Wikipedia
scwiki
https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Media
Ispetziale
Cuntierra
Usuàriu
Cuntierra usuàriu
Wikipedia
Cuntierra Wikipedia
File
Cuntierra file
MediaWiki
Cuntierra MediaWiki
Template
Cuntierra template
Agiudu
Cuntierra agiudu
Categoria
Cuntierra categoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu
0
13436
191078
191050
2026-11-01T23:59:40Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 2 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191078
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}
Su '''Cussìgiu pro s'Ortografía de su Tedescu''' (''Rat für deutsche Rechtschreibung'' (RDR), in [[limba tedesca|tedescu]]) est istadu sa sutzessore de sa [[Cummissione Interguvernativa pro s'ortografia tedesca]] de [[Germània]], [[Àustria]], [[Isvìtzera]], [[Liechtenstein]], sa [[Provìntzia autònoma de Bolzano - Alto Adige/Südtirol|Provìntzia autònoma de Boltzanu]] e sa [[Comunidade germanòfona de Bèlgiu]].
== Orìgine ==
In s'[[istade]] de su [[2004]] b'aiat àpidu unu [[dibàtidu]] mannu in contu de [[Riforma de s'ortografia tedesca de su 1996]] : su [[Primu ministru]] beniente de [[Bàscia Sassònia|Bassa Sassònia]], [[Christian Wulff]] e giornalistas medas (Stefan Aust de [[Der Spiegel]], Mathias Döpfner de [[Axel Springer AG]], intre issos<ref>{{Tzita web|url=http://www.axelspringer.de/inhalte/pressese/inhalte/presse/unternehmen/505.html|tìtulu=Comunicadu Istampa de Axel Springer AG de su 6 de austu de su 2004|limba=de|atzessu=2014-10-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20070311032651/http://www.axelspringer.de/inhalte/pressese/inhalte/presse/unternehmen/505.html|dataarchìviu=2007-03-11|deadurl=eja}}</ref>) si fiant pronuntziados in favor e de torrare a sa [[Ortografia traditzionale tedesca]]. Pustis de sa Cunferèntzia de sos Primos Ministros de Germània de su [[2004]] sa riforma fiat aprovada a s'unanimidade in [[santandria]], pustis chi aiant fundadu su ''Cossìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu'', in ue aiant postu fintzas sos crìticos de sa riforma, comente sutzessora de sa ''Cummissione Interguvernativa pro s'ortografia tedesca''.
== Cumponentes ==
Germània: 18 membros.
Aùstria: 9 membros.
Cunfederatzione Elvètica: 9 membros.
Provìntzia autònoma de Boltzanu: 1 membru.
Comunidade germanòfona de Bèlgiu: 1 membru.
Liechtenstein: 1 membru.
Su Cussìgiu est formadu de 39 membros. 18 de issos benint de Germània, noe membros cada unu dae Àustria e Isvìzera, e unu rapresentante cadaunu dae Liechtenstein,dae sa Provìntzia de Boltzanu e dae sa comunidade de limba tedesca de Bèlgiu. Sas detzisiones si leant cun sa majoria de sos tres duos. Su Cussìgiu si fiat costituidu su [[17 de nadale]] de su [[2004]]. Su presidente est s'ex-Primu Ministru bàvaru de sa cultura Hans Zehetmair. Su Cussìgiu est formadu dae favorèvoles e contràrios a sa riforma ortogràfica. In su comunicadu de istampa de sa Cunferèntzia Permanente de su [[15 de santugaine]] de su[[2004]], su presidente nou Doris Ahnen aiat naradu chi su Cussìgiu fiat caraterizadu "in sa cumpositzione sua dae unu gradu artu de pluralismu", e chi fiat "unu cuntributu bonu, mescamente a sa crìtica e a sos crìticos". Su anti-riformista radicale [[Theodor Ickler]] aiat lassadu su Cussìgiu in su mese de freàrgiu de su [[2006]].
Su [[Lussemburgu]], chi no aiat leadu parte in s'elaboratzione de sa riforma, l'aiat posta cun decretu in sas iscolas. De cada manera non faghet parte de su Cussìgiu. Othon Neuen, assistente de su Ministèriu de s'Educatzione, aiat decraradu in su mese de austu de su [[2004]] chi s'ortografia noa l'aiant atzetada profesores e istudiantes sende simple meda. Lussemburgu, comente paisu "chi non faeddat tedescu", non tenet perunu deretu de detzìdere in contu de sas riformas de sa limba.<ref>Luxemburger Wort, 9 de Austu de su 2004</ref>imbetzes, faghet parte de sa [[Francofonia]] e at tentu representantes in s'[[Academia frantzesa]].<ref>{{Tzita web|url=http://www.francophonie.org/oif/membres.cfm|tìtulu=États et gouvernements membres de L'Organisation internationale de la Francophonie|limba=fr|atzessu=2014-10-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090416030917/http://www.francophonie.org/oif/membres.cfm|dataarchìviu=2009-04-16|deadurl=eja}}</ref>
== Definitzione ==
Sa pàgina web ufitziale de su Cussìgiu si definit comente: ""su Cussìgiu pro s'ortografia de su tedescu est un'òrganismu interguvernativu chi est istadu incarrigadu dae sas autoridades de s'ortografia in s'àrea de sa limba tedesca, de preservare s'unidade e s'ortografia cun sa base in sas règulas ortogràficas in àmbitu prus chi no àteru majoritàriu. Su Cussìgiu, duncas est s'àrbitru detzisivu in matèria de ortografia tedesca e donat a sas pessones sas règulas ufitziales de riferimentu subra comente devet èssere s'ortografia tedesca. Su Cussìgiu s'at a riunire a su mancu duas bias a s'annu in una sessione ùnica. Sa riunione s'at a fàghere in s' [[Institutu de sa Limba Tedesca]] de [[Mannheim]], in ue su Cussìgiu pro s'ortografia tedesca tenet s'ufìtziu suo".<ref>[http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/rat/ Subra su Cussìgiu pro s'Ortografia Tedesca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226064918/http://www.rechtschreibrat.com/ |date=2018-12-26 }}, 20 de Maju de su 2008.</ref>
== Propostas de Curretzione ==
In su mese de [[Abrile]] de su [[2005]] su Cussìgiu at publicadu sas primas propostas pro sa curretzione de sa riforma ortogràfica. Su contu fiat s'impreu de sas paràulas chi s'iscrient atacadas e separadas, [[verbos]] e [[agetivos]] iscritos in una o in un'àtera manera podent tènnere significados diferentes. Pro nàrrere, cunforme a la Riforma de su 1996 "''heilig sprechen''" (Canonizare) fiat cambiadu in "''heiligsprechen''", duncas "''kennen lernen''" (A connòschere a caligunu pro sa prima bia) ''podet'' èssere iscritu atacadu. La riforma aiat postu sa nota "''Leid tun''" (Dòlere, dare pena), chi fiat istada eliminada, dassende petzi "''leidtun''", chi est istada introduida in su 2004 comente una variante. Sa grafia abituale in antis de sa riforma "''leid tun''" est cunsiderada isballiada.
Hans Zehetmairs aiat annuntziadu chi "''krankschreiben''" (Bassa pro infermidade) "diat èssere bonu a torrare a l'iscrìere atacadu" dae su mamentu chi "est unu pagu tramposu" ca in antis de sa riforma de su 1996 s'iscriiat "''krank schreiben''" (lissèntzia de infermidade). In custu casu, sa grafia riformada si mantenet.
Su [[12 de abrile]] de su[[2005]], aiant detzìdidu chi sas partes «non cambiadas» de sa riforma, gasi resurtat in sa risolutzione de sa cunferèntzia de sos ministros de sa cultura, ant a èssere introduidas comente obligatòrias in sas iscolas e amministratziones, pro non pònnere de badas dudas intre alunnos e professores. Custu pertocat sa S dupla(ss) e sa Eszett o S forte ([[ß]]) cunforme a sa "Règula de Iscritura de sa S", in sa riunione aiant esaminadu fintzas sa forma giusta pro iscrìere sos [[Prèstidu linguìsticu|prèstidos linguìsticos]]. Deretu, [[Baviera]] e [[Renània de su Norte-Westfàlia|Renània de su Nord-Westfalia]] aiant annuntziadu chi no aint sighidu custa norma, a su puntu chi custos duos istados abbarrant estando in regìmene transitòriu.
Su [[4 de làmpadas]] de su [[2005]] el Consejo adoptó la propuesta de corrección sobre la composición escrita de las palabras juntas o separadas, con lo que se restauraría gran parte de la grafía tradicional.
Su [[25 santandria]] pro fines aiant atuadu sas propostas in contu de sa separatzione de sìllabas<ref name="pro107">{{Tzita web |url=http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para107-113.html |tìtulu=Vorschläge des Rechtschreibrates zur Worttrennung am Zeilenende |atzessu=2014-10-04 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080320055135/http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para107-113.html |dataarchìviu=2008-03-20 |urlmortu=eja}}</ref> e sa puntegiadura.<ref name="para73"> {{Tzita web |url=http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para73-76.html |tìtulu=Vorschläge des Rechtschreibrates zur Zeichensetzung |atzessu=2014-10-04 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080302051904/http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para73-76.html |dataarchìviu=2008-03-02 |urlmortu=eja}}</ref>Invertende in parte s'atzione detzisa [[1996]]
Pro sa puntegiadura aiant detzìdidu chi sas congiuntziones independentes "''und''" e "''oder''" (e, o) sunt atacados. S'impreu de vìrgulas in s'istrutura de sa frase est lìberu comente in totu su mundu. Sena duda custa facultade de impreu lìberu de vìrgulas non s'impreat cun sos grupos de infinitivos, pro nàrrere: ''Ich benutze die [[Wikipedia in tedescu|Wikipedia]]''',''' um mich zu informieren'' (Deo impreo [[Wikipedia in Ispagnolu|Wikipedia]], pro ''informare'' a mie).
Su [[3 de freàrgiu]] de su [[2006]] su Cussìgiu at propostu curretziones subra s'impreu de [[majùsculas]] e [[minùsculas]]. Aiat pedidu sa [[Lìtera capitale|capitalizatzione]] de "''Du''" (tue) in sas lìteras, gasi comente chi si permitiat de iscrìere torra sas frases compostas "''Schwarzes Brett''" oder "''Erste Hilfe''". Cunsa sa riforma de su 1996 aiant postu annotatziones comente "''Pleite gehen''" (Andare in fallimentu) e "''Bankrott gehen''" (Andare in [[bancarota]]) tocat a las [[iscrìere]] comente "''pleitegehen''" e "''bankrottgehen''", in antis de sa riforma fiant "''pleite gehen''" e"''bankrott gehen''". Sa riforma de su 1996 aiat postu sa capitalizatzione de sos mamentos de sa [[die]] comente "''heute Morgen''" (Oe mangianu) o "''morgen Abend''" (Cras a note), custu lu manteniant..
Custas curretziones de su Cussìgiu sunt istadas aprovadas dae sos ministros a fines de [[martzu]] de su[[2006]] a s'unanimidade e su [[1 de austu]] de cussu annu etotu fiat intradu in vigore.
== Riferimentos ==
<references />
== Ligàmenes esternos ==
* [http://www.rechtschreibrat.com/ Web de su Cussìgiu] {{de}}
* [http://www.kmk.org/aktuell/home1.htm Decraratzione de KMK in s'ortografia tedesca de su (12 de abrile de su 2005)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803233912/http://www.kmk.org/aktuell/home1.htm |date=2008-08-03 }} {{de}
* [http://o-ton.radio-luma.net/ Totu sas cunferèntzias de istampa de su Cussìgiu pro la s'ortografia de su tedescu comente documentu de sonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120192912/http://www.o-ton.radio-luma.net/ |date=2008-11-20 }} {{de}}
* [http://www.faz.net/s/RubCF3AEB154CE64960822FA5429A182360/Doc~E3B18220B7F334FB8B46262FF3234038E~ATpl~Ecommon~Sspezial.html Sas chimbe sessiones de su 2005: sa relatzione de Theodor Ickler] {{de}}
[[Categoria:Limba tedesca]]
[[Categoria:Polìtica linguìstica]]
{{Controllu de autoridade}}
qfr2bkx9ufwe6qolpftianm4j8hgfcs
Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea
0
18155
191082
187201
2026-11-02T00:30:13Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191082
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LSC}}
[[File:UK location in the EU 2016.svg|thumb|251x251px|Posidura de su Rènniu Unidu in s'Unione Europea]]
[[File:United Kingdom EU referendum 2016 area results 2-tone.svg|thumb|362x362px|Partzidura de su votu in intro de s'istadu. In colore biaitu sas àreas a majoria favoràbile pro s'essida, in colore grogu sas chi in ue sa permanèntzia in s'Unione Europea at bintu]]
S'<nowiki/>'''essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea'', '''''comunemente incurtzada cun '''Brexit''' ([ˈbreksit], acrònimu de is faeddos [[Limba inglesa|inglesos]] '''''Br'''itain'' e '''''Exit; Britànnia Manna''''' e '''''Essida''''' respetivamente traduidu), est istadu unu protzessu polìticu chi at batidu a s'abandonu dae parte de su [[Rennu Unidu|Rènniu Unidu]] de sa cunditzione de Istadu membru de s'[[Unione Europea]], cosa chi giai fiat obietivu polìticu pessighidu dae unos cantos partidos polìticos, grupos tziviles e personas britànnicos a partire de su [[1973]], annu de adillida de s'istadu a sa tando narada [[Comunidade Econòmica Europea]], antitzipadore de s'[[Unione Europea]]. Su pòdere de bessire dae s'Unione Europea est unu deretu de is Istados membros reconnotu dae s'artìculu 50 de su Tratadu de s'Unione Europea.
Giai in su 1975 aiat tentu logu su primu [[referendum]] pro sa permanèntzia de su paisu in sa [[Comunidade Econòmica Europea]], cun resurtu in favore de abarrare. In su 2016 fiat fissadu unu segundu referendum, chi est istadu tzelebradu sa giòbia 23 de làmpadas, chi at dadu resurtu favoràbile pro s'essida dae s'Unione Europea cun casi su 52% de sos votos, contra a unu 48% chi at poderadu sa permanèntzia.
Su resurtadu no est istadu uniforme in totu su Rènniu Unidu, sende chi sos votos pro s'essida ant bintu mescamente in [[Inghilterra]] e in [[Galles]], mentras chi in [[Iscotzia|Iscòtzia]] e in [[Irlanda de su Norte]], comente fintzas in su territòriu de [[Gibilterra]],<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/10/cronache-dalla-rocca-gibilterra/|tìtulu=Su contu dae sa rocca de Gibilterra|autore=Maurizio Carta|data=2016-12-10|atzessu=2020-02-06|dataarchìviu=2020-09-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200926105829/http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/10/cronache-dalla-rocca-gibilterra/|urlmortu=eja}}</ref> sa majoria s'est ispressadu pro s'abarradura.<ref>{{Tzita noas|nùmene=Màuru|sambenadu=Piredda|url=http://www.sagazeta.info/2016/06/brexit-sas-cunsighentzias-in-iscotzia.html|tìtulu=Brexit, sas cunsighèntzias in Iscòtzia, Irlanda de su nord, Gibilterra. E sos traballadores?|publicatzione=Sa Gazeta|data=2016-07-05|atzessu=2020-02-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201126124026/http://www.sagazeta.info/2016/06/brexit-sas-cunsighentzias-in-iscotzia.html|urlmortu=eja}}</ref> Su pesu demogràficu de s'[[Inghilterra]] e sa partetzipatzione arta in custa natzione sunt bènnidos a resurtare detzisivos pro ingrutziare sa balàntza a favore de s'essida. In custu sentidu, unos analistas ant sinnaladu sa possibilidade de unu iscontzu de su Rènniu Unidu e totu, iscasi ca diat pòdere torrare a batire a una frontera terrestre in sinu de s'ìsula de s'[[Irlanda (isola)|Irlanda]], mentras ca s'Iscòtzia aiat votadu pro abarrare parte de su Rènniu Unidu giai in su [[Referendum pro s'indipendentzia iscotzesa de su 2014|referendum de su 2014]], suta promissa de abarrare in s'Unione Europea.
Bisura de sa majoria de sos economistas est ca sa Brexit at a menguare meda probabilmente su redditu peròmine reale de su Rènniu Unidu in su perìodu mèdiu e longu, non prus su referendum e totu diat àere giai addanniadu d'economia. Istùdios subra sos effetos a partire dae su referendum ammostant pèrdidas annuales de richesa pro is famìlias ligadas a s'inflatzione, e pèrdidas intre su 2 e su 2,5% de su produtu internu brutu pro s'istadu intrenu. Cun sa Brexit est meda dàbile chi s'immigratzione dae s'àrea econòmica europea s'at a reduire, e s'aberet disafios pro s'educatzione superiore e sa chirca. Galu in su mese de santandria de su 2018 su pesu economicu de su "divòrtziu", paris fintzas a is relatos cun sa [[Repùbrica de s'Irlanda|Repùblica de Irlanda]] e totu s'Unione Europea no fiant acrarados. S'atumbada pretzisa de s'essida pro su Rènniu Unidu at a depèndere de sa cunditziones "hard" (duras) o "soft" (moddes) de sa Brexit.<ref>{{Tzita web|url=http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/14/brexit-le-sfide-del-futuro-prossimo-maurizio-carta/|tìtulu=Sas isfidas de su benidore po sa Gran Bretagna|autore=Maurizio Carta|data=2016-12-14|atzessu=2020-02-06|dataarchìviu=2020-09-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200923001412/http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/14/brexit-le-sfide-del-futuro-prossimo-maurizio-carta/|urlmortu=eja}}</ref> No essire de s'Unione Europea diat antimes affortiare s'economia segundu unas chircas.
=== Raportos intre Regnu Unidu e Unione europea ===
S'idea de un' unione de sos istados europeos fiat naschida in luegus a pustis gherra cun sa voluntade de essire dae sa violèntzia de su segundu cunflitu mundiale, in nùmene de un'istabilidade econòmica de su continente europeu. Su documentu ufitziale chi diat a fatu contivigiare custa evolutzione polìtica in [[Europa]] a pustis de sa [[segunda gherra mundiale]] est istadu discùtidu intre su presidente de sos [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin Roosevelt]] e su primu ministru britànnicu [[Winston Churchill]] giai dae su [[1941]] suta de su nùmene de [[Carta Atlàntica]], e est istadu realizadu a gherra finida in su [[1949]] ([[Patu Atlànticu]]).
Noantimes, sos raportos intre su [[Regnu Unidu|Rènniu Unidu]] e s'[[Europa]], finas s'adillida a sa [[Comunidade econòmica europea]] (CEE) in su [[1973]], sunt istados semper caraterizados dae intzertesas e istorramentos.<ref>{{Cita pubblicazione|autore=Anand Menon|data=2013-07|tìtulu=Regno Unito: dentro o fuori l'Europa?|rivista=Osservatorio di politica internazionale|volume=|nùmeru=77|limba=it|url=http://www.parlamento.it/application/xmanager/projects/parlamento/file/repository/affariinternazionali/osservatorio/approfondimenti/Approfondimento_77_ISPI_Regno_Unito.pdf|autore2=Matteo Villa|autore3=Antonio Villafranca|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170730145312/http://www.parlamento.it/application/xmanager/projects/parlamento/file/repository/affariinternazionali/osservatorio/approfondimenti/Approfondimento_77_ISPI_Regno_Unito.pdf|dataarchìviu=30 trìulas 2017|urlmortu=nono|}}</ref>
=== Tzinnos istòricos ===
[[File:Margaret Thatcher (1983) (cropped).jpg|thumb|Margaret Thatcher in su 1983]]
Fiat cumpàridu craru chi sos britànnicos, favoràbiles a su mercadu ùnicu europeu, aguantaiant male intremesos in sa polìtica interna issoro. In sos annos de su guvernu de [[Margaret Thatcher]] (dae su [[1979]] a su [[1990]]) bi fiat istada una tensione forte: sa “sennora de ferru”, cumbinta euroiscètica, no aprovaiat sos contributos chi su [[Regnu Unidu]] fiat costrintu a bessare. A pustis de sas dimissiones suas, [[John Major]] aiat firmadu su tratadu de Maastricht de su [[1992]], chi criaiat s'[[Unione Europea]] (istitutzione chi faghet "de capeddu" a sas [[Comunidades europeas]] —sa [[Comunidade europea de su carbone e de s'atzàrgiu]], sa [[Comunidade econòmica europea]] e sa [[Comunidade europea de s'energia atòmica]], narada fintzas Euratom— e a unas àteras formas de cooperatzione, comente sa [[Polìtica èstera e de seguresa comuna]]).<ref>{{Tzita noas|nùmene=Màuru|sambenadu=Piredda|url=http://www.sagazeta.info/2017/02/in-die-de-oe-tratadu-de-maastricht.html|tìtulu=In die de oe {{!}} Tratadu de Maastricht, naschet s'Ue|publicatzione=Sa Gazeta|data=2017-07-02|atzessu=2020-02-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201031052803/http://www.sagazeta.info/2017/02/in-die-de-oe-tratadu-de-maastricht.html|urlmortu=eja}}</ref> Cun su guvernu [[Partidu laburista|laburista]] de [[Tony Blair]] e, a segus, de [[Gordon Brown]], pariat chi si fiat abertu unu perìodu de assèliu<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/2005/f/sezioni/esteri/blairue/blairue/blairue.html|tìtulu=Blair esordisce come presidente Ue
"Sono sempre stato un europeista"|limba=it}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.europaquotidiano.it/2003/06/07/tony-blair-e-gordon-brown-uniti-dalla-politica-e-divisi-sulleuro/|tìtulu=Tony Blair e Gordon Brown, uniti dalla politica e divisi sull’euro {{!}} Europa Quotidiano|situ=web.archive.org|data=2017-07-30|limba=it|atzessu=2020-02-05|dataarchìviu=2017-07-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170730150010/http://www.europaquotidiano.it/2003/06/07/tony-blair-e-gordon-brown-uniti-dalla-politica-e-divisi-sulleuro/|urlmortu=eja}}</ref>, ma sas pressiones antieuropeistas internas fiant torradas a si manifestare in sos annos sighentes, cun su [[Partidu Cunservadore]] torradu a su pòdere.
=== Fissadura de su ''referendum'' ===
[[David Cameron]], leader de su [[Partidu cunservadore britànnicu|Partidu cunservadore]] e [[primu ministru]], aiat negotziadu in su freàrgiu [[2016]] unu acòrdiu nou cun [[Bruxelles]]; nointames, pro tènnere màrghine imajore de manovra in sas tratativas, aiat seberadu de tzerriare sos eletores britànnicos a unu referendum subra sa permanèntzia in s'Unione<ref>{{Tzita web|url=https://publications.parliament.uk/pa/bills/cbill/2015-2016/0002/cbill_2015-20160002_en_2.htm#pb1-l1g5|tìtulu=European Union Referendum Bill (HC Bill 2)|limba=en}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.theguardian.com/politics/2016/feb/20/cameron-set-to-name-eu-referendum-date-after-cabinet-meeting|tìtulu=EU referendum to take place on 23 June, David Cameron confirms|limba=en}}</ref>: sa pensada sua fiat ammustrare a Bruxelles e a sos partneres europeos sa concretesa de s'optzione de bessida de su Regnu Unidu dae s'Unione, pro ddos fàghere prus moddes in sa tratativa in cursu. Issu e totu s'aiat postu comente si siat contra sa bessida, chi no fiat unu obietivu polìticu suo<ref>{{Tzita web|url=https://www.newstatesman.com/politics/2013/01/david-camerons-speech-eu-full-text|tìtulu=David Cameron's speech on the EUː full text|limba=en}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2016/02/21/brexit-johnson-contro-cameron-al-referendum-votero-no-alleuropa/2484442/|tìtulu=Brexit, Johnson contro Cameron: “Al referendum voterò no all’Europa”|limba=en}}</ref>.
S'aiant formadu, aici, duos frontes chi aiant dadu cumintzu a su referendum: de una banda bi fiat su fronte de su gai naradu ''Remain'' ("Abarrare"), pro sa permanèntzia in s'Unione, formadu dae sa metade de sos cunservadores ghiados dae Cameron, dae sos laburistas (cun cumbinchimentos bàrios), de sos [[Liberaldemocràticos (Regnu Unidu)|liberaldemocràticos]], de sos [[Partidu Birde de Inghilterra e Galles|Birdes de Inghilterra e Galles]] e de su [[Partidu natzionalista iscotzesu]]; a custu fronte si contraponiat s'afilamentu de su Leave ("Lassare"), favoràbile a sa bessida dae s'UE, ghiadu dae [[Boris Johnson]], chi pertenet a su matessi Partidu Cunservadore, e de su [[Partidu pro s'Indipendèntzia de su Regnu Unidu]] (UKIP) de [[Nigel Farage]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.money.it/Brexit-significato-e-conseguenze|tìtulu=Brexit, cos’è? Significato e conseguenze|limba=it}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.proversi.it/discussioni/pro-contro/104-uscita-della-gran-bretagna-dall-ue|tìtulu=USCITA DELLA GRAN BRETAGNA DALL'UE
FAVOREVOLE O CONTRARIO?|limba=it}}</ref>. Sa campagna eletorale, cumbàtida cun tonos veementes, fiat istada graemente signada dae unu fatu de sàmbene una chida in antis de su votu: sa bochidura, a banda de unu [[Fanatismu|fanàticu]], de sa deputada laburista [[Jo Cox]], firmamente afilada pro su Remain<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/esteri/2016/06/17/news/omicidio_cox_brexit-142208183/|tìtulu=Omicidio Jo Cox: killer sostenitore dei neonazisti Usa. La deputata minacciata ma non protetta|limba=it}}</ref>. Tale eventu aiat a pustis batidu ambos sos afilamentos a suspèndere, pro carchi die, unas cantas initziativas issoro in sinnu de respetu.
[[File:ResultadosBrexit.png|thumb|Pertzentuales de votos pro abarrare in s'Unione Europea (''Remain'') in su Regnu Unidu]]
=== Èsitu de su ''referendum'' e eventos imbenientes ===
Sos britànnicos ant fatu su referendum pro sa permanèntzia de su Regnu Unidu in s'Unione europea su 23 de làmpadas de su 2016 in su Regnu Unidu e in [[Gibraltar|Gibilterra]],<ref name=":0" /> e su resurtadu est istadu de ispantu, cun sos favorèvoles a s'essida dae s'UE a su 51,9% contra su 48,1% de sos eletores chi at botadu pro sa permanèntzia.<ref name="auto">{{Tzita web|url=https://www.theguardian.com/politics/live/2016/jun/23/eu-referendum-result-live-counting-leave-remain-brain-in-europe|tìtulu=Brexit: Nicola Sturgeon Says Second Scottish Referendum 'Highly Likely'|data=24 làmpadas 2016|limba=en}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Steven|sambenadu=Erlanger|autore=|url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/world/europe/britain-brexit-european-union-referendum.html|tìtulu=Britain Votes to Leave E.U., Stunning the World|publicatzione=The New York Times|data=23 làmpadas 2016|atzessu=24 làmpadas 2016}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Peter S.|sambenadu=Goodman|autore=|url=https://www.nytimes.com/2016/06/25/business/international/brexit-financial-economic-impact-leave.html|tìtulu=Turbulence and Uncertainty for the Market After 'Brexit'|publicatzione=The New York Times|data=23 làmpadas 2016|atzessu=24 làmpadas 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/24/eu-referendum-results-live-brexit-wins-as-britain-votes-to-leave/|tìtulu=EU Referendum Results Live: Brexit Wins As Britain Votes to Leave European Union|limba=en|atzessu=24 làmpadas 2016}}</ref> Su votu at abertu fintzas problemas polìticos ca, pro esempru, in [[Iscotzia|Iscòtzia]] (in ue, duos annos in antis, su [[Referendum pro s'indipendentzia iscotzesa de su 2014|''referendum'']] [[Referendum pro s'indipendentzia iscotzesa de su 2014|in s'indipendèntzia]] aiat bidu bìnchere sos "nono" fintzas pro s'incògnita de un'essida dae s'Unione europea a pustis de s'indipendèntzia) sos eletores ant botadu a majoria manna pro abarrare in s'UE.<ref name="ft2">{{Tzita web|url=https://www.ft.com/cms/s/06a90f8c-39c0-11e6-a780-b48ed7b6126f,Authorised=false.html?siteedition=uk&_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F06a90f8c-39c0-11e6-a780-b48ed7b6126f.html%3Fsiteedition%3Duk&_i_referer=&classification=conditional_standard&iab=barrier-app|tìtulu=Scots' Backing for Remain Raises Threat of Union's Demise|sambenadu=Dickie|nùmene=Mure|editore=''Financial Times''|data=24 làmpadas 2016|limba=en}}</ref>
Su votu de sos eletores britànnicos teniat sa natura de unu referendum consultivu e non vincolante: pro s'espressione efetiva de sa voluntade polìtica de essire dae s'Unione est istadu netzessàriu unu protzessu parlamentare pro s'aprovatzione de una lege cun sa cale fàghere incumentzare s'aplicatzione de s'artìculu 50 e su negotziadu chi li sighit.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-32810887|tìtulu=The UK's EU Referendum: All You Need to Know|editore=''BBC''|data=24 làmpadas 2016|limba=en}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/01/24/brexit-la-corte-suprema-da-torto-al-governo-may-sullavvio-dei-negoziati-con-la-ue-deve-votare-il-parlamento/3337021/|tìtulu=Brexit, la Corte Suprema dà torto al governo May: "Sull'avvio dei negoziati con la Ue deve votare il Parlamento"|situ=Il Fatto Quotidiano|data=2017-01-24|limba=it-IT|atzessu=2020-02-05}}</ref> In custu tema, s'imprendidora e filàntropa Gina Miller at pesadu un' obietzione in sa Corte Suprema narende chi s'issèberu de s'essida podet èssere pigadu petzi dae su Parlamentu (comente fiat istadu su Parlamentu a ratificare s'intrada), e dae issu tando podet èssere fintzas revocadu. Sa Corte suprema de su Regnu Unidu s'est espressada su 24 de ghennàrgiu de su 2017,<ref>{{Tzita noas|nùmene=Màuru|sambenadu=Piredda|url=http://www.sagazeta.info/2017/01/may-foras-dae-sue-sturgeon-foras-dae-su.html|tìtulu=May: «A foras dae s'Ue». Sturgeon: «A foras dae su Rennu unidu». E Corbyn?|publicatzione=Sa Gazeta|data=2017-01-18|atzessu=2020-02-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201126115438/http://www.sagazeta.info/2017/01/may-foras-dae-sue-sturgeon-foras-dae-su.html|urlmortu=eja}}</ref> afirmende chi su Parlamentu depet èssere consultadu in antis de sighire cun s'ativatzione de s'artìculu 50; at naradu imbetzes chi non depent èssere postas in mesu sas assembleas devoludas de sas natziones costitutivas.
Sa notìfica de s'ativatzione de sa protzedura de essida b'est istada, duncas, su 29 de martzu de su 2017, a pustis de s'aprovatzione in su Parlamentu de su Regnu Unidu de una lege connota comente a su ''European Union (Notification of Withdrawal) Act 2017'', chi at retzidu su ''royal assent'' su 16 de martzu antepostu.<ref name="BBC160317">{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-39282280|tìtulu=Brexit: Queen Gives Royal Assent to Article 50 Bill|editore=''BBC News''|data=16 martzu 2017|limba=en|atzessu=30 martzu 2017}}</ref> S'atu de su parlamentu at autorizadu su primu ministru Theresa May a presentare sa lìtera de notìfica a su presidente de su Cussìgiu europeu<ref name="notificaEUCO">{{Tzita web|url=http://www.consilium.europa.eu/it/press/press-releases/2017/03/29-euco-50-statement-uk-notification/|tìtulu=Dichiarazione del Consiglio europeo (art. 50) sulla notifica del Regno Unito|data=29 martzu 2017|limba=it|atzessu=30 martzu 2017}}</ref>.
Su 5 de abrile de su 2017 su Parlamentu europeu at botadu a majoria manna una risolutzione chi delìmitat su perìmetru in intro de su cale s'at a dèpere realizare su negotziadu d'essida.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/europa/notizie/rubriche/altrenews/2017/04/05/brexit-parlamento-ue-approva-risoluzione-su-negoziato_2845f562-8d8c-442c-91e5-8a39049eb368.html|tìtulu=Brexit: Parlamento Ue approva risoluzione su negoziato|situ=ANSA.it|data=2017-04-05|limba=it|atzessu=2020-02-05}}</ref>
Su protzessu at tentu una pàusa pro more de sas eletziones antitzipadas in su Regnu Unidu, fatas dae su guvernu in càrriga in s'isperu, chi est istadu vanu, de afortiare sa positzione negotziale sua gràtzias a una base de cunsensu internu prus sòlida. A pustis de custu ùrtimu votu, sos negotziados sunt incumentzados in Bruxelles su 19 de làmpadas de su 2017, a sa presèntzia de su capu negotziadore de s'Unione europea, Michel Barnier, e de su Segretàriu de Istadu pro sa'essida dae s'Unione europea, e membru de su guvernu britànnicu, David Davis<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/europa/notizie/rubriche/altrenews/2017/06/19/brexit-davis-iniziamo-con-tono-positivo-e-costruttivo_1d6ecb24-d468-4dca-881c-2f90be765cb3.html|tìtulu=Brexit: Barnier, prima sessione con Gb importante|data=19 làmpadas 2017|limba=it|atzessu=19 làmpadas 2017}}</ref>.
=== Su "votu significativu" de sa Càmera de sos Comunes ===
S'artìculu 13 de s'''European Union (Withdrawal) Act 2018'' at prevìdidu chi, in antis de varare sas misuras pro su ritiru britànnicu dae s'Unione, su Guvernu britànnicu sutapòngiat a unu ''meaningful vote'' de su Parlamentu siat s'Acòrdiu chi deperet agatare cun s'Unione europea sighende s'artìculu 50 de su Tratadu, siat su decraru polìticu in sas relatziones benidoras intre Regnu Unidu e UE.<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-47740158|tìtulu=MPs asked to vote on withdrawal agreement|publicatzione=BBC News|data=2019-03-28|atzessu=2020-02-05}}</ref>
Custa protzedura at, dae s'incumintzu de su 2019, batidu a s'esàmene parlamentare s'ipòtesi de acòrdiu istipulada dae su guvernu de Theresa May cun Jean-Claude Juncker e Donald Tusk, ma pro duos bortas sa Càmera de sos Comunes non l'at atzetada. Pro custa resone, "su Regnu Unidu at otentu un' estensione de sa data d'essida, in antis prevìdida pro su 29 de martzu, finas a su 22 de maju si resèssit a ratificare un'acòrdiu; si nono, s'Istadu at a lassare s'UE su 12 de abrile chene un' intesa, si no at a ofèrrere un'optzione alternativa".<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfoglio.it/la-versione-di-cassese/2019/03/26/news/cosa-insegna-la-brexit-245321/|tìtulu=Cosa insegna la Brexit|situ=www.ilfoglio.it|limba=it|atzessu=2020-02-05}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.agi.it/estero/theresa_may_brexit-5221868/news/2019-03-27/|tìtulu=Theresa may fa 'all in'. La sua testa per salvare la Brexit|situ=Agi|limba=it|atzessu=2020-02-05}}</ref>
[[File:Boris Johnson official portrait.jpg|thumb|Boris Johnson]]
=== S'essida dae s'Unione europea ===
A pustis de un'''iter'' cumplessu de aprovatzione de s'acòrdiu de retzessu, chi at causadu fintzas sa ruta de su guvernu de Theresa May, sa formatzione de un'esecutivu nou ghiadu dae Boris Johnson e sas eletziones antitzipadas, su 23 de ghennàrgiu de su [[2020]] sa reina Elisabetta II at firmadu s'atu de ratìfica de s'acòrdiu, chi gasi divenit lege. A pustis sos presidentes de sa Cummissione europea e de su Cussìgiu europeu, Ursula von der Leyen e Charles Micheal, firmant s'acòrdiu a pitzu de sa Brexit, aviende gasi s'iter de ratìfica dae s'ala de s'UE. Su 29 de ghennàrgiu su Parlamentu europeu at aprovadu sos tèrmines istabilidos dae s'acòrdiu de retzessu de su Regnu Unidu cun 621 votos favorèvoles, 49 contràrios e 13 astenutos; sa die a putsis fintzas su Cussìgiu de s'Unione europea, pro mèdiu de una protzedura iscrita, at frunidu s'assensu suo a s'acòrdiu de retzessu de su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]], cumprende su protzessu de aprovatzione dae s'ala de s'Unione. Su 31 de ghennàrgiu de su [[2020]], dae sas oras 24:00 CET (oras 23:00 GMT) su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]] acabat ufitzialmente de èssere un'Istadu membru de s'Unione europea. Dae cussu momentu incumentzat su perìodu de transitzione chi, francu chi bi siant pròrogas, at a acabare in intro de sa fine de su [[2020]].
== Cronologia ==
{| class="wikitable" width="100%"
! scope="col" width="9%" |Data
!Avenimentu
|-
|17 de nadale de su 2015
|''S'European Union Referendum Act 2015'', lege chi istabilit de tènnere unu referendum consultivu a pitzu de sa permanèntzia de su Regnu Unidu in s'Unione europea, retzit su ''royal assent'' e intrat in vigore.
|-
|'''23 de làmpadas de su 2016'''
|'''''Referendum'' pro sa sa permanèntzia de su Regnu Unidu in s'Unione europea: su 51,89% de sos tzitadinos britànnicos botat pro s'essida.'''
|-
|25 de làmpadas de su 2016
|Didier Seeuws est incarrigadu de gestire sa ''Task Force'' in su Regnu Unidu in intro de su Segretariadu generale de su Cussìgiu de s'Unione europea.
|-
|13 de trìulas de su 2016
|David Davis est nominadu Segretàriu de Istadu pro s'essida de s'Unione europea, Boris Johnson divenit Segretàriu de Istadu pro sos afares èsteros e de su Commonwealth.
|-
|21 de trìulas de su 2016
|Su Regnu Unidu comùnicat chi, pro more de sos resurtados de su ''referendum'', non cheret ocupare sa presidèntzia de turnu de su Cussìgiu de s'Unione europea chi li diat tocare in sa segunda metade de su 2017.
|-
|27 de trìulas de su 2016
|Nòmina de Michel Barnier che a capu negotziadore de s'Unione europea in sa tratativa a pitzu de sa ''Brexit''.
|-
|8 de cabudanni de su 2016
|Guy Verhofstadt est nominadu dae su Parlamentu europeu pro ghiare sos negotziados pro sa ''Brexit'' chi interessant a su Parlamentu.
|-
|24 de ghennàrgiu de su 2017
|Sa Corte suprema de su Regnu Unidu istabilit chi su Parlamentu depet èssere consultadu in antis de sighire cun s'ativatzione de s'artìculu 50; definit imbetzes chi non depent èssere consultadas sas assembleas devoludas de sas natziones costitutivas.
|-
|26 de ghennàrgiu de su 2017
|Su guvernu britànnicu presentat s'''European Union (Notification of Withdrawal) Bill'' a sa Càmera de sos comunes.
|-
|8 de freàrgiu de su 2017
|S'''European Union (Notification of Withdrawal) Bill'' retzit sa prima aprovatzione in sa Càmera de sos comunes.
|-
|7 de martzu de su 2017
|S'''European Union (Notification of Withdrawal) Bill'' retzit s'aprovatzione de sa Càmera de sos lords cun duos emendamentos.
|-
|13 de martzu de su 2017
|S'''European Union (Notification of Withdrawal) Bill'' retzit s'aprovatzione definitiva, chene sos emendamentos propostos dae sos lords, de sa Càmera de sos comunes.
|-
|16 de martzu de su 2017
|S'''European Union (Notification of Withdrawal) Bill'' retzit su ''royal assent'' e intrat in vigore.
|-
|'''29 de martzu de su 2017'''
|'''S'ambassadore de su Regnu Unidu in s'Unione europea daet ufitzialmente sa lìtera de su Primu ministru Theresa May a su presidente de su Cussìgiu europeu Donald Tusk, dende gasi s'inghitzu a sa protzedura de s'artìculu 50.'''
|-
|29 de abrile de su 2017
|Su Cussìgiu europeu, in su formadu UE/UE a 27 (chene su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]]), at adotadu sos orientamentos pro sos negotziados pro sa ''Brexit''<ref>{{Tzita web|url=http://www.consilium.europa.eu/it/meetings/european-council/2017/04/29-euco-guidelines_pdf/|tìtulu=Riunione straordinaria del Consiglio europeo (Articolo 50) (29 aprile 2017) - Orientamenti|data=29 aprile 2017|limba=it|atzessu=26 làmpadas 2017|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170922203421/http://www.consilium.europa.eu/it/meetings/european-council/2017/04/29-euco-guidelines_pdf/|dataarchìviu=2017-09-22|urlmortu=eja}}</ref>.
|-
|19 de làmpadas de su 2017
|Prima sessione de sos negotziados d'essida in Bruxelles.
|-
|2 de trìulas de su 2017
|Su guvernu britànnicu annùntziat s'abbandonu de sa cunventzione a pitzu de sa pisca de su 1964.<ref>{{Tzita noas|url=http://www.today.it/mondo/brexit-pesca-convenzione.londra|tìtulu=Una Brexit anche per la pesca: Londra lascia la Convenzione del '64|publicatzione=''Today''|atzessu=3 luglio 2017}}</ref>
|-
|12 de cabudanni de su 2017
|Sa Càmera de sos comunes aprovat su ''Great Repeal Bill'', sa lege cuàdru chi surbit sa legislatzione europea in cussa natzionale e abrogat s'''European Communities Act'' de su 1972<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/europa/2017/09/12/brexit-passa-legge-che-revoca-norme-ue_4ede9c3a-74d6-430e-9b85-ba26434f5ee5.html|tìtulu=Brexit, passa legge che revoca norme Ue|data=12 cabudanni 2017|limba=it|atzessu=12 cabudanni 2017}}</ref>.
|-
|23 de cabudanni de su 2017
|Moody's, pro more de sa ''Brexit'', abbassat su ''rating'' de s'afidabilidade creditìtzia de su Regnu Unidu dae Aa1 a Aa2.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.ilsole24ore.com/art/mondo/2017-09-23/moody-s-gela-may-declassato-rating-regno-unito-100454.shtml?uuid=AEIakVYC|tìtulu=Moody’s gela la May: declassato il rating del Regno Unito|publicatzione=''Il Sole 24 Ore''|data=|atzessu=23 cabudanni 2017}}</ref>
|-
|10 de santandria de su 2017
|Sa prima ministra britànnica Theresa May proponet s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione europea pro sas oras 23:00 locales de su 29 de martzu de su [[2019]].
|-
|8 de nadale de su 2017
|Sa prima ministra britànnica Theresa May faghet un'acordu cun s'Unione europea pro fàghere in modu chi su Regnu Unidu at a aderire a sas bator libertades pedidas pro pòdere pigare parte a su mercadu ùnicu europeu fintzas a pustis de su 29 de martzu de su 2019, finas a cando no at a agatare una solutzione pro pòdere compidare su flussu de mertzes e persones dae e cara a s'Irlanda, chene ativare còmpidas de frontera.
|-
|19 de martzu de su 2018
|Benit segudadu un'acòrdiu de màssima in su "perìodu de transitzione" in cale, a pustis de s'acabu de sos negotziados pro sa Brexit fissadu in intro de su 29 de martzu de su 2019, totu at a abarrare su matessi finas a su 31 de nadale de su 2020.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.ilsole24ore.com/art/mondo/2018-03-19/brexit-accordo-transizione-si-tratta-ancora-confine-irlandese-161209.shtml?uuid=AEhCkTJE|tìtulu=Brexit, accordo sulla transizione. Si tratta ancora sul confine irlandese|publicatzione=Il Sole 24 Ore'|data=|atzessu=20 martzu 2018}}</ref>.
|-
|23 de martzu de su 2018
|Su Cussìgiu europeu adotat sos orientamentos comunos in sas relatziones benidoras cun su Regnu Unidu a pustis de s'essida dae s'Unione e de sa fase de transitzione.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.consilium.europa.eu/it/press/press-releases/2018/03/23/european-council-art-50-guidelines-on-the-framework-for-the-future-eu-uk-relationship-23-march-2018/|tìtulu=Orientamenti del Consiglio europeo (Articolo 50) sul quadro delle future relazioni tra l'Unione europea e il Regno Unito, 23 marzo 2018|publicatzione=Consiglio d'Europa|data=23 martzu 2018|atzessu=10 trìulas 2018}}</ref>
|-
|6 de trìulas de su 2018
|Su guvernu britànnicu faghet un'acòrdiu a pitzu de sos printzìpios de sas relatziones benidoras cun s'Unione europea a pustis de sa Brexit.<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-44747444|tìtulu=Brexit: Cabinet Agrees 'Collective' Stance on Future EU Deal|publicatzione=''BBC News''|data=7 luglio 2018|atzessu=10 luglio 2018}}</ref>
|-
|8-9 de trìulas de su 2018
|A una die de distàntzia intre unu dae s'àteru, lassant sa càrriga su ministru de sa Brexit David Davis e su ministru de sos èsteros Boris Johnson, in disacordu cun sos printzìpios pro sas relatziones benidoras cun s'Unione europea adotados dae su guvernu.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2018/07/09/brexit-lasciano-ministri-davis-e-boris-johnson-troppo-arrendevole-la-linea-del-governo-may-nella-trattativa-con-lue/4479623/|tìtulu=Brexit, lasciano i ministri Davis e Boris Johnson: «Il sogno dell'uscita dall'Ue sta morendo, soffocato da dubbi inutili»|publicatzione=''Il Fatto Quotidiano''|data=9 trìulas 2018|atzessu=9 trìulas 2018}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=http://www.ilsole24ore.com/art/mondo/2018-07-09/may-crisi-ma-falchi-hard-brexit-non-hanno-numeri-vincere-183850.shtml?uuid=AE55YLJF|tìtulu=Brexit, sostituiti Johnson e Davis. May in crisi, ma i falchi non hanno i numeri per vincere|publicatzione=''Il Sole 24 Ore''|data=|atzessu=9 trìulas 2018}}</ref> Benint nominados pro sas càrrigas issoro Dominic Raab e Jeremy Hunt.
|-
|13 de santandria de su 2018
|Su Regnu Unidu e s'Unione europea faghent un'acòrdiu provisòriu in su testu de su tratadu chi at a regulare sa Brexit. Sa prima ministra Theresa May cunvocat pro su mèrcuris 14 de santandria un'addòbiu istraordinàriu de guvernu pro sutapònnere s'acòrdiu a sos ministros suos.<ref>{{Tzita web|url=https://www.adnkronos.com/fatti/esteri/2018/11/13/brexit-accordo-provvisorio-tra-londra-bruxelles_CxAkjt9EwahFQD40ndWoKP.html|tìtulu=Brexit, bozza di accordo tra Londra e Bruxelles|limba=it}}</ref>
|-
|14 de santandria de su 2018
|B'at saddòbiu istraordinàriu de su cussìgiu de sos ministros cunvocadu a pustis de s'abotzu de intesa fatu intre su Regnu Unidu e s'Unione europea.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilmessaggero.it/mondo/brexit_accordo_ue-4104925.html|tìtulu=Brexit, c'è l'intesa fra Londra e Bruxelles: May convoca il governo per il via libera|limba=it}}</ref> A pustis de 5 oras sa prima ministra Theresa May annùntziat s'aprovatzione de sos ministros a su testu cuncordadu su 13 de santandria in Bruxelles.<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2018/11/14/brexit-intesa-governo.html|tìtulu=Brexit, via libera del governo inglese alla bozza d’intesa|limba=it}}</ref> Sa die a pustis però su segretàriu pro sa Brexit Dominic Raab si dimitet ca no est de acordu cun s'acòrdiu fatu; pro pigare su postu suo benit nominadu Stephen Barclay<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-46241693|tìtulu=Stephen Barclay Named New Brexit Secretary|data=16 santandria 2018|limba=en|atzessu=20 nadale 2018}}</ref>.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-46219495|tìtulu=Brexit: Dominic Raab and Esther McVey Among Ministers to Quit over EU Agreement|data=15 santandria 2018|limba=en|atzessu=20 nadale 2018}}</ref>
|-
|25 de santandria de su 2018
|Sos àteros 27 ''leaders'' de s'UE, totus paris in Bruxelles pro unu Cussìgiu europeu istraordinàriu, aprovant s'abotzu de acòrdiu pro sa ''Brexit''<ref>{{Tzita noas|nùmene=Mauro|sambenadu=Loddo|autore=|url=https://www.cagliaripad.it/275383/brexit-agatadu-sacordiu/|tìtulu=Brexit, agatadu s’acòrdiu|publicatzione=Cagliaripad|data=2017-12-08|atzessu=2020-02-06|urlmortu=eja|dataarchìviu=2020-02-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200206095923/https://www.cagliaripad.it/275383/brexit-agatadu-sacordiu/}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2018/11/25/brexit-consiglio-europeo/|tìtulu=Il Consiglio Europeo ha approvato l’accordo su Brexit|limba=it}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/media/37118/25-special-euco-final-conclusions-it.pdf|tìtulu=Riunione straordinaria del Consiglio europeo (Articolo 50) (25 novembre 2018) - Conclusioni|data=25 santandria 2018|limba=it|atzessu=26 santandria 2018}}</ref>.
|-
|7 de nadale de su 2018
|Dae un'inchiesta giornalìstica a pitzu de s'acòrdiu pro sa làcana [[Irlanda de su Norte|irlandesa]], su chi benit naradu ''backstop''<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=John|sambenadu=Campbell|autore=|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-politics-44615404|tìtulu=Q&A: The Irish Border Brexit Backstop|publicatzione=BBC News'|data=11 nadale 2018|atzessu=11 nadale 2018}}</ref>, istupat a campu chi s'Irlanda de su Nord diat pòdere abarrare in s'unione doganale a tempus indeterminadu si s'Unione europea e su Regnu Unidu non diant agatare un'acòrdiu pro su chi pertocat su raportu cumertziale benidore.
|-
|10 de nadale de su 2018
|Sa ''premier'' britànnica Theresa May pigat atu de s'opositzione a s'acòrdiu de divòrtziu de s'UE dae s'ala de sos membros de su matessi partidu suo e de sos alleados suos, sos unionistas nordirlandesi, a pitzu de sa clàusola de su ''backstop'', e rinviat su votu de ratìfica in parlamentu, annuntziende sa partèntzia pro unu "''giru'' europeu" chi l'at a batire a adobiare sos vèrtitzes de sa Cummissione europea e sos capos de guvernu olandesu e tedescu pro torrare a definire carchi aspetu de s'acòrdiu.
|-
|15 de ghennàrgiu de su 2019
|Sa Càmera de sos Comunes botzat s'acòrdiu fatu dae Theresa May cun 432 votos contràrios (202 sos votos favorèvoles).<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/europa/2019/01/15/brexit-giorno-giudizio-per-accordo-may_f2c23498-41d0-424e-9c4b-36e743af9532.html|tìtulu=Brexit, Westminter boccia l'accordo. May non si dimette. Barnier: 'Mai stato così forte rischio no deal'|limba=it}}</ref>
|-
|29 de ghennàrgiu de su 2019
|Sa Càmera de sos Comunes aprovat unu mandadu negotziale nou pro su guvernu pro mudare s'acòrdiu cun s'Unione europea in sa frontera irlandesa.<ref>{{Tzita web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Theresa-May-si-inchina-ai-falchi-Ue-riapra-accordo-sulla-Brexit-8f5ad902-c03f-4b99-aca8-e4752c9722cb.html|tìtulu=Brexit, la Camera dei Comuni dice sì alla modifica dell'accordo con l'Ue|data=29 ghennàrgiu 2019|limba=it|atzessu=30 ghennàrgiu 2019}}</ref> Su sero matessi e sa die imbeniente però Donald Tusk, Jean-Claude Juncker e Michel Barnier torrant a nàrrere chi pro sa lìnia de s'Unione europea non si podet torrare a negotziare s'acòrdiu giai fatu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Brexit-Ue-Juncker-accordo-con-Londra-non-sara-rinegoziato-0fb1724b-f2a1-4129-90c0-d6b2bcf3dcd6.html?refresh_ce|tìtulu=Brexit e Ue, Juncker: «L'accordo con Londra non sarà rinegoziato»|data=30 ghennàrgiu 2019|limba=it|atzessu=30 ghennàrgiu 2019}}</ref>
|-
|12-14 de martzu de su 2019
|In tres dies una in fatu a s'àtera sa Càmera de sos Comunes benit mutida pro espressare su parre suo a pitzu de tres motziones presentadas dae su guvernu pro s'essida dae s'Unione europea. Sa de unu, chi torraiat a propònnere s'acòrdiu negotziadu cun s'Unione, mudadu in manera lèbia pro su chi pertocat a sa clàusola pro sa frontera irlandesa, l'ant refudada in su sero de su 12 martzu cun 391 contràrios e 242 favorèvoles.<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/esteri/2019/03/12/news/brexit_il_legale_del_governo_affonda_l_accordo_con_l_ue_restano_i_rischi_sull_irlanda_-221354990/|tìtulu=Brexit, il Parlamento Gb boccia anche l'ultima proposta di May|autore=Antonello Guerrera|data=12 martzu 2019|limba=it|atzessu=15 martzu 2019}}</ref> Su 13 de martzu su parlamentu at espressadu su parre suo pro s'eventualidade de un'essida dae s'Unione chene acòrdiu in sa die fissada de su 29 de martzu; cun 312 votos favorèvoles contra de 308, sa Càmera de sos Comunes at aprovadu s'emendamentu chi diat dèpere esclùdere custa possibilidade.<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/esteri/2019/03/13/news/brexit_parlamento_boccia_no_deal-221480901/|tìtulu=Brexit, approvato emendamento che esclude il 'No deal'. Ma è caos|autore=Antonello Guerrera|data=13 martzu 2019|limba=it|atzessu=15 martzu 2019}}</ref> Su 14 de martzu, pro acabare, sa Càmera de sos Comunes at aprovadu un'emendamentu (412 votos a favore, 210 contras) chi previdet unu rinviu de sa data d'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione a pustis de su 29 de martzu pro tènnere prus tempus pro si preparare a s'essida, a pustis de àere aprovadu un'acòrdiu cun s'Unione. Si s'acòrdiu esseret fatu cun su votu de su parlamentu britànnicu prevìdidu pro su 20 de martzu, s'estensione de sa permanèntzia in s'Unione diat dèpere durare finas a su 30 de làmpadas, in manera de non dèpere mutire sos tzitadinos britànnicos a botare pro sas eletziones europeas prevìdidas pro maju; in casu contràriu su guvernu de Theresa May at a dèpere pedire unu rinviu prus longu pro torrare a incumentzare su negotziadu in sos tèrmines de s'ischirriada.<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/esteri/2019/03/14/news/brexit_l_ultimo_azzardo_di_may_oggi_il_voto_sul_rinvio-221536108/|tìtulu=Sì del Parlamento di Londra a chiedere il rinvio della Brexit|autore=Antonello Guerrera|data=14 martzu 2019|limba=it|atzessu=15 martzu 2019}}</ref> In cale si siat casu, sa dilata at a dèpere èssere aprovada dae su Cussìgiu europeu a s'unanimidade.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsole24ore.com/art/mondo/2019-03-14/caos-brexit-parlamento-voto-rinviare-l-uscita-theresa-may-si-oppone-091248.shtml?uuid=ABmMWwdB|tìtulu=Brexit, cosa può succedere dopo il voto sul rinvio|autore=Alberto Magnani|data=14 martzu 2019|limba=it|atzessu=15 martzu 2019}}</ref>
|-
|18 de martzu de su 2019
|Su presidente de sa Càmera John Bercow no at permissu a su guvernu de torrare a presentare a su parlamentu su matessi acòrdiu giai botzadu duas bortas, su 15 de ghennàrgiu e su 12 de martzu, dae sos deputados.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2019/03/18/terzo-voto-brexit-john-bercow/|tìtulu=L’accordo su Brexit non può essere sottoposto a un terzo voto a meno che venga modificato, dice il presidente del Parlamento britannico|data=18 martzu 2019|limba=it|atzessu=20 martzu 2019}}</ref>
|-
|21 de martzu de su 2019
|In risposta a una lìtera de sa prima ministra Theresa May de sa die in antis chi pediat unu rinviu de sa data de s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione europea a su 30 de làmpadas de su 2019, su Cussìgiu europeu at ofertu una pròroga finas a su 22 de maju de su 2019, a cunditzione chi su Parlamentu britànnicu aprovet s'acòrdiu de retzessu in intro de sa chida imbeniente a su vèrtitze. In casu contràriu, sos ''leaders'' de s'UE acunsentint a rinviare sa ''Brexit'' a su 12 de abrile de su 2019 isetende unu percursu de sighire indicadu dae su Regnu Unidu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/it/meetings/european-council/2019/03/21/art50/|tìtulu=Consiglio europeo (Articolo 50), 21.3.2019|situ=''www.consilium.europa.eu''|data=21 martzu 2019|limba=it|atzessu=23 martzu 2019}}</ref>
|-
|29 de martzu de su 2019
|Sa Càmera de sos Comunes botzat pro sa de tres bortas s'acòrdiu fatu dae Theresa May cun 344 votos contràrios e 286 votos favorèvoles. Cun custu votu s'essida chene acòrdiu est prevìdida pro su 12 de abrile de su 2019.<ref>{{Tzita web|url=https://it.euronews.com/2019/03/29/brexit-terzo-no-del-parlamento-britannico-all-accordo-may|tìtulu=Brexit, terzo no del Parlamento britannico all'accordo May. Ue: no deal scenario probabile|limba=it}}</ref>
|-
|2 de abrile de su 2019
|Pro evitare s'iscenàriu de su ''Non Deal'', Su Cussìgiu Europeu, de intesa cun sa prima ministra Theresa May, cuntzedet un'àteru rinviu de sa ''Brexit'' finas a su 31 de santugaine de su 2019, o finas a sa prima die de su mese imbeniente a cuddu in ue siat, s'in casu mai, aprovadu s'acòrdiu de rèvoca. Su Regnu Unidu at a dèpere tènnere sas eletziones de su Parlamentu Europeu in su maju de su 2019; in casu contràriu, diat dèpere essire dae s'Unione europea su 1u de làmpadas de su 2019. Sa prima ministra Theresa May aberit a su diàlogu cun sos Laburistas de Jeremy Corbyn.
|-
|23 de maju de su 2019
|Bi sunt sas eletziones europeas.
|-
|24 de maju de su 2019
|Theresa May annùntziat sas dimissiones suas dae sa càrriga de ''leader'' de su Partidu Cunservadore, pro no èssere resèssida a concruire s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione Europea.
|-
|7 de làmpadas de su 2019
|Theresa May lassat sa càrriga de ''leader'' de su Partidu Cunservadore, abarrende in càrriga che a Primu Ministru finas a s'issèberu de su sutzessore suo.
|-
|23 de trìulas de su 2019
|Boris Johnson benit elègidu dae sos iscritos che a ''leader'' nou de su Partidu Cunservadore.
|-
|24 de trìulas de su 2019
|Boris Johnson divenit su Primu ministru britànnicu nou.
|-
|28 de austu de su 2019
|Boris Johnson annùntziat s'intentzione de acabare sa sessione de su Parlamentu in cabudanni, pro non permìtere chi sos deputados potzant impedire su percursu d'essida dae s'Unione prevìdida pro su 31 de santugaine. Sa reina aprovat sa proposta de su primu ministru in una riunione de su Cussìgiu privadu in Balmoral<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-49493632|tìtulu=Parliament suspension: Queen approves PM's plan|data=28 austu 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>.
|-
|4 de cabudanni de su 2019
|In sa Càmera de sos Comunes benit aprovada una motzione chi impedit a su guvernu de gestire s'essida dae s'Unione europea chene s'aprovatzione de su Parlamentu siat cun un'acòrdiu de retzessu nou siat cun un'essida chene acòrdiu. In sa matessi die benit refudada fintzas sa motzione de Johnson de isòrbere su Parlamentu pro indire eletziones antitzipadas.
|-
|24 de cabudanni de su 2019
|Sa Corte suprema de su Regnu Unidu istabilit chi s'issèberu de Boris Johnson de pedire a sa reina de prorogare su Parlamentu est illegale e pro custa resone tale atu benit annulladu e non tenet prus efetu.<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Owen Bowcott|url=https://www.theguardian.com/law/2019/sep/24/boris-johnsons-suspension-of-parliament-unlawful-supreme-court-rules-prorogue|tìtulu=Boris Johnson's suspension of parliament unlawful, supreme court rules|publicatzione=[[The Guardian]]|data=24 cabudanni 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-49810261|tìtulu=Supreme Court: Suspending Parliament was unlawful, judges rule|publicatzione=[[BBC News]]|data=24 cabudanni 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.supremecourt.uk/cases/docs/uksc-2019-0192-judgment.pdf|tìtulu=R (Miller) (Appellant) v The Prime Minister (Respondent) and Cherry & Ors (Respondents) v Advocate General for Scotland (Appellant) (Scotland)|data=24 cabudanni 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>
|-
|2 de santugaine de su 2019
|Su guvernu pùblicat unu libru biancu chi delineat unu pranu nou pro remplasare su Backstop irlandesu, chi cumprendet un'allineamentu normativu pro totu s'ìsula de Irlanda ma cunservat una làcana doganale intre sa [[Repùbrica de s'Irlanda|Repùblica de Irlanda]] e s'[[Irlanda de su Norte|Irlanda de su Nord]].<ref>{{Tzita web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/836116/Explanatory_Note_Accessible.pdf|tìtulu=Explanatory Note: UK Proposals for an Amended Protocol on Ireland/Northern Ireland|data=2 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>
|-
|14 de santugaine de su 2019
|In s'arresonu pro s'abertura de su Parlamentu sa reina sutalìniat chi s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione europea intro de su 31 de santugaine est una prioridade pro su guvernu suo.<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-50039587|tìtulu=PM sets out 'ambitious' plans in Queen's Speech|publicatzione=BBC|data=14 santugaine 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>
|-
|17 de santugaine de su 2019
|Su Regnu Unidu e sa Cummissione europea faghent un'intesa in un'acòrdiu de retzessu mudadu chi cuntenet unu protocollu nou in s'Irlanda de su Nord.<ref>{{Tzita web|url=https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/revised_withdrawal_agreement_including_protocol_on_ireland_and_nothern_ireland.pdf|tìtulu=Revised Withdrawal Agreement|editore=European Commission|data=17 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-50079385|tìtulu=New Brexit deal agreed, says Boris Johnson|publicatzione=BBC|data=17 santugaine 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref> Su Cussìgiu europeu decrarat de sostènnere s'acòrdiu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/media/41087/17-10-euco-art50-conclusions-en.pdf|tìtulu=European Council (Art. 50) conclusions, 17 October 2019|editore=European Council|data=17 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>
|-
|19 de santugaine de su 2019
|Sa Càmera de sos Comunes faghet un'addòbiu istraordinàriu de sàbadu pro botare s'acòrdiu cunsertadu dae Boris Johnson cun sa Cummissione europea ma un'emendamentu rimandat sa votatzione a a pustis s'aprovatzione de su pachete de leges (''Withdrawal Agreement Bill'') relativu a s'atuatzione de s'acòrdiu matessi.<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Heather Stewart e Kate Proctor|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/oct/19/mps-put-brakes-on-boris-johnsons-brexit-deal-with-rebel-letwin-amendment|tìtulu=MPs put brakes on Boris Johnson's Brexit deal with rebel amendment|publicatzione=The Guardian|data=19 santugaine 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-50110601|tìtulu=Brexit: Johnson vows to press on despite defeat over deal delay|data=19 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref> Sa matessi die Johnson imbiat duas lìteras a su presidente de su Cussìgiu europeu Donald Tusk. Sa prima, non firmada, pedit sa pròroga de s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione a su 31 de ghennàrgiu de su 2020, pro more de sas motziones parlamentares; sa segunda, sutascrita dae totus sos membros de su guvernu, ispiegat comente su guvernu chèrgiat mantènnere sa data de su 31 de santugaine de su 2019 pro su retzessu.<ref>Lìteras e nota de su rapresentante permanente de su Regnu Unidu in s'Unione europea: [https://www.gov.uk/government/publications/letters-from-the-uk-to-the-eu-council-19-october-2019 Lìtera non firmada e nota]; [https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-president-donald-tusk-19-october-2019 Lìtera firmada].</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-50112924|tìtulu=Brexit: PM sends letter to Brussels seeking further delay|data=19 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Daniel Boffet|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/oct/19/eu-will-grant-brexit-extension-if-johnson-sends-letter-says-brussels|tìtulu=Boris Johnson sends unsigned request to Brussels for Brexit delay|publicatzione=The Guardian|data=20 santugaine 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref>
|-
|21 de santugaine de su 2019
|Su presidente de sa Càmera, John Bercow, refudat sa recherta de su guvernu de tènnere unu votu nou pro s'acòrdiu de retzessu, ca non si podet torrare a sutapònnere a su votu una motzione uguale "in manera sustantziale" a un'àtera giai presentada e dibatida in su cursu de sa matessi sessione.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-50128740|tìtulu=Brexit: MPs' vote on deal ruled out by Speaker John Bercow|data=21 santugaine 2019|limba=en|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Heather Stewart|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/oct/21/john-bercow-denies-boris-johnson-second-vote-on-brexit-deal|tìtulu=John Bercow denies Boris Johnson second vote on Brexit deal|publicatzione=The Guardian|data=21 santugaine 2019|atzessu=22 santugaine 2019}}</ref> Sa matessi die su guvernu presentat a sa Càmera de sos Comunes s'''European Union (Withdrawal Agreement) Bill 2019–20''.
|-
|28 de santugaine de su 2019
|S'Unione europea pedit a su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]] sa nòmina de unu Cummissàriu europeu pro sa Cummissione von der Leyen a pustis de su perlongamentu de sas protzeduras de essida dae s'unione.
|-
|29 de santugaine de su 2019
|Su Primu Ministru Boris Johnson otenet su permissu pro tènnere eletziones noas in su 12 de nadale.
|-
|31 de santugaine de su 2019
|Su presidente de sa Càmera John Bercow lassat sa càrriga sua.
|-
|4 de santandria de su 2019
|Lindsay Hoyle benit elègidu che a presidente nou de sa Càmera.
|-
|6 de santandria de su 2019
|Su Primu ministru Boris Johnson aviat sa campagna eletorale de su Partidu Cunservadore pro sas eletziones de su 12 de nadale.
|-
|12 de santandria de su 2019
|Su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]] faghet ischire chi at a nominare unu cummissàriu europeu comente aiant pedidu su Presidente elègidu de sa Cummissione europea Ursula von der Leyen e su Cussìgiu europeu pro more de su perlongamentu de sa permanèntzia in s'[[Unione Europea|Unione europea]].
|-
|14 de santandria de su 2019
|Su guvernu britànnicu pretzisat chi at a nominare unu cummissàriu europeu petzi a pustis de sas eletziones de su 12 de nadale, ponende gasi in dificultade s'incumintzu de sa Cummissione von der Leyen.
|-
|16 de santandria de su 2019
|Sa Cummissione europea aberit una protzedura de infratzione pro su Regnu Unidu pro sa mancada nòmina de unu cummissàriu europeu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsole24ore.com/art/londra-non-nomina-commissario-ue-bruxelles-apre-procedura-infrazione-ACsKh0y|tìtulu=Brexit, Londra non nomina il commissario Ue, Bruxelles apre una procedura di infrazione|situ=Il Sole 24 ORE|limba=it|atzessu=2019-11-16}}</ref>
|-
|12 de nadale de su 2019
|Bi sunt sas eletziones generales. Su Partidu Cunservadore pigat sa majoria assoluta de sos sègios, mentras sos Laburistas subint una derrotada manna. Sa vitòria de ispantu de sos Cunservadores li permitit, difatis, de sighire cun su caminu pro s'essida de su Regnu Unidu dae s'Unione europea, pranificada pro su 31 de ghennàrgiu de su [[2020]].
|-
|20 de nadale de su 2019
|Su ''Brexit Withdrawal Agreement'' nou presentadu dae su Primu ministru Boris Johnson superat su primu votu de sa Càmera de sos comunos, cun 358 votos favorèvoles e 234 contràrios.
|-
|9 de ghennàrgiu de su 2020
|Sa Càmera de sos comunos aprovat definitivamente s'acòrdiu presentadu dae su Primu ministru Boris Johnson, cun 330 votos favorèvoles e 231 contràrios.
|-
|23 de ghennàrgiu de su 2020
|Sa reina Elisabetta II firmat s'acòrdiu chi divenit lege. Dae su 31 de ghennàrgiu de su 2020 at a incumentzare su perìodu de transitzione chi, francu bi siant pròrogas, at a acabare intro sa fine de su 2020.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/topnews/2020/01/23/accordo-brexit-in-vigorefirma-la-regina_7c58fab1-4419-464e-bbf6-5551806e6614.html|tìtulu=Accordo Brexit in vigore,firma la regina - Ultima Ora|situ=Agenzia ANSA|data=2020-01-23|limba=it|atzessu=2020-01-23}}</ref>
|-
|24 de ghennàrgiu de su 2020
|Sos presidentes de sa Cummissione europea e de su Cussìgiu europeu, Ursula von der Leyen e Charles Michel, firmant s'acòrdiu pro sa ''Brexit'', aviende gasi s'iter de ratìfica dae s'ala de s'UE.<ref>{{Tzita web|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/mondo/brexit-commissione-e-consiglio-ue-firmano-accordo_13877499-202002a.shtml|tìtulu=Brexit, Commissione e Consiglio Ue firmano accordo|situ=Tgcom24|data=2020-01-24|limba=it|atzessu=2020-01-24}}</ref>
|-
|29 de ghennàrgiu de su 2020
|Su Parlamentu europeu aprovat sos tèrmines istabilidos dae s'acòrdiu de retzessu de su Regnu Unidu cun 621 votos favorèvoles e 49 contràrios.
|-
|30 de ghennàrgiu de su 2020
|Su Cussìgiu de s'Unione europea, pro mèdiu de una protzedura iscrita, at aprovadu s'acòrdiu de retzessu de su Regnu Unidu acabende su protzessu de aprovatzione dae s'ala de s'Unione.<ref>{{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/it/press/press-releases/2020/01/30/brexit-council-adopts-decision-to-conclude-the-withdrawal-agreement/|tìtulu=Brexit: il Consiglio adotta decisione sulla conclusione dell'accordo di recesso|data=30 ghennàrgiu 2020|limba=it|atzessu=31 ghennàrgiu 2020}}</ref>
|-
|'''31 de ghennàrgiu de su 2020'''
|'''Dae sas oras 24:00 CET (oras 23:00 GMT) su [[Rennu Unidu|Regnu Unidu]] acabat ufitzialmente de èssere un'Istadu membru de s'[[Unione Europea|Unione europea]] e de s'Euratom.<ref>{{Tzita web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/IT/TXT/?uri=CELEX:12019W/TXT(02)|tìtulu=Accordo sul recesso del Regno Unito di Gran Bretagna e Irlanda del Nord dall'Unione europea e dalla Comunità europea dell'energia atomica|situ=EUR-Lex|limba=it|atzessu=2020-02-01}}</ref>'''
|}
==Notas==
<references />
==Àteros progetos==
{{commons|Category:Brexit|Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea}}
== Ligàmenes esternos ==
* {{Tzita web|url=http://www.consilium.europa.eu/it/policies/eu-uk-after-referendum/|tìtulu=Consiglio europeo - Brexit|limba=it|atzessu=2020-02-05|dataarchìviu=2020-11-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201128030233/https://www.consilium.europa.eu/it/policies/eu-uk-after-referendum/|urlmortu=eja}}
* {{Tzita web|url=https://eur-lex.europa.eu/content/news/Brexit-UK-withdrawal-from-the-eu.html|tìtulu=Eur-Lex - Brexit - UK’s withdrawal from the EU|limba=en}}
* {{Tzita web|url=https://www.parliament.uk/business/news/european-union|tìtulu=Parlamentu de su Regnu Unidu - Noas a pitzu de s'Europa e de sa Brexit|limba=en}}
* {{Tzita web|url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-exiting-the-european-union|tìtulu=Governu de su Regnu Unidu – Dipartimentu pro s'Essida dae s'Unione europea|limba=en}}
* {{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/media/37099/draft_withdrawal_agreement_incl_art132.pdf|tìtulu=Abotzu de s'acordu de essida|limba=en}}
* {{Tzita web|url=https://www.consilium.europa.eu/media/37100/20181121-cover-political-declaration.pdf|tìtulu=Abotzu de dichiaratzione polìtica a pitzu de sas relatziones in su benidore|limba=en}}
{{Controllu de autoridade}}
{{Artìculu de su mese|freàrgiu|2020}}
[[Categoria:Europa]][[Categoria:Rennu Unidu]]
gzxes9orussxl0mb57vpgw08e8qgar2
Cuntierra:Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea
1
19246
191083
187202
2026-11-02T00:30:14Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191083
wikitext
text/x-wiki
{{Bortadu dae|it|Uscita del Regno Unito dall'Unione europea|04/02/2020|110629878}}
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183621 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20201128030233/https://www.consilium.europa.eu/it/policies/eu-uk-after-referendum/ annantu a http://www.consilium.europa.eu/it/policies/eu-uk-after-referendum/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:13, 31 Mar 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185210 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200926105829/http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/10/cronache-dalla-rocca-gibilterra/ annantu a http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/10/cronache-dalla-rocca-gibilterra/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200923001412/http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/14/brexit-le-sfide-del-futuro-prossimo-maurizio-carta/ annantu a http://www.anthonymuroni.it/su/2016/12/14/brexit-le-sfide-del-futuro-prossimo-maurizio-carta/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:45, 4 Nad 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187201 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200206095923/https://www.cagliaripad.it/275383/brexit-agatadu-sacordiu/ annantu a https://www.cagliaripad.it/275383/brexit-agatadu-sacordiu/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 08:55, 6 Cab 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191082 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20170922203421/http://www.consilium.europa.eu/it/meetings/european-council/2017/04/29-euco-guidelines_pdf/ annantu a http://www.consilium.europa.eu/it/meetings/european-council/2017/04/29-euco-guidelines_pdf/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:30, 2 Std 2026 (CET)
5zf9qz0rx5di2ls1dadlf4d75r8a8yf
Alfabetu fonèticu internatzionale
0
19455
191076
183695
2026-11-01T23:10:53Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191076
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LSC}}
[[File:IPA_in_IPA.svg|thumb|Su tèrmine ''IPA'' iscritu cun s'alfabetu fonèticu internatzionale in sa pronùntzia inglesa.]]
S'alfabetu fonèticu internatzionale ('''AFI'''; fintzas indicadu cun sa sigla [[Limba inglesa|inglesa]] '''IPA''', ''International Phonetic Alphabet''<ref>Patrizia Sorianello, ''[http://www.treccani.it/enciclopedia/alfabeto-fonetico_%28Enciclopedia-dell%27Italiano%29/ alfabeto fonetico]'', Enciclopedia dell'italiano Treccani.</ref>) est unu sistema de iscritura [[Alfabetu|alfabèticu]] impreadu pro rapresentare sos sonos de sas limbas in sas trascritziones fonèticas<ref>Raffaele Simone, ''Fondamenti di linguistica'', ed. Laterza, Roma-Bari, 2008, ISBN 978-88-420-3499-5, p. 99.</ref>. S'AFI naschet pro initziativa de s'[[Assòtziu fonèticu internatzionale]] cun su fine de creare unu istandard cun su cale trascrìere in manera unìvoca sos sonos linguìsticos ([[Fonu|fonos]]) de totu sas limbas; a ogni sìmbulu de s'AFI currispondet unu e unu solu sonu, sena possibilidade de cunfusione.
== Istòria ==
[[File:RPGA_international.svg|thumb|Trascritziones fonèticas de sa paràula de limba inglesa international ("''internatzionale''"), pronuntziada in [[Received Pronunciation]] e in [[Limbazu inglesu de sos Istados Unidos|American English]]]]
Su printzìpiu generale de sas lìteras de s'alfabetu fonèticu internatzionale est de frunire una lìtera pro ogni sonu distintivu. Custu signìficat chi non impreat cumbinat''z''iones de lìteras pro rapresentare unu sìngulu sonu (che a ''gn'' chi in sardu si leghet [ɲ]) o de lìteras chi rapresentant duos sonos (comente a sa ''x'' chi in inglesu si leghet [ks], mancari in sardu si legat [ʒ]); a custa faghent etzetzione sas [[Cunsonante africada|africadas]] (comente a sas ''z'', ''c'' e ''g'' in italianu) trascritas cun duos sìmbulos unidos ca sunt cunsideradas sa sutzessione de duos sonos indistintos.
S'isvilupu originale est partidu dae sos fonetistas [[Inghilterra|inglesos]] e [[Frantza|frantzesos]] dae su bolere de s'[[Assòtziu fonèticu internatzionale]] fundadu in [[Parigi]] in su 1886.
S'alfabetu at subidu una sèrie de revisiones durante s'istòria sua, intra de custas, una de sas prus importantes est istada codificada in s'IPA Convention de [[Kiel]] ([[1989]]). Bi sunt istadas posca ulterioras mudas in su [[1993]], cun s'annanta de bator vocales mèdiu-tzentrales e sa rimotzione de sos sìmbulos pro sas oclusivas surdas.<ref name="world">{{Tzita libru|nùmene=Michael K. C.|sambenadu=MacMahon|curadore=P. T. Daniels and W. Bright (eds.)|tìtulu=The World's Writing Systems|annu=1996|editore=Oxford University Press|tzitade=New York|pp=821–846|capìtulu=Phonetic Notation|ISBN=0-19-507993-0}}</ref><ref name="Pullum">Pullum and Ladusaw, ''Phonetic Symbol Guide'', pp 152 & 209</ref> S'ùrtima importante revisione arribat su maju de su [[2005]], cando est istadu agiuntu unu sìmbulu pro sa consonante adobbada labio-dentale sonora (in [[Limba frantzesa|frantzesa]] ''consonne battue labio-dentale voisée'' o ''labiodental flap'' in [[Limba inglesa|inglesa]]).<ref>{{Tzita web|url=http://www2.arts.gla.ac.uk/IPA/flap.htm|tìtulu=Approval of New IPA Sound: The Labiodental Flap|sambenadu=Nicolaidis|nùmene=Katerina|editore=International Phonetic Association|atzessu=17 settembre 2006|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20060902212308/http://www.arts.gla.ac.uk/ipa/flap.htm|dataarchìviu=2 settembre 2006|urlmortu=sì}}</ref>
Lassende s'agiunta e sa rimotzione de sos sìmbulos, sas mudas annantas a s'alfabetu fonèticu internatzionale cunsistent mescamente in su rinominare sìmbulos e categorias o mudare s'ammenta de sos caràteres suos.<ref name="world"/>
== Orìgine de sos sìmbulos ==
[[File:Phonetik.svg|thumb|''Ébauche'', in italianu ''abbotzu''.]]
Sa majore ala de sos sìmbulos est pigada dae:
* [[alfabetu latinu]] (in sa majore ala) pitiu (in sa majore ala) e manniteddu (ʙ ɢ ʜ ʟ ɴ ʀ ʁ);
* [[alfabetu gregu]] pitiu (β, ɛ, θ, ɸ, χ);
* unas àteras lìteras, otentas modifichende s'istrutura de sas lìteras chi esistint (es. ɓ ɗ ɖ ɠ ʂ ɳ ɣ ʋ), bortende·las (ɐ ɔ ə ɟ ɥ ɯ ɹ ᴚ ʇ ʌ ʍ ʎ ʁ) o agiunghende·li carchi sìmbulu (es. signos diacriticos e subrasegmentales).
Dae su 1989 s'Assòtziu fonèticu internatzionale ammitet fintzas unos àteros sìmbulos. In su 1989, pro esempru, sos sìmbulos ʘ, |, !, ǂ e ǁ ant sostituidu sos sìmbulos ʘ, ʇ, ʗ, ʖ impreados pro indicare sas [[cunsonantes clic]].
Sa grafia est sistemàtica meda: sas cunsonantes retroflessas presentant unu gantzu in bassu (ɖ ʂ ɳ), mentras sas cunsonantes implosivas presentant unu gantzu in artu (ɓ ɗ ɠ).
S'Assòtziu fonèticu internatzionale at chircadu de fàghere currispòndere su prus possìbile ogni sonu a su rispetivu sìmbulu, pro cale sas lìteras b, d, f, ɡ, h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, x e z indicant consonantes, mentras a, e, i, o, y e u indicant vocales.
== Impreu ==
{{Torra a|Trascritzione fonètica}}S'alfabetu fonèticu internatzionale oferit ultres chentusessanta sìmbulos pro trascrìere sos sonos (fintzas si ogni limba nd'impreat petzi un ammenta bastante minuja).
Est possìbile trascrìere su faeddadu isfrutende vàrios livellos de pretzisione: una trascritzione fonètica pretzisa, in cale sos sonos sunt descritos cun una manna cantidade de minudas, est nòdida cun su nùmene de ''trascritzione istrinta'', mentras una trascritzione prus grussera, chi disconnoschet carchi de custas minudas, est mutida ''trascritzione larga''.
Sa trascritzione IPA s'impreat printzipalmente in sas tratatziones sientìficas de àmbitu [[Linguìstica|linguìsticu]] (in su dillindadu, in sas disciplinas de sa fonètica e de sa fonologia); a s'ispissu est impreadu, cun fine prus pràticu, in sos ditzionàrios pro indicare sa pronùntzia de sas paràulas, ma est impreada fintzas pro indicare sa pronùntzia in paràulas iscritas cun alfabetu non latinu (es. [[Alfabetu tzirìllicu|tzirìllicu]], [[Alfabetu thai|thailandesu]], [[Alfabetu ge'ez|amarico]], [[Caràteres tzinesos|tzinesu]], [[Hangŭl|coreanu]], [[Limba giapponesa|giaponesu]]). Benit impreadu in àmbitu clìnicu dae sos logopedistas pro analizare sos campiones linguìsticos in casos de istorbu de su limbàgiu, a sos fines de un' anàlisi a sa minuda de sos sonos prodùidos e/o sostituidos in su limbàgiu de sos sugetos pigados in esàmene. S'impreat, annotamala, in vàrias entziclopedias, intra sas cales [[Wikipedia]], pro trascrìere sa pronùntzia de sas paràulas istràngias.
== Sìmbulos ==
Sos sìmbulos cun forma prètzisa a sas lìteras latinas in gènere currispondent a sonos prètzisos. Cando sos caràteres de s'alfabetu fonèticu internatzionale sunt insertados in unu testu, benint isulados dae su restu de su testu pro mèdiu de barras (/ /) pro [[Trascritzione fonèmica|trascritziones fonèmicas]] opuru parèntesis cuadras ([ ]) pro [[Trascritzione fonètica|trascritziones fonèticas]]; si bidat Diacritici e unos àteros sìmbulos pro un'esèmpiu de custa diferèntzia.
=== Consonantes ===
{{Torra a|Cunsonantes}}
==== Cunsonantes "prummonares" ====
Una cunsonante prummonare est una consonante prodùida cun un'ostruzione de sa glòtide (s'ispàtziu tra sas cordas vocales) o sa cavità orale (sa buca) e cun un'emito simultàneu o susseguente de àera bènnida de sos purmones. Sas cunsonantes prummonares rapresentant sa majoria de sas cunsonantes in IPA, comente a in sas limbas de su mundu. Sa tabella aporrit custas consonantes organizadas in colunnas segundu su logu de articulatzione, overas su puntu de s'aparatu fonatoriu in cale sa consonante est prodùida, e in rigas segundu su modu de articulatzione, est a nàrrere su modu in cale sunt prodùidas.
==== Cunsonantes coarticuladas ====
Sas cunsonantes coarticulads sunt sonos chi interessant duos logos de articulatzione in su matessi mamentu.
==== Africadas e articulatziones dòpias ====
Sas africadas e sas cunsonantes cun articulatzione dòpia sunt signaladas cun duos sìmbulos IPA unidos dae un'arcu, postu subra o in suta de sos duos sìmbulos: sas ses africadas chi prus ricurrent sunt a bortas rapresentadas dae "ligamentos", mncari custu non siat prus s'impreu IPA ufitziale.
{| class="wikitable"
!Arcu
!Legatura
!Descritzione
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|t͡s}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʦ
|[[africada alveolare surda]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|d͡z}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʣ
|[[africada alveolare sonora]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|t͡ʃ}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʧ
|[[africada postalveolare surda]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|d͡ʒ}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʤ
|[[africada postalveolare sonora]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|t͡ɕ}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʨ
|[[africada alveopalatale surda]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|d͡ʑ}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" |ʥ
|[[africada alveopalatale sonora]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|t͡ɬ}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" | –
|[[africada alveo-laterale surda]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|k͡p}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" | –
|[[oclusiva velolavrale surda]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ɡ͡b}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" | –
|[[oclusiva velolavrale sonora]]
|-
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ŋ͡m}}
| style="text-align:center; font-size:larger;" | –
|[[nasale velolavrale]]
|}
==== Consonantes non prummonares ====
Sas cunsonantes non prummonares sunt sonos chi no isfrutant s'àera de sos purmones: custas includent sos [[Cunsonantes click|click]] (presentas in sas [[limbas khoisan]]), sas implosivas (chi s'agatant in limbas comente a su swahili) e sas [[Cunsonante ejetiva|ejetivas]] (chi s'agatant in medas limbas americanas e caucàsicas).
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Click
! colspan="2" |Implosiveas
! colspan="2" |Ejetivas
|- valign="top"
| style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" |{{IPA|ʘ}}
|Bilavrale
| style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" |{{IPA|ɓ}}
|Bilavrale
| style="text-align:center; font-size:larger; width:2em;" |{{IPA|ʼ}}
|''Pro esempru:''
|- valign="top"
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ǀ}}
|Lamino-alveolare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ɗ}}
|Alveolare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|pʼ}}
|Bilavrale
|- valign="top"
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ǃ}}
|Apico-postalveolare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ʄ}}
|Palatale
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|tʼ}}
|Alveolare
|- valign="top"
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ǂ}}
|Lamino-postalveolare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ɠ}}
|Velare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|kʼ}}
|Velare
|- valign="top"
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ǁ}}
|Laterale
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|ʛ}}
|Uvulare
| style="text-align:center; font-size:larger;" |{{IPA|sʼ}}
|Fricativa alveolare
|}
=== Vocales ===
{{Torra a|Vocale}}
{{Vocali}}
[[File:Cardinal_vowels-Jones_x-ray.jpg|thumb|Bisione a sos [[rajos X]] de sa pronùntzia de sas vocales [i], [u], a] e [ɑ].]]
S'IPA organizat sas vocales a segunda de sa positzione chi sa limba assumet durante sa produtzione issoro: su disponimentu de sas vocales pigat sa forma de unu trapétziu.
S'asse verticale de custu trapétziu currispondet a s'artària vocàlica: sas vocales chi sunt pronuntziadas cun sa limba artzada cara a su paladu sunt in artu, mentras cussas prodùidas cun sa limba abbassada sunt collocadas in bassu. Pro esempru, sa [i] s'agatat in chima a su trapètziu ca produende'''·'''la sa limba est in positzione arritzada cara a su paladu, mentras s'[a] est in bassu ca sa limba est bassa mentras benit prodùida.
In manera parallela, s'asse orizontale rapresentat sa posterioridade vocàlica: sas vocales postas a destra sunt cussas prodùidas cun sa limba cara a s'ala posteriore de sa buca, mentras cussas signadas a manca sunt prodùidas cun sa limba sobrada cara a s'ala anteriora de sa buca.
Cando sas vocales sunt in còpia, cussa de destra est lavralizada mentras cussa de manca est sa contraparte sua non lavralizada.
=== Diacrìticos e unos àteros sìmbulos ===
==== Barras e parèntesis cuadras ====
In una trascritzione IPA s'impreant sas barras diagonales cando benit data una ''trascritzione fonematica'' de una paràula o de una frase, indichende, est a nàrrere, sos fonemas (de sas unidades de sonu astratas) chi diant dèpere èssere realizados in una variante reconnota de una tzerta limba.
S'impreant, imbetzes, sas parèntesis cuadras cando benit oferta una ''trascritzione fonètica'', est a nàrrere unu tentativu de s'acurtziare su prus possìbile a sa ''bera'' realizatzione de una tzerta paràula o frase. In una trascritzione fonètica, tando, at a èssere indicadu cale, tra sos diferentes allofonos atzetados in una limba est istadu realizadu.
Pro esempru: sa trascritzione fonematica de sa paràula "domo" in [[Limba italiana|italianu]] istandard at a èssere: /{{IPA|/ˈkasa/}}/; in realidade, sa trascritzione fonètica de sa resa de unu faeddadore setentrionale at a èssere cun probabilidade [ˈkaːza], mentras cussa de unu faeddadore campanu at a pòdere [ˈkaːsɐ] o finas {{IPA|[ˈkaːza]}}. {{IPA|/s/}}a pronùntzia surda o sonora de sa sibilante o sa resa belle aberta de sa vocale finale sunt cunsiderados allofoni in italianu, e s'ascurtadore toscanu at a reconnòschere sa paràula riconducendo in manera ispontànea sos diferentes foni {{IPA|[s]}} e {{IPA|[z]}} a s'entidade astrata /s/.
==== Corsivu, asteriscos e parèntesis tundas ====
* S'impreu de su corsivu signìficat chi unu sonu de una determinada paràula podet èssere pronuntziadu opuru no; pro esèmpiu in s'artìculu determinativu ''is'' in sa faeddada meridionale de su sardu, sa ''s'' podet no èssere pronuntziada, e sa trascritzione est /i''s''/.
* S'impreu de sas parèntesis tundas () signìficat chi unu fonema in positzione finale podet èssere pronuntziadu solu si est sighidu dae una vocale in s'arresonu; in sos ditzionàrios de [[limba inglesa]] pro indicare chi una /ɹ/ podet èssere leta o nono s'impreat fintzas un'asterisco (*) a su locu de /(ɹ)/.
==== Diacrìticos ====
Sos diacrìticos sunt signos bortadu a modificare unu sonu, a diferèntzia de sos subrasegmentales, chi modìficant su tonu e s'atzentu. Semus faddende de puntos, gantzos, mantzas... postos a un'ala de unu sìmbulu IPA a su fine de ammustrare una tzerta alteratzione o sa descritzione prus dillindada in sa pronùntzia de sa lìtera. Ulteriores signos diacrìticos sunt istados introduidos in sas estensiones IPA, progetados printzipalmente pro sa logopedia. Sos signos diacrìticos benint cumbinados cun sos sìmbulos IPA pro trascrìere balores fonèticos modificados in manera lèbia, o articulatziones segundàrias.
Tabella de sos diacrìticos:
{| class="wikitable"
!Sìmbulu
!Significadu
!Esèmpios
|-
! colspan="6" |Diacrìticos sillàbicos
|-
|◌̩
|Sillàbicu
|ɹ̩ n̩
|-
|◌̯
|Non sillàbicu
|e̯ ʊ̯
|-
! colspan="6" |Diacrìticos de ghetadura
|-
|◌ʰ - ◌ʱ
|Aspiradu
|tʰ - dʱ
|-
|◌̚
|Surdu
|◌̚ d̚
|-
|◌ⁿ
|Nasalizadu
|dⁿ
|-
|◌ˡ
|Lateralizadu
|dˡ
|-
! colspan="6" |Diacrìticos de fonatzione
|-
|◌̪
|Dentale
|t̪ d̪
|-
|◌̼
|Linguolavrale
|t̼ d̼
|-
|◌̺
|Apicale
|t̺ d̺
|-
|◌̻
|Laminale
|t̻ d̻
|-
|◌̟
|Sobradu
|u̟ t̟
|-
|◌̠
|Re-tràidu
|i̠ t̠
|-
|◌̈
|Tzentralizadu
|ë ä
|-
|◌̽
|Mesu tzentralizadu, cun unu sonu unu pagu tzentralizadu
|e̽ ɯ̽
|-
|◌̝ - ◌˔
|Pesadu (ɹ̝ = fricativa non sibilante alveolare surda)
|e̝ ɹ̝
|-
|◌̞ - ◌˕
|Abbassadu (β̞ = aprossimante bilavrale)
|e̞ β̞
|-
! colspan="6" |Diacritici coarticolati
|-
|◌̹
|Prus arredundadu
|ɔ̹ x̹
|-
|◌̜
|Prus pagu arredundadu
|ɔ̜ x̜ʷ
|-
|◌ʷ
|Lavralizadu o Labio-velarizadu
|tʷ dʷ
|-
|◌ʲ
|Palatalizadu
|tʲ dʲ
|-
|◌ˠ
|Velarizadu
|tˠ dˠ
|-
|◌ˤ
|Guturizadu,cun unu sonu martinicadu
|tˤ aˤ
|-
|◌ᶣ
|Labio-Palatalizadu, intre labiale e palatale
|tᶣ dᶣ
|-
|◌̴
|Velarizadu o Guturizadu
|ɫ z̴
|-
|◌̘
|Base de sa limba sobrada
|e̘ o̘
|-
|◌̙
|Base de sa limba retraida
|e̙ o̙
|-
|◌̃
|Nasalizadu
|ẽ z̃
|-
|◌˞
|Rotico, cun atzentu vibrante
|ɚ ɝ
|-
|}
S'istadu de sa [[Glòtide|glottide]] podet èssere trascritu in manera fine cun signos diacrìticos:
{| class="wikitable"
! rowspan="3" |Glòtide aberta
|{{IPA|[t]}}
|surdu
|-
|{{IPA|[d̤]}}
|sonoru "marmorato"
|-
|{{IPA|[d̥]}}
|in parte desonorizadu
|-
! rowspan="3" |Boghe normale
|{{IPA|[d]}}
|sonoru modale
|-
|{{IPA|[d̬]}}
|stiff
|-
|{{IPA|[d̰]}}
|cricchiato
|-
!Glòtide serrada
|{{IPA|[ʔ͡t]}}
|glotizadu
|}
Nòdidas:
* S'allongada de una vocale si signalat cun su sìmbulu "{{IPA|ː}}" chi assimìgiat a sos '''duos puntos''', a esèmpiu: {{IPA|[ˈbɛːne]}} est '''''bene'''''.
* Una vocale rotica si signalat cun su sìmbulu " {{IPA|˞}} " atacadu a sa vocale, a esèmpiu: {{IPA|[bɝd]}} est '''''bird''''' in inglesu americanu.
* Sa nasalizzazione si signalat cun su sìmbulu " {{IPA|̃}} ", a esèmpiu: {{IPA|[bɔ̃]}} est '''''bon''''' in frantzesu.
* Sa vocale àtona de unu [[ditongu]] si signalat cun su sìmbulu " {{IPA|̯}}", a esèmpiu: {{IPA|[ˈvoi̯]}} est unu modu de trascrìere sa paràula italiana "voi". Custu signalat chi su ditongu siat difatis unu ditongu e non duas sìllabas divididas dae su [[jatu]].
==== Diacritici subrasegmentales ====
Sos diacrìticos subrasegmentales sunt signos chi non s'unint a unu sonu e sunt dados a sa muda de s'atzentu, de su tonu, de s'intonatzione. Custos sìmbulos descrient sas caraterìsticas de unu limbàgiu a s'in subra de su livellu de sìngulas consonantes e vocales, comente a sa prosodia, tonu, longària, e su stress, chi s'ispissu òperant in sìllabas, paràulas o frases, est a nàrrere elementos cales s'intensidade, tonu, geminatzione e de sos sonos de una limba, gasi comente su ritmu e s'intonatzione de s'arresonu. Cando chi sa majore ala de custos sìmbulos indicant distintziones chi sunt fonemicas a livellu de paràula, sos sìmbulos esistent fintzas pro s'intonatzione a unu livellu superiore a cuddu de su paràula.
Sighit s'elencu de sos sinnos subrasegmentales:
{| class="wikitable"
!Sìmbulu
!Significadu
!Esèmpios
|-
! colspan="6" |Longària, atzentu e ritmu
|-
|ˈ
|Atzentu primàriu
|ˈa
|-
|ˌ
|Atzentu segundàriu
|ˌa
|-
|ː
|Meda longu (vocale allongada, cunsonante geminada)
|aː kː
|-
|ˑ
|In manera mèdia longu
|aˑ
|-
|˘
|Meda curtzu
|ə̆
|-
|.
|Làcana de sìllaba
|a
|-
|‿
|Unione (ausèntzia de pàusa)
|s‿a
|-
! colspan="6" |Intonatzione
|-
|<nowiki>|</nowiki>
|Pàusa minore
|
|-
|‖
|Pàusa majore
|
|-
|↗︎
|Aumentu globale
|
|-
|↘︎
|Rùida globale
|
|-
! colspan="6" |Diacrìticos de tonu (a manca) e lìteras de tonu (a destra)
|-
|˥ - ŋ̋ e̋
|Meda artu
|
|-
|˦ - ŋ́ é
|Artu
|
|-
|˧ - ŋ̄ ē
|Mèdiu
|
|-
|˨ - ŋ̀ est
|Bassu
|
|-
|˩ - ŋ̏ ȅ
|Meda Bassu
|
|-
|↑ -
|Creschente
|
|-
|↓ -
|Falante
|
|-
| - ŋ̌ ě
|Aumentu
|
|-
| - ŋ̂ ê
|Mèngua
|
|-
|}
===== Atzentu tònicu =====
B'ant duos atzentos tònicos in s'alfabetu IPA: cussu '''''primàriu''''' e cussu '''''segundàriu'''''.
Cussu primàriu assimìgiat in manera gràfica a un'apòstrofu ({{IPA|ˈ}}) chi pretzedet sa sìllaba interessada.
: Esèmpios:
:* tribù [tri<nowiki>ˈ</nowiki>'''bu'''];
:* istatzione [istatˈ'''ʦjoː'''ne];
Cussu segundàriu assimìgiat a una '''virgola''' ({{IPA|ˌ}}) chi pretzedet sa sìllaba interessada, e serbit a descriere a su mègius sa sfumatura de atzentatzione in sas paràulas longas, chi duncas s'assentant de nessi chimbe sìllabas.
: Esèmpios:
:* australopitecu [ˌ'''au'''stralopi<nowiki>ˈ</nowiki>'''teː'''ku];
:* spressurizatzione [ˌ'''spres'''suriddzat<nowiki>ˈ</nowiki>'''ʦjoː'''ne];
:* ammutinamentu [ˌ'''am'''mutina<nowiki>ˈ</nowiki>'''men'''tu].
==== Sìmbulos non prus impreados o no istandard ====
In su cursu de s'istòria sua s'IPA at atzetadu pro perìodos de tempus belle longos sìmbulos chi posca sunt istados declassados ca sostituidos dae cussos de oe. Unos àteros sìmbulos imbetzes sunt impreados in trascritziones fonèticas IPA ma non sunt reconnotos ufitzialmente. Est su casu de [ɷ] chi oe est rapresentadu cun [ʊ], opuru de [ʦ], [ʣ], [ʧ] e [ʤ], oe iscritos separados [ts], [dz], [tʃ] e [dʒ]. In unos àteros casos si tratat de discretziones de s'autore: a esèmpiu in sos ditzionàrios de [[limba inglesa]] est meda raru bìdere s'approssimante alveolare indicada cun su sìmbulu ufitziale IPA [ɹ], ma benit indicada cun [r], ca tale lìtera in inglesu indicat semper su subranumenadu sonu.
==== Ulteriores crarimentos ====
* Totus sas cunsonantes retroflessas tenent su matessi sìmbulu de sas consonantes alveolares ecuivalentes cun s'annanta in bassu de unu gantzeddu chi puntat a dereta.
* S'IPA ufitziale no est s'ùnicu alfabetu fonèticu chi esistit: Luciano Canepari, partinde de custu, nd'at elaboradu unu mutidu canIPA /kaˈnipa/ [käˈniːpä].
== Nòdidas ==
<references />
== Boghes curreladas ==
* International Phonetic Association
* Fonètica articolatoria
* IPA in Unicode
* Trasparèntzia fonologica
== Collegamentos esternos ==
* {{Tzita web|https://www.internationalphoneticassociation.org/|Pagina ufficiale de s'IPA}}
* {{Tzita web|https://www.internationalphoneticassociation.org/sites/default/files/IPA_Kiel_2015.pdf|Scarica sa tabella IPA in pdf aggiornada a su 2015}}
* {{Tzita web | 1 = http://www.phonetics.ucla.edu/course/contents.html | 2 = Corso di fonetica di Peter Ladefoged (in inglese, con file sonori) | atzessu = 2020-03-14 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20200306081438/http://www.phonetics.ucla.edu/course/contents.html | dataarchìviu = 2020-03-06 | urlmortu = eja}}
* [http://wikisophia.org/wiki/Wikitex#Tipa WikiTeX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040906030418/http://www.wikisophia.org/wiki/Wikitex#Tipa |date=2004-09-06 }} suportat s'editing de secuèntzias IPA diretamente in un'artìculu Wiki
* [http://www.lfsag.unito.it/ipa/index.html Tabella IPA multimediale cun filas audio de 2 speaker e esèmpios] de su Laboratòriu de Fonètica de s'Universidade de Torinu
* [http://www.lfsag.unito.it/ipa/editor.html Editor IPA online] de su Laboratòriu de Fonètica de s'Universidade de Torinu
* {{Tzita web|http://inglesexpress.it/dizionario-inglese-italiano-pronuncia|Dizionario Inglese-Italiano della pronuncia IPA semplificata con l'alfabeto Italiano}}
[[Categoria:Pages with unreviewed translations]]
[[Categoria:Alfabetos]]
2nc92xnfc1ppucykjkyx6gzgov7iyzz
Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi
0
20602
191080
184915
2026-11-02T00:15:46Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191080
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}
[[File:NRC Officials Visit Fukushima Dai-ichi Complex - Dec. 13, 2012.jpg|thumb|281x281px|Unu echipu de ufitziales de su [[Nuclear Regulatory Commission|NRC]], ghiada dae su presidente Allison Macfarlane, sa làmmia de iscidradura de su reatore 4 de su cumplessu Dai-ichi ammuntadu cun una lama de atzàrgiu su 13 de nadale 2012.]]
[[File:Fukushima decontam.svg|thumb|412x412px|Mapa de is zonas de decontaminatzione a fatu de s'intzidente nucleare de Fukushima.]]
Su '''Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi''' est un'intzidente nucleare acontèssidu in sa [[tzentrale nucleare de Fukushima Dai-ichi]], in [[Ōkuma]], [[prefetura de Fukushima]], [[Giappone|Giapone]], causadu printzipalmente de su [[Terremotu e maremotu de Tōhoku|terremotu de Tōhoku]] su 11 de martzu [[2011]].<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Phillip Y. Lipscy†*, Kenji E. Kushida‡, and Trevor Incerti§|annu=2013|tìtulu=The Fukushima Disaster and Japan’s Nuclear Plant Vulnerability in Comparative Perspective|rivista=Environmental Science & Technology|volume=47|nùmeru=12}}</ref> Luegus a pustis, is reatores ativos ant paradu automaticamente is reatziones de fissione sustentadas. Nointames, su [[tsunami]] prodùidu dae su [[terremotu]] at distrùidu is generadores de emergèntzia chi diant àere dèpidu frunire energia pro cuntrollare e fàghere funtzionare is pompas netzessàrias pro s'iscidradura de is reatores. S'iscidradura insufitziente at batidu a tres crisis nucleares, esplosiones de àera e [[Idrogenu|idrògenu]] e s'emissione de materiale [[Radioatividade|radioativu]] in is Unidades 1, 2 e 3 su 15 de martzu. Sa pèrdida de isfridamentu at dadu pessamentos fintzas pro su combustìbile esauridu dae pagu carrigadu dae su reatore 4, chi est crèschidu de temperadura su 15 de martzu a càusa de su calore de decadessimentu de is barras matessis, ma chi non s'est reduidu cun s'espositzione a s'àera.<ref>{{Tzita web|url=http://www.jsmillerdesign.com/FukushimaPapers/Fukuchima_AREVA.pdf|tìtulu=The Fukushima Daiichi Incident|atzessu=2021-02-28|dataarchìviu=2017-02-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170226171624/http://www.jsmillerdesign.com/FukushimaPapers/Fukuchima_AREVA.pdf|urlmortu=eja}}</ref>
Su 5 de trìulas 2012, su [[National Diet of Japan Fukushima Nuclear Accident Independent Investigation Commission]] (NAIIC) at proadu ca is càusas de s'intzidente fiant previsìbiles e ca s'operadore de s'imprantu, sa [[Tokyo Electric Power Company]] (TEPCO), no aiat pòdidu satisfàghere is recuisitos de seguresa de base comente a sa valutatzione de su riscu, sa preparatzione pro cuntènnere is dannos collaterales e s'isvilupu de pranos de evacuatzione.
Su disastru de Fukushima, cun totu chi unu solu mortu siat istadu atribuidu a is [[Radioatividade|radiatziones]] prodùidas, est istadu s'intzidente nucleare prus grae dae [[Desacatu de Černobyl'|su de Černobyl']] de su 26 de abrile [[1986]] e su segundu disastru a chi siat istada assignada sa classificatzione [[Iscala INES|INES]] de livellu 7.<ref>{{Tzita web|url=https://www.reuters.com/article/us-nuclear-japan-month-idUSTRE7377I120110408|tìtulu=Analysis: A month on, Japan nuclear crisis still scarring}}</ref> In su mese de cabudanni 2018, una morte pro càncaru est istada ogetu de un'acòrdiu finantziàriu pro sa famìlia de un'ex operaju de sa tzentrale.<ref>{{Tzita web|url=https://www.abc.net.au/news/2018-09-06/first-man-dies-from-radiation-from-fukushima-nuclear-disaster/10208244|tìtulu=Fukushima disaster: Japan acknowledges first radiation death from nuclear plant hit by tsunami}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ans.org/news/article-2074/no-the-cancer-death-was-probably-not-from-fukushima/#:~:text=Japan%20announced%20for%20the%20first,is%20unlikely%20to%20be%20true.&text=There%20is%20no%20evidence%20it%20happened%20because%20of%20Fukushima.|tìtulu=No, The Cancer Death Was Probably Not From Fukushima}}</ref> Su [[United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation]]<ref>{{Tzita web|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24968465/|tìtulu=Increase in cancer unlikely following Fukushima exposure - says UN report}}</ref> e sa [[WHO|World Health Organization]] ant referidu chi non ddoe siant istados aumentos de [[Abortu|abortos]], naschidos mortos o istorbos fìsicos e mentales in is pipios naschidos a pustis de s'intzidente.<ref>{{Tzita web|url=https://www.chemistryworld.com/news/fukushima-disaster-predicted-to-raise-cancer-rates-slightly/5948.article|tìtulu=Fukushima disaster predicted to raise cancer rates slightly}}</ref>
S'istimat chi siant istados cumproados 1.600 mortos causados dae su stress de s'evacuatzione, massimamente intre sos antzianos chi aiant pretzedentemente bìvidu in is domos de cura. Su programma intensu de òperas in cursu pro decontaminare sas àreas interessadas e disavesare s'imprantu de Fukushima, segundu sas istimas de su gestore de s'imprantu at a durare de 30 a 40 annos.<ref>{{Tzita web|url=https://www.theguardian.com/environment/2014/mar/10/fukushima-operator-dump-contaminated-water-pacific|tìtulu=Fukushima operator may have to dump contaminated water into Pacific}}</ref> Una barriera de terra astragada est istada fraigada in su tentativu de prevènnere una contaminatzione ulteriore de is mitzas de sus sutaterra,<ref>{{Tzita web|url=https://spectrum.ieee.org/energywise/energy/nuclear/startup-time-for-fukushimas-frozen-wall-heres-why-it-should-work|tìtulu=Startup Time for Fukushima's Frozen Wall. Here’s Why it Should Work}}</ref> abbascende sa cantidade de abba contaminada chi si regollet. Sa TEPCO istimat chi sa barriera siat redusende is flussos de abba de unas 95 tonnelladas a sa die cun respetu a su 2016.<ref>{{Tzita web|url=https://www.reuters.com/article/us-japan-disaster-nuclear-icewall/tepcos-ice-wall-fails-to-freeze-fukushimas-toxic-water-buildup-idUSKCN1GK0SY|tìtulu=Tepco's 'ice wall' fails to freeze Fukushima's toxic water buildup}}</ref> S'abba est istada tratada e totu sos elementos radioativos sunt istados remòvidos cun sutzessu, cun s'etzetzione de su [[trìtiu]].
In su freàrgiu [[2017]], TEPCO at emìtidu sas immàgines pigadas in s'internu de su reatore 2 dae una telecàmara telecumandada chi ammostat comente b'apat un'istampu largu 2 metros <ref>{{Tzita web|url=http://www.fukushima-is-still-news.com/2018/04/tepco-footage-shows-fuel-debris-in-no.2-reactor.html|tìtulu=TEPCO FOOTAGE SHOWS FUEL DEBRIS IN NO.2 REACTOR|atzessu=2021-02-28|dataarchìviu=2018-05-18|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20180518055021/http://www.fukushima-is-still-news.com/2018/04/tepco-footage-shows-fuel-debris-in-no.2-reactor.html|urlmortu=eja}}</ref> in sa bentregrussa metàllica a suta de sa làmmia a pressione in sa làmmia de cuntenimentu primària de su reatore,<ref>{{Tzita web|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2017/02/03/national/fukushima-radiation-level-highest-since-march-11/|tìtulu=Highest radiation reading since 3/11 detected at Fukushima No. 1 reactor|atzessu=2021-02-28|dataarchìviu=2021-02-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210227133547/https://www.japantimes.co.jp/news/2017/02/03/national/fukushima-radiation-level-highest-since-march-11/|urlmortu=eja}}</ref> chi diat pòdere èssere istadu causadu dae su carburante bessidu a foras dae sa làmmia a pressione, inditende ca si fiat averguadu una trabucada/fusione pro mèdiu de custu pìgiu de cuntenimentu. Livellos de radiatziones de tzirca 210 Sv a s'ora sunt istados a pustis relevados a s'internu de sa làmmia de cuntenimentu de s'unidade 2.<ref>{{Tzita web|url=https://lucian.uchicago.edu/blogs/atomicage/2017/02/23/after-alarmingly-high-radiation-levels-detected-what-are-the-facts-in-fukushima-via-national-geographic/|tìtulu=After Alarmingly High Radiation Levels Detected, What Are the Facts in Fukushima? via National Geographic|atzessu=2021-02-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210416075022/https://lucian.uchicago.edu/blogs/atomicage/2017/02/23/after-alarmingly-high-radiation-levels-detected-what-are-the-facts-in-fukushima-via-national-geographic/|dataarchìviu=2021-04-16|urlmortu=eja}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />
== Àteros progetos ==
{{commons|Category:Fukushima I accidents|Disastru nucleare de Fukushima}}
h2uw3wbabddbmv3au0lt7iorsxfxcjq
Piero Angela
0
20778
191088
187093
2026-11-02T02:51:29Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191088
wikitext
text/x-wiki
{{CAM}}
[[File:Piero Angela 2013.JPG|thumb|Piero Angela]]
'''Piero Angela''' ([[Torino]], 22 de [[Nadale|idas]] [[1928]]<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=Simona Ravizza|url=http://archiviostorico.corriere.it/2010/luglio/01/Sono_del_guido_bene_piu_co_9_100701034.shtml|tìtulu=Sono del '28 e guido bene, più pericolosi i ragazzi|publicatzione=Corriere della Sera|data=1 trìulas 2010|p=27|atzessu=2021-06-12|dataarchìviu=2012-12-02|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20121202023837/http://archiviostorico.corriere.it/2010/luglio/01/Sono_del_guido_bene_piu_co_9_100701034.shtml|urlmortu=eja}}</ref> - [[Roma]], 13 de [[Austu|austu]] [[2022]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsecoloxix.it/italia/2022/08/13/news/addio-a-piero-angela-il-divulgatore-scientifico-e-morto-a-93-anni-1.41630821|tìtulu=Addio a Piero Angela, il divulgatore scientifico è morto a 93 anni|situ=Il Secolo XIX|data=2022-08-13|limba=it|atzessu=2022-08-13|dataarchìviu=2022-08-13|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220813100753/https://www.ilsecoloxix.it/italia/2022/08/13/news/addio-a-piero-angela-il-divulgatore-scientifico-e-morto-a-93-anni-1.41630821|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.adnkronos.com/e-morto-piero-angela-decano-dei-conduttore-tv-aveva-93-anni_W8lzvcdNNF7fNItGnaqJt|tìtulu=È morto Piero Angela, aveva 93 anni: ha portato la scienza in tv|autore=Adnkronos|situ=Adnkronos|data=2022-08-13|limba=it|atzessu=2022-08-13}}</ref>) est stètiu unu spainadori sientìficu, [[giornalista]], presentadori televisivu e sagista [[italianu]].
Connotu pruschetotu comenti ideadori e presentadori de trasmissionis de spainadura de tipu anglosàssoni, e po su giornalismu sientìficu suu espressau puru in publicatzionis medas de sàgiu, at incumentzau sa carriera comenti cronista radiofònicu, bessendi apustis imbiau e afirmendi-si comenti presentadori de su telediàriu Rai.
== Biografia ==
{{Tzitatzione|Su corpus miu est che una vetura: su motori at a tenni fintzas 80.000 chilòmetrus, ma su sciaferru tenit sceti 45 annus|3=Il mio corpo è come una macchina: il motore avrà anche 80.000 chilometri, ma il guidatore ha solo 45 anni»|limba=it|Piero Angela<ref>{{Tzita news|autore=Attilio Romita|url=http://www.rai.tv/mpplaymedia/0,,News-Tg1%5E71%5E165855,00.html|tìtulu=Piero Angela ospite al Tg1|publicatzione=[[TG1]]|die=22|mese=12|annu=2008|atzessu=25 nadale 2008|limba=it|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|tìtulu=Angela: "Lavorare è l'unico modo per non invecchiare"|limba=it|autore=Silvia Fumarola|data=24 nadale 2013|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2013/12/24/news/angela_lavorare_l_unico_modo_per_non_invecchiare-74987184/|dataarchìviu=2014-01-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140109223331/https://www.repubblica.it/cronaca/2013/12/24/news/angela_lavorare_l_unico_modo_per_non_invecchiare-74987184/|urlmortu=eja}}</ref>}}
Piero Angela at scritu chi sa ratzionalidadi si-dd'at imparada babu suu, su mèigu antifascista Carlo Angela, onorau cun sa medàllia de is Giustus intra is natzionis.<ref>{{Tzita web|url=https://it.gariwo.net/giusti/biografie-dei-giusti/shoah-e-nazismo/giusti-tra-le-nazioni-di-yad-vashem/carlo-angela-102.html|tìtulu=CARLO ANGELA 1875 - 1949|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref><ref>Piero Angela, ''Viaggi nella scienza'', Garzanti, 1985 (1ª ed. 1983), p. 208.</ref> Segundu su collega Gigi Marzullo «s'autocontrollu perfetu suu e s'amistàntzia sua cumpassada rifletint in parti s'ìndula sua lunatza e in parti funt scritus in su còdixi genèticu de custu [[Piemonte|piemontesu]] educau a sa ratzionalidadi e a sa tolleràntzia».<ref>{{Tzita libru|Gigi|Marzullo|Bellidinotte: guerrieri moderni & cavalieri d'altri tempi|1999|Guida Editori|p=9|ISBN=8871883047|limba=it}}</ref> Angela etotu at decrarau de ai arriciu «un'annestru piemontesu: cìdrinu meda, cun prìntzìpius severus meda, comenti su de abarrai unu passu agoa, chena si sproboxai mai». De s'àtera parti, cun riferimentu a s'imparu iscolàsticu suu, issu at scritu<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Piero Angela|annu=1987|tìtulu=La macchina per pensare|editore=Garzanti|pp=256-257|limba=it}}</ref>:
{{Tzitatzione|Mi seu arròsciu meda e seu stètiu unu studianti malu meda. Totu is chi s'òcupant de insenniamentu iant a depi arregordai oindii su motu antigu latinu "ludendo docere", est a nai "imparai spassiendi"|3=Personalmente, mi sono annoiato mortalmente a scuola e sono stato un pessimo studente. Tutti coloro che si occupano di insegnamento dovrebbero ricordare continuamente l'antico motto latino "ludendo docere", cioè "insegnare divertendo"|limba=it}}
At frecuentau su litzeu clàssicu me in [[Torinu]]<ref>{{Tzita web|url=http://www.liceomassimodazeglio.it/storia.html|tìtulu=Storia|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it|dataarchìviu=2016-04-29|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160429115218/http://www.liceomassimodazeglio.it/storia.html|deadurl=yes}}</ref>. Piero Angela est anniòsticu<ref>Rivista aeronautica, Volume 58, 1982, pag. 87</ref>.
=== Mùsica ===
A s'edadi de seti annus at incumentzau a pigai letzionis privadas de pianoforte, interessendi-si apustis a mùsica [[jazz]]. A binti annus, in su [[1948]], at sonau cun su nòmini de ''Peter Angela'' in unas cantu ''jam session'' me is tzìrculus jazz torinesus.<ref>{{Tzita web|url=http://www.online-jazz.net/2015/12/18/parla-toni-lama-lepopea-dello-swing-club-nella-torino-degli-anni-60-e-70/|tìtulu=Parla Toni Lama L'epopea dello Swing Club nella Torino degli anni '60 e '70|autore=[[Gerlando Gatto]]|data=18 nadale 2015|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref>
In su matessi annu dd'at notau s'impresàriu Sergio Bernardini chi dd'at cumbidau a sonai in sa serada de incingiada de sa Capannina de Viareggio<ref>Alessandra Izzo, Tiziano Tarli, Collaboratore [[Stefano Disegni]], ''Italian Nightclubbing: Deliri, follie e rock’n’roll negli storici club del Bel Paese'', Lit Edizioni, ISBN 8862319711</ref>. Me is primus annus cincuanta at formau, impari cun su baterista Franco Mondini, unu triu jazz innui si funt alternaus vàrius contrabassistas. A su triu si funt agiuntus s'ispissu solistas comenti Nini Rosso, Franco Pisano, Nunzio Rotondo e s'ex cornetista de [[Duke Ellington]], Rex Stewart. Impari cun Mondini, Angela est stètiu po unu perìodu in su chemu de Rotondo.<ref>Marco Basso, ''Piero Angela suona il jazz'', pubblicato su [[La Stampa]] dell'11 dicembre 2008</ref> At sonau puru cun Franco Cerri, amigu suu. At contau de issu chi in su 1946, sendi chi no podiat comporai su billetu, andàt a ascurtai is cuntzertus de foras, arribendi in bitzicreta a palas de su locali torinesu innui sonàt cun Gorni Kramer e su [[Quartetto Cetra|Cuartetu Cetra]]<ref name="ansacerri">{{Tzita web|url=http://www.ansa.it/sito/videogallery/spettacolo/2016/01/31/piero-angela-racconta-il-jazz-di-franco-cerri_474e5efb-6d08-4526-b58a-264e84e06fc3.html|tìtulu=Piero Angela racconta il jazz di Franco Cerri|data=31 ghennàrgiu 2016|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref>. In s'interis dd'ant pigau in [[Rai]] e in su [[1952]] at acabau cun sa mùsica de professionista po si dedicai a su giornalismu.
Mancai apat abandonau sa faina musicali de professionista, Piero Angela est abarrau unu cultori de su [[jazz]] e de sòlitu, candu una trasmissioni suu tocat argumentus ligaus a sa mùsica che is fenòmenus acùsticus, ddu podeus biri a su piano sonendi cun professionistas de sa mùsica jazz.
=== Giornalismu ===
Su primu incàrrigu in s'enti radiotelevisivu de stadu italianu est stètiu su de cronista comenti collaboradori de is noas de s'arràdiu. In su 1954, cun s'arribu de sa [[Televisione|televisioni]], Angela est coladu a su telediàriu comenti imbiau, in antis in [[Parigi]], apustis de [[Bruxelles]], de su [[1954|1955]] a su [[1968]]. Impari cun Andrea Barbato, in su 1968 est stètiu su presentadori de sa primu editzioni de su Telegiornale Nazionale de is 13:30 e in su 1976 est stètiu su primu presentadori de su TG2.
Ispirau de [[Roberto Rossellini]], in su [[1968]] Piero Angela at realizau una sèrie de documentàrius cun tìtulu ''Il futuro nello spazio'', contendi su programa Apollo; in s'interis de su traballu me is [[Istados Unidos de Amèrica|Stadus Aunius]] at s'est collegau bortas meda in direta po sa RAI in ocasioni de sa ghetada de su vetori Saturn V chi at portau is primus astronàutas a sa [[Luna]]. At incumentzau insandus una carriera manna de spraxidura sientìfica chi me is annus benidoris dd'at portau a produsi trasmissionis medas de informatzioni, comenti ''Destinazione Uomo'' (dexi episòdius), ''Da zero a tre anni'' (tres espisòdius), ''Dove va il mondo?'' (cincu episòdius), ''Nel buio degli anni luce'' (otu episòdius), ''Indagine sulla parapsicologia'' (cincu episòdius), ''Nel cosmo alla ricerca della vita'' (cincu episòdius).
=== Spainadura sientìfica ===
[[File:Piero_e_Alberto_Angela_archivi_Mondadori_AA208346.jpg|thumb|Piero Angela cun su fillu [[Alberto Angela|Alberto]], in traballendi a sa sèrie ''Il Pianeta dei dinosauri'' (1993)]]
De s'incumintzu de is annus setanta Angela s'est dedicau fintzas a sa realizatzioni de programas de spainadura: su primu est stètiu ''Destinazione Uomo'' in su [[1971]], una de is primas [[Televisione|trasmissionis televisivas]] de custa genia, fata po unu pùblicu generalista. In su 1981 est incumentzada sa sèrie ''Quark'':
{{Tzitatzione|Su tìtulu ''Quark'' est unu pagu stròllicu e dd'eus pigau a presta de sa fìsica, innui si funt faendi stùdius medas asuba de unas cantu partixeddas sub-nuclearis ipotèticas, chi ddi nant difatis ''quark'', chi iant a essi is prus matonis piticus de sa matèria connota fintzas a imoi. Est duncas comenti a andai a intru de is cosas.|3=Il titolo ''Quark'' è un po' curioso e lo abbiamo preso a prestito dalla fisica, dove molti studi sono in corso su certe ipotetiche particelle subnucleari chiamate appunto ''quark'', che sarebbero i più piccoli mattoni della materia finora conosciuti. È quindi un po' un andare dentro le cose.|limba=it}}
Sa fòrmula de ''Quark'' fiat a cussu tempus innovadora: impreàt totu is mèdius tecnològicus a disponimentu e is arresursas de sa comunicatzioni televisiva po fai is temas trataus prus simpris: is documentàrious de sa BBC e de David Attenborough, is animatzionis de Bruno Bozzetto impreaus po spricai is cuntzetus prus difìcilis, is intervistas cun espertus in unu linguàgiu prus craru possìbili, is acrarimentus in stùdiu. De su programma-base ndi funt derivaus àterus, unus cantu de issus ancora in produtzioni: documentàrius naturalìsticus (''Quark speciale'' e ''Il mondo di Quark''), finantziàrius (''Quark Economia'') e polìticus (''Quark Europa'').
In su [[1984]] ''at presentau su progetu Pillole di Quark'', vìdeus de trinta segundus asuba de argumentus tènnicus, sientìficus, educativus, sotzialis, mèdicus, in direta a oràrius variàbilis in Rai 1. In su matessi annu Angela at realizau su primu ''talk show'' cun finalidadi de sprèviu mistu a spainadura sientìfica: ses primas seradas in direta cun su pùblicu de su Foro Italico, cun personàgius de su mundu de sa cultura, de sa sièntzia, de su spetàculu e de su sport asuba de su palcu arrexonendi cun sa platea.
In su 1986 e in su [[1986|1987]] at presentau de su ''Palazzetto dello Sport'' de [[Torinu]], innantis a otumilla spetadoris, duas primas seradas in Rai 1 apitzus de is problemas de su [[clima]]: atmosfera e otzèanus, sighidas de tres sèries televisivas chi sfrutànt is tecnologias noas de rapresentatzioni gràfica po mèdiu de [[Computer|computadori]]: unu biàgiu aìnturu de su corpus umanu (''La macchina meravigliosa'', in otu episòdius), in sa preistòria (''Il pianeta dei dinosauri'', in cuàturu episòdius), e in su spàtziu (''Viaggio nel cosmo'', in seti episòdius). Custas sèries, realizadas cun sa collaboratzioni de fìllu suu [[Alberto Angela|Alberto]], funt stètias furriadas in [[Limba inglesa|inglesu]] e bèndias in prus de coranta paisus [[Europa|europeus]], [[Amèrica|americanus]] e [[Asia|asiàticus]].
In su [[1988]] at creau fintzas ''Quark italiani'', una sèrie de documentàrius de natura, ambienti, esploratzioni e mundu animali prodùsius e realizaus de autoris italianus, comenti Alberto Angela etotu, chi at realizau cancu documentàriu in [[Àfrica]].
At descritu in s'autobiografia sua is circustàntzias chi ant portau a sa nàscida a ''Superquark'', candu po cuntrastai sa cuncurrèntzia cun Mediaset fiat tocau a tenni me in sa primu serada unu programa ''forti'' chi arribessit finas a su Telediàriu de su noti: «Calincunu programa "''pigatotu''" fiat giai incumentzau de diora e Brando Giordani, tandus diretori de Rai 1, m'at telefonau pedendi-mì de fai unu "Quark" de duas oras, intamis de una.»
In su 1995 est nàsciu difatis ''Superquark'', chi su 4 de làmpadas [[1995|1999]], at festau su de duamilla episòdius de su ''Progetu Quark'' e e derivaus. Cuss'annu etotu funt bessius is ''Speciali di Superquark'', seradas monotemàticas asuba de argumentus de interessu mannu sotziali, psicològicu e sientìficu. In prus, Piero Angela at tentu una rubrica dedicada a sa cultura in su programa ''Domenica In''.
A ùrtimu, in su [[2000]] Piero e Alberto Angela funt autoris de ''Ulisse'', programa a episòdius monogràficus chi pertocant scobertas stòricas e sientìficas.
In parallelu a sa faina de spainadura in televisioni, Piero Angela est curadori de sa rubrica «Scenza e società» in s'arrevista ''TV Sorrisi e Canzoni''; in prus, est stètiu curadori e supervisori de su mensili ''Quark'', fundau de issu etotu in su 2001 e serrau in su [[2001|2006]] po farta de fundus. Su mensili, ispirende-si a su programma TV omònimu, tratàt temas sientìficus in manera atzessìbili a su pùblicu. Piero Angela est fintzas autori de prus de trinta lìburus, medas de issus furriaus in inglesu, [[Limba tedesca|tedescu]] e [[Limba ispagnola|spanniolu]], cun una tiradura totali de prus de tres millionis de còpias.
==== Stili e ruolu de sa spainadura ====
In contu de sa faina sua de spainadura, Piero Angela at scritu<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Piero Angela|annu=1975|tìtulu=Da zero a tre anni|editore=Garzanti|p=149|limba=it}}</ref>:
{{Tzitatzione|Apu sèmpiri chircadu, me is trasmissionis mias, de insertai elementus de "atòbiu" cun su pùblicu, de su limbàgiu a is "imbentus", de is esemprus a is "brullas", arrefudendi cudda "seriedadi" farsa istimada meda in s'ofitzialidadi italiana in dònnia campu. Deu pensu chi sa seriedadi depat essi me is càpius, no in sa forma.|3=Ho sempre cercato, nelle mie trasmissioni, di inserire elementi di "incontro" col pubblico, dal linguaggio alle "trovate", dagli esempi alle "battute", rifiutando quella finta "serietà" tanto cara all'ufficialità italiana in ogni campo. Io penso che la serietà debba essere nei contenuti, non nella forma.|limba=it}}
In prus, at spricau chi<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Piero Angela|tìtulu=Viaggi nella scienza|pp=46-49}}</ref>:
{{Tzitatzione|candu unu ligidori (o ancora prus unu telespetadori) non cumprendit, sa nexi no est de is: ma de chini no at scìpiu comunicai. Est a nai de s'autori. Est stètiu issu a nci-ddu bogai. [...] candu seu in moviola, si tèngiu dudas apitzus de sa craresa de unu passu o de una secuèntzia, tzèrriu su primu chi passat a su passadissu (unu montadori, una segretària, unu passafilm), ddis amostu sa secuèntzia e pedu su parri a issus. Si biu un'umbra de duda me is ogus insoru, smuntu e torru a incumentzai. Poita Ca bolit nai chi ia faddiu deu.|3=quando un lettore (o ancor più un telespettatore) non capisce, la colpa non è sua: ma di chi non ha saputo comunicare. Cioè dell'autore. È stato lui a cacciarlo via. [...] quando sono in moviola, se ho dei dubbi sulla chiarezza di un passaggio o di una sequenza, chiamo il primo che passa nel corridoio (un montatore, una segretaria, un passafilm), mostro la sequenza e chiedo il loro parere. Se vedo un'ombra di dubbio nei loro occhi, rismonto e ricomincio da capo. Perché vuol dire che avevo sbagliato io|limba=it}}
Po comunicai, sighit Angela, sa spainadura depit sciri afrontai unus cantu problemas<ref name=":0">{{Tzita publicatzione|autore=Piero Angela|tìtulu=Viaggi nella scienza|pp=46-49}}</ref>:
{{Tzitatzione|de una parti cumprendi in sa manera giusta is cosas, interpretendi-ddas in manera adeguada po ddas trasladai in unu linguàgiu diferenti: de s'àtera no essi sceti crarus ma fintzas no-infadosus, mancai apoderendi su messàgiu intreu (antis, no timi a essi spassiosus: s'umorismu est unu de is cumpàngius de caminu de s'abistesa). Po custas arrexonis, a assurdu, fait a nai chi est prus difìcili... a essi fàcilis. Totus, difatis, funt bonus a fueddai o scriri in manera oscura e infadosa [...] a sa craresa, de sòlitu, tocat a acumpangiai unu trabbalu in prus: sa curtzesa|3=da un lato comprendere nel modo giusto le cose, interpretandole adeguatamente per trasferirle in un diverso linguaggio: dall'altro essere non solo chiari ma anche non-noiosi, pur mantenendo integro il messaggio (anzi, non aver paura di esser divertenti: l'umorismo è uno dei compagni di strada dell'intelligenza). Per queste ragioni, paradossalmente, si può dire che è più difficile... essere facili. Tutti, infatti, sono capaci di parlare o di scrivere in modo oscuro e noioso [...] alla chiarezza, solitamente, deve accompagnarsi un'ulteriore fatica: la concisione|limba=it}}
E agiungit<ref name=":0" />:
{{Tzitatzione|oi si fueddat meda de partecipatzioni comenti trastu de svilupu democràticu, ma cun raresa si fueddat de spainadura comenti cunditzioni essentziali po cumprendi e duncas po partecipai. Sa democratzia no si podit basai apitzus de s'innioràntzia de is problemas, ca unu de is obietivus mannus suus est puru su de fai is tzitadinus responsàbilis e sientis, de manera chi potzant esercitai is deretus insoru impreendi mellus sa capassidadi insoru de cumprendi|3=oggi si parla molto di partecipazione, intesa come uno strumento di sviluppo democratico, ma raramente si parla di divulgazione come condizione essenziale per capire e quindi per partecipare. La democrazia non può basarsi sull'ignoranza dei problemi, perché uno dei suoi grandi obiettivi è proprio quello di rendere i cittadini responsabili e consapevoli, in modo che possano esercitare i loro diritti utilizzando meglio la loro capacità di capire|limba=it}}
==== Su CICAP ====
In su [[1989]] est stètiu unu de is fundadoris de su [[CICAP]], assòtziu pro s'averiguu apitzus de is pseudosièntzias, nàsciu po promovi s'imparu sientìficu e su spìritu crìticu, e puru po imbistigai s'esistèntzia de is fenòmenus paranormalis. Unu slogan de s'assòtziu, «Tocat a tenni sèmpiri una menti aberta, ma no aici meda aberta chi su cerbeddu arruat a terra», dd'ant a fitianu atribuida a Piero Angela, mancai siat in realidadi unu modu de nai giai atribuiu a àteras personalidadis famadas.<ref>Es. in ''La Stampa'', 31 martzu 1999; in ''Panorama: Edizioni 1720-1724'', Mondadori, 1999, p. 20.</ref><ref>''By all means maintain an open mind, but not so open that your brain falls out''. (citau comenti provèrbiu in ''The Skeptical Inquirer'', Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal, 2001, vol. 25, p. 67)</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.faktoider.nu/openmind_eng.html|tìtulu="Keep an open mind – but not so open that your brain falls out"|editore=faktoider|atzessu=6 cabudanni 2013|limba=en|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190202115353/http://www.faktoider.nu/openmind_eng.html|dataarchìviu=2019-02-02|urlmortu=eja}}</ref>
In su maju 2016 dd'ant nominau Presidenti onoràriu de s'assòtziu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cicap.org/n/articolo.php?id=278118|tìtulu=Piero Angela nominato "Presidente onorario" del CICAP|atzessu=23 maju 2016|limba=it}}</ref>
==== Sa tzita de pretu po infamamentu ====
[[File:Angela-Brunello_TO_2006.jpg|thumb|Piero Angela donat norabonas a Marina Brunello a is Olimpìadis de scacus de Torinu 2006]]
In su 2000 Piero Angela est stètiu tzitau in corona po infamamentu de duus assòtzius omeopàticus (sa FIAMO e sa SIMO in una càusa civili e una penali), pustis de sa trasmissioni de ''Superquark'' de s'11 de argiolas [[2000]] innui si fiat nau chi sa meixina omeopàtica no tenit fundamentu sientìficu seguru.<ref>"la medicina omeopatica era allo stato priva di riconoscimento scientifico certo" pag. 63 {{Tzita web|url=https://www.cicap.org/omeopatia/processo%20omeo.pdf|tìtulu=Sentenza del Tribunale penale di Catania|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref> Angela, amparau de is abogaus Giulia Bongiorno e Franco Coppi, est stètiu assòlviu in ambas càusas e su giugi at reconnotu sa non sientificidadi de sa disciplina.<ref>{{Tzita web|url=http://www.cicap.org/omeopatia/processo%20omeo.pdf|tìtulu=Sentenza nel processo penale contro Piero Angela, imputato del delitto di cui agli artt. 595, comma 3, c.p.,30, commi 4 e 5, 1. 06.08.1990 n. 223 e 13 1. 08.02.1948 n. 47.|autore=Dottoressa Cinzia Sangrò del Tribunale penale di Catania - Sezione 2 in composizione monocratica|atzessu=6 maju 2009|limba=it}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001024718|tìtulu=Quark batte l'omeopatia|autore=Maurizio Tortorella in Panorama|atzessu=6 maju 2009|limba=it|dataarchìviu=2011-11-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20111121232446/http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001024718|deadurl=yes}}</ref>
=== Àteras fainas ===
* Piero Angela at iscritu su sugetu e at partecipau a sa scenegiadura de unu film in tema de amenatza de gherra atòmica: ''Il giorno prima'' ([[1987]]) dirìgiu de Giuliano Montaldo.
* In su [[2009]] Angela at annuntziau de ai scobertu un'autoritratu nou de [[Leonardo da Vinci]] in su libru ''Il Codice del volo degli uccelli''<ref>{{Tzita web|url=http://www.gonews.it/articolo_30038_Piero-Angela-annuncia-scoperto-ritratto-Leonardo-quaderno.html|tìtulu=Piero Angela annuncia: "Ho scoperto il ritratto di Leonardo in un quaderno"|atzessu=2 maju 2009|limba=it|dataarchìviu=2009-02-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090228131450/http://www.gonews.it/articolo_30038_Piero-Angela-annuncia-scoperto-ritratto-Leonardo-quaderno.html|deadurl=yes}}</ref>.
* Tenit s'hobby de is scacus, mancai no apat giogau a perunu torneu. Est stètiu intra is invitaus de onori de is Olimpìadis de [[Iscacos|scacus]] de su 2006, giogadas in sa tzitadi sua de orìgini.
* At ispirau su personàgiu de Piero Papera, presentadori de sa trasmissioni ''SuperQuack'', apartu in su [[2002]] in ''Topolino''<ref>{{Tzita web|url=https://inducks.org/s.php?c=I+TL+2437-5|tìtulu=Zio Paperone & lo svincolo agrostradale (I TL 2437-5) I.N.D.U.C.K.S.|situ=inducks.org|limba=it|atzessu=2021-06-12|dataarchìviu=2021-05-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210514003101/https://inducks.org/s.php?c=I%20TL%202437-5|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.rainews.it/dl/rainews/media/accadde-oggi-Piero-Angela-compie-91-anni-e-debutta-su-Raiplay-con-Superquark-piu-fe129e20-be8c-4e1a-90d5-664b1e269d4d.html#foto-1|tìtulu=Piero Angela compie 91 anni e "debutta" su Raiplay con Superquark+|data=22 nadale 2019|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref>.
== Prèmius ==
* Angela at arriciu dòixi làureas ''honoris càusa''<ref name="premi">{{Tzita web|url=http://www.rai.it/dl/portali/site/articolo/ContentItem-3bae6abf-7278-4685-9da3-4d7ace9eabcf.html|tìtulu=Piero Angela|editore=rai.it|atzessu=28 làmpadas 2010|limba=it}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.open.online/2019/06/15/piero-angela-e-la-sua-nuova-laurea-e-la-dodicesima-per-il-padre-di-quark/|tìtulu=Piero Angela e la sua nuova laurea: è la dodicesima per il padre di Quark|data=2019-06-15|atzessu=2019-11-06|limba=it}}</ref>. In prus de prèmius medas in Itàlia e in s'èsteru, in su [[1993]] at arriciu su Prèmiu Kalinga po sa spainadura sientìfica de s'[[UNESCO]], in su [[2002]] sa medàllia de oru po sa cultura de sa Repùbblica Italiana e in su [[2021]] s'onorificèntzia de ''Cavaliere di gran croce dell'Ordine al Merito della Repubblica italiana''.
* At arriciu seti bortas su ''telegatto'', unu de issus a sa carriera, su 22 gennaxu [[2008]].
* Su 3 ladàmini [[2010]] at arriciu su Prèmiu Spetziali de sa Giuria de su Prèmiu Literàriu Giuseppe Dessì.
* Is astrònomus Andrea Boattini e Maura Tombelli, dd'ant intitulau s'asteròidi 7197 Pieroangela.
* Dd'ant dedicau sa ''Babylonia pieroangelai'', molluscu gasteròpodi de su mari Cinesu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.gastropods.com/7/Shell_66197.shtml|tìtulu=Babylonia pieroangelai|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref>
* [[Padova|Pàdova]], tzitadi ligada a [[Galileo Galilei]], dd'at donau sa tzitadinàntzia onorària po su contributu "suu de primori giau a sa spainadura sientìfica".<ref>{{Tzita web|url=https://mattinopadova.gelocal.it/padova/cronaca/2016/02/23/news/a-piero-angela-la-cittadinanza-onoraria-di-padova-1.13009073|tìtulu=A Piero Angela la cittadinanza onoraria di Padova|autore=Silvia Quaranta|data=23 freàrgiu 2016|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it}}</ref>
* Fintzas [[Torinu]], sa tzitadi sua de nàscida, su 23 ladàmini [[2017]], at decìdiu de ddi donai sa tzitadinàntzia onorària po essi "sa cunfirma bia de sa traditzioni sientìfica de sa tzitadi" e po ai contribuiu cun sa carriera professionali cosa sua a amanniai "sa cultura e su connoscimentu de is italianus fintzas cun su mèdiu televisivu".<ref>{{Tzita noas|url=http://www.askanews.it/cronaca/2017/10/23/torino-cittadinanza-onoraria-a-piero-angela-pn_20171023_00269/|tìtulu=Torino, cittadinanza onoraria a Piero Angela|publicatzione=Askanews|data=23 santugaine 2017|atzessu=2 làmpadas 2020|limba=it}}</ref>
* In su 2018 arricit in prus su prèmiu Torinesu de s'Annu [[2018|2017]], assinniau de sa Càmara de cumèrtziu de Torinu, "Po ai rapresentau su stili torinesu de su impènniu e de sa passioni po su traballu".<ref>[https://www.to.camcom.it/torineseanno#piero-angela---torinese-dell-anno-2017 Il Torinese dell'Anno]</ref>
== Programas televisivus ==
* ''Telegiornale'' (Programma Nazionale, 1954-1975; Secondo Programma, 1961-1975; Rete 1, Rete 2, 1975-1976)
* ''Il futuro nello spazio'' (Programma Nazionale, 1968)
* ''Destinazione uomo'' (Programma Nazionale, 1971)
* ''Da zero a tre anni'' (Programma Nazionale, 1971)
* ''Dove va il mondo?'' (Programma Nazionale, 1971)
* ''Nel buio degli anni luce'' (Programma Nazionale, 1971)
* ''TG2'' (Rete 2, 1976-1981)
* ''Indagine sulla parapsicologia'' (Rete 1, 1978)
* ''Nel cosmo alla ricerca della vita'' (Rete 1, 1980)
* ''Quark'' (Rete 1, 1981-1982; Rai 1, 1983-1989)
* ''Quark in pillole'' (Rai 1, 1983)
* ''Il mondo di Quark'' (Rai 1, 1984-1994)
* ''Quark Economia'' (Rai 1, 1986)
* ''Serata Marte'' (Rai 1, 1988)
* ''La macchina meravigliosa'' (Rai 1, 1990)
* ''Serata Oceano'' (Rai 1, 1991)
* ''Quark Speciale'' (Rai 1, 1992)
* ''Quark Europa'' (Rai 1, 1992)
* ''Enciclopedia di Quark'' (Rai 1, 1993)
* ''Il pianeta dei dinosauri'' (Rai 1, 1993)
* ''Serata Quark'' (Rai 1, 1994)
* ''Superquark'' (Rai 1, dal 1995)
* ''Speciale Superquark'' (Rai 1, 1997-2015)
* ''Viaggio nel cosmo'' (Rai 1, 1998)
* ''Domenica in'' (Rai 1, 1999-2000)
* ''Ulisse - Il piacere della scoperta'' (Rai 3, 2000-2018) <small>''autori sceti''</small>
* ''Quark Atlante'' (Rai 1, dal 2001)
* ''Superquark musica'' (Rai 1, 2018)
* ''Superquark natura'' (Rai 1, dal 2018)
* ''Quella notte sulla Luna'' (Rai 1, 2019)
* ''Superquark+'' (RaiPlay, dal 2019)
* ''Prepararsi al futuro'' (Rai Premium, 2020)
* ''Speciale Ulisse - Un pianeta meraviglioso - Il futuro da salvare'' (Rai 1, 2021)
* E il mare come sta? (RaiPlay, 2021)
== Videografia ==
=== VHS ===
* ''Videoenciclopedia della natura'' (1991)
* ''Viaggio nel mondo degli animali'' (1992)
=== DVD ===
* ''La grande Storia dell'Uomo'', 27 DVD, RaiTrade-RCS, (2008)
* ''Viaggio nella Scienza'', 30 DVD, Rai Trade-RCS, (2009)
* ''Capolavori delle grandi civiltà'', 30 DVD, Rai Trade-RCS, (2010-2011)
* ''Antico Egitto-Antica Roma,'' 30 DVD, Rai Eri-RCS, (2012)
* ''Il Cosmo. Alla scoperta dell'universo'', 30 DVD, Rai Eri-RCS, (2013-2014)
== Òperas ==
* ''L'uomo e la marionetta. Il comportamento quotidiano visto attraverso i condizionamenti biologici'', Milano, Garzanti, 1972.
* ''Da zero a tre anni. La nascita della mente'', Milano, Garzanti, 1973; Milano, Oscar Mondadori, 2000.
* ''La vasca di Archimede'', Milano, Garzanti, 1975.
* ''Nel buio degli anni luce'', Milano, Garzanti, 1977.
* ''Viaggio nel mondo del paranormale. Indagine sulla parapsicologia'', Milano, Garzanti, 1978; Milano, Oscar Mondadori, 2000.
* ''Intervista sulla materia dal nucleo alle galassie'', intervista a Edoardo Amaldi, Roma-Bari, Laterza, 1980.
* ''Nel cosmo alla ricerca della vita'', Milano, Garzanti, 1980.
* ''Viaggi nella scienza. Il mondo di Quark'', Milano, Garzanti, 1982.
* ''La macchina per pensare. Alla scoperta del cervello'', Milano, Garzanti, 1983.
* ''Alfa &amp; Beta. Dalle stelle all'intelligenza. Mille risposte sulla scienza in un dialogo a briglia sciolta'', Milano, Vallardi, 1984; Milano, Oscar Mondadori, 2001.
* ''Quark Economia. Per capire un mondo che cambia'', Milano, Garzanti, 1986.
* cun Pietro Motta, ''Viaggio nel corpo umano'', Milano, Garzanti, 1986.
* cun Alberto Angela, ''La straordinaria storia dell'uomo.'' ''Indizio per indizio un'investigazione sulle nostre origini'', Milano, A. Mondadori, 1989, ISBN 88-04-33188-7
* con Lorenzo Pinna, ''Atmosfera.'' ''Istruzioni per l'uso'', Milano, A. Mondadori, 1990, ISBN 88-04-34167-X
* cun Lorenzo Pinna, ''Oceano.'' ''Gigante addormentato'', Milano, A. Mondadori, 1991, ISBN 88-04-35270-1
* cun Alberto Angela, ''La straordinaria storia della vita sulla Terra. Diario di un viaggio lungo quattro miliardi di anni'', Milano, A. Mondadori, 1992, ISBN 88-04-35271-X
* cun Carlo Rubbia, ''Edoardo Amaldi.'' ''Scienziato e cittadino d'Europa'', Milano, Leonardo Periodici, 1992, ISBN 88-355-0233-0
* cun Alberto Angela, ''Il pianeta dei dinosauri.'' ''Quando i grandi rettili dominavano il mondo'', Milano, A. Mondadori, 1993, ISBN 88-04-37682-1
* ''I misteri del sonno. Nuove scoperte sul versante notturno della nostra vita'', Milano, A. Mondadori, 1994, ISBN 88-04-35272-8
* cun Alberto Angela, ''Dentro il Mediterraneo'', Milano, A. Mondadori, 1995, ISBN 88-04-39369-6
* cun Giuliano Toraldo di Francia, ''Dialoghi di fine secolo.'' ''Ragionamenti sulla scienza e dintorni'', Firenze, Giunti, 1996, ISBN 88-09-20838-2
* cun Alberto Angela, ''La straordinaria avventura di una vita che nasce. Nove mesi nel ventre materno'', Roma-Milano, Eri-A. Mondadori, 1996, ISBN 88-04-40505-8
* cun Alberto Angela e Alberto Luca Recchi, ''Squali'', Milano, A. Mondadori, 1997, ISBN 88-04-42907-0
* cun Alberto Angela, ''Viaggio nel Cosmo. Alla scoperta dei misteri dell'Universo'', Roma-Milano, RAI-ERI-A. Mondadori, 1997, ISBN 88-04-40178-8
* ''Viaggio nella scienza'', Roma-Novara, la Repubblica-Istituto geografico De Agostini, 1997.
* ''Viaggio nel mondo degli animali'', Roma-Novara, la Repubblica-Istituto geografico De Agostini, 1998.
* ''Raccontare la scienza'', Milano, Pratiche, 1998, ISBN 88-7380-461-6
* cun Alberto Angela e Giuseppe Pederiali, ''Il paesaggio che verrà'', Modena, F. C. Panini, 2000, ISBN 88-8290-207-2
* ''Premi & punizioni. Alla ricerca della felicità'', Milano, A. Mondadori, 2000, ISBN 88-04-45854-2
* cun Alberto Angela e Alberto Luca Recchi, Milano, ''Mostri marini'', A. Mondadori, 2001, ISBN 88-04-48105-6
* ''Videoenciclopedia dei ragazzi'', curatela, 8 voll., Roma, A. Curcio, 2004.
* ''Ti amerò per sempre. La scienza dell'amore'', Roma-Milano, RAI-ERI-A. Mondadori, 2005, ISBN 88-04-51490-6
* cun Lorenzo Pinna, Milano, ''La sfida del secolo. Energia. 200 domande sul futuro dei nostri figli'', A. Mondadori, 2006, ISBN 88-04-56071-1
* cun Lorenzo Pinna, Milano, ''Perché dobbiamo fare più figli.'' ''Le impensabili conseguenze del crollo delle nascite'', A. Mondadori, 2008, ISBN 978-88-04-58094-2
* ''A cosa serve la politica?'', Milano, Mondadori, 2011, ISBN 978-88-04-60776-2.
* cun Alessandro Barbero, ''Dietro le quinte della Storia. La vita quotidiana attraverso il tempo'', Milano, Rizzoli, 2012, ISBN 978-88-17-06147-6.
* ''Viaggio dentro la mente. Conoscere il cervello per tenerlo in forma'', Milano, Mondadori, 2014, ISBN 978-88-04-64063-9.
* ''Tredici miliardi di anni. Il romanzo dell'Universo e della Vita'', Milano, Mondadori, 2015, ISBN 978-88-04-65119-2.
* ''Il mio lungo viaggio. 90 anni di storie vissute'', Milano, Mondadori, 2017, ISBN 978-8804663355
=== Tzitadinàntzias onoràrias ===
* Tzitadinàntzia onorària de sa Tzitadi de [[Padova|Pàdova]]. [[Padova|Pàdova]], 23 friaxu 2016
* Tzitadinàntzia onorària de sa Tzitadi de [[Torinu]]. [[Torinu]], 12 donniasantu 2017<ref>{{Tzita web|url=https://www.huffingtonpost.it/entry/piero-angela-cittadino-onorario-di-torino-questa-citta-mi-fa-sempre-battere-forte-il-cuore_it_5cc1d828e4b0e68bc67c97cb|tìtulu=Piero Angela cittadino onorario di Torino: "Questa città mi fa sempre battere forte il cuore"|data=12 santandria 2017|atzessu=22 ghennàrgiu 2020|limba=it|dataarchìviu=2017-11-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20171112194511/http://www.huffingtonpost.it/2017/11/12/piero-angela-cittadino-onorario-di-torino-questa-citta-mi-fa-sempre-battere-forte-il-cuore_a_23274678/|urlmortu=eja}}</ref>
* Tzitadinàntzia onorària de sa Comuna de Montelupo Fiorentinu, 14 argiolas 2018
* Tzitadinàntzia onorària de sa Tzitadi de [[Bertzeddi|Vercelli]]. [[Bertzeddi|Vercelli]], 15 abrili 2019
== Riferimentus ==
<references />
== Ligàminis esternus ==
* {{tzita web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/piero-angela|tìtulu=Piero Angela|limba=it}}
* {{tzita web|url=http://www.cicap.org/new/articolo.php?id=100311|tìtulu=Biografia di Piero Angela sul sito del CICAP|limba=it}}
* {{tzita web|url=https://www.goodreads.com/author/show/876726|tìtulu=Piero Angela|limba=en}}
* {{tzita web|url=https://www.fantascienza.com/catalogo/NILF21067|tìtulu=Bibliografia italiana de Piero Angela|limba=it}}
* {{tzita web|url=https://www.radioradicale.it/soggetti/3627|tìtulu=Àudiu e vìdeu de Piero Angela|limba=it}}
* {{tzita web|url=https://www.imdb.com/Name?nm0029510|tìtulu=Piero Angela|limba=en}}
[[Categoria:Pianistas jazz]]
[[Categoria:Biografias]]
[[Categoria:Italianos]]
[[Categoria:Televisione]]
15t8gh9weoxrsxi7o1nnulggricbwdb
Morti de George Floyd
0
20798
191084
191066
2026-11-02T02:18:21Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191084
wikitext
text/x-wiki
{{CAM}}
[[File:George Floyd Memorial 2020-05-27.jpg|thumb|Memoriali de George Floyd]]
Sa '''morti de George Perry Floyd''', est un'acuntessimentu de su 25 maju [[2020]] in sa tzitadi de [[Minneapolis]], in [[Minnesota]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nationalgeographic.it/storia-e-civilta/2020/06/lomicidio-di-george-floyd-un-moderno-linciaggio-e-una-brutale-eredita|tìtulu=L'omicidio di George Floyd: un "moderno linciaggio" e una brutale eredità americana|data=9 làmpadas 2020|limba=it|atzessu=14 làmpadas 2020}}</ref>. Sa morti est stètia averiguada me in su Hennepin County Medical Center, su spidali innui est stètiu bitiu s'òmini apustis de essi dismajau. Floyd est mortu apustis de s'arrestu suu a banda de cuàturu agentis de politzia, tzerriaus de unu butegheri.
Su filmau de s'arrestu, innui s'agenti de politzia Derek Chauvin blocat a Floyd tenendi-ddi po minutus medas su genungu asuba a su tzugu, at tentu difusioni manna me is mèdias internatzionalis e at causau s'incomentzu de manifestadas medas de chèscia contra s'abusu de poderi de sa politzia, acusada fintzas de cumportamentus [[Ratzismu|ratzistas]].<ref name=":1">{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.cbsnews.com/news/minneapolis-police-george-floyd-died-officer-kneeling-neck-arrest/|tìtulu=Video shows Minneapolis cop with knee on neck of motionless, moaning man who later died|publicatzione=CBS News|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/20_maggio_30/minneapolis-tre-video-chiave-che-raccontano-morte-george-floyd-b8c0a6cc-a23e-11ea-bc2b-bdd292787b00.shtml|tìtulu=I 3 video chiave che raccontano la morte di George Floyd|autore=Irene Soave|data=2020-05-30|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2020/05/30/minneapolis-george-floyd-proteste|tìtulu=Usa, proteste per George Floyd: morto un ragazzo di 19 anni a Detroit|autore=Sky TG24|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2020/may/29/george-floyd-killing-videos-black-deaths|tìtulu=We shouldn't have to witness George Floyd's killing for it to spark outrage {{!}} Leah Green|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=The Editorial|sambenadu=Board|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/opinion/Minneapolis-police-George-Floyd.html|tìtulu=Opinion {{!}} How the Supreme Court Lets Cops Get Away With Murder|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.washingtonpost.com/outlook/george-floyd-police-training/2020/05/29/0aca572e-a127-11ea-b5c9-570a91917d8d_story.html|tìtulu=George Floyd's death shows exactly what police should not do}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Heather Mac|sambenadu=Donald|url=https://www.wsj.com/articles/the-myth-of-systemic-police-racism-11591119883|tìtulu=Opinion {{!}} The Myth of Systemic Police Racism|publicatzione=Wall Street Journal|data=2020-06-02|atzessu=2020-06-06}}</ref>
== Stòria ==
Su merì de lunis 25 maju 2020, George Perry Floyd at comporau unu pachetu de sigaretas in Cup Foods, una butega a sa rugrada intra su de 38 caminus e Chicago Avenue in Minneapolis, Minnesota. Unu traballadori de sa butega, seguru chi su billetu de 20 dollarus impreada de Floyd fessit farsa, pagu innantis de is 20:00 dd'at segudau impari cun unu collega a foras de sa butega, candu Floyd fiat ponendi-si a portai unu SUV impari cun àteras duas personis, pedendi-ddi de torrai is sigaretas ma chena nc'arrennesci.<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Matt|sambenadu=Furber|nùmene2=Audra D. S.|sambenadu2=Burch|nùmene3=Frances|sambenadu3=Robles|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/us/derek-chauvin-george-floyd-worked-together.html|tìtulu=What Happened in the Chaotic Moments Before George Floyd Died|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref> Su diàlogu est stètiu filmau de sa videocàmera de seguràntzia. A is 20:01 unu trabaladori de sa butega at tzerriau su [[911 (nùmeru de emerzèntzia in IAA e Cànada)|911]].<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Evan|sambenadu=Hill|nùmene2=Ainara|sambenadu2=Tiefenthäler|nùmene3=Christiaan|sambenadu3=Triebert|url=https://www.nytimes.com/2020/05/31/us/george-floyd-investigation.html|tìtulu=8 Minutes and 46 Seconds: How George Floyd Was Killed in Police Custody|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-31|atzessu=2020-06-02}}</ref>
A is 20:08 duus agentis de su dipartimentu de politzia de Minneapolis (MPD), Thomas K. Lanas e J. Alexander Kueng, funt arribaus e funt intraus in sa butega.<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2020/05/30/video-timeline-george-floyd-death/|tìtulu=The death of George Floyd: What video and other records show about his final minutes|limba=en|atzessu=2020-06-02}}</ref> Prus o mancu unu minutu apustis, funt andaus concas a su SUV de Floyd, ancora a s'àtera ala de su caminu, e inguni Lanas at ordinau a Floyd de ponni is manus asuba a su volanti puntendi-ddi sa pistola contras. In s'interis su ghiadori de un'àteru SUV, parchegiau a palas de su de Floyd, at incumentzau a filmai s'acuntessimentu.
Apustis de una briga curtza, Floyd est stètiu bogau de su veìculu e arrestau po ai impreau dinari farsu.<ref name=":2"/> A giru de a is 20:14, est arrutu a terra acanta de sa vetura de sa politzia e torrau a strantaxai de is duus agentis. Segundu is pùblicus ministerus, ddis at nau de essi claustrofòbicu e de tenni problemas a arrespirai. Funt lòmpias duas àteras veturas de sa politzia, arrespundendi a una pedida de assistu partida de is agentis etotu, e funt abarraus is ofitzialis Derek Michael Chauvin e Tou Thao.<ref name=":4">{{Tzita noas|limba=en|autore=Evan Hill, Ainara Tiefenthäler, Christiaan Triebert|url=https://www.nytimes.com/2020/05/31/us/george-floyd-investigation.html|tìtulu=8 Minutes and 46 Seconds: How George Floyd Was Killed in Police Custody|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-31|atzessu=2020-06-02}}</ref>
A is 20:19, strantaxu me in s'ala de passigeri de su veìculu de sa politzia, Chauvin intentat de nci fai intrai a Floyd traghendi-ddu, a traessu de su setzidroxu de palas, de s'ala de ghia a sa de passigeri. In s'interis de custa tentada, Floyd arruit a terra a foras de sa màchina e inguni abarrat, a faci a terra, sèmpiri cun is musas.
Floyd at acabau de si movi a giru de is 20:20.<ref name=":2"/>
Àterus testimòngius ant incumentzau a filmai s'atòbiu e custus vìdeus funt stètius spainaus in [[Ìnternet|Internet]]. Unu de issus a is 20:20, de sa [[Istassione de servìtziu|statzioni de servìtziu]] de Speedway LLC, at fatu unu vìdeu innui Floyd fiat a cara a bàsciu in su marciapei cun su genungu de Chauvin asuba a su tzugu, cun Kueng chi pressionàt su bustu e Lane is cambas mentris Thao abarràt acanta.<ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu=Minneapolis store owner explains why police were called on George Floyd|limba=en|atzessu=30 maju 2020|url=https://www.cnn.com/videos/us/2020/05/28/george-floyd-store-owner-staff-call-police-ctn-sot-vpx.cnn}}</ref> Si podit intendi a Floyd narendi prus bortas: ''«No potzu arrespirai»'', ''«Po prexeri'', po prexeri, po prexeri» e «Po prexeri, amigu». Su testimòngiu at acabau de arregistrai candu est partu chi Lane ddi naressit de si-nc'andai. A is 20:20, una segunda personi, strantaxu acanta de s'intrada de sa butega, at incumentzadu a arregistrai a Floyd blocau de su genungu de Chauvin e dd'at spainau in dereta me in [[Facebook]].<ref name=":3">{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52861726|tìtulu=The last 30 minutes of George Floyd's life|publicatzione=BBC News|data=2020-05-30|atzessu=2020-06-02}}</ref><ref name=":4"/>
[[File:George_Floyd_Memorial_at_Chicago_Avenue_&_38th_Street_(49952803788).jpg|alt=|thumb|400x400px|Memoriali in su logu de sa morti de George Floyd]]
Cara a is 20:22, is agentis ant pediu s'interventu de un' ambulantza, in s'incomentzu cun "còdixi duus" e sceti prus tradu cun su "còdixi tres" de apretu. Chauvin sighiat a tenni a Floyd blocau. Calicunu at pediu a Floyd: ''«Ita bolis?»'', Floyd at arrespostu: «No potzu arrespirai, po prexeri, su genungu asuba a su tzugu, no potzu arrespirai».<ref name=":2"/>
A is 20:25, Floyd parriat chena cussèntzia e is chi passànt ant pediu a is agentis de averiguai is cunditzionis suas, intzullendi-ddus a averiguai su burtzu.
Chauvin at tratentu a Floyd po 8 minutus e 46 segundus, pesendi su genungu de su tzugu de George sceti apustis chi si-dd'ant pediu is paramèigus, mancai Floyd essit pèrdiu cussèntzia giai de 3 minutus. A s'arribu de is paramèigus, a Floyd dd'ant portau a su Hennepin County Medical Center, innui nd'ant decrarau sa morti.<ref name=":1"/><ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/h_d6de512e51a8858a57f93ffa732c2695|tìtulu=Floyd was "non-responsive" for nearly 3 minutes before officer took knee off his neck, complaint says|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200624010947/https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/h_d6de512e51a8858a57f93ffa732c2695|dataarchìviu=2020-06-24|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=The New York|sambenadu=Times|url=https://www.nytimes.com/2020/05/27/us/george-floyd-minneapolis-death.html|tìtulu=What We Know About the Death of George Floyd in Minneapolis|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-27|atzessu=2020-05-30}}</ref>
== Personis interessadas ==
=== George Perry Floyd ===
George Perry Floyd fiat un'òmini [[Afroamericanos|afroamericanu]] de 46 annus.<ref>{{Tzita web|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/george-floyd-man-dies-after-being-arrested-by-minneapolis-police-fbi-called-to-investigate/|tìtulu=Video Of Fatal Arrest Shows Minneapolis Officer Kneeling On George Floyd's Neck For Several Minutes|data=2020-05-26|atzessu=2020-05-30}}</ref> Nàsciu in [[Houston]], [[Texas]], at frecuentau sa Yates High School comenti atleta multisport diplomendi-si in su 1993.<ref>{{Tzita web|url=https://www.houstonchronicle.com/texas-sports-nation/highschool/article/George-Floyd-death-Yates-High-School-football-15298818.php|tìtulu=Yates football program mourns death of George Floyd, gifted athlete and 'ultimate people person'|autore=Adam Coleman|data=2020-05-27|atzessu=2020-05-30}}</ref> Fiat unu rapper assotziau a su grupu [[Hip hop (gènere musicale)|hip hop]] de Houston Screwed Up Click e freestyle asuta de su pseudònimu de "Big Floyd". In su 2007 Floyd fiat stètiu arrestau po irrobatòriu a manu armada agravada a una fèmina [[Texas|texana]] e cundennau in su 2009 a cincu annus de presoni.<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52871936|tìtulu=An athlete, friend and father - who was George Floyd?|publicatzione=[[BBC]]|data=31 maju 2020|atzessu=10 làmpadas 2020}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/29/george-floyd-who-was-he-his-friends-words|tìtulu=An athlete, a father, a 'beautiful spirit': George Floyd in his friends' words|publicatzione=[[The Guardian]]|data=29 maju 2020|atzessu=10 làmpadas 2020}}</ref> Floyd s'est mudau a Minnesota a giru de su 2014. At bìviu a St. Louis Park e at traballau in [[Minneapolis]] comenti guàrdia de seguridadi de unu restoranti po cincu annus. Pagu innantis de sa morti sua, Floyd iat pèrdiu su traballu po nexi de s'òrdini de residèntzia de su Minnesota in s'interis de sa [[Pandèmia de COVID-19|pandemia de COVID-19]]. Floyd fiat babbu de duus fillus, Quincy Mason Floyd de 22 annus e Gianna Floyd de 6 annus, chi fiant abarraus in Houston.<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Erin Ailworth, Sadie Gurman and Ben|sambenadu=Kesling|url=https://www.wsj.com/articles/minneapolis-protests-over-george-floyd-death-escalate-and-spread-11590676810|tìtulu=Minneapolis Police Station Set on Fire as George Floyd Protests Intensify|publicatzione=Wall Street Journal|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref> S'est fintzas scobertu chi in su momentu de sa morti fiat positivu a su COVID-19, ma custu no at influentzau sa càusa de sa morti, segundu s'autopsia.
=== Agentis de politzia ===
* Derek Michael Chauvin, un'òmini de 44 annus, ofitziali de su dipartimentu de politzia de Minneapolis (de su [[2001]] a su [[2020]]).<ref name="startribune.com">{{Tzita web|url=https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/|tìtulu=What we know about Derek Chauvin and Tou Thao, two of the officers caught on tape in the death of George Floyd|atzessu=2020-05-30|dataarchìviu=2020-05-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200527041830/https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/|urlmortu=eja}}</ref> Chauvin, in sa carriera sua, at partetzipau a 3 sparatòrias cun sa politzia causendi una vìtima. Segundu s'ex propietàriu de su tzìrculu Maya Santamaria, Floyd e Chauvin traballànt ambus comenti guàrdias de seguridadi e teniant turnus subrapostus in sa discoteca latina El Nuevo Rodeo. Sa propietària at decrarau chi Chauvin iat traballau inguni po 17 annus, innui issa e Chauvin teniant fatu-fatu discussionis apitzus de sa manera violenta e arrabiosa de issu de tratai is clientis. Floyd invecis iat traballau inguni po agiumai unus doixi eventus, perou no fiat craru si is duus si connoscessint; issa creit ca no.<ref>{{Tzita web|url=https://kstp.com/news/george-floyd-fired-officer-overlapped-security-shifts-at-south-minneapolis-club-may-28-2020/5743990/|tìtulu=George Floyd, fired officer overlapped security shifts at south Minneapolis club|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-30|dataarchìviu=2020-05-29|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200529005628/https://kstp.com/news/george-floyd-fired-officer-overlapped-security-shifts-at-south-minneapolis-club-may-28-2020/5743990/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/af48a809881976ddd3bf6dbb225eb538|tìtulu=The Latest: US agency calls back drone it sent to Minnesota|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref>
* Tou Thao at frecuentau s'acadèmia de politzia in su 2009 e est stètiu pigau a tempus prenu in su 2012, apustis de unu perìodu de inatividadi de duus annus.<ref>{{Tzita web|url=https://sahanjournal.com/race/as-asian-minnesotans-call-for-justice-for-george-floyd-some-feel-targeted-for-officer-thaos-role-in-death/|tìtulu=As Asian Minnesotans call for justice for George Floyd, some feel targeted for officer Thao’s role in death|autore=Ibrahim Hirsi|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref> In su 2017 Thao fiat stètiu imputau in una càusa po abusu de poderi, arresòlvia in bia stragiudiziali po 25 mila dollarus.<ref name="startribune.com"/>
* Is àterus duus agentis presentis fiant Thomas Lanas e J. Alexander Kueng.<ref>{{Tzita web|url=https://kstp.com/minnesota-news/minneapolis-police-george-floyd-death-/5741256/|tìtulu='This is the right call': Officers involved in fatal Minneapolis incident fired, mayor says|data=26 maju 2020|atzessu=30 maju 2020|dataarchìviu=2020-05-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200528191850/https://kstp.com/minnesota-news/minneapolis-police-george-floyd-death-/5741256/|urlmortu=eja}}</ref>
== Chèscias e rebèllias imbenientis ==
[[File:Minneapolis_05-28-20_(49947863697).jpg|left|thumb|Unu cuntestadori amostendi unu cartellu cun sa scrita "no potzu arrespirai", in riferimentu is ùrtimus fueddus de Floyd]]
Su vìdeu de s'arrestu de George Floyd est stètiu spainau in [[Ìnternet|Internet]] intra su 25 e su 26 de maju 2020, causendi s'indinniatzioni de su sìndigu de Minneapolis Jacob Frey, chi at rechertu su lissentziamentu e sa denùnuzia immediaus de is cuàturu agentis interessaus in s'acuntessimentu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2020/05/27/george-floyd-protesters-clash-minneapolis-police-after-video/5264887002/|tìtulu=Minneapolis mayor wants officer charged; all 4 cops in George Floyd's death ID'd; GoFundMe page raises $123K: What we know|autore=Ryan W. Miller, Jordan Culver, Grace Hauck and Tyler J. Davis|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2020/05/27/george-floyd-protesters-clash-minneapolis-police-after-video/5264887002/|tìtulu=Minneapolis mayor wants officer charged; all 4 cops in George Floyd's death|autore=Ryan W. Miller, Jordan Culver, Grace Hauck and Tyler J. Davis|atzessu=2020-05-28}}</ref> S'eventu at fatu incumentzai is chèscias, in comintzu paxiosas, de sa populatzioni, [[Afroamericanos|afroamericana]] e no, de Minneapolis, apustis degeneradas in un'abolotu violentu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.stripes.com/news/us/swift-firings-for-minneapolis-officers-in-death-of-black-man-1.631252|tìtulu=Swift firings for Minneapolis officers in death of black man|atzessu=2020-05-30|dataarchìviu=2020-06-07|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200607124203/https://www.stripes.com/news/us/swift-firings-for-minneapolis-officers-in-death-of-black-man-1.631252|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|url=https://www.nytimes.com/2020/05/28/us/george-floyd-national-guard.html|tìtulu=Protests Continue to Rage After Death of George Floyd|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/28/1-person-shot-dead-during-minneapolis-riots-over-george-floyds-death/|tìtulu='We Must Restore Peace': Minneapolis Burns During 2nd Night Of Protests Over George Floyd's Death|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-28}}</ref>
[[File:Minneapolis_Police_Department’s_3th_Precinct_2020-05-28.jpg|thumb|Is barricadas de su de tres distretus de politzia de Minneapolis abruxendi in s'interis de is chèscias po sa morti de George Floyd]]
Su spantu po s'acuntessimentu est bessiu a foras de sa metròpoli, fintzas a foras de is làcanas de su Minnesota etotu: sa presidenta de sa Càmara de is Arrapresentantis Nancy Pelosi e su guvernadori de su Minnesota Tim Walz ant etichetau sa morti de Floyd comenti a unu [[Mortorzu|bocidroxu]], mentris sa vice-presidenti de su Cunsillu Tzitadinu de Minneapolis Andrea Jenkins at connotu una discriminàntzia [[Ratzismu|ratzista]] in s'eventu, arricendi s'amparu de su capu de sa politzia Medaria Arradondo.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bostonglobe.com/2020/05/29/nation/nancy-pelosi-calls-george-floyds-death-an-execution-murder-right-before-our-very-eyes/|tìtulu=Nancy Pelosi calls George Floyd’s death in police custody ‘an execution, a murder right before our very eyes’|autore=|atzessu=2020-05-29}}</ref><ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/05/29/us/minneapolis-george-floyd-friday/index.html|tìtulu=Minneapolis ex-officer who knelt on George Floyd's neck is in state custody|autore=Dakin Andone, Sara Sidner, Faith Karimi|atzessu=2020-05-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/george-floyd-minneapolis-murder-andrea-jenkins-amazing-grace-video-a9537851.html|tìtulu=Minneapolis official sings Amazing Grace in powerful tribute to George Floyd|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-28}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Matt|sambenadu=Furber|nùmene2=John|sambenadu2=Eligon|nùmene3=Audra D. S.|sambenadu3=Burch|url=https://www.nytimes.com/2020/05/27/us/minneapolis-police.html|tìtulu=Minneapolis Police, Long Accused of Racism, Face Wrath of Wounded City|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-27|atzessu=2020-05-28}}</ref> Giornalis medas, me is [[Istados Unidos de Amèrica|Stadus Aunius]] e a foras, ant denuntziau s'abusu de poderi de Chauvin e is collegas suus.<ref>{{Tzita web|url=https://time.com/5844030/george-floyd-minneapolis-history/|tìtulu=George Floyd’s Death and the Long History of Racism in Minneapolis|atzessu=2020-05-28|dataarchìviu=2022-11-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20221117002036/https://time.com/5844030/george-floyd-minneapolis-history/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.foxnews.com/us/minneapolis-andrea-jenkins-george-floyd-death-racism-should-be-should-be-declared-public-health-issue|tìtulu=Minneapolis councilwoman: After George Floyd's death, racism should be declared a 'public health issue'|autore=Louis Casiano|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-28}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.internazionale.it/notizie/alessio-marchionna/2020/05/27/morte-george-floyd-razzismo|tìtulu=La morte di George Floyd riaccende il dibattito sul razzismo|autore=Alessio Marchionna|data=2020-05-27|atzessu=2020-05-28}}</ref>
[[File:Protest_march_against_police_violence_-_Justice_for_George_Floyd_(49942178627).jpg|right|thumb|Protestas paxiosas in [[Ohio]]]]
Su 27 maju 2020 una manifestada in [[Los Angeles]], organizada de su movimentu ''[[Black Lives Matter]]'', at comemorau sa morti de Floyd.<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/california/story/2020-05-28/black-lives-matter-la-join-national-protests-over-the-the-death-of-george-floyd|tìtulu=Photos: Huge L.A. crowds protest George Floyd’s death, blocking the 101|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-28}}</ref> Sa chèscia violenta s'est difùndia chitzi me is tzitadis de [[New York City|New York]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.fox5ny.com/news/riots-more-violence-in-new-york-city-over-george-floyd-death|tìtulu=RIOTS: More violence in New York City over George Floyd death|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref>, [[Detroit]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Rozina|sambenadu=Sabur|nùmene2=Ben|sambenadu2=Riley-Smith|nùmene3=Josh|sambenadu3=White|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/05/30/protests-george-floyd-killing-police-black-lives-matter-minneapolis/|tìtulu=Minneapolis riots: Violence erupts across the US over death of George Floyd|publicatzione=The Telegraph|data=2020-05-30|atzessu=2020-05-30}}</ref>, Los Angeles, [[Atlanta]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/ct-nw-george-floyd-protests-spread-nation-20200530-e4ve7n5nnvgfvcy7lohdx4h7pa-story.html|tìtulu=Protests erupt across US over George Floyd’s death: Demonstrators in Atlanta set police car on fire, vandalize CNN HQ; protesters in Brooklyn skirmish with officers|atzessu=2020-05-30}}</ref>, [[Portland]], [[Richmond (Virgìnia)|Richmond]], [[Oakland]]<ref>https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/30/oakland-courthouse-shooting-george-floyd-protest</ref> e [[San José (Califòrnia)|San Jose]].<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/us/floyd-protests-usa.html|tìtulu=George Floyd Updates: ‘Absolute Chaos’ in Minneapolis as Protests Grow Across U.S.|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-30|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/2020/05/30/george-floyd-killing-protests-and-clashes-across-us-despite-police-murder-charge|tìtulu=George Floyd: riots flare in US cities despite police murder charge|autore=Alasdair Sandford|data=2020-05-30|atzessu=2020-05-30}}</ref>
Su 28 maju 2020 su guvernadori Walz at pediu s'interventu de sa Guàrdia Natzionali in sa tzitadi de Minneapolis po firmai sa violèntzia de is chèscias chi pesànt; su Presidenti de is Stadus Aunius [[Donald Trump]] at po custu permìtiu s'adunàntzia de 500 òminis aìnturu de sa metròpoli po assusegai s'abolotu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2020/05/28/minneapolis-protests-george-floyd-death/|tìtulu=Minnesota governor activates National Guard as upheaval continues in Twin Cities}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/esteri/2020/05/29/news/minneapolis_scontri_e_arresti-257880361/|tìtulu=Minneapolis, afroamericano ucciso: arrestato il poliziotto. E arriva la guardia nazionale|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-29}}</ref> Sa matessi dii s'est arregistrada sa primu vìtima, bocida de unu corfu de arma de fogu in una butega de imprendas; is cuntestadoris ant postu duncas fogu a sa sea de su de tres distretus de sa politzia de Minneapolis.<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-05-28/minneapolis-national-guard-george-floyd|tìtulu=George Floyd protesters set Minneapolis police station on fire; National Guard called in|data=2020-05-28|atzessu=2020-05-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.insider.com/george-floyd-protests-minneapolis-man-shot-dead-violence-looting-2020-5|tìtulu=A man was shot dead outside a Minneapolis pawn shop on the 2nd night of violent protests over George Floyd's death|autore=Ashley Collman|atzessu=2020-05-29}}</ref>
Su 29 maju 2020 is mèdius de informatzioni ant sinnalau chi is autoridadis de Minneapolis ant pèrdiu su controllu de s'abolotu, cumprèndiu su de tres distretus de politzia.<ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu=Minneapolis Police 3rd Precinct on fire. 'Police presence has gone to zero,' says CNN's Sara Sidner - CNN Video|atzessu=2020-06-01|url=https://www.cnn.com/videos/us/2020/05/29/george-floyd-minneapolis-protest-vpx.cnn}}</ref> In s'interis, Trump at annuntziau s'arribu de sa Guàrdia Natzionali a Minneapolis, critichendi s'operau de Frey, acusendi-ddu de farta de cumandu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.startribune.com/trump-blasts-very-weak-mayor-jacob-frey-on-twitter-while-minneapolis-protests-roil/570857832/|tìtulu=Trump blasts 'very weak' Mayor Jacob Frey on Twitter; next tweet about Minneapolis protest earns 'public interest' notice|atzessu=2020-06-01|dataarchìviu=2020-05-31|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200531114739/https://www.startribune.com/trump-blasts-very-weak-mayor-jacob-frey-on-twitter-while-minneapolis-protests-roil/570857832/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://people.com/politics/minneapolis-mayor-jacob-frey-responds-donald-trump-tweet/|tìtulu=Minneapolis Mayor Blasts Trump's 'Weakness' After President Criticized 'Total Lack of Leadership'|atzessu=2020-06-01}}</ref>
Su 30 maju 2020 su presidenti Trump at pigau parti a is narìngius apitzus de s'orientamentu polìticu de is cuntestadoris, descriendi-ddus comenti membrus de is movimentus [[Anarchia|anàrchicus]] de manca e a is grupus antifa stadunidensus.<ref>{{Tzita web|url=https://www.mprnews.org/story/2020/05/30/outsiders-extremists-are-among-those-fomenting-violence-in-twin-cities|tìtulu=Outsiders, extremists are among those fomenting violence in Twin Cities|atzessu=2020-06-01}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsecoloxix.it/italia-mondo/esteri/2020/05/30/news/usa-per-l-autopsia-l-afroamericano-non-e-morto-per-asfissia-o-strangolamento-1.38907655|tìtulu=La protesta infiamma gli Usa, a Detroit spari sui manifestanti, morto 19enne. Casa Bianca assediata, Trump: “Se entrano, accolti da cani feroci e armi”|data=2020-05-30|atzessu=2020-06-01|dataarchìviu=2020-06-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200608070303/https://www.ilsecoloxix.it/italia-mondo/esteri/2020/05/30/news/usa-per-l-autopsia-l-afroamericano-non-e-morto-per-asfissia-o-strangolamento-1.38907655|urlmortu=eja}}</ref> In s'interis, sa Guàrdia Natzionali at comunicau chi su nùmeru de òminis in su territòriu iat a essi pesau finas a 1700 unidadis, mentris su Majori Generali Jon Jensen at afirmau chi a custu nùmeru s'iant a essi sumaus unus àterus 2000 òminis de sa Guàrdia, passendi aici su prus nùmeru artu de tropas de sa Guàrdia mai adunadas in sa stòria de su Minnesota.<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-05-30-20/h_63b0bee1feb26157b0f14a0e05f8900a|tìtulu=Minnesota will have 2,500 National Guard personnel deployed by noon today, official says|autore=Ben Westcott, Brett McKeehan, Laura Smith-Spark, Fernando Alfonso III, Amir Vera e Daniella Diaz|data=2020-05-30|atzessu=2020-06-01|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220311055120/https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-05-30-20/h_63b0bee1feb26157b0f14a0e05f8900a|dataarchìviu=2022-03-11|urlmortu=eja}}</ref>
Su 31 maju 2020 sa Guàrdia Natzionali de su Minnesota at annuntziau in su mangianu chi su nùmeru de sordaus in su territòriu iant a essi coladas de 4800 a 10800 unidadis.<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/blog/george-floyd-death-nationwide-protests-live-updates-n1219376/ncrd1220006|tìtulu=Minnesota National Guard says up to 10,800 troops will be deployed|autore=2d ago / 3:22 AM UTC|atzessu=2020-06-01}}</ref> In su merì ant sinnalau un'incidenti in su ponti de s'Interstate 35, ancora ocupau de unu grupu de prus de cincumilla manifestadoris, a pustis chi un'autocisterna iat intentau de passai a traessu de su pròpiu ponti.<ref>{{Tzita web|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/31/breaking-semi-truck-appears-to-drive-through-protest-marchers-on-i-35w-bridge/|tìtulu=Tanker Truck Drives Into Minneapolis George Floyd Protesters On I-35W Bridge; Driver In Custody|data=2020-05-31|atzessu=2020-06-01}}</ref>
== Imbìstigus e svilupus ==
Su sìndigu Frey e su comissàriu Arradondo ant de luegus decrarau chi sa manovra de arrestu fìsicu impreada de Chauvin fiat contra a sa lei, mancai is agentis matessi essint decrarau chi Floyd iat fatu resistèntzia a s'arrestu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/05/26/us/minneapolis-police-encounter-death-trnd/index.html|tìtulu=4 Minneapolis cops fired after video shows one kneeling on neck of black man who later died|autore=Ray Sanchez, Joe Sutton, Artemis Moshtaghian|atzessu=2020-05-28}}</ref> In curtzu s'est spainau su filmau de una telecàmera de guardiania chi amostat sa farsidadi de is decrarus de is cuàturu agentis de politzia, ca me is màginis Floyd est a s'imbessi collaborativu e no s'oponit a s'arrestu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/05/28/us/video-george-floyd-contradict-resist-trnd/index.html|tìtulu=Surveillance video does not support police claims that George Floyd resisted arrest|autore=Dakin Andone|atzessu=2020-05-28}}</ref> Apustis de su lissentziàmentu lestu de issus, Chauvin est stètiu arrestau comenti arresurtau de is imbìstigus de is autoridadis.<ref name=":0"/><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Kenya Evelyn|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/26/george-floyd-killing-police-video-fbi-investigation|tìtulu=FBI investigates death of black man after footage shows officer kneeling on his neck|publicatzione=The Guardian|data=27 maju 2020|atzessu=28 maju 2020}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.startribune.com/chauvin-in-custody-other-officers-lay-low/570885592/|tìtulu=Derek Chauvin in custody; other former officers lay low|atzessu=30 maju 2020|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823004542/https://www.startribune.com/a-deeper-look-at-the-four-officers-fired-after-george-floyd-death/570885592/|urlmortu=eja}}</ref>
Su 30 de maju 2020 est stètia publicada s'autopsia de su mèigu legali de s'Hennepin County Medical Center. Segundu issa, no ddoi funt sinnus de asfissia o agangadura fatalis po Floyd, ma ddoi funt evidèntzias de problemas de saludi de Floyd, comenti ipertensioni cardìaca e difetus de artèrias coronàrias, chi podint essi stètias agravadas de sa manova de Chauvin finas a un'efetu letali. Sa famìlia de Floyd at deretu pediu una segunda autopsia indipendenti.<ref>{{Tzita web|url=https://www.complex.com/life/2020/05/george-floyd-autopsy-underlying-health-conditions-likely-caused-death|tìtulu=George Floyd Autopsy States Underlying Health Conditions 'Likely Contributed to His Death'|atzessu=2020-05-30|dataarchìviu=2020-06-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200604233925/https://www.complex.com/life/2020/05/george-floyd-autopsy-underlying-health-conditions-likely-caused-death|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Neil MacFarquhar|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/us/knee-neck-george-floyd-death.html|tìtulu=In George Floyd’s Death, a Police Technique Results in a Too-Familiar Tragedy|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.the-sun.com/news/906015/george-floyd-autopsy-cops-restraint-death-minneapolis/|tìtulu=George Floyd autopsy reveals brutal restraint by cops 'contributed to his death', authorities say|data=29 maju 2020|atzessu=30 maju 2020}}</ref>
Su 30 maju 2020 Chauvin est stètiu acusau de bocidroxu de su de tres gradus.<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/may/29/derek-chauvin-police-officer-charged-george-floyd|tìtulu=Police officer filmed kneeling on George Floyd's neck charged with murder|publicatzione=The Guardian|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/05/29/us/derek-chauvin-third-degree-murder/index.html|tìtulu=A look at why ex-police officer Derek Chauvin is charged with third-degree murder|autore=Nicole Chavez CNN|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Sarah|sambenadu=Mervosh|nùmene2=Nicholas|sambenadu2=Bogel-Burroughs|url=https://www.nytimes.com/2020/05/29/us/derek-chauvin-criminal-complaint.html|tìtulu=Why Derek Chauvin Was Charged With Third-Degree Murder|publicatzione=The New York Times|data=2020-05-29|atzessu=2020-05-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://abcnews.go.com/US/wife-derek-chauvin-officer-charged-murder-george-floyds/story?id=70965676|tìtulu=Wife of Derek Chauvin, officer charged with murder in George Floyd's death, files for divorce|autore=A. B. C. News|atzessu=2020-05-30}}</ref> Sa pròpiu dii unus cantu giornalis ant publicau sa noa de una possìbili tentada sua de suicìdiu, e duncas s'ex agenti est stètiu postu in cella de isulamentu cun guardiania vìdeu costanti e controllus de personi dònnia cuìndixi minutus.<ref>{{Tzita web|url=https://www.tmz.com/2020/05/30/cop-killed-george-floyd-derek-chauvin-suicide-watch-arrest/|tìtulu=George Floyd's Alleged Murderer, Derek Chauvin, Effectively on Suicide Watch|atzessu=2020-05-31}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.the-sun.com/news/909487/george-floyd-cop-derek-chauvin-suicide-watch-isolated-cell/|tìtulu=George Floyd cop Derek Chauvin 'effectively on suicide watch' in isolated cell|data=2020-05-30|atzessu=2020-05-31}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-8373107/White-cop-charged-murdering-George-Floyd-suicide-watch.html|tìtulu=White cop charged with murdering George Floyd is on 'suicide watch'|autore=Frances Mulraney|data=2020-05-31|atzessu=2020-05-31}}</ref> Su 31 de maju Walz at decrarau de bolli afidai su manìgiu de s'imbìstigu, innantis assinniau a s'abogau de sa contea de Hennepin Mike Freeman, a su procuradori generali de su Minnesota Keith Ellison, chi at acetau s'incàrrigu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/news/minnesota-attorney-general-keith-ellison-to-lead-prosecutions-into-george-floyd-death-2020-05-31/|tìtulu=Minnesota Attorney General Keith Ellison to lead any prosecutions into George Floyd's death|atzessu=2020-06-01}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.foxnews.com/politics/minnesota-attorney-general-keith-ellison-will-lead-prosecution-in-george-floyd-case-governor-says|tìtulu=Minnesota Attorney General Keith Ellison will lead prosecution in George Floyd case, governor says|autore=Andrew O'Reilly|data=2020-05-31|atzessu=2020-06-01}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.startribune.com/minnesota-attorney-general-to-assist-in-george-floyd-case/570910352/|tìtulu=Walz: Minnesota attorney general to take lead in Floyd case|limba=en|atzessu=2020-06-01|dataarchìviu=2020-06-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200604040909/https://www.startribune.com/minnesota-attorney-general-to-assist-in-george-floyd-case/570910352/|urlmortu=eja}}</ref>
Su 1 de làmpadas, a s'acabu de s'autopsia privada bòfia de sa famìlia Floyd, cun s'amparu de is dotoris Michael Baden (universidadi de su Michigan) e Allecia Wilson, s'asfissia provocada de sa manovra de Chauvin, chi at blocau su flussu de sànguni po su cerbeddu in sa zona de su tzugu, est stètia stabilèssia comenti càusa de sa morti.<ref>{{Tzita web|url=https://abcnews.go.com/US/independent-autopsy-george-floyd-findings-announced/story?id=70994827|tìtulu=Independent autopsy finds George Floyd died of asphyxia|autore=A. B. C. News|atzessu=2020-06-01}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/06/01/us/george-floyd-independent-autopsy/index.html|tìtulu=Independent autopsy finds George Floyd's death a homicide due to 'asphyxiation from sustained pressure'|autore=Amir Vera|atzessu=1 làmpadas 2020}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2020/06/01/george-floyd-independent-autopsy-findings-released-monday/5307185002/|tìtulu=George Floyd died from 'asphyxiation from sustained pressure,' independent autopsy says|autore=Lorenzo Reyes and Trevor Hughes|atzessu=2020-06-01}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-US|url=https://www.nytimes.com/2020/06/01/us/floyd-protests-live.html|tìtulu=Live Updates on George Floyd Protests: Asphyxia Caused Floyd’s Death, Private Autopsy Finds|publicatzione=The New York Times|data=2020-06-01|atzessu=2020-06-01}}</ref> Su 4 de làmpadas, fintzas is ex agentis Thao, Lanas e Kueng funt stètius acriminaus e arrestaus cun s'acusa de bocidroxu de segundu gradu, mentris s'acusa de bocidroxu de su de tres gradus de Chauvin est bessida de segundu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2020/06/03/us/george-floyd-officers-charges/index.html|tìtulu=All four former officers involved in George Floyd's killing now face charges|autore=Josh Campbell, Sara Sidner and Eric Levenson|limba=en|atzessu=4 làmpadas 2020}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/politics/story/2020-06-03/new-charges-expected-in-george-floyd-death|tìtulu=New charges against former Minneapolis police officers detail George Floyd's last moments|data=2020-06-03|atzessu=2020-06-04}}</ref> S'autopsia at fintzas amostau chi Floyd fiat malàdiu de COVID-19, ma asintomàticu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.lastampa.it/esteri/2020/06/04/news/l-autopsia-di-george-floyd-positivo-al-coronavirus-ma-asintomatico-1.38926403|tìtulu=L’autopsia di George Floyd: positivo al coronavirus ma asintomatico|data=2020-06-04|atzessu=2020-06-04|dataarchìviu=2020-06-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200605005522/https://www.lastampa.it/esteri/2020/06/04/news/l-autopsia-di-george-floyd-positivo-al-coronavirus-ma-asintomatico-1.38926403|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/mondo/floyd-era-positivo-al-coronavirus_19052760-202002a.shtml|tìtulu="George Floyd era positivo al coronavirus"|atzessu=2020-06-04}}</ref>
Chauvin est stètiu giuigau culpàbili de bocidroxu de segundu gradu su 20 de abrili [[2021]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html|tìtulu=April 20,2021 Derek Chauvin trial verdict|autore=Mike Hayes, Melissa Macaya, Melissa Mahtani, Meg Wagner, Veronica Rocha and Joshua Berlinger, CNN|situ=CNN|data=2021-04-20|limba=en|atzessu=2021-10-03}}</ref> e cundannau a 22 annus e mesu de presoni cun sentèntzia de làmpadas 2021<ref>{{Tzita web|url=http://www.ilpost.it/2021/06/25/derek-chauvin-condanna-carcere-george-floyd/|tìtulu=Derek Chauvin è stato condannato a 22 anni e mezzo di carcere per la morte di George Floyd|situ=Il Post|data=2021-06-25|limba=it-IT|atzessu=2021-10-03}}</ref>.
== Me is mèdias ==
Ddoi at riferimentus a sa morti de Floyd me in sa pellìcula curtza ''Two Distant Strangers'', bincidori de s'Oscar a su mègius curtzu in su 2021<ref>{{Tzita web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/behind-the-scenes-of-new-short-film-two-distant-strangers-about-police-killings-in-america-4118382/|tìtulu=Behind the Scenes of New Short Film, ‘Two Distant Strangers,’ About Police Killings in America|autore=Degen Pener, Degen Pener|nùmene=|situ=The Hollywood Reporter|data=2021-01-19|limba=en-US|atzessu=2021-07-10}}</ref>.
== Riferimentus ==
<references />{{Artìculu de su mese|santugaine/ledàmene|2021}}
[[Categoria:Istados Unidos]]
8sgogka6mv5lhijwnftnrapb19vfwyi
Cuntierra:Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu
1
20913
191079
191051
2026-11-01T23:59:41Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191079
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmenes esternos in [[Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172277 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20070311032651/http://www.axelspringer.de/inhalte/pressese/inhalte/presse/unternehmen/505.html annantu a http://www.axelspringer.de/inhalte/pressese/inhalte/presse/unternehmen/505.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20090416030917/http://www.francophonie.org/oif/membres.cfm annantu a http://www.francophonie.org/oif/membres.cfm
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 21:38, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Freàrgiu 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185684 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20080803233912/http://www.kmk.org/aktuell/home1.htm annantu a http://www.kmk.org/aktuell/home1.htm
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:31, 17 Fre 2025 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191050 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20181226064918/http://www.rechtschreibrat.com/ annantu a http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/rat/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 23:14, 29 Stg 2026 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Cussìgiu pro s'Ortografia de su Tedescu]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191078 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20080320055135/http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para107-113.html annantu a http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para107-113.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20080302051904/http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para73-76.html annantu a http://rechtschreibrat.ids-mannheim.de/doku/para73-76.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:59, 2 Std 2026 (CET)
f59ph6h6q50xbkluf5z0l58le2f6r3w
Cuntierra:Piero Angela
1
21046
191089
187094
2026-11-02T02:51:30Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191089
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmenes esternos in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172614 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20160429115218/http://www.liceomassimodazeglio.it/storia.html annantu a http://www.liceomassimodazeglio.it/storia.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20111121232446/http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001024718 annantu a http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001024718
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 23:41, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=173200 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20090228131450/http://www.gonews.it/articolo_30038_Piero-Angela-annuncia-scoperto-ritratto-Leonardo-quaderno.html annantu a http://www.gonews.it/articolo_30038_Piero-Angela-annuncia-scoperto-ritratto-Leonardo-quaderno.html
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 01:28, 21 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178232 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20171112194511/http://www.huffingtonpost.it/2017/11/12/piero-angela-cittadino-onorario-di-torino-questa-citta-mi-fa-sempre-battere-forte-il-cuore_a_23274678/ annantu a https://www.huffingtonpost.it/entry/piero-angela-cittadino-onorario-di-torino-questa-citta-mi-fa-sempre-battere-forte-il-cuore_it_5cc1d828e4b0e68bc67c97cb
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 15:38, 3 Cab 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178787 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20220813100753/https://www.ilsecoloxix.it/italia/2022/08/13/news/addio-a-piero-angela-il-divulgatore-scientifico-e-morto-a-93-anni-1.41630821 annantu a https://www.ilsecoloxix.it/italia/2022/08/13/news/addio-a-piero-angela-il-divulgatore-scientifico-e-morto-a-93-anni-1.41630821
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 17:51, 10 Stg 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187093 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210514003101/https://inducks.org/s.php?c=I%20TL%202437-5 annantu a https://inducks.org/s.php?c=I+TL+2437-5
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 16:27, 22 Aus 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Piero Angela]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191088 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20190202115353/http://www.faktoider.nu/openmind_eng.html annantu a http://www.faktoider.nu/openmind_eng.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:51, 2 Std 2026 (CET)
6oufo0fw67jfhprzylovsx79lv0ynie
Cuntierra:Morti de George Floyd
1
21183
191085
191067
2026-11-02T02:18:22Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191085
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=173182 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200607124203/https://www.stripes.com/news/us/swift-firings-for-minneapolis-officers-in-death-of-black-man-1.631252 annantu a https://www.stripes.com/news/us/swift-firings-for-minneapolis-officers-in-death-of-black-man-1.631252
*Eticheta {{tlx|dead link}}annanta a https://www.startribune.com/minnesota-attorney-general-to-assist-in-george-floyd-case/570910352/
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 01:01, 21 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178367 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200528191850/https://kstp.com/minnesota-news/minneapolis-police-george-floyd-death-/5741256/ annantu a https://kstp.com/minnesota-news/minneapolis-police-george-floyd-death-/5741256/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:16, 27 Cab 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178542 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200529005628/https://kstp.com/news/george-floyd-fired-officer-overlapped-security-shifts-at-south-minneapolis-club-may-28-2020/5743990/ annantu a https://kstp.com/news/george-floyd-fired-officer-overlapped-security-shifts-at-south-minneapolis-club-may-28-2020/5743990/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 09:28, 3 Stg 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178841 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200608070303/https://www.ilsecoloxix.it/italia-mondo/esteri/2020/05/30/news/usa-per-l-autopsia-l-afroamericano-non-e-morto-per-asfissia-o-strangolamento-1.38907655 annantu a https://www.ilsecoloxix.it/italia-mondo/esteri/2020/05/30/news/usa-per-l-autopsia-l-afroamericano-non-e-morto-per-asfissia-o-strangolamento-1.38907655
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 10:14, 17 Stg 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180613 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200605005522/https://www.lastampa.it/esteri/2020/06/04/news/l-autopsia-di-george-floyd-positivo-al-coronavirus-ma-asintomatico-1.38926403 annantu a https://www.lastampa.it/esteri/2020/06/04/news/l-autopsia-di-george-floyd-positivo-al-coronavirus-ma-asintomatico-1.38926403
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:53, 24 Làm 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184614 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200604233925/https://www.complex.com/life/2020/05/george-floyd-autopsy-underlying-health-conditions-likely-caused-death annantu a https://www.complex.com/life/2020/05/george-floyd-autopsy-underlying-health-conditions-likely-caused-death
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:16, 19 Aus 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187164 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20221117002036/https://time.com/5844030/george-floyd-minneapolis-history/ annantu a https://time.com/5844030/george-floyd-minneapolis-history/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 13:04, 3 Cab 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187641 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200527041830/https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/ annantu a https://www.startribune.com/what-we-know-about-derek-chauvin-and-tou-thao-two-of-the-officers-caught-on-tape-in-the-death-of-george-floyd/570777632/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 09:43, 14 Std 2025 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187687 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200531114739/https://www.startribune.com/trump-blasts-very-weak-mayor-jacob-frey-on-twitter-while-minneapolis-protests-roil/570857832/ annantu a https://www.startribune.com/trump-blasts-very-weak-mayor-jacob-frey-on-twitter-while-minneapolis-protests-roil/570857832/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20220823004542/https://www.startribune.com/a-deeper-look-at-the-four-officers-fired-after-george-floyd-death/570885592/ annantu a https://www.startribune.com/chauvin-in-custody-other-officers-lay-low/570885592/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:25, 25 Std 2025 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191066 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20220311055120/https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-05-30-20/h_63b0bee1feb26157b0f14a0e05f8900a annantu a https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protests-05-30-20/h_63b0bee1feb26157b0f14a0e05f8900a
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:32, 30 Stg 2026 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Morti de George Floyd]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191084 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200624010947/https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/h_d6de512e51a8858a57f93ffa732c2695 annantu a https://edition.cnn.com/us/live-news/george-floyd-protest-updates-05-28-20/h_d6de512e51a8858a57f93ffa732c2695
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:18, 2 Std 2026 (CET)
99ebrmo31144cr9pcdqvc035884imjq
Cuntierra:Alfabetu fonèticu internatzionale
1
22367
191077
180646
2026-11-01T23:10:54Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191077
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Alfabetu fonèticu internatzionale]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180645 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20040906030418/http://www.wikisophia.org/wiki/Wikitex annantu a http://wikisophia.org/wiki/Wikitex
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:47, 30 Làm 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Alfabetu fonèticu internatzionale]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191076 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200306081438/http://www.phonetics.ucla.edu/course/contents.html annantu a http://www.phonetics.ucla.edu/course/contents.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:10, 2 Std 2026 (CET)
0fln45j2h9cmxb0mrtxdyf5vmdnt7l8
Cuntierra:Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi
1
22860
191081
184916
2026-11-02T00:15:56Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191081
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184590 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20170226171624/http://www.jsmillerdesign.com/FukushimaPapers/Fukuchima_AREVA.pdf annantu a http://www.jsmillerdesign.com/FukushimaPapers/Fukuchima_AREVA.pdf
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 21:48, 15 Aus 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184915 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210227133547/https://www.japantimes.co.jp/news/2017/02/03/national/fukushima-radiation-level-highest-since-march-11/ annantu a https://www.japantimes.co.jp/news/2017/02/03/national/fukushima-radiation-level-highest-since-march-11/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:10, 3 Stg 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Disastru nucleare de Fukushima Dai-ichi]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191080 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210416075022/https://lucian.uchicago.edu/blogs/atomicage/2017/02/23/after-alarmingly-high-radiation-levels-detected-what-are-the-facts-in-fukushima-via-national-geographic/ annantu a https://lucian.uchicago.edu/blogs/atomicage/2017/02/23/after-alarmingly-high-radiation-levels-detected-what-are-the-facts-in-fukushima-via-national-geographic/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:15, 2 Std 2026 (CET)
bnodze8q1vbeos3mv5ry5hcjfu5pl7c
Nihon Hidankyo
0
22898
191086
191068
2026-11-02T02:34:11Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 2 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as). #IABot (v2.0.9.6)
191086
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}
Sa '''Nihon Hidankayō''' (日本被団協, incurtzadura de 日本原水爆犠牲団体協議会, ''Nihon gensuibaku higaisha dantai kyōgi-kai'', Cunfederatzione giaponesa de is organizatziones de is chi patint pro neghe de sa [[bomba atòmica]] e de sa [[bomba H]]), est unu grupu chi rapresentat is subrabìvidos (connotos comente ''hibakusha'') a is bombardamentos atòmicos de Hiroshima e Nagasaki. Est istada formada in su [[1956]].
Nihon Hidankyō faghet pressione siat a su guvernu giaponesu pro unu megioru de s'amparu de is vìtimas siat a is guvernos de totu su mundu pro s'abolitzione de is armas nucleares.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|tìtulu=Welcome to HIDANKYO|editore=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|atzessu=31 August 2007|dataarchìviu=7 September 2023|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|urlmortu=eja}}</ref> Is fainas issoro includent sa registratzione de mìgias de testimònias, sa publicatziones de atrèmenos e apellos pùblicos, e s'imbiu de delegatziones annuales a diversas organizatziones internatzionales, comente is [[ONU|Natziones Unidas]], pro pedire su disarmu nucleare globale.<ref name="NobelPrizeorg-2024">{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/press-release/|tìtulu=The Nobel Peace Prize 2024 – Press release|situ=NobelPrize.org|data=11 October 2024|limba=en-US|atzessu=11 October 2024}}</ref>
S'organizatzione est istada premiada cun su [[Prèmiu Nobel]] pro sa paghe de su [[2024]] "pro s'isfortzu suo pro otènnere unu mundu lìberu de armas nucleares e pro ammustrare a traessu de testimonias chi is armas nucleares non depent prus èssere impreadas".<ref name="NobelPrizeorg-2024" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.telegraphindia.com/world/nobel-peace-prize-awarded-to-the-japanese-organisation-nihon-hidankyo-of-survivors-of-the-world-war-ii-atomic-bombings/cid/2054712|tìtulu=Nobel Peace Prize awarded to the Japanese organisation Nihon Hidankyo of survivors of the World War II atomic bombings|editore=[[The Telegraph (India)]]|data=2024-10-11}}</ref>
== Istòria ==
[[File:Hibakusha.jpg|right|thumb|Su segretàriu generale de Nihon Hidankyo Terumi Tanaka faeddende a is giòvanos subra de sa subravivèntzia a su bombardamentu atòmicu de [[Nagasaki]] in un'addòbiu de s'ONU in [[Vienna]] in su [[2007]]]]
Nihon Hidankyo est un'organizatzione natzionale de grupos de subrabìvidos de sa bomba atòmica de [[Hiroshima]] e [[Nagasaki]] in cada prefetura.<ref name="西日本新聞me">{{Tzita web|url=https://www.nishinippon.co.jp/item/n/630110/|tìtulu=被団協機能不全に 「はっちゃん」の努力 原爆を背負って(42)|situ=西日本新聞me|limba=ja|atzessu=11 October 2024}}</ref> Sa ruta radioativa de Castle Bravo, un'esperimentu de arma termonucleare fatu in s'Atollu Bikini dae is [[Istados Unidos]] in su 1954, at causadu sa sìndrome de radiatziones aguda a is residentes de is atollos lacanantes e a is 23 membros de s'echipàgiu de sa barca de piscadores giaponesa ''Daigo Fukuryū Maru''. Custu at batidu a sa formatzione de su Cussìgiu giaponesu contra a is bombas atòmicas e de idrògenu in [[Hiroshima]] s'annu a pustis.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316|tìtulu=ヒロシマの記録1955 9月|situ=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター|limba=ja|atzessu=11 October 2024|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241110174133/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316|dataarchìviu=10 November 2024|urlmortu=eja}}</ref> Ispirados e agiudados dae custu movimentu, is subrabìvidos a sa bomba atòmica ant istituidu Nihon Hidankyo su 10 de austu de su [[1956]], in sa segunda cunferèntzia annuale de su cussìgiu in [[Nagasaki]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html|tìtulu=被爆者の願いの実現をめざして、どのような運動をしてきたか|situ=www.ne.jp|editore=日本被団協|limba=ja|atzessu=11 October 2024|dataarchìviu=27 November 2022|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20221127054440/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html|urlmortu=eja}}</ref>
Sa solidariedade de su movimentu est istada posta in perìgulu cando in su [[1959]] su cussìgiu est intradu in manera ativa in susu movimentu contra a is bases militares istadunidensas (Anpo), in paris cun su Partidu Sotzialista.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262|tìtulu=ヒロシマの記録1959 3月|situ=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター|limba=ja|atzessu=11 October 2024|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241110174131/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262|dataarchìviu=10 November 2024|urlmortu=eja}}</ref> Unu nùmeru mannu de partetzipantes si sunt retirados e cun su sustentu de is liberal-democràticos cunservadores, est istada fundada un'organizatzione noa, ghiada dae Masatoshi Matsushita, capu de su Partidu Sotzialista Democràticu, anti-comunista.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246|tìtulu=ヒロシマの記録1961 11月|situ=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター|limba=ja|atzessu=11 October 2024|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20231004033017/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246|dataarchìviu=4 October 2023|urlmortu=eja}}</ref> In su [[1961]], cando s'[[Unione Sovietica|Unione Soviètica]] at torradu a incumentzare a fàghere esperimentos nucleares, s'ala comunista de su cussìgiu at refudadu de ddos denuntziare, creende una tensione interna severa.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244|tìtulu=ヒロシマの記録1961 9月|situ=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター|limba=ja|atzessu=11 October 2024|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230702005256/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244|dataarchìviu=2 July 2023|urlmortu=eja}}</ref> Custu at giutu a un'àtera divisione in su movimentu, cun unu grupu sustentadu dae su Partidu Sotzialista de Giapone chi denùntziat is esperimentos nucleares de cale si siat natzione.<ref>{{Tzita web|url=http://gensuikin.peace-forum.com/about_gensuikin/|tìtulu=原水禁とは – 原水禁|situ=原水禁 – 核と人類は共存できない|data=1 May 2020|atzessu=11 October 2024}}</ref> Custas tensiones intre movimentos anti-nucleares ant fatu a manera chi carchi Hidankyos prefetuale si siat partzidu a livellu locale, comente in Hiroshima, in ue ddoe at Hidankyos acotzados dae su Partidu Sotzialista e àteros dae su Partidu Comunista cun su matessi nùmene. S'organizatzionea livellu de istadu at detzisu de non s'alliniare cun perunu movimentu polìticu in su [[1965]].<ref name="西日本新聞me"/>
== Fainas ==
A su mese de [[Santuaine|ledàmene]] de su [[2024]], is fainas de Nihon Hidankyo sunt:<ref>{{Tzita web|url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html|tìtulu=紹介|situ=www.ne.jp|editore=日本被団協|limba=ja|atzessu=11 October 2024|dataarchìviu=1 November 2024|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241101212140/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html|urlmortu=eja}}</ref>
* Suportu a s'abolitzione de sas armas nucleares e pedida de rifatas istatales;
* Atziones de petitzione a su guvernu giaponesu, a is [[ONU|Natziones Unidas]] e de àteros guvernos;
* Eliminatzione de is armas nucleares, istitutzione de unu tratadu internatzionale pro su disarmu nucleare, organizatzione de cunferèntzias internatzionales, promulgatzione de leges anti-nucleares e afortigamentu de is medidas de amparu de is hibakusha;
* Sensibilizatzione a sa realidade de is bombardamentos atòmicos siat in livellu natzionale siat internatzionale;
* Chirca, istùdiu, publicatzione, mustras e addòbios in contu de su disacatu de is bombas atòmicas;
* Fainas de consultatzione e amparu de is hibakusha;
== Prèmios ==
* 2003: Prèmiu pro sa Paghe Seán MacBride<ref>{{Tzita web|url=https://ipb.org/sean-macbride-peace-prize/|tìtulu=Seán MacBride Peace Prize|editore=[[International Peace Bureau]]}}</ref>
* 2010: Prèmiu pro s'ativismu sotziale de sa Cunferèntzia mundiale de is Prèmios Nobel pro sa Pace<ref>{{Tzita web|url=https://indianexpress.com/article/what-is/nobel-peace-prize-goes-to-japanese-organization-nihon-hidankyo-9615409/|tìtulu=Japanese atomic bomb survivor organisation Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize: All you need to know|situ=The Indian Express|data=11 October 2024|limba=en|atzessu=11 October 2024}}</ref>
* 2024: [[Prèmiu Nobel]] pro sa Paghe<ref name="NobelPrizeorg-2024" /><ref>{{Tzita noas|nùmene=Daniel|sambenadu=Leussink|nùmene2=Irene|sambenadu2=Wang|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/10/13/japan/hiroshima-nobel-reaction/|tìtulu=In Hiroshima peace park, visitors hope Nobel win will boost peace efforts|publicatzione=The Japan Times|data=October 13, 2024|atzessu=October 15, 2024}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />{{Controllu de autoridade}}
[[Categoria:Organizatziones internatzionales]]
[[Categoria:Premiados cun su Nobel]]
bh0eo1gdjoei5c9vcg5zkit36kj0hh0
Cuntierra:Nihon Hidankyo
1
23568
191087
191069
2026-11-02T02:34:12Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione #IABot (v2.0.9.6)
191087
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nihon Hidankyo]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190558 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html annantu a http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 15:16, 17 Aus 2026 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nihon Hidankyo]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190737 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20221127054440/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html annantu a https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241101212140/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html annantu a https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:40, 10 Cab 2026 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nihon Hidankyo]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191068 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241110174133/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 annantu a https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316
*Archìviu https://web.archive.org/web/20231004033017/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 annantu a https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:44, 30 Stg 2026 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nihon Hidankyo]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=191086 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241110174131/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 annantu a https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262
*Archìviu https://web.archive.org/web/20230702005256/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 annantu a https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:34, 2 Std 2026 (CET)
eq2iaftonybm3qdnyszxiwudjs4zaog