तु विशेषतः । शक्तीनामेवमाख्यातं धरण्याकृतिरुच्यते ।। ६४३ ।। दक्षिणामूर्तिमंत्रस्य उद्धारं पुत्रगद्यते । वाग्सिद्धिस्तोत्रमंत्रेण भूयो वाग्देव शस्यते ।। ६४४ ।। फलान्यन्यानि सर्वाणि तत्प्रसादात्प्रसिध्यति ओं नमो भगवन् शब्दं संबुध्याणि नियोजयेत् ।। ६४५ ।। दक्षिणामूर्तिशब्दञ्च तत्रैव विनियोजयेत् । मेधप्रदश्च स्वाहेति मूलमंत्रमुदाहृतम् ।। ६४६ ।। स्वदेषु हृदयादीनि शुद्धार परिकीर्तिताः । नमस्वाहा वषट्वौषट् हुंफट्काराः क्रमेण तु ।। ६४७ ।। शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नवदनान्वितं । गंगाचंद्रसमोपेतं कुन्दली घृतमूर्ध्वजं ।। ६४८ ।। व्याघ्रचर्म परीधानं चतुर्बाहुसमन्वितं । शुद्धस्फटिकमालां च ज्ञानमुद्रां च दक्षिणे ।। ६४९ ।। वामे वह्निश्चंपकं वा वरदं वाभयं तु वा । पुस्तकेन युतावाथ अयनान्नयनत्रयं ।। ६५० ।। महावृषभसंयुक्तं ऋषिसंघैस्समायुतं । ध्यात्वैवं देव देवेशं सर्वकार्येषु पूजितः ।। ६५१ ।। (ध्यानं) भस्म व्यापाण्डुरांग शकलशशिधरो ज्ञान- । मुद्राक्षमाला सव्येपोस्तैर्विराजन् करकमल ।। ६५२ ।। प्. ४८) योगपट्टाभिराम । व्याख्यापीठे निषण्णो मुनि- वरनिखरैस्सेवितस्सुप्रसन्नः । सव्यालं- ।। ६५३ ।। कृत्तिवासा सततमवतुवो दक्षिणामूर्तिरीशः । कौशिकः काश्यपः श्यामः स्थितकौपीनवर्णकौ ।। ६५४ ।। रक्त * र्णौ भारद्वाजो धूम्रभागस्त्रिगो मतौ । एषामेकद्वयं वा पश्वयोर्न्यसेत् षांतांतं- ।। ६५५ ।। वह्न्यसंयुक्तं द्वितीयं स्वरसंयुतं । बिन्दुनाद- समायुक्तं प्रथमं प्रणवमुच्यते । भानुध्यानं ।। ६५६ ।। मान्तद्वयसमायुक्तं * * * * य संयुतम् । वह्निबीजसमायुक्तं पञ्चमं बीजमुच्यते ।। ६५७ ।। भान्तांतं षष्टमं बीजं षडक्षरमिहोच्यते । आदौ प्रणवसंयुक्तं नमस्कारांतसंयुतम् ।। ६५८ ।। ब्रह्महत्यादिपापानि जप्यमात्रेण नश्यति । नादाद्येन समायुक्तं ब्रह्मांगानि प्रकल्प्यते ।। ६५९ ।। मूलमंत्रमिदं प्रोक्तं उषाबीजमथ शृणु । अवगात्पञ्चमं ग्राह्यं बिन्दुनाद समन्वितं ।। ६६० ।। धवलांबो रूढारूढं दाडिमी कुसुमप्रभं । स्फुरद्रत्नमहातेजोवृत्तमण्डलमध्यगम् ।। ६६१ ।। अंसाव्याप्त स्फुरश्वेत सनालाब्जकरद्वयं । एकास्यं चिन्तयेद्भानुं द्विभुजं रक्तवाससम् ।। ६६२ ।। विनायकव्रतम्- अथ वक्ष्ये विशेषेण विनायकव्रतं शृणु । वृश्चिके रवि सति प्राप्ते अग्निनक्षत्रमारभेत् ।। ६६३ ।। रक्षाबन्धं तथा बध्वा पुंसानां दक्षहस्तके । वामहस्ते तु जायायाः बध्वासूत्रं विशेषतः ।। ६६४ ।। सप्तमं पञ्चमं सूत्रं च त्रयमेवं तु बंधयेत् । सप्तमं सप्तवर्णैश्च पञ्चमं पञ्चवर्णकम् ।। ६६५ ।। त्रिस्त्रियावर्णसंयुक्तं लाभे एकवर्णधृक् । दुकूलपट्टसूत्रैर्वा कार्पाससूत्रकैर्युतम् ।। ६६६ ।। प्. ४९) दन्त धावन पूर्वञ्च जिह्वाशुद्धं ततः परं । स्नानं चैव तथा प्रोक्तं तथा स्थानं चरेद्बुधः ।। ६६७ ।। शुक्लवस्त्रेण संवेष्ट्य शुद्धवस्त्रोत्तरीयकः । चित्रवस्त्रेण आच्छाद्य सोष्णीषं शुक्लमेव च ।। ६६८ ।। आचार्यं पूजयेच्चैव पश्चाद्गणेशमर्चयेत् । नैवेद्यादि अपूपं च नानाफलैर्निवेदयेत् ।। ६६९ ।। नालिकेरं निवेद्याथ तांबूलं तु निवेदयेत् । मन्त्रपुष्पं देदेत्पश्चात् रक्षासूत्रं तु बंधयेत् ।। ६७० ।। एकविंशति सूत्राणां बंधयेत् तु विशेषतः । गणेशः प्रार्थनं कृत्वा क्रियाविच्छिन्ननो भवेत् ।। ६७१ ।। एवं प्रतिदिनं कुर्यात् एकविंशदिनं तथा । द्वाविंशद्दिनमेवं तु गणेशं जन्म ऋक्षके ।। ६७२ ।। कृत्तिकामासमेवं वा मार्गशीर्षमेव वा । शतर्क्षदिन संयुक्त षष्ट्यायामुत्तमं भवेत् ।। ६७३ ।। उदये चैव मध्याह्ने प्रदोषे तु भवेद्युतम् । उद्यमं मध्यमं चैव अधमं न्यधुनाविधिः ।। ६७४ ।। अन्यैर्योग समप्रोक्ते निष्फलं तदवाप्नुयात् । तयोर्योगमलाभे तु दिनमेत्प्रचोदितं ।। ६७५ ।। उदये तु प्रयाणं तु शतर्क्षदिनमुच्यते । गणेशजन्म-ऋक्षे तु उदये तु विशेषतः ।। ६७६ ।। षण्णाडी च चतसृंच तिसॄंचैवोदये द्युतं । अयौ समक्षयेन्नाडी जन्मर्क्षे मुख्यमुच्यते ।। ६७७ ।। गणेश्वरं तु जन्मर्क्षे शतर्क्षमसंयुतम् । विसंध्यै षष्टिसंयुक्तं अपरे पक्षवर्जयेत् ।। ६७८ ।। उदये ऋक्षसंयुक्ते तद्दिने तु व्रतं चरेत् । ईश्वरोत्सव संप्राप्ते तद्दिनाद्यं चरेद्वजम् ।। ६७९ ।। देवानां तु मनुष्याणां व्रतं चैव समाचरेत् । उपवास समायुक्तं गणेशं पूजयेत्ततः ।। ६८० ।। गणेशमूलमंत्रं च सहस्राष्टं जपोदये । मध्याह्ने तु प्रदक्षिण्यान्नमस्कारं शताष्टकं ।। ६८१ ।। प्. ५०) यकारताडनैर्युक्तं अष्टोत्तरशतानि च । सायंकाले विशेषेण पूजयेत्तु विशेषतः ।। ६८२ ।। तैलाभिषेकं कर्तव्यं पिष्टामलकमेव च । रजनीं सर्वगंधाद्यैः अभिषेकं चरेद्बुधः ।। ६८३ ।। पञ्चगव्यैश्च पयसै पञ्चामृताभिषेचयेत् । गंधोदक फलोदैश्च पुष्पोदकैर्विशेषतः ।। ६८४ ।। स्नपनं नव संयुक्तं अभिषेकं शनैः शनैः । चंदनागरु कर्पूरं कुंकुमैः कृष्णगंधकैः ।। ६८५ ।। एवमालिख्य सर्वांगैः नानापुष्पैश्च शोभितं । नानादामैरलंकृत्य नानावस्त्रैश्च वेदितैः ।। ६८६ ।। शुद्धान्नं पायसान्नं च अपूपादि विशेषतः । कुडवार्धं तु यत्कृत्वा एकविंशति संख्यया ।। ६८७ ।। ब्रुही च प्रहरं कृत्वा अक्षतैर्पिष्टमेव च । एकविंशति संख्यैश्च उपमुद्गं निवेदयेत् ।। ६८८ ।। गुलखण्डसमायुक्तं आज्ययुक्तं दधिप्लुतं । मधुशर्कर संयुक्तं नाना * * निवेदयेत् ।। ६८९ ।। नानामूलैर्निवेद्याथ इक्षुखण्डैर्निवेदयेत् । तैलमिश्रेण क्रमुकद्विधा भिन्नरसैर्युतम् ।। ६९० ।। गौरपत्र * श्वेतं वा प्रकृतिं वा समाचरेत् । कर्पूरैश्च समायुक्तं रश्मिचूर्णसमाकुलम् ।। ६९१ ।। एतद्गणेश्वरं देवं निवेद्यांते विशेषतः । मंत्र पुष्पं ददेत्पश्चात् अष्टपुष्पं सदार्चयेत् ।। ६९२ ।। इष्टकाम्यफलार्थं च प्रार्थनार्थं विशेषतः । राज्यार्थी राज्यमाप्नोति क्षेत्रार्थी क्षेत्र माप्नुयात् ।। ६९३ ।। धनार्थी धनमाप्नोति * * * * * * * * । पुत्रार्थी पुत्रमाप्नोति भोगार्थं भोग संभवेत् ।। ६९४ ।। सर्वरोगनिवारार्थीनां सर्वरोगविनाशनं । सर्वशत्रुक्षयार्थी च सर्वशत्रुक्षयं भवेत् ।। ६९५ ।। महापातकनाशार्थी महापातकनाशनम् । पञ्चपातकनाशार्थं पंचपातकनाशनम् ।। ६९६ ।। प्. ५१) गरुरीव्रतं चरेत् कृत्वा कुमारं तु समुद्भवम् । विष्णुव्रतं चरेत्कृत्वा गौरीशापविमोचनं ।। ६९७ ।। ब्रह्मव्रतं चरेत् कृत्वा पुलस्त्यगत्समुद्भवं । इन्द्राय व्रतमाप्नोति इन्द्रजित्तु समुद्भवम् ।। ६९८ ।। एवमादिषु सर्वेषां फलमाप्नोतियत्तथा । मानवानां व्रतं चेत्तु इष्टं काम्यं तथाप्नुयात् ।। ६९० ।। इति भीमकारणे प्रतिष्ठा तंत्रे विनायक- व्रत विधिपटलः - ।। ६९१ ।। नग्नकौपीन वसनं कटिसूत्र निबंधनं । आर्द्रवासं च पुच्छं च पञ्चनाना प्रकीर्तिताः ।। ६९२ ।। शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं मासमेकं निरंतरम् । इहजन्मनि शूद्रत्वं पुनः श्वानो भविष्यति ।। ६९३ ।। आषाढस्योत्तराषाढे सायंकाले प्रशस्यते । रक्तांगो पूर्वमागच्छेत् उत्तमं पुष्टिरुच्यते ।। ६९४ ।। श्वेतांगो पूर्वमागच्छेन्मध्यमं पुष्टिरुच्यते । कृष्णांगं पूर्वमागच्छेदधमं पुष्टिरुच्यते ।। ६९५ ।। श्यामवर्णं तथा शक्तिं धारयंति दिगंबरं । उत्सङ्गे नैव तारक्तां सर्वाभरणभूषितां ।। ६९६ ।। दिगंबरादि वदनं भुजद्वयसमन्वितां । विघ्नेश्वरादि विख्यातां सर्वावयव सुंदरीम् ।। ६९७ ।। पद्महस्तं तथा गुह्यं दक्षिणेन करेण तु । * * * देवमप्येव चिन्तयेन्मंत्रनायकं ।। ६९८ ।। ऋषभम् - रूपम् एकवक्त्रो चतुष्पादो युदरेण खुराग्रनं ।। ६९९ ।। ऋषभं श्वेतवर्णं तु तीक्ष्णशृंगो महाबलं । चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकं ।। ७०० ।। आदित्याश्चैव गोमूत्रं मुखं रुद्रस्तथैव च । हुताशनरूपम् ।। ७०१ ।। वृद्धरूपं त्र्यक्षं चतुर्भुजं अक्षपिंगल गोवृष- वाहनं । सिग्धरूपशिवोक्त तुरीयामंबरं शिवा- ।। ७०२ ।। प्. ५२) त्तरीयांबरं शक्तिपाणि शिवाग्नि स्वरूपकम् । बालाच वृद्धास्तत यौवनं च * * ग्निरूपं ।। ७०३ ।। कथितं प्रशस्तं बालाग्निरूपं कथितं प्रतथाष्ट- नित्याग्नि वृद्धा तरुणोत्सवेषु ।। गारुगा- ।। ७०४ ।। हवनीयकदक्षिणान् बालयौवन वृद्ध स्वरूपकान् । स्थापनोत्सव नित्यविधौ सदापूजयेत् तु शिवाग्निस्वरूपकम् ।। ७०५ ।। अथ पूर्वोक्तसंख्यानां पावकानां विशेषतः । नानारूपं च वै तेषां प्रयोगस्थानमेव च ।। ७०६ ।। क्रमाद्वक्ष्ये समासेन शृणु निस्संशयं पुनः । पावकेषु च तेष्वत्र शिवाग्नि प्रथमं तथा ।। ७०७ ।। द्वितीयं गार्हपत्यं हि दक्षिणाग्निस्तृतीयकं । पश्चादाहवनीयानि दिक्पतिस्तु तदंतकः ।। ७०८ ।। नामपञ्चकवक्त्रोक्तं तेषु वै दिक्पतेः पुनः । त्रिभेदेषु द्वयो नाम केवलं च महाननं ।। ७०९ ।। नाममेवं समाख्यातं शृणुरूपमवाप्नुयात् । वृद्धांगं च त्रिणेत्रं च चतुर्दोर्भिः समन्वितं ।। ७१० ।। पिंगलाभाषि संयुक्तं ज्वलन्मकुटसंयुतं । विद्वद्वक्त्रसमायुक्तस्वमयं वरदान्वितम् ।। ७११ ।। परशुं च मृगं वाथ शक्तिवाचाक्षमालिकाम् । सव्यासव्ये वहन् तत्र वरदो हस्तद्वयो च यो ।। ७१२ ।। साक्षाच्छिवमयं विप्र शिवाग्नी रूपमिति स्मृतं । शिवाग्निरूपमाख्यातं गार्हपत्यं तथोच्यते ।। ७१३ ।। शिवाग्निश्च सहस्रांशान् उद्धृतं वापि पावकं । रक्तवर्णो द्विवक्त्रं च षड्वक्त्रैरुचिरं तनु ।। ७१४ ।। शुक्लवस्त्रसमायुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । त्रिपादयुक्तं चैष्वेकं कुञ्चितोर्ध्वे व्यवस्थितं ।। ७१५ ।। दक्षाभयकरं वामे वरदेन समन्वितम् । स्रुक्स्रुवौ धरितौ हस्तौ वामे वामे प्रजापते ।। ७१६ ।। मेषारूढोग्ररूपं स्यात् स शक्ति सहितस्तथा । एवं गार्हपत्याग्निः दक्षिणाग्निरथोच्यते ।। ७१७ ।। प्. ५३) पूर्वोक्तस्य सहस्रांशा दक्षिणाग्नि समुद्भवा । द्विवक्त्रं षड्भुजं तत्र सिताहसितवस्त्रकम् ।। ७१८ ।। जटामकुटसंयुक्तं षण्णेत्रं पिंगलप्रभं । रौद्रदंष्ट्रा महत्काय किंचित्प्रहसिताननं ।। ७१९ ।। सव्ये भयं स्रुवं खड्गं धारितं च भयंकरम् । वरदं कूर्चकपालं वा मोशे धा पुनः पुनः ।। ७२० ।। उषारूढस्त्रिपात्रं तु स्वाहा सहित रूपकं । दक्षिणाग्नेस्तु रूपं तु विस्पष्टं गद्यते मया ।। ७२१ ।। वक्ष्ये चाहवनीयाग्नि रूपमुद्भवपूर्वकं । दक्षिणाग्ने सहस्रांशे उद्भूतं स्याच्चतुर्मुखं ।। ७२२ ।। मुखद्वयं त्रिपादं च नासिकाद्वय संयुतम् । त्रिमेखला समायुक्तं षण्णेत्रं पिंगलं पुनः ।। ७२३ ।। चतुः शृंगं वृषारूढं बालादित्य समप्रभं । सप्तजिह्वा समायुक्तं तेषु स्रीणि च वामके ।। ७२४ ।। सव्ये वक्त्रे च जिह्वा च तेषां स्थानं ब्रवीमिते । हिरण्या कनका रक्ता कृष्णा चैव तु सुप्रभा ।। ७२५ ।। अतिरक्ता बहुरूपा सप्तजिह्वा प्रकीर्तिताः । नामान्येतानि कथ्यन्ते स्थानं वक्ष्येऽधुना शृणु ।। ७२६ ।। पाशे मध्ये च सौम्ये च याम्ये रूक्ष्मा च का भवेत् । पूर्वाह्ने रुद्रदिग्भागे पुरस्यादीन्नियोजयेत् ।। ७२४ ।। पूर्ववद्रूपसंयुक्तं स्वाहा देवी च भावयेत् । एवमाहवनीयं स्यात् पूर्ववद्दिग्पतिर्भवेत् ।। ७२८ ।। दिग्पतेश्च सहस्रांशे केवलाग्निसमुद्भवं । द्विनेत्राद्विभुजाश्चण्डो वरदाभयसंयुतम् ।। ७२९ ।। शुक्लवस्त्रपरीधान श्वेतवस्त्रसुरद्विति । केवलाग्निरिति ख्यातो महासेनमथोच्यते ।। ७३० ।। केवलाग्नेर्दशांशेनमुद्भवस्य महासने । एकवक्त्रो द्विबाहुश्च मेषारूढो वृषं तु वा ।। ७३१ ।। रक्तांबर समायुक्तो त्रिशिखा च समन्वितं । चतुःशृंगं त्रिणेत्रं च स्रुवस्यां दक्षिणे करे ।। ७३२ ।। प्. ५४) * * * र्यकरोपेत सितांगो वृषरूपधृक् । महासनमिति ख्यातो वह्निरूपं पितामहम् ।। ७३३ ।। इन्द्राकृतिः पुरा प्रोक्तो वह्न्यादीनथ शृणु । दक्षिणाग्नि स्वरूपम् * * * * * * * * * ।। ७३४ ।। तेषु वह्न्याकृतिं विप्र * * * प्रोच्यतेऽधुना । द्विभुजाश्च द्विनेत्रा च रत्नकुंचितमूर्धजा ।। ७३५ ।। रक्तवर्णास्त परीधान रक्तमाल्यानुलेपनम् । शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम् ।। ७३६ ।। स्रुवन् वस्ये वहन् वामे स्रुवन् संध्याय वै तथा । * * हरणसंयुक्तो शांतरूपे स्थिताननौ ।। ७३७ ।। आहवनीयाग्निरूपं - एवं वह्यारीति ख्याता यमरूपमथोच्यते ।। ७३८ ।। पूर्वतां वसतो वह्निः पूर्वतस्तु द्विजस्थितः । अग्निमंत्रशतं जप्त्वाभिक प्रत्य भवेत् ।। ७३९ ।। अग्ने कर्णे हुतं कुर्याद्व्याधिभिः परिभूयते । नासिकायां हुतं दुःखं नेत्रे होतुर्विनाशनं ।। ७४० ।। शिखास्थाने हुतं कुर्याराजा राष्ट्रं विनश्यति । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सायं होमं समाचरेत् ।। ७४१ ।। यत्र काष्टं ततो श्रोत्रं यत्र धूम्रं तु नासिका । मत्र प्रज्वलनं नेत्रं यत्र भस्म तु तच्छिरः ।। ७४२ ।। यत्रेव ज्वलितो जिह्वा तत्रैवं होममाचरेत् । रक्तनिभ षण्णयन युग्ममुख जिह्वा- ।। ७४३ ।। * * * * * * पातकर सप्तकर युग्ममम् । दक्ष- कर शक्तिश्रुवभ्रू अनयनमाला । तोमरव्र- ।। ७४४ ।। जनमाज्य स्रुवमन्ये ।। पञ्चवक्त्रयुतं रक्तं सप्तजिह्वा विराजितं ।। ७४५ ।। दशहस्तं त्रिणेत्रं च सर्वाभरणभूषितं । रक्तवस्त्रपरीधानं पङ्कजोपरि संस्थितं ।। ७४६ ।। बद्धपद्मासनासीनं दशायुधसमन्वितं । कनका बहुरूपा च अतिरक्ता ततः परम् ।। ७४७ ।। प्. ५५) सुप्रभाचैव कृष्णा च रत्नावान्या हिरण्मयं । ऊर्ध्ववक्त्रे स्थितास्तिस्रो शेषा प्रदिशं तथा ।। ७४८ ।। शैवागमस्थानमुद्दिष्टं त्रिधा शांति प्रकीर्तितम् । अजवाहनरूढायां सृष्टि संहारकारणम् ।। ७४९ ।। प्रतिष्ठा उत्सवे काले सतिस्रस्तथैव च । वृद्धरूपं प्रतिष्ठाग्नि उत्सवाग्नि सुयौवनं ।। ७५० ।। दक्षिणाग्निं बलिरूपाणां अग्निरूपं प्रकीर्तितं । -यागमण्डपम्- अनलशत सहस्रं रूपभूतं च वक्त्रं स्रुव- ।। ७५१ ।। मभयपरशुखड्गं वज्रहस्ताव सेहे- । अनलवरदांकुशं सर्वखेटाङ्ग हस्ते दयति ।। ७५२ ।। जनितरूपं सव्यबाहुः शिवाग्निः- । सर्वत्राहवनीयाग्नि आवाह्याभ्यर्च्य भूयते ।। ७५३ ।। यदि भेदेन किं कुर्यां ब्रूहि तत्र नवाग्निन । ईश्वर उवाच - ।। ७५४ ।। आवाह्य सस्य एवं स्यात् दिग्भेदं स्यात् पृथक् फलं । तानि वक्ष्ये क्रमेणैव शृणु सव्यं न * * * ।। ७५५ ।। * पूर्वं स्यात्सृष्टि बहुलं कन्या लाभं तु पावके । शत्रुक्षयं स्यान्याम्ये तु नैर्-ऋत्यां रोगनाशनं ।। ७५६ ।। पश्चिमे सस्य वृद्धिः स्यात् दार्यावायुपदं भवेत् । उत्तरे धनवृद्धिः स्यात् ईशाने भुक्तिमुक्तिदम् ।। ७५७ ।। इन्द्रमीशानयोर्मध्ये सर्वसिद्धिप्रदं भवेत् । द्वार वसुधा तु रसभूत करगेहे - पादरवि- ।। ७५८ ।। षोडशनवो नव पदं स्यात् । मूल (मध्य) नववेदि- सह त्रीणि पदमध्ये कुण्डनव पञ्च शिवमण्डप- ।। ७५९ ।। विधानम् ।। कृत्वैकाशादि भागान् निशित विपुल- धी मण्डपाभ्यंतरांतान् । मध्ये वेदी सह- ।। ७६० ।। त्रीणि नवांशाद्भवति हि परितः त्रीणि भागानि- मध्ये । अग्रं * गुणभुजमपरं वै सुवृत्तं- ।। ७६१ ।। षडग्रं पद्मं वस्वग्रकुण्डं सुरपति भवनादि- क्रमेणैव कुर्यात् । हस्र विसृत निघातवश्य- ।। ७६२ ।। प्. ५६) तुर कोटिकं दिशि दिशि सूत्रकं । सत्रिमेखलमथ द्विकं तु वा धातुभूतगुण- ।। ७६३ ।। मातृ * व्यास मध्येप्यनल पक्ष मातृकैर्योनि- रूर्ध्वतपोष्टवत्कुरु ।। तारदैर्यसमुद्भवं च- ।। ७६४ ।। तुषन् मनांगुलिभिरग्नि संमुखम् । नवनवके नवके सुवेदी नवमध्यपदेक- ।। ७६५ ।। पदेकम् । नवनव * कयाम्या नवनवदैव- तु होमविधिस्स्यात् ।। ७६६ ।। अजिते । वह्नौ तु दक्षिणे पूर्वेचोत्तराभिमुख स्तथा । अन्येषु प्राङ्मुखो भूत्वा होमं कुर्याद्वि ।। ७६७ ।। चक्षणः । प्राक् सूत्रं प्रथमं विधाय- विधिवन्मध्ये गीतं बिन्दुना गत्वा मत्स्ययुगं तु- ।। ७६८ ।। शाममलिधी कृशाभित्तीशयोः । तस्मिन् सूत्र- मभिप्रसार्य चतुरः कोणास्तु तेलाञ्चि यत्- ।। ७६९ ।। क्षेत्रं स्यात् । क्रूरमातृजननी अन्याग्नि कुण्डानि वै । अग्नि उद्भूतं । आदंबमेकमिदं यतीनां इष्टं ।। ७७० ।। हि विष्टरविकासनवह्निकार्यं । पित्रामराज- यजनं गुरुपूजनं च दान्विकेतोय शशिनामक- ।। ७७१ ।। सूत्रयुक्तं पैशाच भूत विविधग्रह रक्षकास्ते पूज्याहि पूजकवने च चतुरंशयुक्त्या ।। ७७२ ।। क्षेत्र पंचमांश पुरोनिर्गमनात् कोणवेदांश- भ्रमणार्च्चयो त्रियस्यैत्रियश्रम् ।। वृत्तं ।। ७७३ ।। कुण्डाधष्टिकां शत्यागाद्वृत्तम् ।। षषडश्रम् । पार्श्वयोर्षडंश वृत्या षण्डस्य षडंशम् ।। ७७४ ।। पक्षकुण्डम् । वृत्तकुण्डस्य मेखलामाने चतुष्कते सार्धांशकर्णिकायां - एका - ।। ७७५ ।। न्या पतनं चैव यस्त्वाकुण्ड सदाशिवम् । सदाशिवस्य हृदयं शक्तिशक्ती हृदीं शिवं ।। ७७६ ।। उभयोरंतरन्नास्ति वायुरंबरमेवगात् । * * * मध्यमांसं च माता शक्तिपितामह ।। ७७७ ।। प्. ५७) तस्मात्सर्व प्रयत्नेन अग्निहृद्भवमुच्यते । अन्यालये स्थितं बिंबं अन्यानामालये नयेत् ।। ७७८ ।। तत्रोत्सवादिकं कुर्यान्नृपवान् पथ इत्यथे । सूक्ष्मतंत्रे - मेखलामानं ।। ७७९ ।। कर्तुर्दक्षिण विस्रो * * * * गुलि मध्यमे । पर्वस्याग्र विशालेन मुष्टि भानुद्वयांगुलं ।। ७८० ।। पर्वमध्ये विशालेन रत्निगायत्रियांगुलम् । पूर्वमूले विशालेन हस्तं भानु द्वयांगुलम् ।। ७८१ ।। तत्पूर्वस्यायतेनैव तत्संख्या वैकहस्तकं । ते सूचितेन मानेन * * * * * खातकम् ।। ७८२ ।। सममेवमिति ख्यातं वासार्धं वातखातकं । कुण्डांतं वा निखातं तु निखात रहितं तु वा ।। ७८३ ।। काश्यपे । अथवान्यत्प्रकारेण मेखलामानमुच्यते । चतुर्विंशति भावे तु विभजेत्कुण्डमानकं ।। ७८४ ।। तदेकभागमात्रं स्यात्तनु द्वित्रि चतुर्गुणे । विस्तारोत्सेधमानं स्याद्भवन्ति भवमेखला ।। ७८५ ।। षडंगुलविशालोच्य मेखले का भवेद्यदि । कामिके विस्तरं यामोद्याम मेखला ।। ७८६ ।। सहितं खातमानेन समं सर्वत्र कुण्डकं । विष्टरं चैवमाख्यातं निम्नो निर्ममथ शृणु ।। ७८७ ।। व्यासमानं खनेत्तत्र मेघच्छन्न समं युतं । योन्या योनिं न कर्तव्यं पद्मेनाभार्णकारयेत् ।। ७८८ ।। न्यूनाधिकं न कर्तव्यं न तच्चेत्कर्तृनाशनं । विद्येषे - कुण्डलक्षणे ।। ७८९ ।। याम्ये मयानि पूर्वे च उत्तराभिमुखो यजेत् । प्राङ्मुखोदङ्मुखोवापि वारुण्या दिशि होमयेत् ।। ७९० ।। अन्येषु प्राङ्मुखी कृत्य हुत्वा होमं समाचरेत् । विद्येषम् - मेखला प्रमाणम् ।। ७९१ ।। अग्निकार्ये । प्रधान वायु सोमीशकुण्डेकाम्यके अग्निकार्ये - वषडत्वेवमाख्यातं वक्ष्येऽहं मेखलादिकान् ।। ७९२ ।। मेखलाकार्येऽत्र कुण्डाकारानुरूपतः । ऊर्ध्वादि मेखलांगुल्यं विस्तारं स्याद्युगत्रयं ।। ७९३ ।। मुष्टिरत्नैश्च हस्तस्य कारयेद्देवमेवतः । यथा क्रमेण कुण्डानां मेखलानां पृथक् पृथक् ।। ७९४ ।। एकैकमात्र संयुक्तं यावद्यष्टकरान्तकम् । मेखलालक्षणं ख्याता योनिलक्षणमेव च ।। ७९५ ।। दीर्घं पञ्चांगुलं चैव विस्तारं तु त्रिरंगुलम् । एकांगुलं तदुत्सेधं योनिरन्वर्थ पत्रवत् ।। ७९६ ।। कारयेद् एकहस्तं तत् अन्येषां योनिरुच्यते । नाभिलक्षणम् - ।। ७९७ ।। दीर्घं तु द्व्यंगुलाधिक्यं व्योमांगुलं तु तारके । तस्यार्धं उच्छ्रयेत्कुर्याद्योनिरेवं प्रकीर्तितं ।। ७९८ ।। एवं स्योद्यष्टहस्तांतं नाभिलक्षणमुच्यते । पञ्चांगुलं तु विस्तारं तस्यार्धमुच्छ्रयं भवेत् ।। ७९९ ।। विस्तारं पञ्चधा भज्यं मध्यांशं कर्णिका भवेत् । कर्णिका पार्श्वयोस्तत्र पक्षांशं तु दलं भवेत् ।। ८०० ।। एवं स्यादेकहस्तां तं अन्येषां तु यथाक्रमं । विस्तारेद्यंगुलं दद्यात् उत्सेधेकांगुलं भवेत् ।। ८०१ ।। यावद्यष्टकरांतं तु एवमेवं प्रयोजयेत् । नाभिलक्षणमेवं स्यात् जुष्टकं वक्ष्यतेऽधुना ।। ८०२ ।। मेखलाभ्यंतरे कुण्डे बाह्ये तु परिधिस्तथा । विष्टरंत्वेकहस्तां तं एकांगुलेन कारयेत् ।। ८०३ ।। कारयेद्यष्टहस्तं तत् हस्तांगुलं विविद्धि तत् । विष्टरत्वेवमाख्यातं तन्निम्ने निम्नमथ शृणु ।। ८०४ ।। स्थापयित्वा विशेषेण आचार्य प्रीतिमानसं । पञ्चांगभूषणं दद्यात् देशिकस्य शिवाज्ञया ।। ८०५ ।। प्. ५९) नववस्त्रोत्तरीयौ च उष्णीषं च प्रदापयेत् । होत्रं च पूजयेत्तत्र वस्त्र हेमांगुलीयकैः ।। ८०६ ।। होतॄणामप्यलाभे तु हुनेत्सर्वेषु देशिकः । अग्न्यन्याधानादिकं सर्वं अग्निकार्योक्तमाचरेत् ।। ८०७ ।। दध्यभावे पयोग्राह्यं मध्वभावे तु सर्पिषं । आज्याभावे मधुग्राह्यं दुग्धा भावे गृहेद्वधि ।। ८०८ ।। गन्धेष्वभावे सर्वेषु चंदनं ग्राहयेत् पुनः । यज्ञवृक्षः - पुष्पाणामप्यलाभे तु शर्कराकरवीरकं ।। ८०९ ।। पत्राणामप्यलाभे तु बिल्व पत्राणि संगृहेत् । फलानामप्यलाभे तु गृहेत्तु कदली फलम् ।। ८१० ।। सहस्र स्नपने - याज्ञिके वृक्षमादायास्य सारं गृहेत्पुनः । प्रजापतिरुवाच - ।। ८७१ ।। भगवान् लोकनाथेश यज्ञवृक्षस्तु के वद । ईश्वर उवाच- अश्वत्थोदुंबरप्लक्ष वटं चैव शमी तथा ।। ८१२ ।। खदिरं च पलाशं च वै कंकतस्तथैव च । बिल्वो मधूरकं चैव यज्ञवृक्षा दश स्मृताः ।। ८१३ ।। त्वं पार्श्वं भिन्नपार्श्वं च छेदयेत्तु मनोरमं । स्रुक् स्रुवलक्षणम् ।। ८१४ ।। अथातः संप्रवक्ष्यामि शृणुस्रुक्स्रुवलक्षणं । वैकंकतं च खदिरं अश्वत्थं बिल्वमेव वा ।। ८१५ ।। उदुंबरं वा न्यग्रोधं पालाशं वा शमी तथा । तिन्दुकं मधुकं वापि पाटली वकुलं तथा ।। ८१६ ।। यथा लाभं तं गृह्य भेदयेत्तु च लक्षणं । वेदाष्टमात्रियायां वा त्र्यंशंगुल सुविस्तृतं ।। ८१७ ।। तद्घनं चतुरं गुल्यं मध्यं सूत्रं प्रसारयेत् । मुखमध्यंगुलं विद्धि आयामं त्विति पठ्यते ।। ८१८ ।। तस्यैव तु गुणांशैकमभ्रमित्यभिधीयते । द्वयवद्वय प्रमाणेन पट्टिकापार्श्वयोस्तथा ।। ८१९ ।। प्. ६०) मुखमेवं प्रकर्तव्यं शृवं पक्षांगुलं भवेत् । तत्समं विस्तृतं विद्यात् वेदिस्स्यात्सप्तमातृकं ।। ८२० ।। चतुरश्रं समं कृत्वा तन्मध्ये द्व्यंगुलं तथा । बिल्वं सुवृत्तमाख्यातं तद्वत्ख्यात्वात्प्रयत्नतः ।। ८२१ ।। बलादग्रांतकं यावत् खात्वा चार्धांगुलेन तु । बिल्वस्य परितः कृत्वा पट्टिकाद्वयमानतः ।। ८२२ ।। तद्वन्निम्नं समाख्यातं साष्टपत्रं लिखेद्बुधः । परितो वेदिकायां तु यवत्रा येन पट्टिका ।। ८२३ ।। बिलादूर्ध्वमुखात्खात्वा ताम्रनालं तु योजयेत् । अथवा खातमात्रं वा युक्त्या कुर्यान्मनोरमं ।। ८२४ ।। अश्विन्यंगुलमानेन गण्डिका कारयेत्पुनः । कलशाकृतिवत्कृत्वा रव्यंगुलं तु नाहकं ।। ८२५ ।। मूलेऽपि गण्डिकां कुर्यात्कलशाकृतिवत्पुनः । पट्टिकाद्वयं दशाहीनं नाहं कुर्यात्प्रयत्नतः ।। ८२६ ।। अधोभागे तु पद्मस्स्यात् गजोष्टसदृशाकृतिः । एवं स्रुलक्षणं प्रोक्तं स्रुवं लक्षणमुच्यते ।। ८२७ ।। द्वाविंशदंगुलं दीर्घं मूलानाहं रसांगुलं । मूलग्रीवांतकं यावत् क्रमेण कृतता कुरु ।। ८२८ ।। घण्डनाहं गुणांगुल्यं ग्रीवमित्यभिधीयते । अग्रं पक्षांगुलं दीर्घं नाहस्यां तु रसांगुलं ।। ८२९ ।। नासिका कृतिवत् कुर्यात्दग्रथोद्वयवोन्तकं । गण्डिकाकारयेद्वृत्तं स्रुवलक्षणमुच्यते ।। ८३० ।। स्रुक् स्रुवौ तौ पुराणौ चेत् क्षालयेच्छुद्धवारिणा । प्रोक्षयेदस्त्र मंत्रेण क्रियार्थं संग्रहेद्बुधः ।। ८३१ ।। वेदभागयुगं नागं तुंगकं मन्यमे ऋषिः । पुरातने गण्डगण्ड उपवेदिका तथोवेदिकाः ।। ८३२ ।। गलगतमुख क्रमात् । तस्य गण्डपरिणाह- । षं पुनर्गर्त गण्डिपरिमितं स्रुवं ।। ८३३ ।। प्. ६१) त्रिहस्तं तु समारभ्य यावदुद्धृतकांतकम् । तद्विस्तारं द्विधाभज्य एक भागप्रमाणतः ।। ८३४ ।। मध्यं शूलं प्रकर्तव्यं पादाग्रेऽपि तथैव च । तद्विस्तारद्वयांगुल्यं घनमेकोंगुलं भवेत् ।। ८३५ ।। रसांगुलं समारभ्य यावन्मन्वंगुलांतकं । तोरणांघ्रिपरिणाहं नवया कारयेद्बुधः ।। ८३६ ।। याज्ञिकैः संभवैः वृक्षैः कारयेत्तोरणं बुधः । तोरणं चैव माख्यातं मष्टं मंगलमुच्यते ।। ८३७ ।। उत्सेधं षोडशांगुल्यं विस्तारं स्यात्तदर्धकं । तद्विकांशं घनं प्रोक्तं ग्राहयेत्फलकाष्टकं ।। ८३८ ।। एतदन्यत्प्रकारेण विस्तारोत्सेधमुच्यते । यस्योच्चस्य चतुर्थांशे एकं तत्तारमुच्यते ।। ८३९ ।। उत्तमोत्तममाख्यातं कन्यसस्यार्धमंतकम् । उत्सेधन्त्वेवमाख्यातं विस्तारे तद्वयं क्षयेत् ।। ८४० ।। नवधामानमित्युक्तं फलकालानां प्रजापते । अथवान्यप्रकारेण विस्तारमधुनोच्यते ।। ८४१ ।। पञ्चभागेकभागं वा युक्तिना कल्पयेद्पुनः । उसेधं युगधा भज्य पकृ कुर्यात्तदेकतः ।। ८४२ ।। द्वंशेन कल्पयेन्दृप्ति छत्रमेकांशकं भवेत् । श्रीवत्सं मत्स्य युग्मं च स्वस्तिकं दक्षिणं तथा ।। ८४३ ।। मातंगं पूर्णकुंभं च कुंककूश्मादुपदण्डकं । अष्टमंगुलरूपाणि यथायुक्त्या क्रमात्क्रिया ।। ८४४ ।। छत्रहीनं कृतं चेत्तु न दोषाय प्रकल्पयेत् । ध्वजं च वृषभं चैवं दीपं पुल्लिंगमुच्यते ।। ८४५ ।। श्रीवत्सं स्वस्तिकौ द्वौ तु स्त्रीलिंगावधि कथ्यते । मत्स्यं च दर्पणं कुंभं नपुंसकमिति स्मृतम् ।। ८४६ ।। अष्टमंगलमाख्यातं कूर्चलक्षणमुच्यते । द्वादशांगुलमायामं विस्तारं कौशिकांगुलम् ।। ८४७ ।। अग्न्यंगुलं घनं प्रोक्तं एवं कुर्यादष्टमंगलं । नवसप्त पञ्चका शांतिः स्त्रिभिरेकेन ते कुरु ।। ८४८ ।। प्. ६२) दक्षिणावर्तरूपेण ग्रंथिरेकांगुलं भवेत् । अग्रं शुभांगुलं ज्ञेयं नालं भान्वांगुलं भवेत् ।। ८४९ ।। कूर्चलक्षणमेवं स्यादेकश्चेद् ग्रन्थिकं न्यसेत् । पवित्रं प्रोच्यते ब्रह्मा लक्षणेन समन्वितम् ।। ८५० ।। युग्मकाशं तु संग्राह्य चाग्रत्वेकस्य मूलकम् । संयोज्य दक्षिणावर्तं तर्जन्या परिमुच्यते ।। ८५१ ।। देवकार्ये द्विकांशं स्यात् पितृकार्ये त्वयुग्मकं । ऋषि कार्ये त्रिकाशाभिः पुंलिंगेनैव कारयेत् ।। ८५२ ।। पवित्राणां लक्षणं प्रोक्तं दर्भमालाविधिं शृणु । सप्तपञ्चाग्नि दर्भाभिः विंशत्यंगुली वनम् ।। ८५३ ।। रज्जुद्वयंगुलं नाहं सव्येणाग्रेण कारयेत् । एकद्वित्र्यंगुलं त्यज्य न्यस्त्वा समं कुरु ।। ८५४ ।। दर्भमाला इमं प्रोक्तं दर्भाणां लक्षणं कुरु । दर्भांस्तु त्रिविधा ज्ञेया तद्भेदमधुना शृणु ।। ८५५ ।। स्त्रीपुं नपुंसकाचैव त्रिविधा च मुदाहृतं । तालकं पत्रमध्ये तु पत्रवत्पार्श्वसंयुतम् ।। ८५६ ।। छिन्नभिन्नाग्रकं चैव नपुंसकमिति स्मृतं । पुंस्क्रियां तु पुंदर्भै स्त्रीक्रियायां स्त्रियं गृहेत् ।। ८५७ ।। नपुंसकं वर्जयेत्तत्राभिचाराय कल्पयेत् । दर्भाणां लक्षणं प्रोक्तं समिधां लक्षणं शृणु ।। ८५८ ।। द्वाविंशदंगुलायामं कनिष्ठांगुलनाहकम् । उत्तर प्रक्षे संग्राह्या चर्महीनं त्यजेद्बुधः ।। ८५९ ।। वकञ्च स्थानशुष्कं तु वर्जयेत्तु प्रयत्नतः । समिल्लक्षणमाख्यातं आहुती मानमुच्यते ।। ८६० ।। श्लोकं दधि क्षीर सर्पिषं पुष्पसारं शुक्तिं शुक्तिं । शक्तिं सक्तुकं लाजकं च । मुष्टिं मुष्टिं गृह्य- ।। ८६१ ।। कंदं गुञ्च पक्वं चेत्रिते निष्कं निष्कं च भूयात् । तिलं माषं सर्षपञ्चैव मुद्गं वेणुं शालीं चार्थ- ।। ८६२ ।। किं वै कलन्ता । वांशिंन्यां च प्रियं गुप्तलांतं । शंत्रयामो नर्धमं ततो वा । समिदारुण- ।। ८६३ ।। प्. ६३) संगृह्यवेदांगुलदीर्घकं । मध्यमादिकनिष्टांतं- परिणाहयुतांश्च वै । अवकानि वृणास्तत्र- ।। ८६४ ।। मेखला मृधु मे न्यसेत् कुशदर्भं तु गृन्धिं सावेन चांगुलम् । कृत्वाग्रं चतुरंगुल्यं- ।। ८६५ ।। * * * तु कदीर्घकं । तद्वं दुर्धादि जान्वंतं- कारयेल्लंब कूर्चकं । कुलिशं प्रथमं विद्यात्- ।। ८६६ ।। द्वितीयं शक्तिरुच्यते । तृतीयं * * तु चतुर्थं- खड्गमेव च । पञ्चमं पाशसज्जं तु षष्टमं- ।। ८६७ ।। कुशमेव च । गदा तु सप्तया विद्यात्- त्रिशूलं चाष्टमं स्मृतम् । चक्रं तु नवमं- ।। ८६८ ।। प्रोक्तं दशमं पद्ममुच्यते । दशायुध- मिति ख्यातं सर्वशत्रुनिवारणम् ।। ८६९ ।। हेमेनेवाथ ताम्रेण वाथ कारयेत् । अथ- । मा यज्ञ वृक्षाणां मध्यसारेण कारयेत् ।। ८७० ।। प्रथमं कुलांगुलं कुर्यात् धर्मांगुलं द्वितीयकं । पञ्चांगुलं तृतीयं तु चतुर्थं तु त्रियंगुलम् ।। ८७१ ।। मात्रांगुलेन कर्तव्यं मन्यमाने कीर्तयेत् । पाशं चैवांबुजं चैव शक्तिमंकुशमेव च ।। ८७२ ।। चतसृणांता स्त्रीलिंगशेषां च कविवर्जिता । पुल्लिंगन्विति विख्याता चुबुकं तु नपुंसकं ।। ८७३ ।। दशायुध समायुक्तं पञ्चायुधमथ शृणु । टंकं नागं च वह्निं च घंटां चक्षुरिमा क्रमात् ।। ८७४ ।। पञ्चायुधसमाख्याता तेषां लक्षणमुच्यते । उच्छ्रयं पूर्वत्वद्ग्राह्यं भजित्वा पूर्ववत्पुनः ।। ८७५ ।। तारं तु पूर्ववत्कुर्यात् घनं पूर्ववदाचरेत् । प्रासादस्य वृषाणीनां गोशृंगं मण्डपालयेत् ।। ८७६ ।। प्राकारनंदिने चैव शुभानि वृषभालयं । वृत्तमेव सुखासीने चतुरश्रं स्तितलिंगकं ।। ८७७ ।। प्. ६४) शेषलक्षणमेवोक्तं शयनलिंगं प्रकीर्तितं । पूर्वे तु शत्रु विन्यस्य रेवती वह्निगोचरे ।। ८७८ ।। भूतानां दक्षिणे भागे नैर्-ऋत्यां मम पूतना । पश्चिमे वक्रमुण्डी तु वायव्यां निचरं तथा ।। ८७९ ।। उत्तरे मेषदेवं तु शांकरे शंकरं तथा । स्कन्दरूपवान् सर्वे विशेषं किंचिदस्ति हि ।। ८८० ।। कारणे भीमसहिता । लिंगस्य तुंगं त्रिविधेन भज्या मूलेन- ।। ८८१ ।। वस्त्राभरणस्य मध्ये । ऊर्ध्वे तदंशा विविधैश्च पुष्पं देवस्य पूजाय विचक्षणानि ।। ८८२ ।। पार्थिवं गन्धपुष्पाढ्यं स्कंदमूलफलादिभिः । आप्यं वारि रसं क्षीरं दधिगोमूत्र गादिभिः ।। ८८३ ।। आग्नेयं हेमरक्तादि दिवामाभरणादिकं । वायव्यामरं छत्रं यजनं वातकारणम् ।। ८८४ ।। नाहसंगेय वाद्यं तु घण्टावेदं तु नादिकं । एते पञ्चोपचारैस्तु कथिता शास्त्रवेदिता- ।। ८८५ ।। आवाहनं पुराप्रोक्तं स्थापनाचारं कीर्तितं । पञ्चोपचारम् । दशोपचारं ।। ८८६ ।। प्रथमं आवाहनं चैव स्थानं तु द्वितीयकं । तृतीयं पाद्यतो दद्यात् चतुर्थं आचमनीयकं ।। ८८७ ।। पञ्चममर्घ्य विन्यासं षष्टं चाभिषेचनं । सप्तमं वस्त्रगंधं च अष्टमं पुष्प पूजयेत् ।। ८८८ ।। नवमं धूपदीपं च दशमं तु निवेदयेत् । एकादशे बलिं कुर्याद्वादशे होमकर्मणि ।। ८८९ ।। त्रयोदशे श्रीबलिं कुर्यात् गेयवायं चतुर्दशं । नृत्तं पञ्चादशं चैव उद्वाहनं तु षोडशं ।। ८९० ।। इत्येते कर्मसंयुक्तं उद्वाहनं तु षोडश । आ * * दक्षिणं हस्तं कुञ्चितं चतुरंगुलं ।। ८९१ ।। पुष्पवारी गृहीत्वा तु चुलुकीदं ततः शृणु । पञ्चशुद्धिः ।। ८९२ ।। प्. ६५) आत्मशुद्धिस्तु पूर्वं स्यात् स्थानशुद्धिर्द्वितीयकं । तृतीयं द्रव्यशुद्धिस्स्यात् चतुर्थं लिंगशोधनम् ।। ८९३ ।। पञ्चमं मंत्रशुद्धिस्स्यात् उच्यते पञ्चशुद्धयः । कृत्वा तु विधिना स्नानं देहशुद्धिस्ततः परं ।। ८९४ ।। पादप्रक्षालनं कृत्वा हस्तमात्रप्रदेशकम् । आवाहयेत्ततो भूमिं स्नानशुद्धिस्ततः परं ।। ८९५ ।। अस्त्रेण क्षालयेद्धीमान् निरीक्ष्य हृदयेन तु । कवचे नैव कुण्ठ्याथ तेनैवोन्मीलनं कुरु ।। ८९६ ।। गर्भगेहं ततः प्राप्य लिंगशुद्धिं समाचरेत् । पूर्ववद्वयर्चितं पुष्पं ईशे नैव विवर्जयेत् ।। ८९७ ।। ओंकारादि नमोन्तश्च मंत्रास्सर्वे विशेषतः । यजनेषु प्रयोक्तव्यं मंत्रशुद्धिरुदाहृदम् ।। ८९८ ।। यो वेत्ति पञ्चशुद्धिं च स पूजांकर्तुमर्हसि । दन्ततालोष्ट संचारे मंत्रस्याशौ च निर्हणात् ।। ८९९ ।। नारदान्तोच्चारणे नैव मंत्रशुद्धिस्समीरणं । कर्णिकायां तथैशानं पूजयेत्तु विशेषतः ।। ९०० ।। पूर्वे तत्पुरुषं चैव अघोरं दक्षिणे यजेत् । पश्चिमे तु यजेत्सद्यः वामदेवं तु सौम्यके ।। ९०१ ।। हृदयं पावके पूज्यं निर्-ऋतिं तु शिखा यजेत् । कवचं वायु देशे तु शिरोवैशान गोचरे ।। ९०२ ।। अस्त्रं तु दक्षिणे पूज्य ईशानेन धनं यजेत् । प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शृणु ।। ९०३ ।। अनंतादि शिखण्डांतं प्राक्दलादिषु पूजयेत् । द्वितीयावरणं प्रोक्तं तृतीयावरणं शृणु ।। ९०४ ।। उत्तरेषु यजेद्गौरीं पूर्वेषु वृषभं यजेत् । गणेशं याम्ये तु संपूज्य गुहं वै वरुणे यजेत् ।। ९०५ ।। नंदीशं च महाकालं भृंगीशं चाथमूर्तिनः । आग्नेयादिषु कोणेषु पूजयित्वा यथा विधि ।। ९०६ ।। तृतीयावरणं प्रोक्तं चतुर्थावरणं शृणु । इन्द्रादिलोकपालांश्च ऐन्द्रादिषु प्रकल्पयेत् ।। ९०७ ।। प्. ६६) ब्रह्माणं निर्-ऋतौ पूज्य अनंतमीशानगोचरे । चतुर्थावरणं ह्येवं पञ्चमावरणं शृणु ।। ९०८ ।। वज्रादिपकपर्यन्तं पूर्वादिषु दलाग्रतः । सप्तमात्र न्यसेन्मध्ये आशाधिप गणेशयोः ।। ९०९ ।। ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डी सप्तमातरः ।। ९१० ।। दक्षिणे दक्षिणे चैव वीरभद्रविनायकौ । गन्धपुष्पादिना चैव स्वनामा देशिकोत्तमः ।। ९११ ।। पञ्चावरणमाख्यातं पूजयेत्सर्वदेवतान् । इति कारणे- पूज्यापूजक पूज्यपूजन फलान् आधारमूर्त्या- ।। ९१२ ।। मनो व्याप्त्यै व्यापक भावकोर्ध्वनिमनॄन्- प्रत्यक् समात्रालया * मुदर्च्चांगमुखहस्त- ।। ९१३ ।। भूषण वपुं वर्णाश्च शक्ति सततोपायोपे- न समुन्नयञ्चन सुधी संस्कृत्य शंभुं यजेत् ।। ९१४ ।। कुंकुमं चंदनं दूर्वा उशीरं सिद्धार्थकं तथा । जलेनैव समायुक्तं पाद्यमुत्तममुच्यते ।। ९१५ ।। उशीरं चंदनं चैव दूर्वासिद्धार्थकेन तु । उदकेन समायुक्तं मध्यमं पाद्यमुच्यते ।। ९१६ ।। चंदनोशीर युक्तांभः कन्यसं पाद्यमुच्यते । प्रत्येकं धनरणं श्रेष्ठं तस्यार्धं मध्यमं भवेत् ।। ९१७ ।। तस्यार्धं कन्यसं ज्ञेयं पाद्यं द्रव्यं त्रयोदिदं । उशीरजाति कर्पूर तुदीती पूलवंगकम् ।। ९१८ ।। मुरणैवोदकोपेतम् श्रेष्ठमाचमनीयकं । एलालवंक कर्पूरं मुरजातिसमन्वितं ।। ९१९ ।। जलेनैव समायुक्तं मध्यमाचमनीयकं । एलालंवक कर्पूरं जलैस्सार्धं तु कन्यसं ।। ९२० ।। एतेषां तु प्रमाणं च पूर्ववत्समुदाहृतम् । **************** ।। ९२१ ।।? अष्टद्रोणैरथाभिस्तु स्नानं कन्यसमुच्यते । द्विगुणं मध्यमं ज्ञेयं उत्तमं त्रिगुणं भवेत् ।। ९२२ ।। आपक्षीर कुशाग्राणि अक्षतैर्यवतण्डुलैः । तिलैः सिद्धार्थकैश्चैव अर्घ्यमुत्तममुच्यते ।। ९२३ ।। प्. ६७) यवसर्षप शाल्याभिः तण्डुलैर्मध्यमार्ध्यकम् । उदकं तण्डुलं शालिं भवेदर्ध्यं तु कन्यसम् ।। ९२४ ।। एतेषां तु प्रमाणं तु पूर्ववत् परिकीर्तितं । कर्पूरं कुंकुमं पत्रं खड्गं चैव फलत्रयम् ।। ९२५ । चंदनोशीरलोहैश्च गंधमुत्तममुच्यते । उशीरं चंदनं चैव कर्पूरं च फलत्रयम् ।। ९२६ ।। खनं खड्गसमायुक्तं मध्यमं गंधमुच्यते । हिमंघनं च कर्पूरं कन्यसं गंधमुच्यते ।। ९२७ ।। अर्घ्यद्रव्यं - जात्यारश्वत कर्णिकार तुलसीकेरणसं- भकोरर्थको धत्तुरोदयमारूपकं ब्रह्म- ।। ९२८ ।। शम्यकैः । * * * * लोत्पलम् । शस्तं मल्लिकाया- च बिल्वबृहती पिण्डीतकी मातकी । नन्दा- ।। ९२९ ।। वर्तपलाशपाटलयुतं पुन्नागमभ्यर्च्यते । वर्णम् ।। श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चेति चतुर्विधं ।। ९३० ।। श्वेतं श्वेतपुष्पं च पुन्नागं शंखपत्रं च मल्लिका । नंद्यावर्तं श्रियावर्तं मंदारं बहुकर्णिका ।। ९३१ ।। द्विकर्णीकरणं जाति लक्ष्मी च वकुलं तथा । श्वेतार्कं मालती द्रोणमसती श्वेतलोध्रकं ।। ९३२ ।। पिष्टकासी सकुसुमं भद्रं चैव महां तथा । एतानि श्वेतपुष्पाणि सात्विकानि विनिर्द्दिशेत् ।। ९३३ ।। रक्तपद्मं पलाशं च रक्तोत्पलं च पाटली । मौसलीं चैव धुत्तूरं बृहतीकरवीरकम् ।। ९३४ ।। व्याघ्री च रक्तमंदारं पट्टिका वेदिका तथा । रक्तान्येतानि पुष्पाणि राजसानि विनिर्द्दिशेत् ।। ९३५ ।। शौनक्यं कर्णिकारं च चंपकं हेम धत्तुरम् । आरग्वधं च कोरण्डं सैरिकं गिरिकर्णिकां ।। ९३६ ।। एतानि मिश्रपुष्पाणि कृष्णानि तामसानि वै । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। ९३७ ।।? मोक्षदं सात्विकं प्रोक्तं वृद्धस्स्याद्राजसं तथा । मिश्रकद्वय सिध्यर्थं पत्रं पुष्पसमृद्धिदं ।। ९३८ ।। प्. ६८) ब्रह्मपत्रं तपस्वी च सहादेवी य धातकी । अपामार्गं कुशादूर्वा पञ्चबिल्वं शमी तथा ।। ९३९ ।। तुलसी च नृपं चैव जंबुको नागनंदिका । एकपत्रारविंदं च विष्णुक्रांतिं तथैव च ।। ९४० ।। ततो नीलोत्पलादन्यत्तामसानि विनिर्द्दिशेत् । नीलोत्पलसमं पुष्पं न भूतो न भविष्यति ।। ९४१ ।। नंद्यावर्तं श्रियावर्तं श्वेतार्कं श्वेतपद्मकम् । पुन्नागं पट्टिकाषाढं मालतीमुदये ददेत् ।। ९४२ ।। पङ्कजं बृहती व्याघ्री व्याघातं करवीरकम् । उत्पली पाटलीद्रोणं मध्याहे तु प्रजापते ।। ९४३ ।। चंपकं वैजिका पत्री धुत्तूरं बहुकर्णिका । मालती मल्लिका चैव दापयेत्तु प्रदोषके ।। ९४४ ।। अर्धयाम जातिनीलोत्पलं चैव बिल्वपत्रं कदंबकं ।। ९४५ ।। द्विकर्णी चैव भद्रं च अर्धयामे प्रदापयेत् । अन्यपुष्पाणि सर्वाणि अन्यसंध्यासु दापयेत् ।। ९४६ ।। * * * * * * * * * * * * * * * * ।? अतिपक्वमपक्वं च मुकुलं च विवर्जयेत् ।। ९४७ ।। केशकीटोपविद्धं च लूतसूत्रावृतानि च । स्वयं पतित पुष्पाणि सञ्चितान्यविसस्रके ।। ९४८ ।। एकाहोषित पुष्पाणि वर्जयेत्तु विशेषतः । पुष्पलक्षणमाख्यातं शृणु धूपस्य लक्षणं ।। ९४९ ।। कारणे- चंदनं चैव निर्यासं कुन्दूनुल्कं च कुंकुमं । मेधं च कृष्णलोहं च कर्पूरं च क्रमेण तु ।। ९५० ।। स पूषट् भूतवेदाश्च अग्निशून्यंबरांशकं । आहृत्य चूर्णयित्वा तु मधुना च परिप्लुतं ।। ९५१ ।। व्योम पक्षणि ऋग्बाणां ईषं कर्पूरमिश्रितं । उत्तमं धूपमाख्यातं मधुना च परिप्लुतम् ।। ९५२ ।। चंदनोशीरसंयुक्तं लघुयुक्तमधुप्लुतम् । भागं तु पूर्ववत्प्रोक्तं मध्यमं धूपमुच्यते ।। ९५३ ।। प्. ६९) गुद्गुलुं घृतसंयुक्तं अधमं धूपमुच्यते । धूपपात्रं समादाय दापयेद्विधिवद्बुधः ।। ९५४ ।। दीप्तांगारकसंयुक्तं घण्टायां वामकरेण तु । कारणे - दीपलक्षणम् ।। ९५५ ।। कपिलाघृतेन दीपं स्यात्सितरक्तासितेषु च । अधाघृतेऽलाभे तु शुद्धतैलेन वा पुनः ।।। ९५६ ।। कपिलाया घृतं श्रेष्ठं अन्येषां मध्यमं स्मृतं । अधमं स्यात् अजासर्पि शुद्धतैलं तथैव च ।। ९५७ ।। सात्विकं राजसं चैव तामसं च क्रमेण तु । कर्पूरं वर्तितं दीपं दापयेत्सर्वसिद्धिदम् ।। ९५८ ।। श्रेष्ठं युगांगुलं ज्वाला मध्यमं तु गणांगुलं । अधमं द्व्यंगुलं ज्वाला एवं दीपं प्रकीर्तितं ।। ९५९ ।। वृक्ष बीजोद्भवेद्देहं शिवदीपं न कारयेत् । हीने वित्ते तदच्छेद्य निर्गन्धं वा सुगंधयुक् ।। ९६० ।। देवस्य नयनोच्चिष्टं निवृत्यर्थं प्रदोषके । कर्तव्यं सायरक्षां तु धूपदीपावधारकौ ।। ९६१ ।। मणिनाम वासुदैवक्यं सूचि सोममयं भवेत् । जिह्वा सरस्वती चैव नाल इन्द्रं च देवता ।। ९६२ ।। त्रिशूलं त्रिमूर्ति दैवत्यं असुराणां विनाशनं । गच्छन्ति घण्टघोषायां देवसान्निध्यमुच्यते ।। ९६३ ।। धूपपात्रस्य तन्मध्ये * * * * * * * * । दण्डं ईश्वरं प्रोक्तं पादौ प्रजापतिस्तथा ।। ९६४ ।। नवशक्तिर्नव दीपं स्यात् सप्तदीपस्य मातरः । पञ्चदीपे निवृत्यादि एकदीपे सरस्वती ।। ९६५ ।। शंखं चंद्रादि दैवत्यं कुक्षिर्वरुण देवता । पृष्टे च पार्वती चैव अश्विन्यौ पार्श्वयोस्तथा ।। ९६६ ।। शंखाग्रे सर्वतीर्थानि इत्येतेऽधिदैवताः । दिवारात्रं परित्यज्य कथं पूजे न देशिकः ।। ९६७ ।। सर्वभूतमनश्चक्षू वृतिस्थौ शशि भास्करौ । मनसानंद्य मनसा दृष्टिभ्यां भिज्यते मनः ।। ९६८ ।। प्. ७०) अक्षिभ्यां वीक्षणे नैव मन्यत्रैव प्रजापते । यावत्पूजा समारभ्य तावच्चक्षुर्मनोगतिः ।। ९६९ ।। नान्यक्षणान्यतो भूत्वा ये नाक्षा परं तथा । तेनार्चनेन देवेशं अर्चनं त्यमनं तथा ।। ९७० ।। मनच्चक्षुद्वयो वृत्ति यस्मिन् काले द्विजोत्तमः । एकचित्ते मनुप्राप्ते तस्मिन् काले समर्चयेत् ।। ९७१ ।। चंद्रार्कनाशनाकाले तत्काले मिति मुच्यते । संक्रांते विषुवे पूजा न कर्तव्यं कदाचन ।। ९७२ ।। पुटात् पुटान्तरं वा * तेन संक्रांतिरुच्यते । पटद्वये द्विपार्श्वे तु विषुवत्संप्रकीर्तितं ।। ९७३ ।। ऊर्ध्ववायुरपि प्रोक्तं अपानं चंद्र उच्यते । तयोर्निरोधनं कृत्वा नष्टचंद्रार्कनाशननं ।। ९७४ ।। मन्त्रपुष्प समोपेतं अभिषेकं सदा क्रियां । पुष्पाणि चैव सर्वाणि मंत्रेण प्रति दीयते ।। ९७५ ।। मंत्रपुष्पं विशेषेण जायते त्रिपुरांतकम् । प्रोक्षात्कृष्टशुद्धिस्स्यात् णकारं नयनं भवेत् ।। ९७६ ।। प्रोत्कृष्ट शुद्धिनयात् प्रोक्षणंत्विति शब्द्यते । नाटारंभाय रुद्राय जगते जायते नमः ।। ९७७ ।। सोमसूर्याग्नि नेत्राय सर्वव्यापि यते नमः । म मंत्रं रुद्रबीजं स्यात् हुं पूजायां पूजिते हरिः ।। ९७८ ।। आदानदाय मूर्तिश्च ईश्वरश्च हरी हरः । शिवाय पूज्यते मौनं स्नानं तु जप उच्यते ।। ९७९ ।। ध्यानस्य पूजिते लिंगं मूकपापहरं परम् । वारणवासी मणिकर्णी भागीरथी जटाधराः ।। ९८० ।। ब्रह्मकपालभिक्षायां वीरभद्रायते नमः । यस्त्वेकयेक धरणी हृदयं तद्विष्णोः परमं ।। ९८१ ।। पदं । एकमूर्तित्रयो भाग ब्रह्मविष्णु महेश्वरः । ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।। ९८२ ।। यान्तं भांतं वान्तं च तृतीयस्वरसंयुतम् । लान्तः पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं ।। ९८३ ।। प्. ७१) भुक्तिमुक्तिदमाग्नेयं विशुद्धे नैव भस्मना । ज्वरापस्मारपैशाच ब्रह्मराक्षस विस्थिता ।। ९८४ ।। भस्मा लेपनमात्रेण स्वस्थमत्या भवामि च । भस्मस्नानं जलस्नानं पुण्यकोटिगुणं भवेत् ।। ९८५ ।। भस्मं देवाकृतिर्वक्ष्ये विशेषेण महेश्वरः । त्रिणेत्रं शिखरं रौद्रं त्रिहस्तं गुणवर्धकम् ।। ९८६ ।। त्रिपादं वह्निनयनं भस्मकुण्डितविग्रहम् । ताण्डवाडंबरं भीमं रक्तपुष्पोपशोभितम् ।। ९८७ ।। रक्तामंत्रेणश्वरं देवं ध्यात्वा शांतिं लभेन्नरः । श्रीकरं च पवित्रं च हारमाभरणं तथा ।। ९८८ ।। लोकेवश्यकरं प्रोक्तं भस्मस्नानं दिने दिने । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। ९८९ ।।? षडंगुल प्रमाणेन ब्राह्मणानां त्रिपुण्ड्रकं । नृपाणां चतुरंगुल्यं वैश्यानां तु त्रयंगुलम् ।। ९९० ।। शूद्राणां द्व्यंगुलं चैव स्त्रीणामेकांगुलं तथा । यथा गंगाजलं शुद्धं तथा भस्मविलेपनम् ।। ९९१ ।। भासयत्येव वक्त्रे तु भस्मं नित्यं भासयते चयत् । दक्षाणां सर्वपापानां भस्मेति परिकीर्तितं ।। ९९२ ।। आग्नेयं भस्मनाकाय भुक्तिदं मुक्तिदं नृणाम् । गृहिणो वा ऋणं स्नानं आग्नेयं ब्रह्मचारिणां ।। ९९३ ।। मध्यमानामिकांगुष्ट ललाटे भस्मनाकृतिः । तत्रिपुण्ड्रं भवेत्तत्तु सर्वपापविनाशनम् ।। ९९४ ।। भस्मस्नानं विशुद्धं तु शुचिकरं मतं । व्याधिनाशं सुमोक्षं गंगातीर्थेन तुल्यं- ।। ९९५ ।। सकलविषहरं क्रोधनाशं सुशांतः रक्षः । पैशाचरक्षः तद्गृह ऋणं तुष्टिः पुष्टिस्सुवश्यं- ।। ९९६ ।। पूज्यं लोके नराणां सकलजनसुखं पार्वती- चैव रक्षः ।। एतानि तानि शिवमेत्र पवित्रितानि- ।। ९९७ ।। भस्मानि कामदहनानि विभूषणानि । त्रैयंत- वेश्ममहिमानि ललाटपट्टे लुंपन्ति देवलिखि- ।। ९९८ ।। प्. ७२) तानि दुरुक्षणानि । कृपाददं गुणं वाप्यं । वाप्याद्दशगुणान्नदी । तस्माद्दशगुणं- ।। ९९९ ।। सिद्धि द्विनद्यैश्चैव समुद्रके ।। पञ्चमुख- । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। १००० ।।? वृत्तं च ऊर्ध्ववक्त्रं च पूर्वे चैव त्रिपुण्ड्रकं । त्रिशूलं दक्षिणे देशे पश्चिमे चतुरश्रकं ।। १००१ ।। उत्तरे वदने प्रोक्तं दीपाकारं षडाननम् । केकी स्थितं दशहस्तयुक्त षड्वक्त्रयुक्तं प्रति- ।। १००२ ।। पक्षनेत्रं षट्कण्डके द्वादशकण्डयुक्तं षड्भिः । तु मालाभिरलं क्रमेण । शक्तिं च वारामुस- ।। १००३ ।। लं च खड्गं वज्रं च शूला अभयान्वहञ्च । अदक्षिणे वज्रवनं च खेटं मायूरकं चाध्व- ।। १००४ ।। ज मे वरञ्च । सुब्रह्मण्यन् । अभयवरदकटकं पूर्वहस्ते कुमारम् ।। १००५ ।। अपरकरतलं स्याद्वज्र शस्त्री धरे च । किरीटमकुटयुक्तं पद्मपत्रोद्विकर्ण प्रथम- ।। १००६ ।। वरुणवायु स्थापितं तत्कुमारं । चंदनं च- पकं बिल्वं माधूकं पनसं तथा । वैणवं देव- ।। १००७ ।। दारूश्च यज्ञवृक्षश्चतुरंगणम् ।। जाती च क्रमुकं चैव मुनिवृक्षमथापि वा ।। १००८ ।। दण्डं चैव पक्षं च दण्डान्यस्यैव संगृहेत् । त्रितालं नागमूलं स्यात्क्रमशोग्रान्थिकं कृशं ।। १००९ ।। पीठं तु पार्वती देवी दण्डस्य रुद्रदेवता । यष्टिं स्कन्द समायुक्तं उपदण्डं विनायकं ।। १०१० ।। माला ब्रह्मसमायुक्तं पीठं वै वायु दैवतम् । वासुकी रज्जुदेवानां ऋषभं तु जनार्दनं ।। १०११ ।। चामरे चंद्रसूर्येण छत्रं सरस्वती भवेत् । दीपं तु लक्ष्मी चैव घण्टानां तु षडाननं ।। १०१२ ।। वेणुजाति पलाशचंदनतरुं बिल्वं तथा खादिरं । न्यग्रोधं नृपनालिकेर क्रमुकं तालं शमी चेणाकं ।। १०१३ ।। प्. ७३) माधूकं वकुलं च यत्सुततमं एतेषु यत्संभवं । देवेशस्य वृषध्वजस्य वरणे दण्डायुतं कल्पितं ।। १०१४ ।। अश्वत्थ चूत प्रभवं तु तस्य स्कंधत्रयं चापि मधूकजंबू । दण्डोपदण्डं प्रतिबंधनाया न्यग्रोधजं वा पनसोद्भवं वा ।। १०१५ ।। रंध्राष्टाब्धि कराणि दीर्घमखिल भूतांशकेकाशकं । तस्यार्धं शिखरस्य विस्तरसमं पुच्छद्वयं तत्परम् ।। १०१६ ।। पञ्चाशस्य परस्य मध्यविधिना वृषभं विधेयं- लक्षणं यत्र चामरमब्जपीठलिखितं दीपद्वयं पार्श्वयोः ।। १०१७ ।। परस्य विस्तारं अथाष्टाकृति भागैगहीनम् । वृषभस्यमानं । तद्देव भागत्रयमेव तारम् ।। १०१८ ।। गलादि पुच्छांतमिदं प्रशस्तम् ।। तस्य ।। भूतलक्षणम् । अष्टबंधनम् । त्रिबंधनम्- ।। १०१९ ।। द्वार तारगुणधातुभाजिते एकभाग गुण- भागभाजिते । वाममेकद्वय भाग दक्षिणे ।। १०२० ।। स्थापयेत्तु शिवसूत्रमध्यमे । यामायां पितृ पत्नीभ्यां दीक्षायामधिकारणात् । दीक्षाकर्ता- ।। १०२१ ।। शिवे यस्मात् तस्मादेषां न पुत्रकान् । अन्यं तु सरुचे देहे राजचोर भयादिषु ।। १०२२ ।। गुरुदेवाग्निकार्यं च नित्यकर्मविरोधकृत् । नैमित्तिकन्तु नित्यांते कर्तव्यमविरोधतः ।। १०२३ ।। नित्येन सहितं वापि यदि काले न विद्यते । अर्चनत्वाग्निकार्यं च नित्योत्सव नवोत्सवं ।। १०२४ ।। स्नपने बलिदानं च नैष्ठिके ब्रह्मचारिणं । तैलं तु प्रथमं विद्यात् द्वितीयं गुलमुच्यते ।। १०२५ ।। तृतीयं भैरिकं विद्यात् चतुर्थं गुग्गुलुं स्मृतम् । पञ्चमंसीसकं सिद्धि षष्टमं सीनमुच्यते ।। १०२६ ।। सप्तमं सर्जसारं हि लाक्षारं चाष्टमं स्मृतं । त्रिबंधं केन संयुक्तौ । * * * * * * * * ।। १०२७ ।। द्विबंधनमिति ख्यातं प्रयोगमधुना शृणु । वामहस्तकपद्दीप कण्डोदरमहोदरं ।। १०२८ ।। कर्मजं वेदशास्त्रवेदाश्च विष्टघ्नो ब्रह्मवित्तथा । अष्टभूदासमाख्यात द्विनेत्राद्विभुजान्विता ।। १०२९ ।। प्. ७४) शुद्धस्फटिकसंकाशा कर्तकेशाश्च दंष्ट्रिणा । पीतांबरसमायुक्ता शूलहस्ताभयंकरा ।। १०३० ।। भूतादिवास्तु मे प्रोक्ता महाबलपराक्रमा । द्विभुजं च त्रिणेत्रं च श्यामवर्णसुयौवनम् ।। १०३१ ।। सर्वहस्ते वहं वज्र वामहस्तेऽभयं तथा । शक्तांबरसमायुक्ता सरक्तमकुटान्वितम् ।। १०३२ ।। सर्वाभरणसंयुक्तं किंचित्प्रहसिताननम् । पीनोकृपीन जघनं सर्वावयव शोभितम् ।। १०३३ ।। शुक्ल यज्ञोपवीतं च मुक्ताभरणभूषितम् । प्रसुग्रीवसुपाशैश्च अतिसुंदररूपवान् ।। १०३४ ।। इन्द्ररूपमिति ख्याता अग्निरूपमिदं परं । यक्षे शोधनदेजं भोले मालिरूपकम् ।। १०३५ ।। पूर्णभद्रं च वेतालं कण्डुकुण्डलिरेव च । नरेन्द्रश्चेति विख्यातं यक्षाश्चेकदशास्मृताः ।। १०३६ ।। द्विभुजाश्च द्विनेत्राश्च सरत्नमकुटान्विताः । नानावर्णसमायुक्ता रक्तमाला समायुता ।। १०३७ ।। व्याल यज्ञोपवीताश्च कुञ्चितब्रू विविद्रुता । दुकूलवाससंयुक्तं शोभनावयवैर्युतम् ।। १०३८ ।। शुक्लवस्त्रोत्तरीयाश्च किंचित्प्रहसिताननं । यक्षाणामपि सर्वेषामाकृतिः कथ्यते मया ।। १०३९ ।। नवतालं मध्यमं ख्यातं नवतालं ततः शृणु । चित्रसेन महासेन समित्र सुमुखं तथा ।। १०४० ।। सुखं च सर्वनागं च सुरजं पञ्चगीतकं । गंधर्वास्त्विति विख्याता द्विभुजाश्च द्विनेत्रकं ।। १०४१ ।। पीतशुक्लं च कृष्णं च धूम्रकुंकुम संनिभं । श्यामरक्तं च कल्माषं क्रमाद्गन्धर्ववर्णकाः ।। १०४२ ।। सरलमकुटोपेता रत्नकुण्डलमण्डिताः । सर्वाभरणसंयुक्ता रक्तवस्त्रोत्तरीयकाः ।। १०४३ ।। पीतवस्त्र समायुक्तं सुनेत्रं तुंगनासिका । तालं वीणां च वंशं च वाद्यकर्म तथैव च ।। १०४४ ।। प्. ७५) द्वौ द्वे स कुंकुमं कुर्यात्सर्वे तालयुताच्छिवा । कृताञ्जलि पुटोवापि इति वादन तत्परा ।। १०४५ ।। गंधर्वन्त्विति विख्याता यातु यान ततः शृणु । भयग्रीवोक्त यत्सर्वं कालनेत्र महाबल ।। १०४६ ।। सुग्रीवोक्तमुदकं चैव विशिखो देवमर्दक । यातुधानास्तुति ख्याता रक्तं कृष्णं च वर्णकं ।। १०४७ ।। श्वेताभं कुंकुमाप्रख्यं श्यामं पिंगलवर्णकम् । पिंगसिन्धूरकञ्चैव धूम्रवर्णं तथैव च ।। १०४८ ।। क्रमाद्वर्णसमायुक्तं द्विभुजाश्च द्विनेत्रका । रक्तकुंदुलकाश्चैव किंचिद्दंष्ट्रा समायुता ।। १०४९ ।। दण्डमूलसमायुक्तं सर्वाभरण भूषितम् । रक्तपीतांबरधरं दर्शने तु भयंकरा ।। १०५० ।। कृष्णकंचुकसंयुक्तं स्फुरद्दर्शनसंयुतम् । यातुधानास्त्विति प्रोक्ता चारणाकृति रुच्यते ।। १०५१ ।। खड्गचारस्वचारञ्च ब्रह्मवित्तं च शाश्वतं । अतिशाली सुपुष्पं च तुष्टः कष्टविहीनकम् ।। १०५२ ।। चारणाष्टाकृतिः ख्याता द्विभुजा च द्विलोचना । नीलं रक्तं तथापीतं गौरं धूसरवर्णकम् ।। १०५३ ।। कल्मषं पिंगलं चैव कृष्णवर्णं तथैव च । वर्णास्तु चारणानां तु पीनोदरसमन्वितम् ।। १०५४ ।। शुक्लकंचुकसंयुक्तं श्यामोष्णीषधराशुभा । वेत्रहस्त समायुक्ता सदागमन तत्परा ।। १०५५ ।। चारणांतेवमाख्यातं राक्षसाकृतिरुच्यते । क्रव्यादा श्रोणताक्षश्च कञ्चुको यज्ञशत्रुका ।। १०५६ ।। ब्रह्मवित्वालहस्ताश्च विलालाश्च वीरहा । भिन्नाञ्जननिभाश्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचना ।। १०५७ ।। अति रौद्रा तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदरा । अतिरक्ता स्फुरसंयुक्ता आसनासनसंयुता ।। १०५८ ।। अतिरक्तकेशसंयुक्ता कुञ्चित भ्रूसुविभ्रमः । दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आयासत्प्रियास्तदा ।। १०५९ । प्. ७६) बृहद्भुजा महाकायः महाबल पराक्रमः । राक्षसा रूपमाख्याता पवित्रामाकृतिं शृणु ।। १०६० ।। वृद्धरूपं त्रिपादं च वलीपलित संयुता । द्विहस्तं च द्विनेत्रं च दीपमात्रसमायुतं ।। १०६१ ।। शुक्लयज्ञोत्तरीयं च शुक्लवस्त्र परिस्ततथा । बंधकेशयुगच्छत्र दण्डं सव्येतरोद्धृतं ।। १०६२ ।। सपवित्रकरं शांतं तत्तद्ध्यानपरायणम् । पितॄणां रूपमाख्यातं सर्वलक्षणसंयुतं ।। १०६३ ।। श्वेतवक्त्रोपरिस्थितं श्वेतवक्त्रमेकवक्त्र- मंसासक्त नालकुमुदपाणि युगलजोस्मा- ।। १०६४ ।। मणदलमन्य स्थितं बितमाल्यांबल भूषण- द्विनेत्रं सर्वलक्षणमिति ।। १०६५ ।। द्विभुजं च द्विनेत्रं च सुकेशमकुटं तु वा । सरत्नमकुटोवापि किरीटमकुटं तु वा ।। १०६६ ।। प्रभामण्डलसंयुक्तो विलसत्कुमुदो वहन् । कुंदपुष्पप्रभं चैव पीतदृक् शांतलोचना ।। १०६७ ।। आसीनो वास्तिको वापि शक्तीनां सहवामके । चंद्ररूपमिति ख्यातं ऋषीणां लक्षणं शृणु ।। १०६८ ।। अगस्त्यश्च पुलस्त्यश्च विश्वामित्रपराशराः । वाल्मीको जमदग्निश्च सनत्कुमारं तथैव च ।। १०६९ ।। ऋषयस्त्वेते समाख्याता तेषां रूपमथ शृणु । द्विजस्सुकेशमकुटोपेत द्विभुजा च द्विनेत्रका ।। १०७० ।। रक्तवर्ण समायुक्तं शुक्ल यज्ञोपवीतिनं । लंबवस्त्र धरास्सर्वे ऊर्ध्वे वत्सल संयुतं ।। १०७१ ।। केचिद्वल्कलसंविना कुक्षोवस्त्रसुबंधकाः । केचिज्जटान्वितास्तत्र केशसर्वानशापरे ।। १०७२ ।। त्रिपुण्ड्रसहितास्सर्वे भस्मोद्धूलित विग्रहं । दीर्घश्मश्रुयुतास्सर्वे सितदीर्घानखास्तु वा ।। १०७३ ।। केचित्पुस्तकसंयुक्ता शांतरूपस्मितानना । भिक्षूणामाकृतिं ख्याता अश्विन्याराकृतिः शृणु ।। १०७४ ।। प्. ७७) फुल्लरक्तोत्पलाक्षौ च चूडामकुडधारिणौ । सितं च कौपीनवस्त्रौ रक्तवर्णधरौशुभौ ।। १०७५ ।। अतियौवन संपन्नौ सव्यासव्योपसव्यकौ । नासत्यदास्यानामाग्नौ प्रोक्तौ देवतादि दिक्पतौ ।। १०७६ ।। अश्विन्योरा कृतिः ख्याता ध्याने रोगं विनश्यति । कालांजननिभाकारा विद्युत्सदृशदंष्ट्रकं ।। १०७७ ।। द्विभुजो रक्तकेशञ्च कुञ्चितभ्रूसुविभ्रमं । कुञ्जासदृश नेत्रं च रक्तवस्त्र परिच्छदा ।। १०७८ ।। रक्तयज्ञोपवीतं च किंकिणीमालयान्वितं । विद्वत्सदृशशूलं च सव्यहस्ते वहन् पुनः ।। १०७९ ।। नागपाशं वहन् वामे जिह्वोर्ध्वे वक्रसंयुतं । अभिषस्ता शिरोर्ध्वस्त सर्वेषां च भयंकरं ।। १०८० ।। यमरूपमिति ख्यातं रक्षोरूपमथ शृणु । द्विभुजं च द्विनेत्रं च कृष्णवस्त्रविमिश्रकं ।। १०८१ ।। हेमवस्त्र परीधानं खड्गखेटकसंयुतं । शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लवस्त्रोत्तरीयकम् ।। १०८२ ।। किंचिद्दष्ट्रसमायुक्तं प्रेतकासनसंयुतम् । निर्-ऋते रूपमाख्यातं वरुणस्याकृतिं शृणु ।। १०८३ ।। शंखकुंदेन्दुधवलो द्विभुजं च द्विनेत्रकम् । सर्वाभरणसंपन्न कुण्डलाभ्यां विराजितं ।। १०८४ ।। सव्येपाशं वहन् वामे दण्डस्य तदर्धके वहन् । आसीनो वास्तितो वापि मेघवाहन कोसल ।। १०८५ ।। वरुनस्य रूपमेवं स्यात् वायुरूपं अथ शृणु । कृष्णवर्णो द्विनेत्रं च कुञ्चित भ्रूसविभ्रमं ।। १०८६ ।। शुक्लयज्ञोपवीतं च शुक्लमाल्यानुलेपनम् । सव्येकुशं वहन् वामे प्रलंब कटकं वहन् ।। १०८७ ।। मिश्रवर्णांबसंयुक्तो मृगारूढं सुयौवनं । दिव्याभरणसंयुक्तो गमनोन्मुखवक्त्रकं ।। १०८८ ।। वायुरूपं समाख्यातं कुबेरस्याकृतिं शृणु । सप्तकाञ्चनवर्णाभो द्विभुं च द्विनेत्रकम् ।। १०८९ ।। प्. ७८) शुक्लवस्त्र परीधानं सरत्नमकुटान्वितं । शंखं सव्येवहन् वामे विलसन्नलिनं वहन् ।। १०९० ।। सिह्मासन समासीनो नरवाहन कोऽपि वा । शुक्लयज्ञोपवीतं च वृषारूढं सुशांतकम् ।। १०९१ ।। कपर्दी भस्मदण्डांगं तरुणेन्दुविभूषणं । शूलं चाभय हस्तं च मृगटंकं तथैव च ।। १०९२ ।। दक्षिणे दक्षिणे धार्यं व्याघ्रचर्मांबरान्वितं । ईशानरूपमाख्यातं द्विभुजं वापि कारयेत् ।। १०९३ ।। दिक्पालाकृतिरूपं स्यात् सर्वलक्षणमेव च । वक्ष्येऽहं तु समासेन समाहितमनाः शृणु ।। १०९४ ।। नानावर्णमुदुद्वर्ण नीलवर्णं तथैव च । जीमूतञ्चैव नीलं च अग्निवर्णं तथैव च ।। १०९५ ।। पद्मनाभनिभं चैव पीतवर्णं च नीरकम् । अञ्जनाभं च रक्तं च वर्णं तेषां प्रकीर्तितम् ।। १०९६ ।। द्विनेत्रा द्विभुजाशांता रक्तवर्णसमायुतं । शुक्लयज्ञोपवीतं च सर्वाभरण भूषितम् ।। १०९७ ।। करण्डमकुटोपेतां मुक्तकेशान्विता शुभा । कृतांजलि पुटास्सर्वे शिरस्वायुधधारिणीं ।। १०९८ ।। आयुराधारवेदानां रूपमेव प्रकीर्तितं । भयवादनो प्रियश्चैव भयनाशकराः स्मृताः ।। १०९९ ।। खड्गायुधोज्वलश्चैव कपिला महलोचन । भीमरूपो प्रज्वलितो देहजोपिहिताशन ।। ११०० ।। पितामहानुजा संज्ञाश्च पृथिवीधरसंयुतं । इन्द्रसंमानमंत्राश्च चित्तदयापरसंज्ञकं ।। ११०१ ।। चेतोपशालसंज्ञश्च सारसंतुष्टमेव च । क्रव्यादां श्रोणितांश्चैव कर्णको यज्ञशत्रुभिः ।। ११०२ ।। वस्त्रविपुलांसकश्चैव प्रेतापितृगणाः स्मृताः । विशालाक्षं च वीरं च सद्भष्टरणप्रिया ।। ११०३ ।। एताष्टादशकञ्चैव द्विभुजाश्च द्विलोचनः । अतिरौद्रीस्तीक्ष्णदंष्ट्रा ऊर्ध्वकेशा महोदराः ।। ११०४ ।। प्. ७९) अतिरक्ताकेशसंयुक्ता कुंचित भ्रूसविभ्रमं । दण्डहस्ताश्च भीमाश्च आसामासु प्रिया स्मृताः ।। ११०५ ।। बृहद्भुजा महाकाया महाबल पराक्रमः । अष्टादशगणानां च रूपमेव प्रकीर्तितं ।। ११०६ ।। सकलं निष्कलं चैव सादाख्यमिति चोच्यते । महेशं सकलं विद्यात्रिविधं तेषां भवंति वै ।। ११०७ ।। शिवमेवं विजानीयात् साधाख्यं पंचधा भवेत् । प्रथमं शिवसादाख्यं अमूर्तींश्च द्वितीयकं ।। १९०८ ।। द्वितीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृमेव च । पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमेव च ।। ११०९ ।। महेशं तु महासेन पञ्चविंशति भेदतः । एतैस्तु तत्वसंयुक्तं एकत्रिंशति निसृतं ।। १११० ।। शिवस्य लक्षणं वक्ष्ये समासाच्छ्रुणु षण्मुख । पञ्चसाख्यं महेशं शिवलक्षणम् ।। ११११ ।। शिवं परात्परं सूक्ष्मं नित्यस्सर्वगताव्ययं । अनिन्दितमनौपम्यं अप्रमेयमनामयम् ।। १११२ ।। शुद्धत्वाच्छिवमुद्दिष्टं परादूर्ध्वं परात्परं । व्योमग्निनां तु सूक्ष्माभि नित्यं कारकशून्यकं ।। १११३ ।। व्याप्ते सर्वगतं प्रोक्तं अक्षुणां अव्यय भवेत् । अमलानिन्दितं ज्ञेयं अन्यद्रव्यमनौपमं ।। १११४ ।। प्रमाणविधिरित्युक्ता अप्रमेयमिति स्मृतम् । इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं शिवरूपमिहोच्यते ।। १११५ ।। सृष्ट्यर्थं सर्वतत्वानां लोकस्स्योत्पत्तिकारणं । योगीनामुपकाराय स्वेच्छयाचिंत्यते शिवं ।। १११६ ।। तच्छिवे तु पराशक्ति सहस्रांशेन जायते । तच्छक्तेस्तु सहस्रांशेऽदि शक्तिसमुद्भवं ।। १११७ ।। तच्छक्तेस्तु सहस्रांशे ज्ञानशक्तिसमुद्भवं । अस्याः शक्तेस्सहस्रांशे क्रियाशक्ति समुद्भवाः ।। १११८ ।। एते वै शक्तयः पञ्च निष्कलं चेति कीर्तितं । शिवसृष्टिरिदं प्रोक्तं शक्तीनां सृष्टिरुच्यते ।। १११९ ।। योगीनां च यदूनां च मंत्रिणां मंत्रणं तथा । ध्यानपूजा निमित्ताय सकलं निष्कलं भवेत् ।। ११२० ।। प्. ८०) तद्रूपं हि समासेन सादाख्यमिति कीर्तितम् । साधाख्यं पञ्चधाप्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते ।। ११२१ ।। पराशक्त्या शक्त्यासु सादाख्यस्तु समुद्भवं । सदाशिवस्तथैवश्च रुद्रोविष्णुश्च दैवता ।। ११२२ ।। ब्रह्माणं चैव पञ्चैते तत्वभेदाः प्रकीर्तिताः । शिवस्सदा शिवश्चैव मूर्तीनां शिवमुच्यते ।। ११२३ ।। मूर्तिं च ब्रह्ममित्युक्तं कर्त्रितश्चेश्वरं स्मृतं । कर्ममीशानमित्युक्तं इत्येकं हि द्विधा स्मृताः ।। ११२४ ।। परात्परः परं चैव सूक्ष्मं द्विसूक्ष्ममेव च । स्थूलं चैव क्रमेणैव शिवादि परिलक्ष्यते ।। ११२५ ।। एतेषु पञ्चतत्वेषु विशेषमधुनोच्यते । तत्वमूर्तिप्रभावं च त्रिभेदं विद्यते क्रमात् ।। ११२६ ।। शिवस्य स्थूलसूक्ष्मम् ।। शिवादि तत्वमित्युक्तं मूर्तिं सदाशिवादयः । तयोर्योगेन यद्रूपं तद्रूपमंगमुच्यते ।। ११२७ ।। भावं सदाख्यमित्युक्तं इत्येव परिलक्ष्यते । सन्ततं शिवभावत्वात्सादाख्यमिति कीर्तितं ।। ११२८ ।। * * * * * * * * * * * * * * * * ।? निष्कलं तत्वमित्युक्तं सकलं मूर्तिरुच्यते ।। ११२९ ।। सकलं निष्कलोपेतं प्रतापमिति कीर्तितम् । -देहि देहम्- निष्कलं देहिरित्युक्तं सकलं देहमुच्यते ।। ११३० ।। देहि देहस्य संबन्धं भावरूपमिति स्मृतं । सर्वेषां ध्यानपूजार्थं सकलं निष्कलं भवेत् ।। ११३१ ।। एवं ज्ञात्वा विशेषं हि सर्वकर्म समाचरेत् । पञ्चसादाख्य तत्वानां उद्भवं हि पृथक् पृथक् ।। ११३२ ।। शिव सादाख्यमुद्भवि - शान्त्यतीत पराशक्ति तस्य परियाय वाचका ।। ११३३ ।। पराशक्तिर्दशांशेन शिवसादाख्यमुद्भवम् । परागम्योद्भवा च शुध्यत्वाच्छिवमुच्यते ।। ११३४ ।। प्. ८१) यद्रूपं सूक्ष्मरूपं च ज्योतिरूपमिति स्मृतम् । बिन्दुरूपमिवाकाशं प्रत्यक्षं सर्वतोमुखं ।। ११३५ ।। शिवतत्वमिदं प्रोक्तं तत्वानामखिलालयं । आदिशक्तिश्च शांतिश्च तस्य पर्याय वाचकाः ।। ११३६ ।। आदिशक्तिर्दशांशेन आदिमूर्तिसमुद्भवा । आदिशक्तिश्च मूर्तित्वात् दमूलं चेति कीर्तितं ।। ११३७ ।। अमूर्तित्वात्कलाहीनं तद्रूपंलिंगवद्भवेत् । सूर्यकोटि प्रतीकाशं ज्योतिसंपाकृतिः स्मृतिः ।। ११३८ ।। तस्यामंतर्गतो मूर्तिः अमूर्तादीनिचोच्यते । एते वै दिव्यलिंगं तु मूलस्तंभमिहोच्यते ।। ११३९ ।। लिंगे सर्वे समुत्पन्नं लयं तत्रैव चोच्यते । इच्छाशक्तिश्च विद्या च तस्य पर्यायवाचकाः ।। ११४० ।। शक्तिरस्तु दशांशेन ज्योतिमूर्तिरिहोच्यते । इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिमुदाहृदं ।। ११४१ ।। मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपञ्चेति प्रकीर्तितं । ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं * * * * * * * * ।। ११४२ ।। इच्छामूर्तिगुणत्वाच्च तस्य मूर्तिरुदाहृतं । मूर्तितत्वात्कलायुक्तं रूपं चेति प्रकीर्तितं ।। ११४३ ।। ज्वालाग्नि सदृशप्रख्यं दिव्यलिंगाकृतिर्भवेत् । तस्योर्ध्वांशैक भावे तु एकवक्त्रेण संयुतम् ।। ११४४ ।। इच्छामूर्ति- त्रिणेत्रं चारुवदनं सर्वावयवसुंदरम् । साचामिकाननोपेतं लिंगमूर्तिरुदाहतं ।। ११४५ ।। मूर्तिसादाख्यमेवोक्तं कर्तृसादाख्यमुच्यते । ज्ञानं हि शुद्धरूपत्वात् स्फटिकाभं तदुच्यते ।। ११४६ ।। दिव्यलिंगमहादैर्घं महास्त्रलतयान्वितं । तस्य मध्ये स्थितो मूर्तिं ईश्वरः सर्वकारणं ।। ११४७ ।। चतुर्मुखाश्चतुर्वक्त्र नेत्रद्वादशभिर्युतम् । चतुरास्य चतुर्नासि वसुश्रोत्रसमन्वितं ।। ११४८ ।। अष्टहस्तद्विपादञ्च सर्वलक्षणसंयुतम् । शूलं परशुखड्गं च अभयं दक्षिणे करे ।। ११४९ ।। प्. ८२) पाशं नागं च घण्डां च वरदं वामहस्तके । सर्वालंकार संयुक्तं सर्वाभरणभूषितं ।। ११५० ।। एवं तमीश्वरं वेतं लिंगकर्तारमुच्यते । कर्तृसादाख्यमेवोक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते ।। ११५१ ।। निवृत्तिश्च क्रियाशक्ति तस्य पर्याय वाचकाः । क्रियाशक्तिर्दशांसेन कर्म सादाख्यद्भवम् ।। ११५२ ।। क्रिया कर्ममिति ज्ञेयं तस्मात्कर्मेति नामतः । लिंगपीठे प्रकारेण कर्मसादाख्यमुद्भवं ।। ११५३ ।। नादंलिंगमिति ज्ञेयं बिन्दुपीठमिति स्मृतं । नादं बिन्दुयुतं रूपं कर्मसादाख्यमुच्यते ।। ११५४ ।। चत्वारि कर्तृरूपादि केवलं नादमुच्यते । लिंगशंबुरिति ज्ञेयं पीठशक्तिरुदाहृतं ।। ११५५ ।। योनिलिंग प्रकारेण जगत्सृष्ट्यन्तकारणं । तदा संयोग भावत्वात् कर्मभावमुदाहृतम् ।। ११५६ ।। बिन्दुमध्ये गतोनादं नादमध्ये तु मूर्तिनः । मूर्तिमध्ये गतं तत्वं तत्वमध्ये गतं शिवम् ।। ११५७ ।। एतच्छिवमयं लिंगं सर्वतत्वालयं स्मृतं । लिंगेन जायते तत्र जगत्स्थावरजंगमम् ।। ११५८ ।। तस्माल्लिंगविशेषेण कर्मरूपमुदाहृतं । कर्मोदयेन सृष्टिस्स्यात्कर्मान्ते संहृतिर्भवेत् ।। ११५९ ।। एतत्कर्मेश रूपं तु सृष्टिस्थितिलयावहम् । पञ्चसादाख्य योनेन कर्मसादाख्यमुच्यते ।। ११६० ।। शिवसादाख्य विशेषेण शिवरूपसमाश्रितं । अमूर्तं हि महासेन शिवसादाख्यमाश्रितः ।। ११६१ ।। मूर्तरूपाविशेषेण न मूर्तादीन् समाश्रितं । तस्मात्कर्मेशरूपं तु पञ्चमूर्त्याश्रयं विदुः ।। ११६२ ।। सर्वतत्वात्मकं ज्ञेयं सर्वाधारमिति स्मृतं । एतद्वै मूर्तिपिण्डित्वा पिण्डिकार्यमिति स्मृतं ।। ११६३ ।। पिण्डिस्थं पिण्डमध्यस्थं पिण्डेन तु पुटीकृतं । पिण्डेन पिण्डितं पिण्डं पिण्डरूपमुदाहृतम् ।। ११६४ ।। एतन् शिवमयं पिण्डं सर्वतत्वमयं विदुः । पञ्चमूर्तिमयं देवं पञ्चतत्वात्मकं भवेत् ।। ११६५ ।। प्. ८३) मूर्तानां देहभेदैस्तु गुणैः पञ्चाननैर्युतम् । तद्भेद कृत्तु महेशादि सर्वतत्वादिसंभवा ।। ११६६ ।। तस्य वस्त्रैस्तु संभूता सिद्धादीनि तंत्रकैः । देवस्योत्त कलोपेतो तं धातुपिण्डमिति स्मृतं ।। ११६७ ।। षट्कलानि च पात्रं च षडंगैस्तु प्रकल्पयेत् । सर्वांगानि च संपूर्णं सर्वावयवसुन्दरम् ।। ११६८ ।। एवं तु स्मृति मात्रेण मूर्तिंसकलरूपधृत् । निष्कलं तदपाये तु तस्मात्सकलानिष्कलं ।। ११६९ ।। सौवीर्यं नास्थितं देहं मांसाद्रुधिरमुच्यते । चंद्रचापमिवाकाशे दर्पणं प्रति बिंबवत् ।। ११७० ।। इत्येवं मनसा कल्प्य निष्कलं सकलोद्भवं । ध्यानलक्षणमेवोक्तं अंगभावमथोच्यते ।। ११७१ ।। मूर्तानां गुणरूपं तु सांगं चेति प्रकीर्तितम् । अश्मानोनमवोहस्य कूलमेकं द्विधाकृतिः ।। ११७२ ।। चलं च शक्तिमेवोक्तं ततः संबन्धमेव च । निष्कलश्शैलजा कर्तृ सकलं भाव्यरूपकं ।। ११७३ ।। भाव्यरूपं तु संबंधं निष्कलं शैलजं न्यसेत् । कलातत्वानि वर्णानि मंत्राणि भुवनानि हि ।। ११७४ ।। पदानि षडध्वानि क्रमेणैव विशेषतः । निवृत्तिं च प्रतिष्ठा च विद्या शांतिस्तथैव च ।। ११७५ ।। शांत्यादि पराशक्ति पञ्चैते पञ्चपक्षके । . सडध्वा - मन्त्राध्वा च पदाध्वा च वर्णार्ध्वा रूपनामकं ।। ११७६ ।। तत्वाध्वा च कलाध्वा च विंशत्येवं पदं शिवं । तस्य क्रमेण निवृत्तिश्च प्रतिष्टाजलमेव च ।। ११७७ ।। अग्निरूपे च विद्या च शान्त्यायाचमनुद्गते । आकाशे शान्त्यातीताश्च भूतव्याप्ते सुपञ्च च ।। ११७८ ।। भुवनानाद्विशंचापि चतुविंशतिमेव वा । तत्वाद्वा संख्य षड्त्रिंशत्कलाध्वा षोडशा कला ।। ११७९ ।। मंत्राध्वा च सहस्रांशो पदाध्वा एकशीतिका । वर्णाध्वा एकपञ्चाश षडध्वासंख्यमेव वा ।। ११८० ।। प्. ८४) आचार्य संकरं । आचार्यलक्षणम् - आचार्यदोषं । आचार्यलक्षणं वक्ष्ये शृणुष्वेकाग्रमानसः ।। ११८१ ।। शिवद्विजकुलोद्भूतं दृढचित्त विलक्षणः । शिवसिद्धांत शास्त्रज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः ।। ११८२ ।। अरोगी च प्रमादी च कुलं प्रायदर्शनः । नृणां पत्नि संयुक्ति शिवभक्ति समन्वितम् ।। ११८३ ।। समयाचारवर्तेन तत्वज्ञेन जितेन्द्रियः । सर्वलक्षणसंपन्न शैवाचार्यस्स उच्यते ।। ११८४ ।। अत्र किंचिद्विशोषोऽस्ति तद्विशेषं शृणुष्वजः । पत्निहीनेन प्राप्तेण अर्चिरादि यथा तलम् ।। ११८५ ।। कृतञ्चेत्तेन कर्माणि राजा राष्ट्र. विनश्यति । तद्ग्रामवासिनां मर्त्या क्षुत्पिपासादि पीडिताः ।। ११८६ ।। तेन कृत्वा * * * * * यश्चित्तं तु कारयेत् । तत्कर्मन्तु पुनः कृत्वा प्रायश्चित्तपुरस्सरं ।। ११८७ ।। विघ्नावामन दहरो च बन्ध चिरं खञ्चोबला- । * * * च * * मुकजलोद्व बुद्धिखनखो- ।। ११८८ ।। खाणां खलौ वर्ज्यकः । जातोद्भू अभिदूष्यतः । कुसुमदृक् मिथ्यावराकी बकबेकाप्येषु शिवा- ।। ११८९ ।। र्चनं न कुर्यात् । दोषं तु संजायते । यावत्तेनोक्त- । तन्त्रेण दीक्षां कृत्वा तु वः शिवः - ।। ११९० ।। तत्तत्तंत्रोक्तमार्गेण कर्षणादि क्रियां चरेत् । कामिकाद्येक भागं तु न दोषाय तु संकरः ।। ११९१ ।। आद्यंतमाचरेद्विद्वान् एकतंत्रेण सर्वथा । अनुक्तं चेत्तथान्येन संग्रहं सर्वमाचरेत् ।। ११९२ ।। उत्तमर्कञ्चेदन्यतंत्रेण संकरं तत्र संकरं । तेन दोषेण यद्वस्तु राष्ट्रनाशं भविष्यति ।। ११९३ ।। लक्षणं चेत्तस्य तंत्रेण कारयेत्सर्वकर्मसु । यदिमो न कुवन्दिस्थ नानाबंधनक्षयम् ।। ११९४ ।। कर्षणादि प्रतिष्ठां तं एक तंत्रेण कारयेत् । यस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्य तंत्रेण कारयेत् ।। ११९५ ।। कारयेदन्य तंत्रेण नोक्तं तस्मिन्विशेषतः । कर्मणादि प्रतिष्टां तं एकतंत्रेण कारयेत् ।। ११९६ ।। प्. ८५) मुक्तिदं मुक्तिदं चैव सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् । पूर्वमेकेन कृत्वा तु पश्चादन्येन वै कृतः ।। ११९७ ।। एतत्तु संकरं तेन राजा राष्ट्रं विनश्यति । तच्छिष्येणा वशिष्टं तत् कर्तव्यं हि षडानन ।। ११९८ ।। अन्यथा यदि ना कुर्यादस्मादाचार्य संकरम् । संकरेति सति राष्ट्रं नाशनं च न संशयः ।। ११९९ ।। उत्तमं कर्मशास्त्रं स्यान्मध्यमं कर्मवित्तमः । अधमं शास्त्रं विज्ञेयं त्रिविधं शिल्पलक्षणं ।। १२०० ।। यथा यज्ञो न हस्तेन गर्भन्यासं तथैव च । तथापि देवता गर्भं आचार्य हस्तमेव च ।। १२०१ ।। निरीक्षण ध्यानसंस्पर्शान्मर्त्यस्य कर्म विहंगमा । पोषयन्ति स्वगात्पुत्रात्तत्तत्पिण्डित वृत्ततः ।। १२०२ ।। दृष्ट्वा मृगपतिच्छायां यथा भीतो वने गजः । अमंत्रमर्चनं दृष्ट्वा तद्देहं भयमाप्नुयात् ।। १२०३ ।। अमंत्रेण व्रता पूजा पैशाच सुरवर्धनम् । तद्ग्रामं यजमानं च राजा राष्ट्रं विनश्यति ।। १२०४ ।। प्रथमं कृतवान् विधिं यथावत्कृतवने तु करोति । निषित्तान्तं अथवा विधिरन्यथा भवेत् चेच्छुभं ।। १२०५ ।। स्वामिनमन्यथा करोति ।। तन्त्रसादाख्यदेवन् - ।। १२०६ ।। कामिकं पादयुग्मं स्यात् योगजं गुल्फमेव च । चिन्त्यं पादांगुलं प्रोक्तं कारणं जंघका भवेत् ।। १२०७ ।। अजितं जानुदेशं स्यात् दीप्तं ऊरुप्रदेशके । सूक्ष्मं तु गुह्यदेशं स्यात् सहस्रं * * * * * ।। १२०८ ।। वीरं कर्णदेशे तु रौरवं मुखमेव च । मकुटं माकुटं तत्र अंगप्रत्यंगमेव च ।। १२०९ ।। बाहु तु विमलं प्रोक्तं चंद्र जानमुरस्तलं । बिंबं च * * * * प्रांगीतं जिह्वा व्यञ्जनकं ।। १२१० ।। ललितं स्यात् कपोलं हि सिद्धं चैव ललाटके । सन्तान न कुलं विद्यात् शिवोक्तं उपवीतकम् ।। १२११ ।। पारमेश्वरं तु हारं स्यात् किरणं रत्नभूषणं । वातुलं वस्त्रमित्याहुः शिवमर्मानुलेपनम् ।। १२१२ ।। प्. ८६) बलिपुष्पेव माल्यं च सिद्धांते न निवेदनम् । तन्त्रार्कशरीरेण मन्त्रमूर्तिमयेन च ।। १२१३ ।। विपुलार्थन्तु नोदित्वा तत्वमंत्रार्थदर्शनात् । तन्त्रांतेन समाख्यातं तन्त्र संज्ञाश्च संहिता ।। १२१४ ।। चतुर्थे दशरात्रं तु षण्णाशा पुंसि पञ्चमे । षष्टे चतुर्हात् शुद्धि सप्तमे तु दिनत्रयम् ।। १२१५ ।। नवाज्ञानंतवैश्वर्यं नववित्तं च यौवनं । तत्रैव सूपरं शैवं सौम्यन्यादि रौद्रकं ।। १२१६ ।। सौभ्यं चत्वारि भेदेन प्रोक्तं दक्षिणवामकं । पण्डितानपि बाधन्ते किं पुनस्तानपण्डितान् ।। १२१७ ।। बुभञ्च न वापानान् शास्ता वैवस्वतो यमः । दैवमेव परं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ।। १२१८ ।। देवताद्गम्यते सर्वं दैवं हि परमागतिः । यथा सर्पमुखाद्ग्रस्तं मण्डूकमिति स्वयं ।। १२१९ ।। तथा संसारसंदष्टं नरमांक्षिति सद्गुरुः । कीशा शरीरमित्युक्तं मन्त्रजीव इति स्मृतं ।। १२२० ।। आत्ममंत्र प्रसिद्धांतं योगं शिवसान्निध्यकारणं । गर्भिणीं प्रसवेदन्तु परिभागमिदं स्मृतं ।। १२२१ ।। परिभागमिदं षष्ट्योमासपक्षादिभिर्विना । सर्वमासेषु इत्येव कर्तव्यं आचार्यश्च यते दिने ।। १२२२ ।। मनसा कर्मणावाचा गुरुक्रोधन्नकारयेत् । तस्य क्रोधेन गम्यन्ते आयुश्री ज्ञान सत्क्रिया ।। १२२३ ।। चतुः श्रोत्रियार्थगतिं कुर्वन् अज्ञानं साफलं वयेत् । गुर्वाज्ञा पालको यस्मात् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते ।। १२२४ ।। वामदक्षिण सिद्धांतं भेदेन द्विविधं मतं । वामं परशवाहस्स्यात् दक्षिणं भैरवार्हकं ।। १२२५ ।। सिद्धांतं यामलं सर्वं आदि शैवोक्तमार्गकं । शैवं पाशुपदं सोमं लाकुलं तु चतुर्विधम् ।। १२२६ ।। मंत्र सिद्धांतकं श्रेष्टं मष्ठाविंशति संहिता । यस्मिन् तंत्रे समारंभं कर्षणाद्यर्चनान्तकं ।। १२२७ ।। प्. ८७) तस्मिन् तंत्रे प्रकर्तव्यं अन्यतंत्रेण कारयेत् । सौम्यमार्हतं चैव शैवं पाशुपतं तथा ।। १२२८ ।। कापालं पाञ्चरात्रं च षडेते समाया स्मृताः । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। १२२९ ।।? सौम्यार्हतमिदा * * भाकर वेदान्त नैया- यिक वैशेषशैवास्सर्वे प्रकुर्वीतीति गृहस्था- ।। १२३० ।। द्विजोत्तमी । यामला मातृतंत्रे च कापाले पञ्च- । रात्रिके । बौद्धे चार्हते चैव * * * * पि च ।। १२३१ ।। अन्येष्वविषु मार्गेण तत्तच्छास्त्रैः स्वशास्त्रकः । शैवा कुर्वन्ति दीक्षाश्च तल्लिंग स्थापनादिकं ।। १२३२ ।। मुख्यत्वादह शैवस्य मुखमास्य मनोऽपि च । अधिकारोस्ति सर्वस्य नान्येषां शिवदर्शने ।। १२३३ ।। तस्मात्परार्थमात्रार्थं स्थापनं यजनं तथा । शिवविप्रेण कर्तव्यं अन्येषां स्वार्थमेव हि ।। १२३४ ।। परार्थमपि कुर्याद्वे लोपं तन्त्रपतेस्तथा । तद्राष्ट्रस्य विनाशस्तु अचिरेण न संशयः ।। १२३५ ।। वस्तुपराङ्मुख वस्तुनिकृत्यं वस्तुमुखं भव- रीशनिरीक्षणात् । यत्कृतमण्डप गोपुर- ।। १२३६ ।। पीठं वस्तुमुखानि मुखानि न भवन्ति । अथ तत्वानि षड्त्रिंशन् पृथिव्यप्- ।। १२३७ ।। तेजो मरुद्वियत् । गंधोरूपरसस्पर्श शब्दो- पस्थौ च पायु च । पादौ पाणि च वाङ्नासा जिह्वा- ।। १२३८ ।। चक्षुस्त्वचः शृती । मनोऽहंकारबुद्धिश्च प्रकृति- वज्ञयस्त्वया । रागोनियति विद्यां च कलाकालं- ।। १२३९ ।। च मोहिनी । विद्याश्चेश्वर सादाख्यं शक्तिश्शिव- इति स्मृतं । तत्व तत्वेश्वरं न्यासं मूर्तिमूर्तीश्वरा- ।। १२४० ।। न्वितं । तत्वत्रयाधिपः । आत्मविद्या शिवा- ख्यं तु तत्वत्रयमिति स्मृतं । क्ष्मावह्नियजमानार्क- ।। १२४१ ।। जलवायु निशाकर । शर्वः पशुपतिश्चोग्रो रुद्राख्यो भव एव च । ईशानं च महादेवो- ।। १२४२ ।। प्. ८८) भीमलश्च वृषमूर्तयः । पञ्चमूर्ति आत्मा । पञ्चमूर्त्यात्मको न्यासो कष्टा वारि दहनानिलाः ।। १२४३ ।। खञ्चेति मूर्तये लिंगे ब्रह्माद्याः पञ्चमूर्तयः । इन्द्राश्याग्नि यमश्चैव निर्-ऋतिर्वरुणस्तथा ।। १२४४ ।। वायु सोमस्तथेशान ब्रह्म विष्णुश्च लोकयाः । दशायुध- अनंतेशस्तथा सूक्ष्म शिवोक्तं चेकनेत्रकम् ।। १२४५ ।। एकरुद्रस्त्रिनेत्रश्च शिखं च शिखण्डिनं । अष्टविद्येश्वराश्चेते त्रिणेत्राश्च चतुर्भुजाः ।। १२४६ ।। दर्पणं पूर्णकुंभं च षष्टभं युग्मचामरम् । श्रीवत्सं स्वस्तिकं शंखं दीपो देवाष्टमंगलं ।। १२४७ ।। कुंभकर्णो निकुंभश्च सिह्मस्यो गजवक्रकं । ज्वालाघं जालजंघं च लोहजं तृविधा भवेत् ।। १२४८ ।। मृगास्युष्टमिदं प्रोक्तं पीठे उपरि पूजयेत् । धरो धृ सोमनीलं च प्रमुखं च प्रभावकम् ।। १२४९ ।। कलौ भीमं तथा नष्टौ वसूनां परिकीर्तितं । पैशाचं राक्षसं यक्षं गन्धर्वं ऐन्द्रमेव च ।। १२५० ।। सौम्यं प्रजेश्वरं ब्रह्मं अष्टमं परिकीर्तितं । वामा ज्येष्ठा रौद्री च काली कलविकरणीं तथा ।। १२५१ ।। बलविकरणी बलप्रमथिनी सर्वभूतमनोन्मनी । चण्डरुद्रो महामोडी विबुधो विहलोत्तमः ।। १२५२ ।। विश्वरूपो विशालाक्षी भूधरो मेघवाहनः । एतान् विमानपालाश्च पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत् ।। १२५३ ।। अच्युतानंद मूर्तिस्तु चक्रपाणिर्जनार्दनः । पुरुषं प्रक्षुतं चैव गोविन्दो मत्तनायकं ।। १२५४ ।। प्रजापतिश्च धातारं विधातारं च पितामहं । अजं वै सृष्टि मूर्तिश्च हिरण्यगर्भश्चतुर्मुखं ।। १२५५ ।। अष्ट स्कन्द स्कन्दस्यैव कुमारश्चेत् सुब्रह्मण्यं तथैव च । कार्तिकेयश्च सेनं च षण्मुखो शिखिवाहनः ।। १२५६ ।। प्. ८९) सेनापतिं च इत्येते पूर्वादीनि क्रमान्न्यसेत् । माणिक्कं पुष्परागं तु स्फटिकाभं तु * * * ।। १२५७ ।। प्रवालकं चै वैडूर्यं इन्द्रनीलं तु सप्तधा । रत्नं चैव माख्यातं लब्धमानेन कारयेत् ।। १२५८ ।। अष्टमृतु । कुलिका वटको शृंगगजदंतमृगं तथा । नन्दद्यब्धि हृदयवल्लिके प्रणजामपि मृतुका ।। १२५९ ।। उर्वशी मेनका चैव लक्ष्मी चैव तिलोत्तमः । सुमुखी सुमना चैव कुमुखी कामवर्धनी ।। १२६० ।। एताश्चाप्सरसा प्रोक्ता अष्टमंगलधारिका । परस्सिद्धं पद्मक्तिकं चैव मंत्रज्ञो मंत्रवित्तमः ।। १२६१ ।। प्राङ्ज्ञश्वरंबरां चैव * * वत्सिद्धपूजिता । सिद्धास्वेताः समाख्याता तेषां वर्णानि का शृणु ।। १२६२ ।। अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकः कार्कोटकं तथा । शंखपालश्च गुलिकः पद्मको वासुकी तथा ।। १२६३ ।। नागास्वष्ट इति ख्याता द्विभुजाश्च द्विलोचना । उत्तमं पूर्वदिग्भागे चतुर्वक्त्रं चाग्निगोचरे ।। १२६४ ।। कुण्डोदरं दक्षिणे चैव नैर्-ऋत्यासु प्रबोधकैः । वारुण्या सिह्ममुखी चैव वायव्यां तु अधोमुखं ।। १२६५ ।। सोमे च एकपादः स्यादैशान्यामष्टपादकम् । इत्येते चाष्टभूतानां परिवाराग्रे बलिं क्षिपेत् ।। १२६६ ।। अर्कपङ्कज बिल्वं च नंद्यावर्तं च पाटली । करवीरं चंपकश्चैव नीलोत्पलमथाष्टकम् ।। १२६७ ।। अष्टपूजा- द्वारोर्ध्वे दक्षिणे पार्श्वे विघ्नेशं संप्रपूजयेत् । द्वारोर्ध्वे वामपार्श्वे सरस्वतीं संप्रपूजयेत् ।। १२६८ ।। द्वारोर्ध्वे मध्यमे चैव श्रीदेवीं संप्रपूजयेत् । द्वारस्य दक्षिणे पार्श्वे गंगा नंदीश्वरं यजेत् ।। १२६९ ।। द्वारस्य वामपार्श्वे तु महाकालीं यमुनां बुधः । भुवंगं च पतङ्गं च ऊर्ध्वान्तं संप्रपूजयेत् ।। १२७० ।। प्. ९०) विमलं च सुबाहुं च गुहो नित्योपदाननम् । गंगां चैव महानंदी महाकालं यमुनां तथा ।। १२७१ ।। स्तानकं इति विख्यातं विघ्नेशं चैव पद्मजा । वागीशं च विशेषेण आसनं त्विति पठ्यते ।। १२७२ ।। भुवंगं च पतंगं च शयनं विधि पद्मजः । द्वारेषु देवतास्सर्वे परस्परनिरीक्षणम् ।। १२७३ ।। देव देवं नमस्कृत्वा द्वारदेवान् प्रपूजयेत् । पतंगस्योर्ध्वे गणेशं तु तस्य वामे सरस्वती ।। १२७४ ।। दक्षिणे च भुवंगस्य गंगा नंदी च मेव च । यमुनां च महाकालं तस्य वामे तु पूजयेत् ।। १२७५ ।। विमलं च सुबाहुं च पूजयेद्वै कवाटयोः । ऋषभं पूजयेदग्रे गंधपुष्पादिभिर्बुधः ।। १२७६ ।। द्वारमंतर्मुखं वापि द्वारपालबहिर्मुखम् । कारणे । द्वारार्चनायां स्नानकाले तदंते धूपदीप- ।। १२७७ ।। नैवेद्यप्रदाने । तदंते श्रीबल्यादौ तत् । समाप्तौ नटाद्ये तदन्ते तत्ताडयेद्वारघंटां- ।। १२७८ ।। यस्मिन् काले धूपदीपान् तदादीन् । तस्मिन् काले घोषयेद्धूपघण्टाम् । घोषणाद्रा- ।। १२७९ ।। क्षसाद्यागश्चा गच्छन्ति तद्द्रव्य तद्देवता । इन्दुनिभपञ्चमुख हस्तदशयुक्तं शूलकर- ।। १२८० ।। टंकमसि वज्रमभयं स्यात् । पाशवरदांकुश- मणिदहनवामे रक्तकमलासन सदाशिव- ।। १२८१ ।। स्वरूपं । देविशिरदक्षिणमथोत्तरसुपादं गोमुखांत घृतवारि भुजयुक्तम् । योनिगत- ।। १२८२ ।। मध्य संस्थित सुलिंगस्थापित सदाशिवमनो- न्मनि स्वरूपम् । एकमुख वेदकर विद्रुम- ।। १२८३ ।। स्वरूपं । कृष्णमृग टंकवरदाभय चतुष्कम् । लोचन तृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत- ।। १२८४ ।। प्. ९१) मौलि गतगौरि सहस्रसूनुं । कुंदनिभ- वेदकरवह्नि नयनं स्यात् पंकजपताग- ।। १२८५ ।। वरदोत्पल चतुष्कम् । लोचन तृतीयसित- वज्रपरिधानं चंद्रयुत मौलिगत गौरि- ।। १२८६ ।। सहस्रसूनुम् । अंगभिम भूषण विचित्र- नयनं स्यात् तुंगमकुटोज्वल मनोन्मानि- ।। १२८७ ।। स्वरूपं । सदाशिव ध्यानम् । आदौ पञ्चमुखं प्रकल्प्यविधिना तद्वारव- ।। १२८८ ।। क्त्रादिकं । सद्यं वाममघोर तत् पुरादिषु- । शान्यसेदि क्रमात् । मूर्धानं वदनं तदैव हृदयं- ।। १२८९ ।। गुह्यं च पादद्वयं । ईशानं पुरुषं च घोरमथवा- । वामञ्च सद्यं न्यसेत् । तस्य वर्णम् । गोक्षुरधवलाकारं सद्यो जातस्य वर्णकम् ।। १२९० ।। जपाकुसुमसंकाशं वामदेवस्य वै गुह । अघोरं मंजनप्रख्यं पुरुषं कुंकुमप्रभं ।। १२९१ ।। शुद्धस्फटिकमीशानं पञ्चवक्त्रं षडाननं । पञ्चवक्त्र * * * * * * * * * * * * ।। १२९२ ।। पायसं पूर्वदिग्भागे कृसरान्नं दक्षिणे तथा । मुद्गान्वं पश्चिमे भागे गुलान्नं उत्तरे न्यसेत् ।। १२९३ ।। शुद्धान्नं ऊर्ध्ववक्त्रं च पञ्चवक्त्रे प्रदापयेत् । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। १२९४ ।।? कपित्थस्य फलं सारं यावत्कुंजरभाक्षितं । तथा सर्वनिवेद्यानि भुंजीयात्परमेश्वरम् ।। १२९५ ।। पेयं शोष्यं च लेह्यं च चोष्यं च भक्ष्यं करतले न्यसेत् । अन्नाद्यपूपतोयादि दर्शनाद्गृह्यते मया ।। १२९६ ।। रसादि भक्त जिह्वाया अनामि कमलोद्भवा । स्वमूर्धान्तु उभयौ तु पार्श्वे त्रयस्त्रिंशन्मूर्तिः ।। १२९७ ।। प्रतिमा हृदिस्हित शक्त्याकृति शैलजलोह- मेव स्तन्नावसन्ति सततं स जीवः । शूलस्य- ।। १२९८ ।। मध्ये वृषणशृंगमध्ये पद्मस्य मध्ये शिख- रस्य कुक्षौ । सृष्टिलिंगस्य लिंगार्थं व्याख्या- ।। १२९९ ।। संख्येयमूर्तिनः । प्. ९२) शश्वद्धिशेखरं श्याम निग्रहं कालनिग्रहम् । गौरीश्वरं च वै वाह्यं उमायानुग्रहं परम् ।। १३०० ।। उमया सहितं गौरी संवादं च सुखावहम् । गुहोमा सहितं सार्धं नन्द्यारूढं पुरांतकम् ।। १३०१ ।। किरातार्जुनकं कालं उमार्ध हरिरर्धकम् । नृत्तमूर्त्तित्रयं पश्चाद्दहनं जाह्नवीधरम् ।। १३०२ ।। चण्डेशानुग्रहं पश्चात् मुखलिंगमतः परम् । विघ्नं कन्दस्य चण्डेशं क्षेत्रेशं कमलोद्भवं ।। १३०३ ।। चक्रपाणिश्च मार्ताण्डं नागेशं वीरभद्रकं । गौरी दुर्गं तथा श्रेष्ठं महामोदि सरस्वति ।। १३०४ ।। जाह्नवी भद्रकाली च लक्ष्मी पृथिवी मातरं । एतच्छास्त्रोक्तमार्गेण पूजयेदादि शैवकं ।। १३०५ ।। सोमास्कंदेश्वरं चैव इन्दुशेखरमेव च । ऋषभं वाहनं चैव नटेश्वरं तथैव च ।। १३०६ ।। तथा वै केशवासं च भिक्षाटनमतः परं । चण्डेशानुग्रहं पश्चात् दक्षिणे कालनाशनं ।। १३०७ ।। लिंगोद्भवानां च मूर्तीनां भेदाष्षोडशधा भवेत् । शांतं पद्मासनस्थं शशिधरमकुटं पञ्चवक्त्रं- ।। १३०८ ।। त्रिणेत्रं । शूलं वक्त्रं च खड्गं परशुम- भयदं सव्य भागे वहन्तं । नागं पाशं च घंटा- ।। १३०९ ।। प्यनलकरयुतं सांकुशं वामभागे नानालंकार- युक्तं स्फटिकमणिनिभं नौमि सादाख्य तत्वम् ।। १३१० ।। श्यामां त्रिनेत्रा द्विभुजा त्रिभंगी सव्यापसव्य- स्थित कुञ्चितांघ्री । सव्योत्पला कटकास्तनो- ।। १३११ ।। च्चाहस्तान्यलंबा परमेश्वरी सा । कुंदेन्दुस्फटि- काभा सा जटामकुटमण्डिता । पञ्चाचनसमा- ।। १३१२ ।। युक्तं पञ्चवक्त्रसमन्वितं । वक्त्रं प्रतिविशेषेण- त्रिलोचन समन्वितं । दशभुजं- तु रेकन्तु द्विपादं- ।। १३१३ ।। पद्मसंस्थितं । शूलं परशुखड्गं च वज्राभयं च दक्षिणे । नागं पाशांकुशं चैव घंटां वह्निं च वामके ।। १३१४ ।। प्. ९३) सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । दिव्यांबरधरदेवं दीर्घबाहुं नखोज्वलं ।। १३१५ ।। दिव्यगंधानुलिप्तांगं दिव्यमालाविभूषितं । शांतरूपमिदं प्रोक्तं किञ्चित्प्रहसिताननं ।। १३१६ ।। एतद्रूपं स्मरेन्नित्यं धर्मकामार्थमोक्षदं । ध्यानरूपमिदं प्रोक्तं विशेषमधुनोच्यते ।। १३१७ ।। वै कर्तनो विवस्वांश्च मार्ताण्डो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकश्चैव लोकसाक्षित्रिविक्रमः ।। १३१८ ।। आदित्यः सूर्यदेवांश्च अंशुमानो दिवाकरः । एते वै द्वादशा दिव्याः सर्वलक्षणसंयुताः ।। १३१९ ।। कर्मेशं पूर्ववक्त्रं स्यात्कर्तृसव्याननं भवेत् । अपरं ऊर्ध्ववक्त्रं स्यादमूर्ताश्चोत्तराननं ।। १३२० ।। ऊर्ध्वं तु शिवसादाख्यं एवं पञ्चाननं विदुः । ईशानमूर्ध्ववक्त्रंचादि तथा कर्माणि वद्भवेत् ।। १३२१ ।। प्राग्वक्त्रं उद्दिष्टं दक्षिणाष्टमुखं यथा । पूर्वोर्ध्वं- । दक्षिणं स्यैव इतरं पश्चिमोत्तरम् । किंचि- ।। १३२२ ।। दस्ति विशेषोऽस्ति ऊर्ध्वानस्यधोमुखम् । मूलं सञ्चित्य तद्वक्त्रं पराङ्मखमिति स्मृतं ।। १३२३ ।। पूजाकाले तु तां ध्यात्वा अर्चितं कर्मवक्त्रवत् । एवं सङ्कल्प्य विधिवत्पूजांते पूर्ववद्भवेत् ।। १३२४ ।। एतत्पञ्चात्मकत्वाच्च सर्वकारणकारणं । सदाशिव इति प्रोक्तं इति शास्त्रस्य निश्चयं ।। १३२५ ।। एतद्वै कर्मरूपत्वात् कर्मं कर्मन्तु कारयेत् । योगिनां मंत्रिणां चैव स्मृतिमात्रे भवेद्गुरु ।। १३२६ ।। इत्येतैर्लक्षणैर्युक्तं कर्मसादाख्यमुच्यते । शिवादि कर्मपर्यन्तं क्रमेण परिकीर्तितम् ।। १३२७ ।। सादाख्यलक्षणं प्रोक्तं महेशं शृण षण्मुख । कर्मेशस्य सहस्रांशे महेशस्य समुद्भवम् ।। १३२८ ।। प्. ९४) महेशं सकलं विद्यात् सृष्टिस्थितिलयात्मकं । पञ्चविंशतिभेदेन अमूर्तं पञ्चविंशतिः ।। १३२९ ।। नानारूपधरो देवो नानाभेद समन्वितं । नानाछिन्न समोपेतो नानालीलापरो हरः ।। १३३० ।। स्थानं यानं समासीनं नृत्तं कोपं च सौम्यकं । अनेकाकारसंयुक्तो देव देवो महेश्वरः ।। १३३१ ।। जटामकुटसंयुक्ते मेकवक्त्रं त्रिणेत्रकं । सर्वाभरणसंयुक्तं एकपद्मासनस्थितं ।। १३३२ ।। एवं महेशमेवोक्तं रूपभेदमथा शृणु । प्रथमं सोमधारी च द्वितीयमुमया सह ।। १३३३ ।। तृतीयं तु वृषारूढं चतुर्थं नृत्तकोद्भवं । वै वाह्यं पञ्चमं विद्याषष्ठमं भिक्षाटनं भवेत् ।। १३३४ ।। कलारीं सप्तमं विद्यात्कालाभा चाष्टमं भवेत् । नवमं त्रिपुरारी स्यात्जलं धरापरो दश ।। १३३५ ।। एकादशे गजाहारीं स्याद्वादशं वीरभद्रकं । त्रयोदशं हरेरर्धं तदर्धनारिमतः परं ।। १३३६ ।। पञ्चादशं किरातं स्यात् कंकालं षोडशं भवेत् । चण्डभानुग्रहं चैव ततः सप्तदशो भवेत् ।। १३३७ ।। विषापहरणं चैव अष्टादशमिति स्मृतं । चक्रदार स्वरूपं च एकोनविंशति स्मृतं ।। १३३८ ।। विघ्नप्रासादविंशं च उमास्कंदं ततः परम् । द्वाविंशदेकपादं स्यात् त्रयोविंशत्सुखावहं ।। १३३९ ।। दक्षिणामूर्तिरूपं तु चतुर्विंशति प्रकीर्तितं । इन्दुधारादि षट्कन्तु धर्मात्माख्य समुद्भवा ।। १३४० ।। विषापहरणादीनि कुक्षे पञ्चानं विदुः । सुवासनादि लिंगांतं शिवाख्ये तु त्रयोद्भवा ।। १३४१ ।। एते महेश रूपांश्च कर्मादिषु समुद्भवा । पञ्चविंशत्प्रकारेण रूपं चेति पृथक् पृथक् ।। १३४२ ।। प्. ९५) एते महेश कोट्यंशा विष्णुब्रह्मासमुद्भवा । नेत्रेषु सव्यवामोर्ध्वो सूर्यसोमा शिवोद्भवं ।। १३४३ ।। आस्ये ज्ञान समुत्पन्नं गलेशे तु समुद्भवम् । षण्मुखं हृदयेज्जातं नाभेर्देवा समुद्भवाः ।। १३४४ ।। पञ्चाशत्कोटि देवाश्च महांशे तु समुद्भवः । ऋषयश्च तथा कोट्यः रोमाच्चैव समुद्भवाः ।। १३४५ ।। तत्वानामुद्भवं प्रोक्तं यतीनामुद्भवं शृणु । एकैकेन दशांसेन जायते क्रमशस्तथा ।। १३४६ ।। एते वै पञ्चशक्त्याश्च शिवादीनां तु शक्तयः । मनोन्मन्या सहस्रांशो गौरीष्वथ समुद्भवः ।। १३४७ ।। श्रीदेव्या सरस्वती दुर्गादुमा चैव प्रभा तथा । वामा ज्येष्ठा च लक्ष्मी च तथा वैश्यानु शक्तयः ।। १३४८ ।। एते वै कोटि शक्तिश्च गौरी देवसमुद्भवः । शक्तिभेदं विशेषेण समासात्परिकीर्तितम् ।। १३४९ ।। सूत्राग्रंमुखमित्युक्तं सूत्राधः पादमुच्यते । सूतसंधिस्तु पृष्टं स्यात्सूत्र पार्श्वौ तु बाहुकौ ।। १३५० ।। व प्रक्रमेवा सुखासीने चतुरश्रं तिष्ट लिंगकं । शेषलक्षणमेवोक्तं शयनं लिंगं प्रकीर्तितं ।। १३५१ ।। लिंगवचनम्- पृथिव्या यानि तीर्थानि पुण्यान्यतनानि च । लीयंते तानि लिंगे तु तस्माल्लिंगं प्रकीर्तितम् ।। १३५२ ।। भद्रदल । प्राच्यामग्रतः शंभु नोत्तरे योषिताश्रये ।। १३५३ ।। न प्रतीच्यां तु यत्पृष्टं तद्दक्षे संस्थितोर्चयेत् । योगजे - अर्चना प्रकरणे ।। १३५४ ।। प्रतीच्यां तु यथा द्वारं तत्रेशं पुरुषं स्मरेत् । सद्यो जातं भवेत्प्राच्यां घोरं वामं च पूर्ववत् ।। १३५५ ।। प्. ९६) भोगांगानि यथा पूर्वं साधकं चोत्तरानना । प्रथमं शिवसादाख्यं मूर्ति द्वितीयकम् ।। १३५६ ।। तृतीयं मूर्तिसादाख्यं चतुर्थं कर्तृनामतः । पञ्चमं कर्मसादाख्यं पञ्चसादाख्यमुच्यते ।। १३५७ ।। ब्रह्माणं यागमूर्तिं च विष्णुमूर्तिं बलिस्तथा । ईश्वरं कुंभ मूर्तिं च अग्निमूर्तिं च रुद्रका ।। १३५८ ।। सदाशिवं मूलबेरं पञ्चमूर्तिरिति स्मृतं । लिंगात्तद्रूपकं ज्ञात्वा कल्पयेत्सादनं ततः ।। १३५९ ।। स्वयंभुर्दैविकं बाणे कल्पयेदेकमानसं । आर्षेगाणवे वत्स कल्पयेदासनत्रयम् ।। १३६० ।। मानुषं चैव वै वत्स पञ्चासनं प्रकल्पयेत् । कुन्देन्दुवर्णां वरदां त्रिणेत्रां कोटीर- ।। १३६१ ।। भारां अभयां भयस्नां । पाशां कुशां पङ्कज- मध्य संस्थां आधारशक्तिमिति चिन्त्यमूले ।। १३६२ ।। एकाशीति पदं सुवृत्तमखिलं पाताल- भाग स्थित नागैरष्टभिरष्टदिक्षुनिहितै- ।। १३६३ ।। शंखाद्यपुष्पप्रभम् । संयुक्तं असुकृष्णरक्त- सदृशं राधू-मत्र धूमत्रान्वितम् । शंखाभस्फ- ।। १३६४ ।। टिक * * * * * * * * * * ष्टत्वर्णै रनंतासनम् । योगस्योत्परि संह्य * * * * ।। १३६५ ।। * * * दकं दण्डमादिभिः कल्पितं । प्राणाद्यै- र्दश वायुभिश्च सहितं युक्तं दशात्माक्षरैः ।। १३६६ ।। भूमिस्थं स्थिति संभवं च नियतश्चोर्ध्वं च- दातं च वं ओंकारेण तु चित्र कदलनिभं- ।। १३६७ ।। नाढ्यं च तद्देवता । पूर्णचंद्र सदृशं सुवर्तुलं- कर्णिकोपरि निधाय तत्समम् । अंबिकादि- ।। १३६८ ।। सहितं शिवास्पदं वादि शक्तिसहिताय जामिदं । आधारबीजांकुर नालकं च सुखा सुखसनेषु- ।। १३६९ ।। त्रिषु मण्डलेषु । गुणयेष्वत्र त्रिषु क्रमेण प्रक- ल्पना संप्रहिरार्द्रपुष्पैः । न्यवेदनं ताडन- ।। १३७० ।। प्. ९७) योगसिंहं पद्मासनं तद्विमलं क्रमेण । पीठस्य पञ्चांग षडंग नाम्ना त्रिमण्डलानि- ।। १३७१ ।। त्रिगुणात्मकं च । आवाहनासनं पद्मं अनंता- सनानि कर्मणि । विमलासनं अर्चनैर्युक्तं- ।। १३७२ ।। भोग्यं योगासनं भवेत् । नृत्तयोगादि संयुक्तं- सिह्मासनमतः परं । हैमनि भवेदकर श्याम- ।। १३७३ ।। करयुक्तं । कुण्डिक पताक वरदा यननमाला । विचित्र वसनांबरं जटामकुटयुक्तमक्षयुत- ।। १३७४ ।। लोचनं । पितामह किरीट मकुटान्वितसु- केशवस्वरूपं । शिवरूपम् ।। १३७५ ।। रक्तनिभवेदकर व्योममुखयुक्तं शूलवर- दांकुश पताकयुत हस्तं । कृष्णवरदांबर- ।। १३७६ ।। शशांक सुतमौग्री वेदगुण नेत्रयुत रौद्र- । शिवरूपम् । एकमुखवेदकर विद्रुमनिभं- ।। १३७७ ।। स्यात् । कर्णमुख टंक अभयं वर चतुष्कम् । अंबरतृतीयसित वस्त्र परिधानं चंद्रयुत- ।। १३७८ ।। मौलि हरमीश्वरस्वरूपं । परमेश्वरिरूपम् । विद्युद्प्रभास्सकल चन्द्रमुखाद्युजिह्वा नेत्र- ।। १३७९ ।। द्वया सकलयोनिषु मध्य संस्था बाहुद्वया- प्रसृतकोत्पलहस्तयुक्ता प्राणादिचार्णनव- ।। १३८० ।। केषु संस्मितास्ते वह्निमण्डलमेवोक्तं रवि- मण्डलमेवोच्यते । वीत प्रभासारसिजानन- ।। १३८१ ।। युग्मनेत्रा ।। बाहुद्वया प्रसृत पङ्कज चर्यमाणा । पीनस्तना कनककुण्डल कर्णयुक्ता- सूर्यप्रभा- ।। १३८२ ।। रविकलोपरि संस्थितास्था । रविमण्डल- मेवोक्तं चन्द्रमण्डलमुच्यते । श्वेतप्रभा- ।। १३८३ ।। कनककुलमण्डितान्ये बाहुद्वयाकुमुदधृक्कर- तलंबहस्ता । नेत्रद्वया रुचिर कुण्डलवक्त्र- ।। १३८४ ।। युक्ता । पूर्वादिषु षोडशकले परिसंस्थितास्था- एवमावाहनं प्रोक्तं प्रतिसंध्यासु कारयेत् ।। १३८५ ।। प्. ९८) प्रजापतिरुवाचः प्रतिष्ठाकालमारभ्य स्थिते लिंगस्थितश्शिवः । कस्मादावाहितं कस्मिन् को ब्रूहि मम शंकर ।। १३८६ ।। ईश्वर उवाच- त्वया प्रोक्तं तु तत्सत्यं किंचित्प्रहसितानन । स्थितस्स्यादावाहना नास्ति देशाद्देवांतरेव च ।। १३८७ ।। मंत्रेण स्वाभिमुख्यं च क्रियांते तस्थिवं शिवम् । उद्वासनं चैव मुख्यं च न च देशांतरे गतिः ।। १३८८ ।। यथा काष्टस्स वह्निस्तु मथनात्तत्प्रकाशते । यथा ज्वलित वह्निस्तु भस्मनाच्छाद्यते सति ।। १३८९ ।। भस्मं व्यपोह्य वातेन ज्वलनं क्रियते यथा । तद्वह्निवत्स्थिरेशं तु तन्मंत्रेणैव दीप्यते ।। १३९० ।। आवाहनोद्वासनं नास्ति शिष्टलिंगे विशेषतः । प्रजापति समाप्ते तु द्विमुखं तद्विसर्जनम् ।। १३९१ ।। यथा कुण्डगतस्याग्नेः वायुनाज्वलनं भवेत् । तथा च लिंगमात्रेण जायते भगवान् शिवः ।। १३९२ ।। देवैश्च मुनिभिश्चैव यल्लिंगं तु प्रतिष्ठितं । तच्छिष्टं लिंगमित्युक्तं शिवसान्निध्यकारणं ।। १३९३ ।। तस्मादावाहनं नास्ति न चैवोद्वासन क्रिया । कुत आवाहनं देवं कुत्रोद्वासनं तथा ।। १३९४ ।। स्मरणादेव आवाहनं विस्मरंति विसर्जनं । लिंगमावाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं ।। १३९५ ।। आचार्य सन्निधौ कृत्वा दर्पणं वा यजेत्क्रमात् । दीपान् दीप सहस्राणि मूलदीपं न लिप्यते ।। १३९६ ।। यस्य देवार्चनं लिंगं मूललिंगं न लेपकं । गोलत्वे नेकवर्णानि क्षीरमेकं समुद्भवं ।। १३९७ ।। मंत्रमेकं समुत्पन्नं तन्त्रं च बहुरूपकं । कुलाल चक्रमृद्भिस्तु नानारूपेण दृश्यते ।। १३९८ ।। आचार्य मनसाध्यात्वा दुश्चया परमेश्वरा । अनेकदीपावलि भास्समूह सन्तिष्टमस्यानन- ।। १३९९ ।। बाधमान एवं गुणारूपिषु विद्यते चेत् । अरूपिणा तत्र किमस्ति वाच्यम् ।। १४०० ।। प्. ९९) शिलामृद्दारुचित्रेषु देवता यत्र कल्पिता । अकल्पित स्वयं ज्योति आत्मनो देवतानिकं ।। १४०१ ।। काष्टादग्नि घटे चंद्रे स्वीशमावाहयेत्ततः । यद्देवमर्चयित्वा तु तद्देवं आत्म भावयेत् ।। १४०२ ।। लिंगं च पीठं परिमृज्य दर्भैः प्रक्षाल्य पञ्चांग- षडंगमंत्रैः । प्रासादमंत्रेण हृदा तु लिंगं- ।। १४०३ ।। स्पृशश्च हस्तद्वय संपुटाभ्यां ।। लिंगमा- वाहनं चैव लिंगमूर्तिरिति स्मृतं । यथानल- ।। १४०४ ।। तरस्याद्वा कृत्वा योग्यं व्यपोह्य च । कृत्वा- हृद्गामंजलिं च कुसुमं प्रासादमंत्रं पठन्- ।। १४०५ ।। भक्त्यानिष्कल गोचरं सह रसीभावं गतः साधकः । ध्यायेद्विक्रमता स्वशक्तिभवने- ।। १४०६ ।। नादे तथा बिन्दुके । निष्क्रांतं क्रमशस्स्व- शक्ति भवने स्यादेवमावाहनम् । भूतानां- ।। १४०७ ।। चैव भूतान्तांभाग तांत मेव च । शिवविष्णु- समारूढ शिवमंत्रमिहोच्यते । प्रस्तारम् ।। १४०८ ।। आकाशात्संभवा रेखा द्वितीयं अर्धचंद्रकम् । तृतीयं कुटिलाकारं चतुर्थं वह्निसंयुतम् ।। १४०९ ।। पञ्चमं च ध्वजाकारं अष्टमं चाधो मुखम् । सप्तमं बिन्दुसंयुक्तं अष्टमं नादमुच्यते ।। १४१० ।। अष्टरेखा समायुक्तं प्रासादमिति कथ्यते । तस्य प्रस्तरम् ।। पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्रासादयात्मकः ।। १४११ ।। यो विजानाति सततं स एव गुरुरीश्वरः । पञ्चविंशच्चतुर्थस्य पञ्चमं पंचविंशकं ।। १४१२ ।। अष्टकान् पञ्चमं युग्मं अग्निबीज समन्वितं । मेधो द्वितीयबीजस्थं धातुपूर्वं यथाक्रमं ।। १४१३ ।। मंत्रं समुदितो वापि लांचकं स्याच्छिवस्य तु । नादं नादादिकं कूटं कालार्णं पार्थिवान्वितं ।। १४१४ ।। वारुणं वह्निसंयुक्तं मरुतु षष्टं स्वरान्वितं । स्वरांते बिन्दुनादाढ्यं नवार्णात्मा शिवं विदुः ।। १४१५ ।। प्. १००) मन्त्रं प्रोक्तं शिवस्याह जगत्सृष्टिलयात्मकः । नादार्णं तु समुद्धृत्य दिच्चतुर्दशसंयुतम् ।। १४१६ ।। बिन्दुनादसमायुक्तं नादाद्यं प्रथमान्वितं । अष्टवर्गादिमं चैव तृतीयस्वरसंयुतं ।। १४१७ ।। तद्वर्गादि समुद्धृत्य प्रथमस्वरसंयुतं । पञ्चाक्षरमयाह्येतत् मंत्रं सदाशिवस्य तु ।। १४१८ ।। कौषष्टीविषु बिन्दु चंद्रशकल त्र्यक्षाश्चाक्ष भास्वध्वनिम् । सीते बिन्दु युतेनुजासन- ।। १४१९ ।। यनां सर्गजा कुब्जोदरम् । एकीकृत्य यथा- कर्म (क्रम) मनन्वितो भित्वा कलासंचयम् ।। १४२० ।। नित्ये निर्मल विक्रयाख्य सहजामिश्रत्व- (ज्य) वर्तामहे ।। तस्य । अन्तर्नाडीनियमित- ।। १४२१ ।। मरुल्लंबितं ब्रह्मरंध्रं स्वांतेशांति प्रणयन- समुन्मीलमादंत सान्द्रम् । प्रत्यक् ज्योति- ।। १४२२ ।। र्जयति निमिय स्पष्टलालाट नेत्रैः । व्याजी- व्याप्ति कृतमपि जगत् व्यापि चंद्राख्यमौले ।। १४२३ ।। प्रस्तारे परमाक्षरस्य निपुणो निस्तारलब्धो- दये । विस्तारे नियतप्रपञ्चतनये निस्तंत्रयोग- ।। १४२४ ।। श्रमः । तैर्नित्ये कृतविश्रम सहजयादृष्ट्वा शिवं संपदं । अत्रास्ते सुखमस्तु मोहम- ।। १४२५ ।। हिमा प्रासादसिन्धौ गुरुः ।। मूलारबिंध्वा द्वादशपर्यन्तं मानसा पुंसादमुच्चार्य- ।। १४२६ ।। शिवसमरसोरश्चंदं स्वराघीष बिष- बिन्दुं अर्धचंद्रत्रिकोणबिंदु नियमध्य- ।। १४२७ ।। गत स्वनिहतवनाहलमित्रंगित त्रिशूल- कुब्जकयुगल गर्भसर्गचूलिकाकर- ।। १४२८ ।। प्रस्तारपूर्वकम् । निस्तायक च निस्तीर्य- निष्कलमिदमहंभावनानि निस्संगनिरु- ।। १४२९ ।। पतिकमल लालेपमुपाशांत शकलशक्ति- कल्लोल कोलाहल सुखकरसन्निभृत निक- ।। १४३० ।। संभसंतारं भचितमहानदीं चातनिशाश- शांक शतसहस्रसंकाश परंशिवम्- ।। १४३१ ।। प्. १०१) अनुप्रविश्य पुनरावृत्ति भावानि अस्तमय- निर्विष्ट्य अनुसंधतीदं ।। मूलाधारे स्मरे र- ।। १४३२ ।। ग्निचन्द्रसूर्यसमन्वितं । कुण्डल्यां तु विधातारं नाभौ विष्णुमुदाहृतं । हृदरे (ये) केवलं रुद्रं- ।। १४३३ ।। कर्णमूले महेश्वरम् । जिह्वामूले तु नादाख्यं- नासाग्रे बिंदुरेव च । नादाख्यं भ्रुवमध्ये तु- ।। १४३४ ।। ललाटे शक्तिसंज्ञिकम् । ब्रह्मरंध्रे शिवं विद्यादूर्ध्वनृत्तं विचिन्तयेत् ।। १४३५ ।। शुक्लशोणितयोर्मध्ये बिन्दुरूपं परात्परं । शिवमध्यगतो शांतं शान्त्यातीतं परात्परं ।। १४३६ ।। परात्परतरं देवं इत्येते शिव भावयेत् । आदि चंद्रं मृत्यु भूषण चंद्रखण्ड गुणाग्र- ।। १४३७ ।। उद्भानु गंधमनि सीर भास्करस्येन्दुवक्त्र- हलाकृति सां शुग्मं त्रिशिख द्विबिंबो- ।। १४३८ ।। क्त द्विकुब्जकलंमत पातु वः । सकलो पर- स्सकलो शिवः । प्रासादमारुह्य कलाध्वनीयं- ।। १४३९ ।। पश्यन्नधस्तात् सकलं प्रपञ्चम्- परामृते तत्र सुकेशि सध्य आनंदसांद्रं रसयं प्रकाशे ।। १४४० ।। वेदोऽहनि स्मरहरेश सदाशिवाख्यं सोपानप- र्भक्षमति लंघपरैरलंघ्यम् । प्रासादशृंग- ।। १४४१ ।। मसुदुस्सुखगावशेष अध्यास्महै शिव- मनंगमुपांगयंति । प्रासादमात्रस्य भजंति- ।। १४४२ ।। केचित् तत्वेन सोपाय वशेन धन्या । ज्योत्स्नां- शिवेत्तोरण पायनीत्वां संविंवययिंजिंमन- ।। १४४३ ।। मोहतंत्री । अभावे भावं कुर्यान्निराश्रया । अमनस्को नमस्कृत्वा न किंचिदपि चिंतयेत् ।। १४४४ ।। पूर्वं हंसितस्सोऽहं पश्चाद्दोमिति यद्यपि । अहमेवेद्यलं वेद्मि त्वमाल शिवमेव च ।। १४४५ ।। आकूतं चेदमूर्ताख्यं समूर्तं चेत्समूर्तकं । वह्नेर्वृषद्वयं शक्ति रविनाय विभाविभौ ।। १४४६ ।। प्. १०२) प्राकाश जलयोर्मध्ये प्रासादमनुसंदधे । यदष्षडध्व लहरीं कालुष्यमुपशाम्यति ।। १४४७ ।। विमस्तमस्तमश्चेति प्रासादस्य परस्य च । तयोरास्वादनार्थस्य शिवशक्तिमयो हि सः ।। १४४८ ।। सोऽहं पूर्णानि मामरिशो देहं श्रीविद्यया वहन् । प्रासादहृदयेच्छा सनिश्वास परमश्शिवः ।। १४४९ ।। प्रासादगिरिसंरूढं प्रासादाख्यं महौषधं । संसारसर्पदष्टानां एतदस्ति महौषधम् ।। १४५० ।। अलमल नियती नियतिः परमार्थरूपिणे भावं । लब्धे दक्षिण भववे किं यस्तालवृन्ते नः ।। १४५१ ।। पूज्यापूज्य पूजनफलान् आधारमूर्त्यामनो- व्याप्यैर्व्यापक भावको ध्वनिमनान् प्रत्यर्थ- ।। १४५२ ।। मात्रालयान् । मुद्राष्वांगमुखास्त भूषण- वपुर्वर्णांग शक्तिस्तमोपायोपेय समुन्न- ।। १४५३ ।। यनं च न सुधी संस्मृत्य शंभुं यजेत् । अलिपिशित पुरंधरभोग पूज्यावरोहं बहु- ।। १४५४ ।। विधगुलयोगारंभ संभावितोऽयं । पशुजन- विख्यातं भैरवी संश्रितोहं भैरवोयः शिवोऽहम् ।। १४५५ ।। अनकृतामीशकृतामीशगताभ्यान्नाडीं सुषुम्नामिव पश्य विधिं । आनन्द पुष्पोऽमितः- ।। १४५६ ।। वारिसिक्तां श्रांतदिव्योत्सव तूर्यघोषैः । न मे प्रियं चतुर्वेदीमुद्भक्तश्च प्रचोदितां ।। १४५७ ।। तस्मै देहहतो ग्राह्यं स च पूज्यो यथाह्ययं । नाभेदं तु चरंगुल्यं अधस्तादग्निमण्डलं ।। १४५८ ।। कदंब पुष्पवद्वर्णं अष्टपत्रं त्रिकोणकम् । कुलाधारमयं प्रोक्तं द्वितीयं नाभिमूलके ।। १४५९ ।। भुजंगवलयाकारं अष्टवर्तुलमेव च । कुण्डलाख्या महानाडी भानुमण्डलमुच्यते ।। १४६० ।। शिखाग्रे द्वादशांगुल्यं वीणादण्डस्य पार्श्वयोः । सुषुम्ना मध्यगप्राणमध्ये तु सुषिरं तथा ।। १४६१ ।। प्. १०३) जीवप्राणसमायुक्तं तेषु मध्येषु संचरेत् । सञ्चार ति हि तत्काले आधारेषु च संस्थितः ।। १४६२ ।। आधेयं यत्प्रयुक्तं च समाधित्येवमाश्रितं । इडा च पिंगला चैव वीणादण्डस्य पार्श्वयोः ।। १४६३ ।। उपानं पादुकं चैव जगतीं जंघनं तथा । कुक्षरं तत् कुमुदं चैव बाहुलांकमेव च ।। १४६४ ।। कण्डम् कर्णमिति ज्ञेयं अधरेऽधरं भवेत् । महापट्टिललाटं स्यात् केशांतघृतवारिणी ।। १४६५ ।। सर्वांगं शोधयेत् वस्स पीठं पाशुपते न च । पीठशुद्धिरिति ख्यातं स्थलं चैवास्त्रमंत्रतः ।। १४६६ ।। पत्रं ब्रह्मा फलं विष्णु पुष्पमीश्वरमेव च । त्रीणि देव शिरच्छेद्यमर्च्चनादि प्रयोजनम् ।। १४६७ ।। मत्स्योच्छिष्ट जलं प्रोक्तं जिह्वोच्चिष्टं तु मंत्रकं । वत्स्योच्छिष्टं तु क्षराभं भृंगोच्छिष्टं तु पूर्वकम् ।। १४६८ ।। द्रव्यमुच्छिष्टमन्नानामर्चनार्थं प्रयोजनम् । उच्चिष्टं शिवनिर्माल्यं इदम् प्रेतजीवकम् ।। १४६९ ।। काकपिष्टसमुत्पन्नं पञ्चैतानि पवित्रकं । अंगुष्टा ब्रह्मदैवत्या तर्जनी केशवस्तथा ।। १४७० ।। मध्यमं ब्रह्मदेवत्यं अनामिकामीश्वरं तथा । कनिष्टां सदाशिवं चैव अंगुली अधिदैवताः ।। १४७१ ।। स्त्रीपुमान्नपुंसकम् । अंगुष्टं तर्जनी नारी मध्यमं तु नपुंसकम् ।। १४७२ ।। अनामिकायां कनिष्टं च पुरुषाणां तथैव च । भूमिदेवी । द्विभुजा च द्विनेत्रा च करण्डमकुटान्वितं ।। १४७३ ।। पद्ममष्टदलंश्वेतं कर्णिकाकेसरे स्थितं । पद्ममध्ये स्थितां देवीं हेमवर्णैरलंकृतां ।। १४७४ ।। सद्यमंत्रं समावाह्य तस्माद्देवीं प्रपूजयेत् । अंगवैकल्य दोषाद्यैराचार्यः सङ्गहीनकं ।। १४७५ ।। स्वयंभुलिंगविच्छिन्नेनांगहीनेन दोषभाक् । एकचक्रसमायुक्ता सारथी तु महारथम् ।। १४७६ ।। प्. १०४) सप्ताश्वसहितं कृत्वा सूर्यं पुरुषरूपिणम् । ईषदंकितकेशं वा केशकेनष्टकं तु वा ।। १४७७ ।। संरक्तमकुटं वापि प्रभामण्डलसंयुतं । रक्तवस्त्रोत्तरीयं च रक्तवर्णसुयौवनम् ।। १४७८ ।। सर्वाभरणसंयुक्तं शुक्लयज्ञोपवीतकं । अंबुजासन मध्यस्थं प्रभामण्डलमध्यमे ।। १४७९ ।। द्विभुजं च द्विनेत्रं च हस्तयोः पद्मके दधन् । रथे समवस्थितो ह्येवं सूर्यस्याकृतिरुच्यते ।। १४८० ।। रूपं वै कर्तनादीनां सूर्याकृति पदोच्यते । शास्ता देहं समासेन समाहितमना शृणु ।। १४८१ ।। द्विभुजं च द्वेनेत्रं च श्यामवर्णं समाहितं । कञ्चुकं चिह्नरूपं च शुक्लयज्ञोपवीतकं ।। १४८२ ।। शृत्योर्वलयसंयुक्तो हारकेयूरसंयुतं । किरीटमकुटं वापि सुकेशमकुटं तु वा ।। १४८३ ।। सरत्नमकुटं वापि अंगुलीयकसंयुतं । कुमुदं सव्यहस्ते तु अभयं वामहस्तके ।। १४८४ ।। अथवा विपरीतं वा वक्रदण्डं तु सव्यके । करकं वामहस्तं वा सव्यहस्त प्रसारितं ।। १४८५ ।। अंकुशं वामहस्ते तु अक्षमालायुतं तु वा । शांतौ वीरापिनोवेदा वेदाध्यायी पवित्रकः ।। १४८६ ।। शयनं वामपादं तु दक्षपादं तु कुञ्चितं । तज्जानुपरितंत्रैव विलासहस्तसंयुतं ।। १४८७ ।। चतुर्भुजयुतं चेत्तु परेसव्ये तु वज्रकं । वामे दण्डयुतो विद्या मोहिनी तनयश्शुचिः ।। १४८८ ।। शास्ता देहस्समाख्यातं स्कन्दरूपमथ शृणु । गुरुपुस्तक नागानां भक्तानांगि गणस्य च ।। १४८९ ।। पार्वती यक्षमात्राणां न निर्माल्यं शिवे य च । गोभू हिरण्य वस्मादि मणि हेमादि भूषणं ।। १४९० ।। विहाय शेषनिर्माल्यं चण्डेशाय निवेदयेत् । तैलचूर्णं च भस्मं च तांबूलस्थानमेव च ।। १४९१ ।। प्. १०५) एवं वर्णविधिं प्रोक्तं निर्माल्यं तु विसर्जयेत् । स्थूललिंगं विमानं च सूक्ष्मलिंगं सदाशिवं ।। १४९२ ।। बलिपीठं भद्रलिंगं लिंगत्रयमुदाहृतम् । लिंगच्छायां तु लिंगं तु प्रासादं यस्तु छायया ।। १४९३ ।। बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिति स्मृतं । लिंगं सूक्ष्मतंत्रे अथ पञ्चगव्यम् ।। १४९४ ।। नव पदघृतमध्ये दुग्धमैन्द्रे दधिस्स्यात् । यमदिशि घृतमिन्द्रो वारुणे गोमयो द्वौ ।। १४९५ ।। अनल निर्-ऋतिवायुवीशकोणेषु पिष्टामलक- रजनितीयं स्थापयेत्पञ्चगव्यम् ।। १४९६ ।। गोमूत्रं गोमयं दुग्धं दधि सर्प्यं च पञ्चधा । प्रत्येकं स्थापयेत् पूर्वे प्रत्येकं केवलं स्मृतं ।। १४९७ ।। एतेषामेकपात्रं तु गृह्यस्नात्वा तु मिश्रकं । विशेषं ।। गोमूत्रं स्थापयेत्पूर्वे गोमयं दक्षिणे तथा ।। १४९८ ।। क्षीरं तु पाशभृद्देशे सौम्यायां दधि विन्यसेत् । मध्यमे स्थापयेत्सर्वं तत्तन्मन्त्रेण देशिकः ।। १४९९ ।। क्षीर कुंभं तु मध्ये तु दधिपूर्वन्तु विन्यसेत् । दक्षिणे घृतं विन्यस्य गोमूत्रं उत्तरे न्यसेत् ।। १५०० ।। पश्चिमे गोमये चैव आग्नेययां पिष्टसंयुतं । नैर्-ऋत्यां रजनी स्थाप्य वायव्यामलकं न्यसेत् ।। १५०१ ।। ऐशान्यां पुष्पसंयुक्तं कुर्यात्तत्पञ्चगव्यगैः । गोमूत्रं वृषभं दैवं गोमयं विष्णुदैवतम् ।। १५०२ ।। क्षीरं शुक्रं च दैवत्यं दधिर्गणपतिं तथा । धृतं च रुद्रदैवत्यं पञ्चगव्याधि देवताः ।। १५०३ ।। सद्योजातादिभिर्मन्त्रैः पञ्चगव्याभिमंत्रयेत् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।। १५०४ ।। सद्यादीशानपर्यन्तं गोमयादिषु विन्यसेत् । प्रस्थपादघृतं चैव द्विपादं दधिरुच्यते ।। १५०५ ।। द्विपादं क्षीरमित्युक्तं चतुर्थं गोमयोदकं । षड्गुणं चैव गोमूत्रं पञ्चगव्याढकं भवेत् ।। १५०६ ।। प्. १०६) उत्तमं प्रस्थसंयुक्तं मध्यमं कुडवद्वयम् । अधमं कुडुवमित्युक्तं इत्येते द्रव्यमुच्यते ।। १५०७ ।। स्वर्णो वा रजतो वापि ताम्रमृण्व सुपात्रयोः । अन्ये तु कंसपात्रं स्यात् अयोपात्रस्य मृण्मयं ।। १५०८ ।। वर्णम्- कपिलायां तु गोमूत्रं रक्तायां गोमयं भवेत् । कृष्णायां क्षीरमित्युक्तं सितायां दधिरुच्यते ।। १५०९ ।। धूम्रायां तु दधि ग्राह्यं पञ्चगव्यमुपासने । सर्वं वा कपिलायां तु नानावर्णे पुनः पुनः ।। १५१० ।। फलम् कल्पकोटिसहस्रेषु शिवलोकं महीयते । तथावद्देवदेवेशं पञ्चगव्याभिषेचनम् ।। १५११ ।। दशापरार्धतोयेन क्षीरेण शतं क्षिपेत् । गव्यं च पापनाशं स्यात् सर्वारिष्ट विनाशनं ।। १५१२ ।। प्रायश्चित्ते अशुभे शुद्धं पञ्चगव्यं विशिष्यते । घृतं वै प्रस्थमेवं तु दधिद्वि प्रस्थमेव च ।। १५१३ ।। त्रिप्रस्थं चैव गोक्षीरं चतुः प्रस्थं गोमयं तथा । षट्प्रस्थं चैव गोमूत्रं उत्तमं तु प्रजापते ।। १५१४ ।। प्रस्थार्द्धन्तु घृतं चैव प्रस्थं दधिरुच्यते । प्रस्थार्धं क्षीरमित्युक्तं द्विप्रस्थं गोमयं तथा ।। १५१५ ।। त्रिप्रस्थं चैव गोमूत्रं मध्यमं तु प्रजापते । अतः परं प्रवक्ष्यामि पञ्चगव्य विधिक्रमं ।। १५१६ ।। सर्वपापविनाशार्थं सर्वसिध्यर्थमुच्यते । उत्तमं द्रोणमेवन्तु मध्यमं तु कूर्चकम् ।। १५१७ ।। तदर्धमधमं ज्ञेयं त्रिविधं परिकीर्तितम् । कपिलाघृतेन गोमादा सितगोदधिरुच्यते ।। १५१८ ।। पीतवर्णं तु क्षीरं स्यात् रक्तवर्णं तु गोमयं । कृष्णवर्णं तु गोमूत्रं संग्रहेत्तु विचक्षणः ।। १५१९ ।। घृतं वै रुद्रदैवत्यं अर्धं वै सोमदेवतं । क्षीरं तु शुक्र दैवत्यं गोमयं चार्कदेवता ।। १५२० ।। गोमूत्रानलदैवत्या पञ्चगव्याधिदैवता । काश्यपं घृतमेवं तु कौशिकं दधिरुच्यते ।। १५२१ ।। प्. १०७) क्षीरस्य भारद्वाजं च गौतमं गोघृतं तथा । आत्रेयं च गोमूत्रं ऋषयश्च प्रकीर्तिताः ।। १५२२ ।। सावित्र्यं गृह्यगोमूत्रं गन्धद्वारेति गोमयं । आप्याय स्वेति च क्षीरं दधिक्राविण्णैति वै दधि ।। १५२३ ।। शुक्रमसिज्योतिरसि वाज्यं देवस्यत्वेति- कुशोदकम् ।। गोमूत्रं तत्सवितुः दयात् ।। १५२४ ।। गोमय गंधंद्वारां दुराधर्षां श्रियम् । * *? आप्यायस्व समे संगथे ।। १५२५ ।। दधिक्राविण्णो तारिषत् ।। आज्यं शुक्रमसि- कुशोदकम् । देवस्यत्वा सवितुः । गोमूत्रम् । मध्यमे- ।। १५२६ ।। स्थाप्य गोमयं पूर्व विन्यसेत् । क्षीरं तु दक्षिणे- स्थाप्य पश्चिमे दधिरुच्यते । उत्तरेषु घृतं- ।। १५२७ ।। स्थाप्य स्थापयेत्तु क्रमेण तु । शिवाग्रे मण्डपं- कृत्वा स्थण्डिलं पञ्चकोष्टकं । कोष्टं वास्त्राणि ।। १५२८ ।। मंत्राणि पूर्ववत्पूजयेद्विबुधः । मध्ये क्षीरं तथा- स्थाप्य पूर्वे दधिरुच्यते । दक्षिणे घृतमेवं तु ।। १५२९ ।। पश्चिमे मधुविन्यसेत् । उत्तरे शर्करान्यासं पञ्चामृतमिहोच्यते । त्रिदभैर्देवं कार्यं च- ।। १५३० ।। पित्र्यं चेक ततो भवेत् । द्विदभैश्च गृहस्थानां- पवित्रं सम्यगाचरेत् ।। महावस्य वर्षस्य- ।। १५३१ ।। चोरस्य कलहस्य च । नित्योत्सवेन काले- तु कुर्याल्लिंग प्रदक्षिणं । गुरुस्वामिकलं ।। १५३२ ।। आचार्यं च गुरुस्वामि त्रिविधं तु यथा क्रमं । आचार्यं बालशिक्षा च यज्ञसूत्रधरं गुरुः ।। १५३३ ।। उपदेशक्रमं ह्येवं तत्स्वामिन्तु विधीयते । गोत्र गोचरवृक्षाणां मठांगम समन्वितं ।। १५३४ ।। गुरुस्थानं च वृक्षं च तद्भेदं वा शिवद्विजः । पापं क्षीरपरिभ्रष्टौ नास्तिकं शृतिदूषकैः ।। १५३५ ।। कुष्टैव्याधी च संयुक्तं शिवद्रव्यापहारिणे । गुरुद्रव्यापहारी च गुरुद्रोही च पातकैः ।। १५३६ ।। प्. १०८) बहुबीजेन तत्क्लेशी निर्बीजो चक्षुहीनकः । अदृष्टार्थं प्रकर्तव्यं दृष्टा पूजा च निष्फलं ।। १५३७ ।। तद्ग्राम वा विने मत्या सस्य धनक्षयम् । मननं सर्वदिक् तत्व त्राणसंसार्यनुग्रहम् ।। १५३८ ।। मननत्राण धर्मित्वान्मंत्रशब्दमिहोच्यते । मन्त्रो द्विरूपो विज्ञेयो वाच्यवाचकभेदकः ।। १५३९ ।। वाग्रूपो वाचकः प्रोक्तो वाच्यस्त्वर्थात्मको मतं । वाच्यवाचकयोश्चैव नादार्थं क्वचिदिष्यते ।। १५४० ।। नादो मंत्र इति प्रोक्तो स नादो जायते परा । नादात् बिन्दुसमुद्भूतो सिन्धोरस्य स्वरो भवेत् ।। १५४१ ।। तस्मात्स्वरद्वया वह्ने तेषां भेदो त्रयोदश । स्वरात्षोडश जीवाख्या कादयो देहपद्मजा ।। १५४२ ।। संख्यया ते चतुस्त्रिंशत् तयोर्वै व्यंजनानि तु । पाणो पायि विभेदेन व्याप्तं तेनैव सर्वतः ।। १५४३ ।। तैरेव विरचितं शास्त्रं परावर विभेदितं । नवखण्डं तु नादाख्यं पञ्चाशद्वर्णभेदतः ।। १५४४ ।। विकार भूत भूताख्यं देवदेवेन्द्रसंख्यया । खण्डाया वर्णयो वर्णैः एवमेष नवात्मकाः ।। १५४५ ।। स नादः कथ्यते विप्र परिपायैश मनादिभिः । स्थूलसूक्ष्म परं चैव त्रिविधं परिपठ्यते ।। १५४६ ।। शब्दबोधानुवृत्यात्मा सर्वप्राणि हृदिस्थिता । पञ्चाशद्रुद्रदेवेन पञ्चाशच्छक्ति भेदितं ।। १५४७ ।। सस्मिन्स्तामातृका ज्ञेया संधकैस्तत्वदर्शिभिः । तद्वासो चक्ष्यते विप्र पश्चाद्वर्णाध्व वर्णनेः ।। १५४८ ।। भगवन् प्राणिनो लोके क्षीण चत्वाशतायुषः । लो?ह मोहमागमानां रागद्वेषादिभिर्युताः ।। १५४९ ।। तेषां योग्यमशक्तानां शक्तानां च यथाक्रर्म । बहुधामंत्रसद्भावो वक्तव्यं करुणानिधे ।। १५५० ।। येन येन प्रकारेण सुखावायो भवेन्नृणाम् । तेन तेन प्रकारेण कथयामि समासतः ।। १५५१ ।। जीवाद्यं पञ्चमे वायु पूर्वकारणकर्ययुक् । चिन्तामणिरिति ख्यातो मन्त्रोऽयं शिववाचका ।। १५५२ ।। प्. १०९) भूशिरशूलिका वर्म हेतयो मुनिपुंगवाः । सद्योजातो दयावापि तत्स्थानप्युभयं तु वा ।। १५५३ ।। तदा तद्वर्णभेदेन कुर्युर्मन्त्रागकल्पनाम् । अथवान्य प्रकारेण मन्त्रलक्षणमुच्यते ।। १५५४ ।। सान्तार्कं बीजसंयोगात् पदहृद्गुह्यमस्तके । हृच्छिखास्य तनुत्राणमूर्ध्वमूलदृगस्त्रकान् ।। १५५५ ।। उद्धरेत्क्रमशो मंत्री सज्वालास्तिष्टिरस्त्रकं । यद्वा नलासनारूढ वर्णाव्योमेन्दु भास्वरे ।। १५५६ ।। यष्ट्र भूजलवह्न्यादि व्योमबीजामसंगमात् । मन्त्रोऽयं मूलभेदं तु प्रायश्वदस्यांग कल्पनाम् ।। १५५७ ।। तत्वपादार्थयोर्वापि समायोगस्य कारणम् । खबीजं मूलबीजस्थं कारणे तं सिताणकम् ।। १५५८ ।। स सृष्टि रुच्यते द्घ्र?स्व तद्वा शिवपदान्वितं । तारमाद्यं तु तन्वंगं बीजं खव्यापिनेऽपि च ।। १५५९ ।। शुद्धरेद्धपकम् प्राय मूल मंत्रोऽयमीरितम् । तत्र ब्रह्मांगसंकॢप्तिरनुलोमविलोमतः ।। १५६० ।। अथ कालात्मनश्चेह वक्ष्येऽहं मंत्रलक्षणं । इति कामिके । शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिन्दुरुत्पद्यते तथा ।। १५६१ ।। बिन्दोन्नादसमुत्पन्नं नादाच्छक्तिरजायत । शक्तेस्तु वाग्भवं जातं वाग्भवात्षोडशाकला ।। १५६२ ।। कलाद्यैर्व्यञ्जनं जातं व्यञ्जनात्सर्वशास्त्रकं । शिवशक्तिप्रकारेण बिन्दुनादसमुद्भवम् ।। १५६३ ।। अंगुरान्नादमित्युक्तं बिन्दुबीजमिति स्मृतं । तद्बीजं कन्दमित्युक्तं सर्वशक्तिमयं परं ।। १५६४ ।। तद्बीजांकुरकाले तु अकारमाल्यसंभवम् । अकारादि क्षकारांतं आस्य बीजेनवोद्भवं ।। १५६५ ।। अवर्गं च कवर्गं च चवर्गञ्च टवर्गकम् । तवर्गं च पवर्गं च यवर्गं च षवर्गकम् ।। १५६६ ।। अष्टवर्गमिदं प्रोक्तं वर्गभेदमिहोच्यते । अवर्गं शिववर्गन्तु कवर्गं ब्रह्मवर्गकम् ।। १५६७ ।। प्. ११०) चवर्गं विष्णुवर्गन्तु टवर्गं रुद्रवर्गकम् । यवर्गं व्योमवर्गन्तु शवर्गं शक्तिवर्गकम् ।। १५६८ ।। वर्गनाममिदं प्रोक्तं पुनर्भेदं तथाशृणु । अवर्गमिन्द्रवर्गन्तु अग्निवर्गं कवर्गकं ।। १५६९ ।। चवर्गं यमवर्गं तु टवर्गं नृतिवर्गकम् । तवर्गं वरुणवर्गं तु पवर्गं वायुवर्गकं ।। १५७० ।। यवर्गं सोमवर्गं तु शवर्गं ईशवर्गकं । वर्गभेदमिदं प्रोक्तं कीलभेदमिहोच्यते ।। १५७१ ।। आद्यं मध्यं मारवै ज्यमय वै मध्ये गतं योजयेत्- सोऽयं कीलमिति स्मृतौ च परतौ यद्यत्स्वरूपं- ।। १५७२ ।। लभेत् । मंत्रस्योच्चरणेखिलस्य च लिपे संयो- गतो युक्तित कील मंत्रसुसिद्धयो जपतु- ।। १५७३ ।। तत्संयोज्य सर्वोप्य च । एतत्कीलप्रयो- गेन ज्ञात्वा सर्वं समाचरेत् ।। किरणे- ।। १५७४ ।। प्रणवहीनम् । यं मंत्रं प्रणवं हीनं तन्मंत्रं प्राणहारकं । सर्वेषां चैव मन्त्राणां प्राणं प्रणवमुच्यते ।। १५७५ ।। प्रणवस्याग्नि दैवत्यं परब्रह्मस्वरूपिणं । छंदस्यं देवि गायत्री ऋषिर्ब्रह्मेति कीर्तितं ।। १५७६ ।। प्रणवं संप्रवक्ष्यामि संक्षेपान् न तु विस्तरान् । अकारं च उकारं च मकारो बिन्दुनादकम् ।। १५७७ ।। अकारं ब्रह्मदैवत्यं उकारं विष्णुरुच्यते । मकारं रुद्रदैवत्यम् बिन्दोरीश्वरमेव च ।। १५७८ ।। नादं सदाशिवं प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं । अकारस्य हृदि स्थितं उकारस्य कर्णकम् ।। १५७९ ।। तालुमध्ये मकारस्य बिन्दोश्चैव ललाटकं । तस्मादुपरि नादस्य स्थानं ह्येवं प्रकीर्तितं ।। १५८० ।। प्रणवं सर्ववर्णाख्यं सर्वदेवमयं विदुः । ऋषि सनत्कुमारस्तु ओंकारं सुक्लवर्णकं ।। १५८१ ।। गायत्री छंद इत्युक्तं तस्य वै शिवतत्वतः । ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म वदन्ते सर्वयोगिनः ।। १५८२ ।। बिन्दुनाद प्रकारेण प्रनवाकृति रूपकम् । प्रणवाकृति रूपं तु प्रणवोत्पत्तिरुच्यते ।। १५८३ ।। श्लोक नुम्ब्रे मिस्सिन्ग् fरोम् हेरे प्. १११) प्रथमं नादमुत्पन्नं द्वितीयं गलिकोद्भवम् । तृतीयं वलयोत्पन्नं चतुर्थं चुलिकोद्भवं ।। १५७८ ।। नादं नादमिति प्रोक्तं पञ्चभेदात्मकं स्मृतं । उकारं वलयं ज्ञेयं चुलिकं बिन्दुरूपकं ।। १५७९ ।। अनुस्वारं मकारं च पञ्चवर्णाः प्रकीर्तिताः । सृष्टि स्थिति निमित्ताय अधोमुखोच्चारणे सुधीः ।। १५८० ।। प्राणीनां वक्त्रसंज्ञातं प्रणवो नाम कीर्तितं । आद्यमुच्चार्यतो मंत्री मंत्रशुध्यर्थकारणात् ।। १५८१ ।। संसारोच्छेदमंत्रं सकलशिवमयं सारसिद्धांत- मंत्रं मंत्राणां मंत्रराजं मनसि* * * * * * ।। १५८२ ।। तीतमंत्रं । अणिमाद्याद्यैश्वर्यमंत्रं अमृत- शिवमयं मृत्युनाशार्थमंत्रं ओमित्येकार्थ- ।। १५८३ ।। मंत्रं उपनिषधरं नमश्शिवाय मंत्रम् । पञ्चाक्षरं परं ब्रह्म पवित्रं पापनाशनम् ।। १५८४ ।। चिन्तयेन्मनसा नित्यं शिवलोके महीयते । नमस्कारं पीतवर्णो स्यस्थानं पूर्वमुखं स्मृतं ।। १५८५ ।। इन्द्रादि दैवतच्छंदो गायत्रीं गौतमः स्मृतं । मकारं कृष्णवर्णास्य स्थानं वै दक्षिणामुखं ।। १५८६ ।। छंदोऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवत उच्यते । शिकारं धूम्रवर्णोऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखं ।। १५८७ ।। विश्वामित्र ऋषिश्चंदो * * विष्णुश्च दैवतं । वकारो हेमवर्णोस्य स्थानं मेवोत्तरं मुखं ।। १५८८ ।। ब्रह्मादि दैवतच्छंदो बृहती चांगिरा ऋषिः । यकारं रक्तवर्णोस्य स्थानमूर्ध्वमुखं विराट् ।। १५८९ ।। छंद स वृषिर्भारद्वाजो स्कन्दो देवतोच्यते । इति उदातानुदात्त स्वरित ।। १५९० ।। उदात्त प्रथमस्तद्वच्चतुर्थस्य द्वितीयकं । पञ्चमं स्वरितं चैव मध्यमो निषध स्मृतं ।। १५९१ ।। नाकारं स्त्री समाख्यातं पुंलिंगं चाक्षरत्रयं । नपुंसको यकारस्तु पञ्चाक्षरमिहोच्यते ।। १५९२ ।। अजादि हृदयं वामं शिखाघोरं शिखास्तथा । पुरुषं कवमीशानं शिवं नेत्रास्त्रकं क्रमात् ।। १५९३ ।। प्. ११२) तस्य । हृदयं च शिरश्चैव शिखाकवचमेव च । नेत्रमस्त्रषडंगानि कीर्तितानि क्रमेण तु ।। १५९४ ।। हृदादि नेत्रपर्यन्ता बिन्दुयुक्ताः प्रकीर्तिताः । अस्त्रं विसर्गसंयुक्तं ज्ञातिषट्कसमन्वितं ।। १५९५ ।। ओंकारं प्रथमं बीजं मकारं तु द्वितीयकं । तृतीयं बीजमीकारं सर्वकारणकारणम् ।। १५९६ ।। चतुर्थं बीजमूकारं व्योकारं पञ्चमं भवेत् । मकारं षष्टमं स स्यात् व्याकारं सप्तमं तथा ।। १५९७ ।। विकारं अष्टमं बीजं नेकारं नवमस्त्रकं । ओंकारं दशमं बीजं शिवमंत्रमिहोच्यते ।। १५९८ ।। सांतमौकार संयुक्तं षष्टस्वर समन्वितं । बिन्दुनादसमायुक्तं आदौ प्रणवसंयुतं ।। १५९९ ।। लिंगस्थापनकाले तु मंत्रमेवं न्यसेत्क्रमात् । अर्चनं जपकाले तु शिवाय सहयोजयेत् ।। १६०० ।। पंचाक्षर स्त्रीपुं नपुंसकम् नादं गगनमित्युक्तं बिन्दुरस्य शिवो भवेत् ।। १६०१ ।। हकारं हृदयं प्रोक्तं मौकारं बाहुकद्वयम् । ओंकारं पादमित्युक्तं प्रासादस्यासनाय नमः ।। १६०२ ।। भीमसंहितायां- अकारं मूर्ध्नि विन्यस्याकारं तु ललाटके । लकारं दक्षिणे नेत्रे ईकारं वामलोचने ।। १६०३ ।। उकारं दक्षिणे नासे ऊकारं व्योमनासिके । ऋकारं दक्षिणे श्रोत्रे ॠकारं वाम श्रोत्रके ।। १६०४ ।। ऌकारं दक्षिणे गण्डे ॡकारं वामगण्डके । एकारं ऐकारं न्यस्य ओ औ च तालुमध्यके ।। १६०५ ।। अं तालुमूले विन्यस्य अः तालुमूले विन्यसेत् । कवर्गं दक्षिणे हस्ते च वर्गं वामहस्तके ।। १६०६ ।। टवर्गं दक्षिणे पार्श्वे तवर्गं वामपार्श्वके । प फ दक्षिपार्श्वे तु ब भ वामपार्श्वके ।। १६०७ ।। मकारं नाभिदेशे तु वकारादि हकारकं । अष्टाक्षरं समुद्धृत्य हृदस्थं वै विजृंभितं ।। १६०८ ।। लकारं गुददेशे तु क्षकारं गुह्यविन्यसेत् । पञ्च पञ्च चतुर्थं च पञ्चमं पञ्चपञ्चकम् ।। १६०९ ।। प्. ११३) षष्टमं पञ्चपञ्चानां मायाबीजमतः परम् । सप्तमं च चतुर्थं च द्वितीयस्वरसंयुतम् ।। १६१० ।। मरुद्बीज समायुक्तं शिवमंत्रमिहोच्यते । यान्तं मान्तं वान्तांतं तृतीयस्वरसंयुतम् ।। १६११ ।। लांतं पक्षस्वरोपेतं मांतं पञ्चाक्षरं स्मृतं । पञ्चाक्षरात्मको देहो यस्य प्राणा ऋचात्मकं ।। १६१२ ।। यो विजानाति सततं स एव गुरुदीश्वरं । अकारं पृथिवी ज्ञेय खकारमाप उच्यते ।। १६१३ ।। गकारं तेज इत्युक्तं घकारं वायुरुच्यते । ङकारं गगनं प्रोक्तं चकारं वायुरुच्यते ।। १६१४ ।। छकारं प्रणिरित्युक्तं जकारं पादमुच्यते । झकारं वायुरित्युक्तं ञकारमुपस्थमेव च ।। १६१५ ।। दकारं श्रोत्रमित्युक्तं ठकारं च ककुरुच्यते । डकारं चक्षुरित्युक्तं ढकारं जिह्वसंज्ञितं ।। १६१६ ।। एज?णकारं घ्राणमित्युक्तं तकारं शब्दमेव च । थकारं स्पर्शनं प्रोक्तं दकारं रूपमुच्यते ।। १६१७ ।। धकारं रसमित्युक्तं नकारं गंधमुच्यते । पकारं वचनमित्युक्तं फकारं गगनमुच्यते ।। १६१८ ।। सकारं दानमित्युक्तं भकारं विसर्गमुच्यते । मकारानंदमित्युक्तं तत्वानां अक्षरं न्यसेत् ।। १६१९ ।। यकारमनुदित्युक्तं रकारं वह्निरुच्यते । लकारं पार्थिवं ज्ञेयं वकारं वरुणं भवेत् ।। १६२० ।। शकारं कन्दमित्युक्तं षकारं सममिच्युते । सकारं शक्तिरित्युक्तं हकारं पुरुषकं स्मृतं ।। १६२१ ।। लकारं कुर्मि बीजस्य क्षकारं कर्ममुच्यते । अकारादीनि वर्णानां समासात्परिकीर्तिताः ।। १६२२ ।। मन्त्राणामुद्भवार्थाय वर्णानां च समुद्भवं । अकारादि क्षकारांताः एकपञ्चाशदुक्षराः ।। १६२३ ।। एते वर्णा प्रशस्यंते कामिकार्थ प्रदायिका । स्त्रीरूपं चैव पुंरूपं तथा चोद्भवरूपका ।। १६२४ ।। सर्वे च देवतारूपधृक् ।। वर्णबीजं च वर्णं च लिंगबीजाकर्षमंत्रकं ।। १६२५ ।। एते वैषां सुनामानि वर्णपर्याय वाचकाः । तेषां हि चोद्भवानां च रूपभेदं तथांशकम् ।। १६२६ ।। प्. ११४) तत्वमंत्रादि भेदैश्च अधिदेवं फलं तथा । स्थूलसूक्ष्माकृतिश्चैव जीवोद्भादि विशेषतः ।। १६२७ ।। एतद्भेदं समासेन संक्षेपाः शृणु षण्मुख । शिवतत्वे परे सूक्ष्मे बिंदुरूपं सुजायते ।। १६२८ ।। बिन्दोन्नादसमुत्पन्न नादशक्तिरजायत । शक्तेस्तु जायते शब्दं शब्दो जातस्तु चोद्भवं ।। १६२९ ।। वाग्भवे तु कलाजातं कलाभ्यो विकलास्तथा । तस्य वाचक मंत्राश्च मंत्रास्ते नैव भिद्यते ।। १६३० ।। एते सृष्टिक्रमं प्रोक्तं तेषां लक्षणमुच्यते । सृष्टिकर्मम्- बिन्दुरूपं पराशक्ति नादं स्यादतिरिच्यते । शक्तिरिच्छाहुतिर्ज्ञेया शब्दज्ञानमिहोच्यते ।। १६३२ ।। वाक् भवं स्यात्क्रियाशक्ति कला चैव षोडशस्वराः । तेषां रूपं तथा प्रोक्ता प्रकृतिं विकृतिं तथा ।। १६३३ ।। प्रकृतिं सप्तवर्णानि विकृतिन्तु नवार्णकं । अकारं च हकारं च उकारं च षकारकम् ।। १६३४ ।। उकारं चैव ऊकारं षकारं स्यात् ष्ट्रकारकं । ऌकारं चैव ॡकारं एकारं ऐकार संभवं ।। १६३५ ।। ओकारौ कारौ तथा ज्ञेयौ क्रमेणैव समुद्भवा । एते वै प्रकृती प्रोक्ता अकारादीनि वर्णकं ।। १६३६ ।। अकारादीनि वर्णान्ता एते वै षोडशस्वरा । कलामात्रा स्वरा जीवा प्रकृतिं विकृतिस्तथा ।। १६३७ ।। प्राणात्मानं च देहं च तथा पर्यायवाचका । कला भेदमिदं प्रोक्तं विकला भेदमथ शृणु ।। १६३८ ।। अकारादि क्षकारांता वर्णान्ताश्च विकला स्मृताः । अकारादीनि पञ्चार्णामकारे तु समुद्भवा ।। १६३९ ।। चवर्गेण तु पञ्चार्णामिकारे तु समुद्भवा । उकारे तु समुत्पन्नं दकारादीनि पञ्चकं ।। १६४० ।। तकारादीनि पञ्चार्णं मकारे तु समुद्भवं । पकारादीनि पञ्चार्णा ककारे तु समुद्भवा ।। १६४१ ।। ओंकारे तु समुत्पन्नं यकारादीनि शास्त्रतः । एते वै पञ्चपंचाशत्पञ्च पंचाक्षराः स्मृताः ।। १६४२ ।। प्. ११५) पुंलिंगम्- देहोपाधि शरीरं च क्षेत्राधारे तनुस्तथा । व्यञ्जनं विकलाशक्ति बिन्दुपर्याय वाचका ।। १६४३ ।। कला च विकलानां तु त्रयोपक्षाणि वक्ष्यते । शिवाग्नि भूतरुद्रं च त्रयोदश तिथिस्तथा ।। १६४४ ।। एते वै रसवर्णानि पुंलिंगं चैव कीर्तिताः । एक्षवेद रसो भानु मनुबीजादि कारकम् ।। १६४५ ।। एते वै षट्सु बीजानि स्त्रीलिंगं चैव चोच्यते । ऋ ॠ ऌ ॡ चत्वारि नपुंसकमिति स्मृतम् ।। १६४६ ।। ककारं च गकारं च चकारं च जकारकम् । टकारं च डकारं च णकारं च दकारकम् ।। १६४७ ।। पकारं च मकारं च यकारं च षकारकम् । एते द्वादशवर्णानां पुल्लिंगं चेति कीर्तितं ।। १६४८ ।। खकारं च घकारं च छकारं च झकारकं । टकारं च डकारं च णकारं च दकारकं ।। १६४९ ।। पकारं च मकारं च * * * * * * * * । ठकारं च ढकारं च थकारं च घकारकम् ।। १६५० ।। एते वै भानुबीजांश्च स्त्रीलिंगानि विनिर्द्दिशेत् । शेषं नपुंसकं विद्यात् त्रयोभेदमिति स्मृतम् ।। १६५१ ।। अकारादि स्त्रयो व्योम ईकारादि त्रयोऽनिलं । दकारादीनि वर्णानि तेजोबीजानि निर्द्दिशेत् ।। १६५२ ।। एकारादि त्रयोप्यायां औकारादि त्रयो महि । प्रकृति स्तुतिबीजं स्यात् विकृतिर्मूर्तिरुच्यते ।। १६५३ ।। प्रभावं विकलाः प्रोक्ताः इत्येते त्रिविधा भवेत् । प्रकृतिर्भास्वमित्युक्तं विकृतिर्मूर्तिरुच्यते ।। १६५४ ।। अकारमेकं मात्रं तु ऐकारं तु द्विमात्रकं । ओकारमेकमात्रं तु औकारं तु द्विमात्रकं ।। १६५५ ।। अनुस्वार विसर्गं च एकमात्र समन्वितं । अकारादि नकारांतं लकारं च लकारकं ।। १६५६ ।। पृथिव्यां शानिति ज्ञेया चकारादीनि पंचकं । वकारं च सकारं च जलांशकमिति स्मृतं ।। १६५७ ।। णकारादि नकारांतं तकारादि प्रयार्णकं । अकारं सर्वदेवत्यं रक्तं सर्ववशीकरं ।। १६५८ ।। प्. ११६) आकारस्यापरा शक्तिः श्वेतमाकर्षणं भवेत् । लकारं विष्णुदेवत्यं श्यामं रक्षकरं भवेत् ।। १६५९ ।। मया शक्तीनि रीकारं पीतं स्त्रीणां वशीकरं । उकारं वसुदेवत्यं कृष्णं राजवशीकरम् ।। १६६० ।। उकारं भूमि देवी च श्यामं लोकवशीकरं । ऋकारं ब्रह्मणोज्ञेयं पीतमुग्री विनाशनं ।। १६६१ ।। श्रीकण्ठरूपं * कारं मञ्चरज्वरनाशनम् । अश्विनीभ्यां तु ऌ ॡ च सितरक्त ज्वरापहं ।। १६६२ ।। एकारं वीरभद्रं स्यात् पीतं सर्वार्थसिद्धिदं । ऐकारं आदि शक्तिस्यात् स्फटिकं जाह्नवीधरं ।। १६६३ ।। ओंकारं ईश्वरं विद्यात् ज्योतिस्सर्व फलप्रदम् । औकारं आदिशक्तिस्स्यात् शुक्लाहं सर्वसिद्धिदं ।। १६६४ ।। अंकारं तु महेशं स्याद्रक्तस्सर्वसुखप्रदम् । अःकारं कालरुद्रश्च मुक्तः कालनिकृन्तनं ।। १६६५ ।। प्राजापत्यं ककारस्स्यात् पीतं दृष्टिकरं भवेत् । खकारं जाह्नवी ज्ञेयं क्षुराभं पापनाशनम् ।। १६६६ ।। गकारं गणरूपं स्यात् रक्ताभं विघ्ननाशनं । धकारं भैरवी ज्ञेया रक्तदं जयावहम् ।। १६६७ ।। दकारं कालविज्ञेया कालं सर्वजयावहं । चकारं चण्डरूपं स्यादज्ञानं रिपुनाशनं ।। १६६८ ।। छकारं भद्रकं काली स्याद्राजायार्त जयप्रदं । जकारे जंभला ज्ञेया रक्ताभं तु जयावहम् ।। १६६९ ।। झकारं अर्धनारीस्स्यात् पीतरक्तं जयावहं । ज्ञकारं कोटरी ज्ञेया पीतं रोगविनाशनं ।। १६७० ।। भृंगीशं स्यादृकारं तु रक्तं सर्वसुखावहं । ठकारं चंद्ररूपं स्यात्सितं मृत्युविनाशनं ।। १६७१ ।। डकारं चेकनेत्रं स्यात् पीतं कालाजयापहं । ढकारं यमबीजं स्यान्नीलं मृत्युजयावहम् ।। १६७२ ।। णकारे नन्दबीजं स्याद्रक्ताभं चार्थसिद्धिदं । तकारं वसुदेवत्यं श्वेतं सर्वजया भवेत् ।। १६७३ ।। थकाराथर्वणो ज्ञेयो कुन्दाभं स्याज्जयप्रदं । दुर्गाबीजं दकार स्यात् श्यामम् सर्वार्थसिद्धिदं ।। १६७४ ।। धकारं धनदं विद्यात् पीताभं चार्थ सिद्धिदं । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। १६७५ ।। ११७) स्वयंभु दैविकं चैव देव्या आकर्षमानुषं । राक्षसा बाणलिंग सप्तधा लिंगमुच्यते ।। १६७६ ।। पताका झर्झराकारा रुद्रक्षा कृतिरेव च । आज्यं वा मधुगंधं वा पाताला पर्वता कृतिः ।। १६७७ ।। एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं स्वयंभुरुच्यते । दीर्घाकारं शिरोभिन्नं निम्नोन्नतसमप्रभं ।। १६७८ ।। रेखाकोटरसंयुक्तं मुखे धारा यवोन्नतं । कराभ्यां संपुटाकारं ब्रह्मसूत्रविवर्जितं ।। १६७९ ।। एतेषां लक्षणं प्रोक्तं लिंगं दैविकमुच्यते । कूश्माण्डस्य फलाकारं मातुलुंगफलाकृतिः ।। १६८० ।। उर्वारुक फलाकारं कपित्थस्य फलाकृतिः । तालं फलवताकारं गाणवं लिंगमुच्यते ।। १६८१ ।। स्थूलं मूललिंगं यवमध्यम वै पिपीलिकां । मध्यमं लिंगं तु शिरस्थूलमार्षमुदित चतुर्भेदं ।। १६८२ ।। द्वारं वा गर्भमानं वा लिंगमानमथापि वा । शिल्प शास्त्रोक्तमानं वा हस्तमानमथापि वा ।। १६८३ ।। शिल्पिशास्त्रोक्तमानं वा छत्राकारं शिरोदयं । निजविपुलेष्टांशघ्नमूले तदा तदग्रे च ।। १६८४ ।। विष्णुद्भागेन सम्यग् चतुरश्रा वार्षगे लिंगके । माणिकं पद्मरागं च वैडूर्यं पुष्यरागकं ।। १६८५ ।। नीलं वज्रं प्रवालं च स्फटिकं मरकतं तथा । नवरत्ना इति ख्याता एहि संकल्प लिंगकैः ।। १६८६ ।। माणिकं कीर्तिदं विद्यात् श्रीप्रदं पद्मरागकं । आयुः पदञ्च वैडूर्यं जयदं पुष्यरागकम् ।। १६८७ ।। पुष्टार्थमिन्द्रनीलं स्यात् वश्यं स्यात्तु प्रवालकं । स्फटिकं पुत्रवृद्धिंस्या सर्वं मरकतप्रदम् ।। १६८८ ।। इह लोके पिलास्वेहे देहान्मुक्तिमवाप्नुयात् । पक्वजं सूफलाकारं लिंगं पीठं सुवर्णकम् ।। १६८९ ।। लिंगाधिक्ये भवेन्मृत्युः योन्याधिक्ये धनक्षयं । लिंगयोनिसमं कुर्यात्सर्वसंपत्सुखावहम् ।। १६९० ।। प्. ११८) वर्ज्यमर्कशरूक्षणित कृशस्थूलादि दीर्घा- कृतिश्वेतं चेत्कपिलंक्षतं च विविधं चंद्रा- ।। १६९१ ।। न्वितं च स्फुटम् । रेखाबिन्दु कलंगयुक्त- मधिकं शक्त्या च लिंगेन वा शूलाग्रस्फटितं- ।। १६९२ ।। नरेण गृहिणा सर्वम् ममक्षो शुभम् । दिनमुद्दिश्य यागायोग्यानि चान्यानि- ।। १६९३ ।। बहिर्घनानि सर्वाणि दण्डानि च तत्क्रियांतं । अन्तस्साराणि दारि रूपं पुमान् विदुः ।। १६९४ ।। बहिस्साराणि सर्वाणि नारिरूपमिहोच्यते । यागांते वर्जयेन्नारी तल्लयांतं पुमान् विदुः ।। १६९५ ।। एवं दण्डक्रमं कुर्याद्विशेषं किंचिदस्तिभिः । उत्शब्दं उगतं विद्यात्स्वयं मघमिति स्मृतं ।। १६९६ ।। उद्गतं तु स्वयं यस्स्यात् तस्मादुत्सवमुच्यते । पूज्यते सर्वगात्राय जायते ज्ञानमात्मनि ।। १६९७ ।। पुराणाज्जायते यस्मात् तस्मात् पूजेति कथ्यते । शंखं चंद्राधिदैवत्यं कुक्षिं गंगाधि दैवता ।। १६९८ ।। पृष्टे प्रजापतिश्चैव अग्रे ब्रह्माधिदैवता । दिनस्य गणसुप्रियं । सर्वदेवान् सगच्छद्विः ।। १६९९ ।। ध्वजमारोपयेद्बुधः । अन्तस्थ सारा.इ * माणि शंभोर्ध्वजस्य दण्डानि च तल्लयानि ।। १७०० ।। तृतीयोक्तं वाममस्त्रमिति स्मृतम् काषादि विद्यांतकं घोरं बिंबं तत्पुरुषं तथा ।। १७०१ ।। भूम्यादि नादपर्यन्तमीशानादि कथ्यते । काष्टादि वरधूशक्ति तत्वतत्वांतर स्थितं ।। १७०२ ।। अत्रिर्वसिष्ट भृंगिं च गौतमं काश्यपं तथा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईशस्सादाख्यमेव च ।। १७०३ ।। ईशानादिक्रमेणैव प्रोक्तं पङ्कजलोचने । ऋषिच्छंदस्य देवस्य क्रमाद्विद्युक्तवर्त्मना ।। १७०४ ।। देवानां स्वपदस्थाने दत्वाचम्य विचक्षणः । द्रव्यं निरीक्षमात्रेण तन्मंत्रेण स्मरेत्क्रमात् ।। १७०५ ।। प्. ११९) तद्रव्यं रक्षयेत्कृत्वा पात्राणामधि दैवताः । दीप्ततंत्रे- आसनम्मूर्तिमावाह्य एतत्रितयमूर्धनि ।। १७०६ ।। व्याप्ति व्यापक भावेन ज्ञात्वा यजनमारभेत् । आसीनं शुद्धं विद्यान्तं मूर्तिशक्त्यंत गोचरे ।। १७०७ ।। आवाह्य शिवो मूर्तिः * * मानु परियन्ततः । सुप्रभेदे- द्विनेत्रं द्विभुजं चण्डकरण्डमकुटं तु वा ।। १७०८ ।। किरीटमकुटो वापि केशबन्धयुतोऽपि वा । सर्वाभरणसंयुक्ता पादज्वल समन्विता ।। १७०९ ।। दुकूलपददेवांगैः चित्रवस्त्रैश्च वेष्टिता । सर्वावयव संपूर्णा सर्वलक्षण संयुता ।। १७१० ।। दक्षिणे कटकं वापि वामहस्तं प्रलंबितं । वामं तु कटकं वापि दक्षहस्तं प्रलंबितम् ।। १७११ ।। नी भंगस्य वशात्तत्र लं भयेत्सूत्रमादरात् । गौर्याकृति रूपं तु भवान्याकृतिरुच्यते ।। १७१२ ।। द्विनेत्रा द्विभुजा श्यामा पीनोन्नत पयोधरा । श्यामा च पीनगण्डा च पीनोर.क्ष दलेक्षणा ।। १७१३ ।। करविन्यासमस्याश्च कारयेत्पूर्ववत्पुनः । भवान्याकृतिराख्यातं गौरीरूपं तु पूर्ववत् ।। १७१४ ।। मन्त्रादौ सूतकं प्रोक्तं मन्त्रांते प्रेतकं भवेत् । प्रेतकं पितृ तृप्तस्स्यात् सूतकं राक्षसं भवेत् ।। १७१५ ।। मध्यमं मृत्युनाशं स्यात्रिकालं शैव वर्जयेत् । दांतं पयः पक्वफलं पवित्रं तिलं च पुष्पान्न- ।। १७१६ ।। सदुपजालम् ।। करवीरं अहोरात्रं पङ्कजं तु षण्मासयोः ।। १७१७ ।। द्विषाण्मासं च तुलसी बिल्वपत्रं प्रपूजयेत् । पुष्पजातिषु सर्वेषु करवीरं विशेषतः ।। १७१८ ।। पत्रेण क्षालनं प्रोक्तं पुष्पेण प्रोक्षणं तथा । इक्षुदण्डफलं मूलं क्षालनं छेदनं तथा ।। १७१९ ।। शैवोद्भवं तुलिंगानां कुण्डगोलमिति स्मृतं । आदि शैवो शिवो रुद्र शुद्धशैव शिवात्मकं ।। १७२० ।। तस्माच्छैवं प्रकर्तव्यं प्रतिष्टा चोत्सवांतकं । आदि शैवेन कर्तव्यं आत्मार्थं च परात्मकं ।। १७२१ ।। प्. १२०) आदिशैव इति प्रोक्तं स शिवः ब्राह्मणो गुरुः । जन्माशौचं मृताशौचं पूजाकाले मृतं यथा ।। १७२२ ।। आशौचं नाचरेत्तत्र पूजाशेषं समाचरेत् । ब्रह्मचारी गृहस्थानां यतीनां देशिकस्तथा ।। १७२३ ।। आशौचं तु न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा । सूतके मृतके चैव क्रियालोपं न कारयेत् ।। १७२४ ।। जलबुद्बुधवज्जीवः तस्माल्लिंगं समर्चयेत् । लिंगार्चनरता नारी प्रसूतेन रजस्वला ।। १७२५ ।। रविरग्निरथा वायु कोटि कोटि गुणश्शुचिं । शिवद्विजदशाहन्तु द्विजानां तु तथैव च ।। १७२६ ।। द्वादशाहं नृपस्यैव वैश्यः पञ्चदशा भवेत् । मासमेकं भवेच्छूद्रो चातुर्वर्णस्समासतः ।। १७२७ ।। दीक्षोत्सव प्रतिष्टा च कुर्वन्यस्तु शिवद्विजः । अन्तराले शृतं चेत्सदाशौचे मृतं जन्मजौ च ।। १७२८ ।। स पुत्रशिष्यमाहूय तत्क्रियां तत् समारभेत् । लिंगं वा कौतुकं वापि नित्य पूजा शिवद्विजः ।। १७२९ ।। सूतकं प्रेतकाद्यं तु एकाहेन तु शुध्यति । दशाहे शुद्धिर्विप्राणां द्वादशाहे नृपस्य तु ।। १७३० ।। वैश्य पक्षे तथा शुद्धि शूद्रश्च मासमाचरेत् । यागादि सर्वकार्येषु यागार्थं च व्रतं चरेत् ।। १७३१ ।। द्वयाशौचं न कर्तव्यं पद्मपत्रमिवांभसा । द्विजानां दीक्षितानां च यतीनां ब्रह्मचारिणां ।। १७३२ ।। आशौचं भवेत्किं च स्नान मात्रेण शुध्यति । विद्यापुराणे- मातामहिपितामह्यो मातुलाग्रकयोर्मृतौ ।। १७३३ ।। स्वगुरोराचार्ययोरेषां मातानां च पितृष्वसुः । मातृष्वसु भगिन्याश्च गर्भवानपि स्नापयेत् ।। १७३४ ।। स्मृतिवचने- याम्नौ द्वादशदण्डांतौ भृत्या * * मृतं यदि । परित्यज्य शिवं कुर्यात् नित्यनैमित्तिकाचरेत् ।। १७३५ ।। महामुखे- जीवश्शिवश्शिवो जीवः जीवः शिवेन उच्यते । पशुपाश शब्दतो जीवं पाशमुक्तः परश्शिवः ।। १७३६ ।। चतुष्पादं वेदरूपं तु अग्निरूपं तु शृंगकम् । आदित्यश्च प गोपालखगं रुद्रं तथैव च ।। १७३७ ।। प्. १२१) ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च वृषरूपं वृषमुच्यते । प्राप्ते कलियुगे घोरे नष्टे दग्धे च वा पुनः ।। १७३८ ।। वृषरूपेण शम्मित्वा शृतिश्चानन वाहनम् । आघ्रारविंदन्तु वेदश्वानश्शनैश्शनैः ।। १७३९ ।। यत्पादानि महन्तव्यं तं वन्दे परमेश्वरं । शुभं च अशुभं चाव अशुभं शुभवाहनम् ।। १७४० ।। ऋग्यजुस्साम वेदाश्च अंगप्रत्यंगमेव च । चंद्रार्कवच्छिन्नौ चैव सर्वदेवाश्च मेव च ।। १७४१ ।। तस्मात्तद्वाहनं चैव श्वान वाहन मुच्यते । कामिके- त्रयोदशीममावास्यायां माघमासे चतुर्दशी ।। १७४२ ।। चतुर्दश्याधिकारात्री शिवरात्रिस्तु पूजयेत् । चतुर्दशी शिवां प्रोक्ता अमावास्या स्वयं शिवः ।। १७४३ ।। एतयोस्संगमं कुर्याच्छिव रात्रिप्रदं बुधः । जपेन देवता नित्यं पूर्यमानं प्रसीदति ।। १७४४ ।। प्रसन्नाभि विधानाभौ इत्यामुक्तं च शाश्वतं । यक्षराक्षस पैशाच ग्रहस्सर्पादि भीषणा ।। १७४५ ।। जापितेऽन्तौष सर्वस्मिन् भयभीत समन्वितं । वक्ष्यामि शिवरात्रिं स्यात्पूजयेन्मुनि सत्तम ।। १७४६ ।। कृतत्रेधा युगे चैव द्वापरौ च कलौ युगे । युगे युगे तु संपूज्य त्रेतायां तु गुहं यजेत् ।। १७४७ ।। त्रेतायामपि विघ्नेशं च परेत्यच्युतं यजेत् । ब्रह्मेन्द्रे ऋषिभिश्चैव कलियुगे तु समर्चयेत् ।। १७४८ ।। माघे कृष्ण चतुर्द्दश्यां पूर्वाषाढे तु पंचमी । तुरगे सप्तमी चैव कृष्णाष्टम्यां तु कृत्तिका ।। १७४९ ।। आर्द्रमासे तु द्वादश्यां पुष्यमासे तथाष्टमी । एवं संवत्सरे पूज्य शिवरात्रिमुपासने ।। १७५० ।। माघमासे चतुर्द्दश्यां सत्फलं शिवरात्रिकं । एकमासे द्विपक्षे तु रात्रावधिकपक्षकम् ।। १७५१ ।। तद्रात्रौ शिवपूजांतं तत्फलं हन मे निशि । पक्षकं सममेकं स्यात् पूर्वरात्रौ शिवं यजेत् ।। १७५२ ।। पुमां * * व पक्षे तु राजा राष्ट्रं विनश्यति । पूर्वरात्रे च कर्तव्यं अन्यरात्रौ न कारयेत् ।। १७५३ ।। प्. १२२) तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूर्वरात्रौ विशेषतः । रात्राधिके तु पक्षे तु शिवपूजाविधाय च ।। १७५४ ।। तद्रात्रिः शिवपूजास्स्यात् देव सान्निध्यमेव च । शर्वरी पक्षहीने तु सर्वदोषकरं तथा ।। १७५५ ।। तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वमास क्रमेण तु । नित्य संध्यावसाने तु शिवरात्रिं समाचरेत् ।। १७५६ ।। यामं प्रति विशेषेण शिवपूजां विशेषतः । नवाहेऽथ सप्ताहे पञ्चाहे वांकुरार्पणं ।। १७५७ ।। अंकुराण्यर्पयेत् पश्चात् पूर्वोक्त विधिना सह । तद्दिनस्य तु पूर्वे तु मण्डपं शोधयेत्ततः ।। १७५८ ।। पञ्चगव्येन संपूज्य कौतुकं बंधयेत्ततः । बिल्वपत्रं तु संपूज्य सर्वगंधं समाश्रितं ।। १७५९ ।। वस्त्रेण वेष्टयेद्धीमान् बिल्वं चैवाधिवासनं । प्रभाते विमले धीमान् देशिकः स्नानमाचरेत् ।। १७६० ।। पूर्वाह्ने तर्पणं चैव मध्याह्ने तु प्रदक्षिणं । सायाह्ने पूजनं दृष्ट्वा जनानां तु व्रतं यजेत् ।। १७६१ ।। ब्रह्म क्षत्रियशूद्रास्तु उपवासं प्रकल्पयेत् । द्विजानां शिव भक्तानां सर्वप्राणी तथैव च ।। १७६२ ।। सर्वप्राणी तु नारीणां उपवासं तथैव च । निद्राहीनः समाख्यातं सर्वकार्याणि साधयेत् ।। १७६३ ।। आयुष्करं च सिद्धिं च सर्वमोक्षस्तथैव च । अमंगल्योपवासानां पुंसां जन्म तु मंगलं ।। १७६४ ।। अपत्नीकश्च यत्नेन उपवासमनिद्रकम् । ऋग्यजुस्सामवेदानां चतुस्संधि प्रपूजयेत् ।। १७६५ ।। ब्रह्मेन्द्र ऋषिहीनां तु देशिको भावयेत्ततः । विघ्नेशं पूजयेत्पूर्वं सौरपूजां अतः परम् ।। १७६६ ।। शालिभिस्तण्डुलं कृत्वा पुण्याहं वाचयेत्ततः । पूर्वं तु पञ्चगव्यं स्यात् द्वये पञ्चामृतं भवेत् ।। १७६७ ।। तृतीये मधुनास्नानं इक्षुसारं चतुर्थकम् । यामं प्रति विशेषेण पूजयेद्देशिकोत्तमः ।। १७६८ ।। पूर्वे तु स्नपनं प्रोक्तं अष्टोत्तरशतं भवेत् । द्वितीये स्नपनं चैव पञ्चविंशति संख्यया न्यूनमेकं ।। १७६९ ।। तृतीये स्नपनं चैव नवकुंभान् प्रपूरयेत् । यामं प्रतिविशेषेण स्नपनं कारयेद्वधः ।। १७७० ।। प्. १२३) पूर्वयामं तु संपूज्य बिल्वपत्रं समर्चयेत् । द्वितीये पद्मपुष्पं च तृतीये जातिपुष्पकं ।। १७७१ ।। नन्द्यावर्तन्तु संपूज्य चतुर्यामे तु पूजयेत् । चतुस्संध्यार्चनं कुर्याद्बिल्वपत्रं महत्फलं ।। १७७२ ।। मुद्गान्नं प्रथमं चैव द्वितीयं पायसान्नकं । तृतीयं कृसरान्नं स्यात् शुद्धान्नं तु चतुर्थकं ।। १७७३ ।। यामं प्रतिविशेषेण क्षेत्रपालं समर्चयेत् । यामं प्रतिविशेषेण महापूजां समाचरेत् ।। १७७४ ।। देशिकः पूजयेत्तत्र वस्त्रहेमांगुलीयकैः । ब्राह्मणान् पूजयेत्तत्र माहेश्वरान् सूपूजयेत् ।। १७७५ ।। पूजयेत्परिचाराणां वस्त्र हेमांगुलीयकैः । श्रीकरं विजयं पुण्यं आयुरारोग्यवर्धनम् ।। १७७६ ।। एवं विधिवत्संपूज्य शिवलोके महीयते । तच्चिष्टे शिवरात्रिः स्यात् माघमासे चतुर्द्दशी ।। १७७७ ।। माघात्फल्गुनयोर्मध्ये कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । पक्षकं सममेवं स्यात् पञ्चदुश्यां विधिं यजेत् ।। १७७८ ।। भास्करास्तमनात्पूर्वं चतुर्द्दीश युते यजेत् । चन्द्रक्षयेण कर्तव्यं चतुर्दश्यांतमेव च ।। १७७९ ।। माघमासांत संयुक्तं शिवरात्रिं सुपूजयेत् । सा तिथिः सकला ज्ञेया यस्यामस्तमितो रविः ।। १७८० ।। तन्नक्षत्रमहोरात्रं यस्यामभ्युदितो रविः । इति विजयाख्य महातंत्रे शिवरात्रि विधिः ।। १७८१ ।। अमा चतुर्दशीमित्या रुद्रमिथ्या च सप्तमी । दशम्येकादशी मिश्रां हन्ति पुण्यं पुराकृतं ।। १७८२ ।। चतुर्दश्यामधिकारात्रि सा शिवारात्रिरिष्यते । पूर्वात्रियोदशी रात्रौ याममेकं चतुर्दशी ।। १७८३ ।। इष्टा त्रयोदशी मिश्रा नेष्टामावास्यया युता । पोषणं तु चतुर्दश्यां पारणं तु चतुर्दशी ।। १७८४ ।। यस्यां त्रयोदशी पूर्णा याममेकं चतुर्दशी । सा रात्रिः भुक्तिमुक्ति प्रसाद दर्शयुक्तमथा भवेत् ।। १७८५ ।। त्रयोदशी भगाकारा लिंगाकारा चतुर्दशी । विधातव्यं गृहस्थेन दर्शयुक्तं तपस्विनी ।। १७८६ ।। प्. १२४) शिवाशं चतुर्विंशदंशकृत लिंगतुंगमथो- ब्रह्म भागे भवेत्तातुरंशं । पुनर्मध्यमे विष्णु- ।। १७८७ ।। भागं वसुश्च नवांशं शिवांशं भजेद्वर्धमानम् ।। धारालिंगे सर्वलिंगेऽन्तर्मूलेऽष्टाग्रंका ।। १७८८ ।। युगाग्रं ।। तस्मादूर्ध्वे जिद्विगुण्यं सुधारं- धारालिंगे सद्राद्रौ सर्ववर्णेषु शस्तम् ।। १७८९ ।। अस्त्रेण हुं फडन्तेन पूर्णायामेकं त्रयोदशी । वद्घटिकैका चतुर्दशी करन्यासं समाचरेत् ।। १७९० ।। करन्यासं समस्तं कृत्वा सुषिरं देहं मध्यमे । ध्यात्वा जलन्तं हुंकारं प्राणं संयम्य निश्चयं ।। १७९१ ।। हुंकारं तेन ते नैव रेचकेण समन्वितं । ग्रन्थि ।। १७९२ ।। पञ्चग्रंथिं ततः कृत्वा तस्मात्प्रकृति निश्चयं । मुक्तिमंत्रेण संग्राह्य जीवं हुंकारमूर्धनि ।। १७९३ ।। कुंभकेन समोपेतं वायुमूर्ध्वं गतं नयेत् । ते नैव द्वारदांतस्थे शिवेन सहयोजयेत् ।। १७९४ ।। आत्मयोजन मेतत्स्यात् ततो भूतानि शोधयेत् । पृथ्वि वातोपयो वह्नि द्वौ द्वौ शोध्यौ परस्परौ ।। १७९५ ।। आकाश्च विरोधेन यथा शोध्यं तथोच्यते । सूक्ष्मतंत्रे- निवृत्यादीनि भूतानि नान्यद्वानं समस्तकं ।। १७९६ ।। व्याप्यवस्थितानि मत्वातानि विशोधयेत् । दहनं वाथ भूतानां परस्पर विशोधनम् ।। १७९७ ।। मण्डलादि समाध्यक्षं भूतशुद्धिरिहोदिता । शोध्यापरागरहितं कलामात्र व्यवस्थितं ।। १७९८ ।। विचिन्त्य दिव्यदेहार्थं अमृत प्लवनं नयेत् । ध्यात्वा कुण्डिलिनीं शक्तिं अमृतैक स्वरूपिणीं ।। १७९९ ।। तदुद्भूतामृतस्रावे सिक्तां देवकलां स्मरेत् । कृत्वा हृद्यासनं तस्मिन् मूर्त्यात्मानं समानयेत् ।। १८०० ।। पुनराप्यायनं कृत्वा करन्यासं समाचरेत् । मूलां दशांशतोंगानां जपकार्योत्रयी मतः ।। १८०१ ।। अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा । शिरसाधारणं कोटि कर्णं च दशकोटितं ।। १८०२ ।। प्. १२५) शतकोटिगले बद्धं सहस्रमासबंधनम् । पार्वती वयसो हुत्वा ज्ञानलब्धेन गानवान् ।। १८०३ ।। ज्ञानसंबन्धमानं स्यादुत्तमं अष्टतालकं । मुहुर्मुहुः कुञ्चित पादयुक्तं चोर्द्दण्डितं वाम- ।। १८०४ ।। करञ्च वामम् । विवर्तितं यत्करणं विधिज्ञैः नियोजयेत्तन्नवनीतवृत्ते । (सूक्ष्मे) ।। १८०५ ।। नानाविधं तथाख्यातं अन्तर्बाह्य विशेषतः । लिंगप्रासादयोर्मध्ये श्रेष्ठं श्रेष्ठं प्रकीर्तितम् ।। १८०६ ।। गर्भे प्रदक्षिणं कृत्वा न तु शक्यं बहुदोषकं । गर्भे गेहे भवेल्लिंगच्छाया निर्माल्य संकरम् ।। १८०७ ।। सोमसूत्रं च मूलञ्च देवसामीप्यमेव च । परिहृत्य तु तत्सर्वं यदि सर्व फलावहम् ।। १८०८ ।। अन्तर्मण्डलदेशेऽपि सोमसूत्रं च विद्यते । प्रासादस्य प्रमाणं वा प्रासाद सममेव वा ।। १८०९ ।। निर्माल्य संकरेपि स्याद्धामच्छाया च विद्यते । परिहृत्य तत्तत्सर्वं प्रदक्षिणमथाचरेत् ।। १८१० ।। सव्यापसव्यमार्गेण मुदगत्या समाचरेत् । सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणम् ।। १८११ ।। सव्य चण्डेश प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकं । सव्यापसव्यमार्गेण कर्तव्यं वा प्रदक्षिणं ।। १८१२ ।। सव्यचण्ड प्रदेशं स्यादपरं सोमसूत्रकम् । सव्यापसव्यमार्गेण मृदुगत्या समाचरेत् ।। १८१३ ।। सव्यापसव्यमेवं स्यात् अन्तर्नित्योत्सवाय च । अंगप्रदक्षिणं चान्यदुदयास्तमनंतकम् ।। १८१४ ।। अनयोः पुण्यमाभात्यन्न शक्यं बहुदोषतः । क्षेत्रमाहात्म्य तद्वेद देवानां तत् फलं भवेत् ।। १८१५ ।। धाम?स्वविस्तार समानसूत्रं सोमस्य सोमे- दिशि संस्थितस्स्यात् । सूत्राद्बहिर्लंघन- ।। १८१६ ।। यांतं न दोषं स दोष मत्यन्तरलंघनीयम् । शिवस्य मंदिरच्छाया पादो ग्रामो नयेन्नरः ।। १८१७ ।। सदारस्य स पुत्रस्य नरकीस्स्यान्न संशयः । लिंगच्छायां तु लिंगं च प्रासादं यस्तु छायया ।। १८१८ ।। प्. १२६) बलिपीठमिदं प्रोक्तं पञ्चलिंगमिहोच्यते । स्त्रीणां चैव नराणां च शिव भक्तास्वमानतः ।। १८१९ ।। तत्तत्स्वनाम मंत्रेण प्रणवादि नमोऽन्तकं । शिवमंत्रं न दादौ तु स्वनामं मध्यमे न्यसेत् ।। १८२० ।। शिवशब्दं तृतीयं तु भक्ताना मंत्रमुच्चरन् । शान्तिकं प्रातः काले तु सायं काले तु पौष्टिकं ।। १८२१ ।। काम्यमांध्यन्दिने कुर्याधामच्छायां न लंघयेत् । प्रदक्षिणं स्वमार्गेण कुर्यात्काम्य प्रदक्षिणे ।। १८२२ ।। षण्मासात्सिद्धिदं विप्र शांतिकेन महत्फलम् । पौष्टिकं चाष्टमासे तु फलदं परिकीर्तितम् ।। १८२३ ।। संवत्सरमुपासित्वा काम्यं सर्वार्थसिद्धिदं । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। १८२४ ।।? शेषं तु गणाधिमध्ये मेषादिकन्यान्तवधा- । क्रमेण । विंशत्यष्टाधिकं मंत्रं मालामंत्र इति स्मृताः ।। १८२५ ।। सिद्धंवार्धक्ये सिद्धिदा मन्त्रमाला मन्त्रास्तु यौवने । पञ्चाक्षराधिका बाल्ये सिद्धिदा सर्वदापरे ।। १८२६ ।। स्त्री * * * * * न्त्रा वह्निजान्ता नमोऽन्ता च- । नपुंसका । शेषाः पुमांस इत्युक्ताः स्त्रीविधा- ।। १८२७ ।। मंत्र जातयः । साध्यं । जपादिषु प्रसिध्यर्थास्त्रध्य- र्च्चा जाततर्पणे । सुसिद्धा पाठमंत्रेण साधकारि- ।। १८२८ ।। ष्टते रिपुः । प्रत्युरश्शत्रिवर्णैस्तु मन्त्रानाशकरा- स्मृतिः । सुसिद्धम् । जपार्चादि क्रियास्सिद्धं मंत्रो- ।। १८२९ ।। यं साधकोत्तमः । तस्यार्धसाधनास्सर्वे मंत्राः सर्वत्र सिद्धिदः । एकार्णसिद्धितो मंत्रो जपलक्षं- ।। १८३० ।। जपादिकं । वर्णाधिक्यं जपं त्राक्षं कर्तव्यो- युक्तितः क्रमात् । एवं बीजं जपं कुर्यातद्वद्विगुण- ।। १८३१ ।। संख्यया । स्वाहा नमो विशेषांता स्त्री क्लीव पुरुषाः स्मृतः । वश्योच्चाटन विद्वेषा पुमांसा क्षुद्रकर्मणि ।। १८३२ ।। रोगापहारेवतीता क्लीबाश्चान्यत्र कर्णिका । गृहे जपं समं विद्यात् कोष्टे शतगुण भवेत् ।। १८३३ ।। पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रं गुणमुच्यते । अयुतं पर्वते पुण्यं नद्यालक्षमुदाहृतम् ।। १८३४ ।। प्. १२७) कोटिदेवालये प्रोक्तं अनंतं मम सन्निधौ । सूर्यस्याग्रे गुरोमिन्द्रो दीपस्य च जलस्य च ।। १८३५ ।। विप्राणां च गवाञ्चैव सन्निधौ तस्य तेजसा । तत् पूर्वाभिमुखं वन्द्यं दक्षिणं चाष्टचारकं ।। १८३६ ।। पश्चिमं धनयं विद्यादुत्तरं शांतिकं भवेत् । उष्णीषणी कंचुलिकी मुक्तकेशगलावृता ।। १८३७ ।। अपवित्र करो शुद्धो विलेपन्न जपेत्क्वचित् । क्षाभं मर्दं क्षुधंती च निष्ट वनप्रजम भीषणं ।। १८३८ ।। दर्शनं च शरीराणां वर्जयेज्जपकर्मणि । अचमे संभवेत्तेषां स्मरेद्विममान्वित ।। १८३९ ।। अंगुष्टेन तु मोक्षार्थी तर्जनीमभिचारके । पुष्टये मध्यमे न्यस्य शांतिकर्मण्यनामिके ।। १८४० ।। कनिष्टाकर्षणं प्रोक्तं अनामिका वापि सर्वतः । क्रूरकर्माणि सर्वाणि वृष्टिकाले प्रयोजयेत् ।। १८४१ ।। ग्रीष्मे विद्वेषणं कुर्यात् प्रावृड्युच्चारणं भवेत् । शैशिरो मारणं कुर्यात् तथा कन्याभिवसंतके ।। १८४२ ।। जपांशुमुच्चार्य तेज पैशाचिकं होमकर्मणि । मैसा मन्त्रजप्ते तु सर्वमंत्रमुदाहृतम् ।। १८४३ ।। जपं चतुर्विधं प्रोक्तं सर्वेषां जपकांक्षिणां । मानसं चैव कर्णोष्टमुपांशुर्व्यक्तमेव च ।। १८४४ ।। व्यक्ता दशगुणोपांशु तस्मात्कष्टोष्टकं शतं । सहस्रं मानसं तस्मात् अंगुल्यादि जपं शृणु ।। १८४५ ।। संप्रभेदे । अंगुल्या जपसंख्या कुशाग्रन्थि पुटया एकतुल्या फलातदा ।। जपेन देवता नित्यं- ।। १८४६ ।। अकुर्यात्मानं प्रसीदति । अंगुष्ठात् षट्गुणं प्रोक्तं- दभैर्दशगुणाधिकं । शतसंख्या कुशाग्रन्धि- ।। १८४७ ।। प्रवालेश्च सहस्रकम् । मणिर्दश साहस्त्रैः मौक्तिकं लक्षमुच्यते । पद्माक्षैः कोटिगुणितं- ।। १८४८ ।। रुद्राक्षैस्तु न विद्यते । रुद्राक्षस्य ततोत्पत्तिः शृणुध्वं वक्ष्यतेऽधुना । दिव्यं वर्षसहस्त्रेषु- ।। १८४९ ।। चक्षुरुन्मीलितं मया । मुञ्चमुञ्चति नेत्रेषु- तेन रुद्राक्षमुच्यते । एकवज्रं शिवं साक्षात्- ।। १८५० ।। प्. १२८) अनंतं धारणात् फलं । स ध्यायत्रियते यत्र- स याति परमां गतिं । द्विवक्त्रं शक्तिरित्युक्तं- ।। १८५१ ।। त्रिवक्त्रं नाद एव च । चतुर्वक्त्रं तु बिन्दुस्स्यात्- । पञ्चवक्त्रं सदाशिवं । षड्वक्त्रमीश्वरं प्रोक्तं रुद्रस्सप्तमुखं स्मृतं ।। १८५२ ।। अष्टपद्मं तथा विष्णु नवपद्मं चतुर्मुखं । नववक्त्रैक वक्त्रांतं फलं शतगुणोत्तरं ।। १८५३ ।। हस्तकण्ठ शिरौ कण्ठ संधार्यालय भस्मना । पूर्वपापात्प्रमुच्यंते शिवसायुज्यमाप्नुयात् ।। १८५४ ।। दर्शनं पापनाशं तु स्पर्शनं सर्वसिद्धिदम् । प्रागुप्तं धारणात्पुण्यं रुद्राक्षं धारयेत्सदा ।। १८५५ ।। प्रयाण काले रुद्राक्ष भक्षयित्वा त्रिसंधिके । ते रुद्रपदमाप्नोति पुनर्जन्म न विद्यते ।। १८५६ ।। इति विजयतंत्रे । पञ्चविंशति मोक्षार्थं अष्टाविंशति पौष्टिकं ।। १८५७ ।। त्रिंशच्च धनसंपत्ति पञ्चाशत्स्याभिचारकं । जपमाला प्रकर्तव्या संस्कर्ता सर्वशंबरैः ।। १८५८ ।। मध्यमानामिकांगुष्टा कर्षणात्सिद्धिरुत्तमाः । अंगुष्टं तर्जनी योगा मध्यमा सिद्धिरिष्यते ।। १८५९ ।। कनिष्टांगुष्ट संयोगात् सिद्धिरुक्ता कनीयसी । मूलाद्दशांशतोंगानां जपः कार्यो त्रयी मतः ।। १८६० ।। अंगुष्टेन विना कर्म कृतं तत्फलदं यदा । शिरसाधारणं कोटि कर्णयोर्दशकोटिकं ।। १८६१ ।। शतकोटि गलेबद्धं सहस्त्रं बंधबंधनं । -तत्र फलम् - ।। १८६२ ।। रेखामष्टगुणं विद्यात् पुत्रदीपैः फलैर्दश । शतं वै शंखमणिभिः प्रवालैश्च सहस्रकैः ।। १८६३ ।। मौक्तिकैर्लक्ष साहस्त्रं पद्माक्षं कोटिरुच्यते । रुद्राक्षं जपमेवं तु अनन्तफलदं भवेत् ।। १८६४ ।। जपेन देवता नित्यं शतमानं प्रसीदति । प्रसन्नादि विधानादौ उद्यामुक्तं च शाश्वतं ।। १८६५ ।। यक्षराक्षस पैशाच गृहसर्पादि भीषणं । या पितं तिष सर्वस्मिन् भयाद्वीत समन्वितं ।। १८६६ ।। प्. १२९) जपेन पापक्षतये विशेषं यत्तत्कृतं जन्म- । परंपरासु । जपेन रोगान् जयतेय मुक्तिं- ।। १८६७ ।। जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम् । प्रोक्तं च क मनुग्रहात्मकमिदंगेहे सरागो- ।। १८६८ ।। त्सलम् । गोष्टे गोगणमर्पणे सदनथाग्राह्येऽपि- शिष्टाग्रहं भाण्डोत्पत्ति करञ्च शौण्डिकगृहे- ।। १८६९ ।। मैत्रः परस्त्रीगृहे । क्षेत्रेशस्य सुखा यदि प्रकु- रुते ध्वस्तं सदा निश्चलं । मध्ये समेक कटिका- ।। १८७० ।। हयने लिखित्वा संपूजयेत्परमनुग्रह चक्रमेतत् । सर्वोत्तरो भवति तत्र कुसुंभ यत्नी सर्वात्मना- ।। १८७१ ।। वशमुपैति मनुष्य लोके । कामेन्द्रोर्धतले- त्रिमूर्तिमहितत् पार्श्वयोर्विन्यसेत् ।। १८७२ ।। बाणान्यानि तदंतरे बहिरति श्रीतारती बीजकम् । आकोन्तत्परितस्ततोष्टदल- ।। १८७३ ।। कृत्पद्मन्दलेषूत्क्रमात् श्रीं ह्रीं तद्दलकोटि- रग्रनिहितं ओं यूं बहि श्री त्रिधाम् ।। १८७४ ।। ह्रींकारं चंद्रमध्ये उपरिसवलये षोडशा- वर्णपूर्णे बाह्ये पद्माकृतिस्स्यात् दिनकर- ।। १८७५ ।। सहितं सांत यांतादि युक्तं ।। तद्बाह्ये भानु- वेष्टया हरिहर सहितं मूलमंत्रेण युक्तं- ।। १८७६ ।। साक्षात्त्रैलोक्यवश्यं सकलविषहरं यंत्रराजं नमामि ।। शतांश विंशत्यनवाष्टपत्रं- ।। १८७७ ।। मध्येन्द्रबीजं तदनंतरञ्च । स्वरान्वि- तानां च जडं सहस्रं ह्रीं मध्ये न्यसेदिन्दु- ।। १८७८ ।। मतीन्दु चक्रम् । अच्छस्वच्छारविन्द- स्थितिरुभयकराकस्थितं । पूर्णकुंभाभ्यां- ।। १८७९ ।। वेदाक्षमाले निजकरकमलाभ्यां घटो- निलपूर्णौ । धृत्यान्तौ च शृवन्तौ शिरसि- ।। १८८० ।। शशिकला बन्धुतेऽप्यायन्तां देहन्देवौ- दधानां प्रविशति विशता कल्पजातं श्रियंवः ।। १८८१ ।। स्वतलविभूत्यवाप्ति हेतु स्थितिर्यबिन्दुमु- खोद्गताभिलक्ष्मी । अनुदिनमिह पद्यते- ।। १८८२ ।। प्. १३०) नृभिर्यजंडुदिनेषु कदाचिदप्यलक्षम् विज्ञापि चित्रीतमुदारत्रिकोण शक्यद्रम- ।। १८८३ ।। ष्ठदशयुग्म चतुर्दशारं । अष्टाष्टयुग्मद- लपद्म महित्रयांगं मध्ये त्रिकोणमतिलै ।। १८८४ ।। प्रणमामि चक्रं । श्रीदेवी तत्परं श्लोकं- लिखेदेकं यथा पुरा । बाह्याद्दिक्षु दिक्षु- ।। १८८५ ।। लिखेत् पृथक् । वषडन्तं ततो मोदो मात्रां च । घटमध्यगं । पुनः पद्मपुटान्तस्थं योज- ।। १८८६ ।। येत्सर्वशांतिके । अनुग्रहात्मकं चक्रं- एतच्चक्रोत्तमोत्तमं । श्वेतांशुके वा भूर्जे- ।। १८८७ ।। वा पटेवाथ मनोरमे । शुभवारर्क्ष संयोगे- लाजेन कुंकुमेन वा । लिखेच्चक्रं शिवो- ।। १८८८ ।। भूत्वा दृढी देवेन्द्रदिङ्मुखं । रुद्रडं च- गुली कृत्वा लाक्षांगुल परिस्तुतम्- ।। १८८९ ।। येनेदं ध्यायते नित्यं मृत्युर्नोपैति तन्नरं । विषमज्वर हां ह्रीं कृत्वा पुष्टिमदं सदा ।। १८९० ।। पूर्वाद्येशानपर्यन्तं विन्यसेत्तु विशेषतः । प्रणवादि नमोऽन्तं तु पूजयेत् तु विधीयते ।। १८९१ ।। कपालशूलसहिता अभयवरदान्विता । नीलमेघनिभाकारा त्र्यक्षाश्चंद्रशेखराः ।। १८९२ ।। सर्वविघ्नहरा देवी कथितान्यष्ट भैरवाः । ग्रामेषु नगरेष्वेषु पत्तनेषु गृहेषु च ।। १८९३ ।। चंत्वरेषु श्मशानेषु शालासु गजवाहनं । त्र्यक्षमष्टभुजारौद्रमूर्ध्वकेशं सुदष्ट्रकं ।। १८९४ ।। रौद्रं तुष्टिं तु कृष्णाभं बालेन्दु कृतशेखरम् । नरशिरञ्च धत्तूरं नागयज्ञोपवीतकम् ।। १८९५ ।। संयुक्तं * * योः पत्रं वित्ततोमरकुण्डलं । शूलं डमरुकं खड्गं पिनागं दक्षिणे करे ।। १८९६ ।। कपालं च धनुश्चैव घण्टा पाशमतः करे । सर्वाभरणसंयुक्तं धीरं वै केतु मालया ।। १८९६ ।। नागनागांबरैर्युक्तं पक्वपीठोपरि स्थितं । एवं वै क्षेत्रपालं तु स्वरूपाणां प्रवक्ष्यते ।। १८९७ ।। पद्मं शूलं च मुकुलं निष्ष्टूरं योनिशंखकं । मन्त्रांत मुद्रया कार्यं विनियोगं प्रपूजयेत् ।। १८९८ ।। प्. १३१) मातंगि ध्यानम् । तान्त्री ताण्डवितांगुली किसलया तापिञ्चि- प्रभा मातरनाथ वलावतंसकलितां तारुण्य- ।। १८९९ ।। सर्वश्रियं । हंसालिंबिक्रदंब गर्भकबरी- भारां भवध्वंसनी । मातस्वाशमतंग तनये- ।। १९०० ।। पश्यन्ति पश्ये श्रिया । वाराही मंत्रम् । नेत्रत्रयं स्फटिककुण्डिकयाक्षसूत्राम् ।। १९०१ ।। व्याख्यान पुस्तकरविलासित दोश्चतुष्कां । श्वेतासितांशुकधरां सितगंधपुष्पाम्- ।। १९०२ ।। श्वेतांबुजासन रतां प्रणमामि वाणीम् । शातामिति शृतमंभंकुरमायत श्री- ।। १९०३ ।। संभावना सदसि मूर्ति नरार्तिवेशम् । वाच्य प्रसन्न मधुराभवती प्रसन्ना- ।। १९०४ ।। छिन्नोवि प्रकटकं तु गिरीन्द्रकन्ये- । अष्टमस्य तृतीयं यत् चतुर्दशसमन्वितं ।। १९०५ ।। दण्डकुण्डलमेतद्धि सारस्वत मुदाहृतं । देव्या ध्यानं प्रवक्ष्यामि सर्वकार्यार्थ साधनं ।। १९०६ ।। हृत्पद्म कर्णिकामध्ये सुखासीनां शुचिस्मितां । रक्तवर्णां सुप्रसन्नां सर्वाभरणभूषितां ।। १९०७ ।। त्रिणेत्रां चारुमकुटां चंद्ररेखावतंसकाम् । हारनूपुरकेयुर तुंगबंध विराजितां ।। १९०८ ।। मुक्तामाणिक्कवैडूर्य द्विपेन कलकान्वितां । रत्नबंध सृजं चैव रत्नकुण्डलमण्डिताम् ।। १९०९ ।। विचित्ररत्नवलयां विचित्रवलयां शुभाम् । पाशकुंशधरां चैव वरदाभय तत्पराम् ।। १९१० ।। दधतीमक्षमालां च सा भयेन च प्राणिनां- । चामराभ्यां वीज्यमानां च चण्डिका छत्रशोभितां ।। १९११ ।। शंख पद्मनिधिभ्यां च सेविता पादमूलतः । महाघोषं समादाय वह्निवर्णमतः परं ।। १९१२ ।। वाग्प्रवृत्तिप्रदञ्चैव सर्वकामार्थसाधनं । मन्त्रोत्तममिदुं प्रोक्तं कथितं शंभुना पुरा ।। १९१३ ।। ऋषिर्ब्रह्मास्य मंत्रस्य छंदो गायत्रमुच्यते । अंबिका देवता प्रोक्ता महादेवोधि दैवता ।। १९१४ ।। ब्रह्माण माहुः प्रथमं विष्णुश्च तदनंतरं । ततः परं महादेवं वदन्ति किल दैवतां ।। १९१५ ।। प्. १३२) दुर्गाञ्च देवतां केचित्यथान्ये मातृदेवताः । वाग्देवीमाहुरपरे लक्ष्मीमन्ये तथा विदुः ।। १९१६ ।। आदित्यमाहुरपरे ज्येष्टां शंसन्त्यपरे । किमत्र बहुनोक्तेन सर्वदेवमयश्शिवः ।। १९१७ ।। एकहस्तां चतुर्हस्तां सर्वाभरण भूषितां । नितंबतटविस्तीर्णां मध्यक्षामस्तनोन्नतां ।। १९१८ ।। वामादिशक्ति रुपेतां मनोन्मनीं सुलक्षणां । ध्यात्वा संपूजयेद्धीमान् जगत्प्रीति करार्थवै ।। १९१९ ।। श्यामनिभपक्ष स्वम्न? नयनं स्यात् पङ्कज- । प्रसार्यकरतुंग- * * * * * * * * * ।। १९२० ।। * * * * * * * * * * * * * * * * । शान्तिकन्विति विख्यातं शैविकं शृणुसत्तम ।। १९२१ ।। देवस्य वामहस्तं तु देव्याः कट्याः समायुतं । गौर्याश्च स्वव्यहस्तं तु पङ्कजं धारयेत्पुनः ।। १९२२ ।। वामहस्तं तु लंबं तु विशेषमिति निश्चयं । उमामहेश्वरं ख्यातं गौरी संवादमुच्यते ।। १९२३ ।। पूर्ववत्कारयेत्सर्वं विशेषमधुनोच्यते । देवस्य दक्षहस्तेन देव्याःस्तनं प्रविश्यति ।। १९२४ ।। अन्तस्संगमसंयुक्तं तयोर्मध्यान्तरं यमं । उमासंवादमेवोक्तं शृणुमानुग्रहं द्विजः ।। १९२५ ।। उमामहेशवत्सर्वं विशेषं किंचिदस्ति हि । देवस्य दक्षहस्तं तत् भवान्यां इन्दुके स्थितं ।। १९२६ ।। उमानुग्रहमेवास्मिन् सर्वस्पष्टसमीरितं । एवं चन्द्रधरस्यैवं चतुर्भेदं प्रकीर्तितं ।। १९२७ ।। चंद्रशेखरमित्युक्तं दक्षिणामूर्तिरुच्यते । अथातः संप्रवक्ष्यामि दक्षिणेश द्विधाशृणु ।। १९२८ ।। त्रिणेत्रं चतुर्भुजं शांतं सौम्यरूपं स्मिताननं । कृष्णाजिनांबरधरां व्याघ्रचर्मोत्तरीयकं ।। १९२९ । सिंह्मवक्त्रं च संबध्य चंद्रार्ककुसुमद्वयं । संयुक्तं वा विकीर्णं च वेणुबंधयुतं तु वा ।। १९३० ।। स्निग्धकुंतलयुक्तं वा जटासंयुतमेव वा । रवेदीर्घांगुलं वामे करे पुस्तक संयुतम् ।। १९३१ ।। सदसन्दक्षहस्ते तु अनलं वामहस्तके । अक्षमाला जपाकारं संयुक्तं दक्षहस्तके ।। १९३२ ।। प्. १३३) देहसूक्ष्मे स्थितिप्राणा ध्यानं युक्तं शुभावहम् । किंचिदस्मिन् समायुक्तं बलं सर्वाङ्घ्रि संयुतं ।। १९३३ ।। दक्षांघ्रिजानुकामूर्ध्वेशयी वामपदान्वितम् । एवं रूपं समाख्यातं लंबसूत्रमथ शृणु ।। १९३४ ।। द्वादशांगुल पर्यन्तं उपर्युपरिकल्पयेत् । अगस्त्यं च पुलस्त्यं च विश्वामित्रं च गौतमं ।। १९३५ ।। योगाभ्यास प्रकाशं तु कारयेद्विधिपूर्वकं । एवं स्याद्दक्षिणामूर्तिः गैयमूर्तिमथा शृणु ।। १९३६ ।। कटकं सव्यहस्तं तु नागययज्ञं तदुच्यते । वामहस्तं तथाह्येव ऊर्ध्वाननं तदोच्यते ।। १९३७ ।। ऊर्वग्रे दक्षिणं पादं तत्र द्वैधं निवेशयेत् । सर्वहस्तन्तु कटके वामहस्तं ततोपरि ।। १९३८ ।। ऊरू वामे कला प्रोक्ता भागन्तत्कटकोर्ध्वके । दण्डायाममिति ख्यातं विस्तारं कोलकं भवेत् ।। १९३९ ।। लांबुवक्त्र षडंगुल्यं उत्सेधं वंशकं भवेत् । कटके मणिबंधं च हिक्का मध्याप्यनंतरम् ।। १९४० ।। पञ्चषण्मात्रमित्युक्तं * * * दक्षिणे बुधः । नाभ्यादामणी बंधात् अन्तरं चाननं भवेत् ।। १९४१ ।। आसीनं वा स्थितं वापि यानं वा भावयेत्पुनः । एवं विशेषमंत्रोक्तं शेषं व्याख्यान मूर्तिवत् ।। १९४२ ।। दक्षिणामूर्तिमेवोक्तं वृषरूपमथ शृणु । अथातः संप्रवक्ष्यामि वृषवाहनलक्षणं ।। १९४३ ।। वृषारूढद्विधा विप्राभुक्तिदं मुक्तिदं तथा । भवानी सहितं देवं पीठोर्ध्वे विन्यसेद्बुधः ।। १९४४ ।। वृषभं पृष्टतो न्यस्त्वा पूर्ववल्लक्षणोऽन्वितम् । चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च जटामकुटसंयुतम् । १९४५ ।। द्रव्याभरणमत्रैव सर्वाभरणसंयुतम् । शुक्लयज्ञोपवीतं च शांतरूपं स्मिताननं ।। १९४६ ।। दक्षिणे परशुं ग्राह्य मृगं वा मांसकं न्यसेत् । कटकं सव्यहस्तं वा वामहस्तप्रकोष्टतः ।। १९४७ ।। तद्धस्ते तु स पक्षं वा पताकाधोमुखं तथा । तन्मध्यमांगुलाग्रं तु नाभिसूत्रसमं भवेत् ।। १९४८ ।। एवं कुर्यात् तु भुक्त्यर्थं मुक्त्यर्थमधुनोच्यते । त्रिणेत्रं चतुर्भुजं शांतं सर्वाभरणसंयुतम् ।। १९४९ ।। प्. १३४) वेणी बंधेन मकुटं * * * * * * * * । धामाग्रे दक्षिणे वाथ मण्डपं कारयेत्पुनः ।। १९५० ।। धिष्ण्यविस्तारमानं वा अर्धार्धं द्विगुणं तु वा । परितः पदमध्ये तु कुण्डं कुर्याद्विधानकं ।। १९५१ ।। पूर्वायांश्चतुश्रं तु चापाकारं तु दक्षिणे । पश्चिमे वृत्तकुण्डं तु उत्तरेब्जं तु कारयेत् ।। १९५२ ।। ईशानं तु त्रयोर्मध्ये वृत्तं प्रधानकं कुरु । प्राक्कुण्डवेदिका मध्ये पावके वा विधानतः ।। १९५३ ।। वास्तु होमं प्रकर्तव्यं पर्यग्निकरणं कुरु । बलिं क्षिप्त्वा तदंते तु शुद्धान्नं दधि संयुतं ।। १९५४ ।। प्रोक्षयेत्पुरुषेणैव पुनः पुण्याहमाचरेत् । मध्यमे शिवकुंभन्तु तस्य वामे तु शक्तिका ।। १९५५ ।। कार्तिके पूर्वकुंभे तु दक्षकुंभे महेश्वरम् । मुरारी पश्चिमे कुंभे अर्धनारीशमेव वा ।। १९५६ ।। मध्यनारीश विन्यासे कुंभे भेदमिहोच्यते । वर्धन्य घटके तत्र न्यासं कुर्यात्सलक्षणं ।। १९५७ ।। ब्रह्माणमुत्तरे कुंभे शक्तीनां सहवासिनां । पूर्वादीशानपर्यन्तं लोकपाल भटान्न्यसेत् ।। १९५८ ।। सकूर्चान् सापि धानांश्च सवस्त्रान् वारिपूरितान् । तिस्रं च दण्डांतरमुक्तपृष्टे पञ्चाख्य- ।। १९५९ ।। दण्डान्तरमूलबाह्ये । दशस्य षड्दण्ड- तदन्तरे वा ध्वजस्य संस्थापनमेनवोक्तं ।। १९६० ।। मूलस्थूलं भवेन्नारी अग्रस्थूलं नपुंसकं । मूलादग्रसमं चैव पुमान् दर्भैश्च लक्षणं ।। १९६१ ।। कुशां काशां तथा दूर्वा व्रीहिं मोच्छियं तथा । विश्वामित्र उशीरं च सप्तदर्भाः प्रकीर्तिताः ।। १९६२ ।। तत्वातिथिग्रह संग्रदर्भैः अष्टादशांगुलमाय समानं । अत्र युगांगुलग्रन्थि तदर्धं उत्तममध्यम कन्यस- ।। १९६३ ।। कूर्चम् । कूशमूले स्थितो ब्रह्मा कुशमध्ये तु । केशवः । कुशाग्रे शंकरं विद्यात्कुशानाम- ।। १९६४ ।। धि दैवताः । पञ्चविंशति दर्भैस्तु कुर्यात्कूर्च्च- मिति स्मृतम् । दशपञ्चकृतं मध्ये नवदर्भै- ।। १९६५ ।। स्तु कन्यसं न्यसेत् । ऊर्ध्वकूर्चमतः कूर्चम्- अन्तः कूर्चं तु कर्तव्यं इति चार्थाममेव च ।। १९६६ ।। प्. १३५) कूर्चन्तु त्रिविधा ज्ञेया उत्तमा मध्यमा तथा । ब्रह्मचारी द्विदर्भैस्तु त्रिदर्भैस्तु ग्रहस्तयोः ।। १९६७ ।। वानः प्रस्थकुशाः पञ्च कुशास्सप्तै तु भिक्षुका । दक्षिणावर्तकथितं अपवित्रकरलंकृतम् ।। १९६८ ।। वलयं द्व्यंगुलं प्रोक्तं ग्रन्थिमेकांगुलं भवेत् । अग्रे तु चतुरंगुल्यं सप्तां * * * * * * ।। १९६९ ।। * * * क्तं तु पूर्वोक्तं गरीलक्षणमेव हि । सरस्वत्यादि शक्तीनां अदैव प्रोच्यते बुधैः ।। १९७० ।। वामनासापुटे चैव स्नानपीठस्य वामके । नाभि वामे तथा ऊरु दक्षिणे गुल्फमध्यमे ।। १९७१ ।। लंभयेत्सम भंगस्यात् सूत्राद्भागं तु वामनि । तत्सूत्रान् स्तनमध्यस्स्यात् त्र्यंगुलं चेति कीर्तितं ।। १९७२ ।। सूत्रान् तयोति मध्यं च दक्षिणे चतुरंगुलं । सूत्रात्तद्दक्षिणे जानु मध्यवेदांगुलं भवेत् ।। १९७३ ।। तस्य सूत्राद्दक्षिणांगुष्ठादस्यांगुलमिति स्मृतं । सूत्राला वामचांगुष्टान् सार्ध सप्तांगुलं भवेत् ।। १९७४ ।। पाणिद्वयव मध्यं च वेदमात्रमिहोच्यते । स्तनमध्ये घटम्रत्वं शिरोन्तात्तत्प्रयोजयेत् ।। १९७५ ।। सूत्रांतमणिबंधं च त्रिःपञ्चांगुल नीवृकम् । वामहस्तांगुलं नीव्रं बाह्ये तु चतुरंगुलम् ।। १९७६ ।। श्रोण पश्चात् प्रकोष्टान्तं द्व्यंतरं सांगुलं भवेत् । पीनोरु पीन * * * * * * * वरोदरि ।। १९७७ ।। आसनं वा स्थितं वापि अनुक्तमनुपूर्ववत् । केशांत कर्णजान्वन्तांघ्रितलेभ्यो त्रिवर्धयेत् ।। १९७८ ।। मदरेन्द्र दयानाभे योनौ द्विद्यंगुलं भवेत् । ऊरौ चतुर्यवान्तानि वर्ज्यघाधारि वर्धयेत् ।। १९७९ ।। त्रियामनां तु नित्यास्य सर्वेष्वगेषु कल्पयेत् । लिंगस्य तुंगद्विगुणं च द्रव्याद्द्विरष्टताग- ।। १९८० ।। श्री गुणं च हीनात् । क्षुद्राल्पयुक्तं दधिकप्र- शस्ताद्देव्याश्च कुर्यात् सकलं च सम्यक् ।। १९८१ ।। अजिते- पीठोच्च तारा सदृशं मथं वा पादाधिकं चेत्कृ- तिरंतराले । भज्याघनत्रय समोच्च यागौनि- ।। १९८२ ।। प्. १३६) मानं स्याच्चंकरस्य शयनावासयोग्यं । आर्यादेवी मूलबेरोर्चमानं पश्चात्तासा तुंग- ।। १९८३ ।। मानं क्रमेण । कर्णान्तं नासिकाभ्यंतमानं- भवन्तं वा बाहुम्रब्राहुश्च । देव्या संस्थापनं वक्ष्ये तल्लक्ष्यस्य पुरस्सरं ।। १९८४ ।। शिलामृद्रव्यमासाद्य सितकुर्यात्प्रतिमां ततः । ग्रामादौ शिवहमेध्ये तु कराष्टर्कत्वंतरालके ।। १९८५ ।। गौरी स्थानं प्रकर्तव्यं इष्टदेशे मनोरमे । त्रिहस्ताद्यकपञ्चाशत् हस्तविस्तार संयुतं ।। १९८६ ।। तस्य धाम विधातव्यं उत्सेधाद्यं तु पूर्ववत् । बहुभ्याकारमिष्टं स्यादनुरूपयुतं तु वा ।। १९८७ ।। वलद्यकार रूपंश्चे चतुर्थं विभजेत् ततः । दैर्ध्यत्वेकांश वृद्धिस्स्यात् षड्भिगर्भोद्भवैः पदैः ।। १९८८ ।। एकाभित्तिरुद्दिष्टं क्रियावादं विभजेत्ततः । द्वाभ्यां गतोभवेत्तिष्ट भक्ति समन्तादेकमार्गतः ।। १९८९ ।। चतुर्थार्जितते तारे अष्टदैर्घ्यमथापि वा । गर्भस्यष्टपदै व्याख्यथा च न गद्यते ।। १९९० ।। सप्तभिः स्वष्टभिर्वाथ नवभिर्दशभिस्तु वा । समन्तादेकभित्ति गर्भन्तु न भागेनमीरितं ।। १९९१ ।। विधानाद्देवि चोत्सेधं सुधामादि तच्च पूर्वपदे सद्यादमानांगुलेन वा । मात्रांगुलेन गृहच्छायां या वेषामपि कल्पयेत् ।। १९९२ ।। ततश्चैषां प्रकर्तव्यं देवी प्रोक्तं प्रमाणतः । चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च सुप्रसन्नैकपत्रजा ।। १९९३ ।। दुकूलवसना देवी करण्डमकुटान्विता । अभयकरयुमसंयुक्ता पाशांकुशधरान्विता ।। १९९४ ।। द्विभुजावा द्विनेत्रा वा प्रलंबितकरान्विता । उत्फलग्रहण कर्मारंभ कालस्य कथित- ।। १९९५ ।। नयनरूमील्ये पूर्वे युरोक्तम । धरणिखननि मश्वधृतं शैवकर्मयजनहुत न दोषां स्थाप- ।। १९९६ ।। येत्संप्रदार्कम् । मद्भक्त्या शंकरद्वेषी मद्वेषी शंकरप्रियः । तावुभौ नरकं यान्ति यावच्चंद्रदिनाकरौ ।। १९९७ ।। प्. १३७) शूलचक्रधरान् विप्रान् दूरे दृष्ट्वावमादतः । प्रमादात् दर्शनं कृत्वा आदित्यं तु शतं जपेत् ।। १९९८ ।। लवंगकर्पूर फलत्रयं च समाभिचूर्णं मधु- शर्करान्वितम् । शिवप्रियं पापहरं पवित्रं- ।। १९९९ ।। निश्वद्यमानं उवासमुत्तमम् ।। लिंगमुद्रा नमस्कारा नालाख्यां शंखमुद्रिका । सुरभी मुकुली चैवावाहिनी च निष्ठुरा ।। २००० ।। स्वयं प्रोक्तं तदद्राक्तौ * * * कौतुकं क्रमात् । सुवर्ण मांगल्य सूत्राणि शांतिहोमं समाचरेत् ।। २००१ ।। होमांते कौतुकं प्रोक्तं सर्वकर्म समाचरेत् । सूक्ष्मतंत्रे - अंकुरार्पण पूर्वं च बलिदानात्क्रमेण तु ।। २००२ ।। कौतुकांतं समारभ्य यागांतं मधि समाचरेत् । षड्वंशमेक हृदयं चतुर्वक्रं चतुर्धरम् ।। २००३ ।। मेदिन्यां वास्तुपुरुषं निकुब्जप्राग्शिरोविदुः । तस्योत्तमांगविज्ञेया आर्योक्ता नाम देवता ।। २००४ ।। सवित्रो दक्षिण कुजं सवित्रः कक्ष उच्यते । आपत्स तापवत्सश्च स कक्षो वामतो भुज ।। २००५ ।। विश्वस्वी दक्षिणं पार्श्वं वामपार्श्वे महीधरं । मध्ये ब्रह्ममयं कार्यं मित्र पूर्वं विधीयते ।। २००६ ।। इन्द्रश्चैवेन्द्रराजश्च दक्षिणापाद ईरितौ । रुद्रोरुजयी वामपाद शैवस्तथैव मुखं च ।। २००७ ।। वास्तु स्त्रिभौग मध्ये तु वशो षट्प्रागुदङ्मुखं । वास्तुमध्ये तु वर्माणि ब्रह्मा हृदयमुच्यते ।। २००८ ।। निष्कुटांशस्वरा ज्ञेया इत्येषां पूरुषस्तथा । गृहे गृहे मनुष्याणां शुभाशुभकरप्रभुः ।। २००९ ।। तस्यांगानि गृहांगानि विद्या नैवोपपीडयेत् । प्राथम्यस्तु यथा संख्यं भर्तारंगेति संभृताः ।। २०१० ।। तस्मात्परिग्रहे विद्वान् पुरुषाशं तु सर्वथा । चत्वारिंशश्च पञ्चैव देवतानां समुच्चयं ।। २०११ ।। सदारं सरमुखीभावं आवाहनमिहोच्यते । भक्तानिवेशनं तत्र स्थापनं कथितं बुधैः ।। २०१२ ।। प्. १३८) संध्यादि विहीनं- एवं ध्यानसमायुक्त सदेहं यं परित्यजेत् । कुलस्वजनमित्यादि समुद्धृत्य शिवं यजेत् ।। २०१३ ।। श्रद्धया सह शोभितां गतमाप्नोति तत्समं तु मघामघैः । भूतानामपि सर्वेषां चैतन्यं शब्दमुच्यते ।। २०१४ ।। भूतनस्य चेतने यस्तु घोषरूपं यथा तथा । तस्य पाकरणार्थाय शिवात्मावयवर्तिनः ।। २०१५ ।। भेरी ताडनघोषेण तदाकरणमाचरेत् । तप्तकांचन दीप्त्यर्थं यथा तु षजलं ददेत् ।। २०१६ ।। तथैव शिवमूढासु अर्घ्यं दद्याद्विचक्षणः । सन्ध्या दीपविहीनं ।। २०१७ ।। संध्या दीपविहीने च द्विगुणं रोपयेत्ततः । व्यतिक्रमेण मन्त्रं सर्वं निष्फलं भवेत् ।। २०१८ ।। शांतिहोमं ततः कृत्वा मूलमंत्रशतं जपेत् । कारणे । निवेद्यादि विहीने च दुर्भिक्षं बाधते ध्रुवं ।। २०१९ ।। सन्ध्याका तु विहीने च तद्द्रव्यं द्विगुणं ददेत् । सन्धिद्वयविहीने च कुर्याद्भव्याभिषेचनम् ।। २०२० ।। एकाहे शोकहीने च द्रोणक्षीराभिषेचनम् । पञ्चाहे शक्तिहोमं च दशाहे स्नपनं कुरु ।। २०२१ ।। मासादूर्ध्व विहीने च कारयेच्छांति होमकं । स्नपनं कारयित्वा तु अर्चनोक्तं समाचरेत् ।। २०२२ ।। निर्वाण दीपहीने तु लोकोरुक्तं समाचरेत् । एकाहेतु विहीना स्यात् द्विगुणं रोपयेत्ततः ।। २०२३ ।। पञ्चाहे शांतिहोमं च दशाहे स्नपनं कुरु । द्वारपूजा विहीने च सस्यानां नाशनं भवेत् ।। २०२४ ।। द्वारस्थं देवतानां च तन्मंत्रं च शतं जपेत् । गंधपुष्पादिभिश्चैव पूर्ववत् * * * * येत् ।। २०२५ ।। नित्य प्रपूत्योत्सवविहीने तु धान्यं विनिक्षिपेत् । सन्ध्यैके तु विहीने तु स्नापयेत्पञ्चगव्यकम् ।। २०२६ ।। मूलमंत्रशतं जप्त्वा उत्सवं पूर्ववत् कुरु । सन्धिद्वय विहीने च शांतिद्वयं च कारयेत् ।। २०२७ ।। पञ्चाहे चोत्सवे हीने मूर्तिहोमं तु कारयेत् । स्नपनं कारयेच्छंभोः पूजयेत्तु विशेषतः ।। २०२८ ।। प्. १३९) मासो नित्योत्सवे हीने वाद्यांगैः ब्रह्मपंचकैः । षडंगैर्बीजमुख्यैश्च * * * व दशाक्षरैः ।। २०२९ ।। प्रत्येकं तु शतं जप्त्वा तद्रव्यं द्विगुणं भवेत् । मार्जनं प्रोक्षणा हीने शंखघोष विहीनके ।। २०३० ।। गवानां नाशमेवात्र व्योमव्यापि शतं जपेत् । बलिदान विहीनं स्यात् * * क्षु ग्राम वासिनां ।। २०३१ ।। शांति होमं ततः कृत्वा बलिदानं समाचरेत् । नवनैवेद्य हीने च दुर्भिक्षं जायते भुवि ।। २०३२ ।। मूर्तिहोमं ततः कृत्वा भूसुरान् भोजयेत्ततः । अर्चनोक्तं समभ्यर्च्य प्रभूत हविषं ददेत् ।। २०३३ ।। पवित्रारोहणे हीने महामारी प्रवर्तते । दाशाहोमं ततः कृत्वा स्नपनं कारयेत्प्रभोः ।। २०३४ ।। पवित्रारोहणे हीने लब्धमाने तु बुद्धिमान् । कृत्तिका दीपहीनम् । कृत्तिका दीपहीने तु अनावृष्टिर्भविष्यति ।। २०३५ ।। शांति होमं ततः कृत्वा स्नपनं कारये प्रभोः । अर्च्चनोक्तं समभ्यर्च्य प्रभूतहविषं ददेत् ।। २०३६ ।। लब्धमासेऽग्निनक्षत्रे कृत्तिका दीपमाचरेत् । कृष्णं शैलाधिता हेमा * * प्रशस्त शोभना ।। २०३७ ।। कृष्ण शैले रक्त बिन्दु कृष्णे कृष्णं सर्वदोषा । करं तत् ।। कृष्णशैले रक्तपीतं श्वेतं पीतं तथैव च ।। २०३७ ।। श्वेते शैलं श्वेतपीतं श्वेते श्वेते सुखं भवेत् । वृद्धमयमतं- हरिका कृष्णशैले तु - स्तिवर्णं विशेषतः ।। २०३८ ।। खर्झूरपत्र सदृशं पूर्णस्तं भाकृतिं शुभम् । लिंगनाहसंपीठ विस्तृतं विस्तृतस्यशरवेग ।। २०३९ ।। तुङ्गकम् । विस्तृतार्थ- मथ गोमुखायतं गोमुखान्तमथकर्णना- ।। २०४० ।। हकं । लिंगस्य नाहवाष्टविधं भजित्वा- एकं विना राल स तन्तुलिंगात् । भोगं- ।। २०४१ ।। वरं तत्स्वयमेव सिद्धं समं तु लिंगात्सममेव- मोक्षं । हुत्पत्ति कर्णिकामध्ये अस्मारोपरिस्थितम् ।। २०४२ ।। प्. १४०) चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च सहस्रादित्य सन्निभम् । व्याघ्र चर्मांबरधरं भस्माभ्यक्तं तथैव च ।। २०४३ ।। पुञ्जपिञ्ज जटायुक्तं सक * क्षोभशोभितं । धुद्धूरं चार्कपुष्पं च लक्ष्मपुष्पं तथैव च ।। २०४४ ।। शश्वद्धत्र पथं चैव दक्षगंगाधरं हरम् । करो * तु शिरो मध्ये ललाटे वहबंधनम् ।। २०४५ ।। हारकेयूरकटकं कर्णिका कुण्डलैरपि । पादयोर्नूपुरैः हृष्यैः नानापुष्पोपशोभितं ।। २०४६ ।। यज्ञसूत्रोत्तरीयं च भस्मधारसमन्वितं । डमरुकं दक्षिणे हस्ते वामहस्तेऽनलं तथा ।। २०४७ ।। अभयं दक्षिणे हस्ते दोर्दण्डं वामहस्तके । सितं वै दक्षिणं पादं वामपादं तथोद्धृतम् ।। २०४८ ।। समाधिगुणसंपन्नैः योगिभिस्तत्वपारगैः । ध्यातव्यं सर्वदा देवं परमानंदविग्रहम् ।। २०४९ ।। शतसहस्रके- पराभवं परानंतं परताण्डवविग्रहम् । अद्भुतं चामृतं सत्यं अतिगुह्यं शिवं शुभम् ।। २०५० ।। पराभवं परानंतं परताण्डवविग्रहम् । अद्भुतं चामृतं सत्यं अतिगुह्यं शिवं शुभं ।। २०५१ ।। सर्वं नमः संध्यायां वासमुत्त - ति हृतिः । इत्येवं पूजयेद्देवं राजाराष्ट्रं सुशोभनम् ।। २०५२ ।। इति गुह्यमथ स्नानं सर्वदेवेषु निश्चितं । प्रसन्न चेतसे देवं धार्मिकाय हुताग्नये ।। २०५३ ।। ईश्वराधारचक्रं च लिंगं सादाख्य । शक्तीनामुपत्नीनाद उच्यते । आनंदकर- ।। २०५४ ।। * * * * क्तं शक्तैर्वोदपि दो विदुः । भुजंग- ताण्डवं नाम शिवात्संजात इत्यपि ।। २०५५ ।। श्रीमद्विश्वासकारिकायां- आरोहणे यदा काले आशाधिमभिमुखं फलं ।। २०५६ ।। * * शांतिकरं प्रोक्तं उत्तरे मोक्षसाधकं । आरोहणे निरुद्धं चेत् पदे देशिक दोषभाक् ।। २०५७ ।। प्. १४१) पत्रं ब्रह्माफलं विष्णुः चूर्णेदेयो महेश्वर । तुष्यते तत्र ते देव तांबूलं दानमुत्तमम् ।। २०५८ ।। ब्रह्मचारी तपस्वी च वानप्रस्थो अमंगली । तांबूल दक्षिणां चैव तुल्यं गोमांसभक्षणं ।। २०५९ ।। ईशकर्ण समाश्रित्य वासुकी पवनाशनम् । देवस्य विमुखं पूर्वं ऐशान्यां क्षेत्रपालकम् ।। २०६० ।। दक्षिणाभिमुखं देवं क्षेत्रे वा वायुदेशके । देवस्य पश्चिमे द्वारं आग्नेययां क्षेत्रपालकं ।। २०६१ ।। उत्तराभिमुखो देवा क्षेत्रेशानं तु नैर्-ऋते । एतत्स्थानं प्रकर्तव्यं अन्येषां स्थान नाशनं ।। २०६२ ।। प्रमादादिक्षु संस्थाप्य यजमानं राजराष्ट्रनाशनं । इति कामिके- ।। २०६३ ।। लिंगरूपे च चैतन्ये देवांश्चावाहितो यदि । तस्यांत तस्य देवस्य किं प्रवेशः प्रवेशने ।। २०६४ ।। विदग्धवो हव्यवीणं च अरणीमथनोग्निवत् । देशिकस्य मनोभावात् देवता तत्र तिष्टति ।। २०६५ ।। पटेन दारुदण्डेना रज्जुनादर्भमालया । पीठस्योर्ध्वे पठेकद्वारोपयेत् किं प्रयोजनं ।। २०६६ ।। विंशैविंशति भाजितं युगधिक षष्ट्रंशकैः । पङ्कजं । बाह्ये वीथि चतुष्टयं दिशि दिशि- ।। २०६७ ।। द्वारांशवस्वंशके । तत्पार्श्वे वसुलिंगकं- गिरिपदं गिरिपदं वेदैर्युता ।। कोणकैषो- ।। २०६८ ।। परिलोप्य लतिका कुर्यात्सुशोभनम् । यथा श्रीमच्छ्वेतपुरे विप्र द्विशतं विप्रसत्तमम् ।। २०६९ ।। एते वै दशसंख्यातां शिवाय यजमात्मनः । गोघ्रासभिक्षार्पण सालरक्षा शकुन्तशाखा- ।। २०७० ।। मृगपोषणं च । नक्ता न बालान्न समीहि- तान्न दृचान्ननिक्षेप धनावनञ्च । प्रसूति- ।। २०७१ ।। रक्षाकुल पोषवैद्य शल्यत्कि चैम्य निवारणं च । प्रसक्तबाधा परिहारहेम ही कप्पट तैलदानं ।। २०७२ ।। अनाथदीनांध विपन्नरक्षा कुमारशिक्षा- । समयप्रतिष्ठा । पुराणधर्मार्थविचारशास्त्र ।। २०७३ ।। व्याख्यान वेदाध्ययनं च धर्मम् । एते- द्वात्रिंश धर्मं सर्वलोकमयं विदुः - ।। २०७४ ।। प्. १४२) श्रीमद्व्याघ्र पुराणयोः शिरपुरे श्रीमत्कुमारापुरे । श्रीमद्ब्रह्मपुर स्थितेऽर्जुनवने श्वेतावनौ कुंतके ।। २०७५ ।। श्रीमत्सख्यै पुण्डरीकपुरात्पूर्वमाहृत द्विसत्तमः । पञ्चविंशति संख्यातान् परसंख्यान्वयात्ततः ।। २०७६ ।। त्रींशत् संख्यातान् ब्राह्मणान् ब्रह्मसंहितान् । पञ्चाशत्संख्यया युक्ता कुंभनाथ समाह्वया ।। २०७७ ।। कुमार सुभगाख्याता चत्वारिंशद्विजोत्तमः । सर्वशास्त्रार्थ तत्वज्ञ श्वेताकारं षडाधिकं ।। २०७८ ।। यस्मिन् देशे हरस्साक्षात् शिवस्य परमात्मनः । अष्टाविंशति संख्यातान् विप्राणान् सस्समसतः ।। २०७९ ।। विमानं रुचिरं देवं स्वलोकादि परालयम् । तस्मादशीत संख्यातान् प्रतीतिर्गुणैः ।। २०८० ।। विप्रान् ब्रह्मपुरी जातान् स्वषट्विप्रान् ससत्तमः । सदाशिवाख्यस्य शिववक्त्रे दीक्षिताः कौशिक- ।। २०८१ ।। कान्यपाद्यः । तेषां मुनीनां विधिवत्क्रमेण जाताः । शिवब्राह्मण नामधेयाः । वृद्धाद्रये कमलालये- ।। २०८२ ।। सितवनेछायावने मंदरे । सैव मधुनापुरो- र्जनवने पट्टीश्वरे हीश्वरे ।। - ।। २०८३ ।। ललाग्रे तु शिवं विद्यात् ऊर्ध्वनृत्तं विचिन्तयेत् । आधारे लिंगनाभौ हृदय शिरसिजे तालु- ।। २०८४ ।। मूले ललाटे द्वे पत्रे षोडशारे द्विदशदले द्वाद- शार्द्धे चतुष्के । वासांते बालमध्ये सफकढ- ।। २०८५ ।। सहितेहं वलर्क्षे मध्ये हंसस्सुदीप्तं सकलकल- युतं वर्णरूपं नमामि ।। आधार धाममणि- ।। २०८६ ।। सन्निभमात्मलिंग मायापुरे हृदय पंकज- सन्निविष्टं । श्रद्धा नदी विमलचित्त जलाभिषेके- ।। २०८७ ।। नित्यं समाधिकुसुमैः अपुनर्भवाय- । ओंकारं बिन्दु संयुक्तं नित्यं ध्यायंति योगिनः ।। २०८८ ।। कामदं मोक्षदं चैव ओंकाराय नमो नमः । नमन्ति ऋषयो देवं नमन्ति सुरसांगणाः ।। २०८९ ।। नरा नमंति देवेशं न कराय नमो नमः । महादेवं महात्मानं महानुग्रहकारकं ।। २०९० ।। प्. १४३) महापापहरं देवं मकाराय नमो नमः । शिवं शांतं जगन्नाथं लोकानुग्रहकारणं ।। २०९१ ।। शिवमेकपरं देवं शिकाराय नमो नमः । वाहनं ऋषभं चैव वासवारि सुरर्पितं ।। २०९२ ।। वामशक्तिधरं देवं वकाराय नमो नमः । यत्र तत्र स्थितं देवं सर्वव्यापिनमीश्वरं ।। २०९३ ।। इयमेकपरं देवं यकाराय नमो नमः । लोहजं दारुजं चैव मृण्मयं तु शिलामयं ।। २०९४ ।। अंगुली कर्णनासाग्रं पुनसंधानमाचरेत् । संधानयोग्यं संदेहं अयोग्यं न प्रयोजयेत् ।। २०९५ ।। अंगोपांगविच्छिन्नं स्यात्संधानं विधीयते । क्रुद्धान्यः पञ्चवक्त्रान्यथ हृदयगलं भ्रंस- ।। २०९६ ।। नाभी च कुक्षिः । पृष्टोरः पायुशिश्नौर्युग- वं * * * * तथा जानुयुग्मं च युग्मे । द्विस्फिक्- ।। २०९७ ।। कट्या च पार्श्वौपदयुगल करघ्राणमौली- श्च बाहुस्थानं निस्युः कलानां शिवतनु- ।। २०९८ ।। करणे त्रिंशविद्याष्टकानाम् । * * * * * पत्- पश्चाद्यथा शक्तिर्विशेषतः ।। २०९९ । हर्म्यस्य पूर्वदिग्भागे जपेदायुष्यवर्धनं । वह्नौ कलहं विद्यात् दक्षिणे जानुसिद्धिदं ।। २१०० ।। राक्षसे * * * * * * * * मोक्षकारणम् । आकर्षणं तु वायव्ये उत्तरे श्रीप्रदायकं ।। २१०१ ।। उच्चाटनं करोमीशे मध्यमेऽर्थ सिद्धिदं । शिवाग्रे सर्वसिध्यर्थं इत्येते जप * * * ।। २१०२ ।। लिंगद्वयं समाख्यातं चरं वा चरमेव च । चरः प्रतीति विख्यातं अचरं पार्थिवान्वितं ।। २१०३ ।। चरे सदा वसत्येव प्रीतियुक्तो महेश्वरः । आचरेन्मन्त्रसंकारान् वर्धत्येव * * * * त् ।। २१०४ ।। अंगभेदमिति प्रोक्तं तच्चतुर्विधमुच्यते । अंगप्रत्यंग सांगं च * * * चतुरो भवेत् ।। २१०५ ।। शिरो वक्त्रं च हृदयं अंगं चेति प्रकीर्तितं । अष्टौ कर्णौ स्तनौ बाहौ नाभिगुह्योदरस्तथा ।। २१०६ ।। नेत्रं नास्य कर्णौ च पाणिपादौ तलांगुलिः । ऊरु च जानु जंघौ च प्रत्यंगं चेति कीर्तितं ।। २१०७ ।। प्. १४४) वस्त्रोपवीतमाला च आयुधा भरणं तथा । आवरावरणं चैव सांगं चेति प्रकीर्तितं ।। २१०८ ।। अभयवरदपात्रं दर्वीचापशरान् पाणि पंकजे- दधते । अनवरतमन्नपूर्णेदेवीं हरसार- ।। २१०९ ।। पाण्डरां वंदे ।। अथातस्संप्रवक्ष्यामि चंद्रचक्रमसदुर्लभं । वसुवृत्तं लिखेच्चक्रं अन्तः खण्डद्वयान्वितं ।। २११० ।। कलारुकर्णिका मध्ये पिण्डरूपं महाननं । टांतं च वरुणं बीजं बिन्दुयुक्तं ततः परं ।। २१११ ।। षांतं च तृतीयं च वान्तं वह्निसमन्वितं । चतुर्दशस्वरोपेतं बिन्दुनादयुतं पिबत् ।। २११२ ।। चतुर्यार्णव मध्ये तु भुवनेशं तु विन्यसेत् । एतं पिण्डं महामंत्रं कर्णिका मध्यमे लिखेत् ।। २११३ ।। कलास्तु विन्यसेत् पूर्वं षोडशादरलेष्वपि । द्वितीयं दल पङ्क्तौ तु च तृतीय दलं प्रति ।। २११४ ।। चतुरीयं तृतीयं तु चतुर्थं दलपक्षके । दान्तं च पञ्चमे वृत्ते वारुणं बीजमालिखेत् ।। २११५ ।। षष्टे तु षांतं विन्यस्य सप्तमेऽपि यदण्डकं । कलास्थं बिंदुकान्यस्य तद्बहिषृक्षराण्यपि ।। २११६ ।। षोडशस्वरसंयुक्तं बिन्दुयुक्तानि विन्यसेत् । दलेष्वष्टमष्टकं भुवनाधिपतिं लिखेत् ।। २११७ ।। करेग्रेषु शशिज्वाला स्वधाबीज समन्विता । उक्तमं चंद्रवक्त्रेषु दिव्यमेतमुदीरितम् ।। २११८ ।। एतत् काल विशेषेण सर्वाभीष्ट फलप्रदम् । ह्रींकारं चन्द्रमध्ये तु उपरिलये षोडशावर्ण- ।। २११९ ।। पूर्णे बाह्ये पद्माकृतिस्स्यात् दिनकरसहितं सान्तयांतापि युक्तम् । तद्बाह्ये भानुवेष्टं- ।। २१२० ।। हरिहर सहितं मूलमन्त्रेण युक्तं । साक्षात्- । त्रैलोक्य वश्यं सकल विषहरं यन्त्रराजाधि- ।। २१२१ ।। राजम् । शतांश विंशत्य नवाष्टपात्रं मध्येषु बीजं तदनंतरं च । स्वरां च ज झं वसहं ह्री मध्ये न्यसेदिन्दुमतीं च चक्रम बाहुस्त वलितां कीलजीवर्गा बन्धूकपा- । कतिकुसुमारुण देहकान्ति । पीनस्तनीमद- ।। २१२२ ।। प्. १४५) विघूर्णित नेत्रपद्मा लक्ष्मीशपाश निखिल- देवदेयम् । काकुनासनि शितांकुश कुल तेन- ।। २१२४ ।। तांम्रेण जीवनकरेण समीक्ष्यमानम् । दिव्यां- कुशस्थिति नयनत्रयाढ्यां शक्ती हरेरिति मुने- ।। २१२५ ।। मनसापि चिन्ते ।। पाद्यं पादतले न्यस्य- आचमनं तु हस्तयोः । अर्घ्यं शिरसि विन्यस्य- ।। २१२६ ।। गन्धकार्यानुलेपनम् । पुष्पमूर्ध्नि धूपं नासा- पुटं द्वयोः । दीपं नेत्रेषु विन्यस्य अन्नादीन्- ।। २१२७ ।। करतले न्यसेत् । पाद्यं पाप विनाशं स्यात् आच- मनं तु श्रियावहम् । अर्घ्यं देवप्रियार्थं स्यात् ।। २१२८ ।। गंधं ब्रह्मप्रियावहम् । पुष्पं ऋषिप्रियं चैव * * * * बश्वानन प्रियं । दीपं कर्कप्रियं- ।। २१२९ ।। ज्ञेयं आरार्तिकं जये प्रियम् । दर्पणं ज्ञानदं ज्ञेयं छत्रमाज्ञाप? कल्पनं । चामरं च?त्रुनाशं ।। २१३० ।। स्यात् गेय * * * * * * * * * * ।। समृद्धि- स्यात् पानीयं प्राणलक्षणम् ।। २१३१ ।। वन्दे नादपदुद्वंद्वं वामनातीत गोचरम् । श्वेतरक्तप्रभाभिन्नं शिवशक्त्यात्मकं परं ।। २१३२ ।। इत्येव मुक्तं भगवान् कृष्ण * * * * श्वर । भक्तस्या व्यानदा च मालोक्य मुनयः करुणानिधिः ।। २१३३ ।। तृष्णीकामुपदेष्टारं तृष्णी भावसमाहितः । तृष्णी ध्यान समाधिश्चेत् अत्र सोऽर्थ प्रसीदति ।। २१३४ ।। तारं खं षां तु कूटं भरल भररयूंतार पूर्व- सबिन्दुनादं हुं फड् तडंगौ वर्षड्पि सहित- ।। २१३५ ।। तद्घातयेनापि वौषट् । वाक् शुर्कन्दु ध्वनि- शिवर्ष क्लींदुनाद द्वयं तु प्रोक्तं शक्त्यौ च बिंदु- ।। २१३६ ।। ध्वनिरपि मनु वै शालिकाया विसर्गम् । वान्तं खं वार्चबिन्दु ध्वनीरमनुवै शुकन्ति- ।। २१३७ ।। स्सकामं हृंबिन्दुन्नाद बिन्दुध्वनिषं रमौ बिन्दुनादं हि मेवं ।। २१३८ ।। श्यामवर्णसमायुक्तं कंबुग्रीवं महोदरी । रक्तवस्त्रधराशांता आयुर्ध्वज संयुता ।। २१३९ ।। प्. १४६) सर्वाभरणसंयुक्ता कन्या पुत्रसमायुता । तस्य बाहु समं कुर्यात् कन्यका पुत्रकौ क्रमात् ।। २१४० ।। सोमधारी शिंचतीय मुमया सह तृतीयं- तु वृषारूदं चतुर्थं नृत्तरूपकम् । वै वाह्य- ।। २१४१ ।। कं पञ्चमं विद्वान् षष्टं भिक्षाटनं भवेत् । कारि सप्तमं विद्यात् कालकालाष्टमं भवेत् ।। २१४२ ।। नवमं त्रिपुरारिं स्यात् जलंधरमिति दशा । एकादशं गजारि स्यात् द्वादशं वीरभद्रकं ।। २१४३ ।। त्रयोदशं हरिरर्धं स्यादर्धनारीं ततः परम् । पञ्चादशं किरातं स्यात् कंकालं षोडशं भवेत् ।। २१४४ ।। चण्डेशानुग्रहं चैव ततस्सप्तदशो भवेत् । विषापहरणं चैव अष्टादशमिति स्मृतम् ।। २१४५ ।। चक्रतान स्वरूपं तु एकोन विंशति स्मृतं । विघ्नप्रसादं विंशच्च उमास्कन्दमतः परं ।। २१४६ ।। द्वाविंशदेकपादं स्यात् त्रयोविंशत्सुखासनं । दक्षिणामूर्ति रूपं च चतुर्विंशत्प्रकीर्तितं ।। २१४७ ।। इन्द्र धारादिवस्त्रं तु वर्माख्या तु समुद्भवा । पञ्चविंशत्प्रकारेण कूपश्चेति पृथक् पृथक् ।। २१४८ ।। सृष्टिलिंगं तु गंगार्थं व्याख्या संगेय मूर्तिनं । शश्वत्थशेखरं कांतिग्रहं कालाग्रहम् ।। २१४९ ।। गौरीश्वरं तु वाराह्यं उमयानि ग्रहं परं । उमया सहितं गौरी संवादं च सुखावहं ।। २१५० ।। गुह्येमा सहितं चार्थ-रूपं पुरान्तकम् । किरातार्जुनकं कालं उमार्ध हरिरर्धकं ।। २१५१ ।। नृत्तमूर्तित्रयं पश्चात् दहं चा विधरं भवेत् । चण्डेशानुग्रहं पश्चात् मुखलिंगमतः परं ।। २१५२ ।। विघ्नस्कंदं च चण्डेशं क्षेत्रेशं कमलोद्भवं । चक्रपाणिश्च मातण्डि नागेशं वीरभद्रकं ।। २१५३ ।। गौरी दुर्गां तथा श्रेष्ठं महाकोटि सरस्वति । जाह्नवी भद्रकाली च लक्ष्मी पृथ्वीमातरः ।। २१५४ ।। तच्छास्त्रोक्तमार्गेण चत्वारिंशत्तु विग्रहं । वैवं शक्त्य सदाशिवेत् शुचितमीन् कालस्य- ।। २१५५ ।। प्. १४७) यथा कला विद्या राग प्रधान गुणद्वितीयं स्मरेत् । गर्भान् मनछ शृतिं त्वक् तालु सनाडि वाक् कर- ।। २१५६ ।। पदमपायच्च लिंगं रवं स्पर्श रूपरसौ च- गन्ध कमूस्तेजोंबु प्रासिंस्मरेत् । इडया- ।। २१५७ ।। बिंबो षोडशभिर्पवनं च तु रथाष्षष्टि- यधिकोदधिकं । त्यजपिंगलशयं न केशन- ।। २१५८ ।। कैर्दशदेशभिर्द्विदधिकं । ओंकार ध्वनिनादेन- वायवर्थं हृदिनांतकम् । निलारंभं समुद्धृत्य- ।। २१५९ ।। तत्र नादोलयं कृतम् । वर्णोद्भवम् । शिवतत्वे- परे सूक्ष्मे बिन्दुरुत्पद्यते तदाम् । बिन्दोर्नादं- ।। २१६० ।। समुत्पन्नं नादाच्छक्तिरजायत । अंगुरं नाद- मित्युक्तं बिन्दुबीजमिति स्मृतम् ।। २१६१ ।। तद्बीजं कष्टमित्युक्तं सर्वशक्तिमयं शुभम् । शक्तेस्तु वाग्भवे जातं वाग्भवात्षोडशाः कलाः ।। २१६२ ।। कलाद्यैर्व्यञ्जनं जातं व्यञ्जनात्सर्वशास्त्रकं । तद्बीजांकुर काले तु अकारं आस्य संभवम् ।। २१६३ ।। अकारादि क्षकारांतं आस्य बीजानि चोद्भवम् । * * ण । कालात्म कलानाद भवाभवन्त्यजाः ।। २१६४ ।। कपादि वर्णान् उभयानुदादिकान् । पयादि कामाक्षरजाश्च बिन्दुजाः । क्रमाद- ।। २१६५ ।। नन्नावधिकास्तुषाधिकान् । तिलानचम् । विवस्वादीन् विनिक्षिप्य दधिपूजाश्चमित्रके ।। २१६६ ।। महीधरे भवेद्धुग्धं अवमन्त बलि स्मृतम् । पर्जन्यास्याज्य मैन्द्रैस्तु नवनीतण्डु पुष्पकं ।। २१६७ ।। इन्द्रे कोष्टञ्च पुष्पं च मधुगंधाश्च भास्करे । सद्यं मधुकं दद्यात् भूशाय नवनीतकम् ।। २१६८ ।। दग्धाज्यान्तकरं वह्ने शंबानां पूर्णिपायसं । क्वतपन्नं विधते शीतु राक्षसे बलिरिष्यते ।। २१६९ ।। शिवान्नं तु सुरान्नं वा गन्धर्वेऽखिलगंधकं । भृंगराजविमुख्यं स्यात् झषे मत्स्योदनं विदुः ।। २१७० ।। नृत्तौ च तिल पुण्याहं बीज दौवारिके बलि । सुग्रीवो मोदकं पुष्टं गन्धपुष्पं ततोयकम् ।। २१७१ ।। वरुणे पायसं न्यस्य शोणितानां सुरैरपि । सतिलं तण्डुलैश्शोष्य रागास्यान्तु क मत्स्यकं ।। २१७२ ।। प्. १४८) सुविन्नं वारेनात्मेद्य * * * ञ्च तुलाज्वकं । शांतिपूजा हि मूलस्य दधिमस्तु च संस्मृतं ।। २१७३ ।। गुलोदनं च भल्लाभे सोमो * * दनं ददेत् । शुक्लमासे मृगे दद्यात् देवमातरि मोदकैः ।। २१७४ ।। उदितो तिल भक्ष्येण क्षुरांतं सर्वशीरिते । लाज धान्य सविन्द्रस्य साविन्द्रे गंधतोयकं ।। २१७५ ।। * * * * न्तथा मुद्गचूर्णमिन्द्रेन्द्रराजयोः । रुद्रे रुद्रजये मासे मासस्विन्नं अपापवत्सयोः ।। २१७६ ।। कुमुदं मत्स्य मांसं च शंखं च खं च पद्मकम् । माद्य * * * * ग्रे तु ईन्द्रे या दक्षिणे बलिः ।। २१७७ ।। पूतनायाः स्मिलं बिष्ट मान्यामुत्सारिरीयकं । साधारणबलिं शुद्धभोजनं सघृतं दधि ।। २१७८ ।। सर्वेषामपि देवानां गन्धादीनि ददेत् * * । कन्यार्कमुत वेश्या च बलि धारणयोग्यकाः ।। २१७९ ।। अंगन्यास करन्यास चूतश्चेता यथा क्रमं । ओंकारादि नमोऽन्तेन देवानामभयामि च ।। २१८० ।। दत्वा तु पूजनं पश्चात् साधार बलिं ददेत् । तत्तत्योग्यं बलिं पश्चात् तदिदं तोयदेद्बुधः ।। २१८१ ।। ग्रामादीनां च मण्डूके पदे परम शाधिके । सन्तप्य देवा बाह्येवं पूर्वोक्त विधिना क्रमात् ।। २१८२ ।। विसर्जयेत्ततो देवा स विन्यास्थन्तु तत्रवत् । ब्राह्मणान् बाह्यदेवांश्च तत्तदुक्त पदे न्यसेत् ।। २१८३ ।। देवालय विधानार्थं द्वारार्थं न प्रकीर्तिताः । एवं ग्रामादिति प्रोक्तं रहस्यन्यमितीरितं ।। २१८४ ।। कूपोपवासस्थं गतिः । प्रसन्नो विशुद्धदेहोपि कलागृहीत्वा ।। २१८५ ।। विशेष सामान्य बलिं नराणां यथोक्त नित्यं- विधीत सम्यक् ।। मयमते ।। २१८६ ।। सदाशिवस्य हृदयं शक्तिं शिवहृदं शिवम् । उभयोरन्तरं नास्ति वायुरंबरयोरपि ।। २१८७ ।। शिवशक्ति समायोगात् माताशक्ति पितामहं । तस्मात्सर्व प्रयत्नेन अग्निरुद्भवमुच्यते ।। २१८८ ।। अथ वक्ष्ये विशेषेण शिवरात्रिं स पूजयेत् । नक्षत्राणि तिथीनां च उदये तीर्थसंग्रहे ।। २१८९ ।। माघे कृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिं प्रपूजयेत् । त्रयोदशि तिथि प्रोक्तं ततन्त्रा तु चतुर्दशी ।। २१९० ।। प्. १४९) दीपकाले चतुर्दश्यां रात्रौ हुं फट् प्रशस्यते । उभे घोरौ प्रयोक्तस्यं पूजयेत्साधदांजनं ।। २१९१ ।। चतुर्णां तु दशाता यत् पूरणं तु चतुर्दशी । तत्तच्चतुर्दशीयुक्तं तत्तद्रात्री वृतं पतिः ।। २१९२ ।। लैंगपुराणे- त्रयोदश्याममावास्यां युक्ता चेत् चतुर्दशी । चतुर्दश्याधिकारात्री शिवरात्रिरिति स्मृतं ।। २१९३ ।। वायुपुराणे- कालदर्शे- त्रयोदश्यास्तमये सूर्ये चतुस्त्रीष्वेव नासिषु । भूति विधातु या तत्र शिवरात्रि वृतं चरेत् ।। २१९४ ।। सर्वेष्वेव सर्वेषु दीपावारणमिष्यति । अन्यथा पुण्य हानिस्स्यात् ऋते पारण पारणा ।। २१९५ ।। भवेदद्य त्रयोदश्यां भूतव्याप्ता महानिशा । शिवरात्री व्रतं तत्र कुर्याज्जागरणं तथा ।। २१९६ ।। सूर्यास्ते नव नाडीषु भूतवित्ता त्रयोदशी । शिवरात्री व्रतं कुर्यात् तदा जागरणं तथा ।। २१९७ ।। पूर्वे कृतगव्यं स्यात् द्विसंधिपञ्चामृतं तथा । त्रिसंध्यं मधुनापूज्य इक्षुसारं चतुर्थकं ।। २१९८ ।। आचार्यं पिण्डितं पूज्या जनार्दनं विशेषतः । पट्टवस्त्रं तद्दिने वापि दर्शनामेति तत्र ताः ।। २१९९ ।। राजाभिषेके शत्रुघ्ने दीक्षामध्येष्टिमेव च । अन्नं प्राशनं चैव प्रोक्षणं चाष्टबंधनं ।। २२०० ।। दक्षिणी प्रसवे जातिकापालेपंनं कारयेत् । अथातः संप्रवक्ष्यामि वृषभवाहनलक्षणं ।। २२०१ ।। वृषारूढं द्विधा प्रोक्तं बुक्तिदं वृद्धिदं तथा । भवानी सहितं देवं वृषभोर्ध्वे विन्यसेद्बुधः ।। २२०२ ।। वृषभं पृष्टतो न्यस्य पूर्ववद्दक्षिणान्वितं । चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च जटामकुटसमन्वितं ।। २२०३ ।। दिव्याभरण मंत्रैवं सर्वाभरण संयुतम् । शुक्लयज्ञोपवीतं च शांतरूपं स्मिताननम् ।। २२०४ ।। परशुन्दक्षिणे हस्ते वरदं वामहस्तके । मेचकदरी चैव हरिणीतरमेव च ।। २२०५ ।। पूर्वहस्तं च योश्वाभिः अभयं दक्षिणे करं । वामां प्रीणि शायये पीठ सव्यपाद प्रलंभयेत् ।। २२०६ ।। * * * * सुखासीनं शंखं तु सदृशप्रभं । वृषभवाहनमाख्यातं नृत्तं शांतिमथोऽपि वा ।। २२०७ ।। भृंगारिरायसं भाव व्याघ्रचर्मांबरान्वितां । अण्डजं मुण्डजं चैव रो * * च मथन्तथा ।। २२०८ ।। प्. १५०) आचामंगहीनेन च दोषं मंत्ररूपकं । साधकाचार्यसंयुक्ता सतिषेकांत तिक्षकैः ।। २२०९ ।। नित्ये नैमित्तिके चैव सर्वकर्मसमाचरेत् । अयितिद्वारतिष्ठंति ये भुञ्जति द्विजोत्तमः ।। २२१० ।। आपोशनं सुरापानं अन्नं गोमांस भक्षणं । सदण्डकदलीपत्रं वामपार्श्वाग्रकेऽपि वा ।। २२११ ।। * * * * * * * * अष्टाग्राष्ट भुजान्वितं । शैतल्यमासनं चैव भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत् ।। २२१२ ।। प्राङ्मुखं धोमुखं भूत्वा यजस्य दक्षिणामुखं । श्रियं मुक्तिमुखे भुंक्ते न चा भुक्तमुदङ्मुखं ।। २२१३ ।। वेदविद्याव्रतस्नाने श्रोत्रियो ग्रहमागते । क्रीडत्येषयियत्सर्वं यस्या मा परमा गतिः ।। २२१४ ।। तोयं शुद्धमशुद्धं वा अल्पं वाल्पमेव वा । शिवलिंगे तु विख्यातं यज्जलं शिवसंनिधौ ।। २२१५ ।। सूर्यादि सुर्यांन्त्य दिनं नराणां तैलभियुक्तं । कमसत्फलानि । हृत्वापि कीर्तिं मरणं सुखं- ।। २२१६ ।। च पुत्रस्य नाशं निधनत्वमायुः ।। मृत्यु- श्रियं व्याधिमतीव दुःखं धनक्षयं संपद- ।। २२१७ ।। मुद्वहानिं । सूर्यादि वारः क्रमशः फलानि दद्यात्कषाय हुतिं ब्रूयात् ।। आशौ च मादाय- ।। २२१८ ।। विवर्जितानि कंसेषु भेजेषु सभानि मध्ये- व्रतोपवासेषु न वेदपारकः ।। २२१९ ।। नीलवर्णं द्विनेत्रं च द्विभुजं च द्विपादकं । अभयं वरदञ्चैव किरीटमकुटान्वितं ।। २२२० ।। वायसावाहनं चैव नीलांबरधरान्वितं । अया आभरणं चैव शांतमूर्तिशनैश्वरं ।। २२२१ ।। विशेष यजनार्थाय देवदेवस्य निर्मितं । तण्डुले उपदंशार्थे अष्टांशं देशिकोत्तमः ।। २२२२ ।। सिंहे व्याघ्र वराहश्च गर्दभो गज एव च । महिषः कुक्कुटश्चैव एते संक्रांति वाहनः ।। २२२३ ।। पक्षक्षोबं प्रवालं च वर्ककार्पास एव च । कंबलं कंबलं चैव एते संक्रांति वस्त्रकं ।। २२२४ ।। वीणाखड्गं च शूर्पं च उपदण्ड धनुर्धरः । सर्पदण्डायुधं चैव एते संक्रांति आयुधं ।। २२२५ ।। प्. १५१) मुद्गान्नं पायसान्नं च गुलान्नं साङ्गमेव च । दभैर्मुष्टि निराहारं एते संक्रांति भोजनम् ।। २२२६ ।। सिह्मेति राज्यहानिस्स्यात् व्याघ्रे ब्रह्मद्विजोत्तमः । वराहे सस्य नाशं स्याद्गर्दभं वैश्य नाशनम् ।। २२२७ ।। गजेति राजहानिं स्यात् महिषे शूद्रनाशनम् । कुक्कुटस्सर्वनाशं एते संक्रांति लक्षणम् ।। २२२८ ।। यौ दौ शंखकपाल भूषितकरौ मालास्थि- मालाधरौ देवौ द्वारवती श्मशान निलयौ- ।। २२२९ ।। नागारि गोवाहनौ । द्वित्र्य यक्षो बलिं दक्ष- यज्ञमथनौ श्री शैलजावल्लभौ । पापं ते हरतां- ।। २२३० ।। सदा हरिहरौ श्रीवत्सगंगाधरौ । ये पद्मादि पयस्समुद्रनिलया ।। कल्याणमस्तु कमला- ।। २२३१ ।। भिमुखी सदास्तु दीर्घायुरस्तु धनदान्य समुद्धिरस्तु ।। आरोग्यमस्तु विजयोऽस्तु- ।। २२३२ ।। विभूतिरस्तु ।। ब्रह्मायुश्चिरमातनोतु तनुतां नारायणो रक्षणम् । शत्रून् संहरतां हरश्च- ।। २२३३ ।। विजयं कुर्याद्बलारिस्तव । आरो * * * तात् सहस्रकिरणौ दद्यात् बलं मारुतौ । वक्रे नृत्य तु- ।। २२३४ ।। भारती च भवने लक्ष्म्या चिरं जीव तु । भारत्या विधिरीश्वरो गिरिजया * * * * ।। २२३५ ।। पद्मजा देवैर्देवपतिं पुलोमसुतया सार्धं गणेशो गणैः । भूदेवी मरुदग्रवह्नि सलिलै- ।। २२३६ ।। व्योमादिभिर्वोचरैः । सूर्यं सन्ततमेन * * । क्षन्नु निक्षेपवत् । आरोग्यं भगवान् ददातु- ।। २२३७ ।। सविता कान्ति प्रसादौ शशि ।। भूमिर्भूमि सुतो- । बुधो निपुणतां वाचस्तु वाचांपतिः । शुक्रो- ।। २२३८ ।। भूमिति धत्सम लतुष्काबदान कृनांचनि । सर्वैरिष्ट गृहस्थितामपि दपित्येकादशो- ।। २२३९ ।। त्तमफलं । कावेरी हृदयाभिरामपुलिने- । पुण्यैर्जगन्मंगले । चंद्रां भोगवती तटे- ।। २२४० ।। परिसरे धात्रासमाराधिते । श्रीरंगे भु- । जगेंद्र भोगशयने लक्ष्मीमही सेविते ।। २२४१ ।। सीते यः पुरुषोत्तमस्य भगवान् नारायणः- । पातु माम् । एक ध्याने मीलनामुकुलित चक्षुः ।। २२४२ ।। प्. १५२) द्वितीयः पुनः । पार्वत्या नयनांबुजं स्तनतटे- शृंगार भारारवं । अन्यत्क्रूर विकृष्टचापमद- ।। २२४३ ।। न क्रोधेन लोष्टार्पितं शंभोः गिरिरवं समाधि- समये नेत्रत्रयं पातुवः । आकल्पं विजयीभ- ।। २२४४ ।। वत्वमनघत्वं सिद्धो भवेत् । पाणिग्रहं पर्वत- राजपुत्र्याः पादांबोज पाणिसरोरुहं । सारभौमौ- ।। २२४५ ।। भवत्वं क्षितिपालचरणत्वं चारविन्दो भव । किं चत्वं प्रतिपक्षसैन्य नलिनी गंधद्विपेन्द्रो- ।। २२४६ ।। भवत्वं रक्ष्मिरमणो भव । त्वमचित्ररान्यसंकल्प- सिद्धो भवतु । पाणिग्रहे पर्वतराजपुत्र्याः पादां- ।। २२४७ ।। बुजं पाणिसरोरुहाभ्यां अश्मानमारोप्यति- स्मरारे अम्तस्मितं मंगलमातनो तु । जयीश्च जय- ।। २२४८ ।। भुजमंगम शोधयांशुके न पल्हशोण शैल- शिवशेखरांभसि । इति शंसिते गिरिजया- ।। २२४९ ।। तथेति तद्वंशं भूक्षुरर्प्यतां हरः ।। कर्पूरस्य- फणीकृतस्य भसितं हारस्य काकोदरं ।। २२५० ।। काकारस्य करारविंद दहनश्चूडामणेः कर्परं । कोशे यस्य करीन्द्र चर्म फणिकर्तुं प्रवृत्तौ ।। २२५१ ।। हरे शृते वीक्ष्यवत्नि खीडु मुखान्यवतु व्योम- स्मिता पार्वती । कस्त्वं लोहित लोचनास्य चरणे ।। २२५२ ।। हंसः कुतो मारुत स्यात् किं तन्त्रादि सुपर्ण- पंकज वनैः अंभः सदा सन्निभं ।। तत्क्रीते- ।। २२५३ ।। नवरक्तखण्ड्यवतितैर्मन्दार वृक्षैर्धृते । चंबु- काकिमु संदिने कवकैराकर्य ही ही कृते ।। २२५४ ।। अन्नं ब्रह्मा रसो विष्णुः भोक्ता जिह्वो महेश्वरः । एवं ध्यात्वा तु यो भुंक्ते सोऽन्नदोषं न लिप्यते ।। २२५५ ।। पाकपंकज मृत्तिके च कनक शुक्ति न समौक्तिकं । क्रीडकोमल पट्टसूत्र विलसन्कस्तूरिकाक्षामृगं ।। २२५६ ।। काष्टादग्नि मलाश्च संभवमधू होम्यं च गोरोचना । मुत्पत्यं च महानुभाव गुणिनं प्राप्तं च किं जन्मना ।। २२५७ ।। पूर्वे शैव मुखोत्पन्नं दक्षे कालामुखं स्मृतं । पश्चिमं पाशुपतं चैव उत्तरं तु महाव्रतम् ।। २२५८ ।। ऊर्ध्वं तु भैरवं चैव पातालं वाममुच्यते । आचारः कुलमाख्याति विद्यामाख्याति भाषणं ।। २२५९ ।। प्. १५३) ब्राह्मणानां धनं वेदं क्षत्रियाणं धनं बलम् । वैश्यानां धनमैश्वर्यं शूद्राणामाचारमेव च ।। २२६० ।। यथा सकृत् कनकं परीक्ष्यते निर्द्दोष * * । न तापन ताडने । तथा चतुर्भः पुरुषं परीक्ष्यते- ।। २२६१ ।। शृतेऽनलेन कुलेन कर्मणा ।। चूर्णा शुष्कं स्त्रियो वृद्धा बालार्कन्नरुणं दधि । प्रत्यु * * * * ।। २२६२ ।। रनं शाखं सद्यो बलहराऽनिशं ।। राजाराक्षस- । रूपेण व्याघ्ररूपेण मंत्रिणा । परिवारान् ।। २२६३ ।। घातृरूपेण यथा राजा तथा प्रजाः । स्वर्ग- । च्युतानां इह जीवलोके चत्वारि नित्यं हृदये- ।। २२६४ ।। वसन्ति । दान प्रशंसा मधुरा च वाणी देवा- । र्चनं ब्राह्मणतर्पणं च । अनुकूलरसा भार्या- ।। २२६५ ।। मित्र * * चनं रसं । पानीयस्य रसं शैत्यं । भोजनस्यादरो रसम् । अज्ञानं * * * शुचि- ।। २२६६ ।। मापणगतं कारोः करं स्त्रीमुखं । पक्षीणां- । गतं त्रिखण्डफलं भैक्षं गुली माक्षिकम् ।। २२६७ ।। धात्रायां कलहे पुरस्य दहने तीर्थे च देवो- । द्भवे । सङ्ग्रामेव विपन्नवस्त्रमखिलं भाण्डं- ।। २२६८ ।। च लोहं स्पृशेत् । तक्रं तैलाभियुक्तं भुजग- । मिमुखं मुक्तकेशीश्च नारी दुष्पूरितं च- ।। २२६९ ।। कुंभं कलहमभिमुखं वानरं काष्टभारम् । कार्पासं छिन्ननासं कटधिरं रक्तवस्त्रादि- ।। २२७० ।। वासं प्रस्थाने प्रस्थितानां प्रविलदशनौ- । मृत्युरग्रेण सिद्धिं । ध्यानम् । अरुण- ।। २२७१ ।। अरुणवासो माद्यतामंगरागं- स्वकरकलित ।। चापं शांकुशास्त्रेक्षुचापं । मणिमयमकुटाद्यैः ।। २२७२ ।। दीप्तमाकल्प जातं अरुण नलिन संस्थं चिन्त- येदंगयोने ।। नीलजीमूतवर्णं सकलशिव- ।। २२७३ ।। मयं भैरवं शूलपाणिं । कापालं खड्गहस्तं डम- रुक सहितं वामहस्ते कपालं । चन्द्रार्कं केतु- ।। २२७४ ।। माला विकृत तनुशिरा नागयज्ञोपवीतं । काला कालांधकारं महरनुभयं क्षेत्रपालं- ।। २२७५ ।। नमामि- प्. १५४) करधरित कपालम् ।। रक्तपंकजसंनिभकायं सत्रनेत्र भुजद्वययुक्तं । पद्मपाणि समुण्डकयुक्तं आपदुद्धरण रूपमिदं स्यात् ।। २२७६ ।। सत्यं ज्ञानं तपो मौनं स्मृति धर्म इति शृतिः । अज्ञान मोह निद्रा च आलस्यं अंबु हीनता ।। २२७७ ।। पापिष्टं परया धत्ते तामसं गुणलक्षणं । उत्साहं च यदुक्तं सात्विकं गुणलक्षणं ।। २२७८ ।। सर्वक्रोधमहंकार मैथुनं च तु लापनं । उद्योगं डंभमानं च राजसं गुणलक्षणं ।। २२७९ ।। सर्वसत्वं प्रभुत्वं च जगदुपद्रवमेव च । निर्मलत्वं * * * * * * * * * * * * ।। २२८० ।। * * * * * * * * * * * * * * * * । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। २२८१ ।। अस्य श्री मद्रका सरस्वती महामंत्रस्य ब्रह्मा ऋषिः । गायत्री छंदः । सरस्वती देवता ।। २२८२ ।। हलोंबीजं स्वरशक्तयः । कीलकं । मातृकासे- । अ + न्द । आं + अंगु । इं चं श्रीं तर्जनी । ओं टं- णं- ।। २२८३ ।। मध्यमा- ऐं तं नं । अनामि । ओं फं मं कनिष्टकाभ्यां- । अं यं क्षं करतल करपृष्टाभ्यां नमः ।। २२८४ ।। पञ्चाशद्वर्णभेदैर्विहित वदनदोः पादयुक् । अक्षिपक्षो देहा भास्यकपद्या शिशुकंलाम् ।। २२८५ ।। इन्दुकुन्दावदाताम् । अक्षासृक् कुंभचिह्नां लिखितवरकरां त्र्यक्षणां पद्मसंस्थां- अच्छ- ।। २२८६ ।। कल्पां उच्चस्तनजघनंमरां भारती तां नमामि । अं नमः । आधारे लिंगनाभौ हृदय सरसिजे ।। २२८७ ।। तालु मूले ललाटे द्वेपत्रे षोडशारे द्विदशदश- दले द्वादशोर्ध्वे चतुष्के । वासांते बालमध्ये ।। २२८८ ।। डककठ सहिते कर्णमध्ये स्वराणाम् । हं क्षं तत्वार्थयुक्तं सकलदलयुतं वर्णकूपं नमामि ।। २२८९ ।। अस्य श्री अष्टत्रिंशत्कलान्यासमंत्रस्य + ईशान सद्योजात ऋषयः - गायत्र्य - सि - भूरि - ता- ।। २२९० ।। प्. १५५) ओं हां बीजं । ओं ह्रीं शक्तिः । ओं सं शिवाय कीलकं । विनियोगः । ओं हां सर्व + हृदयाय नमः । ओं ह्रीं- ।। २२९१ ।। अमृ - शिरसे स्वाहा । ओं हं हुं ज्वलित शिखेषु + ओं हैं वज्रिणे । स्वतंत्रायै । ओं ह्रां अलुप्त - ओं पशुं ।। २२९२ ।। फट् ।। ध्यानं ।। भि भ्रं + नाम् ।। * * * * * * * * * * * । * * * * * मोपेतं चण्डिकायै निवेदयेत् ।। २२९३ ।। पूगीफलं नागवल्ली वासनाद्रव्य संयुतं । त्रिपुरायै निवेद्याथ नीराजनमथाचरेत् ।। २२९४ ।। अष्टपुष्पैस्समभ्यर्च्य प्रार्थयेत्परदेवतां । कामेश्वरीमनुज्ञाप्य नवावरणमर्चयेत् ।। २२९५ ।। नालिकेरं घृतापूपं गुलविष्कसमन्वितम् । पानकं इक्षुखण्डं च कदलीमधुलाजकम् ।। २२९६ ।। धारोष्णि क्षीरसंयुक्तं शिलावासनसंयुतं । नवावरणपूजायां मध्ये मध्ये निवेदयेत् ।। २२९७ ।। पुष्पांजलि त्रयं कृत्वा प्रार्थयेच्चण्डिकां हृदि । * * * * * * * * * * * * कलान्यसेत् ।। २२९८ ।। श्रीकण्ठमातृकां न्यस्त्वा जलांतं पूजयेत्क्रमात् । पुष्पैरञ्जलिमापूर्य आवाह्यपरदेवताम् ।। २२९९ ।। आसनाद्युपचाराणि तत्तन्मन्त्रेण अर्चयेत् । धूपदीपं ततः कृत्वा नैवेद्यं संप्रदापयेत् ।। २३०० ।। क्षीरान्नं पायसान्नं च मुद्गमाषान्नमेव च । मरीच्यन्नं च नैवेद्यं वटकापूप संयुतं ।। २३०१ ।। शष्कुली तिलमोदं च क्षीरलेह्यं निवेदयेत् । पानीयं पानकयुतं दधिक्षीरघृतं तथा ।। २३०२ ।। व्यंजनेन समायुक्तं चण्डिकायै निवेदयेत् । * * * * * * * * * * * * * * * * ।। २३०३ ।। प्. १५६) पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्मुखं निरभिद्यत । मुखतस्तालु * * * जिह्वा तामुपजायते ।। २३०४ ।। ततो नानारसो जज्ञे जिह्वाया योधिगम्यते । अथेति अन्तश्शरीरे आकाश तस्मिन् क्रिया- ।। २३०५ ।। तत्र विविधं चेष्टमानस्य सतः ओजा इन्द्रिय- । शक्तिः ततः शक्त्यात्मकत्वात् सूक्ष्मरूपत्वात् ।। २३०६ ।। प्रणस्सुत्राख्यः महामुख्यः असुः प्राणास्सर्वेषां- महत्वं दर्शयति प्राणाः इन्द्रियाणि यंप्राणांतं- ।। २३०७ ।। चेषां कुर्वन्तः । अनुपश्चात् प्राणन्ति चेष्टां कुर्वन्ति- अपानं तं चेष्टां व्यजन्तः अपानन्ति चेष्टां त्यजंति- ।। २३०८ ।। राजानमनुगता भृत्या इव क्षिपता चाल- यता निम्नोक्ते नक्षत्रे सादिकं च विराट् जीवा- ।। २३०९ ।। भेदेनोपासनार्थं उक्तं जायते यस्सः जक्षतं भक्षितुं इच्छथ इत्यर्थः । प्राक् प्रथमं निर- ।। २३१० ।। भिद्यत विभक्तमभूत्ताल्वधिष्ठानं ।। जिह्वा- इन्द्रियं नानारसो विषय वरुणो देवता ज्ञात- ।। २३११ ।। व्यानेव सर्वत्राधिष्टानं इयं देवता विषय- इत्येतच्चतुष्टयं अनुक्तमप्यूहम् । विवक्षोमुखतो- ।। २३१२ ।। भूम्नो वह्निवायवाहृतं तयोः । जज्ञे च तस्य सुषिरं निरोधस्समजायत । नासिके निरभि- ।। २३१३ ।। द्येतां दोस्सूयति न भस्यति । तत्र वायुर्गन्ध वह्नो घ्राणो न नसिजिघ्रक्षति । यदात्मनि नि- ।। २३१४ ।। रालोकं आत्मानं च मिदृक्षता । निर्भिण्णे तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रहम् । बोध्यमानस्य ऋषिभिः ।। २३१५ ।। आत्मनस्तज्जिघृक्षत । कर्णौ च निरभिद्येतां दिशश्रोत्रं गुणग्रहं । विवक्षोः वक्तुमिच्छातः ।। २३१५ ।। मुखत एव वह्निर्देवता । वागिन्द्रियं व्याहृतं । भाषणं तयोरिति इन्द्रिय देवताधीनत्वकं ।। २३१६ ।। मणिदर्शयति । नभस्यति प्राणवायौ दोधूय- मानेऽत्यंतं प्रलपति तत्र नसि नासिकायां- ।। २३१७ ।। वायुर्देवता गंधं बिभ्रतीति तथा अनेन- न गंधो विषयी दर्शितः घ्राण इन्द्रियं जिघृ- ।। २३१८ ।। क्षतः । गन्धगृहीतु मिच्छतः निरालोकं प्रकाश- शून्यमासीदिति शेषः निर्मक्षिकमितिवत्- ।। २३१९ ।। प्. १५७) एकवद्भावः । तदा आत्मानं देहं चकारान्यच्च- । वसतु दिदृक्षता अक्षिणी स्थानं ज्योतिरादित्यो- ।। २३२० ।। देवता चक्षुरिन्द्रियं ततो गुणस्य रूपस्य गृहः । ग्रहणं अनेन रूपं विषयो दर्शितः । ऋषिभिः- ।। २३२१ ।। र्वेदैः बोध्यमानस्य तत् आत्मनः प्रबोधनं- गृहीतुमिच्छतः ततो गुणगृहं शब्दग्रहणम् ।। २३२२ ।। वस्तुनो मृदुकाठिन्ये लघुगुर्वोष्ण शीततां । जिघृक्षत स्त्वङ्निर्भिर्णा तस्यां रोममहीरुहा ।। २३२३ ।। तत्र चान्तर्हितो वातस्त्वचिलब्ध गुणावृतः । हस्तौ रुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया ।। २३२४ ।। तयोस्तु बलवानिन्द्र आदानमुभयाश्रयं । गतिंचिकीर्षः पादौ रुरुहाते हि कामिकां ।। २३२५ ।। पद्भयां यज्ञः स्वयं हव्यं कर्मभिः क्रियते नृभिः । वस्तुनाधर्मान् मृदुञ्च काठिन्यं च गुरुत्वं च- ।। २३२६ ।। ओष्णमीषत् वृष्णत्वं च शीतत्वं चेत्यर्थः । यद्यपि अनुष्णत्वमपि इन्द्रिय विषय एव- ।। २३२७ ।। तथापि तस्य जिघृक्षा भावादोष्णमित्युक्तम् । वृष्णेति पाठेयणादिशश्यांदसः । पूर्वोक्तान् वस्तून् ।। २३२८ ।। एतान् धर्मान् जिघृक्षतः । त्वङ्निर्भिण्णा । त्वगिन्द्रियाधिष्टानं चर्मजातं इत्यर्थः ।। २३२९ ।। तस्यां लोमाणि इन्द्रियमहीरुहांश्च देवता- वस्तूनि हस्तेन आंदोलिते लघुगुरुत्वयोः ।। २३३० ।। ज्ञानात्तयोरपि त्वगिन्द्रिय विषयत्वमिति- पौराणिकाः । तत्र तस्य क्वचिदन्तर्बहिश्च ।। २३३१ ।। वातो वृतः आवृत्यं * * * * * * * * * । प्. १५८) घृतकं च रौद्र घृत कंबलं च सुगंधमेषादिनि- मास पूजा । चंदनादिषु गंधेषु पुष्पमासादि- ।। २३३२ ।। पूजयेत् । दान्तारि चैत्रमासस्य वैशाखे- अन्न पूजयेत् । ज्येष्ट फाल्गुन्यां पुष्पं पूजयेत् ।। २३३३ ।। दान्तारि चैत्रमासस्य वैशाखे अन्नपूजयेत् । ज्येष्टमासादिषु फलं पक्वफलानि वै । आषाढादि- ।। २३३४ ।। पवित्रस्य श्रावणे तिलपूजयेत् । पूर्वाषाढे तुला- जाया अश्वमासे कृतानि वै । कृत्तिका दीप- ।। २३३५ ।। मासे तु मार्गशीर्षं च कुंकुमे । पुष्यमासादि- सर्वाणि पूजयेत्तु विशेषतः । मधुलुब्ध- ।। २३३६ ।। तथा शृंगं पुष्पा पुष्पवनांतरे । ज्ञानलुब्धः तथा शिष्यं गुरोर्गुरुतरं व्रजेत् ।। २३३७ ।। कुण्ड गोलकमित्युक्तं लिंगपीठमुदाहृतं । पीठं कुण्डमिति प्रोक्तं कोलकं लिंगमुच्यते ।। २३३८ ।। गोलकाकुण्डमुत्पन्नं गोलकाशैवमुद्भवं । अदीक्षित चतुर्वेदी यस्य लिंगार्चन क्रिया ।। २३३९ ।। कल्पकोटि सहस्राणि जायते ब्रह्मराक्षसा । देवालये सभामध्ये श्मशाने राजसं ययौ ।। २३४० ।। मंत्रमुच्चारणं कृत्वा * * दोषं न विद्यते । कुन्डिकां किंशुकापत्रं निर्गुण्डी च कपित्थकं ।। २३४१ ।। एतेषु शूलपात्राणि पञ्चैते बिल्वमेव च ।। २३४२ ।। पुष्पालाभे तु पत्रेषु पत्रालाभे तथैव च । सर्वबीजांकुरैः पत्रैः अर्चनोक्तं महोदरम् ।। २३४३ ।। </poem> == स्रोतः == *[https://muktalib7.com/DL_CATALOG_ROOT/digital_library.htm मुक्तबोधपुस्तकालयः] [[वर्गः:तन्त्रग्रन्थाः]] 2jchylc6ok53vk6kit71sws5oituj0s