Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Mamujada 0 11502 191010 188690 2026-10-23T21:48:13Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191010 wikitext text/x-wiki {{coord|format=dms|display=title}} {{LSC}} {{Bidda |nòmene comune = Mamujada |imàzine = Mamoiada Panorama.jpg |nòmene ufitziale = Mamujada, Mamoiada |nòmene Istadu = [[Itàlia]] |s-nòmene Istadu = s'Itàlia |nòmene rezone = [[Immàgini:Bandera Regione Sardigna.jpg|22px]] [[Sardigna]] |s-nòmene rezone = sa Sardigna |nòmene provìntzia = Nùgoro |sigla provìntzia = NU |ladiore = 40°13′0″ |longhiore = 9°17′0″ |artiore = 644 |tirada = 49.03 |populamentu = 2592 <small>31/12/2010</small> |densidade = 52,87 |apendìtzios = [[Santu Còsomo (Mamujada)|Santu Còsomo]] |comunes lacanantes = [[Fonne]], [[Gavoi]], [[Nùgoro]], [[Ollollai]], [[Orane]], [[Orgòsolo]], [[Sarule]] |cap = 08024 |prefissu = [[078]] |istat = 091046 |fiscale = E874 |nòmene bividores = mamujadinos |nòmene patronu = [[Antoni abate|Santu Antoni abate]] |die patronu = 17 ghennàrgiu |zassu = [http://www.comune.mamoiada.nu.it Situ Istitutzionale] |mapa=Map of comune of Mamoiada (province of Nuoro, region Sardinia, Italy) - 2016.svg|istemma=Mamujada-Istemma.png|sìndigu=Luciano Barone}} [[File:Perda Pintà .jpg|thumb|Sa Perda Pintà]] [[File:Mamoiada - Costume tradizionale (12).JPG|thumb|Mamuthones]] [[File:Issohadoreandmamuthones.jpg|thumb|Issohadore e mamuthone de Mamujada]] [[File:Mamoiada - Costume tradizionale (01).JPG|thumb|Bestimentas traditzionales de Mamujada]] '''Mamujada''' est una [[bidda]] de sa Meria o [[Provìntzia de Nùgoro]] in sa [[Barbagia de Ollolai|Barbàgia de Ollollai]], s'agatat a 644 metros subra su mare e tenet 2592 bividores. == Su sartu == Mamujada naschet a s’ala a tramontana de su Gennargentu e at uno sartu de 49,03 chilòmetros cuadrados chi s’illacanat finas a su de [[Orgòsolo]], [[Fonne]], [[Gavoi]], [[Sarule]], [[Orane]] e [[Nùgoro]], dae ue est a tesu 17 Km. Su sartu est totu privadu, non b’at comunale. Sa bidda naschet a 650 mt in pitzu de s’oru de mare, contat belle e 2600 abitantes. S’abba no est bundante meda, pagos sunt sos riieddos chi nche lompent dae sos montes a in tundu finas a sa bidda e chi serbint pro abbare sos ortos chi sunt suta su baddigru. == S'istòria == Mamujada at istigas archeològicas de importu: [[Menhir|pedras fitas]] e [[Tumba de sos zigantes|tumbas de gigantes]] e unos cantos [[Nuraghe|nuraghes]] e [[Domus de Janas|domos de gianas]], chi s’agatant a làcana cun su sartu de Orane, Fonne e Orgòsolo, in ue b’at abba e sa terra est prus saliosa; si cumprendet dae custu chi su territòriu fiat abitadu dae meda in antis de [[Sardigna e Còrsica|sa bènnida de sos Romanos]]. Su patrimòniu no est bene contivigiadu, ca sos pastores impreaiant sas pedras pro fraigare mandras e cuiles. Sa Perda Pintada (in mamujadinu "Perda Pintà") o Istele de Boeli, chi s’agatat in una corte privada a s'essida de sa bidda, est una pedra fita nòdida pro sas tacas a conchedda e est s’ùnica in totu sa Sardigna. Pago a tesu dae sa crèsia de Loretu Atesu, pagu in antis de su ponte de su Riu Baddes, s’agatant tres pedras fitas de granitu. Sa Conchedda de Istevène est una necròpoli de importu e est de s’ùrtimu tempus de su [[Neolìticu]]. Su nuraghe mègius costoidu est Nuraghe Ruju, cun un’iscala a banda de intro, tzellas e bastiones totu a fùrriu, chi s’agatat a s’ala de Monte Dòvaru (636 mi); su nuraghe Orgoru, in su sartu a làcana cun [[Fonne]]. In custos giassos si podent mirare peri sas istigas de unu caminu romanu impedradu. Sas domos las ant fraigadas a banda de unu presete cara a tramontana, ma riparadu dae montigheddos totu in tundu e s’àera est bona meda. Sas domos prus antigas sunt fraigadas cun pedra de granitu e sunt bassas meda, sa ventanas artas e istrintas, a sa manera de cussas gòticas-aragonesas e a bortas sunt incornitzadas in colore grogu o biaitu. Como sas domos sunt fraigadas in matone o blocos de tzimentu armadu, sas prus bene finidas e totu a in tundu sunt inghiriadas dae cortes mannas e ingalanidas dae frores e matas. == Sa cultura e sas festas == Mamujada est famada fintzas pro sas festas chi nche rugant totu s'annu: dae sa festa de Loretu Atesu e de su Carmu e a sa de Santu Còsomo e de Santu Antoni de su Fogu, cando totu sos bighinados sero sero s'allumant de fogos mannos e minores pro pedire a su Santu de amparare s'annada; in custa ocasione essint sos [[Mamuthone|mamuthones]] e [[Issohadore|issohadores]] chi si girant a totu bidda: ballos, cùmbidu de durches e binu bonu alligrant s'afussione. A pustis cumentzat su Carrasegare, fortzis sa festa prus intesa e famada in totu su mundu. Mamuthones e issocadores, sas caratzas de Mamujada, galu oe pro unas cantas dies a s'annu faghent torrare sa gente a su mistèriu antigu. Sos mamuthones, càrrigos de sonàgios, caminant peri sa bidda, e sos issocadores los acumpàngiant ghetende sa soga a su muntone de sa gente e totora nche nde tenent calicunu. Su mamuthone est una màscara niedda e rude, de linna chi paret a mesu sestu, cun unu tocadu de pedde de mascru berbeghinu e burdones de sonàgios a coddu e est famada in totu su mundu. Sa de s'issocadore, sa visera, est ìnnida e istramudadora, incornitzada dae una berrita niedda presa a sa barba cun unu mucadore tuturadu e una brusa ruja, su curitu, a pitzu de una camisa bianca, e de rugradis in petorras a ghisa de bendulera una tzinta de pedde crara cun sos sonagiolos, un'issallu presu a chitu e a manu una soga fumadora de corria intritzada de fenàrgiu, collida a pare a cocone lasca. Su [[martis de Carrasegare]] mamutzones e issocadores girant a totu bidda paris cun unu carru a boes prenu e mudadu cun frascas, tapetes e paramentos de cada genia e in pitzu Giuanne Martis, unu buratinu mannu, sètzidu a caddu de una cupa de binu. Sa professone alligra nche lompet finas a sa pratza de Munitzìpiu e in cue b'at fae e lardu pro totus a gastu de sa Pro Loco. In su mese de [[trìulas]] si festat su Carmu, in s'ùrtima domìniga, cun isfiladas de sas màscaras tìpicas de cada bidda e sa sagra de sos produtos locales; sa crèsia antiga s'agatat in su tzentru istòricu. Su 26 e 27 de [[Cabidanni|cabudanni]] si festat Santu Còsomo, in su santuàriu chi s'agatat in su caminu chi giughet a [[Lodine]] e a [[Gavoi]], est a 5 km dae sa bidda. Sa crèsia est galu che pare a sa se su 600 a una navada e a palas de s'altare b'at unu nitzu cun colunnas de trachite, chi paret chi siat de s'[[Istòria de Sardigna aragonesa|època aragonesa]]; totu a in tundu chimbanta cumbessias pro collire sos noinantes. Su programma de custa festa allistat manifestatziones religiosas, culturales e folclorìsticas e in sos sartos pagu a largu cadderis balentes si proant in parìllias ispantosas in sa gara a s'isteddu. A sos primos de su mese de santandria bi sunt sas Tapas, genia de manifestatzione comente Cortes Abertas, chi iscastat però ca in ònnia corte si podent gustare durches, binu e cafè cun mèndula e màndigos antigos e sabores de su tempus coladu. == S'economia == S'economia de sa bidda est agro-pastorale, su 60% de sos abitantes la pràticant, famada sa produtzione de su Cannonau Doc e s'Abbardente. Dae unos cantos annos a custa banda peri s'artesania de sas caratzas est un'atividade de importu, famadu fintzas su [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas|Museu de sas Caratzas e de sas traditziones mediterràneas]], chi cada annu contat mìgias de bisitas dae cada ala de su mundu. == Persones == Mamujada dae unos cantos annos est famada peri pro s'ipòtesi chi s'argentinu Juanne Domingo Perón Sosa (Lobos, 8 santandria 1895-Buenos Aires, 1 trìulas 1974) chi est istadu presidente de s’[[Argentina]] dae su 1946 a su 1955, diat èssere unu mamujadinu chi s’aiat imbentadu de essere argentinu pro si l'iscampare dae s’arruolare in s’esèrtzitu in sa [[prima gherra mundiale]]. Sas dudas chi pertocant custu tema sunt galu medas, ma est tzertu chi su mannoi de su presidente Perón fiat sardu, custu si podet lèghere finas in una biografia ufitziale sua. De Mamujada est s'iscultore modernu Giovanni Canu, chi at espostu e fatu òperas in totu su mundu e insegnat in [[Milanu]] in s’Acadèmia de Brera. == Bibliografia == * {{Tzita libru|nùmene=Valentina|sambenadu=Schirru|tìtulu=Biddas de sa provìntzia de Nùgoro|annu=2014|editore=Ufìtziu Limba Sarda de sa Provìntzia de Nùgoro|pp=53-54|capìtulu=Mamujada}} *{{Tzita libru|nùmene=Manlio|sambenadu=Brigaglia|wkautore=Manlio Brigaglia|nùmene2=Salvatore|sambenadu2=Tola|tìtulu=Dizionario storico-geografico dei comuni della Sardegna|url=https://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Dizionario+storico-geografico+dei+Comuni+della+Sardegna%22&n=24&ric=1&idtipo=3|data=2006|editore=[[Carlo Delfino editore]]|tzitade=Tàtari|limba=it|volume=3|capìtulu=Mamoiada|url_capìtulu=http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2012082710532800009.pdf|OCLC=888708482|ISBN=978-88-7138-430-6|atzessu=2021-12-28|dataarchìviu=2021-12-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211228094625/https://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Dizionario+storico-geografico+dei+Comuni+della+Sardegna%22&n=24&ric=1&idtipo=3|urlmortu=eja}} *{{Tzita libru|nùmene=Raimondo|sambenadu=Bonu|tìtulu=Mamoiada, paese della Sardegna centrale|data=1968|editore=Editrice sarda F.lli Fossataro|tzitade=Casteddu|limba=it|OCLC=1146465633}} *{{Tzita libru|nùmene=Giacobbe|sambenadu=Manca|nùmene2=Giacomino|sambenadu2=Zirottu|tìtulu=Pietre magiche a Mamoiada: perdas longas e piantadas, domos de janas, tumbas de gigantes, nuraghes|data=1999|editore=Associazione folk mamuthones e issohadores Peppino Beccoi|tzitade=Mamujada|limba=it|OCLC=45550958}} *{{Tzita libru|nùmene=Pietro|sambenadu=Porcu|tìtulu=Mamoiada|annu=2000|editore=Studiostampa|tzitade=Nùgoro|limba=it}} *{{Tzita libru|nùmene=Francesco Cesare|sambenadu=Casula|wkautore=Frantziscu Tzèsare Casula|tìtulu=DI.STO.SA. - Dizionario storico sardo|data=2001|editore=[[Carlo Delfino editore]]|tzitade=Tàtari|limba=it|capìtulu=Mamoiada|OCLC=470391425|ISBN=9788871382418}} *{{Tzita libru|nùmene=Francesco|sambenadu=Floris|tìtulu=La Grande Enciclopedia della Sardegna|url=http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10|data=2007|editore=[[La Nuova Sardegna]]|tzitade=Tàtari|limba=it|volume=5|capìtulu=Mamoiada|url_capìtulu=https://web.archive.org/web/20120611055129/http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_81_20071203170553.pdf|OCLC=879939459|atzessu=2021-12-28|dataarchìviu=2012-06-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120611055129/http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10|urlmortu=eja}} *{{Tzita libru|nùmene=Giacomino|sambenadu=Zirottu|tìtulu=Mamoiada: il racconto del tempo|data=2004|editore=Solinas|tzitade=Nùgoro|limba=it|OCLC=799758043}} *{{Tzita libru|nùmene=Giovanni|sambenadu=Moro|tìtulu=Dizionario Etimologico del Barbaricino di Mamoiada|annu=2006|editore=Comune e Biblioteca de Mamujada/ Assòtziu Culturale S’Istentu|tzitade=Mamujada|limba=sc,it}} *{{Tzita libru|nùmene=Giacobbe|sambenadu=Manca|tìtulu=Mito di Mamojada. Archeologia, pietre magiche, antropologia|annu=2008|limba=it}} == Artìculos ligados == * [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]] * [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]] * [[Museu de sa Cultura e de su Traballu]] * [[Mamuthone]] * [[Issohadore]] == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|url=https://www.comune.mamoiada.nu.it|tìtulu=Situ istitutzionale|limba=it}} * {{Tzita web|url=http://www.comunas.it/mamoiada/|tìtulu=Ischeda de Mamujada in su portale Comunas|limba=it}} * {{Tzita web|url=https://www.mamoiada.org/|tìtulu=Portale culturale de Mamujada|limba=it|atzessu=2021-11-24|dataarchìviu=2021-11-24|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211124220507/https://www.mamoiada.org/|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|url=https://www.mamoiada.org/paese/mamoiada/la-lingua/|tìtulu=Grammàtica, vocabolàriu, topònimos e àteros tèrmines ligados a su limbàgiu mamujadinu|data=2011-01-23|limba=it-IT,sc|atzessu=2021-12-26|dataarchìviu=2021-12-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211226193336/https://www.mamoiada.org/paese/mamoiada/la-lingua/|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|url=https://www.mamoiadaturismo.it/|tìtulu=Portale turìsticu de Mamujada, a incuru de Sara Muggittu|limba=it}} * {{Tzita web|url=https://www.barbaricina.it/|tìtulu=Informatziones, chircas e istòria de Mamujada, a incuru de Sara Muggittu|limba=it}} * {{Tzita web|url=https://prolocomamoiada.it/|tìtulu=Pro Loco de Mamujada|limba=it-IT|atzessu=2021-11-24|dataarchìviu=2021-11-24|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211124220505/https://prolocomamoiada.it/|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|url=https://mamuthones.it/|tìtulu=Assòtziu Culturale Atzeni|limba=it-IT|atzessu=2021-11-24}} * {{Tzita web|url=https://www.museodellemaschere.it/|tìtulu=Situ de su Museu de sas Caratzas Mediterràneas|situ=Museo delle Maschere Mediterranee Mamoiada|limba=it-IT|atzessu=2023-11-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/|dataarchìviu=2021-11-24|urlmortu=eja}} {{Controllu de autoridade}}{{Template:Provìntzia de Nùgoro}} [[Category:Comunes de sa provìntzia de Nùgoro]] [[Category:Barbàgia de Ollolai]] h9f8g8gd3mpnx1629xkqxdpui7iaofr Chilogrammu 0 19479 191008 190318 2026-10-23T20:06:55Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191008 wikitext text/x-wiki {{Variant|LSC}}{{Infobox unidade | nùmene = Chilogrammu | immàgine = CGKilogram.jpg | descritzione = Immàgine fata cun s'elaboradore de su Protòtipu Internatzionale de su Chilu (IPK). | standard = [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|Unidade base de su SI]] | cantidade = [[Massa]] | sìmbulu = kg | units1 = [[Sistema Avoirdupois|Avoirdupois]] | inunits1 = ≈ 2.205 [[Libbra (massa)|libbras]] | units2 = Sistema Gravitatzionale Britànnicu | inunits2 = ≈ 0.0685 [[Slug]]s | mannària_immàgine = 250px }} Su '''chilogrammu''' o '''kilogrammu'''<ref>{{Tzita web|url=https://www.inrim.it/ricerca-sviluppo/le-unita-di-misura|tìtulu=Le Unità Di Misura|editore=inrim.it|limba=it|atzessu=27 nadale 2017|dataarchìviu=2020-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200510205800/https://www.inrim.it/ricerca-sviluppo/le-unita-di-misura|urlmortu=eja}}</ref>, in s'impreu fitianu mutidu comunemente '''chilu''' (sìmbulu: '''kg'''<ref>Cada tantu indicadu, faddende·si, cun ''Kg.''</ref>), est s'[[unidade de medida]] de base de sa massa in su [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|Sistema internatzionale de unidade de medida]] (SI) chi currispondet a sa massa de ≈4,595  107  [[Massa de Planck|mP]], (relatzione cun sa massa unitària de Planck).<ref>{{Tzita web|url=http://www.treccani.it/vocabolario/chilo1|tìtulu=Vocabolario Treccani, ''chilo1''|limba=it|atzessu=22 austu 2017}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=chilo|tìtulu=Dizionario Garzanti, ''chilo1''|limba=it|atzessu=22 austu 2017|dataarchìviu=2020-10-19|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201019163834/http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=chilo|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{En}} [http://goldbook.iupac.org/K03391.html IUPAC Gold Book, "kilogram"]</ref> Sa de 26 [[Conférence générale des poids et mesures|Cunferèntzia Generale de sos Pesos e de sas Medidas]] fata in Versailles dae su 13 a su 16 de santandria de su 2018 at introduidu custa definitzione: comente a pro sas àteras unidades de base de su SI, de su 20 maju 2019 est referidu a una [[costante fìsica]], in piessigna a sa [[costante de Planck]] tràmite una misuratzione pro mèdiu de sa bilantza de Watt.<ref name="26_CGPM_RES1">{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/en/CGPM/db/26/1/|tìtulu=BIPM - Resolution 1 of the 26th CGPM|situ=www.bipm.org|limba=en|atzessu=22 martzu 2019|dataarchìviu=2021-02-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210204120336/https://www.bipm.org/en/CGPM/db/26/1/|deadurl=yes}}</ref><ref name="A">{{Tzita noas|limba=en|autore=Pallab Ghosh|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-46143399|tìtulu=Kilogram gets a new definition|publicatzione=BBC News|editore=BBC|data=16 santandria 2018}}</ref><ref name="B">{{Tzita noas|limba=en|autore=|url=https://www.nytimes.com/aponline/2018/11/16/world/europe/ap-eu-france-updating-the-kilo-the-latest.html|tìtulu=The Latest: Landmark Change to Kilogram Approved|publicatzione=New York Times|data=16 santandria 2018|atzessu=2020-03-17|dataarchìviu=2018-11-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20181116173734/https://www.nytimes.com/aponline/2018/11/16/world/europe/ap-eu-france-updating-the-kilo-the-latest.html|urlmortu=eja}}</ref> In manera istòrica, est naschidu comente a sa massa de unu litru (decimetru cubu) de abba sumida a sa temperadura de tzirca 4 °C. Finas a su 20 maju 2019, fiat definidu comente a sa massa de unu tzilindru de artària e diàmetru de belle 4 cm de una lega de [[plàtinu]]-[[irìdiu]] depositadu acanta s'Ufìtziu internatzionale de sos pesos e de sas medidas in [[Sèvres]], in [[Frantza]], mutidu fintzas protòtipu internatzionale.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/canale_scienza_tecnica/notizie/fisica_matematica/2019/05/19/verso-le-nuove-unita-di-misura-il-chilogrammo_430d0a9d-a814-41ec-8ad8-3900c6933970.html|tìtulu=Verso le nuove unità di misura, il chilogrammo|editore=[[ANSA]]|data=19 maju 2019|limba=it|atzessu=20 maju 2019}}</ref><ref>«Le kilogramme est l'unité de masse; il est égal à la masse du prototype international du kilogramme». ''Comptes rendus de la 3e Conférence Générale des Poids et Mesures (CGPM), 1901, p. 70''</ref> Su chilu est pari a milli [[Grammu|grammos]] (sìmbulu: '''g'''). == Definitzione == Su kilogrammu est s'ùnica tra sas unidades de medida [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|SI]] chi, finas su 20 maju 2019, fiat abarrada definida in relatzione a unu manufatu, e no de una propiedade fìsica. Sighiat, est a nàrrere, galu s'acostamentu tìpicu de unu [[sistema tècnicu]]. Su grammu est intradu a fàghere parte de su sistema mètricu frantzesu su primu de austu de su [[1793]], definidu comente a sa massa de unu tzentìmetru cubu (10−6 [[Metru cùbicu|m³]]) de [[Aba|abba]] a sa temperadura de 3,98 °C a pressione atmosfèrica istandard.<ref>Dae Antoine Lavoisier e René Just Haüy pro sa Cummissione de sos pesos e de sas medidas de s'Acadèmia de sas Iscièntzias frantzesa.</ref> Custa temperadura piessigna est bènnida seberada ca pro custa, s'abba, possedit sa màssima densidade sua. Su 7 abrile [[1795]] cumparit su ''chilu'', comente a mùltiplu suo (1 kg = 1 000 g). Tale definitzione fiat difìtzile de realizare acuradamente, fintzas ca sa densidade de s'abba est ligada in ala a sa pressione, e s'unidade de pressione includet sa massa tra sos fatores, introduinde una [[Tautologia|dipendèntzia tzirculare]] in sa definitzione de su chilu. Pro evitare custu problema, su chilu est bènnidu torradu a definire comente a sa massa ''pretzisa'' de una piessigna massa istandard, creada pro approssimare sa definitzione originale e realizada in su 1875. Su protòtipu internatzionale de su chilu «Le Grand Kilo», unu tzilindru rèidu a base tzirculare chi misurat 39 mm in artària e diàmetru, assentadu dae una lega de [[plàtinu]] e [[irìdiu]], est cunservadu in su ''Bureau International des Poids et Mesures'' (Ufìtziu internatzionale de sos pesos e de sas medidas) acanta su Pavillon de Breteuil in Sèvres, [[Frantza]]. De su 1889, su [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|SI]] definit s'unidade de medida comente a pari a sa massa de custu protòtipu. Còpias ufitziales de su protòtipu sunt disponìbiles comente a protòtipos natzionales, chi sunt istados cunfrontados periodicamente cun su protòtipu de Parigi, in sos annos 1889, 1946-1948, e 1988-1992; ulteriora cumparàntzia istraordinària est istada fata in su 2014.<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.bipm.org/en/bipm/mass/ipk/#verifications|tìtulu=IPK|editore=BIPM|limba=en|atzessu=13 trìulas 2017}}</ref> Cando, in su 1889, s'at cunfrontadu su campione de su chilu fraigadu in su 1875 cun su pretzedente campione definidu tràmite sa massa de abba, si sunt abbigiados chi custos non cunsertaiant, essende su manufatu ecuivalente a 1,000 027 dm³ de abba. A su sèberu de mudare su campione de su chilu cun unu manufatu prus pretzisu, sos tècnicos ant prefertu mantènnere su campione giai in impreu dae batòrdighi annos, abbandonende sa definitzione ligada a sa massa de abba. Annotamala, retentu importante su volùmene ligadu a sa definitzione mantènnida, s'at introduidu su litru comente a volùmene de abba a sa temperadura de 3,98 °C a pressione atmosfèrica istandard de massa uguale a unu chilu (una definitzione remplasada in su [[1964]] cando s'at detzìdidu de torrare su litru in manera cabale pari a unu decimetro cubu). Pro definitzione, s'errore in sa repricabilidade de su protòtipu fiat pari a zero; in realidade, fiat valutadu in s'òrdine de sos 2 microgrammos. Custu resurtat de sa cumparàntzia de su protòtipu cun sas còpias ufitziales suas, chi sunt, pro cantu possìbile, assentadas dae su matessi materiale e cunservadas in sas matessi cunditziones. Non b'ant motivos pro retènnere chi su protòtipu siat prus o mancu istàbile de sas còpias ufitziales. Paret chi su chilu originale apat pèrdidu belle 50 microgrammi in sos ùrtimos 100 annos pro resones galu disconnotas (cun probabilidade pro sublimatzione de su metallu, difatis finas issos cun su tempus "evàporant"), pro custu motivu s'est detzìdidu de definire su chilu pro mèdiu de unas leges fìsicas, e non prus pro mèdiu de unu campione de riferimentu.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.repubblica.it/2005/d/sezioni/scienza_e_tecnologia/chilo/chilo/chilo.html|tìtulu=Il "chilogrammo" cambia peso, Nuovo sistema di misura|publicatzione=La Repubblica|data=2005}}</ref> Sa cunservatzione de su protòtipu internatzionale betzu est istada realizada cun sos prus rigorosos critèrios: benit impreadu unu suterràneu blindadu, pro sa cale abertura bisòngiat s'impreu cuntemporàneu de tres diversas craes, custoidas dae tres personalidades de su Bureau international des poids et mesures. S'abertura acontesset previa autorizatzione de su ''Comitadu Internatzionale de sos Pesos e de sas Medidas''. Sas cunditziones de temperadura, pressione e umidade sunt costantes e s'èvitat su cuntatu cun su prùere tenende su protòtipu in suta de tres campanas de bidru. Tale protòtipu beniat impreadu pro sas cumparàntzias (ogni 40 annos belle).<ref name=":0" /> Unos àteros campiones de s'unidade de massa, realizados pro sos istados aderentes a sa ''Cunventzione de su Metru'' diferint dae s'originale pro ±0,3 mg. Ses de tales campiones serbiant a torrare a costrùere su protòtipu internatzionale in su casu malassortadu custu deperet devènnere inimpreabile.<ref>{{Tzita libru|autore=E. Arri|autore2=et alii|tìtulu=Le misure di grandezze fisiche|annu=1984|editore=Paravia|tzitade=Torinu|limba=it}}</ref> S'incòmodu ligadu a s'atzessibilidade de sos campiones impare a s'issoro coidadu dudosu ant aconcadu sos tècnicos e sos iscientziados a chircare una definitzione de chilu prus suddisfaghente. In Itàlia su campione de su chilu est cunservadu in [[Roma]] acanta su ministeru de s'Isvilupu Econòmicu. Pro evitare cuntrastos cun una [[unidade de medida]] betza de su pesu, mutida finas issa kilogrammu, e cun s'impreu de su prefissu "kilu" in su nùmene, in su [[1954]] sa Cummissione italiana de metrologia at propostu su nùmene "bes" (sìmbulu b) pro s'unidade de medida de base de sa massa; ma sa proposta no at retzidu su sufitziente cunsensu internatzionale e est istada tando retirada. In su [[1988]] est istada sa bia de sa Cummissione isvedesa de metrologia a propònnere de sostituire su tèrmine "kilogrammu" cun "GIO", pro onorare su metrologo italianu Giovanni Giorgi, ma fintzas custa proposta no at àpidu sutzessu.<ref>{{Tzita publicatzione|autore=|annu=2004|tìtulu=Norma Italiana UNI CEI ISO 1000:2004|rivista=|editore=UNI-CEI|tzitade=Milanu|volume=|nùmeru=|limba=it}}</ref> Su Decretu de su Presidente de sa Repùbblica italiana n. 802 de su 12 austu [[1982]] at acollidu sa Diretiva 80/181/CEE relativa a sas unidades de medida istabilinde "sas unidades de medida legales de impreare pro espressare grandesas"; in s'allegadu, pro sa massa benit indicadu su kilogrammu, definidu comente a "pares a sa massa de su protòtipu internatzionale de su kilogrammu (3ª CGPM, 1901, pag. 70 de su relatu)". === Definitzione noa === Dae su 2010 a su 2018 s'est traballadu pro introduire una definitzione noa de chilu, pro mèdiu de costantes fundamentales o atòmicas. Custa a sa fine de la torrare prus pretzisa e realizzabile in ogni laboratòriu ispetzializadu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.bipm.org/en/measurement-units/rev-si/|tìtulu=Future revision of the SI|situ=www.bipm.org|editore=BIPM|limba=en|atzessu=13 trìulas 2017}}</ref> Sas propostas sobradas sunt istadas: [[File:Silicon_sphere_for_Avogadro_project.jpg|thumb|Isfera campione de su progetu Avogadro]] * Ligare sa definitzione de chilu a sa costante de Avogadro. Su balore de custa costante universale est pari a su nùmeru de partigheddas cuntentas in una [[mole]] de una cale si siat sustàntzia. Sa dificultade tècnica de custu acostamentu est ligada a sa netzessidade de contare cun pretzisione su nùmeru de àtomos de sa sustàntzia prescelta e tando, torrare s'intzertesa cun sa cale si connoschet sa costante de Avogadro minore de cussa ligada a su chilu campione atuale.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.corriere.it/scienze_e_tecnologie/08_luglio_01/chilo_perfetto_a1b71036-4762-11dd-8c36-00144f02aabc.shtml|tìtulu=Alla ricerca del chilo perfetto|publicatzione=Il Corriere della Sera|data=2018-07-01}}</ref> * S'acostamentu de s'acumulatzione iònica interessat s'acumulatzione de iones de [[oro]] e sa medida de sa currente elètrica netzessària a los neutralizare. * S'usu de sa [[bilantza de Watt]] (un'aparatu eletromecànicu impreadu pro sa definitzione de s'ampere) pro currelare su chilu a sa costante de Planck, e impreende sas definitziones de volt e de ohm. * S'impreu de sa levitatzione de unu supercondutore, chi ponet in relatzione su chilu a sas cantidades elètricas tràmite sa levitatzione de unu corpus supercondutore in unu campu magnèticu generadu dae una spira supercondutora, e mesurende sa currente elètrica chi tzirculat in sa spira. * Dae cando su balore de sa [[costante de Josephson]] (CIPM (1988) Racumandatzione 1, PV 56; 19) e de sa [[Costante de von Klitzing|costante de Von Klitzing]] (CIPM (1988), Racumandatzione 2, PV 56; 20) si connoschent cun sufitziente pretzisione (KJ ≡ 4,835 979 × 1014 Hz/V e RK ≡ 2,581 280 7 × 104 Ω), est istadu propostu de torrare a definire su chilu comente:  Con votazione avvenuta il 16 novembre 2018, il Bureau international des poids et mesures ha stabilito che, dopo il 20 maggio 2019, il chilogrammo viene definito tramite una proprietà fisica correlata ad una costante fondamentale<ref name="A" /><ref name="B" />, ossia come la quantità di massa per compensare una forza di 6,626 070 15 × 10<sup>–34</sup> J s. Se per la sua misura si utilizza una Bilancia di Watt, è necessario che quest'ultima sia percorsa da una data quantità di corrente e, utilizzando le definizioni di volt e di ohm, tale misurazione è correlata alla Costante di Planck (6,626 070 15 × 10<sup>–34</sup> J s).<ref>{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/utils/common/pdf/CGPM-2018/26th-CGPM-Resolutions.pdf|tìtulu=26 CGPM - Risolutziones adotadas|limba=en, fr|atzessu=2018-11-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20181119214326/https://www.bipm.org/utils/common/pdf/CGPM-2018/26th-CGPM-Resolutions.pdf|dataarchìviu=19 santandria 2018|urlmortu=eja}}</ref> == Mùltiplos e sutamùltiplos == Sos [[Prefissos de su Sistema internatzionale de unidade de medida|prefissos SI]] benint impreados pro sos mùltiplos e sos sutamultiplos de su chilu. Est de notare chi, in manera contrària a sas àteras unidades de medida, su kilogrammu est s'ùnica unidade de base chi cuntenet giai unu prefissu ("kilo", cumprèndidu comente a 10<sup>3</sup> bortas s'unidade de medida), difatis mùltiplos e sutamùltiplos s'àplicant a su grammu. In s'impreu comunu annotamala, si signalant carchi particularidade: su megagrammu (10<sup>6</sup> grammos) benit mutidu [[tonnellada]], 100 chilos (o 10<sup>5</sup> g), chi non prevident unu prefissu SI, sunt nados [[cuintale]]. Pro indicare 10 kg s'impreat su [[Miriagrammo|miriagrammu]], ma como est in disimpreu. Tales unidades de medida, fintzas si non apartenent a su SI, sunt dae custu reconnotas in virtudes de su largu impreu issoro. Semper in s'impreu comunu, est a nàrrere no in bramadu propriamente sientìficu o tècnicu, su chilu e s'etogrammu benint a bortas indicados in manera simple comente a "chilu" e "etu", dende pro iscontada s'unidade de medida. * 1 000 grammos si mutint chilos (kg) * 100 grammos si mutint etogrammos (hg) * 10 grammos si mutint decagrammos (dag) * grammos (g) * 0,1 grammos si mutint decigrammos (dg) * 0,01 grammos si mutint tzentigrammos (cg) * 0,001 grammos si mutint milligrammos (mg) * 10−6 grammos si mutint microgrammos (µg) * 10−9 grammos si mutint nanogrammos (ng) === Microgrammu === Su microgrammu (sìmbulu: '''µg''', a bias indicadu cun mcg) benit impreadu, paris cun su [[milligrammu]] (mg), pro indicare su dosàgiu terapèuticu de meighinas o microelementos. A esèmpiu, s'abbastu fitianu de àtzidu folicu (vitamina B9) in una fèmina est de 200 µg (0,2 mg), ma in gravidàntzia est su dòpiu (400 µg = 0,4 mg). Sa massa de una tzèllula ou umana est belle 1 µg. In carchi cuntestu, e.g. in meighina, a su locu de su microgrammo, comente a unidade de medida benit impreadu su '''gamma''' (γ): 1 µg = 1 '''γ'''.<ref> {{Tzita libru|autore=H. G. Jerrard|tìtulu=A Dictionary of Scientific Units|annu=1986|editore=Springer|limba=en|p=52|ISBN=978-0-412-28100-6|DOI=10.1007/978-94-017-0571-4}} </ref> === Nanogrammu === Custa [[unidade de medida]] minorededda, posta in raportu cun unu volùmene (a esèmpiu ng/ml), benit impreada pro indicare contzentratziones a beru bassas de determinadas sustàntzias, a esèmpiu: dosàgiu terapèuticu de carchi meighina, contzentratziones de enzimas, contzentratziones de sustàntzias luantes, impuridades, doping, etc. == Notas == <references /> == Artìculos ligados == * [[Grammu]] * [[Òrdinas de grandesa (massa)|Òrdines de mannesa (massa)]] * [[Massa (fìsica)]] * [[Metrologia]] * [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|Sistema Internatzionale de unidade de medida]] * [[Chilogrammu pesu]] == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|1=http://www.metrologia-legale.it/|2=www.metrologia-legale.it|limba=it|atzessu=2020-03-17|dataarchìviu=2020-02-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200220022417/http://www.metrologia-legale.it/|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.npl.co.uk/engineering-measurements/mass-force-pressure/mass/research/redefining-the-kilogram|National Physical Laboratory FAQ on kilogram definition, the need for a new definition, and some alternatives|limba=en|atzessu=9 freàrgiu 2012|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120109072029/http://www.npl.co.uk/engineering-measurements/mass-force-pressure/mass/research/redefining-the-kilogram|dataarchìviu=9 ghennàrgiu 2012|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/jres/106/4/j64schw.pdf|More on the NIST Watt Balance|limba=en|atzessu=15 làmpadas 2007|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20070616134042/http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/jres/106/4/j64schw.pdf|dataarchìviu=16 làmpadas 2007|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.npl.co.uk/engineering-measurements/mass-force-pressure/mass/research/avogadro-project|More on the Avogadro project|limba=en|atzessu=9 freàrgiu 2012|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110202120746/http://www.npl.co.uk/engineering-measurements/mass-force-pressure/mass/research/avogadro-project|dataarchìviu=2 freàrgiu 2011|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.bipm.fr|Le Bureau International des Poids et Mesures|limba=fr}} * {{Tzita web|1=http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html|2=Attogram Detection|limba=en|atzessu=2020-03-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20040422154701/http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html|dataarchìviu=2004-04-22|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.inrim.it/Nah/Web_Nah/home.htm|Avogadro and molar Planck constants for the redefinition of the kilogram|limba=en|atzessu=17 trìulas 2011|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110717124427/http://www.inrim.it/Nah/Web_Nah/home.htm|dataarchìviu=17 trìulas 2011|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.inrim.it/know/|Realization of the awaited definition of the kilogram|limba=en|atzessu=8 santugaine 2012|urlarchìviu=http://arquivo.pt/wayback/20160513163237/http://www.inrim.it/know/|dataarchìviu=13 maju 2016|urlmortu=eja}} <br />{{Controllu de autoridade}} [[Categoria:Unidades de su SI]] [[Categoria:Unidades de medida]] mf4ih0hd7by9zem78p4zmov33y6ybcz Pilota de dispositivu 0 19520 191018 190023 2026-10-23T22:43:34Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191018 wikitext text/x-wiki {{Variant|LSC}} In [[informàtica]], unu '''pilota de dispositivu''' (connotu fintzas comente a '''device driver''', o '''driver''' isceti) est una protzedura de programma chi manìgiat is [[Perifèrica|dispositivos]] de un'[[elaboradore]]. Est de sòlitu cunsideradu parte de su [[sistema operativu]] e tenet sa masione de incumentzare is operatziones de [[intrada/essida]] e de nde giùghere s'acabu<ref>{{Tzita libru|sambenadu=Stallings, William|tìtulu=Operating systems: internals and design principles|url=https://www.worldcat.org/oclc/818853058|atzessu=2020-04-01|editzione=6th ed|data=2009|editore=Pearson|limba=EN|p=556|OCLC=818853058|ISBN=978-81-317-2528-3}}</ref>. == Descritzione == Dae su puntu de annotu de s'impitadore de un'elaboradore, su pilota de dispositivu est unu programma frunidu cun unu cale si siat dispositivu collegadu e chi bolet installadu pro ddu fàghere funtzionare. De onni manera, medas sistemas operativos modernos oe sunt bonos a iscarrigare a solos sa parte manna de is pilotas netzessàrios e medas aparatos, comente a telefoneddos e tauleddas, ddos tenent integrados in sa memòria ROM, duncas s'interventu manuale no est netzessàriu in custos casos. Pro un'isvilupadore de sistemas operativos, est una parte delicada e de importu mannu de su progetu, ca unu pilota chi funtzionat male podet blocare su dispositivu chi manìgiat o fintzas su sistema intreu. Su pilota de dispositivu est unu programma dislindadu pro cada dispositivu o, in pagos casos comente pro is [[Sòrighe (informàtica)|sòrighes]], pro unu tipu de dispositivu. Sa masione sua est a iscrìere e lèghere in e dae is registros de su dispositivu pro ddi imbiare cumandos o pro lèghere datos in intrada o imbiare datos in essida. Gràtzias a is pilotas, su sistema operativu podet frunire a is programmas de s'usuàriu un'interfàtzia indipendente dae is dispositivos, a manera de pòdere impreare perifèricas de sa pròpiu classe de mollos e produtores diferentes (a esempru, un'ischeda video ATI e una nVidia) cun su pròpiu còdighe.<ref name=":0">{{Tzita libru|autore=Tanenbaum, Andrew S.|tìtulu=Modern operating systems.|url=https://www.worldcat.org/oclc/870646449|atzessu=2020-04-01|editzione=Fourth edition|limba=EN|pp=356-369|OCLC=870646449|ISBN=978-0-13-359162-0}}</ref> Is pilotas de dispositivu podent èssere impreados fintzas pro pònnere in òpera àteros servitzios de su sistema, comente a protocollos de retze o sistemas de archìviu, chi recherent su suportu de su sistema operativu. Custu acuntessit in Windows<ref>{{Tzita libru|autore=Stallings, William|tìtulu=Operating systems : internals and design principles|url=https://www.worldcat.org/oclc/818853058|atzessu=2020-04-01|editzione=6th ed|data=2009|editore=Pearson|limba=EN|p=84|OCLC=818853058|ISBN=978-81-317-2528-3}}</ref> e in carchi sistema tipu-UNIX. In is sistemas operativos traditzionales, comente a [[UNIX]], su pilota de dispositivu est parte de su [[Sistema operativu|nùcleu]], mancari chi, comente acontesset in [[Linux (nùcleu)|Linux]]<ref>{{Tzita web|url=https://embetronicx.com/tutorials/linux/device-drivers/linux-device-driver-part-1-introduction/|tìtulu=Linux Device Driver Part 1 - Introduction|situ=EmbeTronicX|data=2017-08-09|limba=en-US|atzessu=2020-04-01|dataarchìviu=2020-08-15|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200815071339/https://embetronicx.com/tutorials/linux/device-drivers/linux-device-driver-part-1-introduction/|urlmortu=eja}}</ref> e [[Microsoft Windows|Windows]], potzant èssere carrigados a manera dinàmica pro non si dèpere generare unu nùcleu nou onni borta chi unu dispositivu nou depet èssere manigiadu dae su sistema operativu<ref name=":0" />. Sistemas cun unu disinnu prus modernu, comente [[HURD|GNU/Hurd]] e [[MINIX]] chi impreant unu [[micro-nùcleu]] e is versiones prus reghentes de Windows, ant iscostiadu is pilotas de dispositivu dae su nùcleu a s'ispàtziu impitadore pro una seguresa majore e pro lassare su nùcleu prus lèbiu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.cs.cornell.edu/Info/People/ulfar/ukernel/ukernel.html|tìtulu=Interface Design: Microkernels|situ=www.cs.cornell.edu|limba=EN|atzessu=2020-04-01|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200217143126/http://www.cs.cornell.edu/Info/People/ulfar/ukernel/ukernel.html|dataarchìviu=2020-02-17|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/software/hurd/open_issues/user-space_device_drivers.html|tìtulu=user-space device drivers|situ=GNU Hurd|limba=EN|atzessu=2020-04-01|dataarchìviu=2020-02-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200222171649/http://www.gnu.org/software/hurd/open_issues/user-space_device_drivers.html|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita libru|autore=Tanenbaum, Andrew S.|autore2=Woodhull, Albert S.|tìtulu=Operating systems : design and implementation|url=https://www.worldcat.org/oclc/61859929|atzessu=2020-04-01|editzione=3rd ed|data=2006|editore=Pearson/Prentice Hall|limba=EN|p=231|OCLC=61859929|ISBN=0-13-142938-8}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://technet2.microsoft.com/windowsserver/en/library/eb1936c0-e19c-4a17-a1a8-39292e4929a41033.mspx?mfr=true|tìtulu=User-mode vs. Kernel-mode Drivers|situ=Microsoft (archiviadu)|data=2008-03-09|limba=EN|atzessu=2020-04-01|dataarchìviu=2008-03-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080309012600/http://technet2.microsoft.com/windowsserver/en/library/eb1936c0-e19c-4a17-a1a8-39292e4929a41033.mspx?mfr=true|urlmortu=eja}}</ref> == Esempru de funtzionamentu == Immaginemus chi unu programma bògiat lèghere un'archìviu dae su [[discu fissu]] de s'elaboradore. Custu est su chi acontesset in un'elaboradore tìpicu<ref name=":0" />: # Su programma tzèrriat una funtzione de libreria, comente sa ''fscanf''. # Sa funtzione faghet una [[mutida de sistema]], pro pedire a su sistema operativu de acumprire s'operatzione. # Su còdighe indipendente dae su dispositivu de su sistema operativu tzèrriat su pilota de dispositivu. # '''Su pilota pedit is datos''' rechertos imbiende is cumandos a s'eletrònica de su discu. # Su protzessu chi abisòngiat de is datos est blocadu mentras su discu ddus chircat. # Cando su discu at finidu, imbiat unu signale de [[Interrutzione (informàtica)|interrutzione]] a su [[micro-protzessore]]. # Su controllu colat a una funtzione de manìgiu de s'interrutzione. Custa iscoberit cale pilota at aviadu s'operatzione de intrada/essida e ddi donat su controllu. # '''Su pilota de dispositivu leghet is datos''' dae is registros de s'eletrònica de su discu e ddos passat a su programma chi ddos at pedidos. # Su controllu colat a su programma, chi immoi podet sighire s'esecutzione. == Notas == <references />{{Controllu de autoridade}} [[Categoria:Informàtica]] ruuzqi160zt9decu0b8izbz04at246e Maria Lai 0 19654 191012 188440 2026-10-23T21:57:07Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191012 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Biografia|logu_de_nàschida=[[Ulassa]]|data_de_nàschida=27 de cabudanni de su 1919|data_de_morte=16 de aprile de su 2013|logu_de_morte=[[Cardedu]]|immàgine=Maria lai da Ulassai.JPG|descritzione=Maria Lai|traballu=artista|nùmene_babbu=Giuseppe Lai|nùmene_mama=Sofia Mereu|contributos_de_importu=Traballu artìsticu de primore a livellu internatzionale, cun òperas de genias medas e sa prima òpera de arte relatzionale de su mundu: "''Legarsi alla montagna''" (''A si ligare a su monte'')|perìodu_de_atividade=1957-2013|influèntzias=[[Salvatore Cambosu]], [[Foiso Fois]], Arturo Martini, Alberto Viani, Mario de Luigi, [[Giuseppe Dessì]]|òperas_printzipales="''Legarsi alla Montagna''" (''A si ligare a su monte''), sos tziclos de sos Telàrgios e de sas Geografias}}   '''Maria Lai''' ([[Ulassa]], 27 de [[cabudanni]] de su [[1919]] – [[Cardedu]], 16 de [[aprile]] de su [[2013]]) est istada un'artista [[sarda]]. Su Museu de Arte Cuntemporànea Istatzione de s'arte de [[Ulassa]] tenet sa regorta pùblica prus manna de òperas de s'artista. Cun ''A si ligare a su monte (Legarsi alla montagna'') sa Lai at realizadu sa prima òpera de Arte relatzionale a livellu internatzionale. == Biografia == [[File:Museo_di_Ulassai.JPG|thumb|Su Museu Arte Cuntemporànea Istatzione de s'arte de Ulassa]] Maria Lai naschet in su [[1919]] in sa bidda de [[Ulassa]], in sa sub-regione [[Barbàgia|barbaritzina]] de s'[[Ogiastra]]. Fìgia de Giuseppe e Sofia Mereu, Maria Lai est segunda de chimbe intre fìgios e fìgias<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://ulsogliastra.wordpress.com/2020/06/10/maria-lai-sartista-ogiastrina-chi-aiat-ischidu-ligare-sarte-a-su-monte/|tìtulu=Maria Lai, s'artista ogiastrina chi aiat ischidu ligare s'arte a su monte|situ=Ufìtziu Limba Sarda Ogliastra|data=2020-06-10|limba=sc|atzessu=2021-07-31}}</ref>, tzia de su fotògrafu Virgìliu Lai e de s'iscritora Maria Pia Lai Guaita.<ref>{{Tzita web|url=https://www.myheritage.it/site-family-tree-144141481/ichnusa?rootIndivudalID=3000006&familyTreeID=3#!profile-3000209-info|tìtulu=Albero genealogico|situ=www.myheritage.it|limba=it|atzessu=2020-05-07}}</ref> Sa famìlia Lai, in paris a tènnere Maria comente a artista de fama, at dadu sos nadales a Giuliana, una sorre sua chi fiat un'iscritora de talentu; in antis de mòrrere a s'edade de 92 annos, at publicadu sa trilogia: ''L'erede del corbulaio, Mi piacerebbe usare bene words e Ritagli (S'erederi de su corbulàiu'', ''Mi diat geniare a impreare bene words'' e ''Truncaduras''). Giuanne, su frade mannu de Maria, est istadu imbetzes unu mèigu imprendidore de importu, chi at fundadu in su 1952 sa Clìnica Mèiga "Ispidale Tommasini" de [[Jersu|Iersu]]. Albertu Cannas, germanu suo, est istadu su Presidente de su Museu Fundatzione Istatzione de s'arte. Durante sa pitzinnia sua est de salude dèbile meda, cosa chi la batit a si tramudare pro sos meses ierriles dae sa bidda de [[Ulassa]] a sa pranura de [[Gàiru]]<ref>Oe [[Cardedu]]</ref> pro torrare unu pagu in salude: benit istrangiada dae sos tzios, massajos chene fìgios.<ref name=":0" /> In sos meses ierriles brincat de so totu sas iscolas maternas e elementares; in isulamentu totale incumentzat a iscobèrrere, e a collire in intro de issa matessi, s'atitùdine pro su disinnu. In su [[1933]] morit Cornelia, sa sorre minore, e Maria posat comente a modella de [[Frantziscu Ciusa]]. Est in custa ocasione trista chi bidet, pro sa prima borta, sa butega de s'artista, e s'atmosfera de su mundu de s'arte in ue abarrat corfida e atzisada a fundu. Sa famìlia isseberat de l'iscrìere a sas iscolas segundàrias in [[Casteddu]], in ue tenet sa fortuna de connòschere, che a mastru de italianu suo, [[Salvatore Cambosu]]. Issu pro primu cumprendet sas dificultades de sa pitzinna in s'insertada iscolàstica e pro primu iscoberit sa sensibilidade artìstica sua; gràtzias a issu, sa giòvana allieva ulassesa s'at a fàghere càrrigu de s'importu e de su balore de su latinu e de sas poesias e at a iscobèrrere "su balore de su ritmu de sas paràulas chi batint a su mudìmene".<ref name=":0" /> In su [[1939]], "si puru cun dificultades medas", issèberat de sighire sa chirca sua de su sinnu, iscriende·si a su Litzeu Artìsticu de [[Roma]], in ue connoschet a mastros de iscultura che a Ànghelu Prini e Marinu Mazzacurati, chi bident immediatamente in issa unu sinnu maduru e masculinu meda, essentziale e lestru in manera estrema. Acabados sos istùdios in su litzeu, at a tzucare a [[Berona|Verona]] e, pagu a pustis, a [[Venetzia|Venètzia]], ca sa [[segunda gherra mundiale]] l'impedit de torrare a [[Sardigna]]. Essende·si tramudada a [[Venetzia|Venètzia]] chene agiudu finantziàriu perunu frunidu dae sa famìlia, s'iscriet a s'Acadèmia de Artes Bellas, in ue sighit unu cursu de iscultura tentu dae s'artista Arturu Martini e de Albertu Viani, e tenet che a tutor s'artista Màriu De Luigi. In s'ambiente acadèmicu venetzianu adobiat dificultades medas. In s'incumintzu est disarmante pro issa sa figura de su mastru suo, chi peleat a atzetare sas fèminas in su mundu de s'arte; annotamala issu in cussu tempus colat una crisi poètica e petzi in unu segundu momentu incumentzat a cumprèndere cantu siant importantes sas letziones suas, agatende afinidades medas cun Cambosu, est a nàrrere in su balore de su ritmu, "in custu casu in s'iscultura". In su [[1945]] issèberat de torrare in Sardigna in manera rocambolesca, cun unas cantas naviteddas de sarvatàgiu dae su portu de [[Nàpoli]] a su de [[Casteddu]]. In s'ìsula abarrat finas a su [[1954]]; in tantu sighit a curare s'amistade cun Salvatore Cambosu e insegnat disinnu in sas iscolas elementares de sa tzitade e de unas cantas biddas. De custu perìodu est s'amistade cun s'iscritore e artista [[Foiso Fois]]. In su [[1947]] su frade mannu Gianni at subidu un'imposta, in unu tentativu de secuestru de persone, a curtzu a Monte Codi in territòriu de [[Ulassa]]: sarvende·si pro miràculu, gràtzias a s'interventu lestru de una camionetta de sordados americanos chi colaiant in cussu tretu. Torrat a Roma in su [[1954]], batinde·di in fatu unu bagàlliu de tristura manna, pro neghe de sa bocchidura de su frade minore Larentu, acontèssida su matessi annu a curtzu a [[Ulassa]]. In su [[1957]], in sa galleria ''L'Obelisco'' de Irene Brin, at a tènnere sa prima personale sua cun sos disinnos a matita dae su [[1941]] a su [[1957|1954]]; at a pòdere in tantu abèrrere un'istùdiu minore de arte, printzipiare raportos de amighèntzia cun artistas che a Jorge Eduardo Eielson, e in tantu aparire in unos cantos servìtzios televisivos de s'Istitutu Lughe. A pustis de sa mustra paret andare totu pro su mègius; ma a unu tratu issèberat de si retirare dae su mundu de s'arte, in unu mudìmene chi l'at a acumpangiare pro belle 10 annos: una crisi poètica chi la tenet largana dae sas gallerias e sos artistas, ma chi l'acùrtziat a su mundu de sos poetas e de sos iscritores. Pro totus sos annos sessanta, difatis, coltivat unu raportu de amighèntzia e de collaboratzione cun s'iscritore [[Giuseppe Dessì]], bighinu de domo sua in [[Roma]]. In su [[1963]], intre [[Ulassa]] e [[Cardedu]], in [[Sardigna]], b'at àpidu una àtera isparatòria violenta intre carabineris e bandidos a curtzu a sa domo sua de su sartu, in ue giai dae tempus istaiant sos genitores, pro neghe de unu tentativu, s'ennèsimu, de secuestru de persone de su connadu. Pro mèdiu de s'iscritore Giuseppe Dessì, torrat a iscobèrrere su sensu de su mitu e de sas legendas de sa terra sua, traet ispiratzione profunda dae sos libros suos, cumprendet galu de prus cantu siat importante e privilegiada s'orìgine sarda sua. In custu mudìmene romanu, osservat sas currentes cuntemporàneas emergentes, che a s'Arte Pòbera e s'Informale, e in pagu tempus cumprendet cantu esserent de importu mannu sas letziones de Martini (in s'incumintzu bìvidas che a unu fallimentu totale), sas paràulas de Cambosu, sas traditziones, sos mitos e sas legendas de sa terra de nàschida sua. Intervenende in sa matèria pro mèdiu de sos ogetos oriolados Ready-made de su telàrgiu e de sa maja de s'impreu suo, de su pane e de sos ogetos de su passadu arcàicu sardu, incumentzat su caminu suo, chi bidet su tempus coladu che a un'iscumbata de su tempus benidore. Su [[1971]] est pro issa un'annu tristu e, in su matessi momentu, fecundu de fainas a beru: tristu ca in su cabudanni morit in un'intzidente aèreu s'ùnicu frade chi li fiat abarradu, Gianni; intamas a livellu artìsticu, in sa Galleria Schneider de [[Roma]], esponet sos primos Telàrgios. Sa mustra fiat curada dae Marcello Venturoli, unu tziclu chi caraterizat totu sos deghe annos imbenientes. Un'acurtziamentu a s'arte tèssile favoridu dae s'adòbiu cun su mastru Enrico Accatino, chi incumentzat a operare pro sa ri-nàschida de s'arte tèssile, incluende fintzas unas cantas manifaturas sardas. In su 1976 connoschet a Angela Grilletti Migliavacca, propietària e diretora de sa galleria Arte Duchamp de [[Casteddu]] e curadora personale benidora sua, cun sa cale at, a pustis, a tènnere unu raportu de traballu e de amighèntzia de prus de deghe annos. In su [[1977]] connoschet a s'istòrica de s'arte Mirella Bentivoglio chi, s'annu imbeniente, at a permìtere a Maria de isbarcare in sa Biennale de Venètzia. Sos annos otanta de su de XX sèculos, imbetzes, sunt caraterizados dae su tziclu de sas ''Geografias'' e de sos ''Libros cosidos''. Incumentzant a li pedire collaboratziones pro unas cantas coberteddas (p.es. su libru ''vero'' de [[Giuliu Angioni|Giulio Angioni]], ''A fogu aintru'', EDeS, 1978, cun disinnos de Maria Lai<ref>{{Tzita web|url=http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2013/04/18/news/terro-il-capo-di-quel-filo-che-cuciva-il-mondo-1.6908605|tìtulu=Il capo di quel filo|limba=it|atzessu=2020-05-07|dataarchìviu=2016-03-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160312132113/http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2013/04/18/news/terro-il-capo-di-quel-filo-che-cuciva-il-mondo-1.6908605|urlmortu=eja}}</ref>), e unu muntone de àteras, ma mescamente incumentzant sas primas operatziones in su territòriu: "''A si ligare a su Monte''" (''Legarsi alla Montagna)'', pro esempru, est s'òpera chi la batit a sa realizatzione de sas òperas benidoras in sa bidda de [[Ulassa]]. In Roma istringhet amistade cun [[Bruno Munari]] e a [[New York City|New York]] cun [[Antine Nivola]]. In custos annos realizat fatu-fatu fintzas installatziones efìmeras e òperas in unas cantas àteras tzitades, non in Sardigna ebbia. In sos annos noranta sas òperas suas aparint che a una interpretatzione noa de su s'àndala artìstica complessiva sua, e sos tziclos diferentes s'aunint in manera armònica s'unu cun s'àteru; sa lestresa no isetada de sos sinnos-disinnos si fundet cun sos imbòligos de filos e de cordas de telàrgiu e de Geografias. In custu cuntestu istòricu su traballu suo at a èssere apretziadu meda fintzas a livellu internatzionale, e in custos annos naschit s'amistade cun s'istilista Antoni Marras e sas cantadoras Marisa Sannia e [[Elena Ledda]]. In sos ùrtimos annos est istada e at traballadu in sa domo in su sartu a curtzu a sa bidda de [[Cardedu]]; a [[Ulassa]], imbetzes, s'8 de [[trìulas]] de su 2006 at inauguradu su Museu de Arte Cuntemporànea Istatzione de s'arte, chi collit una parte de annotu (belle 140 cantzos) de sas òperas suas. A pustis de su sutzessu de su museu, sas òperas suas sunt intradas in sas Istitutziones de importu prus mannu, che a su Palatzu Grassi de [[Venetzia|Venètzia]], cun sa mustra "Italic" a incuru de Francesco Bonami, a su Palatzu Mirto e a sa Villa Borghese de [[Roma]]. A pustis de sas espositziones reghentes in sos [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] e in unas cantas àteras manifestatziones europeas de importu mannu, Maria Lai est reconnota che a una intre sos artistas de importu e de annotu prus mannu de sa Sardigna. Morit in su 2013 e benit sepultada in su campusantu de [[Ulassa]], a curtzu a sos familiares suos. A pustis de ses meses dae sa morte sua Laura Boldrini, Presidente de sa Càmera de sos Deputados, at promòvidu unu cunvegnu in ammentu suo in sa Sala de sa Reina in su Palatzu de Montetzitòriu. == Òperas postas in logos pùblicos == Pro s'opinione de s'artista s'òpera de importu prus mannu chi at fatu est ''A si ligare a su monte'' (''Legarsi alla montagna''). :* ''Arrastos de leges'' (''Orme di leggi''), [[2011]], in s'Àula Noa de sos Grupos Parlamentares, Palatzu de Montecitòriu, [[Roma]] :* ''Cosire e torrare a cosire in su diritu e in su revessu'' (''Cucire e ricucire sul diritto e sul rovescio)'', [[2010]], in sa Facultade de Giurisprudèntzia de s'[[Universidade de Casteddu|Universidade de sos Istùdios de Casteddu]] :* ''Sa catura de s'ala de su bentu (La cattura dell'ala del vento)'', [[2009]], in su Parcu Eòlicu de [[Ulassa]] == Reconnoschimentos == :* Làurea honoris càusa in su 2004 :* Prèmiu ispetziale de sa giuria in su Prèmiu Dessì in su 2007 :* Prèmiu ispetziale de sa giuria in su Prèmiu Ciampi in su 2012 == Maria Lai in sas regortas pùblicas == * Pinacoteca Comunale de [[Otieri]] * Biblioteca Natzionale Tzentrale de [[Firenze|Firentze]] * Museum of Modern Art de [[New York City|New York]] (Moma) * Tzentru Georges Pompidou de [[Parigi]] * Galleria natzionale de arte moderna e cuntemporànea de [[Roma]] * MUSMA de Matera * [[Museu d’Arte de sa Provìntzia de Nùgoro|Museu de arte de sa provìntzia de Nùgoro]] * Galleria cumonale de arte de Casteddu * Museu de arte cuntemporànea Masedu * Colletzione Soddu-Tanda, de Pietro Soddu in [[Benetutti]] * Museu de arte moderna e cuntemporànea de Trentu e Rovereto (MART) Donatzione Mirella Bentivoglio == Maria Lai in sas colletziones privadas == * Regorta Renato Alpegiani, [[Torinu]] == Mustras personales == {{Div col|2}} *[[1953]] [[Casteddu]] Gli amici del Libro *[[1956]] Casteddu Gli amici del Libro *[[1956]] Palm Beach Little Gallery *[[1957]] [[Roma]] Galleria L'Obelisco *[[1958]] [[Istocolma]] Nordiska Companiet *[[1961]] Roma Galleria L'astrolabio *[[1963]] Roma Galleria L'albatro *[[1971]] Roma Galleria Schneider *[[1975]] Casteddu Arte Duchamp, "Tele e collages" *[[1977]] [[Savona]] Galleria Il brandale *[[1977]] Nùgoro Galleria Chironi *[[1977]] Casteddu Arte Duchamp *[[1978]] Biennale di Venètzia, Libro scalpo, Libro Pianto *[[1979]] Roma Centro Morandi *[[1979]] Bologna Arte Fiera (personale presso la “Arte Duchamp”) *[[1980]] Casteddu Arte Duchamp, "Scritture" *[[1980]] Roma Spazio Alternativo *[[1980]] Trieste Studio Tommaseo *[[1981]] Ulassa "Legarsi alla Montagna" *[[1982]] Ulassa Sabonadòrgiu Comunale *[[1982]] Perth Australia Quentin Gallery *[[1983]] [[Bari]] Centrosei *[[1983]] [[Sydney]] Yvan Dougherty Gallery *[[1983]] Roma Spazio Documento, il paese dei nastri celesti *[[1983]] [[Oroteddi]], l'alveare del poeta *[[1983]] [[Camerino]], la disfatta dei varani *[[1984]] Roma Spazio Documento, Tenendo per mano il sole *[[1984]] Roma Calcografia Nazionale, artisti al lavoro, Maria Lai Franca Sonnino *[[1986]] [[Prato (Italia)|Prato]], Teatro Comunale, lettere al lupo *[[1987]] [[Torinu]], Quantica Studio *[[1989]] [[Hannover]] Biblioteca dell'Università *[[1990]] Roma Studio Stefania Miscetti: La leggenda di Maria Pietra *[[1992]] [[Napoli]] Galassia Gutenberg Oltre le indie Libri in stoffe *[[1992]] [[Castel di Tusa (ME)]], Atelier sul Mare, Su barca di carta mi imbarco *[[1994]] Roma scuderie di Palazzo Ruspoli, Inventare altri spazi *[[1996]] [[Venètzia]] Scuola di Grafica Internazionale, Ca de janas *[[1998]] Casteddu, Man Ray Janas *[[2006]] Ulassa Inaugurazione Stazione dell'arte *[[2008]] Roma Festival Internazionale del Cinema, Ansia d'Infinito *[[2011]] Venètzia, Premio Venere nera *[[2011]] Roma Premio Camera dei deputati, 150 anni dell'Unità d'Italia, Orme di Leggi *[[2012]] [[Miami]] U.S.A, Pulse "Fiera Internazionale d'Arte Contemporanea *[[2013]] [[Milanu]] Nuova Galleria Morone, "Tra fiabe, miti e leggende: le Tracce di un dio distratto" *[[2013]] [[Bologna]] Museu de arte moderna de Bologna "Autoritratti" {{Div col end}} == Mustras a pustis de sa morte == *[[2013]] [[Catanzaro]] MARCA, Museo delle Arti, "Bookhouse" *[[2013]] Mirano Harmonia Plantarum, Museo La Barchessa *[[2013]] [[Venetzia|Venètzia]] Tracce di un Dio Distratto, Biennale de [[Venetzia|Venètzia]] *[[2014]] Matera MUSMA, Retrospettiva, Maria Lai òperas dae su 1942 a su 2011 *[[2014]] [[Nùgoro]] [[Museu d’Arte de sa Provìntzia de Nùgoro|MAN]], [[Casteddu]] Palatzu de tzitade, [[Ulassa]] Istatzione de s'arte e Museo a s'abertu, Retrospetiva cun su tìtulu "Ricucire il mondo" (Torrare a cusire su mundu) 300 òperas dae sos annos Baranta a sos Duamìgia *[[2017]] VIVA ARTE VIVA, Biennale de Venètzia<ref>{{Cita web|url=http://www.labiennale.org/it/arte/2017/artisti|tìtulu=VIVA ARTE VIVA – Gli artisti|editore=Biennale di Venezia|limba=it}}</ref> *2017 Kassel e [[Atene]], Documenta 14<ref>{{Cita web|url=http://www.documenta14.de/en/artists/16210/maria-lai|tìtulu=Maria Lai (1919 – 2013)|editore=Documenta 14|limba=it}}</ref> *2018 [[Firenze|Firetnze]], Palatzu Pitti Mustra "Il Filo e l'infinito" *2018 [[Milanu]], M77 Gallery, Mustra "A proposito di Maria Lai"<ref>{{Cita news|lingua=it|autore=|url=https://www.m77gallery.com/exhibitions/maria-lai/|tìtulu=A proposito di Maria Lai - M77Gallery - Msettantasette|publicatzione=M77Gallery - Msettantasette|data=|atzessu=2018-11-16}}</ref> *2019 Busto Arsizio, Museu de sa Tessidura, Mustra "Maria Lai e Franca Sonnino. Capolavori di fiber art italiana" <ref>{{Cita web|url=https://www.varesenews.it/2019/02/la-fiber-art-torna-al-museo-del-tessile-maria-lai-franca-sonnino/790599/|tìtulu=La Fiber Art torna al Museo del Tessile con Maria Lai e Franca Sonnino|situ=VareseNews|data=2019-02-01|limba=it|atzessu=2019-02-04}}</ref> *2019 [[Roma]], MAXXI, Mustra "Maria Lai. Tenendo per mano il sole" <ref>{{Cita web|url=https://www.maxxi.art/events/maria-lai-tenendo-per-mano-il-sole/|tìtulu=Maria Lai. Tenendo per mano il sole|situ=MAXXI|data=2019-06-19|limba=it|atzessu=2019-09-09}}</ref> *2019 [[Parigi]], Istitutu Italianu de Cultura, Mustra "Maria Lai: Seguite il ritmo"<ref>{{Cita web|url=https://iicparigi.esteri.it/iic_parigi/it/gli_eventi/calendario/2019/12/mostra-maria-lai-seguite-il-ritmo.html|2=sul sito dell'Istituto Italiano di Cultura di Parigi|tìtulu=Mostra: Maria Lai: Seguite il ritmo|limba=it|atzessu=2020-05-07|dataarchìviu=2019-12-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20191203101310/https://iicparigi.esteri.it/iic_parigi/it/gli_eventi/calendario/2019/12/mostra-maria-lai-seguite-il-ritmo.html|urlmortu=eja}}</ref> == Curiosidades == * Maria Lai est istada amiga meda de sa pintadora Paola Levi Montalcini e de s'atore [[Dario Fo]]. * Maria Lai amaiat sos testos e sas poesias de Giorgio Caproni ma non l'at bòlidu mai connòschere de persone. * In su [[2008]], s'ex Presidente de sa [[Regione Autònoma de sa Sardigna|Regione Sardigna]] [[Renato Soru]] at donadu a su Paba Beneitu XVI su libru cosidu ''Da Tanto Tempo (Dae Tempus meda)'' de Maria Lai, in ocasione de sa bìsita pastorale de cust'ùrtimu in [[Sardigna]]. * Maria Lai amaiat sas produtziones tzinematogràficas de [[Stanley Kubrick]], prus che totu ''2001: Odissea in s'ispàtziu'', gràtzias a sa cale at agatadu ispiratzione pro medas òperas suas. * In su [[2015]], che ammentu a su ligàmene suo cun [[Ulassa]], est istadu istituidu su prèmiu "''Legarsi al territorio''" (''A si ligare a su territòriu''), unu cuncursu pensadu dae s'INU Istitutu Natzionale de Urbanìstica, setzione Sardigna, e dae s'Òrdine de sos architetos, pianificadores, paesaìstas de sas [[Provìntzia de Nùgoro|provìntzias de Nùgoro]] e [[Provìntzia de Ogiastra|Ogliastra]], cun su patrotzìniu de sa Comuna de Ulassa. Su prèmiu est andadu a su progetu "''Intrecci di Paesaggio''" (''Intretzos de Paesàgiu'') de su grupu cumpostu dae s'architetu Danila Pintus e de sos ingegneris Valentina Amorino e Glauco De Agostini. * In su [[2017]] su Presidente de Regione Sardigna Francesco Pigliaru at donadu a su Presidente de sa Repùblica italiana Sergio Mattarella un'aratzu cun unu disinnu internu de Maria Lai. == Tzitas == {{Tzitatzione|Giogaia cun seriedade manna, a unu tzertu puntu sos giogos meos los ant mutidos arte|<ref>{{Tzita web|url=http://www.saperdaesuentu.it/stazione/stazione.htm|tìtulu=Ulassai, una perla incastonata nel cuore dell'Ogliastra: Maria Lai|situ=www.saperdaesuentu.it|limba=it|atzessu=2020-05-07|dataarchìviu=2021-10-24|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211024185231/http://www.saperdaesuentu.it/stazione/stazione.htm|urlmortu=eja}}</ref>|Giocavo con grande serietà, a un certo punto i miei giochi li hanno chiamati arte|limba=it}} ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- {{Tzitatzione|Cada òpera faeddat de prus in manera lìbera si est de autore disconnotu|3=Ogni opera parla più liberamente se è di autore ignoto|limba=it}} ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- {{Tzitatzione|Sa timoria de s'arte est timoria de s'espònnere|3=La paura dell'arte è paura di esporsi|limba=it}} ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- {{Tzitatzione|Cada èssere umanu podet refudare s'oriolu suo, o chircare rispostas in sa religione o in s'arte|3=Ogni essere umano può rifiutare la propria inquietudine, oppure cercare risposte nella religione o nell'arte|limba=it}} ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- {{Tzitatzione|Pro su religiosu sa pregadoria, pro s'òmine lìberu sa frecuentatzione de s'arte|3=Per il religioso la preghiera, per l'uomo libero la frequentazione dell'arte|limba=it}} ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- {{Tzitatzione|Cada religione istabilit ligàmenes. S'arte isorbet sos ligàmenes|3=Ogni religione stabilisce legami. L'arte scioglie i legami|limba=it}}<br /> == Riferimentos == <references /> == Bibliografia == *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Come un gioco" edizioni Museo Arte Provincia Nuoro 2002 *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Inventare altri spazi" Testi di Fabrizio D'Amico e Gianni Murtas, edizioni AD Casteddu 1993 *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Fuori era notte, I presepi" edizioni AD Casteddu 2004 *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Lo scialle della luna" edizioni AD Casteddu 2000 *{{Limbas|it}}"Al gigante lassù, Omaggio a Nivola 1988-2008, i telai-teatrini di Maria Lai, edizioni AD 2008 *{{Limbas|it}}"Arte e Creatività, le fiabe e i giochi di Maria Lai" a cura di Fraca Pinto Minerva, Maria vinella, edizioni AD Casteddu 2007 *{{Limbas|it}}"A matita, disegni di Maria Lai dal 1941 al 1985" edizioni AD Casteddu 1988 *{{Limbas|it}}"Maria Lai, olio di parole" edizioni AD Casteddu 2000 *{{Limbas|it}}"Giuseppina Cuccu-Maria Lai, Le ragioni dell'arte, cose tanto semplici che nessuno capisce" edizioni AD Casteddu 2002 *{{Limbas|it}}"Ulassai, da Legarsi alla Montagna alla Stazione dell'arte" edizioni AD Casteddu 2006 *{{Limbas|it}}"Federica Di Castro Maria Lai La pietra e la Paura", edizioni AD Casteddu 2006 *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Sguardo opera e pensiero, l'arte visiva strumento di pensiero" edizioni AD Casteddu 2004 *{{Limbas|it}}A. Pioselli, "Ulassai 1981. L'opera comunitaria", in "L'arte pubblica nello spazio urbano, committenti, artisti, fruitori, a cura di Carlo Birrozzi e Marina Pugliese, edizioni Bruno Mondadori 2007, pp. 31-35 *{{Limbas|it}}"Salvatore Cambosu, Miere Amaro, racconti dettati a Maria Lai" edizioni AD Casteddu 2008 *{{Limbas|it}}[[Giuliu Angioni|Giulio Angioni]], ''Il capo di quel filo che cuciva il mondo'', [[La Nuova Sardegna]], 18 abrile 2013. *{{Limbas|it}}"Maria Lai, Ansia d'infinito" a cura di Clarita Di Giovanni, testi critici di [[Achille Bonito Oliva]], edizioni Condaghes 2013 *{{Limbas|it}}A. Pioselli, "L'arte nello spazio urbano. L'esperienza italiana dal 1968 a oggi", Johan&Levi, Monza 2015, pp.&nbsp;103–104 *{{Limbas|it}}"Il campanellino d'argento", testu de Maria Lai, illustratziones de Gioia Marchegiani, Topipittori, 2017 == Artìculos ligados == *[[Ulassa]] *[[Museu d’Arte de sa Provìntzia de Nùgoro|Museu d'Arte de sa Provìntzia de Nùgoro]] *[[Antine Nivola]] *[[Salvatore Cambosu]] *[[Giulio Angioni]] *[[Frantziscu Ciusa]] *[[Giuseppe Dessì]] *[[Frantziscu Masala]] == Àteros progetos == {{Commons|Maria Lai}} == Ligàmenes esternos == *{{Tzita web|url=http://www.maria-lai.com/|tìtulu=Situ ufitziale|limba=it|atzessu=2020-05-07|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160622195610/http://www.maria-lai.com/|dataarchìviu=2016-06-22}} *{{Tzita web|url=http://www.stazionedellarte.com/|tìtulu=Situ ufitziale de su Museu Istatzione de s'Arte Maria Lai in Ulassa|situ=www.stazionedellarte.com|limba=it|atzessu=2020-05-07}} * {{Tzita web|url=http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=188859/|tìtulu=Inventata da un Dio distratto - Intervista monologo a Maria Lai|limba=it|atzessu=2020-05-07|dataarchìviu=2022-01-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220109151314/http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=188859/|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.huffingtonpost.it/caterina-pes/larte-di-maria-lai-alla-camera-dei-deputati_b_4102087.html/|L'arte di Maria Lai alla Camera dei deputati a Roma|limba=it|atzessu=14 novembre 2013|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140401043024/http://www.huffingtonpost.it/caterina-pes/larte-di-maria-lai-alla-camera-dei-deputati_b_4102087.html|dataarchìviu=1º aprile 2014|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|http://www.artribune.com/2013/04/ascoltando-maria-lai-autoritratto-in-forma-di-racconto/|Ascoltando Maria Lai. Autoritratto in forma di racconto|limba=it}} * {{Tzita web|url=http://www.sandrapetrignani.it/?p=2794/|tìtulu=Ricordo di Maria Lai, di Sandra Petrignani, lettera di Maria Lai al Padre di Terence Hill|limba=it}} * {{Tzita web|http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2013/04/17/addio-allartista-maria-lai.html/|Addio all'artista Maria Lai, La Repubblica, Mostra Italics a Venezia|limba=it}} * {{Tzita web|http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/01/07/99-presepi-della-guilla-quelli-di.html/|I 99 Presepi della Giulla e quelli di Palazzo Mirto, Mostra di Maria Lai nel 2008|limba=it}} * {{Tzita web|url=http://webtv.camera.it/archivio?id=4127&position=0/|tìtulu=Convegno su Maria Lai presso la Camera dei Deputati di Roma|limba=it|atzessu=2020-05-07|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20191024002522/http://webtv.camera.it/archivio?id=4127&position=0/|dataarchìviu=2019-10-24|urlmortu=eja}} *{{Tzita web|url=https://www.artribune.com/tribnews/2013/04/i-miei-giochi-a-un-certo-punto-li-hanno-chiamati-arte-morta-a-93-anni-maria-lai-identita-profonda-della-sardegna-artistica-ed-ecumenica/|tìtulu=I miei giochi? A un certo punto li hanno chiamati arte. Morta a 93 anni Maria Lai, identità profonda della Sardegna artistica ed ecumenica|autore=Roberta Vanali|situ=Artribune|data=2013-04-16|limba=it-IT|atzessu=2020-05-07}} {{Controllu de autoridade}} [[Categoria:BioBot]] [[Categoria:Artes visivas]] [[Categoria:Sardos]] [[Categoria:Biografias]] [[Categoria:Arte moderna]] jmizkvd0ydp40pp9x52uyj71lhb6tuc Cuntierra:Chilogrammu 1 20903 191009 190319 2026-10-23T20:06:56Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191009 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172254 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210204120336/https://www.bipm.org/en/CGPM/db/26/1/ annantu a https://www.bipm.org/en/CGPM/db/26/1/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 21:27, 9 Aus 2021 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternos in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=173407 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20181116173734/https://www.nytimes.com/aponline/2018/11/16/world/europe/ap-eu-france-updating-the-kilo-the-latest.html annantu a https://www.nytimes.com/aponline/2018/11/16/world/europe/ap-eu-france-updating-the-kilo-the-latest.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 22:11, 29 Aus 2021 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178099 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200510205800/https://www.inrim.it/ricerca-sviluppo/le-unita-di-misura annantu a https://www.inrim.it/ricerca-sviluppo/le-unita-di-misura . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:25, 3 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=179244 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20201019163834/http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=chilo annantu a http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=chilo . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 18:34, 17 Std 2022 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190318 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200220022417/http://www.metrologia-legale.it/ annantu a http://www.metrologia-legale.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:39, 6 Trì 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Chilogrammu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191008 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20040422154701/http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html annantu a http://www.hgc.cornell.edu/Nems%20Folder/Attogram%20Sensitivity%20Using%20Nanoelectromechanical.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 22:06, 23 Stg 2026 (CEST) m9y5q91clfumqnpvpahburuun23x9e6 Museu de sas Caratzas Mediterràneas 0 21162 191016 190075 2026-10-23T22:16:56Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191016 wikitext text/x-wiki {{coord|format=dms|display=title}}{{LSC}}{{Museu|Localidade=[[Mamujada]]|Indiritzu=Pratza Europa, 15|Gestione=Cooperativa Viseras|Situ=https://www.museodellemaschere.it|Diretore=Mario Paffi|Colletziones=caratzas, ogetos e documentos ligados a sos carrasegares de s'Europa|Tipologia=etnogràficu, antropològicu|Data de fundatzione=10 de santandria de su 2001|Bisitadores=28'057|Annu bisitadores=2018|Immàgine=Mamoiada, museo delle maschere mediterranee, interno 02.jpg |Notas bisitadores=<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Michela|sambenadu=Cardia|annu=2019|tìtulu=Il Carnevale di Mamoiada: prospettive turistiche di una festa fra passato e futuro|editore=Università di Pisa|p=36|limba=it|atzessu=2021-08-20|url=https://www.mamoiada.org/_pdf/_mamuthiss/TesiMichelaCardia.pdf|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820162818/https://www.mamoiada.org/_pdf/_mamuthiss/TesiMichelaCardia.pdf|urlmortu=eja}}</ref>}} Su '''Museu de sas Caratzas Mediterràneas''' de [[Mamujada]] est unu museu [[Sardigna|sardu]], dedicadu a sas caratzas traditzionales de s'[[Sardigna|Ìsula]] e de totu sos pòpulos de su [[Mare Mediterràneu]]. == Istòria == Fundadu in su [[2001]]<ref name=":0">{{Tzita noas|url=https://www.lanuovasardegna.it/tempo-libero/2017/04/30/news/un-aplicatzione-pro-sas-mascaras-1.15273788|tìtulu=Un’aplicatzione pro sas màscaras|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2017-04-30|atzessu=2021-08-20}}</ref> in Mamujada, bidda de sos [[Mamuthone|Mamuthones]] e de sos [[Issohadore|Issohadores]] e duncas de unu de sos carrasegares prus connotos de sa Sardigna e de sas caratzas prus connotas<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Andrea|sambenadu=Corsale|data=2010|tìtulu=I musei di identità: un'opportunità per lo sviluppo locale e turistico delle aree marginali. Esperienze in Sardegna, Romania e Marocco|rivista=PASOS Revista de turismo y patrimonio cultural|volume=8|nùmeru=4|pp=555–568|limba=it|atzessu=2021-08-20|doi=10.25145/j.pasos.2010.08.048|url=https://www.pasosonline.org/Publicados/8410/PS0410_10.pdf|nùmene2=Monica|sambenadu2=Iorio}}</ref><ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Andrea|sambenadu=Corsale|annu=2008|mese=abrile|tìtulu=Musei di identità e processi di sviluppo del turismo culturale. L’esperienza del museo delle maschere mediterranee di Mamoiada, Sardegna|limba=it|atzessu=2021-08-20|url=https://crenos.unica.it/crenos/sites/default/files/08-02.pdf|nùmene2=Monica|sambenadu2=Iorio|isbn=9788884674494|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820162852/https://crenos.unica.it/crenos/sites/default/files/08-02.pdf|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnacultura.it/documenti/7_46_20060524125230.pdf|tìtulu=Le maschere del carnevale barbaricino|situ=Sardegna Cultura|limba=it|atzessu=2021-08-20|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820161945/https://www.sardegnacultura.it/documenti/7_46_20060524125230.pdf|urlmortu=eja}}</ref>, su museu esponet sas caratzas traditzionales de sa bidda ma fintzas sas de àteros logos sardos, de su Mediterràneu e de s'[[Europa]], pro mèdiu de un'espositzione chi cumbinat sos ogetos de sa colletzione cun sas tecnologias multimediales.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.museodellemaschere.it/museo/|tìtulu=Il Museo {{!}} Le Maschere Mediterranee esposte a Mamoiada|situ=Museo delle Maschere Mediterranee Mamoiada|limba=it-IT|atzessu=2021-08-20|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820161949/https://www.museodellemaschere.it/museo/|urlmortu=eja}}</ref> Gestidu dae sa cooperativa Viseras (chi pigat su nùmene dae su tèrmine impreadu in Mamujada pro sas biseras de sos Mamuthones e de sos Issohadores, e chi organizat fintzas su fèstival MaMuMask, dedicadu semper a sas caratzas traditzionales<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.cagliaripad.it/394453/mamoiada-capitale-delle-maschere-del-mediterraneo/|tìtulu=Mamoiada capitale delle maschere del mediterraneo|publicatzione=Cagliaripad|data=2019-06-19|atzessu=2021-08-20|urlmortu=eja|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820161954/https://www.cagliaripad.it/394453/mamoiada-capitale-delle-maschere-del-mediterraneo/}}</ref>), faghet parte de su sistema museale MaMu (MamujadaMuseos) chi incluit fintzas su [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]] e su [[Museu de sa Cultura e de su Traballu]], semper in Mamujada.<ref name=":0" /> In su [[2017]], pro megiorare sas bìsitas de sos chi benint dae àteros istados de su mundu, chi sunt su 40% de sos bisitadores, su museu at postu a disponimentu de totus un'aplicatzione pro dispositivos mòbiles chi impreant Android o iOS chi si narat Mamoiada4You, chi permitit a sos chi bolent de lèghere informatziones chi pertocant a su museu, a sa bidda e a totu su territòriu suo, cunforma a su logu de provenièntzia issoro e a sos interessos chi tenent: cultura, archeologia o enogastronomia.<ref name=":0" /> In su 2021, essende su museu serradu a su pùblicu pro neghe de sa [[Pandèmia de COVID-19|pandèmia de covid-19]], sa cooperativa Viseras at ammaniadu una sèrie de laboratòrios didàticos in lìnia pro mastros e pitzinnos de sas iscolas de sa bidda, in manera de li permìtere de fàghere una bìsita ghiada a distàntzia e de imparare informatziones noas in subra de sos carrasegares de su mediterràneu fintzas in cussa situatzione.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lanuovasardegna.it/nuoro/cronaca/2021/02/15/news/mamoiada-il-museo-entra-nelle-scuole-del-paese-1.39907953|tìtulu=Mamoiada, il museo entra nelle scuole del paese|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2021-02-15|atzessu=2021-08-20}}</ref> == Espositzione == Su museu est partzidu in tres salas, ligadas dae s'argumentu de sas caratzas. === Sa de una sala - Mamujada e sas traditziones suas === Custa sala est dedicada a sas traditziones de Mamujada e de su carrasegare mamujadinu, cun immàgines, vìdeos, sonos, mùsicas e testos, e fintzas cun una parte de materiale dedicadu a sas medas teorias diferentes in subra de s'orìgine de sos Mamuthones e de sos Issohadores.<ref name=":1" /> === Sa de duas salas - Sala de su carrasegare barbaritzinu === Custa sala est dedicada a su carrasegare barbaritzinu, e sos bisitadores bi podent agatare unas cantas caratzas de su tzentru de sa Sardigna, in ue custas traditziones si sunt cunservadas pro chèntinas de annos<ref>{{Tzita noas|limba=it|nùmene=Giuseppe|sambenadu=Della Maria|url=https://www.mamoiada.org/_pdf/_mamuthiss/Ottana1959.pdf|tìtulu=Machere antichissime nel Carnevale di Ottana|publicatzione=[[L'Unione Sarda]]|data=1959-02-15|atzessu=2021-08-20}}</ref>, che a sos Boes e a sos Merdules de Otzana o a sos Thurpos de Oroteddi.<ref name=":1" /><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lacanas.it/novas/ventanas/2012/l%E2%80%99identita-forte-e-consapevole-del-villaggio-universo-di-mamuthones-e-issohadores/|tìtulu=L’identità forte e consapevole del villaggio-universo di Mamuthones e Issohadores|publicatzione=Làcanas.it|data=2012|atzessu=2021-08-20}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnaturismo.it/it/esplora/museo-delle-maschere-del-mediterraneo|tìtulu=Museo delle maschere del Mediterraneo|situ=SardegnaTurismo - Sito ufficiale del turismo della Regione Sardegna|data=2016-07-25|limba=it|atzessu=2021-08-20|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820161956/https://www.sardegnaturismo.it/it/esplora/museo-delle-maschere-del-mediterraneo|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=19003&v=2&c=2487&c1=2124&visb=&t=1|tìtulu=Mamoiada, Museo delle Maschere Mediterranee|situ=Sardegna Cultura|limba=it|atzessu=2021-08-20|dataarchìviu=2021-08-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820161946/https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=19003&v=2&c=2487&c1=2124&visb=&t=1|urlmortu=eja}}</ref> === Sa de tres salas - Sala de su Mediterràneu === In custa sala, partzida in tres, si podent bìdere immàgines e ogetos ligados a sos carrasegares de àteros tretos de s'Europa, ordinados pro àrea geogràfica: a un'ala sos de s'arcu alpinu e in sas àteras sos de sa [[Penìsula Ibèrica|penìsula ibèrica]] e de [[Balcanos|cussa balcànica]].<ref name=":1" /> == Riferimentos == <references /> == Àteros progetos == {{Commons|Category:Museo delle maschere mediterranee (Mamoiada)}} == Ligàmenes esternos == {{Tzita web|url=https://www.museodellemaschere.it/|tìtulu=Situ ufitziale|limba=it|atzessu=2023-11-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/|dataarchìviu=2021-11-24|urlmortu=eja}} [[Categoria:Museos de sa Sardigna]] [[Categoria:Cultura sarda]] [[Categoria:Antropologia]] b9a8i1d2nh9jac6v9dguppxu55aw5lh Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu 0 21199 191014 182313 2026-10-23T22:14:53Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6) 191014 wikitext text/x-wiki {{coord|40.2129063|N|9.2836276|E|display=title}}{{LSC}}{{Museu|Localidade=[[Mamujada]]|Indiritzu=carrera Manno 18|Gestione=Cooperativa Viseras|Situ=https://www.museodellemaschere.it/mater/|Diretore=Mario Paffi|Tipologia=archeològicu, etnogràficu e antropològicu|Data de fundatzione=17 de maju de su 2014}}Su '''MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu''' est unu museu [[Sardigna|sardu]], dedicadu a sa cultura e a su territòriu de [[Mamujada]]. == Istòria == Su museu, inauguradu in su 2014<ref name=":0">{{Tzita noas|url=https://www.lanuovasardegna.it/tempo-libero/2017/04/30/news/un-aplicatzione-pro-sas-mascaras-1.15273788|tìtulu=Un’aplicatzione pro sas màscaras|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2017-04-30|atzessu=2021-08-20}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lanuovasardegna.it/nuoro/cronaca/2014/05/17/news/mamoiada-inaugura-mater-il-suo-museo-archeologico-1.9247429|tìtulu=Mamoiada inaugura Mater il suo museo archeologico|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2014-05-17|atzessu=2021-08-21}}</ref> in su chi fiat su dominàriu de sa famìlia Golosio<ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=37979&v=2&c=2487&c1=2377&visb=&t=1|tìtulu=Mamoiada, Museo dell'archeologia e del territorio - MATER|situ=Sardegna Cultura|limba=it|atzessu=2021-08-21|dataarchìviu=2021-08-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210821164430/https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=37979&v=2&c=2487&c1=2377&visb=&t=1|urlmortu=eja}}</ref>, faghet parte de su sistema museale MaMu (MamujadaMuseos), gestidu dae sa cooperativa Viseras<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Mario|sambenadu=Paffi|data=2020-07-01|tìtulu=La gestione del sistema museale di Mamoiada|rivista=Dialoghi Mediterranei|limba=it|url=https://www.istitutoeuroarabo.it/DM/la-gestione-del-sistema-museale-di-mamoiada/|issn=2384-9010}}</ref><ref name=":0" />, paris a su [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]] e a su [[Museu de sa Cultura e de su Traballu]].<ref name=":0" /> Progetadu dae su grupu de Studio Azzurro<ref name=":1">{{Tzita publicatzione|nùmene=Lidia|sambenadu=Decandia|data=2014|tìtulu=Percorsi e terre di mezzo: dai cammini degli antenati ai luoghi dell'incontro e della festa contemporanei: il museo mater di Mamoiada|rivista=9° Congresso Città e Territorio Virtuale, Roma, 2, 3 e 4 ottobre 2013|editore=Università degli Studi Roma Tre|pp=887–893|limba=it|atzessu=2021-08-21|url=https://upcommons.upc.edu/bitstream/handle/2099/16313/0887_0893%20NARR%20DIGIT%20HIST%20URB.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref>, impreat sas tecnologias multimediales pro valorizare sos monumentos megalìticos de importu mannu de sa bidda, mescamente isteles decoradas e perdas fitas (s'esèmpiu prus famosu est cussu de sa Perda Pintà, connota fintzas cun su nùmene de Istele de Boeli, chi si podet agatare a intro de sa bidda) e sos ligàmenes issoro cun sa cultura mamujadina de oe.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Tzita publicatzione|nùmene=Lidia|sambenadu=Decandia|data=2019|tìtulu=Orme di pietra nel paesaggio: un museo per riannodare il rapporto tra una comunità e il suo territorio|rivista=Scienze del Territorio|volume=7|pp=128–136|limba=it|atzessu=2021-08-21|url=https://oajournals.fupress.net/index.php/sdt/article/download/10958/10840}}</ref> == Espositzione == S'espositzione de su museu est partzida in tres salas temàticas interativas. cun temas diferentes ma ligados s'unu cun s'àteru. === Sa de una sala - Su patrimòniu archeològicu de Mamujada === In custa sala si podent bìdere unu plàsticu de su territòriu de Mamujada e una riprodutzione de sa Perda Pintà, e in su plàsticu e in su muru in palas benint projetadas sa mapa de sos sitos de importu prus mannu e immàgines e vìdeos de su territòriu. In custa manera benint ammustradas fintzas sas àndalas antigas ligadas in tempos antigos a sas perdas fitas, e in dies de oe a logos comente su Santuàriu de Santu Còsomo, e s'istratificatzione istòrica de su territòriu.<ref name=":1" /> === Sa de duas salas === In custa sala un'ischermu verticale tàtile permitit de interagire cun sa gente de sa bidda, dae sos prus giòvanos a sos prus mannos, incarchende in sas immàgine issoro e faghende·los chistionare. Cada persone contat una cosa diferente: un'ammentu, un'emotzione o unu contu, permitende a su bisitadore de connòschere mègius chie in su territòriu b'istat.<ref name=":2" /> === Sa de tres salas - Sa sala de sa narratzione === In sa de tres salas, chi tenet un'impostatzione prus "documentarìstica", est possìbile pompiare documentos chi contant su significadu de sa festa de Santu Còsomo, s'iscoberta de sas perdas fitas e sas emotziones chi at causadu e fintzas sos nùmenes de su territòriu, sa bida de sos pastores e de sos massajos e àteras immàgines e vìdeos medas. Totu custu fintzas gràtzias a sas intervistas fatas cun sos abitantes de Mamujada, chi sunt sas boghes e sas caras de s'espositzione.<ref name=":2" /> == Riferimentos == <references /> == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|url=https://www.museodellemaschere.it/mater/|tìtulu=Situ ufitziale|atzessu=2023-11-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210820174423/https://www.museodellemaschere.it/mater/|dataarchìviu=2021-08-20|urlmortu=eja}} [[Categoria:Museos de sa Sardigna]] [[Categoria:Cultura sarda]] 0858vn37sijp2hun33bdkg8zxif4uh8 Cuntierra:Mamujada 1 21330 191011 187857 2026-10-23T21:48:14Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191011 wikitext text/x-wiki {{crèditos|"Biddas de sa provìntzia de Nùgoro" (2014), de s'Ufìtziu Limba Sarda de sa provìntzia de Nùgoro|2021111610004451}} == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180716 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211228094625/https://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Dizionario+storico-geografico+dei+Comuni+della+Sardegna%22&n=24&ric=1&idtipo=3 annantu a https://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Dizionario+storico-geografico+dei+Comuni+della+Sardegna%22&n=24&ric=1&idtipo=3 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:14, 9 Trì 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182230 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:00, 24 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182304 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:21, 27 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184506 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220505/https://prolocomamoiada.it/ annantu a https://prolocomamoiada.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:57, 7 Aus 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187856 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220507/https://www.mamoiada.org/ annantu a https://www.mamoiada.org/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20211226193336/https://www.mamoiada.org/paese/mamoiada/la-lingua/ annantu a https://www.mamoiada.org/paese/mamoiada/la-lingua/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 11:11, 29 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mamujada]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191010 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 23:48, 23 Stg 2026 (CEST) 5wekctdlhci7lfreytn68wd4fs59rfm Cuntierra:Maria Lai 1 22294 191013 188441 2026-10-23T21:57:08Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191013 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Maria Lai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180225 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20191203101310/https://iicparigi.esteri.it/iic_parigi/it/gli_eventi/calendario/2019/12/mostra-maria-lai-seguite-il-ritmo.html annantu a https://iicparigi.esteri.it/iic_parigi/it/gli_eventi/calendario/2019/12/mostra-maria-lai-seguite-il-ritmo.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 14:42, 20 Abr 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Maria Lai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180649 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220109151314/http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=188859/ annantu a http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&id=188859/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:24, 3 Trì 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Maria Lai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187797 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20160312132113/http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2013/04/18/news/terro-il-capo-di-quel-filo-che-cuciva-il-mondo-1.6908605 annantu a http://lanuovasardegna.gelocal.it/regione/2013/04/18/news/terro-il-capo-di-quel-filo-che-cuciva-il-mondo-1.6908605 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:41, 20 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Freàrgiu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Maria Lai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=188440 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211024185231/http://www.saperdaesuentu.it/stazione/stazione.htm annantu a http://www.saperdaesuentu.it/stazione/stazione.htm . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:12, 3 Fre 2026 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Maria Lai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191012 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20191024002522/http://webtv.camera.it/archivio?id=4127&position=0/ annantu a http://webtv.camera.it/archivio?id=4127&position=0/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 23:57, 23 Stg 2026 (CEST) 3dkzhr1aztxgot2534oku015huz5fh6 Cuntierra:Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu 1 22501 191015 182307 2026-10-23T22:14:53Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191015 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181720 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210821164430/https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=37979&v=2&c=2487&c1=2377&visb=&t=1 annantu a https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=37979&v=2&c=2487&c1=2377&visb=&t=1 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:29, 4 Stg 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182232 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820174423/https://www.museodellemaschere.it/mater/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/mater/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:36, 24 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182306 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820174423/https://www.museodellemaschere.it/mater/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/mater/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:24, 27 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu MATer - Museu de s'Archeologia e de su Territòriu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191014 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820174423/https://www.museodellemaschere.it/mater/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/mater/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:14, 24 Stg 2026 (CEST) s0re8adk9b0r9kdijuaavidrf5zwun3 Cuntierra:Museu de sas Caratzas Mediterràneas 1 22504 191017 190076 2026-10-23T22:16:56Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191017 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181730 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820161945/https://www.sardegnacultura.it/documenti/7_46_20060524125230.pdf annantu a https://www.sardegnacultura.it/documenti/7_46_20060524125230.pdf *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820161946/https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=19003&v=2&c=2487&c1=2124&visb=&t=1 annantu a https://www.sardegnacultura.it/j/v/253?s=19003&v=2&c=2487&c1=2124&visb=&t=1 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:32, 4 Stg 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182236 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820161949/https://www.museodellemaschere.it/museo/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/museo/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:43, 24 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182310 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:24, 27 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185980 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820161956/https://www.sardegnaturismo.it/it/esplora/museo-delle-maschere-del-mediterraneo annantu a https://www.sardegnaturismo.it/it/esplora/museo-delle-maschere-del-mediterraneo . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:56, 3 Abr 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187220 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820161954/https://www.cagliaripad.it/394453/mamoiada-capitale-delle-maschere-del-mediterraneo/ annantu a https://www.cagliaripad.it/394453/mamoiada-capitale-delle-maschere-del-mediterraneo/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:35, 7 Cab 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187864 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820162818/https://www.mamoiada.org/_pdf/_mamuthiss/TesiMichelaCardia.pdf annantu a https://www.mamoiada.org/_pdf/_mamuthiss/TesiMichelaCardia.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 12:08, 29 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190075 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210820162852/https://crenos.unica.it/crenos/sites/default/files/08-02.pdf annantu a https://crenos.unica.it/crenos/sites/default/files/08-02.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:32, 28 Maj 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Museu de sas Caratzas Mediterràneas]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191016 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211124220506/https://www.museodellemaschere.it/ annantu a https://www.museodellemaschere.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:16, 24 Stg 2026 (CEST) 2cxy56peody1pblfawes03ibgdb590d Cuntierra:Pilota de dispositivu 1 23476 191019 190024 2026-10-23T22:43:34Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6) 191019 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Pilota de dispositivu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189821 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200815071339/https://embetronicx.com/tutorials/linux/device-drivers/linux-device-driver-part-1-introduction/ annantu a https://embetronicx.com/tutorials/linux/device-drivers/linux-device-driver-part-1-introduction/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:02, 3 Abr 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Pilota de dispositivu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190023 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200222171649/http://www.gnu.org/software/hurd/open_issues/user-space_device_drivers.html annantu a https://www.gnu.org/software/hurd/open_issues/user-space_device_drivers.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:58, 16 Maj 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Pilota de dispositivu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191018 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200217143126/http://www.cs.cornell.edu/Info/People/ulfar/ukernel/ukernel.html annantu a http://www.cs.cornell.edu/Info/People/ulfar/ukernel/ukernel.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:43, 24 Stg 2026 (CEST) mdr744qicg5lghrak0pjhzqerxoashv